b'\n_START_ARTICLE_\nStokstraat (Maastricht)\n_START_SECTION_\nOntstaan en bloeitijd\n_START_PARAGRAPH_\nDe Stokstraat is niet, zoals soms wordt aangenomen, de oudste straat van Maastricht. Die eer is voorbehouden aan de Plankstraat en de Eksterstraat, de verbindingsstraten tussen de oost- en westpoort van het rond 333 gebouwde Romeinse castellum. Hoewel het grootste deel van de Stokstraat wel binnen het castrum lag, hebben archeologische opgravingen aangetoond dat verschillende bouwwerken uit de midden- en laat-Romeinse periode dwars over de huidige straat gebouwd waren. In 1840 werd door stadsarchitect Mathieu Hermans onder een kelder van het pand Stokstraat 24 een Romeinse badinrichting gevonden. Deze bleek zich later voort te zetten onder het huidige plein Op de Thermen en maakte deel uit van de in 1964 geheel blootgelegde thermen uit de 2e en 3e eeuw. Van 1955 tot 1965 werden in de Stokstraat en omgeving diverse opgravingen verricht, die veel informatie over de geschiedenis van het gebied opleverden._NEWLINE_Waarschijnlijk werd al in een vroeg stadium in het castrum een kerk gebouwd, wellicht op de plek van een deels opgegraven Romeins heiligdom. Over deze eventuele voorloper(s) van de huidige Onze-Lieve-Vrouwekerk is echter niets bekend. Het oostkoor van de kerk dateert uit het derde kwart van de 12e eeuw, maar raakte in de loop der eeuwen sterk vervallen. Van 1886 tot 1916 vonden ingrijpende restauraties plaats onder leiding van de Roermondse architect P.J.H. Cuypers. Daarbij werden delen van de apsis wegens bouwvalligheid vrijwel vanaf de fundering opnieuw opgebouwd. De vervallen Barbaratoren en de geheel verdwenen noordelijke koortoren werden door Cuypers grotendeels gereconstrueerd. Daarna konden de steunbogen die over de Stokstraat reikten worden afgebroken._NEWLINE_In de middeleeuwen was de Stokstraat een levendige straat waar veel handelaren woonden. Tegelijkertijd had de straat een dubieuze reputatie vanwege het grote aantal \'badstoven\' (badhuizen die als bordeel fungeerden). Het eerste deel van de Stokstraat, tegenwoordig Kleine Stokstraat, heette in de 14e eeuw Bakkersstraat (Latijn: vicus pistorum) of Broodstraat (Latijn: platea panis). De oorsprong van de naam Stokstraat is onduidelijk. Mogelijk lag er in de middeleeuwen een \'stock\', de toen gebruikelijke benaming voor een gevangenis. In de 17e en 18e eeuw maakte de straat een bloeiperiode door en werden er diverse grote herenhuizen gebouwd met aan de binnenhoven huisjes voor de bedienden, bedrijfsgebouwen of stallen voor het vee.\n_START_SECTION_\nOverige gebouwen\n_START_PARAGRAPH_\nHet belangrijkste monument in de Stokstraat is de Basiliek van Onze Lieve Vrouw, waarvan de ingang zich aan het Onze Lieve Vrouweplein bevindt. Het oostkoor van de kerk ligt aan de Stokstraat, evenals het parochiehuis. De koorpartij is in de 12e eeuw gebouwd van kolenzandsteen in romaanse stijl en is rijk versierd met beeldhouwwerk. De apsis wordt geflankeerd door twee door Cuypers sterk gerestaureerde koortorens met een rombisch dak en een massief stenen spits. Een smeedijzeren hek scheidt het kerkerf van de straat._NEWLINE_Het militaire wachthuis op de hoek van de Stokstraat en de Graanmarkt hoorde oorspronkelijk bij de Onze-Lieve-Vrouwepoort, een van de verdwenen stadspoorten van Maastricht. Het wachthuis werd in 1786 door Mathias Soiron ontworpen in neoclassicistische stijl. De Stokstraatgevel van Naamse steen was oorspronkelijk symmetrisch opgebouwd met in het midden een terugliggend portiek, dat bekroond wordt met een fronton, gedragen door drie rondbogen. In het tweede kwart van de 19e eeuw is het gebouw ingrijpend verbouwd, waarbij de gevel aan de Stokstraat werd ingekort met twee travee\xc3\xabn en de gevel aan de Graanmarkt dezelfde vormen kreeg._NEWLINE_Sommige panden in de Stokstraat lijken ouder dan ze zijn, doordat ze bij de renovatie van het Stokstraatkwartier in de jaren 50 en 60 in historiserende trant werden vernieuwd. Dat geldt ook voor de winkelpassage aan de Maastrichter Smedenstraat (hoek Kleine Stokstraat). Komende vanaf de Maastrichter Brugstraat wordt het begin van de Kleine Stokstraat gemarkeerd door een modern winkel- en kantoorpand van Gerard Snelder uit 1962. Het pand heeft glazen vliesgevels en aluminium kozijnen. In 1992 heeft de architect Mathieu Bruls het gebouw op respectvolle wijze vernieuwd en er een bijzondere ingangspartij aan toegevoegd.\n_START_SECTION_\nGevelstenen, beelden en monumenten\n_START_PARAGRAPH_\nDe romaanse bouwsculptuur in het interieur van de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek geniet grote faam, maar ook aan het exterieur zijn gebeeldhouwde kapitelen te bewonderen, die echter veel te lijden hebben gehad van weer en wind. Diverse kapitelen zijn rond 1900 vervangen tijdens de Cuypers-restauratie._NEWLINE_In de Stokstraat bevindt zich een tiental historische gevelstenen, meest uit de 18e eeuw. Fraaie exemplaren zijn onder andere te zien op de nrs. 11, 28, 37, 46 en 57._NEWLINE_Het beeld Mestreechter Geis ("Maastrichter Geest") van Mari Andriessen uit 1962 op de hoek van de Stokstraat en Het Bat was een gift ter gelegenheid van het 25-jarig ambtsjubileum van burgemeester Michiels van Kessenich. Van het beeld wordt gezegd dat het is gebaseerd op een personage in Lou Maas\' volksoperette Drei Mestreechtenere noa de maon ("Drie Maastrichtenaren naar de maan"), maar stelt in werkelijkheid een harlekijn voor. In de loop der tijd heeft het beeld voor veel Maastrichtenaren een emotionele betekenis gekregen, met name tijdens het Maastrichts carnaval. Aan de andere kant van de straat, op een muur bij de hoek met de Graanmarkt, staat het beeld Batteraof Pieke en ziene hoond Maoke, ook wel Pieke oet de Stokstraot genoemd. Het bronzen beeld van een zittende jongen en een hond van Nicolas van Ronkenstein uit 1996 is gebaseerd op een personage uit een serie romans over het leven in de Stokstraat van de Maastrichtse schrijver B\xc3\xa8r Hollewijn._NEWLINE_Sinds 2012 worden in diverse Maastrichtse straten Stolpersteine of struikelsteentjes geplaatst, als blijvende herinnering aan joodse medeburgers die in de Tweede Wereldoorlog in vernietigingskampen of anderszins zijn omgebracht. Zo ook in de (Kleine) Stokstraat, waar onder anderen de families Wajnkowski en Os-Andr\xc3\xa9 woonden.'