b'\n_START_ARTICLE_\nKaatsen\n_START_PARAGRAPH_\nKaatsen is een verzamelnaam van balsporten, waarbij de spelers de bal met de handpalm zodanig proberen te slaan, dat deze door de tegenpartij niet geldig kan worden geretourneerd._NEWLINE_De kaatssport wordt in diverse varianten in meer dan 50 landen en landstreken beoefend, onder andere in Belgi\xc3\xab, Frankrijk, Baskenland, Valencia, Itali\xc3\xab en de Verenigde Staten. Kaatsen is een van de oudste nog beoefende balsporten. Ruwweg zijn de verschillende varianten op te delen in veld- of pleinkaatsen waartoe het Friese en Belgische (jeu de pelote) spel behoren en muurkaatsen met als meest beoefende varianten Amerikaans handbal (American Handball), ge\xc3\xabvolueerd uit het daar door Ierse emigranten omstreeks 1880 ge\xc3\xafntroduceerde kaatsspel en het Baskische spel dat, behalve in het land van oorsprong, in een groot aantal landen in Zuid- en Midden-Amerika wordt gespeeld._NEWLINE_Het doorgaans als "typisch Friese sport" aangeduide Friese kaatsspel is met de inpoldering van Het Bildt vanaf 1505 in Friesland ge\xc3\xafntroduceerd door Hollandse dijkwerkers. Het spel wordt op gras gespeeld tussen twee ploegen van elk drie spelers, de parturen. Het kaatsen is het populairst in de Friese kleigebieden (Fries / Gronings\xc2\xa0: Klaai).\n_START_SECTION_\nGeschiedenis\n_START_PARAGRAPH_\nIn de 16e eeuw werd door sommige spelers bij het in Noord-Frankrijk nog altijd beoefende "jeu de paume", een primitief racket gebruikt. Ook in Nederland groeide dit spel uit tot een zeer populair tijdverdrijf, dat bekend stond onder de naam "kaatsen". In de 16e en 17e eeuw kende Nederland vele \xc2\xb4kaatsbanen\xc2\xb4, waar in een speciaal gebouwde ommuurde en vaak overdekte baan werd gekaatst (in Engeland gebruikte men toen al de naam tennis). Het nu nog gespeelde real tennis is de oorspronkelijke vorm uit de 16e en 17e eeuw, net als het jeu de tambourin, een vorm met aangepast veld. Hieruit is in de 19e eeuw het tegenwoordige tennis ontstaan._NEWLINE__NEWLINE_De overdekte kaatsbanen waren kostbare, grote, degelijke gebouwen en het was niet iedereen gegeven zijn tijd te kunnen besteden aan een spel. Het is dus ook niet verwonderlijk dat de kaatsbaan een verzamelplaats werd voor adel en nouveau riches die er het nieuws en de politiek bespraken. De Eed op de Kaatsbaan was dan ook niet toevallig juist op die plaats._NEWLINE_Bij het gewone volk was het kaatsspel ook bekend en geliefd. Dit werd in de open lucht beoefend, zelfs op zondag en zelfs tegen de muren van de kerk. Niet alleen een schande maar ook nog eens gevaarlijk. De gebruikte ballen waren massief, meestal gevuld met dierenhaar. De meeste steden stelden daarom "keuren" (gemeentelijke verordeningen) op om het kaatsspel in de buitenlucht te verbieden of te reguleren.\n_START_SECTION_\nHet veld\n_START_PARAGRAPH_\nHet Friese kaatsspel wordt gespeeld op een grasveld van 61 meter lang en 32 meter breed. Het veld wordt begrensd door een witte kunststof lijn van zo\'n 4\xc2\xa0cm breed. Parallel aan de achterlijn (\'efterline\', de korte zijde van het veld aan de kant waar de ontvangende partuur is opgesteld) en op 19 meter daarvan ligt over de hele breedte van het veld de voorlijn (\'foarline\'). Daartussen ligt op 13,5 meter van beide zijlijnen (\'kwealinen\', \'kwaadlijnen\') het 5 meter brede perk. Op 30 en 32 meter van de voorlijn liggen recht voor het perk twee opslagvakken van eveneens 5 meter breed en 2 meter diep. Het dichtstbijzijnde opslagvak heet de \xe2\x80\x98foarminststuit\xe2\x80\x99, het andere de \'foarb\xc3\xaaststuit\'. De lijn die het einde van het veld aangeeft wordt de \'boppe\' of \'boppeline\' genoemd. De hoeken van het speelveld worden aangegeven met metalen of kunststoffen hoekpalen van 4 tot 6 meter hoog die \xe2\x80\x98kweapeallen\xe2\x80\x99 (\xe2\x80\x98kwaadpalen\xe2\x80\x99) genoemd worden._NEWLINE_Sinds een aantal jaren zijn de opslagvakken vervangen door \xc3\xa9\xc3\xa9n lijn over de gehele breedte van het speelveld. Zowel de 1e (foarb\xc3\xaast) als 2e (foarminst) opslager serveren de bal vanachter die lijn naar het perk._NEWLINE_Per categorie is een vaste afstand geformuleerd voor deze lijn. Voor de heren senioren ligt de afstand op 30 meter.\n_START_SECTION_\nDe scoretelling\n_START_PARAGRAPH_\nHet partuur dat als eerste zes eersten (of Fries: earsten) heeft wint de partij. Een eerst wordt gewonnen door het partuur dat in een kaatspartij als eerste 4 slagen wint in een eerst. Een eerst wordt ook \'halfspel\' genoemd en is vergelijkbaar met een game bij het tennisspel. De telling van een eerst gaat als volgt: "2,4,6, eerst" (elke gewonnen slag levert dus twee punten op). Twee eersten noemt men een "spel" (of Fries: spul). In tegenstelling tot bij het tennis kan bij het kaatsen een eerst (en dus ook een partij) beslist worden met slechts \xc3\xa9\xc3\xa9n slag verschil. Dus als binnen een eerst de score 6-6 is, zal de eerstvolgende beslissende slag bepalen welk partuur het eerst krijgt.\n_START_SECTION_\nTelegraaf\n_START_PARAGRAPH_\nDe score wordt bijgehouden op een telegraaf. Dit is een houten of metalen paal met zijtakken, waarin bordjes of kegels worden gehangen. Aan een kant zijn de zijtakken rood (score van het partuur met het laagste nummer op de wedstrijdlijst), aan de andere wit. Aan de onderste zijtakken worden de punten binnen een eerst gehangen: elke kegel stelt 2 punten voor en er hangen aan \xc3\xa9\xc3\xa9n kant dus maximaal 3 kegels. De middelste tak wordt behangen met bordjes, welke de eersten voorstellen (vaak met het woord \'EERST\' erop). Hier hangt maximaal \xc3\xa9\xc3\xa9n bordje aan, want twee eersten is een spel. Een spel wordt ook weergegeven met een bordje, zij het aan de bovenste zijtak (vaak met het woord \'SPEL\' erop). Wanneer een eerst wordt gewonnen, worden alle kegels verwijderd, wordt een eerst-bordje opgehangen en begint men aan een nieuw eerst op 0-0. Wanneer twee eersten worden gewonnen, worden alle kegels en het bordje eerst verwijderd en vervangen door het bordje spel. Een winnend partuur heeft dus alle kegels en alle bordjes aan de telegraaf hangen.\n_START_SECTION_\nBelangrijke wedstrijden\n_START_PARAGRAPH_\nDe belangrijkste kaatswedstrijd is de PC, genoemd naar de - sinds 2003 Koninklijke - Permanente Commissie der Franeker Balverkaatsdag, die deze wedstrijd sinds 1853 jaarlijks op het Sj\xc3\xbbkel\xc3\xa2n te Franeker organiseert. De Franeker Balverkaatsdag zelf is veel ouder en waarschijnlijk zelfs de oudste reguliere sportwedstrijd ter wereld. De Freulepartij in Wommels is de belangrijkste kaatspartij voor jongens van 14 tot 16 jaar. De partij is voor het eerst gespeeld in 1903. Voor dames is de belangrijkste wedsrijd Frouljus PC in Weidum. Deze vindt plaats drie weken na de PC in Franeker. De Ald-Meiers partij in Hitzum is de belangrijkste kaatspartij voor meisjes van 14 tot 16 jaar. Deze partij wordt elk jaar georganiseerd door kaatsvereniging De Eendracht. De partij is voor het eerst gespeeld in 2000. De winnaar van de vier belangrijkste kaatswedstrijden PC, Bondspartij, Jong Nederland en de Freulepartij krijgt het "klavertje vier" Sinds het ontstaan van deze prijs is ze slechts 13 keer uitgereikt, voor het laatst in 2017.\n_START_SECTION_\nKaatsen in de taal\n_START_PARAGRAPH_\nDe uitdrukking "wie kaatst moet de bal verwachten", wordt gebruikt wanneer iemand zeker een reactie op zijn actie zal krijgen.'