b'\n_START_ARTICLE_\nGeschiedenis van de Joden in Frankrijk\n_START_PARAGRAPH_\nDe Joodse gemeenschap in Frankrijk bedraagt tussen de 500.000 en de 600.000 mensen. De meeste gemeenschappen bevinden zich in de stedelijk gebieden van Parijs, Marseille, Toulouse, Lyon en Straatsburg.\n_START_SECTION_\nEerste Joden in Frankrijk\n_START_PARAGRAPH_\nDe Joodse aanwezigheid op het grondgebied dat nu Frankrijk is, gaat terug tot het begin van onze jaartelling en is een van de oudste Joodse gemeenschappen in Europa. De eerste Jood die in Galli\xc3\xab geleefd heeft, zou Herodes Archela\xc3\xbcs zijn geweest, de zoon van Herodes de Grote (vazalkoning van Palestina), die door keizer Augustus (63 v.Chr. \xe2\x80\x9314 n.Chr.) verbannen werd naar Vienne in het jaar 6. Overblijfselen, vooral gevonden in de Rh\xc3\xb4nevallei, bevestigen de Joodse aanwezigheid in de 1e eeuw. De oudste vondst betrof een olielamp versierd met een kandelaar met zeven armen en gevonden in 1967 in Orgon._NEWLINE_Tot de 6e eeuw bouwden de Joden synagogen in de grootste Romeinse administratieve centra, gelegen langs de handelsroutes zoals Marseille, Arles, Uz\xc3\xa8s, Narbonne, Clermont, Orl\xc3\xa9ans, Parijs en Bordeaux. Ze genoten op basis van de Romeinse wet hetzelfde aanzien als hun medeburgers. Ze onderhielden goede banden met de Galli\xc3\xabrs, ook na de kerstening van Galli\xc3\xab._NEWLINE_Op het einde van de 6e eeuw verkeerden de Joden in Galli\xc3\xab in verschillende situaties: bisschop Gregorius van Tours (538\xe2\x80\x93594) beschreef in 576 de totale vernieling van de synagoge van Clermont en de daaropvolgende bekering van Joden. In Parijs daarentegen werd koning Chilperik I (539\xe2\x80\x93584) geadviseerd door de Jood Priscus, die de bekering weigerde.\n_START_SECTION_\nHet karolingische rijk\n_START_PARAGRAPH_\nIn de periode 751\xe2\x80\x93987 (Onder de Karolingische vorsten) leefden de Joden in goede verstandhouding met Franken. Zo hadden ze toegang tot hoge posten; Karel de Grote beval een Jood edelstenen op te halen in Palestina. Een andere Jood, genaamd Isaak, werd met twee ambassadeurs in 797 naar H\xc3\xa2roun ar-Rach\xc3\xaed (763\xe2\x80\x93809), de kalief van Bagdad gestuurd. Hij keerde in 802 terug naar Aken met geschenken, waaronder een olifant._NEWLINE_Het Karolingische rijk telde verscheidene Joodse gemeenschappen die over hun eigen scholen beschikten en de bescherming van de keizers genoten. Alcuinus (ca. 735-804) en Hrabanus Maurus (ca. 780\xe2\x80\x93856) raadpleegden geleerde Joden in het kader van hun Bijbelstudies en Sd\xc3\xa9chias, de geneesheer van Karel de Kale (823\xe2\x80\x93877) was een Jood.Lodewijk de Vrome(778\xe2\x80\x93840) eiste een strikte bescherming van de Joden omwille van hun handelsactiviteiten._NEWLINE_In de 8e eeuw verliep de handel tussen de Westerse wereld en het Midden-Oosten vrijwel uitsluitend via Joden. Ze vormden de enige link tussen de islam en rooms-katholieken na de verovering van Spanje door de Moren. Er wordt aangenomen dat de Joodse handelaars (Radhanieten) uit de Rh\xc3\xb4nevallei reizigers waren die meerdere talen spraken en op die manier de contacten onderhielden tussen deze twee culturen._NEWLINE_Halverwege de 9e eeuw probeerde de Rooms-Katholieke Kerk via concilies de vrijheid van de Joden te begrenzen en het idee te verspreiden dat Joden steeds in staat zijn tot bedrog. In Bordeaux werden de Joden beschuldigd van de overgave van de stad aan de Vikingen in 848.Hincmar van Reims(ongeveer 806\xe2\x80\x93882) beschuldigde de Joodse geneesheer van Karel de Kale hem te hebben vergiftigd.\n_START_SECTION_\nEerste vervolgingen\n_START_PARAGRAPH_\nHet vrij rustige leven van de Joden onder de Karolingers leidde tot de groei van Joodse samenlevingen in steden als Toulouse, Carcassonne, Chalon-sur-Sa\xc3\xb4ne, Sens en Metz. Maar de macht van de Karolingische vorsten brokkelde snel af en het lot van de Joden hing af van de wil van de plaatselijke gezagsdragers. In 987 besteeg Hugo Capet, eerste vorst van de Capetingers de Franse troon. In de 11e eeuw begonnen de eerste Jodenvervolgingen._NEWLINE_In 1010 stelde Alduin, bisschop van Limoges de Joden van zijn bisdom de keuze tussen zich bekeren of verbanning. In Normandi\xc3\xab beval de hertog Robert I de uitroeiing van alle Joden die zich niet bekeerden tot het christendom. Deze bedreiging leidde tot diverse zelfmoorden onder de Joodse bevolking. Een vooraanstaande Jood uit Rouen, Jacob B. Jekuthiel, vroeg aan de paus bescherming voor de Joden in Normandi\xc3\xab. De paus stuurde een dignitaris in een poging de praktijken een halt toe te roepen._NEWLINE_Adh\xc3\xa9mar van Chabannes schreef in 1030 dat westerse Joden hun oosterse geloofsgenoten waarschuwden voor een op handen zijnde aanval tegen de Saracenen. Rond die tijd werd het heilig graf van Jezus ontheiligd door de Saracenen en ingericht als een islamitische tempel. Twintig jaar later schreef Rodulfus Glaber(circa 980-circa 1046) dat de Joden van Orleans een brief hadden meegegeven met een bedelaar die bestemd was voor de Joden uit het nabije Oosten. De brief zou de aanzet zijn geweest tot de vernieling van het heilige graf van Jezus. Deze bekendmaking zette aan tot de vrijwel volledige verdrijving en slachting van de Joodse bevolking in het koninkrijk Frankrijk._NEWLINE_In de andere gebieden die nu tot het huidige Frankrijk behoren, werden de Joden beter behandeld. In het graafschap Champagne, dat tot 1316 niet bij Frankrijk hoorde, leefde een welvarende intellectuele Joodse gemeenschap in Troyes. Ook vermelden geschiedschrijvers "gouden jaren" voor Joodse samenlevingen in Narbonne, Lunel en Montpellier.\n_START_SECTION_\nJoodse literatuur in Frankrijk\n_START_PARAGRAPH_\nIn Champagne werd de Joodse bevolking met rust gelaten en dit liet de Joodse schrijvers toe om een rijke Joodse literatuur na te laten. Deze bestond in hoofdzaak uit liturgische po\xc3\xabzie waarin het lijden van Joodse geloofsgenoten en de onoverwinnelijkheid van hun thuisland (het huidige Isra\xc3\xabl) beschreven werd. Vele teksten bevatten Bijbelstudies, eenvoudige interpretaties van Bijbelse teksten bij voorkeur ge\xc3\xafnspireerd door de Midrasj. Maar het is vooral de Talmoed en zijn commentaren Misjna en Gemara die het meest bestudeerd, gekopieerd en beschreven werden. De Joodse schrijvers waren zo talrijk in die streek dat er enkelen uitweken naar Duitsland om aldaar onderricht te geven._NEWLINE_De beroemdste geleerde van het begin van de 11e eeuw, Rabbenou Guershom (960\xe2\x80\x931028) leefde tussen Metz en Mainz. Hij was een van de eerste Asjkenazische wetsgeleerden. Hij verbood de polygamie en het scheiden van een vrouw zonder wederzijdse toestemming. Hoewel hij veel goede leerlingen had, waaronder Eliahou du Mans, bleek Rasji (1040-1105) zijn geestelijke opvolger te zijn._NEWLINE_Rasji, ook Rasji van Troyes genoemd domineerde de tweede helft van de 11e eeuw. Hij wordt tot op vandaag gezien als een van de belangrijkste figuren in de Joodse culturele geschiedenis. Hij wordt ook de eerste Franse intellectueel genoemd._NEWLINE_Als rabbijn stichtte hij de Talmoedschool van Troyes die vrijwel onmiddellijk zeer beroemd werd.\n_START_SECTION_\nEerste Kruistocht en de 12e eeuw\n_START_PARAGRAPH_\nIn de 11e eeuw had Rodolfus Glaber de Joden van Orl\xc3\xa9ans ervan beschuldigd de vernietiging van het heilig graf in Jeruzalem veroorzaakt te hebben. Deze geschriften hadden \xe2\x80\x93 niettegenstaande hun ongeloofwaardigheid \xe2\x80\x93 fatale gevolgen voor vele Joodse gemeenschappen. De eerste kruistocht, geleid door Peter de Kluizenaar, leidde eveneens tot een ware catastrofe voor de Joodse bevolking. De kruisvaarders sloten de Joden van Rouen op in een kerkgebouw en verplichtten ze zich te dopen. Wie weigerde werd afgeslacht. Dit bloedbad wordt in de Joodse liturgie herdacht als Gzeirot Tatnav (\xd7\x92\xd7\x96\xd7\x99\xd7\xa8\xd7\x95\xd7\xaa \xd7\xaa\xd7\xaa\xd7\xa0\xd7\x95). De Joden van Orl\xc3\xa9ans en Limoges werden eveneens verjaagd uit hun huizen._NEWLINE_Een nog groter bloedbad vond plaats in de Rh\xc3\xb4nevallei: duizenden Joden werden door kruisvaarders vermoord, gehele gemeenschappen werden uitgeroeid. In Straatsburg werden de Joden in 1146 aangevallen door de monnik Radulph._NEWLINE_In de eerste helft van de 12e eeuw ontwikkelden zich bij de christenen twee hardnekkige antisemitische beschuldigingen. Enerzijds het idee dat Joden zich bezondigden aan rituele moorden en anderzijds dat ze grof geld verdienden aan woekerpraktijken._NEWLINE_De beschuldiging van rituele moorden ging ervan uit dat de Joden regelmatig de kruisiging van Christus herdachten en daarbij christenen doodden. Deze verdachtmakingen waren eind 12e eeuw zeer frequent en leidden onder andere tot de veroordeling van 31 Joden tot de brandstapel in Blois (26 mei 1171)._NEWLINE_In die tijd was het de katholieken verboden intrest te vragen op een uitgeleend bedrag. Dit was dus een exclusieve dienstverlening van de Joden. Ze waren de bankiers van zowel de rijken als de armen. De beschuldiging van woeker liet vele kredietnemers toe hun openstaande schuld te ontlopen._NEWLINE_Niettegenstaande deze vijandigheden hadden de Joden van de 12e eeuw toch een actief spiritueel leven. Er ontstonden tossafistische scholen in Champagne, zoals in Ramerupt rond de kleinzoon van Rachi, Rabbenou Tam. Er is eveneens sprake van bloeiende scholen in Bourgogne, Parijs en in Normandi\xc3\xab. In Troyes werden bijeenkomsten georganiseerd voor rabbijnen uit Frankrijk en uit de Rijnvallei. Er stonden twee Joodse synagoges in Troyes._NEWLINE_Ook in het zuiden van Frankrijk kende men in de 12e eeuw een welvarende Joodse samenleving, die werd beschreven door de vooraanstaande Joodse familie Ibn Tibbon. Desondanks was er sprake van beperkte antisemitische acties._NEWLINE_In de Elzas sprak men van vele "brave en rijke" Joden in Straatsburg. De Kerk hing een geringschattend beeld op van de plaatselijke Joden.\n_START_SECTION_\nOnder Filips II van Frankrijk\n_START_PARAGRAPH_\nOp het einde van de 12e eeuw ontwikkelde zich in Parijs een groeiende economische activiteit waaraan de Joodse bevolking participeerde. De christelijke bevolking werd vlug jaloers op de Joden en Filips II van Frankrijk (koning van 1180 tot 1223) hoorde deze aanklachten. Hij beschouwde ze als gevaarlijke concurrenten voor de nieuwe commerci\xc3\xable klasse. Op 10 maart 1182 vaardigde hij een koninklijk besluit uit dat de Joden beroofde van al hun bezittingen en ze dwong het grondgebied te verlaten. De synagogen werden omgedoopt tot kerken, de goederen van de Joden werden verdeeld onder de adel en hun corporaties. Filips II installeerde dus een door wet bepaald uitdrijvingsmodel dat doorheen de geschiedenis nog vele malen herhaald zal worden. De Joden verhuisden naar nabijgelegen gebieden, net buiten het koninklijke domein, naar Champagne of naar Bourgondi\xc3\xab, maar ook naar het Zuiden in Provence. Deze eerste uitdrijving leerde de Joodse gemeenschap om niet te investeren in onroerend goed maar veeleer in goederen die vlot te verhuizen zijn zoals juwelen en geld._NEWLINE_Filips II van Frankrijk liet in 1198 de Joden terugroepen. De reden hiervoor was de noodzaak om mensen te hebben die geld uitleenden om zo de economie te voeden en vervolgens hogere bijdragen voor de schatkist te innen. Er werd immers een speciale belasting ge\xc3\xafnd op geldtransacties. Voor deze terugkeer werd een overeenkomst gemaakt met Theobald III van Champagne (1176\xe2\x80\x931204) die voorzag in de wederzijdse uitwisseling van Joden. De koning maakte van de Joden horigen van de kroon en onthield ze van de kerkelijke bescherming. Zodoende waren ze compleet ondergeschikt aan de koninklijke wil en die van zijn landsheren._NEWLINE_In het begin van de 13e eeuw nam de Kerk veel hardere standpunten in dan de koning. Paus Innocentius III (1160/1161\xe2\x80\x931216) protesteerde in 1205 tegen de bescherming die de Franse koning bood aan de Joden. De paus verkondigde zelfs dat de kruisvaarders hun schulden tegenover Joden niet hoefden terug te betalen. Filips II verzette zich tegen deze pauselijke maatregel.\n_START_SECTION_\nVertrek van de Joden uit Languedoc\n_START_PARAGRAPH_\nOp het einde van de 12e eeuw kenden de Joden van Languedoc en van het graafschap Toulouse een rustige tijd die ertoe leidde dat ze een rijk intellectueel leven kenden._NEWLINE_De pauselijke legaat die de Albigenzische Kruistocht kwam leiden verweet de graaf van Toulouse niet alleen een lakse houding tegenover de Katharen maar evenzeer een te vriendelijke omgang met de Joodse bevolking. De Joden werden echter niet even hard aangepakt als de Katharen maar het graafschap Toulouse viel in 1271, na de dood van Alfons van Poitiers (1220\xe2\x80\x931271), onder het centrale gezag van de Franse koning. Vanaf dan ondergingen de Joden in Languedoc dezelfde wreedheden als hun geloofsgenoten in het Franse rijk onder Lodewijk IX (1214\xe2\x80\x931270), bijgenaamd Lodewijk de Heilige. Ze werden verplicht een gekleurd lintje te dragen en werden regelmatig gedwongen het grondgebied te verlaten. Vele Joden vluchtten naar Provence, een gebied dat toen onder het gezag van het huis Anjou stond.\n_START_SECTION_\nOnder Lodewijk VIII en Lodewijk IX\n_START_PARAGRAPH_\nOnder Lodewijk VIII (1187\xe2\x80\x931226) en vooral Lodewijk IX (1215\xe2\x80\x931270) werd de positie van Joden hoofdzakelijk bepaald door de groeiende invloed van de Kerk zonder dat het belang van de kroon mag onderschat worden. In een verordening van Lodewijk VIII in 1223, werd bepaald dat de uitstaande schulden aan de Joden binnen de drie jaar moesten terugbetaald worden. De landsheren stonden in voor de inning van die schulden en behielden de intresten._NEWLINE_Lodewijk IX zette deze politiek ten aanzien van de Joden verder. Hij beval in 1230 verschillende landsheren de Joden te verbieden leningen met intrest uit te schrijven. Deze maatregel doet vermoeden dat de verordening van 1223 niet correct opgevolgd werd. Vier jaar later ging de koning nog verder door te bepalen dat \xc3\xa9\xc3\xa9n derde van de nog openstaande schulden aan Joden niet hoefde terugbetaald te worden. Hij verbood de mogelijkheid om christenen te vervolgen of gevangen te nemen omdat ze hun schulden aan Joden niet terugbetaalden. Zo verhinderde hij dat christenen nog goederen of onroerend goed moesten verkopen om hun schulden in te lossen. Op die manier gaf de koning een dodelijke slag aan de Joodse praktijk van geld ontlenen tegen intrest.\n_START_SECTION_\nHet proces van de Talmoed\n_START_PARAGRAPH_\nJoden die zich bekeerd hadden tot het christendom beweerden dat in de Joodse heilige geschriften de christenen beledigd werden. Nicolas Donin (?\xe2\x80\x931287) uit La Rochelle was een van hen. Hij was aanvankelijk bij de rabbijn Yehiel van Parijs in de leer geweest en vervolgens door hem ge\xc3\xabxcommuniceerd. Na zijn bekering ging hij in het klooster bij de orde der franciscanen. Hij schreef paus Gregorius IX (circa 1170\xe2\x80\x931241) een brief waarin hij de Talmoed beschreef als beledigend voor de christenen. In 1239 ontving hij van de paus een bul waarin werd opgeroepen deze boeken op te sporen en te verbranden. Dit resulteerde in het proces van de Talmoed: deze boeken werden eerst in beslag genomen in 1240 en na diverse debatten verbrand op de Place de Gr\xc3\xa8ve in Parijs in het bijzijn van le Pr\xc3\xa9v\xc3\xb4t des marchands de Paris (\'Leiders van het koopmansgilde\') en de geestelijkheid in 1242. Er volgden nog talrijke verordeningen tegen de Joden uitgeschreven door Lodewijk de Heilige._NEWLINE_Zo verplichtte hij de Joden in 1269 tot het dragen van een lintje (la rouelle), een strikte toepassing van een maatregel uit het Vierde Lateraans Concilie uit 1215.\n_START_SECTION_\nOnder Filips III van Frankrijk (1270\xe2\x80\x931285)\n_START_PARAGRAPH_\nDe troonsbestijging van Filips de Stoute veranderde niets aan de uittocht van de Joden uit het koninkrijk. Ze bleven onderworpen aan vele discriminerende maatregelen die via diverse verordeningen opgelegd werden._NEWLINE_Op politiek vlak speelden zich twee belangrijke gebeurtenissen af: zijn oom Alfons van Poitiers (1220\xe2\x80\x931271), graaf van Poitiers en Toulouse, stierf en deze gebieden vielen terug onder het gezag van de Franse koning. De Joden van Toulouse en Aquitani\xc3\xab ondergingen vanaf dan hetzelfde lot als de Joden uit het koninkrijk. In 1274 stond Filips de Stoute het graafschap Venaissin af aan de Heilige Stoel. De Joden aldaar mochten in dit graafschap blijven tot aan de Franse Revolutie._NEWLINE_Onder Filips de Stoute ondergingen de Joden in het koninkrijk de ingevoerde inquisitie die bedoeld was om de Albigenzen te verdrijven of te bekeren. Paus Clemens IV (?\xe2\x80\x931268) beval in zijn bul Turbato Corde dat de Joden die zich \xe2\x80\x93 na hun bekering tot het christendom \xe2\x80\x93 terug bekeerden tot het jodendom overgeleverd werden aan de inquisiteurs._NEWLINE_In 1278 begroeven de Joden van Toulouse een christen die zich bekeerd had tot het jodendom op hun Joodse kerkhof. Voor deze daad van proselitisme werd hun rabbijn Isaac Mal\xc3\xa8s veroordeeld door de inquisitie tot de brandstapel.\n_START_SECTION_\nOnder Filips de Schone: vervolgingen, berovingen en uitdrijvingen\n_START_PARAGRAPH_\nFilips de Schone (1268\xe2\x80\x931314) was zonder twijfel de meest repressieve koning van Frankrijk voor de Joden. Bovendien was zijn vrouw, Johanna I van Navarra (1273\xe2\x80\x931305) de gravin van Champagne, een regio waar de Joden een grote welvarende gemeenschap hadden die altijd beschermd werd door de graven van Champagne. Al vanaf 1288 werden dertien Joden veroordeeld tot de brandstapel door de Inquisitie en dit voor een vermeende moordzaak. Twee jaar later was er het \xc2\xabMiracle des Billettes\xc2\xbb. Op Pasen 1290 zou de Jood Jonathas een hostie opge\xc3\xabist hebben in ruil voor de kleren van een oude vrouw die hij in onderpand hield. Jonathas zou dan een inkerving in de hostie gemaakt hebben en het bloed (van Christus) liep eruit. Hij wierp hem vervolgens in kokend water dat in rood bloed veranderde. De oude vrouw zou het publiek opgepookt hebben en dit leidde tot zijn arrestatie. Hij werd veroordeeld tot de brandstapel en met zijn in beslag genomen goederen liet Filips de Schone la Chapelle du Miracle (de kapel van het mirakel) bouwen (volgens het artikel Rue des Archives, Dictionnaire historique des rues de Paris, uitgeverij Editions de Minuit, 1985 )._NEWLINE_Filips de Schone had van bij zijn troonsbestijging al vrij snel belangstelling voor de Joodse gemeenschap en de manier waarop hij er voordeel kon uithalen. Toen zijn vrouw in 1284 beschikking kreeg over Champagne verplichtte hij de Joden tot het betalen van 25.000 pond om hun rechten te behouden in de provincie. In de jaren die volgden beschermde hij hen tegen de Kerk om zo zijn inkomsten te vrijwaren._NEWLINE_In 1292 werd een nieuwe belasting ingevoerd voor de Joden. In 1295 liet hij ze allemaal aanhouden, hun geld en hun waardevolle goederen werden in beslag genomen en ze hadden acht dagen de tijd om dit terug te kopen. Datgene wat overbleef werd verkocht ten voordele van de schatkist. Nieuwe belastingen volgden elkaar snel op en toen de Joden deze niet meer konden betalen werden hun kredietnemers verplicht om versneld hun schulden aan de Joden terug te betalen._NEWLINE_Toen in 1306 de schatkist andermaal leeg was besloot de koning \xe2\x80\x98de kip met de gouden eieren te slachten\xe2\x80\x99, zoals de \xe2\x80\x99\xe2\x80\x99Jewish Encyclopedia\xe2\x80\x99\xe2\x80\x99 het beschrijft. Hij liet op 22 juli 1306 alle Joden oppakken en opsluiten. Ze kregen te horen dat ze veroordeeld waren tot een ballingschap en kregen een maand de tijd om het grondgebied te verlaten. Al hun bezittingen werden eigendom van de koning. Dat het hem echt om het geld te doen was wordt ge\xc3\xafllustreerd door het feit dat hij burgers opriep verdoken bezittingen op te sporen. Wie nog zaken rapporteerde werd beloond met 20 procent van de opbrengst. Bovendien eiste hij de openstaande bedragen op van de burgers die nog schulden hadden bij Joden. De koning nam drie maanden voordat de verkoop van de Joodse bezittingen gepland was al maatregelen die moesten verhinderen dat er betaald zou worden met gesnoeide munten._NEWLINE_Het aantal Joden die emigreerden wordt op honderdduizend geschat. De po\xc3\xabet Geoffroi de Paris beschreef deze Exodus in zijn kroniek \xe2\x80\x98\xe2\x80\x99Chronique rim\xc3\xa9e\xe2\x80\x99\xe2\x80\x99, waarin hij aangaf dat Joden betrouwbaarder waren in geldzaken dan christenen. Kroniekschrijver Jean de Saint-Victor beschreef de omstandigheden waarin de Joden hun uittocht deden. Velen stierven onderweg van uitputting en ontbering. Van sommigen werd nog geld ge\xc3\xabist voordat ze hun tocht konden verder zetten. In tegenstelling tot de eerdere uittocht onder Filips II van Frankrijk moesten de Joden nu veel verder vluchten omdat het Franse grondgebied groter was geworden. Historicus Sim\xc3\xa9on Luce schrijft over een economische ramp voor Frankrijk. Daaraan kon de terugroeping van 1315 weinig veranderen. Het Joodse leven in het Frankrijk van de middeleeuwen kende hier zijn einde.\n_START_SECTION_\nHet terugroepen van de Joden in 1315\n_START_PARAGRAPH_\nHet terugroepen van de Joden in 1315 gebeurde op vraag van het volk, althans volgens de schriftelijke verordening van Lodewijk X van Frankrijk (1289\xe2\x80\x931316). Hij riep Joden terug, vermoedelijk om er terug inkomsten uit te halen, zoals zijn vader deed. Hij beloofde ze hun oude woonplaatsen terug te geven en hun openstaande schuldvorderingen konden ze terug innen en daarvan mochten ze \xc3\xa9\xc3\xa9n derde behouden. Ze mochten echter geen geld meer uitlenen. Deze maatregelen bleven twaalf jaar geldig. Er was in Frankrijk nog een beperkte groep Joden gebleven, diegenen die zich onder druk tot het christendom hadden bekeerd. Het waren zeer twijfelende gelovigen en ze onderhielden nog contacten met hun familie in ballingschap. De Joden zouden 122.500 livres betaald hebben voor dit privilege. De terugtocht was echter beperkt. Het vermoeden is dat zeer vele Joodse eigendommen verdoken bleven voor de machtshebbers.\n_START_SECTION_\nDe Joden in Elzas in de 14e eeuw\n_START_PARAGRAPH_\nDe Joodse gemeenschap van Elzas, die toen niet bij Frankrijk hoorde, groeide in het begin van de 14e eeuw zeer snel aan, mede door de aangroei van vluchtende Joden uit het Franse rijk. In Colmar werden de Joden beschermd door de keizer en zijn troepen en dit lokte vele Joden toen er in 1336 toch anti-Joodse sentimenten opdoken. Anders verging het de Joden toen eind 1348 de pest in alle hevigheid uitbrak in Europa. De Joden werden op vele plaatsen beschuldigd van het vergiftigen van waterputten en bronnen. De Joodse arts Balavignus gaf in Straatsburg het bevel een hele Joodse wijk grondig op te ruimen en alle afval te verbranden uit voorzorg voor de epidemie. Hij baseerde zich hiervoor op het boek Leviticus uit de Hebreeuwse bijbel. Het gevolg was dat ratten en vlooien naar omliggende wijken en steden verhuisden en dat de pest daar hard toesloeg. De arts werd beschuldigd van het besmetten van deze streken. Na wrede martelingen bekende de man en de gehele Joodse bevolking van Straatsburg werd uitgeroeid in februari 1349. Ook de Joden van Colmar ondergingen eenzelfde lot. Deze wreedheden hebben ertoe geleid dat de Joodse gemeenschap in de Elzas naar het platteland vluchtte; ze bleven voor 4 eeuwen weg uit de steden.\n_START_SECTION_\nHet terugroepen in 1360\n_START_PARAGRAPH_\nIn 1356 werd koning Jan II van Frankrijk (1319\xe2\x80\x931364) gevangengenomen tijdens de slag bij Poitiers door de Engelsen. Ze eisten 3 miljoen \xc3\xa9cu\xe2\x80\x99s voor zijn vrijlating. De kroonprins Karel V van Frankrijk (1338\xe2\x80\x931380) die de staatskas wilde ontzien had het idee om met de Joden te gaan onderhandelen. Hij stelde hen een terugkeer voor een periode van 20 jaar voor mits het betalen van een ingangsbelasting van veertien florijnen per gezinshoofd en \xc3\xa9\xc3\xa9n florijn voor elk ander lid van de familie. Daarnaast werden zeven florijnen gevraagd per jaar en per haard en nog eens \xc3\xa9\xc3\xa9n florijn per gezinslid per jaar. De voorgestelde regeling was niet zo gunstig voor de Joden en koning Jan II, die vijandiger stond tegenover de Joden dan zijn zoon, verplichtte na zijn terugkeer weer het dragen van een geel lintje voor de Joden. Weinige Joden waren teruggekeerd naar Frankrijk.\n_START_SECTION_\nDe definitieve uitdrijving in 1394\n_START_PARAGRAPH_\nKarel de Wijze (1338\xe2\x80\x931380) beschermde de Joden tijdens zijn bewind en breidde hun rechten uit. Zijn opvolger, Karel de Waanzinnige (1368\xe2\x80\x931422) was pas twaalf jaar oud toen hij de troon besteeg. Hij was zeer be\xc3\xafnvloedbaar en naar aanleiding van een tot het christendom bekeerde Jood die zich terug wou bekeren ondertekende hij een arrest op 17 september 1394. Het arrest verbood de Joden nog langer in Frankrijk te blijven. Hij liet ze toe hun schuldvorderingen te innen, hun eigendommen te verkopen en hij bood ze bescherming tijdens hun uittocht in de winter van 1395.\n_START_SECTION_\nErfenis van de Joodse aanwezigheid in Frankrijk\n_START_PARAGRAPH_\nBijna 14 eeuwen Joodse aanwezigheid liet heel wat na in Frankrijk: Zo bleven er enkele bouwwerken die getuigen van de Joodse tradities: La Maison Sublime, een Joods monument uit de 12e eeuw, ontdekt onder een trap van het justitiepaleis van Rouen, een gebouw dat ooit een synagoge was in de 13de eeuw te Rouffach, een mikwe uit dezelfde eeuw in Straatsburg, een andere in Montpellier en Joodse stenen muurbeelden in het museum van Cluny in Parijs. Camille Enlart schreef in 1929: \xe2\x80\x9cEr bestonden vele synagoges in Frankrijk in de middeleeuwen. Ze weerspiegelden de rijkdom en de grootte van de Joodse gemeenschap die ze bouwden. Ten gevolge van de uitdrijvingen werden ze allen vernietigd, alsook de begraafplaatsen die ernaast lagen.\xe2\x80\x9d_NEWLINE_In meer dan 400 steden en gemeenten in Frankrijk getuigt een rue de la Juiverie (Juiverie = Jodenkwartier) of une rue des Juifs (\'een Jodenstraat\') van vroegere Joodse samenlevingen aldaar. Een Joodse aanwezigheid die verdween in de 14e eeuw met uitzondering van de gemeenschappen in Elzas en de Pauselijke staten rond Avignon._NEWLINE_Op het geestelijk vlak is de erfenis bijzonder groot dankzij de bijdragen van Rasji: Zijn verklaringen van de Torah en de Tenach zijn tot op vandaag nog voorwerp van talrijke studies en lezingen en hebben een zeer grote invloed in het Joodse onderwijs in Europa. De geneeskunde had toentertijd veel te danken aan Joodse artsen, gevestigd rond Montpellier of Lunel met onder andere de beroemde familie Ibn Tibbon die vele klassieke en Arabische teksten vertaalden in het Hebreeuws. Ze beperkten zich niet enkel tot medische teksten maar vertaalden evenzeer filosofische en wetenschappelijke werken. De Franse woordenschat werd ook verrijkt met woorden uit de Joodse cultuur, onder andere uit de geschriften van Rasji._NEWLINE_In de laatste eeuwen van de middeleeuwen ontstonden er ook enkele anti-Joodse mythes en verhalen. Deze werden gecre\xc3\xaberd door christenen en tot de meest bekende behoren onder andere het ontheiligen van een hostie, de rituele moorden en het vergiftigen van waterputten. De afkeer van de Joden werd ook verwerkt in katholieke gebouwen. De kathedraal van Straatsburg herbergt nog een beeld van een geblinddoekte dame met een gebroken lans die een synagoge voorstelt (blind voor de nieuwe wet) en een waterspuwer van de stiftskerk Sint-Maarten te Colmar stelt een zeug voor die haar biggen en Joden voedt. Het zou duren tot het tweede Vaticaans concilie vooraleer de Rooms-Katholieke Kerk het antisemitisme in eigen rangen aan banden legde.\n_START_SECTION_\nHet sociale leven van de Joden in de middeleeuwen\n_START_PARAGRAPH_\nTot in de 13e eeuw waren de Joden goed ingeburgerd in de Franse samenleving. Ze droegen geen vestimentaire elementen die zich onderscheidden van de andere Franse burgers, met uitzondering van de Joden in Elzas die een kenmerkende gepunte hoed en hun haren in typerende krullen droegen. Vertaalde gebedsteksten tonen aan dat hun omgangstaal te vergelijken was met die van de doorsnee bevolking. Ze hadden echter Bijbelse namen, een gebruik dat vervaagde bij de christenen. Toen ze vanaf de 12e eeuw geteisterd werden door vervolgingen gingen ze steeds vaker hun namen uitbreiden met de naam van hun geboortestad._NEWLINE_Al vrij vroeg gingen Joden samenwonen in Jodenkwartieren of ghetto\xe2\x80\x99s. Deze woonvorm liet hen toe om gemakkelijker de voorschriften van de sabbat na te leven, het Joodse onderwijs voor hun kinderen te organiseren, de voedselvoorschriften van de kasjroet te volgen en rituele slachtingen te organiseren. Wat aanvankelijk de wil was van de Joden werd een van hogerhand opgelegde verplichting: Zo was er in 1294 een verordening in Parijs die de Joden gebood om slechts in vier straten te mogen wonen. De Joden bouwden vele synagoges, soms meerdere per stad zoals bleek uit de openbare verkopen na de uittocht van 1306. Ze verschaften gratis basisonderwijs aan hun kinderen. Benjamin de Tud\xc3\xa8le vernoemt vele Joodse onderwijsinstellingen in het Zuiden van Frankrijk, onder andere in Narbonne, Montpellier en Marseille. Rasji en zijn opvolgers ontwikkelden een dynastie de savants (\xe2\x80\x99kennisgeslacht\xe2\x80\x99)._NEWLINE_Er bleek in bepaalde periodes (8e \xe2\x80\x93 12e eeuw) geen maat te staan op de domeinen waarin Joden een vooraanstaande rol speelden. Karel de Grote stelde meerdere Joden te werk in verschillende ambassades. Tot in de 12e eeuw waren velen wijnboeren. Maar vanaf deze eeuw volgden er allerlei restricties en de Joden moesten zich beperken tot de handel, het krediet verlenen en de geneeskunde.\n_START_SECTION_\nDe handel en de kredietverlening\n_START_PARAGRAPH_\nDe Franse Joden hadden in de middeleeuwen vrijwel het monopolie op de internationale handel. Reeds in de vroege middeleeuwen ontwikkelden ze handels- en bankactiviteiten. Strikt genomen was het de christenen verboden om op uitgeleend geld intrest te vragen, de Radhanieten konden dit volledig op zich nemen. Hun kredietnemers waren zowel rijken als armen. Sinds Filips II van Frankrijk (1165\xe2\x80\x931223) werd de gevraagde intrest aan regels onderworpen en beperkt tot maximaal 46%. Vele Joodse families beperkten hun activiteiten niet enkel tot het bankieren, zo leert ons onder andere de bewaarde huishoudboekjes van de familie H\xc3\xa9liot de Vesoul. Deze familie was actief op vele handelsdomeinen zoals de handel en stockage van voedsel en textiel, het verbouwen van druiven en de organisatie van internationale transporten.\n_START_SECTION_\nDe geneeskunde\n_START_PARAGRAPH_\nDe Joodse geneesheren waren zeer talrijk, vooral in het Zuiden van Frankrijk. Volgens sommigen waren het de Joden die de faculteit geneeskunde gesticht hebben in Montpellier. De familie Ibn Tibbon leverde een grote bijdrage aan de overdracht van kennis van Arabische en klassieke geneesheren. In 1292 telde Parijs vier Joodse geneesheren op een totaal van zevenendertig. Ze verzorgden zowel geloofsgenoten als christenen. Op de concilies van Avignon van 1337 en 1341 werden hierop beperkingen gezet.\n_START_SECTION_\nVan 1394 tot aan de Franse Revolutie\n_START_PARAGRAPH_\nEr leefden geen Joden meer in het koninkrijk Frankrijk na 1394 maar het edict dat de uitdrijving had bevolen spaarde echter wel de Joden van de Dauphin\xc3\xa9, een gebied dat pas recentelijk werd overgenomen door het Koninkrijk. Ook leefden er nog Joden in gebieden die nu Frans grondgebied zijn maar toentertijd buiten het koninkrijk vielen: Elzas, Lotharingen, Savoye, Provence en Venaissin. Ook Besan\xc3\xa7on zou een toevluchtsoord geweest zijn. De stad had de titel van Vrije rijksstad.\n_START_SECTION_\nHet vertrek van de Joden uit Dauphin\xc3\xa9\n_START_PARAGRAPH_\nHet verdrag van Romans (1349), dat voorzag in de verkoop van Dauphin\xc3\xa9 aan het koninkrijk Frankrijk, bepaalde dat er ten aanzien van de Joodse bevolking geen wijzigingen waren. Ze werden dus niet ge\xc3\xabxcommuniceerd. De Joodse gemeenschap beperkte zich in die regio tot enkele tientallen families. Ze gingen toch de een na de ander verhuizen tot buiten het koninkrijk en dit naar aanleiding van discriminatie tegenover hun gemeenschap, te hoge belastingdruk en beschuldigingen van strafbare rituelen. Een uittocht die ook Lodewijk XI, die maatregelen nam om ze in de Dauphin\xc3\xa9 te houden, niet kon stoppen.\n_START_SECTION_\nSituatie in Savoye\n_START_PARAGRAPH_\nDe Savoye maakte geen deel uit van het koninkrijk, het werd pas in de 19e eeuw geannexeerd door Frankrijk. Vanaf de 15e eeuw was er sprake van religieuze vervolgingen tegen bekeerde Joden door onder andere de inquisiteur Ponce Feugerons._NEWLINE_In 1416 liet de hertog Am\xc3\xa9d\xc3\xa9e VIII de Savoie de Joodse boeken in beslag nemen opdat ze konden onderzocht worden of ze de christelijke censuur konden doorstaan. Op 18 juli 1416 werden de joodse gebedsboeken, de bijbels en de wetenschappelijke werken teruggegeven aan hun eigenaars nadat ze beoordeeld waren door de Joodse geneesheren Pierre de M\xc3\xa2on en Guillaume Saffon. Ze hadden zich bekeerd tot het christelijke geloof en verbleven in het Franciscanenklooster in Chamb\xc3\xa9ry. Vele Joden werden echter gevangengenomen en gefolterd. Onder de gevangenen was ook rabbijn Yohanan Tr\xc3\xa8ves, gevlucht naar Savoye na de uitdrijving uit Frankrijk in 1394. Later, in 1426, werd hij de leider genoemd van de Joden in het Heilige Roomse Rijk._NEWLINE_Onder druk van de martelingen bevestigde een Joods rechtsgeleerde dat de Talmoed belastend en kwetsend was ten aanzien van de christenen. Op 17 januari 1417 werden alle Joodse boeken verbrand en moesten de Joden hun recht kopen om te mogen blijven in Savoye. De vrije Joden moesten beloven om niet meer te lezen in de Talmoed. In de jaren 1460 werden de Joden vervolgd voor vruchtafdrijvingen, moorden, toverpraktijken en smaad tegen de hertog van Savoie. Kort daarna werden geen sporen meer gevonden van Joodse aanwezigheid in Savoye met uitzondering vanChamb\xc3\xa9ry waar er een kleine gemeenschap verbleef tot in de 18e eeuw._NEWLINE_In Nice dat tot 1691 bij Savoye behoorde, bleef er een Joodse samenleving bestaan. Dit was ook het geval in vele Italiaanse steden. In 1733 moesten de Joden in een ghetto gaan wonen (233 personen in 1736). Het Turijnse parlement heeft deze maatregel teruggeroepen in 1848. Dit werd slechts gedeeltelijk uitgevoerd tijdens de Franse bezetting van Nice.\n_START_SECTION_\nSituatie in Provence, Avignon en het graafschap Venaissin\n_START_PARAGRAPH_\nIn 1481 werd het graafschap Provence onderdeel van het Franse koninkrijk. Op 31 juli 1501 werd aldaar door koning Lodewijk XII (1462\xe2\x80\x931515) het bevel gegeven tot uitdrijving van de Joden. Vele Joden kozen voor het doopsel in plaats van de deportatie maar in 1512 kwam er een nieuwe belasting van 6000 livres voor deze nieuwe christenen. Ze trof 122 families op 16 verschillende locaties. Deze groep werd gedurende drie eeuwen gediscrimineerd._NEWLINE_Avignon en het graafschap Venaissan waren de dichtstbijzijnde toevluchtsoorden voor de Joden die Provence ontvluchtten. Deze gebieden vielen onder het bestuur van de Paus. Vanaf eind 16e eeuw werden hun vestigingsmogelijkheden beperkt tot vier ghetto\xe2\x80\x99s: Avignon, l\xe2\x80\x99Isle-sur-la-Sorgue, Carpentras en Cavaillon. In het prinsdom Orange leefden ze zonder beperkingen tot in 1732. De vrijheid waarin ze konden leven leidde tot een betere levensstandaard die hen toeliet mooie gebedszalen in te richten zoals in de synagoges van Cavaillon en van Carpentras, Deze laatste is de oudste Franse synagoge die nog in dienst is.\n_START_SECTION_\nDe Joden in Metz en Lorraine\n_START_PARAGRAPH_\nIn Lorraine lieten de autoriteiten in 1552 toe dat vier Joden en hun familie zich gingen vestigen in Metz. Dit aantal groeide stelselmatig, niettegenstaande de bezwaren van de plaatselijke notabelen. In 1618 bouwden ze er een synagoge die in 1657 werd bezocht door Lodewijk XIV._NEWLINE_Niettegenstaande de abnormale hoge belastingen die de Joden moesten betalen (en dit tot aan de Franse revolutie) ontwikkelde zich een grote Joodse gemeenschap in de 17e eeuw. Hun leven werd overvloedig gereglementeerd en ze waren dikwijls afhankelijk van de welwillendheid en de willekeur van de lokale machtshebbers. Toch telde men op de vooravond van de Franse revolutie zowat 400 Joodse families in Metz._NEWLINE_Te Nancy, onafhankelijk gebied binnen het graafschap Lorraine, werden de Joden officieel geaccepteerd vanaf 1721. Ze vielen na de annexatie door Frankrijk in 1766 onder het gezag van de Franse koning. De Joodse gemeenschap in deze regio werd geschat op 500 families in 1789.\n_START_SECTION_\nDe Joden in de Elzas\n_START_PARAGRAPH_\nTot aan de annexatie van het gebied door Frankrijk in 1648 leefden de Joden in de Elzas zoals de andere Joden in het Heilig Roomse Rijk, ze waren met andere woorden afhankelijk van de verbrokkelde lokale besturen. Ze werden doorgaans verboden overdag in de steden te komen (zoals in Straatsburg en Colmar) waar de burgerij, die handel dreef ze niet tolereerden. De gr\xc3\xbcsselhorn blies vanaf de toren van de kathedraal om het tijdstip aan te geven wanneer de Joden de stad mochten binnenkomen. Ze mochten wel hun geldzaken uitvoeren op het platteland, doch het werd hen verboden daar gronden aan te kopen._NEWLINE_Na de annexatie door Frankrijk in 1648 veranderde er niet veel voor de Joodse gemeenschap. Het mag een vooruitgang genoemd worden dat de Joden niet actief vervolgd werden door de koninklijke macht. Ze waren nog steeds verplicht de Leibzoll te betalen. Niettegenstaande dat deze belasting werd opgeheven in 1784 beknotte een open brief van de koning datzelfde jaar de vrijheden van de Joden. Algemeen wordt aangenomen dat de plaatselijke gezagsdragers deze koninklijke aanbevelingen ruim toepasten.\n_START_SECTION_\nVan de uitdrijving van de Spaanse Joden tot de koninklijke brieven in 1723\n_START_PARAGRAPH_\nDe uitdrijving van de Spaanse Joden in 1492 zette een volksverhuizing op gang van duizenden Joden. Zij die voor Portugal als toevluchtsoord kozen moesten opnieuw verhuizen door een bevel van de Portugese koning Emanuel I in 1496. Men noemde bijgevolg alle Joden die wegvluchtten van het Iberisch schiereiland Portugese Joden. Ze emigreerden naar het Noorden, velen naar Nederland en Engeland, enkelen zelfs naar Amerika. Een aantal vestigde zich in het Zuidoosten van Frankrijk, ze hielden hun geloofsovertuiging verborgen. Hendrik II van Frankrijk verleende hen de naam \xe2\x80\x98nieuwe Christenen\xe2\x80\x99 in een koninklijke brief van 1550. In 1600 werd de gemeenschap van La Bastide-Clairence gesticht en daarna die van Peyrehorade, van Saint-Esprit (een voorstad van Bayonne) en ten slotte die van Bordeaux._NEWLINE_In 1723, 230 jaar na hun aankomst in Frankrijk verkregen de Portugese Joden een koninklijke brief waarin ze officieel als Joden herkend werden. De Joden vormden thans de meest welvarende Joodse gemeenschap van het koninkrijk Frankrijk. De industrie en de verwerking van koloniale voedingswaren waren de domeinen waarin ze bijzonder succesvol waren. De familie Gradis was gespecialiseerd in de suikerhandel, de familie Dacosta introduceerde de chocolade in Frankrijk. Anderen exploiteerden wijngaarden. In Labastide-Clairence was er sprake van Joodse geneesheren.\n_START_SECTION_\nVan 1723 tot aan de Franse Revolutie\n_START_PARAGRAPH_\nIn Bordeaux was de internationale groothandel grotendeels in handen van de Joden. Hun activiteiten omvatten eveneens de kaapvaart, het bankwezen en verzekeringen, de inrichting van schepen, de slavenhandel en de ladingen voor de Amerikaanse kolonies, in het bijzonder Canada dat toen nog Frans was._NEWLINE_Op de vooravond van de Franse revolutie leefden er 2400 Joden in Bordeaux. Dit waren er minder dan in Saint-Esprit doch ze waren invloedrijker. De Joden van Saint-Esprit werden eind 18e eeuw niet toegelaten in Bayonne, waar de gemeenschap hen afwees. Tellingen rond 1750 gaven aan dat er 7500 Joden woonden, in 1785 sprak men echter nog van 3500 Joden.\n_START_SECTION_\nDe Joden op de Franse Antillen\n_START_PARAGRAPH_\nEen zeker aantal Nederlandse Joden waren ge\xc3\xabmigreerd naar Recife, een gebied onder Hollandse heerschappij van 1630 tot 1654. Portugal nam aldaar de controle over en installeerde de inquisitie. Sommigen emigreerden naar de Franse Antillen: De hoofdstad Pointe-\xc3\xa0-Pitre van Guadeloupe zou zijn naam ontleend hebben aan de Nederlandse Jood Peter (Pitre in het Frans). In de code noir van 1685 werd geschreven dat alle Joden die zich op de Franse eilanden hadden gevestigd drie maanden de tijd kregen het grondgebied te verlaten._NEWLINE_In de 18e eeuw kwamen de Joden terug naar Martinique waar ze slechts getolereerd werden en dit tot aan de Franse revolutie. Ze fungeerden als correspondenten voor ondernemers uit Bordeaux.\n_START_SECTION_\nDe Joden tijdens de revolutie en het keizerrijk\n_START_PARAGRAPH_\nToen de Franse revolutie uitbrak telde Frankrijk 40.000 Joden. Bijna de helft woonde in de Elzas alwaar de administratie ze beschreef als "armen". Ze waren het slachtoffer van discriminerende fiscale maatregelen en achtergesteld in hun recht op huisvesting en eigendomsrecht. Omdat ze beroepshalve intresten moesten innen werden ze vaak blootgesteld aan de vijandigheid van het volk. De Joden van Lotharingen zagen hun situatie verbeteren in de 18e eeuw, getuigen daarvan zijn de synagoges van Lun\xc3\xa9ville en Nancy. In bepaalde landelijke gemeentes in de Elzas waren er evenveel Joden als katholieken._NEWLINE_De \xe2\x80\x98juifs du pape\xe2\x80\x99 (\'Joden van de paus\') gingen steeds meer buiten hun verplichte ghetto\xe2\x80\x99s wonen. Ook de Joden rond Bordeaux profiteerden snel van hun gewonnen vrijheden: Ze namen deel aan het gemeenschapsleven, gingen stemmen voor de Staten-generaal en het recht om zich vrij te verplaatsen leidde hen tot in Parijs._NEWLINE_De langzaam veranderende idee\xc3\xabn tijdens de Franse revolutie zorgden voor een ingrijpende verbetering van de situatie van de Joodse bevolking.\n_START_SECTION_\nHet begin van een emancipatorische aanpak\n_START_PARAGRAPH_\nDe situatie van de Joden in de Nederlanden was reeds merkbaar verbeterd sinds het einde van de 16e eeuw. Eind 17e eeuw kon men eenzelfde vaststelling doen in Engeland. Maar het is dankzij de idee\xc3\xabn van de filosofen van de verlichting dat men zich bewust werd van de absurditeit van de discriminerende maatregelen tegenover de Joodse bevolking. De verlichting gaf aanleiding tot de joodse Haskala-beweging. Die ontstond in Duitsland onder impuls van Moses Mendelssohn. Het samenvallen van deze interne en externe beweging versnelde bepaalde gebeurtenissen. In Frankrijk publiceerde Henri Gr\xc3\xa9goire het werk Essai sur la r\xc3\xa9g\xc3\xa9n\xc3\xa9ration physique, morale et politique des juifs waarin hij pleitte voor gelijke rechten voor Joden._NEWLINE_Honor\xc3\xa9 Gabriel de Riqueti was naar Duitsland gereisd en leerde daar het werk van Mendelsohn kennen. Dit leidde tot zijn werk Sur Moses Mendelssohn, sur la r\xc3\xa9forme politique des Juifs._NEWLINE_Ook politiek luidde het tijdperk van Lodewijk XVI een zekere tolerantie in. Zo was er het edict van tolerantie van Jozef II van Oostenrijk (1781) dat aangaf dat er vrijheid was van godsdienstbeleving voor protestanten en Joden en voorzag in het afschaffen van de lijftaks (Leibzoll) voor de Joden in de Elzas. In 1787 kwam dan het edict van tolerantie van Lodewijk XVI: mede onder de be\xc3\xafnvloeding van Malesherbes werden alle vervolgingen van niet-katholieken stopgezet. De Joden werden beschouwd als gelijkgerechtigde burgers van Frankrijk. Verscheidene parlementen, waaronder dat van Metz, verzonnen echter nog steeds discriminerende uitzonderingen ten aanzien van de Joodse bevolking.\n_START_SECTION_\nDe oproep aan de Staten-Generaal en de klachtendossiers\n_START_PARAGRAPH_\nDe Joden namen net zoals de andere onderdanen van Lodewijk XVI deel aan de verkiezingen van de afgevaardigden voor de Staten-Generaal in Bordeaux en in Bayonne. In andere gebieden zoals de Elzas, Lotharingen en Parijs werd dit recht hun geweigerd. Cerf Berr, een Joods politicus uit de Elzas, richtte zich hierbij tot de minister van financi\xc3\xabn Jacques Necker en verkreeg dat bij de opening van de Staten-Generaal de Joden hun afgevaardigden mochten aanduiden. Met zes trokken ze vervolgens naar Parijs en overhandigden op 31 augustus 1789 de klachtendossiers net nadat ze aldaar de verklaring van de rechten van de mens en de burger hadden goedgekeurd. Onder de afgevaardigden bevond zich rabbijn David Sintzheim die later in 1808 onder Napoleon I de eerste groot-rabbijn (\xe2\x80\x98grand-rabbin\xe2\x80\x99) van Frankrijk werd._NEWLINE_De afgegeven Joodse klachtendossiers eisten uiteraard gelijke rechten voor de Joodse bevolking en een afschaffing van de discriminerende belastingen. Er waren al eerder dergelijke aanvragen geweest zoals die van de adel van Troyes. Ze vroegen dat het verschil in religieuze opvattingen geen reden mocht zijn om onenigheid te stichten onder de bevolking. Ze drongen erop aan dat de Staten-Generaal de rechten van niet-katholieken ging uitbreiden tot een aanvaardbaar niveau.\n_START_SECTION_\nBij aanvang van de Franse revolutie\n_START_PARAGRAPH_\nDe bestorming van de Bastille op 14 juli 1789 veroorzaakte heel wat opstand in heel het land. De ongerustheid werd gevoed door een mondelinge overdracht tot in alle hoeken van het Franse rijk. Rovers en boeven maakten van de situatie gebruik om onder andere graan van de akkers te stelen. Deze onlusten hadden een uitgesproken anti-joods karakter in de Elzas. Abb\xc3\xa9 Gr\xc3\xa9goire haalde deze feiten aan tijdens de vergadering van 13 augustus 1789 van de Staten-Generaal en eiste de totale emancipatie van de Joodse bevolking. De Staten-Generaal geraakte verdeeld door de verontwaardiging van de prelaat maar nam geen besluit. Enkele maanden later besloot ze toch tot een algemene bescherming van de Joden door de openbare macht. Dit kwam er op vraag van Theodoor Cerf, de vertegenwoordiger van de Joden uit de Elzas._NEWLINE_Van 21 december tot 24 december 1789 werd het Joodse vraagstuk opnieuw besproken in de vergadering. Enkele vooraanstaanden zoals Mirabeau, Abb\xc3\xa9 Gr\xc3\xa9goire, Robespierre, Adrien Duport, Antoine Barnave en Stanislas van Clermont Tonnerre gebruikten al hun overtuigingskracht en welsprekendheid om de heren te overtuigen van de Joodse zaak. De uitspraak die hierop volgde karakteriseert de gelijkstelling van de Joden in Frankrijk en dit voor de volgende eeuwen: \xe2\x80\x9cJe moet alles weigeren aan de Joden als staat en alles toelaten aan de Joden als individu. Je moet verhinderen dat ze een politiek orgaan of politieke orde zouden worden binnen de staat. Ze moeten echter als individu volwaardige burgers worden.\xe2\x80\x9d Deze openbare gelijkstelling illustreerde dus de tolerantie tegenover de joodse praktijken in de priv\xc3\xa9sfeer. De Joodse inwoners van Spaanse en Portugese afkomst en van Avignon werden dus vanaf toen volwaardige burgers met een meerderheid van 150 stemmen. Maar het decreet gold niet voor de Joden van de Elzas en Lotharingen: Herhaalde onlusten leidden tot fel protest van de lokale afgevaardigden en van de geestelijkheid die aanstuurde op een uitstel van deze maatregel._NEWLINE_Na de mislukte poging om in januari 1791 de volledige emancipatie van de Joden in te voeren kwam er op 27 september 1791, enkele dagen voor de ontbinding van de Staten-generaal, een nieuw initiatief van Adrien Duport, lid van de Jakobijnen. Hij vroeg politieke rechten voor de Joden en dit naar analogie van de Turken, de moslims en leden van diverse sektes die reeds deze rechten hadden. Dit voorstel werd de volgende dag geaccepteerd en dit twee dagen voor de vergadering werd ontbonden. Op 13 november werd de wet bekrachtigd door Lodewijk XVI.\n_START_SECTION_\nDe Joden onder het consulaat en het keizerrijk\n_START_PARAGRAPH_\nToen Bonaparte aan de macht kwam wist hij niet veel van de Joden. Tijdens zijn Italiaanse veldtocht van 1796-1797 zou hij de hekken rondom het ghetto van Veneti\xc3\xab neergehaald hebben. Onder het consulaat werden de pas aangestelde prefecten gevraagd een rapport te maken over de toestand in hun departement en de uittocht van de Joden te beschrijven.De rapportering uit de Elzas en Lotharingen waren het meest gedetailleerd: Ze gaven weer dat de Joden doorgaans arm waren en ze wekten een zekere vijandigheid op bij de bevolking omwille van hun koopmansgeest. Hun handelsactiviteiten waren zowat de enige die ze konden bedrijven vermits ze van alle andere ambten uitgesloten waren._NEWLINE_Het organiseren van de katholieke cultus werd vastgelegd in 1801 in het concordaat. De protestantse cultus werd omschreven in de \xe2\x80\x9c organische artikels \xe2\x80\x9c (Frans: les articles organiques). De Joodse geloofsbeleving werd echter niet ingesteld. Deze situatie vonden de goed ge\xc3\xafntegreerde Joden uit Bordeaux bevredigend. In de Elzas ontstond er daarentegen wanorde. Er ontstonden dissidente synagoges en het geld ontlenen met intrest veroorzaakte diverse conflicten. Mensen uit de entourage van Napoleon, zoals Louis de Bonald of Mathieu Mol\xc3\xa9, vroegen naar uitzonderingsmaatregelen ten aanzien van de Joden terwijl liberalen de toepassing van de wet verdedigden. Uiteindelijk voorzag het decreet van 30 mei 1806 in de oprichting van een Joodse Assembl\xc3\xa9e de Notables  (\'Vergadering van notabelen\'), verkozen door de prefecten.\n_START_SECTION_\nL\xe2\x80\x99Assembl\xc3\xa9e des Notables en de Grand Sanhedrin\n_START_PARAGRAPH_\nDe 111 leden van L\xe2\x80\x99Assembl\xc3\xa9e des Notables kwamen uit alle uithoeken van het keizerrijk en zelfs uit Itali\xc3\xab. Op deze bijeenkomst (26 juli 1806) waren er drie regeringsafgevaardigden: Mathieu Mol\xc3\xa9 (1781 \xe2\x80\x93 1855), Joseph Marie Portalis (1778 \xe2\x80\x93 1858) en Etienne-Denis Pasquier (1767 \xe2\x80\x93 1862). Ze stelden 12 vragen aan de vergadering waarvan de meest delicate een vraag over gemengde huwelijken was. Het antwoord luidde dat rabbijnen geen bevoegdheid (meer) hadden om een Jood met een christen te huwen, priesters kunnen hier wel in toestaan._NEWLINE_De antwoorden voldeden voor Napoleon en hij liet ze bekrachtigen door een meer representatieve vergadering. Hij organiseerde een nieuwe Joodse samenkomst, Grand Sanhedrin geheten, naar analogie van de Joodse wettelijke en gerechtelijke samenkomsten uit de late oudheid, voorgezeten door David Sintzheim (1745 \xe2\x80\x93 1812), rabbijn van Straatsburg. Deze moest de organisatie van de Joodse cultus defini\xc3\xabren. 71 leden zaten samen van 9 februari tot 9 maart 1807. Ze ratificeerden enkel de antwoorden van de Assembl\xc3\xa9e des Notables. Ze kwamen niet tot een overeenkomst omtrent de Joodse cultus en het was ten slotte de regering die hierin besliste.\n_START_SECTION_\nDe decreten van 1808\n_START_PARAGRAPH_\nOp 17 maart 1808 vaardigde keizer Napoleon drie decreten uit. De eerste twee betroffen de organisatie van de eredienst en de erkende Joodse instellingen. Het derde werd het \xe2\x80\x98snode\xe2\x80\x99 decreet (decret inf\xc3\xa2me) genoemd, het herstelde discriminerende maatregelen uit het Ancien R\xc3\xa9gime._NEWLINE_Napoleon plaatste de administratie omtrent de Joodse eredienst onder de verantwoordelijkheid van de consistoire central isra\xc3\xa9lite de France (vrij vertaald: de centrale Joodse kerkraad in Frankrijk). In vele opzichten waren Franse notabelen betrokken bij de beslissingen die werden genomen in deze kerkraad._NEWLINE_Dit centrale en hi\xc3\xabrarchisch ingericht beslissingsorgaan ging in tegen een Joodse traditie waarbij geloofsgemeenschappen zich plaatselijk organiseerden. Toch werd deze regeling aanvaard door de Franse Joden en lange tijd was dit orgaan het Joodse aanspreekpunt van de Franse regering. Enerzijds bevorderde dit de eenheid tussen de Franse Joden maar anderzijds werkte het beklemmend voor de ontwikkeling naar een meer liberaal of orthodox jodendom._NEWLINE_Het \xe2\x80\x98snode\xe2\x80\x99 decreet richtte zich op de Joden uit de Elzas en bevatte diverse verordeningen die de Joden terug beperkten in hun mogelijkheden. Zo moesten Joodse handelaren jaarlijks hun toelating vragen aan de prefect, schuldvorderingen werden geannuleerd en de Joden werden verplicht ook dienstplicht te vervullen. Het was vroeger mogelijk een vervanger naar het leger te sturen, een recht dat nog steeds geldig was voor de andere Fransen. Er mochten bovendien geen Joden meer immigreren in de Elzas. Deze maatregelen golden niet voor de Joden uit Bordeaux, de Gironde of Landes. Dit leidde tot felle reacties in Joodse middens en de Joden van Parijs en Bayonne slaagden erin ook uitgesloten te worden van deze verordeningen._NEWLINE_Op 20 juli 1808 verplichtte Napoleon de Joden ook om een familienaam te hebben (het decreet van Bayonne). De Joden hadden nog de traditie om hun kinderen een Bijbelse naam te geven en die van vader op zoon door te geven._NEWLINE_De val van Napoleon (1815) leidde niet tot het terugschroeven van deze decreten. Dit kon echter niet gezegd worden in de andere Europese landen waar er vaak teruggegrepen werd naar vroegere wetgeving.\n_START_SECTION_\nTijdens de restauratie en de julimonarchie\n_START_PARAGRAPH_\nDe restauratie bracht weinig verandering in het statuut van de Joden, het \xe2\x80\x98snode\xe2\x80\x99 decreet van 1808 werd niet verlengd door Lodewijk XVIII ondanks de klachten van de plaatselijke overheid uit de Elzas. Rabbijn van Phalsbourg, Lazare Isidor (1813\xe2\x80\x931888) speelde een belangrijke rol voor de integratie van de Joden in de Franse samenleving. Hij verzette zich in 1839 tegen de wet serment more juda\xc3\xafco, die de Joden discrimineerde in de Franse rechtspraak. In regel moesten Joden die zich wilden verdedigen voor de rechtbank hun verhaal doen in een synagoge: ze werden niet toegelaten in de rechtbank. Lazare Isidor weigerde zijn synagoge hiervoor te openen. Hij kreeg hiervoor zelf een proces en werd hierbij verdedigd door Adolphe Cr\xc3\xa9mieux (1796\xe2\x80\x931880). Pas in 1846 werd voor het Hof van Cassatie de afschaffing van deze wet bekomen._NEWLINE_Onder Lodewijk Filips I (1773\xe2\x80\x931850) kwam het tot een belangrijke wet voor de joodse religieuze gemeenschap: op 1 februari 1831 werd een wet goedgekeurd die voorzag in een toelage van de staatskist voor de uitvoering van de joodse erediensten. De wet van 8 februari 1831 zegt dat alle vertegenwoordigers van de verschillende godsdiensten als evenwaardig beschouwd worden. Deze wet die de drie godsdiensten (katholieken, protestanten en joden) op gelijke voet zette was uitzonderlijk in Europa. Vooral de Joden, die op geen 100.000 geschat werden, hadden nu rabbijnen die een uitkering van de staat ontvingen. Deze unieke situatie leidde tot een bloeiende ontwikkeling van de Franse Joodse gemeenschap in de 19de eeuw met de bouw van diverse synagogen.\n_START_SECTION_\nOnder de tweede republiek en het tweede keizerrijk\n_START_PARAGRAPH_\nTijdens de februarirevolutie van 1848 was er sprake van nog enkele anti-Joodse geweldplegingen, snel geneutraliseerd. Deze incidenten werden beschouwd al de laatste uitingen tegen de Joden._NEWLINE_Er werden nieuwe synagoges opgericht zowel op plaatsen waar reeds lange tijd Joodse nederzettingen waren als op locaties waar nieuwe gemeenschappen ontstonden: de grote synagoges in Lyon en Marseille werden gebouwd rond 1864, de grote synagoge de la Victoire in Parijs werd gebouwd vanaf 1867. De Joden werden erkend door de regering voor hun bijdrage tot de vrede en de gelijkheid van rechten._NEWLINE_Deze sociale integratie leidde tot een emigratie van vele Joodse families van hun traditionele woonplaats naar de steden. In de Elzas betekende dit dat velen gingen verhuizen naar Straatsburg. De kleine steden in het graafschap Venaissin zagen hun Joodse bevolking in grote mate verhuizen naar Marseille. Eenzelfde beweging bestond er in Zuidoost-Frankrijk ten voordele van Bordeaux. Verder trokken vele Joden van gans het grondgebied naar Parijs._NEWLINE_De nieuwe gelijke rechten leidden tot een assimilatie van vele Joden die stilaan hun verdrukte verleden achter zich konden laten. Sommigen konden in dit nieuwe regime een echte carri\xc3\xa8re ontwikkelen: in het bankwezen kende men ook in Frankrijk de familie Rothschild en de familie P\xc3\xa9reire. In de politiek hadden we Adophe Cr\xc3\xa9mieux (30 april 1796 \xe2\x80\x93 10 februari 1880) en Achille Fould (17 november 1800 \xe2\x80\x93 5 oktober 1867) en in de kunst Rachel F\xc3\xa9lix (21 februari 1821 \xe2\x80\x93 3 januari 1858), Jacob Offenbach (20 juni 1819 \xe2\x80\x93 5 oktober 1880) en Charles Emile Waldteufel (9 december 1837 \xe2\x80\x93 12 februari 1915)_NEWLINE_De Franse Joodse gemeenschap begon zich ook te interesseren in de geloofsgenoten van rond de Middellandse Zee, in het bijzonder de Joden uit de Franse kolonie Frans-Algerije.\n_START_SECTION_\nIntegratie van de Algerijnse Joden\n_START_PARAGRAPH_\nFrankrijk had in 1830 Algerije veroverd. De Joden aldaar hadden de status van dhimmi, ze werden gediscrimineerd en gepest. De eerste zorg van de Franse Joden was dat hun geloofsgenoten er dezelfde vrijheden konden genieten als in Frankrijk. Onder de heerschappij van Lodewijk Filip I en dankzij de inspanningen van Adolphe Cr\xc3\xa9mieux en Max th\xc3\xa9odore Cerf-Berr (9 december 1792 \xe2\x80\x93 15 januari 1876) werden er in Algerije drie kerkraden ge\xc3\xafnstalleerd: in Algiers, Oran en Constantine. Ze waren verbonden aan de centrale kerkraad van Frankrijk. Tezelfdertijd ijverde Cr\xc3\xa9mieux voor eenzelfde Franse statuut voor alle inwoners van Algerije, een voorstel waartegen de Franse immigranten (les Colons en Franse militairen) zich verzetten. Het was pas bij zijn terugkeer naar de Franse regering, na de val van Napoleon III, dat hij op 24 oktober 1870 een decreet bekwam, getekend door L\xc3\xa9on Gambetta dat bekrachtigde dat de Algerijnse Joden als Franse staatsburgers beschouwd werden. Zo verkregen ze het recht op onderwijs, stemrecht en de verplichting om militaire dienst te doen. Het opende voor hen vele mogelijkheden niettegenstaande het blijvende verzet van sommige colons.\n_START_SECTION_\nstichting van l\xe2\x80\x99Alliance Isra\xc3\xa9lite Universelle (AIU)\n_START_PARAGRAPH_\nIn 1860 werd l\'Alliance Isra\xc3\xa9lite Universelle (Isra\xc3\xablitische Universele Alliantie) opgericht door Joodse notabelen waaronder Adolphe Cr\xc3\xa9mieux. Deze vereniging kwam er naar aanleiding van de zaak Mortara. Het doel was om de eer van de Joden te verdedigen telkens deze aangevallen werd. De vereniging organiseerde joods en seculier onderwijs en groeide uit tot een internationale groep die nog steeds actief is. Met hun scholen gaven ze een joodse en profane opleiding aan duizenden kinderen en jongeren uit het Middellandse Zeegebied en het Midden-Oosten.\n_START_SECTION_\nLiberale, conservatieve en orthodoxe joden\n_START_PARAGRAPH_\nDe Franse joden kenden geen echte strijd binnen de geloofsleer zoals die wel bestond in Duitsland, waar de Joden talrijker waren en waar de geloofsinterpretaties leidden tot splitsingen. De meer liberale joden organiseerden zich rond Samuel Cahen, vertaler en uitgever van een Frans-Hebreeuwse bijbel. Hij stichtte in 1840 de Archives Isra\xc3\xa9lites waarbij hij samen met enkele medestanders ijverde voor een grondige hervorming van de joodse eredienst, zodat deze beter kon wedijveren met de rooms-katholieke erediensten. Hij was een groot voorstander om de lange Hebreeuwse teksten te vervangen door Franstalige gebeden en homilies. Hij ijverde voor de introductie van een orgel in de synagoge en het werken met zangkoren. De rabbijnen stelden zich in het algemeen conservatief op en stemden maar in met eerder kleine wijzigingen._NEWLINE_De orthodoxe joden misten wat een algemeen erkende leider. Ze schaarden zich achter Simon Bloch, stichter van de l\'Univers isra\xc3\xa9lite. Salomon Klein, groot-rabbijn van Colmar behoorde ook tot de orthodoxe strekking en verontwaardigde zich over de resoluties van 1856. Salomon Ulmann, groot-rabbijn van Frankrijk kon echter vrij snel de gemoederen bedaren.\n_START_SECTION_\nOnder de derde republiek\n_START_PARAGRAPH_\nTijdens de volkstelling van 1866 telde Frankrijk 90.000 Joden waarvan 36.000 in de Elzas. Dit waren er ongeveer twee keer zoveel als in het begin van de 19de eeuw. Deze cijfers zijn vrij betrouwbaar omdat men tijdens deze tellingen aan de ondervraagden specifiek vroeg naar hun geloofskeuze. Het verlies van de Elzas aan Duitsland na de Frans-Duitse oorlog van 1870 bekende een zware slag voor de Joden in Frankrijk. De volkstelling van 1872 telde slechts nog 49.000 Joden. Hieronder 15.000 Joden die de Elzas ontvlucht waren na de inlijving bij het Duitse keizerrijk, ze kozen voor de vrijheden en zekerheden in Frankrijk. Schattingen van kerkelijke overheden hebben het over 60.000 Franse Joden in 1882 en 71.000 in 1897. Daarnaast daalde de Joodse aanwezigheid in de Elzas van 41.000 tot 32.000 in 1900._NEWLINE_Het verlies van Elzas tekende de verdere evolutie van de Franse Joden. Vooral in het Oosten maar ook in andere regio\xe2\x80\x99s verlieten de Joden de kleinere steden en dorpen om zich \xe2\x80\x93 meer geconcentreerd \xe2\x80\x93 te vestigen in grote steden met Parijs als grootste aantrekkingspool. Tezelfdertijd gaven ze bepaalde traditionele activiteiten op, zoals de thuisverkoop in Elzas om handelaar te worden of een vrij beroep uit te oefenen. Er werd minder belang gehecht aan de geloofspraktijk. Het waren eerder uitzonderingen die naast hun commerci\xc3\xable of financi\xc3\xable activiteiten nog de nodige aandacht hadden voor hun geloofsgemeenschap, zoals de familie Rothschild die een stichting in stand hield die voorzag in het onderhoud van joodse scholen en synagoges._NEWLINE_Niettegenstaande de 19de eeuw niet ongunstig was voor de Joodse samenleving in Frankrijk waren er toch die het slachtoffer waren van antisemitische acties. Een fenomeen dat zich naar het einde van de 19e eeuw steeds harder manifesteerde.\n_START_SECTION_\nDe ontwikkeling van het antisemitisme\n_START_PARAGRAPH_\nHet antisemitisme richt zijn vijandigheid eerder tegen het Joodse volk, niet zozeer tegen het joodse geloof. De Duitse journalist Wilhelm Marr (1819 \xe2\x80\x93 1904) verspreidde de term antisemitisme wanneer Richard Wagner (1813 \xe2\x80\x93 1883) zijn vijandigheid tegenover de Joden probeerde te onderleggen met raciale theorie\xc3\xabn. Hij deed dit onder andere tegenover de Duits-Joodse componist Giacomo Meyerbeer (1791\xe2\x80\x931864)._NEWLINE_De neergang van de katholieke bank Union G\xc3\xa9n\xc3\xa9rale, gesticht door een ex-medewerker van Rothschild, bleek antisemitische acties in gang te zetten in Frankrijk. Eduard Drumont (3 maart 1844 \xe2\x80\x93 3 februari 1917) publiceerde een pamflet La France Juive (\'Het joodse Frankrijk\') in 1886. In 1890 verklaarde de krant La Croix zich tot de meest antisemitische van Frankrijk. In 1892 bracht Drumont de antisemitische krant La libre Parole (\'Het vrije woord\') uit.\n_START_SECTION_\nHet Dreyfus-incident\n_START_PARAGRAPH_\nIn 1894 werd Alfred Dreyfus (Mulhouse, 9 oktober 1859 \xe2\x80\x93 Parijs, 12 juli 1935), een Joods officier in het Franse leger vals beschuldigd van hoogverraad. Hij werd gedegradeerd en definitief overgeplaatst naar Frans-Guyana. Enkel zijn meest dichte vrienden en familie bleven overtuigd van zijn onschuld. In 1896 bleek de echte schuldige commandant Ferdinand Walsin Esterhazy (Parijs, 16 december 1847 \xe2\x80\x93 Harpenden, 21 mei 1923) te zijn. Niettegenstaande dit en de vele steunbetuigingen voor Dreyfus, van onder andere \xc3\x89mile Zola (Parijs, 2 april 1840 \xe2\x80\x93 aldaar, 29 september 1902) en Georges Clemenceau (Mouilleron-en-Pareds, 28 september 1841 \xe2\x80\x93 Parijs, 24 november 1929), leidde zijn tweede proces in 1899 te Rennes tot een nieuwe lichtere beschuldiging. Dreyfus verkreef pas in 1906 eerherstel door het Hof van Cassatie en dit door toedoen van de Franse president._NEWLINE_Dit voorval kreeg uitgebreid aandacht in de pers. De Joden ontdekten hier een nieuwe vorm van antisemitisme: Ze kregen anti-joodse slogans te lezen die de woedende massa gretig overnam. Er waren antisemitische volksopstanden tijdens het proces van \xc3\x89mile Zola en tijdens het tweede proces van Dreyfus in Rennes. Naar aanleiding van deze antisemitische opstoten schreef de Oostenrijks-Hongaarse journalist Theodor Herzl (\xd7\x91\xd7\xa0\xd7\x99\xd7\x9e\xd7\x99\xd7\x9f \xd7\x96\xd7\x90\xd7\x91) (Pest, 2 mei 1860 \xe2\x80\x93 Edlach, 3 juli 1904) zijn werk \'Der Judenstaat\' waarin hij voor het eerst de idee voor een onafhankelijke Joodse staat uiteenzette._NEWLINE_Dreyfus werd zelf nog het slachtoffer van een antisemitische aanslag: hij werd verwond tijdens zijn opdracht waarbij hij de as van \xc3\x89mile Zola overbracht naar het Panth\xc3\xa9on in Parijs. De dader kocht zich vrij op zijn proces._NEWLINE_De Joden waren niet massaal in opstand gekomen om Dreyfus te verdedigen. L\xc3\xa9on Blum (Parijs, 9 april 1872 \xe2\x80\x93 Jouy-en-Josas, 30 maart 1950) schreef in zijn memoires: \xe2\x80\x9cHet overheersende gevoel kan je als volgt samenvatten: het was iets waarin de Joden zich niet wilden mengen. _NEWLINE_De joodse instellingen bemoeiden zich niet met deze zaak, enkel de groot-rabbijn van Frankrijk Zadoc Kahn uitte protest. Toch waren er Joodse persoonlijkheden die telkens ageerden tegen de manier waarop Dreyfus behandeld werd, waaronder Bernard Lazare (N\xc3\xaemes, 15 juni 1865 \xe2\x80\x93 Parijs, 1 september 1903) die in 1896 de brochure schreef \xe2\x80\x9cEen gerechtelijke fout, de waarheid over de zaak-Dreyfus\xe2\x80\x9d. Ook de Franse politicus en schrijver Joseph Reinach (Parijs, 30 september 1856 \xe2\x80\x93 aldaar, 18 april 1921) bekritiseerde deze rechtsgang en schreef in de periode 1898 \xe2\x80\x93 1901 diverse werken over deze zaak.\n_START_SECTION_\nDe Franse Joden en het zionisme\n_START_PARAGRAPH_\nDaar waar de zaak Dreyfus nog niet voldoende aanleiding was om de Franse Joden achter \xc3\xa9\xc3\xa9n zaak te scharen, het opkomend zionisme maakte wel iets wakker bij de Joodse inwoners van Frankrijk. Vanaf 1870 bouwde de Alliance isra\xc3\xa9lite universelle, onder impuls van Charles-Yitzhak Netter (1826 \xe2\x80\x93 1882) en de financiering van Edmond James de Rothschild (Hauts-de-Seine, 19 augustus 1845 \xe2\x80\x93 Boulogne-Bilancourt, 2 november 1934), de landbouwschool Mikv\xc3\xa9-Isra\xc3\xabl (\'De hoop van Isra\xc3\xabl\') op Palestijns grondgebied. Rothschild ging nog verder en investeerde in Joodse vestigingen in Palestina, hij kocht vruchtbare gronden aan en liet er boerderijen op bouwen. In die periode ontstonden de steden Rishon LeZion, nabij het huidige Tel Aviv, en Zihron Yaakov op de Karmelberg._NEWLINE_Dit verregaande engagement van Edmond de Rothschild, wiens as door toedoen van de Isra\xc3\xablische regering in 1954 overgekomen is naar Zibron Yaakov, stond toch in contrast met een bepaalde onverschilligheid die de Franse Joodse gemeenschappen hadden tegenover de zionistische gedachte. Wel was het zo dat de Frans groot-rabbijn Zadoc Kahn een bemoedigende boodschap stuurde naar het eerste zionistische congres in 1897 te Bazel.\n_START_SECTION_\nImmigratie uit Centraal- en Oost-Europa\n_START_PARAGRAPH_\nOndanks de zaak Dreyfus bleef Frankrijk zeer aantrekkelijk voor Joden uit Centraal en Oost-Europa. In hun eigen land waren ze het slachtoffer van vervolging en discriminatie. Sinds de jaren 1880 kende Frankrijk een golf van immigranten, pogroms uit Rusland die vervolgd en uitgemoord werden na de dood van tsaar Alexander II in 1881. Deze immigranten spraken jiddish en waren in hoofdzaak arbeiders en handwerklui. Ze vestigden zich vooral in de Parijse buurt Le Marais, zoals in de rue Ferdinand-Duval, de oude Jodenstraat die in 1900 hernoemd werd na de zaak Dreyfus. De contacten met de plaatselijke Franse Joden verliepen gespannen, de nieuw aangekomen Joden beschouwden hun geloofsgenoten als \xe2\x80\x98weinig joods\xe2\x80\x99 terwijl de Franse Joden de inwijkelingen met een slecht oog bekeken. Toen de Russisch-Poolse synagoge in de Rue Pav\xc3\xa9e in 1914 ingewijd werd, gebeurde dit in afwezigheid van de Frans-Joodse leiders._NEWLINE_Het is nochtans uit deze groep immigranten dat er grote Joodse namen kwamen, die bijdroegen tot de artistieke uitstraling van Frankrijk in de wereld:_NEWLINE_Jules Pascin (Vidin, Bulgarije, 31 maart 1885 \xe2\x80\x93 Parijs, 20 juni 1930), de schilder-tekenaar kwam in Parijs aan in 1905._NEWLINE_De beeldhouwers Jacques Lipchitz (Druskininkai (Litouwen), 22 augustus 1891 \xe2\x80\x93 Capri (Itali\xc3\xab), 16 mei 1973) en Ossip Zadkine (Vitebsk (Wit-Rusland), 14 juli 1890 \xe2\x80\x93 Parijs, 25 november 1967) in 1909._NEWLINE_Marc Chagall (Vitebsk, 7 juli 1887 \xe2\x80\x93 Saint-Paul-Vence, 28 maart 1985) in 1910._NEWLINE_Cha\xc3\xafm Soutine (Smiliwitchi (Wit-Rusland), 1893 \xe2\x80\x93 Parijs, 9 augustus 1943) in 1912._NEWLINE_Emmanuel Man\xc3\xa9-Katz (Krementchoug (Oekra\xc3\xafne), 1894 \xe2\x80\x93 Haifa (Isra\xc3\xabl), 1962) in 1913._NEWLINE_Ook Amedeo Modigliani (Livourne (Itali\xc3\xab), 12 juli 1884 \xe2\x80\x93 Parijs, 24 januari 1920) kwam vanuit Itali\xc3\xab naar Parijs en behoorde samen met andere Joodse schilders tot de Parijse school (l\xe2\x80\x99\xc3\xa9cole de Paris), een losse groep van kunstenaars uit het begin de twintigste eeuw die in Parijs actief waren._NEWLINE_Deze immigratiegolf droeg bij tot de aangroei van de Joden in Frankrijk: hun aantal werd in 1914, aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog, op 120.000 geschat, waarvan \xc3\xa9\xc3\xa9n derde van vreemde origine. Daarnaast leefden er nog 30.000 in Lotharingen en Elzas die zeer Fransgezind waren gebleven. Het gebied was in die periode Duits grondgebied.\n_START_SECTION_\nEerste Wereldoorlog\n_START_PARAGRAPH_\nDe Franse Joden en de Joden uit Algerije werden gemobiliseerd tijdens de Eerste Wereldoorlog, 6.500 onder hen stierven tijdens de oorlog._NEWLINE_L\'union Sacr\xc3\xa9e, een Franse beweging die tot stand kwam bij de aanvang van de Eerste Wereldoorlog en die Fransen van alle rangen en standen en alle religies naderbij bracht in hun gemeenschappelijk verzet tegen de Duitse invallers, had een symbool van religieuze toenadering: groot-rabbijn Abraham Bloch (Parijs, 7 november 1859 \xe2\x80\x93 Taintrux, 29 augustus 1914) werd dodelijk geraakt door een Duitse granaat terwijl hij een kruis vasthield boven een stervende Franse soldaat. De soldaat had gedacht dat hij een rooms-katholieke priester was._NEWLINE_De Fransen konden na hun overwinning in 1918 het gebied Elzas-Lotharingen terug annexeren en hierbij konden 30.000 Joden de Franse nationaliteit aannemen. Zo groeide de Franse Joodse gemeenschap tot 150.000, zonder de Algerijnse Joden mee te rekenen.\n_START_SECTION_\nHet interbellum\n_START_PARAGRAPH_\nNa de Eerste Wereldoorlog dachten de Joden uiteindelijk hun doel bereikt te hebben: ze waren volledig ge\xc3\xafntegreerd in de Franse samenleving en werden op gelijkwaardige voet behandeld als de katholieken en de protestanten. Ze hadden zij aan zij meegevochten zoals de andere Fransen en bekleedden hoge posten op de maatschappelijke ladder. Het herwonnen Elzas gaf een nieuw elan aan de Franse Joden. De Elzas en het departement Mozelle bleven onder het concordaat van 15 juli 1801, terwijl de rest van Frankrijk de wet van 1905 \xe2\x80\x93 die voorzag in de strikte scheiding van kerk en staat \xe2\x80\x93 volgde. De rabbijnen werden aldaar dus nog betaald door de overheden._NEWLINE_Tijdens het interbellum veranderde de Joodse gemeenschap ingrijpend: de Russische Revolutie, de toename van het antisemitisme in Centraal- en Oost-Europa en zelfs het succes van de Alliance isra\xc3\xa9lite universelle die aan de Joden van Griekenland en Turkije de Frans-Joodse cultuur toebrachten en daardoor een sterke migratie richting Frankrijk aanwakkerde leidde tot een aangroei van de Joodse bevolking in Frankrijk tot 200.000 in 1930. De opgang van het nazisme in Duitsland leidde tot een verdere aangroei tot 300.000 Joden aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog. Hierbij zijn de 110.000 Algerijnse Joden niet meegeteld._NEWLINE_De Joden die geboren zijn in Frankrijk waren dus in de minderheid: vele immigranten waren arbeiders en ondanks dat sommigen zich snel opwerkten, vormden de meesten een proletariaat en leefden in de oostelijke wijken van Parijs, zoals de wijk Le Marais of rond het plein Place de la Bastille. De meeste van deze immigranten herkenden zich niet in de bestaande joodse geloofsbelevenis, ver verwijderd van de tradities uit Centraal- of Oost-Europa. De van origine Franse Joden bleven vaak afwachtend en weigerachtig voor de toenadering van deze geloofsgenoten._NEWLINE_De Franse Joden namen nochtans een zeer vooraanstaande rol op zich tijdens deze periode in zowel de kunst, de industrie als in de politiek. Naast de eerder genoemde ge\xc3\xafmmigreerde kunstenaars kende men niet alleen Marcel Proust, de invloedrijke Franse schrijver en intellectueel, wiens moeder Joods was, maar evenzeer Max Jacob, Henri Bergson, Julien Benda, Tristan Bernard, Andr\xc3\xa9 Maurois, Simone Weil of Ir\xc3\xa8ne N\xc3\xa9mirovsky. Andr\xc3\xa9 Citro\xc3\xabn was een Frans industrieel en grondlegger van het gelijknamige automerk. Frankrijk was een van de eerste landen waar een Jood in 1936 premier werd van de regering, met name L\xc3\xa9on Blum. Hij was dan ook het uitgesproken mikpunt van antisemitische aanvallen die gepaard ging met de opmars van de Joden in de maatschappij.\n_START_SECTION_\nOpkomend antisemitisme\n_START_PARAGRAPH_\nNadat de Protocollen van de wijzen van Sion waren gepubliceerd in Duitsland en Groot-Brittanni\xc3\xab, was in 1920 ook Frankrijk aan de beurt. Dit antisemitische pamflet werd in de Franse versie geschreven en ingeleid door de Franse journalist Roger Lambelin. Ondanks een onderzoek van The Times dat aangaf dat dit werk verzonnen was, werd het toch vele malen heruitgegeven en kende het vele varianten, waaronder \xe2\x80\x98het Joodse gevaar\xe2\x80\x99 (Le P\xc3\xa9ril Juif ). Het antisemitisme, dat binnen extreemrechtse kringen verankerd was, nam algauw de vorm aan van een judeo-ma\xc3\xa7onnieke complottheorie, een wereldomvattende samenzwering van de Joden._NEWLINE_Er groeide in Europa een steeds sterker wordend anti-joods klimaat. De broers Tharaud schreven in hun boek met de duidelijke titel \xe2\x80\x98Quand Isra\xc3\xabl n\xe2\x80\x99est plus roi\xe2\x80\x99 (vrij vertaald: Als Isra\xc3\xabl het niet meer voor het zeggen heeft): "Wat nog meer verwondert is dat vijfenzestig miljoen Duitsers zich laten domineren door zeshonderdduizend Joden."_NEWLINE_Het antisemitisme werd verder aangescherpt door de zaak Stravisky, de opstand van 6 februari 1934, de vertaling van Mein Kampf in het Frans in 1934 en vervolgens de overwinning van het Front Populaire._NEWLINE_De politieke successen van L\xc3\xa9on Blum werden door de liga \xe2\x80\x98solidarit\xc3\xa9 fran\xc3\xa7aise\xe2\x80\x99 argwanend bekeken. Ze noemden Blum de publieke vijand nummer \xc3\xa9\xc3\xa9n. Ook extreem rechtse parlementsleden en hun omgeving uitten felle kritieken op Blum. Xavier Vallat verklaarde vanop de tribune van de kamer van volksvertegenwoordigers: \xe2\x80\x9cOns Gallo-Romeinse land zal voor het eerst bestuurd worden door een Jood.\xe2\x80\x9d Het antisemitisme woekerde in het politieke milieu, vooral in de rechtse rangen van de F\xc3\xa9d\xc3\xa9ration r\xc3\xa9publicaine, de groep waaruit vicepresident Vallat kwam._NEWLINE_In 1937 verscheen het werk Bagatelles pour un massacre van Louis-Ferdinand C\xc3\xa9line waarin de auteur reeds moeilijke tijden voor de Joden voorspelde. Hij schreef: \xe2\x80\x9cZe zullen eerst kapotgemaakt worden, de Joden, en daarna zullen we zien\xe2\x80\xa6\xe2\x80\x9d (Qu\'ils cr\xc3\xa8vent, eux, tous d\'abord, apr\xc3\xa8s on verra). In november 1938 werd Ernst vom Rath, een raadgever van de Duitse ambassade in Parijs vermoord door Herschel Grynszpan, dit bezorgde Hitler een voorwendsel om de kristalnacht te bevelen. Deze gebeurtenissen bezorgden de Franse Joden een gevoel van onrust en ongemak._NEWLINE_De Franse Joden reageerden doorgaans nauwelijks op deze situatie. Er werd nog een nationaal comit\xc3\xa9 voor hulp aan Duitse slachtoffers van het antisemitisme opgericht maar dit werd snel achterhaald. De gemeenschap werd verscheurd door hen die verkozen om zich wat afzijdig te houden tegenover het nazisme, zoals de jonge Edgar Morin (Parijs, 8 juli 1921) en diegenen die opriepen tot verzet waaronder Julien Benda.\n_START_SECTION_\nDe Tweede Wereldoorlog\n_START_PARAGRAPH_\nBij de aankondiging van de Tweede Wereldoorlog werden de Franse Joden net als hun landgenoten gemobiliseerd en \xe2\x80\x93 zoals in 1914 \xe2\x80\x93 gaven vele buitenlandse Joden zich op om mee te strijden voor de republiek in de vreemdelingenlegioenen. Naar schattingen zouden 40.000 Joden zich vrijwillig opgegeven hebben om in dienst te treden. Gevluchte Duitse Joden werden gevangengenomen en beschouwd als vijandige staatsburgers. Over het algemeen hadden de Joden veel vertrouwen in de slaagkansen van het Franse leger om het naziregime omver te werpen. Een groot aantal Joden, hoofdzakelijk uit de regio Elzas en Moezel gingen op de vlucht voor de Duitsers in de niet bezette zone tot juli 1940._NEWLINE_Op 22 juni 1940 werd er een bestand gesloten tussen de vertegenwoordigers van het Derde Rijk en de Franse overheid dat moest leiden tot een wapenstilstand tussen beide naties. Hoewel dit verdrag geen expliciete richtlijnen met betrekking tot de Joden vermeldde, verplichtte het wel de Franse regering tot het nemen van maatregelen die zeer nadelig waren voor de Joodse bevolking. Het betrof het artikel 3 dat zei dat in de bezette zone de overheid de Duitse bezetter moest helpen met het toepassen van alle richtlijnen opgelegd door het Derde Rijk en de artikels 16 en 19 waarin stond: "De Franse regering is verplicht om alle door de Duitse overheid aangeduide Duitse onderdanen die zich in Franse gebieden bevinden uit te leveren."\n_START_SECTION_\nSituatie na het verdrag tot aan de Duitse inval in de vrije zone\n_START_PARAGRAPH_\nSinds de zomer van 1940 ging de Duitse ambassadeur in Frankrijk, Otto Abetz, de onteigeningen van rijke Joodse families organiseren. Vanaf oktober 1940 nam ook de Franse regering Vichy anti-Joodse maatregelen. Een wet van 4 oktober 1940 verbood de Joden om bepaalde beroepen uit te oefenen, zoals leerkracht, journalist en advocaat. Deze wet werd voorbereid door Rapha\xc3\xabl Alibert en uitgevaardigd door Philippe P\xc3\xa9tain (volgens een document dat pas in 2010 werd vrij gegeven.) De wet liet toe de Joden op te sluiten in speciaal daarvoor ingerichte kampen in afwachting van hun deportatie naar gebieden die door de Duitsers definitief zouden worden geannexeerd zoals de Elzas, Lotharingen en voor sommigen ook Belgi\xc3\xab.'