b'\n_START_ARTICLE_\nCalcium\n_START_SECTION_\nOntdekking\n_START_PARAGRAPH_\nCalciumoxide (CaO) werd al door de Romeinen gebruikt, maar pas in 1808 werd het als element ontdekt en door middel van elektrolyse ge\xc3\xafsoleerd door Humphry Davy. De naam is afkomstig van het Latijnse Calx, dat "kalksteen" betekent.\n_START_SECTION_\nCalcium in biologie en (laboratorium)geneeskunde\n_START_PARAGRAPH_\nCalcium heeft in het lichaam een rol in botmineralisatie (botopbouw), bloedstolling, plasmamembraanpotentiaal, spiercontractie, hormoonafgifte, glycogeenmetabolisme en celdeling. Calcium bevindt zich in het skelet (99%), in de weefsels en in de extracellulaire vloeistoffen (onder andere het bloed)._NEWLINE_Een calciumtekort kan leiden tot botontkalking (osteoporose) en bij kinderen tot verschijnselen van rachitis (Engelse ziekte) en spierkrampen._NEWLINE_In het klinisch-chemisch laboratorium wordt calcium met name in het bloed gemeten; het niveau daarvan kan een disbalans van calcium over lichaamscompartimenten aantonen. In het bloed is calcium gebonden aan bloedeiwitten (40%), aan negatief geladen ionen (10%), of vrij aanwezig als ge\xc3\xafoniseerd calcium. Dat laatste is de fysiologisch actieve component. Het calciumniveau in het bloed staat onder regulatie van vitamine D en het hormoon PTH. Een ongecontroleerde afgifte van PTH, PTH-achtige hormonen, vitamine D of specifieke cytokinen kunnen een verhoogd calciumniveau in het bloed veroorzaken (> 2,55\xc2\xa0mmol/L). Een verlaagd niveau van calcium (< 2,1\xc2\xa0mmol/L) komt voor bij onder andere therapie met bepaalde medicijnen, chronische nierziekte, alkalose, malabsorptie, verlaagd PTH-afgifte of een vitamine D-tekort._NEWLINE_Calciumionen (Ca\xc2\xb2\xe2\x81\xba) spelen een zeer belangrijke rol in de biochemische en fysiologische processen van organismen, en dan voornamelijk in hun cellen. Zo heeft calcium een rol in het proces van de signaaltransductie (doorgeven van signalen binnen een cel) waar het fungeert als tweede boodschapper. Calcium is nodig bij de samentrekking van spiercellen en ook bij de bevruchting is calcium belangrijk. Verder vereisen veel enzymen calciumionen als co-enzym (bijvoorbeeld bij de bloedstolling). Extracellulair calcium is ook belangrijk voor het behoud van een potentiaalverschil tussen de celmembranen. Ten slotte is calcium ook zeer belangrijk voor de vorming van beenderen._NEWLINE_Het is het meest voorkomende metaal in het menselijk lichaam en na de vier organische elementen koolstof, zuurstof, waterstof en stikstof het meest voorkomende element. De totale hoeveelheid in een volwassen persoon bedraagt ongeveer 1\xc2\xa0kg.\n_START_SECTION_\nCalcium in voeding\n_START_PARAGRAPH_\nEen gevarieerde voeding zorgt voor voldoende opname van calcium door het lichaam, zoals melk en melkproducten, groente, noten en peulvruchten._NEWLINE_Calciumsupplementen bestaan in de vorm van calciumcitraat of calciumcarbonaat, in de vorm van bruis- en kauwtabletten. Bij bepaalde behandelingen (zoals met bisfosfonaten of cortico\xc3\xafden) moet systematisch calcium en vitamine D worden toegevoegd.\n_START_SECTION_\nCalciumregulatie\n_START_PARAGRAPH_\nHet gehalte aan calcium in zoogdieren wordt gereguleerd, onder meer dankzij de beenderen die fungeren als opslaglocatie. Calciumionen worden van daaruit in de bloedbaan vrijgelaten onder gecontroleerde omstandigheden. In de bloedbaan wordt het calcium getransporteerd als opgeloste ionen of gebonden aan eiwitten zoals albumine. Parathormoon, uitgescheiden door de bijschildklier, reguleert de resorptie van Ca\xc2\xb2\xe2\x81\xba uit been, de reabsorptie in de nieren en de activatie van vitamine D (in zijn hormonaal actieve vorm genaamd calcitriol). Calcitriol zorgt op zijn beurt voor de absorptie van calcium uit de darmen en de mobilisatie van calciumionen uit been. Calcitonine is een hormoon dat geproduceerd wordt door de medullaire schildkliercellen en dat het serumcalcium verlaagt. Ook de celorganellen zijn belangrijke opslagplaatsen van calcium. Zij accumuleren voortdurend Ca\xc2\xb2\xe2\x81\xba-ionen en laten deze los tijdens bepaalde cellulaire acties. Voorbeelden van zulke organellen zijn de mitochondri\xc3\xabn en het endoplasmatisch reticulum.\n_START_SECTION_\nKlinisch belang van calcium\n_START_PARAGRAPH_\nEen te hoog serumcalciumgehalte heet hypercalci\xc3\xabmie. Klachten zijn nierstenen, dorst en veel drinken, veel plassen en verwardheid tot psychose aan toe. Hypercalci\xc3\xabmie is een symptoom van te snel werkende bijschildkliertjes. Dit zijn vier orgaantjes, een paar millimeter groot; een klein goedaardig gezwel een van deze kan hypercalci\xc3\xabmie en botontkalking veroorzaken. Hypercalci\xc3\xabmie kan ook veroorzaakt worden door botmetastasen, als de botten aangedaan zijn door uitgezaaide kanker. Een te laag serumcalcium heet hypocalci\xc3\xabmie en kan krampen in de vingers veroorzaken en wordt bijvoorbeeld gezien bij hyperventilatie, waarbij door de snelle ademhaling het koolzuurgehalte van het bloed daalt en daardoor de pH stijgt. Ook wordt dit gezien als bij een schildklieroperatie per ongeluk de vier bijschildklieren zijn verwijderd. Calcium speelt een rol bij het omzetten van een elektrische prikkel in een chemische; met andere woorden het is nodig om de zenuwcel en de spiercel te laten reageren op een actiepotentiaal. Calciumantagonisten of calcium-instroombeperkende middelen kunnen gebruikt worden om de hartslag te vertragen, de bloeddruk te verlagen, de zuurstofbehoefte van het hart te verminderen. Sommige worden voorgeschreven bij duizeligheid of migraine. Voorbeelden zijn nifedipine en verapamil.\n_START_SECTION_\nOpmerkelijke eigenschappen\n_START_PARAGRAPH_\nCalcium is het op vijf na meest voorkomende element in de aardkorst en van essentieel belang voor het leven op aarde. Het reageert met water onder vorming van calciumhydroxide. Dit is een exotherme reactie.\n_START_SECTION_\nVoorkomen\n_START_PARAGRAPH_\nCalcium is een lithofiel element, dat in de Aarde vooral in de korst voorkomt, die ongeveer voor 4,15 gewichtsprocent uit calcium bestaat. Door de reactieve eigenschappen komt het niet in ongebonden toestand voor. Bekende mineralen waarin calcium voorkomt zijn calciet (calciumcarbonaat), gips (calciumsulfaat) en fluoriet (calciumfluoride). Meestal wordt calcium ge\xc3\xafsoleerd met behulp van elektrolyse van calciumchloride en calciumfluoride._NEWLINE_Opgelost calcium in de oceanen wordt door diverse organismen gebruikt om hun skelet uit op te bouwen in de vorm van de mineralen calciet en aragoniet. Als deze organismen sterven bezinken hun skeletjes naar de bodem om daar sediment te vormen. Door hoge hydrostatische druk is in de bathyale zone (op meer dan 4,5\xc2\xa0km diepte) de oplosbaarheid van calciumcarbonaat groter, waardoor het oplost. Calciumrijke sedimenten worden daarom alleen in ondiepere zee\xc3\xabn, zoals op het continentaal plat, gevormd. Als kalksediment lithificeert wordt het kalksteen._NEWLINE_Dieper in de korst kan calcium in diverse metamorfe mineralen voorkomen. Voorbeelden zijn dolomiet, calciet, hornblende, grossulaar (Ca-granaat), plagioklaas en orthopyroxeen. Door metasomatisme en retrograde metamorfose kunnen deze mineralen in bijvoorbeeld talk, epidoot of tremoliet worden omgezet.\n_START_SECTION_\nToxicologie en veiligheid\n_START_PARAGRAPH_\nElementair metallisch calcium is brandbaar.'