b'\n_START_ARTICLE_\nCanisianum (Maastricht)\n_START_SECTION_\nGeschiedenis\n_START_PARAGRAPH_\nDe Soci\xc3\xabteit van Jezus was in Maastricht twee eeuwen actief geweest, toen de orde in 1773 door de paus werd opgeheven. Het klooster en de kerk raakten ze daarbij kwijt. In een deel van het klooster werd de Latijnse school voortgezet; de kerk werd verbouwd tot schouwburg, de huidige Bonbonni\xc3\xa8re. In 1814 werd de orde hersteld, maar het duurde tot 1853 voor de jezu\xc3\xafeten zich opnieuw in Maastricht vestigden._NEWLINE_Via de priester en kloosterstichter Louis Hubert Rutten kregen ze een ruim herenhuis aan de Tongersestraat aangeboden. Dit was de stadsresidentie geweest van de van oorsprong Gentse familie Vilain XIIII, die vanaf 1822 het kasteel van Leut bewoonde. De plek was een historische: volgens sommige historici was hier de Hof van Lenculen, de laathof van de graafschap van de Vroenhof gesitueerd. Westelijk van het herenhuis lag de kazerne van de dragonders, ook Tongerse Kazerne genoemd, naar de vlakbij gelegen Tongersepoort._NEWLINE_De paters gebruikten aanvankelijk de grote salon van het herenhuis als kapel. Vanaf 1871 beschikten ze over een grote, neogotische kloosterkerk, ontworpen door de jezu\xc3\xafetenpater Albert Slootmaekers (1814-75). De kerk was gewijd aan het Heilig Hart, de Japanse jezu\xc3\xafetenmartelaren en aan de martelaren van Gorcum, maar wordt meestal aangeduid als Tweede Jezu\xc3\xafetenkerk. Doordat het aantal paters sterk toenam, werd in 1882 een flinke uitbreiding gerealiseerd tussen het Huis Vilain XIIII en de kazerne van de dragonders. Het ontwerp was van pater Antonius Dijkmans, die later onder andere de kathedraal van Jakarta zou bouwen._NEWLINE_Het klooster werd "Canisianum" genoemd, naar de Nijmeegse theoloog Petrus Canisius, de eerste Nederlandse jezu\xc3\xafet. De paters waren onder andere werkzaam in de zielzorg (vooral als predikers en biechtvaders), zowel in hun eigen kloosterkerk als in andere kloosters en in diverse Maastrichtse parochies. Verder begeleidden de paters retraites en waren ze actief in het katholieke verenigingsleven. De invloed van de jezu\xc3\xafeten op het religieuze en maatschappelijke leven in Maastricht was groot, vooral doordat ze goede contacten onderhielden met de hogere standen en leidinggevenden._NEWLINE_In het Canisianum was tevens de theologische faculteit gevestigd van de Nederlandse provincie van de Soci\xc3\xabteit van Jezus, een zogenaamd collegium maximum. Deze moest een tegenhanger zijn van de als te vrijzinnig beschouwde universiteit van Leuven. In 1934 verleende de paus de faculteit het promotierecht (ius promovendi). Van 1949 tot 1957 was hier het Catechetisch Centrum Canisianum gevestigd, later in Nijmegen voortgezet als Hoger Katechetisch Instituut._NEWLINE_In 1938-40 kwam het huidige gebouw tot stand, naar een ontwerp van Anton Swinkels. Hiervoor moesten het bestaande klooster, de restanten van de cavaleriekazerne en ook het Huis Vilain XIIII definitief wijken. Slechts de koetspoort en een deel van de krulgevel van het huis bleven behouden. Swinkels had eerder in Maastricht de kweekschool Immaculata ontworpen, die qua opzet lijkt op het Canisianum. In het nieuwe gebouw was een vleugel gereserveerd voor de toen 120.000 banden omvattende bibliotheek van het collegium maximum. De bibliotheek werd gebouwd naar het voorbeeld van die der bollandisten in het Sint-Michielscollege in Brussel. In het centrale gedeelte rond de binnenhof was verder ruimte voor een huiskapel, een refter, studiezalen en verblijfsruimtes voor professoren, paters en theologanten._NEWLINE_In 1854 stelde de industrieel Petrus Regout zijn Villa Canne in het Jekerdal ten zuiden van Maastricht ter beschikking van de jezu\xc3\xafeten. De villa is afgebeeld in het gedenkboek dat Regout in 1866 liet samenstellen. V\xc3\xb3\xc3\xb3r het gebouw en in de tuin zijn paters jezu\xc3\xafeten te herkennen. In 1880 vermaakte de jezu\xc3\xafet Leon Regout, de oudste zoon van Edouard Regout en een kleinzoon van Petrus I, een legaat aan het klooster, waarmee een hectare grond op de Louwberg, tegenover Villa Canne, kon worden gekocht. Hier verrees een nieuw buitenhuis dat "De Campagne" werd genoemd. In de vlakbij gelegen kalksteengroeve Fallenberg begon een artistiek project dat de Jezu\xc3\xafetenberg opleverde._NEWLINE_Door de verminderde belangstelling voor het kloosterleven, waren de jezu\xc3\xafeten in 1967 genoodzaakt de Maastrichtse vestiging en het collegium maximum op te heffen. Van 1967 tot 1982 was er nog een kleine communauteit gevestigd aan de Lage Kanaaldijk in Sint Pieter._NEWLINE_Nadat het complex aan de Tongersestraat enkele jaren leeg had gestaan, begonnen hier op 16 september 1974 de eerste 50 medische studenten aan een studie aan de Rijksuniversiteit Limburg, die toen nog in oprichting was. In de eerste jaren werd minimaal ge\xc3\xafnvesteerd in het pand, omdat verwacht werd dat de universiteit op termijn zou verhuizen naar Randwyck. Wel werd in 1976 de Heilig-Hartkerk gesloopt om parkeerruimte te cre\xc3\xabren. In 1977 werd besloten dat de universiteit deels in de binnenstad zou blijven. Vanaf dat moment werden het gebouw en de tuin opgeknapt, kwam er een mensa en werd de kapel tot aula ingericht. Eind jaren 1980 werd besloten de economische faculteit in het gebouw onder te brengen, waarna in 1991 een flinke uitbreiding met onder andere een collegezaal voor 500 toehoorders kon worden gerealiseerd.\n_START_SECTION_\nCanisianum\n_START_PARAGRAPH_\nHet in 1940 gereed gekomen Canisianum van architect A.H.J. Swinkels is typerend voor de stijl van de Delftse School. Het bestaat uit een zevental bouwvolumes, die in een helder rasterpatroon zijn geordend. De noordelijke en oostelijke vleugel hebben een lange, gelede gevel. De eerste bevat de entree aan de Tongersestraat; de tweede de kapel. De architect nam op speelse, maar in deze tijd volstrekt onacceptabele wijze, bouwfragmenten van het gesloopte Huis Vilain XIIII op in de oostelijke kopgevel van de nieuwbouw. Het gebouw heeft een betonskelet dat bekleed is met baksteen. Op de hoeken en rondom deur- en raamopeningen is gebruik gemaakt van hardsteen. Een groot beeld van Petrus Canisius door Charles Vos siert de uitkragende kopgevel van de bibliotheek._NEWLINE_Het gebouw is sinds 1974 in gebruik door de universiteit. De huiskapel van het Canisianum, in feite de Derde Jezu\xc3\xafetenkerk, deed enige tijd dienst als aula van de universiteit en is nu een studiezaal. De moza\xc3\xafeken in de apsis en op de triomfboog, en de glas-in-loodramen zijn tussen 1953 en 1962 ontworpen door Marianne van der Heijden. In de hal bevinden zich glas-in-loodramen van Hub Levigne (met de Bevrijding van Maastricht als onderwerp) en Henri Jonas (met het Verraad van Maastricht).\n_START_SECTION_\nOudere bouwfragmenten\n_START_PARAGRAPH_\nIn een muur op de parkeerplaats is een gedenksteen geplaatst met een drietal 18e-eeuwse grafzerken, die voorheen in de gevel van de Heilig Hartkerk waren ingemetseld. Ze waren oorspronkelijk afkomstig uit de oude Jezu\xc3\xafetenkerk aan de Bredestraat._NEWLINE_Een inrijpoort en enkele hergebruikte fragmenten van een krulgevel herinneren aan het oude herenhuis Vilain XIIII, dat hier tot 1938 stond. De gevel is toen compleet herbouwd en daarbij een kwart slag gedraaid. De inrijpoort in Lodewijk XV-stijl is een rijksmonument. Het rijk versierde middendeel heeft een omlijsting van Naamse steen met een segmentboog tussen geornamenteerde pilasters. Daarboven staat op een pi\xc3\xabdestal een gebeeldhouwde bloemenmand, geflankeerd door twee vazen. De zijpoortjes zijn met het middendeel verbonden door gebogen muren met voluutvormige vleugelstukken. In de linkerpoortdoorgang is een Mariakapel ingericht, gewijd aan Onze-Lieve-Vrouw van Foy, Troosteres der Bedroefden. De kapel dateert uit de tijd van de jezu\xc3\xafeten, maar wordt tegenwoordig door de universiteit onderhouden. Het Mariabeeld is 17e-eeuws._NEWLINE_De kostbare zaalbetimmering van de salon van het herenhuis lag jarenlang opgeslagen op de zolder van het Rijksmuseum in Amsterdam, maar keerde in de jaren 1970 door inspanning van prof. J.J.M. Timmers terug naar Maastricht. Het aanvankelijk plan om de boiseries in te passen in het Bonnefantenmuseum stuitte op technische moeilijkheden. De betimmering, aangevuld met plafondschilderingen en supraportes van de Luikse schilder Charles Soubre, siert thans de TEFAF-zaal in het Museum aan het Vrijthof.\n_START_SECTION_\nUitbreiding Coenen\n_START_PARAGRAPH_\nEen nieuwe vleugel met een collegezaal en studieruimtes werd door architect Jo Coenen omstreeks 1990 in de tuin van het klooster, deels ondergronds, ingepast. De uitbreiding van beton, staal en glas ligt harmonisch ingepast in de glooiing van de kloostertuin,_NEWLINE_die zich over het dak van het gebouw voortzet. De geometrische wandschilderingen in het interieur zijn gemaakt door drie kunstzinnige leden van \xc3\xa9\xc3\xa9n familie van het Zuid-Afrikaanse Ndebelevolk.\n_START_SECTION_\nTuin en vestingrestanten\n_START_PARAGRAPH_\nDe stadsmuur bij het Jezu\xc3\xafetenklooster is onderdeel van de tweede middeleeuwse stadsmuur. De muur met verschillende waltorens is hier nog vrijwel intact en wordt Jezu\xc3\xafetenwal genoemd. In de tuin is nog de verhoogde Tongersekat te herkennen, waar ooit het geschut stond opgesteld, dat de vijand moest bestoken. Het kleine kruithuis uit 1675 is gebouwd onder de kat. Vlakbij ligt het grote kruithuis aan de Bleekhof. V\xc3\xb3\xc3\xb3r 1950 stond op de Tongersekat een Heilig Hartbeeld en was vlak bij een Lourdesgrot nagebouwd, maar in dat jaar maakte een blikseminslag daar een eind aan. In de tuin bevinden zich diverse eigentijdse sculpturen, waaronder Twee hoofden/Schreeuw (Anet van de Elzen, 1978) en Bosnimf (Luk van Soom, 2006). Bij de entreepoort staat een monument voor UM-oprichter Sjeng Tans (Caius Spronken, 2016).'