b"\n_START_ARTICLE_\nCruiser Cromwell\n_START_SECTION_\nOntwikkelingsgeschiedenis\n_START_PARAGRAPH_\nHet Britse leger geloofde in de jaren dertig in een arbeidsverdeling tussen zware infanterietanks voor het tot stand brengen van doorbraken en lichte cavalerietanks die dergelijke doorbraken moesten uitbuiten. De laatste categorie was die van de Cruiser Tank. De Cruiser- projecten die nog stamden uit de jaren voor de oorlog, zoals de Crusader, waren niet al te best bewapend en gepantserd. Al in november 1940 voorzag de War Office dat een achterstand zou ontstaan ten opzichte van de Duitse tanks. In januari 1941 specificeerde men een zwaardere Cruiser met een gewicht van 24 ton, een bepantsering van 75\xc2\xa0mm en een 57\xc2\xa0mm zesponderkanon. Het eerste ontwerp dat naar deze specificaties voltooid werd, was de Cruiser Mk VII Cavalier, die in 1942 zonder uitontwikkeld te zijn overhaast in productie genomen werd._NEWLINE_Beter opgezet was het andere project, de A27 Cruiser Mark VII, van Leyland Motors. Door een tekort aan motoren waren er twee modellen: de A27 (M) Cromwell met een Meteor 600 pk vliegtuigmotor en de A27 (L) Centaur met een 395 pk Nuffield Libertymotor. De Centaur werd ontwikkeld vanaf november 1941, het prototype was gereed in juni 1942 en tegen het eind van dat jaar kwam bij Leyland de productie op gang. De Centaur was aan de buitenkant vrijwel identiek aan de Cromwell; toen sommige Centaurs in 1943 de Meteormotor kregen, heette men ze de Cruiser Mark VIII Cromwell Mark X._NEWLINE_De Cromwell, vernoemd naar Oliver Cromwell (oorspronkelijk moest de Cavalier de Cromwell I heten en de Centaur de Cromwell II en dit zou dan de Cromwell III zijn geworden; vanwege de mogelijke verwarring met versieaanduidingen heeft men aparte namen verzonnen), werd ontwikkeld door de Birmingham Railway Carriage and Wagon Company vanaf september 1941. Het prototype was gereed in januari 1942; het was uitgerust met een 57\xc2\xa0mm kanon. Dit wapen had een uitstekend doorslagvermogen en was dus effectief tegen tanks, maar de brisantgranaat was te klein om veel effect te sorteren tegen soft targets zoals infanterie. Daarom besloot men op 3 januari 1943 een kanon met een zwaarder 75\xc2\xa0mm kaliber in te bouwen vanaf de Cromwell IV; een gedeelte van de productiecapaciteit voor de Centaur werd hiervoor gebruikt. Het kanon was een zesponder met een uitgeboorde loop.\n_START_SECTION_\nProductie\n_START_PARAGRAPH_\nIn 1942 bleef de A27-productie beperkt tot drie voertuigen: twee Centaurs en het Cromwellprototype._NEWLINE_In 1943 steeg de totale productie tot 1854, waarvan 1261 Centaurs en 593 Cromwells. Van de Centaurs hadden 1037 het zesponderkanon, 160 de 75\xc2\xa0mm en 64 de 95\xc2\xa0mm houwitser. Er werden 39 Cromwell Mark X's gebouwd, 334 Cromwells met de zesponder en 220 met het 75\xc2\xa0mm kanon._NEWLINE_In 1944 steeg de productie licht tot 2080, waarvan nog 145 Centaurs en 1935 Cromwells. Van de Centaurs hadden dat jaar 22 het zesponderkanon, 73 de 75\xc2\xa0mm en 50 de 95\xc2\xa0mm houwitser. Er werden geen Cromwell Mark X's meer gebouwd, slechts 23 Cromwells met de zesponder, 1604 met het 75\xc2\xa0mm kanon en 308 met de 95\xc2\xa0mm houwitser._NEWLINE_In 1945 liep de productie op haar eind: er zijn nog 79 Cromwells gefabriceerd, waarvan 46 met het 75\xc2\xa0mm kanon en 33 met de houwitser._NEWLINE_De totale A27-tankproductie bedroeg dus 4016 waarvan 1408 Centaurs en 2608 Cromwells. Van deze tanks droegen 1419 de zesponder, 2142 het 75\xc2\xa0mm kanon en 455 de houwitser. Daarnaast werden er nog Centaurrompen gemaakt voor latere uitrusting tot luchtafweertank. Daarvan zijn er 375 gemaakt, 352 in 1944 en 23 in 1945; overigens zijn slechts 95 voertuigen werkelijk met luchtafweergeschut uitgerust. Het aantal A27-chassis was dus 4391.\n_START_SECTION_\nBeschrijving\n_START_PARAGRAPH_\nDe Britse tankontwerpen van voor de oorlog waren vaak nogal rommelig: het viel ze aan te zien dat ze voortkwamen uit een ontwerptraditie die nog in de 19e eeuw was blijven steken en waaraan het modernisme en functionalisme vrijwel ongemerkt voorbij waren gegaan. Toen in 1940 plotseling verwacht werd dat de Britse tankproductie de Duitse zou overtreffen, leverde dat vele problemen op omdat de complexe structuren niet goedkoop in massa te fabriceren waren. In reactie hierop poogde men nieuwe ontwerpen extreem simpel te houden en de Cromwell is dan ook de eenvoud zelve: hij heeft een rechthoekige bak als romp en de toren, hoewel in strikte zin een zeshoek, benadert een vierkant vrij aardig. Doordat het voorpantser niet hellend gemaakt werd, kon er geen gebruik worden gemaakt van het afketsingseffect en de indeling van het pantser is ook geen effici\xc3\xabnte manier om een gegeven volume te omhullen. Dat het gewicht toch maar 27 ton bedraagt, komt door de smalle romp en het zwakke pantser. Die smalle romp kan \xe2\x80\x94 in een niet te opvallende platte toren \xe2\x80\x94 maar een zwak kanon dragen en de maximale pantsering van 75\xc2\xa0mm was voor 1943 al erg matig en kon vrij eenvoudig door de meeste Duitse tanks doorslagen worden. Het ontwerp is dus inferieur in bescherming en vuurkracht; pas zijn opvolger de A34 Comet zou een in dat opzicht bevredigend model opleveren. Het sterke punt van de Cromwell ligt hem in de Meteor-vliegtuigmotor: zo sterk zelfs dat die motor getemperd moest worden tot 575 pk om de mechanica niet te overbelasten. De Cromwell heeft ook de uitstekende Christieophanging van zijn voorgangers, met vijf loopwielen per zijde, ieder onafhankelijk geveerd door een grote onzichtbaar in de romp ingebouwde bijna verticale springveer. De combinatie leverde een tank op die zowel in tactisch als strategisch opzicht veel mobieler was dan zijn Duitse opponenten, waar de Cromwell met zijn oorspronkelijke 67\xc2\xa0km/h zowat rondjes om kon rijden; de minder krachtig afgestelde motor maakte een snelheid van 53\xc2\xa0km/h mogelijk.\n_START_SECTION_\nOperationele geschiedenis\n_START_PARAGRAPH_\nHet belang van de Cromwell werd sterk verminderd doordat de meeste eenheden van het Britse leger werden uitgerust met de Amerikaanse M4 Sherman. Veel voertuigen bleven voor training in Engeland achter of werden omgebouwd tot ondersteuningsvoertuig. De Cromwellvariant met het 75\xc2\xa0mm-kanon werd vanaf de Landing in Normandi\xc3\xab bij de 11th Armoured Division en de Guards ingezet in speciale armoured reconnaissance regiments als een aanvulling op de Sherman, in een klassieke cavalerietaak: de strategische verkenning. Zijn hoge snelheid maakte hem daartoe bij uitstek geschikt. De 7th Armoured Division was grotendeels met Cromwells uitgerust. Ook de Poolse 1e Pantserdivisie had zo een regiment en tevens was de Tsjechische Pantserbrigade met Cromwells uitgerust. Later verving hij de Tetrarch in het 6th Airborne Reconnaissance Regiment._NEWLINE_Om het tekort aan vuurkracht tegen tanks wat te compenseren kreeg ieder peloton een Sherman Firefly met 17-ponderkanon toegewezen. Hoewel de Cromwell dus niet opgewassen was tegen zijn Duitse tegenstanders was het toch een grote vooruitgang op de eerdere Britse tanks en deed hij het vrij goed in het gevecht, vooral doordat de vuursnelheid door de lichtere granaten vrij hoog lag._NEWLINE_Na de oorlog werden van 1948 tot 1952 nog vier verduisterde exemplaren gebruikt door Isra\xc3\xabl. Een aantal was ook in dienst bij Finland.\n_START_SECTION_\nVersies\n_START_PARAGRAPH_\nDe A27 projecten hadden een ingewikkelde verwantschap:_NEWLINE_Centaur I (1061)_NEWLINE__NEWLINE_Oorspronkelijke versie bewapend met het ROQF 6 pounder (64 schoten), alleen gebruikt voor training._NEWLINE_Centaur II_NEWLINE__NEWLINE_Prototype met bredere rupsbanden; het rompmachinegeweer was achterwege gelaten._NEWLINE_Centaur III (233)_NEWLINE__NEWLINE_Centaur bewapend met de 75 mm ROQF Mk V gun. In 1943 werden de meeste Centaur I's tot deze standaard verbeterd._NEWLINE_Centaur IV (114)_NEWLINE__NEWLINE_Centaur bewapend met een 95mm houwitser (51 schoten). Dit is de enige Centaur versie die werkelijk in de strijd werd geworpen, bij de Armoured Support Group van de Royal Marines. De voertuigen werden waterdicht gemaakt._NEWLINE_Cromwell I (357)_NEWLINE__NEWLINE_De oorspronkelijke Cromwellversie: identiek aan de Centaur I, behalve wat betreft de Meteormotor._NEWLINE_Cromwell II_NEWLINE__NEWLINE_Prototype identiek aan de Centaur II, opnieuw behalve de motor._NEWLINE_Cromwell III of Cromwell X (200)_NEWLINE__NEWLINE_Bestaande Centaur I's verbeterd met de Meteor V12 motor werden Cromwell X genoemd; 39 werden nieuw geproduceerd onder deze aanduiding en toen hernoemd tot Cromwell III._NEWLINE_Cromwell IV (1700 inclusief IVw)_NEWLINE__NEWLINE_Centaur III met Meteor motor; alleen nieuwbouw._NEWLINE_Cromwell IVw_NEWLINE__NEWLINE_Versie met een volledig gelaste (welded) romp._NEWLINE_Cromwell Vw (170)_NEWLINE__NEWLINE_Nieuwgebouwde voertuigen met een gelaste romp._NEWLINE_Cromwell VI (341)_NEWLINE__NEWLINE_Cromwell bewapend met de 95\xc2\xa0mm houwitser._NEWLINE_Cromwell VII (~1500)_NEWLINE__NEWLINE_Bestaande Cromwell IV en V's verbeterd met een tot 101\xc2\xa0mm verzwaard romppantser, bredere rupsbanden en een versterkte versnellingsbak._NEWLINE_Cromwell VIIw_NEWLINE__NEWLINE_Cromwell Vw verbeterd tot de Cromwell VII-standaard._NEWLINE_Cromwell VIII_NEWLINE__NEWLINE_Bestaande Cromwell VI's verbeterd tot de standaard van de Mark VII._NEWLINE_Componenten van de Cromwell zouden gebruikt worden bij de A 30 Challenger (in feite een verlengde Cromwell met hoge toren) en de experimentele Avenger en A33 Assault Tank.\n_START_SECTION_\nVarianten\n_START_PARAGRAPH_\nHet chassis werd gebruikt vele andere toepassingen, zoals een artillerieobservatievoertuig, luchtafweertank of een gepantserd bergingsvoertuig._NEWLINE_Centaur, AA Mk I_NEWLINE__NEWLINE_Een luchtdoeltank met een Crusader III, AA Mk II toren bewapend met het 20\xc2\xa0mm Polsten dubbelkanon. Deze variant werd ingezet in Normandi\xc3\xab._NEWLINE_Centaur, AA Mk II_NEWLINE__NEWLINE_Een verbeterde luchtdoeltank met de Crusader III, AA Mk III toren. Van beide typen tezamen zijn in totaal 95 voertuigen gebouwd._NEWLINE_Centaur Dozer_NEWLINE__NEWLINE_Dit was een Centaur omgebouwd tot bulldozer waarbij de toren verwijderd werd en een lier aangebracht. Dit voertuig was een van Hobart's Funnies. Er zijn er in totaal 250 van gemaakt, in 1945._NEWLINE_Centaur OP_NEWLINE__NEWLINE_Een Centaur omgebouwd tot artillerieobservatievoertuig met langeafstandsradioapparatuur. Een nepkanon aan de buitenkant verving het echte zodat meer ruimte beschikbaar kwam in de toren._NEWLINE_Centaur Kangaroo_NEWLINE__NEWLINE_Een klein aantal Centaurs werd omgebouwd tot pantserinfanterievoertuig._NEWLINE_Centaur ARV_NEWLINE__NEWLINE_Een Centaur omgebouwd tot Armoured Recovery Vehicle ofwel bergingstank._NEWLINE_Cromwell Command/Observation Post_NEWLINE__NEWLINE_Cromwell IV, Cromwell VI, of Cromwell VIII's omgebouwd tot commando/observatievoertuig"