b"\n_START_ARTICLE_\nNotre-Dame van Amiens\n_START_SECTION_\nKenmerken\n_START_PARAGRAPH_\nEnkele kenmerken van de kathedraal zijn de helderheid en de harmonie van de verhoudingen. Ook het grondplan, de driedelige opstand van het schip, de beelden aan de hoofdfa\xc3\xa7ade en in het zuidelijk transept en het labyrint en andere patronen in de vloer zijn opmerkelijk._NEWLINE_In de kathedraal bevinden zich twee bronzen graftombes uit de 13e eeuw, namelijk die van Geoffroy d'Eu en van Evrard de Fouilloy, de bisschop die in 1220 opdracht gaf tot de herbouw van de kathedraal. Deze tombes zijn zeldzame voorbeelden van gietkunst uit deze tijd._NEWLINE_De fa\xc3\xa7ade wordt tijdens de feestdagen aan het eind van het jaar en gedurende de zomer 's avonds verlicht met gekleurd licht, dat de originele kleuren van de beelden op de fa\xc3\xa7ade nabootst._NEWLINE_De Notre-Dame van Amiens heeft als voorbeeld gediend bij de bouw van vele kerken, waaronder de Sint-Janskathedraal in 's-Hertogenbosch, de Sint-Martinuskerk in Aalst, de Dom van Keulen en Saint Patrick's Cathedral in New York.\n_START_SECTION_\nPlattegrond en opbouw\n_START_PARAGRAPH_\nDe kathedraal heeft een grondplan in de vorm van een Latijns kruis; het schip en de dwarsbeuk hebben beide zijbeuken. Het koor heeft vijf schepen en zeven straalkapellen, waarvan de middelste gelijkenissen vertoont met de architectuur van de Sainte-Chapelle in Parijs, die uit dezelfde tijd stamt. De opstand is drieledig: arcades, triforium en lichtbeuk met hoge vensters. De pijlers zijn rond en worden geflankeerd door colonettes. De graatgewelven steunen op samengestelde colonettes.\n_START_SECTION_\nDe westelijke gevel en de torens\n_START_PARAGRAPH_\nDe opbouw van de westelijke gevel is zeer harmonisch door de driedeling in zowel de horizontale als verticale richting. De drie portalen, het triforium met daarboven de koningsgalerij en het roosvenster vormen de horizontale geleding. Twee zeer brede steunberen brengen verticaal een scheiding teweeg. De gevel is enigszins getrapt: naar boven toe wijken de etages steeds iets terug. Daardoor konden in de steunberen pinakels als versiering worden aangebracht. De torens zijn niet vierkant zoals gebruikelijk maar rechthoekig, ze zijn slechts half zo diep als breed. In feite zijn het dus halve torens. De fundamenten zijn echter wel degelijk vierkant; het is duidelijk dat door geldgebrek de bouwplannen zijn gewijzigd. De rechter toren is vroeggotisch, de linker toren met zijn vele versieringen laatgotisch. _NEWLINE_Op de enorme steunbeer, die noodzakelijk was vanwege de helling in het terrein, werden negen 14e-eeuwse beelden geplaatst. De onderste rij wordt gevormd door de Maagd Maria, Johannes de Doper en de Sint-Firminus, daarboven koning Karel V van Frankrijk en zijn zonen, bovenaan kardinaal Jean de La Grange en twee onbekenden.\n_START_SECTION_\nDe portalen\n_START_PARAGRAPH_\nDe portalen van de westgevel en de dwarsbeuk vormen een zeker theologisch programma.\n_START_SECTION_\nHet portaal van het Laatste Oordeel\n_START_PARAGRAPH_\nHet timpaan in dit portaal (soms ook het portaal van de \xe2\x80\x9cLieve God\xe2\x80\x9d genoemd) herinnert \xe2\x80\x93 zoals gebruikelijk \xe2\x80\x93 de gelovigen aan het oordeel dat ooit over hun leven geveld zal worden. Het heeft drie registers: onderaan komen de wederopgestanen uit hun graven onder trompetgeschal. Aartsengel Michael weegt hun zielen. Een duivel tracht door bedrog de schaal in zijn voordeel te laten overhellen. In het midden worden de verdoemden van de uitverkozenen gescheiden en naakt in de muil van Leviathan gedreven. Bovenaan toont Christus, met de armen opgeheven, zijn wonden. Maria en Johannes de Doper knielen als voorspraak voor het heil der zielen. Engelen dragen de lijdenswerktuigen. Hemel en hel worden getoond in de onderste cassettes van de boogrondingen van de archivolt. In het paradijs worden de zielen in de schoot van Abraham opgenomen. Zij begeven zich naar een stad, die het hemelse Jeruzalem voorstelt. De hel wordt op dezelfde wijze afgebeeld als in de Notre-Dame van Parijs. Men ziet een kookpot en naakte ruiters op steigerende paarden; zij verwijzen naar de Apocalyps._NEWLINE_Op de trumeau staat Christus de Verlosser: de \xe2\x80\x9clieve God van Amiens\xe2\x80\x9d. Op de wangen terzijde van de deuropening staan de beelden van de twaalf apostelen en de vier voornaamste profeten. Links: Dani\xc3\xabl, Ezechi\xc3\xabl, Simon, Philippus, Matheus, Thomas, Jacob de Jongere en Paulus ( met boek en zwaard); rechts: Petrus (met de sleutels), Andreas, Jacob de Oudere (met de bedevaardersschelp), Johannes, Simon, Bartholomeus, Jesaja en Jeremias. Op de muur eronder zijn medaillons in de vorm van een vierpas aangebracht, waaronder \xc3\xa9\xc3\xa9n met Jonas die uit de walvis komt.\n_START_SECTION_\nHet portaal van de H. Firminus\n_START_PARAGRAPH_\nIn dit portaal is de timpaan aan de geschiedenis van de H. Firminus gewijd, zijn beeld staat voor de trumeau. De grote beelden in de linkerwang betreffen behalve de twee engelen de heiligen Ulfia, de martelaren Aucheul en Ache, Honoratius (ooit bisschop van Amiens); in de rechterwang staan Firminius I (de biechtvader. Firminus II, bisschop van Amiens), Domice, Fuscianus (martelaar), Warlus en Luxor.\n_START_SECTION_\nDe Picardische kalender\n_START_PARAGRAPH_\nDe grondmuur in dit portaal is versierd met medaillons in de vorm van een vierpas die een verband leggen tussen de tekens van de dierenriem en de werkzaamheden op het land in de verschillende maanden. Hier wordt duidelijk tot uitdrukking gebracht dat de landbouw in de 12e en 13e eeuw de belangrijkste bron van bestaan was. De maanden of jaargetijden zijn af te lezen aan de afgebeelde kledij. De serie medaillons wordt ook wel aangeduid met de term Picardische kalender.\n_START_SECTION_\nHet portaal van de Moeder Gods of van de Maagd\n_START_PARAGRAPH_\nDit zuidelijke portaal van de voorgevel van de kerk is gewijd aan de Maagd Maria. In het timpaan vindt men in het onderste register een serie van zes personages uit het Oude Testament, de voorouders van Maria. De dood en de tenhemelopneming van de Maagd zijn weergegeven in het middelste register; het bovenste register laat haar Kroning in het Paradijs zien._NEWLINE_Voor op de trumeau staat een groot beeld van Maria die het Kwaad, in de vorm van een fabeldier met een mensenhoofd, vertrapt. Het is zeer statisch, naar het voorbeeld van de beelden in de kathedraal van Chartres._NEWLINE_De beelden in de ondiepe nis boven de grondmuur zijn opvallend: rechts geven drie paren van beelden drie belangrijke episodes uit het leven van de Maagd Maria weer,: de Verkondiging, de Visitatie en de Opdracht van Jezus in de Tempel. Links ziet men van buiten naar binnen, de Koningin van Sheba, Koning Salomo, Koning Herodes de Grote en de Drie Koningen.\n_START_SECTION_\nHet aardse paradijs en de erfzonde\n_START_PARAGRAPH_\nDe onderkant van de trumeau van het portaal van de Moeder Gods toont aan de erfzonde gewijde bas-reli\xc3\xabfs, een thema dat vaak verbonden wordt met Maria, omdat door haar de Verlosser ter wereld kwam. Dit verband kan men ook vinden in de trumeau van het portaal van de Maagd van de Notre-Dame van Parijs._NEWLINE_Het derde deel van dit bas-reli\xc3\xabf van het aardse paradijs behandelt de verzoeking van Adam en Eva en de erfzonde. Het paar staat bij de Boom van de kennis van goed en kwaad waarvan de vruchten niet gegeten mochten worden. De duivel vertoont zich hier in de vorm van een slang die het gezicht van een verleidelijke vrouw heeft. Het gaat hier om Lilith, een personage dat niet in de bijbel voorkomt maar wel in de rabbinale geschriften van de Talmoed van Babyloni\xc3\xab. In de Joodse traditie was Lilith de eerste echtgenote van Adam. Zij zou zich niet willen schikken in een ondergeschikte positie in een liefdesverhouding. Zij verlaat dan het aardse paradijs en volhardt in haar houding ook als God haar gelast zich te onderwerpen. Ze besluit daarna een duivelin en gunstelinge van Lucifer te worden, Adam en Eva te verleiden tot ongehoorzaamheid aan Gods woord en hen daarmee in het ongeluk te storten.\n_START_SECTION_\nDe koningsgalerij, het triforium en het roosvenster\n_START_PARAGRAPH_\nIn de westgevel van de Notre-Dame van Amiens bevindt zich onmiddellijk boven de drie portalen een ingebouwde galerij, rijk versierd met bogen en colonnettes, die gedeeltelijk schuil gaat achter de frontalen._NEWLINE_De volgende etage wordt gevormd door een triforium, met fraai geornamenteerde spitsbogen , omstreeks 1235 gereed gekomen. Achter in het triforium zijn grote vensteropeningen waardoor het middenschip licht ontving. De in de kerk liggende tribune op deze hoogte wordt nu echter door de grote orgels ingenomen._NEWLINE_Boven het triforium strekt zich over de hele gevel de koningsgalerij uit, die ook weer afgedekt wordt door een terras. Kleinere vensters achter de beeldenrij bieden uitzicht op een tweede galerij in de kerk. Het roosvenster is van de 16e eeuw en qua stijl laatgotisch. Boven het niveau van het roosvenster bevindt zich weer een overdekt terras, een toevoeging van Viollet-le-Duc. Alle terrassen zijn toegankelijk en geven toegang tot de aangrenzende etages van de torens. De terrassen maakten het noodzakelijk regenwater via waterspuwers af te voeren.\n_START_SECTION_\nDe beelden van de koningsgalerij\n_START_PARAGRAPH_\nVan de 22 beelden uit de 13e eeuw is niet met zekerheid vast te stellen wie ze voorstellen._NEWLINE_Ze zijn slecht geproportioneerd: de hoofden zijn wat te groot en de benen te kort. Vergelijkbare galerijen zijn ook te zien in de Notre-Dame van Reims en in de Notre-Dame van Parijs (In Parijs zijn de beelden uit de 19e eeuw).\n_START_SECTION_\nDe zuidgevel\n_START_PARAGRAPH_\nIn de zuidelijke toren bevindt zich de Christoffeldeur, waarnaast een groot standbeeld van deze heilige met, zoals de legende dat wil, de kleine Jezus op zijn schouder. Ter hoogte van de kapel Notre-Dame de Foy is een voorstelling van de Verkondiging te zien, met daarboven de aartsengelen Michael en Rapha\xc3\xabl uit het begin van de 14e eeuw._NEWLINE_De muur van de Mariahemelvaartkapel, vroeger gewijd aan Sint-Nicolaas, wordt gesierd met het beeld van een wedehandelaar en zijn vrouw. Daarboven is het beeld van sint Nicolaas te zien met de kookpot waarin drie kinderen._NEWLINE_Een volgend beeld is gewijd aan de Verheerlijking._NEWLINE_Ten slotte is er een beeld waarvan men aanneemt dat het Guillaume de M\xc3\xa2con betreft, daar hij aan het eind van de 13e eeuw de belendende kapel liet bouwen.\n_START_SECTION_\nDe zuidgevel van het dwarsschip en het portaal Saint-Honor\xc3\xa9\n_START_PARAGRAPH_\nIngeklemd tussen twee steunberen rijst de zuidgevel van het dwarsschip op, met 60 m bijna net zo hoog als de zuidelijke toren. Er zijn drie etages te onderscheiden: het 20 m hoge portaal, dan een enorme lichtbeuk met vensters en geheel bovenaan een fronton. De twee steunberen, zeer breed aan de basis, zijn getrapt opgebouwd met horizontale uitstekende randen als afscheiding, wat de verticaliteit van het geheel wat afzwakt._NEWLINE_Boven het portaal vormt een nauwe galerij met balustrade de scheiding met de lichtbeuk, die het triforium in de dwarsbeuk verlicht, met twee rijen vensters, waarvan de onderste rij sierlijk is gevat in rijen pilaren gekroond met een klein roosvenster met daarboven kleine frontons. De bovenste rij is iets eenvoudiger van opzet. De etage wordt bekroond met een laatgotisch roosvenster met versierde zwikken dat de hele gevel beslaat._NEWLINE_Het bovenste niveau wordt gevormd door een hoog driehoekig fronton waarvan de verticale banden weer sterk de verticaliteit van de gevel accentueren. Daartoe dragen ook de pinakels aan weerszijden en op de top zeer bij._NEWLINE_Het portaal van Saint-Honor\xc3\xa9 wordt ook wel het portaal van de Vergulde Maagd genoemd vanwege het beeld dat op de trumeau staat. Maar het timpaan is gewijd aan de H. Honiratius, zesde bisschop van Amiens, die leefde in de 6e eeuw._NEWLINE_Op de latei boven de deuren ziet men de apostelen afscheid nemen van Christus op Hemelvaartsdag. In de timpaan zelf worden \xe2\x80\x93 van beneden naar boven \xe2\x80\x93 de wijding van Honoratius, de aan hem toegeschreven miraculeuze genezingen en een processie van relieken van de heilige afgebeeld. De dood van Christus op Golgotha bekroont het geheel._NEWLINE_De voorkant van de trumeau wordt ingenomen door het beeld van de Vergulde Maagd. Het is een replica; het 13e-eeuwse origineel staat in de kerk om verdere verwering door weersinvloeden te voorkomen. Het beeld toont een zachtmoedige Maria met kind onder een baldakijn. Drie engelen dragen haar nimbus. spelend. Het beeld breekt met de traditie van statige Mariabeelden zoals tot dan toe gebruikelijk. De houding is natuurlijker; het is alsof ze het kind op haar heup heeft. Ze glimlacht, wiegt het kind, speelt ermee. Jezus met tamelijk bolle wangen schijnt zelfs met de wereldbol in zijn hand te spelen. Deze wijze van afbeelden zal na dit voorbeeld vaker nagevolgd worden.\n_START_SECTION_\nDe noordkant van de kathedraal\n_START_PARAGRAPH_\nDe noordgevel van het schip wordt overheerst door de luchtbogen, waartussen de zeer hoge vensters van de zijkapellen. De verdeelpijlers tussen de vensters zijn getooid met beelden, o.a. van de H. Lodewijk (een van de oudste voorstellingen van hem), Guillaume de M\xc3\xa2con en de H. Agnes. Het dak van de kapellen wordt gevormd door een terras, afgezet met een balustrade, die de top van de gevel vormt. Dit terras en de balustrade zijn toevoegingen, gedaan tijdens een restauratie door Viollet-le-Duc, die later scherpe kritiek hebben opgeroepen._NEWLINE_De noordgevel van het dwarsschip is minder versierd dan de zuidgevel. Er is slechts \xc3\xa9\xc3\xa9n beeld van een onbekende bisschop. Wel opvallend is het portaal, gewijd aan aan de H. Firminius II, de Belijder, bisschop van Amiens in de tweede helft van de 4e eeuw. Een groot roosvensters met ingewikkeld maaswerk bepaalt het beeld._NEWLINE_De vensters van het koor hebben een andere opzet dan die van het schip. Ze zijn voorzien van grote driehoekige frontons, die boven de dakrand uitsteken.\n_START_SECTION_\nDe luchtbogen\n_START_PARAGRAPH_\nDubbele luchtbogen steunen het bovenste deel van het schip. Ze verlenen op twee plaatsen tegendruk op de spatkrachten, onder- en bovenaan de aanhechting van de gewelven. Ze worden op hun plaats gehouden door massieve steunberen. De pinakels op de steunberen zijn niet alleen sier, ze vergroten met hun gewicht de steunfunctie. De dekplaat van de bovenste luchtboog dient ook de afvoer van het regenwater; ze zijn daartoe verlengd met grote waterspuwers._NEWLINE_De luchtbogen van het bovenste deel van het koor, gebouwd in 1260, tonen een sterk verschil met die van het schip van dertig jaar eerder. Ze verlenen steun op \xc3\xa9\xc3\xa9n niveau, maar hebben twee armen. Ze leunen op twee tamelijk slanke steunberen. De bovenste arm van de constructie van 1230 is vervangen door een ajour bewerkt maaswerk waarboven een goot die slechts water afvoert. De eigenlijke luchtboog hoefde slechts tegendruk te geven op de plaats van \xc3\xa9\xc3\xa9n rib van een gewelf._NEWLINE_In de lengterichting van het koor, waar tegendruk tegen zowel de gordel- als de spitsbogen vereist is, moesten de luchtbogen van dit type in de 15e eeuw toch versterkt worden door zwaardere bogen met een grotere straal._NEWLINE_Het hoge elegante hoogkoor van de kathedraal van Amiens wordt gevormd door drie etages vensters en een serie steunberen en luchtbogen Het geheel is rijkelijk versierd met bewerkte frontalen, beelden, waterspuwers en pinakels. De luchtbogen hier zijn van hetzelfde type als die langszij het koor. Het eerste steunpunt ligt bij de top van de pijler tussen de kooromgang en een straalkapel; het tweede meer naar onderen bij de brede voet van de scheidingswand tussen de straalkapellen. De steunberen hebben twee vleugels ter vergroting van de draagkracht.\n_START_SECTION_\nHet plaveisel en het labyrint\n_START_PARAGRAPH_\nHet plaveisel vertoont een groot aantal patronen die ontworpen zijn in de 13e eeuw. In de 19e eeuw is de betegeling gerestaureerd. Onder de vele motieven valt dat van de swastika, het hakenkruis, op. De steen in het midden van het labyrint - een kopie, het origineel is in het museum van Picardi\xc3\xab - vermeldt het jaartal 1288, het jaar waarin de bouw van de kathedraal voltooid was.\n_START_SECTION_\nDe bronzen gisants\n_START_PARAGRAPH_\nIn de zijbeuken van het schip kan men de graven met de gisants bewonderen van de twee bisschoppen \xc3\x89vrard de Fouilloy (bisschop van 1211 tot 1222) en Geoffroy d'Eu (van 1223 tot 1236). \xc3\x89vrard gaf de aanzet tot de herbouw van de kathedraal na de brand in 1218 en na zijn dood zette Geoffroy dit werk voort. De bronzen gisants dateren van de eerste helft van de 13e eeuw. Het zijn heel bijzondere werken, de enige bronzen uit deze periode die nog resteren in Amiens en ook zeldzaam in Frankrijk zelf, waar de meeste bronzen grafbeelden in de loop der eeuwen zijn omgesmolten,, veelal ten tijde van de Franse Revolutie. Sommigen meenden vroeger dat de gelaatstrekken authentieke portretten zijn van de overledenen, maar dat lijkt onwaarschijnlijk._NEWLINE_De gisant van \xc3\x89vrard de Fouilloy bevindt zich rechts van het middenpad van het schip. Het monument wordt gedragen door zes bronzen leeuwen. Hij verplettert met zijn voeten twee creaturen met klauwen en slangenstaart, die het kwaad symboliseren. Aan zijn zijden houden twee misdienaars brandende kaarsen in de hand. Twee engelen bewieroken de overledene._NEWLINE_De gisant van bisschop Geoffroy d'Eu links van het middenpad van het schip. De opbouw is dezelfde als bij zijn voorganger, maar het beeld is minder rijk bewerkt en de bewierokende engelen aan weerszijden zijn verloren gegaan.\n_START_SECTION_\nDe preekstoel\n_START_PARAGRAPH_\nDe kansel in de kathedraal is geplaatst tegen de laatste pijler aan de noordkant van het schip, voor de pijler van de viering. Het is een tamelijk imposant barok geheel an 1773. Het is een werk van de beeldhouwer Jean-Baptiste Dupuis en de architect Pierre-Joseph Christophle. Onderaan: de Christelijke Hoofddeugden (Geloof, Hoop en Barmhartigheid), die de stoel ondersteunen. Boven het baldakijn: wolken waaruit een duif opstijgt, zinnebeeld voor de Heilige Geest en een engel met Bijbel die naar de hemel wijst. Op de achtergrond: een draperie gedragen door engeltjes. In de 19e eeuw werd het werk als te gezwollen afgedaan, wat niet afdoet aan de precisie en plasticiteit van de beelden."