b'\n_START_ARTICLE_\nLenitie\n_START_PARAGRAPH_\nLenitie, ook wel mouillering of medeklinkerverzachting geheten is het in de spraak veel voorkomende verschijnsel dat van oorsprong harde medeklinkers ofwel plosieven gaandeweg zachter worden gearticuleerd. In de praktijk komt dit neer op minder of helemaal geen contact tussen (een deel van) de tong en het harde of zachte verhemelte._NEWLINE_Deze klankwet kenmerkt de geschiedenis van de fonetiek van bijna alle talen van de wereld.\n_START_SECTION_\nDiachrone lenitie\n_START_PARAGRAPH_\nDiachrone lenitie heeft bijvoorbeeld in de ontwikkeling van de Romaanse talen uit het Latijn een zeer grote rol gespeeld. In de eerste fasen van het Spaans bijvoorbeeld, veranderden de stemloze plosieven [p t k] in intervocale positie in hun stemhebbende pendanten [b d g]: vita \xe2\x86\x92 vida \xe2\x80\x98leven\xe2\x80\x99, caput \xe2\x86\x92 cabo \xe2\x80\x98hoofd\xe2\x80\x99, caecus \xe2\x86\x92 ciego \xe2\x80\x98blind\xe2\x80\x99._NEWLINE_Een soortgelijke ontwikkeling heeft plaatsgehad in de Keltische talen, waar niet-geminaten in intervocale positie veranderden in fricatieven en stemloze plosieven stemhebbend werden (in het Welsh, Cornisch en Bretons). Het effect van lenitie op de West-Germaanse talen wordt duidelijk als bijvoorbeeld de Latijnse woorden pater en tenuis worden vergeleken met hun Engelse en Nederlandse cognaten: father, thin, vader, dun._NEWLINE_Ook in de geschiedenis van de Germaanse talen speelt de verschuiving van plofklanken naar wrijfklanken een zeer belangrijke rol; deze vorm van lenitie staat in het algemeen bekend als de Wet van Grimm. Meer specifiek heeft dit betrekking op zowel het Hoogduits als op de Limburgse dialecten die onder de Uerdinger linie worden gesproken.\n_START_SECTION_\nAllofone lenitie\n_START_PARAGRAPH_\nSommige Romaanse talen, waaronder het Sardinisch, kennen synchrone lenitie als een vorm van externe sandhi. Aangezien het hier een postlexicale regel betreft, dat wil zeggen een regel die over de woordgrenzen heen geldt, wordt deze vorm van lenitie gewoonlijk niet weergegeven in de spelling:_NEWLINE_/b/ \xe2\x86\x92 [\xce\xb2]: baca [baka] "koe" \xe2\x86\x92 sa baca [sa \xce\xb2aka] "de koe" _NEWLINE_/d/ \xe2\x86\x92 [\xc3\xb0]: domu [d\xc9\x94mu] "huis" \xe2\x86\x92 su domu [su \xc3\xb0\xc9\x94mu] "het huis" _NEWLINE_/g/ \xe2\x86\x92 [\xc9\xa3]: gupu [gupu] "soeplepel" \xe2\x86\x92 su gupu [su \xc9\xa3upu] "de soeplepel".\n_START_SECTION_\nGrammaticale lenitie\n_START_PARAGRAPH_\nIn Keltische talen is intervocale lenitie ook een postlexicale regel. Een voorbeeld in het Schots-Gaelisch is het ontbreken van lenitie in am fear /\xc9\x99m f\xc9\x9br/ \xe2\x80\x98de man\xe2\x80\x99, tegenover het optreden ervan in a\xe2\x80\x99 bhean /\xc9\x99 v\xc9\x9bn/ \xe2\x80\x98de vrouw\xe2\x80\x99. In het volgende voorbeeld wordt de ontwikkeling van een zinsdeel bestaande uit een bepaald lidwoord en een mannelijk zelfstandig naamwoord (met uitgang -os) vergeleken met die va een vrouwelijk zelfstandig naamwoord met uitgang -a.:_NEWLINE_Proto-Iers *(s)indos wiros \xe2\x86\x92 vroeg-Oudiers ind fer \xe2\x86\x92 laat-Oudiers in fer \xe2\x86\x92 an fear \xe2\x86\x92 am fear_NEWLINE_Proto-Iers *(s)inda bena \xe2\x86\x92 vroeg-Oudiers ind \xe1\xb8\x83en \xe2\x86\x92 laat-Oudiers in \xe1\xb8\x83en \xe2\x86\x92 an bhean \xe2\x86\x92 a\xe2\x80\x99 bhean_NEWLINE_In het Schots-Gaelisch heeft synchrone lenitie bijna alle medeklinkers be\xc3\xafnvloed behalve /l\xcb\xa0/. Bij klankverschuivingen zoals /n\xcb\xa0/ \xe2\x86\x92 /n/ is de secundaire articulatie verloren gegaan; bij de verschuiving /r\xcb\xa0/ \xe2\x86\x92 /\xc9\xbe/ wordt de rollende r teruggebracht tot \xc3\xa9\xc3\xa9n enkele "tik". De spirantisatie van de Gaelische nasaal /m/ tot /v/ is een ongebruikelijke vorm van lenitie, maar wordt op de gebruikelijke manier veroorzaakt. In de spelling wordt dit weergegeven door invoeging van een h (behalve na [l n r]):\n_START_SECTION_\nSpirantisatie\n_START_PARAGRAPH_\n/p/ \xe2\x86\x92 /v/ bog /pok/ "zacht" \xe2\x86\x92 gl\xc3\xa8 bhog /kle\xcb\x90 vok/ "heel zacht"_NEWLINE_/pj/ \xe2\x86\x92 /vj/ (voor een achterste klinker) be\xc3\xb2 /pj\xc9\x94\xcb\x90/ "levend" \xe2\x86\x92 gl\xc3\xa9 bhe\xc3\xb2 /kle\xcb\x90 vj\xc9\x94\xcb\x90/ "heel levend"_NEWLINE_/k\xca\xb0/ \xe2\x86\x92 /x/ cas /k\xca\xb0as\xcc\xaa/ "steil" \xe2\x86\x92 gl\xc3\xa8 chas /kle\xcb\x90 xas\xcc\xaa/ "heel steil"_NEWLINE_/k\xca\xb0\xca\xb2/ \xe2\x86\x92 /\xc3\xa7/ ci\xc3\xb9in /k\xca\xb0\xca\xb2u\xcb\x90\xc9\xb2/ "rustig" \xe2\x86\x92 gl\xc3\xa8 chi\xc3\xb9in /kle\xcb\x90 \xc3\xa7u\xcb\x90\xc9\xb2/ "heel rustig"_NEWLINE_/t/ \xe2\x86\x92 /\xc9\xa3/ dubh /t\xcc\xaauh/ "zwart" \xe2\x86\x92 gl\xc3\xa8 dhubh /kle\xcb\x90 \xc9\xa3uh/ "heel zwart"_NEWLINE_/t\xca\xb2/ \xe2\x86\x92 /\xca\x9d/ deiseil /t\xca\xb2e\xca\x83al/ "klaar" \xe2\x86\x92 gl\xc3\xa8 dheiseil /kle\xcb\x90 \xca\x9de\xca\x83al/ "heel klaar"_NEWLINE_/k/ \xe2\x86\x92 /\xc9\xa3/ garbh /ka\xc9\xbeav/ "ruw" \xe2\x86\x92 gl\xc3\xa8 gharbh /kle\xcb\x90 \xc9\xa3a\xc9\xbeav/ "heel ruw"_NEWLINE_/k\xca\xb2/ \xe2\x86\x92 /\xca\x9d/ geur /k\xca\xb2ia\xc9\xbe/ "scherp" \xe2\x86\x92 gl\xc3\xa8 gheur /kle\xcb\x90 \xca\x9dia\xc9\xbe/ "heel scherp"_NEWLINE_/m/ \xe2\x86\x92 /v/ maol /m\xc9\xaf\xcb\x90l\xcc\xaa\xcb\xa0/ "kaal" \xe2\x86\x92 gl\xc3\xa8 mhaol /kle\xcb\x90 v\xc9\xaf\xcb\x90l\xcc\xaa\xcb\xa0/ "heel kaal"_NEWLINE_/mj/ \xe2\x86\x92 /vj/ (voor een achterste klinker) meallta /mjaul\xcc\xaa\xcb\xa0t\xcc\xaa\xc9\x99/ \'"bedrieglijk" \xe2\x86\x92 gl\xc3\xa8 mheallta /kle\xcb\x90 vjaul\xcc\xaa\xcb\xa0t\xcc\xaa\xc9\x99/ "heel bedrieglijk"_NEWLINE_/p\xca\xb0/ \xe2\x86\x92 /f/ pongail /p\xca\xb0\xc9\x94\xc5\x8bgal/ "precies" \xe2\x86\x92 gl\xc3\xa8 phongail /kle\xcb\x90 f\xc9\x94\xc5\x8bgal/ "heel precies"_NEWLINE_/p\xca\xb0j/ \xe2\x86\x92 /fj/ (voor een achterste klinker) peallagach /p\xca\xb0jal\xcc\xaa\xcb\xa0ak\xc9\x99x/ "harig/ruig" \xe2\x86\x92 gl\xc3\xa8 pheallagach /kle\xcb\x90 fjal\xcc\xaa\xcb\xa0ak\xc9\x99x/ "heel harig/ruig".\n_START_SECTION_\nVerlies van secundaire articulatie\n_START_PARAGRAPH_\n/n\xcb\xa0/ \xe2\x86\x92 /n/ n\xc3\xa0darra /n\xcc\xaa\xcb\xa0a\xcb\x90t\xcc\xaa\xc9\x99r\xcb\xa0\xc9\x99/ "natuurlijk" \xe2\x86\x92 gl\xc3\xa8 n\xc3\xa0darra /kle\xcb\x90 na\xcb\x90t\xcc\xaa\xc9\x99r\xcb\xa0\xc9\x99/ "heel natuurlijk"_NEWLINE_/r\xcb\xa0/ \xe2\x86\x92 /\xc9\xbe/ rag /r\xcb\xa0ak/ "stijf" \xe2\x86\x92 gl\xc3\xa8 rag /kle\xcb\x90 \xc9\xbeak/ "heel stijf"\n_START_SECTION_\nDebuccalisatie\n_START_PARAGRAPH_\n/s\xcc\xaa/ \xe2\x86\x92 /h/ sona /s\xcc\xaa\xc9\x94n\xc9\x99/ "vrolijk" \xe2\x86\x92 gl\xc3\xa8 shona /kle\xcb\x90 h\xc9\x94n\xc9\x99/ "heel vrolijk"_NEWLINE_/\xca\x83/ \xe2\x86\x92 /h/ seasmhach /\xca\x83es\xcc\xaav\xc9\x99x/ "constant" \xe2\x86\x92 gl\xc3\xa8 sheasmhach /kle\xcb\x90 hes\xcc\xaav\xc9\x99x/ "heel constant"_NEWLINE_/\xca\x83/ \xe2\x86\x92 /hj/ (voor een achterste klinker) se\xc3\xb2lta /\xca\x83\xc9\x94\xcb\x90l\xcc\xaa\xcb\xa0t\xcc\xaa\xc9\x99/ "sluw" \xe2\x86\x92 gl\xc3\xa8 she\xc3\xb2lta /kle\xcb\x90 hj\xc9\x94\xcb\x90l\xcc\xaa\xcb\xa0t\xcc\xaa\xc9\x99/ "heel sluw"_NEWLINE_/t\xcc\xaa\xca\xb0/ \xe2\x86\x92 /h/ tana /t\xcc\xaa\xca\xb0an\xc9\x99/ "dun" \xe2\x86\x92 gl\xc3\xa8 thana /kle\xcb\x90 han\xc9\x99/ "heel dun"_NEWLINE_/t\xca\xb0\xca\xb2/ \xe2\x86\x92 /h/ tinn /t\xca\xb2i\xcb\x90\xc9\xb2/ "ziek" \xe2\x86\x92 gl\xc3\xa8 thinn /kle\xcb\x90 hi\xcb\x90\xc9\xb2/ "heel ziek" ._NEWLINE_/t\xca\xb0\xca\xb2/ \xe2\x86\x92 /hj/ (voor een achterste klinker) teann /t\xca\xb0\xca\xb2aun\xcc\xaa\xcb\xa0/ "strak" \xe2\x86\x92 gl\xc3\xa8 theann /kle\xcb\x90 hjaun\xcc\xaa\xcb\xa0/ "heel strak".\n_START_SECTION_\nDeletie\n_START_PARAGRAPH_\n/f/ \xe2\x86\x92 \xc3\x98 fann /faun\xcc\xaa\xcb\xa0/ "zwak" \xe2\x86\x92 gl\xc3\xa8 fhann /kle\xcb\x90 aun\xcc\xaa\xcb\xa0/ "heel zwak"_NEWLINE_/fj/ \xe2\x86\x92 /j/ (voor een achterste klinker) fe\xc3\xb2rachail /fj\xc9\x94\xcb\x90\xc9\xbe\xc9\x99xal/ "nieuwsgierig" \xe2\x86\x92 gl\xc3\xa8 fhe\xc3\xb2rachail /kle\xcb\x90 j\xc9\x94\xcb\x90\xc9\xbe\xc9\x99xal/ "heel nieuwsgierig".\n_START_SECTION_\nVermindering van de gemarkeerdheid\n_START_PARAGRAPH_\nIn de Goidelische talen zorgt grammaticale lenitie ook voor vermindering van de grammaticale gemarkeerdheid bij de articulatie van coronale sonoranten (l, r, n). In het Schots-Gaelisch zijn /n/ en /l/ de afgezwakte tegenhangers van de palatalen /\xc9\xb2/ and /\xca\x8e/. _NEWLINE_/\xc9\xb2/ \xe2\x86\x92 /n/ neulach /\xc9\xb2ial\xcc\xaa\xcb\xa0\xc9\x99x/ "bewolkt" \xe2\x86\x92 gl\xc3\xa8 neulach /kle\xcb\x90 nial\xcc\xaa\xcb\xa0\xc9\x99x/ "heel bewolkt" _NEWLINE_/\xca\x8e/ \xe2\x86\x92 /l/ leisg /\xca\x8ee\xca\x83k\xca\xb2/ "lui" \xe2\x86\x92 gl\xc3\xa8 leisg /kle\xcb\x90 le\xca\x83k\xca\xb2/ "heel lui".\n_START_SECTION_\nSpelling\n_START_PARAGRAPH_\nIn de meeste in Groot-Brittanni\xc3\xab en Ierland gesproken Keltische talen wordt lenitie door opening van het spraakkanaal aangegeven door aan de betreffende medeklinker een h toe te voegen: Wels carreg \xe2\x80\x98steen\xe2\x80\x99 \xe2\x86\x92 ei charreg \xe2\x80\x98haar steen\xe2\x80\x99. De orthografie van het Manx is daarentegen fonetischer. In de laat-Gaelische kalligrafie en de traditionele Ierse typografie werd lenitie door opening weergegeven door een punt boven de medeklinker (zie ook het Iers-Gaelisch). In het huidige lettertype wordt er een h na de medeklinker geschreven. Zo is het bovengenoemde voorbeeld  mh\xc3\xa1thair een moderne weergave van \xe1\xb9\x81\xc3\xa1\xe1\xb9\xabair.\n_START_SECTION_\nBron\n_START_PARAGRAPH_\nen:Lenition'