b"\n_START_ARTICLE_\nKristiansand\n_START_SECTION_\nGeschiedenis\n_START_PARAGRAPH_\nIn de omgeving van Kristiansand was reeds in de prehistorie sprake van menselijke bewoning. In 1996 werd te S\xc3\xb8gne een skelet gevonden van ongeveer 6500 v.Chr. Ook werden er resten van prehistorische nederzettingen van rond het begin van de Christelijke jaartelling gevonden, wat voor Noorwegen -dat vooral ge\xc3\xafsoleerde boerderijen kende- uitzonderlijk is._NEWLINE_In de 14e en 15e eeuw was er, in het huidige stadsdeel Lund, een belangrijke haven. Ook op het eiland Flekker\xc3\xb8y was er een haven, de belangrijkste aan de mond van het Skagerrak en in 1555 versterkt door koning Christian III van Denemarken. In 1635 werd op dit eiland een koninklijk paleis gebouwd voor Christian IV van Denemarken._NEWLINE_De formele stichting van Kristansand vond plaats in 1641 op de tegenoverliggende oever van de Otra. Naar gebruik in de renaissance kreeg de stad een regelmatig grondplan. Deze stad werd daarom Kvadraturen genoemd. Hier vestigden zich vele kooplieden. In 1666 werd Kristiansand een garnizoensstad en er werden zware versterkingen gebouwd. In 1682 werd de bisschopszetel van Stavanger naar Kristiansand verplaatst._NEWLINE_In 1734 werd de stad verwoest door een stadsbrand. In de volgende decennia werd de scheepsbouw van belang, doch het continentaal stelsel onder Napoleon maakte daar een einde aan. Bovendien vonden er aanvallen van de Engelsen plaats, want het toenmalige Koninkrijk Denemarken en Noorwegen steunde Frankrijk. Vanaf de jaren '30 van de 19e eeuw herstelde de economie zich en nam de scheepsbouw weer toe in belang. In 1881 werd een groot psychiatrisch instituut opgericht, het tweede in Noorwegen, waardoor nieuwe werkgelegenheid werd gecre\xc3\xaberd._NEWLINE_In 1892 woedde een nieuwe stadsbrand waardoor de helft van de oude stad werd verwoest. De kathedraal, die bij de vorige stadsbrand van 1880 werd verwoest, werd herbouwd in steen in 1885 en bleef nu gespaard._NEWLINE_De elektriciteitsproductie door waterkracht zorgde begin 20e eeuw voor nieuwe industrie, zoals een nikkelsmelter in 1910 (Kristiansands Nikkelraffineringsverk AS). Een terugslag kwam door de economische crises van de jaren '30, en de bezetting door nazi-Duitsland. Na de Tweede Wereldoorlog werden nieuwe woonwijken gebouwd, zoals in Lund, en gedurende de jaren '90 van de 20e eeuw kwam er nieuwe bedrijvigheid zoals offshore-industrie, en veiligheids-gerelateerde bedrijvigheid.\n_START_SECTION_\nVerkeer en vervoer\n_START_PARAGRAPH_\nVanuit Kristiansand vertrekken veerboten van Color Line en Fjord Line naar Hirtshals in Denemarken. De E39 volgt de veerboot naar Hirtshals en gaat vervolgens naar Aalborg. Op het Noorse vasteland loopt de E39 naar Stavanger en dan verder naar Bergen. De belangrijkste route vanuit de stad, de E18, loopt langs de kust naar het noordoosten richting Oslo. Het eerste deel van deze weg is inmiddels omgebouwd tot autosnelweg, in de komende jaren wordt de gehele route tot aan Oslo omgebouwd. Vanuit Kristiansand naar het noorden, het binnenland in, loopt rijksweg 9 door het Setesdal naar Hovden en Haukeligrend._NEWLINE_Het station ligt direct naast de haven. Hoewel het een tussenstation is aan de lijn Oslo-Stavanger is het feitelijk een kopstation._NEWLINE_Even buiten de stad ligt het vliegveld Kjevik. Naast chartervluchten zijn er lijndiensten naar Oslo, Stavanger, Bergen, Kopenhagen en Amsterdam.\n_START_SECTION_\nCultuur\n_START_PARAGRAPH_\nIn Kristiansand is de hoofdvestiging van de Universiteit van Agder. Deze instelling werd in 1994 opgericht als Hogeschool van Agder en werd in 2007 een universiteit._NEWLINE_Op 6 januari 2012 is ten zuiden van het centrum, op het schiereiland Odder\xc3\xb8ya, het Kilden Theater geopend.\n_START_SECTION_\nSport\n_START_PARAGRAPH_\nDe belangrijkste zomersport in Kristiansand is voetbal. Trots van de stad is IK Start. De ploeg werd twee maal kampioen van Noorwegen en speelt sinds een aantal jaren weer in de hoogste klasse van het Noorse voetbal.\n_START_SECTION_\nTrivia\n_START_PARAGRAPH_\nKristiansand wordt nog vaak Kristiansand S, s\xc3\xb8r = zuid, genoemd om verwarring te voorkomen met Kristiansund N, Noord. Dit stamt uit de tijd voordat de postcodes in gebruik werden genomen en dat het gebeurde dat postzendingen in de verkeerde stad belandden."