b'\n_START_ARTICLE_\nMegaliet\n_START_PARAGRAPH_\nEen megaliet is een stenen monument. Het woord \'"megaliet" komt uit het Oudgrieks (\xce\xbc\xce\xad\xce\xb3\xce\xb1\xcf\x82 (megas) = groot, \xce\xbb\xce\xaf\xce\xb8\xce\xbf\xcf\x82 (lithos) = steen) waarmee een groep monumenten wordt aangeduid die uit een of meer grote stenen bestaan. Een megaliet heeft vaak de functie van heiligdom of grafmonument._NEWLINE_Megalieten komen wereldwijd voor. Een groot deel stamt uit de neolithische periode. Bij enkele culturen spelen megalieten nog altijd een rol in het dagelijks leven.\n_START_SECTION_\nMegalithische culturen in Europa\n_START_PARAGRAPH_\nEr werd vaak gedacht dat er in het midden- en late neolithicum en de vroege bronstijd een megalithische cultuur zou hebben bestaan, die zich over heel Europa uitstrekte. Nadere beschouwing van de geassocieerde vondsten leert echter dat het om meerdere volkeren gaat: er waren meerdere culturen die met grote stenen bouwden. De Zweedse onderzoeker Bettina Schulz Paulsson concludeerde aan de hand van C14-dateringen dat de oudste megalieten echter wel binnen een paar honderd jaar in de tweede helft van het vijfde millennium v.Chr. werden gebouwd in Bretagne, Galici\xc3\xab, Cataloni\xc3\xab, Sardini\xc3\xab en Corsica. Zij merkt op dat alleen in Noordwest-Frankrijk een oudere monumentale grafcultuur bestond waaruit de megalietencultuur zou kunnen zijn ontstaan. Het begraven van mensen in megalieten lijkt een familie-aangelegenheid te zijn geweest. Uit  genetisch onderzoek bleek dat de individuen per begraafplaats met elkaar verwant waren._NEWLINE_In het noordelijke gebied zijn megalithische monumenten veelal van zwerfkeien gemaakt. In zuidelijker gebieden werd vaak kalk of zandsteen gebruikt, dat zich makkelijker laat bewerken en werden de delen in steengroeven uit de rotsen gehouwen. De megalithische tempels van Malta zijn grotendeels van koraal gebouwd. Voor Stonehenge is het materiaal gedeeltelijk over lange afstand aangevoerd en komt waarschijnlijk ook uit een groeve. Andere delen van Stonehenge bestaan uit lokaal materiaal._NEWLINE_De bekendste trilieten zijn die van Stonehenge en de tempels van Malta (3600 - 2500 v.Chr.). Deze bouwwerken zijn ouder dan de piramiden in Egypte._NEWLINE_Een ander type is het hunebed. Een van de grootste hunebedden op het Iberisch Schiereiland (ca. 4000-3500 v.Chr.) is het Anta Grande do Zambujeiro. Op Mallorca en Minorca zijn Talaiots te vinden._NEWLINE_Een aantal megalieten bevat ingekraste of gebeitelde figuren. Soms levert dat herkenbare afbeeldingen op van mensen, dieren of gebruiksvoorwerpen, maar even vaak zijn de stenen versierd met schijnbaar willekeurige lijnen of met geometrische figuren. Zie ook cup and ring marks en napjessteen.\n_START_SECTION_\nBelgi\xc3\xab\n_START_PARAGRAPH_\nDe Belgische megalieten zijn hoofdzakelijk afkomstig van de Seine-Oise-Marnecultuur._NEWLINE_De grootste megaliet van Belgi\xc3\xab is de Brunhildesteen (Frans: Pierre de Brunehaut), 25e eeuw v.Chr.). Daarnaast bevindt er zich een groep van megalieten bij W\xc3\xa9ris.\n_START_SECTION_\nOost-Europa\n_START_PARAGRAPH_\nIn het zuidwesten van Rusland volgde de Chvalynskcultuur de Samaracultuur op, dit zorgde voor een duidelijke ontwikkeling van de koerganen, grafheuvels met megalithische elementen. Met de jamnacultuur en daaropvolgende culturen breidde het gebruik zich verder uit. Een late echo hiervan vindt men bij de megalithische koergans van de siberische Tagarcultuur._NEWLINE_Eveneens vanaf de jamnacultuur ontwikkelde zich de koerganstele. De vaak antropomorfe koergansteles hebben soms de vorm van obelisken die zijn aangebracht in een dubbele lijn als menhirs. Hun relatie met de Scythisch-Siberische hertenstenen uit het 1e millennium v.Chr. is nog onduidelijk._NEWLINE_Een geheel eigen ontwikkeling ziet men bij de dolmencultuur van de Westelijke Kaukasus van omstreeks 2900\xe2\x80\x941300 v.Chr.\n_START_SECTION_\nMegalithische culturen buiten Europa\n_START_PARAGRAPH_\nMegalithische monumenten zijn geen exclusief Europees verschijnsel. Dolmens (of zeer vergelijkbare monumenten) zijn eveneens in Korea, India en Indonesi\xc3\xab te vinden (deze zijn echter een stuk jonger dan de Europese varianten) en menhirs zijn ook bekend uit Zuid-Amerika. De moai van Paaseiland zijn antropomorf. Tiwanaku en de precolumbiaanse San Agust\xc3\xadn cultuur staan eveneens bekend om antropomorfe stenen._NEWLINE_Megalieten, al dan niet fraai bewerkt, waren een onderdeel van de cultuur van het eiland Nias. Er waren grote stenen beelden, stenen zetels voor de hoofden en stenen tafels waaraan recht werd gesproken. Er waren ook grote stenen nodig voor de nagedachtenis van belangrijke overledenen. Bij het oprichten van een dergelijke steen moest een ritueel feest gegeven worden. Dit alles om een edelman in staat te stellen zich bij zijn vergoddelijkte voorouders in het hiernamaals te voegen._NEWLINE_Sinds het Holoceen subpluviaal is er een droger klimaat in Noord-Afrika. Megalithische monumenten in vele vormen worden gevonden in gebieden die nu onleefbaar geworden zijn. Ze zijn talrijk en komen in diverse vormen voor, zoals cairns, dolmens, steencirkels, ondergrondse in steen uitgehouwen cellen, hunebedden en trap-piramides. De megalithische cultuur van de Berbers bevat inscripties in Tifinagh-schrift._NEWLINE_In de omgeving van Tiya staan 36 stelae of obelisken die een grote begraafplaats markeren. De leeftijd en culturele oorsprong van de bouwwerken zijn onbekend. Ze vertonen gelijkenis met de (veel oudere en hogere) stelae in Aksum, eveneens in Ethiopi\xc3\xab.\n_START_SECTION_\nBescherming\n_START_PARAGRAPH_\nEr staan megalieten op de Werelderfgoedlijst van UNESCO vermeld._NEWLINE_Het \xc4\xa6al Saflieni Hypogeum staat sinds 1980 op de Werelderfgoedlijst en in 1992 besloot de commissie de lijst uit te breiden met vijf andere megalithische tempels: \xc4\xa6a\xc4\xa1ar Qim, Mnajdra, Ta\' \xc4\xa6a\xc4\xa1rat, Skorba en Tarxien._NEWLINE_Stonehenge, Avebury en bijbehorende plaatsen staan op de lijst sinds 1986. Newgrange, een van de graftombes van het Br\xc3\xba na B\xc3\xb3inne-complex, werd in 1993 op de lijst geplaatst. In 1995 werd het Archeologisch park San Agustin en het Nationaal Park Rapa Nui (Paaseiland) op de Werelderfgoedlijst geplaatst. De dolmen van Pech-Laglaire (Gr\xc3\xa9alou) is onderdeel van de pelgrimsroutes in Frankrijk naar Santiago de Compostella, sinds 1998 op de lijst. In 1999 werd het Heart of Neolithic Orkney op de lijst geplaatst._NEWLINE_De Hunebedplaatsen Gochang, Hwasun en Ganghwa werden in het jaar 2000 opgenomen op de lijst, ook de 33 stenen graven van Sammallahdenm\xc3\xa4ki en de steencirkels van Senegambia kregen een plaats._NEWLINE_De Igeler S\xc3\xa4ule (een 23 m hoog zandstenen grafmonument in het Duitse dorp Igel) en de runenstenen van Jelling staan vermeld op de Werelderfgoedlijst.\n_START_SECTION_\nFolklore en moderne cultuur\n_START_PARAGRAPH_\nHet is niet verwonderlijk dat de indrukwekkende monumenten aanleiding hebben gegeven tot veel moderne interpretaties. Zo vindt bij Stonehenge elk jaar een bijeenkomst van neopaganisten plaats, zijn deze monumenten zeer geliefd bij wichelroedelopers, die beweren dat ze op leylijnen zijn gebouwd._NEWLINE_Megalieten worden in vrijwel heel Europa in de folklore in verband gebracht met de activiteiten van dru\xc3\xafden, tovenaars (Merlijn), elfen, kabouters, fee\xc3\xabn, witte wieven, gloeiigen, spoken, geesten en heksen. Ook worden versteende helden, reuzen, Jentil of trollen genoemd._NEWLINE_In de stripreeks Asterix worden de menhirs in Bretagne toegeschreven aan de activiteiten van een volslanke Gallische steenhouwer. In Het witte wief speelt een Bloedsteen op het landgoed Kernhem een belangrijke rol._NEWLINE_Zie ook de Napjessteen. Deze stenen worden in verband gebracht met bloed, dru\xc3\xafden, fee\xc3\xabn, offers, duivels of heksen in Duitsland, in Denemarken met elfen (\xc3\xa4lvkvarnar en \xc3\x86bleskivestenen ("elfenmolens")).'