b'\n_START_ARTICLE_\nConcert voor orkest (Bart\xc3\xb3k)\n_START_SECTION_\nGeschiedenis\n_START_PARAGRAPH_\nHet werk werd geschreven in opdracht van de Koesevitski Stichting (Koussevitzky Foundation, geleid door dirigent Sergej Koesevitski), nadat Bart\xc3\xb3k naar de Verenigde Staten was verhuisd vanuit zijn geboorteland Hongarije, waaruit hij vluchtte in verband met de Tweede Wereldoorlog. Volgens sommigen had zijn voorafgaande compositie, het Zesde strijkkwartet uit 1939, zijn laatste compositie kunnen zijn als de opdracht voor het orkestwerk er niet was geweest. Mogelijk mede door het Concert voor orkest ging hij door met componeren en schreef hij ook nog zijn sonate voor viool solo en het derde pianoconcert. Bart\xc3\xb3k reviseerde het Concert voor orkest in februari 1945. De belangrijkste wijziging is de verlenging van het slot: hij verving de laatste vijf maten door 23 nieuwe slotmaten. Beide versies van het slot zijn uitgegeven en ook nu nog worden ze allebei uitgevoerd, maar de tweede versie is het bekendst geworden._NEWLINE_In 1997 verscheen bij de Amerikaanse muziekuitgever Boosey & Hawkes een partituur van het Concert die gebaseerd is op alle beschikbare compositiedocumenten van Bart\xc3\xb3ks eigen hand. Daarbij behoort een lijst \'Some additional improvements to Concerto for Orchestra\' waarmee Bart\xc3\xb3k de partituur op zeven belangrijke punten verbeterd heeft.\n_START_SECTION_\nAnalyse\n_START_PARAGRAPH_\nEvenals bijvoorbeeld Igor Stravinsky maakt ook Bart\xc3\xb3k veel gebruik van neoclassicistische elementen in zijn muziek. Zo zijn het eerste en vijfde deel geschreven in de traditionele sonatevorm. Het werk combineert elementen uit de Westerse klassieke muziek en Oost-Europese volksmuziek, vooral de volksmuziek uit Hongarije. Bart\xc3\xb3k verlaat hier en daar de gebaande paden van de normale toonsoorten en gebruikt ook niet-traditionele modi en bedachte toonladders. Bart\xc3\xb3k bestudeerde melodie\xc3\xabn uit de volksmuziek en maakt er veelvuldig gebruik van in het hele werk. Bijvoorbeeld het tweede hoofdthema van het eerste deel in de hobo\xe2\x80\x99s is een thema uit de volksmuziek, met het typisch kleine bereik (grote en kleine secundes) en wisselend gepunteerd ritme. Het geronk in de hoorns en strijkers laat ook invloeden uit de volksmuziek zien.\n_START_SECTION_\nOrkestbezetting\n_START_PARAGRAPH_\nHet werk is georkestreerd voor 3 fluiten (3e ook piccolo), 3 hobo\xe2\x80\x99s (3e ook althobo), 3 klarinetten (3e ook basklarinet), 3 fagotten (3e ook contrafagot), 4 hoorns, 3 trompetten, 3 trombones, tuba, pauken met 2 slagwerkers (kleine trom, grote trom, bekkens, triangel, tamtam), 2 harpen en strijkers.\n_START_SECTION_\nDeel I\n_START_PARAGRAPH_\nHet eerste deel met de naam Introduzione begint met een langzame introductie dat de weg vrijmaakt voor een allegro met fugato passages. Het deel is in een sonatevorm geschreven.\n_START_SECTION_\nDeel III\n_START_PARAGRAPH_\nHet derde deel met de naam Elegia (Klaagzang) is langzaam, typisch voor Bart\xc3\xb3ks zogenaamde nachtmuziek. Het deel bestaat uit drie thema\xe2\x80\x99s, voornamelijk afkomstig uit het eerste deel.\n_START_SECTION_\nDeel IV\n_START_PARAGRAPH_\nHet vierde deel met de titel Intermezzo interrotto (onderbroken tussenspel), bestaat uit een vloeiende melodie geschreven in wisselende maatsoort, onderbroken door een banaal thema, dat een parodie is van het marsthema uit Sjostakovitsj\' Zevende symfonie "Leningrad". Tijdens het tweede thema spelen de pauken maar liefst 12 verschillende toonhoogten in \xc3\xa9\xc3\xa9n minuut, een huzarenstukje voor paukenisten. Dit sentimentele thema wordt op zijn beurt weer onderbroken door een luchthartig tussenspel met glissando\xe2\x80\x99s van de trombones en de houtblazers. De structuur van het vierde deel is samengevat ABA\xe2\x80\x93onderbreking\xe2\x80\x93BA."\n_START_SECTION_\nDeel V\n_START_PARAGRAPH_\nHet vijfde deel, door Bart\xc3\xb3k Finale genoemd, met de tempoaanduiding Presto, begint en eindigt met een perpetuum mobile-hoofdthema verwikkeld met fugato-vuurwerk en volksmelodie\xc3\xabn. De muziek is doorspekt met muzikale citaten uit de eerdere delen en met andere intermezzo\'s. Ook dit deel is geschreven in sonatevorm.'