b'\n_START_ARTICLE_\nNorth American Navaho SM-64\n_START_PARAGRAPH_\nDe North American SM-64 Navaho was een experimenteel Amerikaans supersonisch intercontinentaal kruisvluchtwapen. Het Navaho-programma liep van 1946 tot 1957, toen de Amerikaanse luchtmacht (USAF) het project afblies._NEWLINE_Aan het eind van de jaren \xe2\x80\x9950 van vorige eeuw was de ontwikkeling van de eerste typen kruisvluchtwapens in volle gang. Dit kwam doordat de Amerikanen er \xe2\x80\x93 mede door de probleemloze lancering van de eerste Russische satellieten - achter waren gekomen dat hun eigen programma voor het ontwikkelen en perfectioneren van ballistische raketten behoorlijk op het Russische programma achterliep._NEWLINE_Het hierdoor ontstane missile gap (letterlijk: "raketgat") moest worden overbrugd. En snel ook! De plannen met de North American Navaho SM-64 waren dan ook grootser en ambitieuzer opgezet dan bij de Northrop Snark SM-62 ofschoon beide raketten min of meer gelijktijdig met elkaar werden ontwikkeld._NEWLINE_De USAF wilde eerst de subsonische Snark operationeel hebben; een jaar later gevolgd door de supersonische Navaho. Enkele jaren later zouden beide dan door nieuwe en inmiddels geperfectioneerde ballistische raketten worden vervangen._NEWLINE_De ontwikkelingen liepen echter anders dan werd verwacht en de Navaho werd nooit operationeel._NEWLINE_Ondanks alles zag de USAF het Navaho project als grote stap voorwaarts bij de raketontwikkeling. De Navaho vereiste totaal nieuwe technieken die een ingewikkelde raket voortbrachten. Door de aerodynamische verhitting (300\xc2\xb0 bij Mach 2 en 660\xc2\xb0 bij Mach 3) moesten nieuwe materialen worden benut. De firma North American gebruikte titanium-legeringen die sterker waren dan aluminium en 40% lichter dan staal. Ook werden dure nieuwe materialen gebruikt in de elektrische circuits. Ongeteste technologie werd toegepast in de ontwikkeling van de canard vleugelconfiguratie, ramjets, geleiding en de massieve raketbooster.\n_START_SECTION_\nGeschiedenis\n_START_PARAGRAPH_\nIn december 1945 was door technici van de firma North American Aviation aan de USAF voorgesteld om het Duitse raketonderzoek uit de Tweede Wereldoorlog voort te zetten. North American stelde een plan in 3 fasen voor; eerst zou men proberen om vleugels aan een V2 te monteren; daarna zou men een vervangende turbojet of ramjet als krachtbron voor de Duitse raket zoeken en uiteindelijk zou men deze raket aan een booster raket koppelen om intercontinentale afstanden te overbruggen._NEWLINE_In april 1946 ging de USAF met de eerste fase akkoord; ontwikkeling van project MX-770, een grond-grond raket in het 175-500 mijl bereik. In juli 1947 werd de ontwikkeling van een 1500 mijl overbruggende supersonische ramjet toegevoegd. In maart 1948 werd gevraagd om een toestel dat 1000 mijl kon vliegen; daarna meteen maar om een bereik van 3000 mijl en 5000 mijl. In paniek overwoog de USAF in 1950 zelfs om de Navaho vanuit de Convair B-36 te lanceren. Dit idee werd het jaar daarop alweer verworpen. Uiteindelijk werden er geen wijzigingen in het programma doorgevoerd._NEWLINE_Het Navaho programma zou verlopen in de ontwerp-, de constructie- en de praktische testfasen. Dit moest gaan leiden tot een bruikbare raket met een bereik van 3600 mijl en na perfectonereing ten slotte tot een operationeel inzetbare raket met een bereik van meer dan 5500 mijl._NEWLINE_De USAF duidde de eerste trap, het turbojet testvoertuig, aan als X-10. Deze vloog voor het eerst in 1953, aangedreven door 2 Westinghouse J40WE-1 turbojets. De raket was 21 m lang en had een canard, "V" staart en een Deltavleugel. Radiocontrole en een landingsgestel maakten de berging mogelijk. De testvoertuigen maakten 27 vluchten waarbij het toestel tijdens de 19e vlucht sneller vloog dan Mach 2,5. Hiermee werd een snelheidsrecord voor turbojet aangedreven toestellen gevestigd._NEWLINE_Helaas vertraagden technische problemen de ontwikkeling van de tussenliggende fase van de XSM-64 raket. In maart 1952 rekende de USAF op een datum van eerste operationeel stelling in begin 1954; dat werd pas april 1956. De problemen deden zich niet met een enkel onderdeel voor maar zowel met alles behalve het airframe._NEWLINE_Van 1954 \xe2\x80\x93 1955 overwoog de USAF de XSM-64 maar operationeel te maken maar technische problemen en vertragingen in het programma brachten dit idee om zeep. De luchtmacht bespoedigde het Navaho vanaf 1955 wel zo veel mogelijk maar de ontwikkeling van de ICBMs (intercontinental ballistic missiles) en IRBMs (intermediate range ballistic missiles) ging boven alles._NEWLINE_De XSM-64 leek als 2 druppels water op de X-10 maar het verschil zat hem in de grote booster raket die eraan vast was gekoppeld. Totaal was de lengte van de verticaal te lanceren raket nu 32 m._NEWLINE_Zo indrukwekkend als de XSM-64 er in theorie uitzag zo teleurstellend waren de prestaties. De XSM-64 tests gaven slechte resultaten te zien; het project werd als onvoldoende gewaardeerd. De eerste XSM-64 lancering in november 1956 eindigde na 26 seconden in een grote klap. Meer dan 10 slecht verlopen lanceringen later ging de Navaho in maart 1957 eindelijk de lucht in voor een totale vluchtduur van 4 minuten en 39 seconden!_NEWLINE_Het was daarom logisch dat de USAF het hele programma in juli 1957 afblies. Positieve resultaten bleven uit; de kosten rezen de pan uit; tijdschema\xe2\x80\x99s werden niet gehaald en bovendien ging de ontwikkeling van de Amerikaanse nieuwe ballistische raketten steeds beter en sneller._NEWLINE_Er werden nog 5 vluchten uitgevoerd tussen augustus 1957 en februari 1958. Geplaagd door fouten en problemen overschreed het toestel Mach 3 en haalde de langste vlucht tot dan toe (42 minuten en 24 seconden). De laatste tests waren 2 lanceringen die niet succesvol verliepen. Op de eerste vlucht van september 1958 weigerden de ramjets dienst en op de tweede en laatste vlucht in november 1958 brak de raket op een hoogte van 18\xc2\xa0km in stukken._NEWLINE_Toch waren er nog positieve punten. Hoewel de Navaho nooit operationeel werd gebeurde dit wel met diverse componenten van het toestel. Enkele werden gebruikt in andere niet succesvolle North American projecten als de F-108 en de North American XB-70 Valkyrie. Andere componenten deden het echter veel beter; zo werd de raketmotor voor de latere Redstone, Thor en Atlas-raketten gebruikt. De AGM-28 Hound Dog, de atoomduikboot USS Nautilus (SSN-571) en de North American RA-5C Vigilante marineverkenner namen het automatische traagheidsnavigatiesysteem van de Navaho over.'