b'\n_START_ARTICLE_\nArdennen\n_START_SECTION_\nBegrenzing\n_START_PARAGRAPH_\nEr bestaan twee indelingen ten aanzien van welk gebied precies tot de Ardennen behoort._NEWLINE_De ene betreft een geologische indeling. Hierbij gaat het om het eigenlijke Ardense heuvelland. De grenzen hiervan worden min of meer gevormd door de rivier de Vesder en het daarboven gelegen Land van Herve in het noorden en de rivier de Semois en het daaronder gelegen Belgisch-Lotharingen (ook wel Gaume genoemd) in het zuiden. De westgrens betreft de schisteuze depressies van de Fagne en de Famenne en de oostgrens de Eifel.Tussen de Fagne-Famenne en de Ardennen ligt een slechts enkele kilometers brede kalksteenformatie, de Calestienne._NEWLINE_De andere is een toeristische en cultureel-landschappelijke indeling, de ruime opvatting. Hierbij worden als pars pro toto ook de gebieden rondom het eigenlijke Ardense heuvelland tot de Ardennen gerekend zoals de Condroz, de Fagne en de Famenne, de Gaume of Belgisch-Lotharingen, het Land van Herve en de Voerstreek._NEWLINE__NEWLINE_De grenzen van deze \'ruime\' Ardennen liggen bij de rivieren de Maas en de Samber in het westen, de Franse Maas bij Sedan in het zuiden, de Eifel in het oosten en het Nederlandse Zuid-Limburg in het noorden. Kort gezegd verstaat men er het hele Belgische grondgebied ten zuiden van de Samber en de Maas onder._NEWLINE_In dit artikel beperken we ons tot de \xe2\x80\x9ceigenlijke Ardennen\xe2\x80\x9d. Meer informatie over de streken die tot de \xe2\x80\x9cruime Ardennen\xe2\x80\x9d gerekend worden, is te vinden in de respectievelijke artikelen.\n_START_SECTION_\nAlgemene beschrijving\n_START_PARAGRAPH_\nMen onderscheidt een hoger gedeelte en een lager gedeelte in de Ardennen, de Hoge en de Lage Ardennen. De Hoge Ardennen liggen ten oosten van de Ourthe; hier vindt men dan ook de hoogste toppen die tot over de zeshonderd meter kunnen reiken. Zo is de hoogste heuvel de in de Hoge Venen gelegen Signaal van Botrange (694 meter). De op een na hoogste top is de Baraque Michel van 674 meter. Een andere top is de in het noorden van de provincie Luxemburg gelegen Baraque de Fraiture (652 meter). De Lage Ardennen liggen in het zuidwesten, in het zuiden van de provincies Henegouwen, Namen en Luxemburg alsmede in het aangrenzende Frankrijk. De heuvels zijn over het algemeen niet hoger dan vijfhonderd meter._NEWLINE_Talloze kleine rivieren ontspringen in het Ardense heuvelland, zoals de Ambl\xc3\xa8ve, de Ourthe en de Semois. In een aantal daarvan zijn stuwmeren aangelegd zoals onder andere bij Eupen en Robertville.\n_START_SECTION_\nKlimaat\n_START_PARAGRAPH_\nDe afstand tot de zee en het reli\xc3\xabf hebben een duidelijke invloed op het klimaat. De hoogteligging zorgt voor stuwingsneerslag. Er valt in de hoogste delen dan ook zo\'n 1400 mm neerslag per jaar, tegenover 800 mm in laag Belgi\xc3\xab. In de hoogste delen van de Ardennen is de jaartemperatuur een kleine  5\xc2\xb0C lager dan in laag Belgi\xc3\xab. In de wintermaanden is het vaak een sneeuwrijk gebied. Een sneeuwlaag van 50-60 cm is geen uitzondering. In strenge winters met veel neerslag is op de Hoge Venen een sneeuwlaag van 70 cm niet uitgesloten. Er zijn dan ook skipistes en loipes. Maar door de relatieve nabijheid van de zee in combinatie met de overheersende zuidwestenwind, kan er zich geen stabiel sneeuwdek vormen.\n_START_SECTION_\nNatuur, fauna en flora\n_START_PARAGRAPH_\nDe Ardennen zijn dicht bebost (met grote bosmassieven als het woud van Anlier, het woud van Saint-Hubert, het woud van Chimay en het woud van de Semois) en daardoor een aantrekkelijke biotoop voor wilde dieren, zoals zwarte ooievaar, wilde zwijnen, herten, roofvogels en lynxen. Ook zijn er bevers uitgezet. Sinds kort zijn er ook terug wolven waargenomen in de provincies Luik en Luxemburg. In de Ardennen liggen het Franse regionaal natuurpark Parc naturel r\xc3\xa9gional des Ardennes, de Waalse natuurparken Viroin-Hermeton, Bronnen, Boven-S\xc3\xbbre Woud van Anlier, Vallei van de Attert, Twee Ourthes, Zuidelijke Ardennen en Hoge Venen-Eifel, de Luxemburgse natuurparken \xc3\x96ewersauer en Ourtal. Verschillende sites, natuurgebieden en natuurreservaten (Fondry des Chiens, Le H\xc3\xa9rou,...) in het massief maken deel uit van het Europese Natura 2000-netwerk. Dankzij verschillende LIFE+-projecten van de Europese Unie werden verschillende veengebieden in de Hoge Ardennen uitgebreid en hersteld (onder andere Croix Scaille, Hoge Venen, Plateau des Tailles) .\n_START_SECTION_\nBevolking\n_START_PARAGRAPH_\nDe Ardense huizen zijn dikwijls gebouwd met natuursteen afkomstig van lokale steengroeven wat soms zeer karakteristieke dorpjes tot gevolg heeft. In de Ardennen zijn de huizen daarom niet grijs, in de Fagne-Famenne wel._NEWLINE_De Ardennen zijn vanwege het moeilijke reli\xc3\xabf, de arme bodem en de moeilijke bereikbaarheid dunbevolkt gebleven. Alleen aan de rand zijn er enkele grote steden zoals Luik en Namen. De aanleg van de snelweg Brussel-Luxemburg heeft bijgedragen tot het ontwikkelen van nieuwe bedrijven. In het grensgebied met het Groothertogdom Luxemburg neemt de bevolking toe door migratie vanuit Luxemburg, wegens het goedkopere vastgoed.\n_START_SECTION_\nGeschiedenis\n_START_PARAGRAPH_\nIn de middeleeuwen waren de Ardennen berucht. Petrarca doorkruiste het Ardennerwoud in 1333, op de terugweg van Luik naar Itali\xc3\xab, en noemde het "zo donker dat het de ziel met verstarring slaat". Hij reisde in oorlogstijd, alleen en ongewapend._NEWLINE_Veel belangwekkende gebeurtenissen hebben zich in de Ardennen in het verleden niet voorgedaan. In de nadagen van de Tweede Wereldoorlog is er hevig gevochten in dit gebied. Aan het einde van 1944 deden de Duitsers namelijk nog een laatste grote aanval tegen de geallieerden: het Ardennenoffensief, waarbij veel schade werd aangericht aan diverse oude historische kernen.\n_START_SECTION_\nTaal\n_START_PARAGRAPH_\nIn de Ardennen wordt hoofdzakelijk Frans en het lokale Waals gesproken, behalve in uiterste oosten, de zogenoemde Belgische Eifel en het deel dat bij het groothertogdom Luxemburg hoort waar ook Luxemburgs of Duits gesproken wordt._NEWLINE_Het groothertogdom Luxemburg plus het direct aangrenzende deel van de Belgische Provincie Luxemburg, het Land van Aarlen, heeft een eigen taal, het Luxemburgs of Letzeburgs (L\xc3\xabtzebuergesch), dat weer aan populariteit wint.\n_START_SECTION_\nVlaamse Ardennen\n_START_PARAGRAPH_\nIn westelijk Belgi\xc3\xab bestaat er een streek die de Vlaamse Ardennen wordt genoemd. Dit gebied behoort niet tot de Ardennen zoals hierboven beschreven en heeft slechts het achtervoegsel \'Ardennen\' gekregen vanwege de licht heuvelachtige glooiing van dat landschap.'