b'\n_START_ARTICLE_\nDada\xc3\xafsme\n_START_PARAGRAPH_\nHet dada\xc3\xafsme of kortweg dada was een culturele beweging die tijdens de Eerste Wereldoorlog begon in Z\xc3\xbcrich in het neutrale Zwitserland._NEWLINE_De beweging was ongeveer tussen 1916 en 1920 op haar hoogtepunt. De kunstenaars van dada hielden zich bezig met mengvormen van beeldende kunst, po\xc3\xabzie, theater en grafisch ontwerp. De beweging toont qua geesteshouding verwantschap met het nihilisme door het opzettelijk irrationele en het ondergraven van de algemeen geaccepteerde standaarden._NEWLINE_Hoewel de beweging slechts korte tijd heeft bestaan, is haar invloed zeer groot geweest. Dada is een kunst net onder de realiteit. Kunstenaars hielden zich bezig met het gebruik van voorwerpen die eigenlijk al bestonden. Zij maakten er net iets anders van dan het eigenlijk moest voorstellen._NEWLINE_De naam is uit een Frans-Duits woordenboek geprikt. Op een willekeurige pagina kwam men bij het Franse woord dada, dat speelgoedpaard en ook figuurlijk stokpaardje betekent.\n_START_SECTION_\nOorsprong\n_START_PARAGRAPH_\nDada\xc3\xafsme ontstond als negatieve reactie op de verschrikkingen van de Eerste Wereldoorlog. Er ontstond een tendens onder zowel literaire als plastische kunstenaars het artistieke gebeuren brutaal en schokkend te bespotten. Dit was voor hen een middel om de schijnheilige waarden van de toenmalige \'beschaafde\' wereld aan te vallen. In de woorden van Richard H\xc3\xbclsenbeck: "De dada\xc3\xafst acht het noodzakelijk om zich tegen de kunst uit te spreken, omdat hij door de oplichterij van kunst als morele veiligheidsklep heen kijkt." Het dada\xc3\xafsme groeide uit tot een internationale beweging._NEWLINE_Een eerste aanzet is achteraf te herkennen in het Fietswiel op een tabouret uit 1913 van de Franse kunstenaar Marcel Duchamp, destijds behorend tot de Puteaux-groep, dat hij echter uitsluitend voor zijn eigen genoegen gemaakt had en dat nooit op een expositie gepresenteerd werd._NEWLINE_De beweging kwam pas echt van de grond in 1916 in het Caf\xc3\xa9 Voltaire in Z\xc3\xbcrich, door een groep kunstenaars rond de Roemeense dichter Tristan Tzara, met de Elzasser Hans Arp, de Duitsers Hugo Ball en Richard H\xc3\xbclsenbeck, de Zwitserse Sophie Taeuber, de Nederlander Otto van Rees en de Roemeen Marcel Janco. Zij verspreidden van daaruit hun manifesten onder de willekeurig gekozen naam Dada (het Franse woord voor speelgoedpaardje), naar het honend spottend infantiele toe._NEWLINE_Tezelfdertijd sloegen in New York Francis Picabia, Marcel Duchamp met zijn readymades en zijn Fountain (1917), Man Ray, Walter Arensberg en Marius de Zayas een soortgelijke richting in, vanuit de galerie van fotograaf Alfred Stieglitz en zijn tijdschrift 291. In 1917 kwam het tot een toenadering tot de Z\xc3\xbcrichse groep._NEWLINE_De term dada betekent in het Frans hobbelpaard of stokpaard. Het werd gekozen door een zakmes willekeurig in de bladzijden van een woordenboek te steken, aldus de anti-rationele houding van de beweging symboliserend.\n_START_SECTION_\nVan Z\xc3\xbcrich naar andere Europese steden\n_START_PARAGRAPH_\nNa de Eerste Wereldoorlog verspreidde de beweging zich, vanuit de Z\xc3\xbcrichse groep, over West-Europa en werden Berlijn, Keulen en Parijs nieuwe centra. H\xc3\xbclsenbeck deed zijn werk in Berlijn, waar George Grosz, Johannes Baader, Hannah H\xc3\xb6ch, Raoul Hausmann en John Heartfield (Helmut Herzfeld) zich bij hem aansloten._NEWLINE_In Keulen vond de Z\xc3\xbcrichse groep een sterk dada\xc3\xafst in Max Ernst, die daar bevriend was met Arp en met Johannes Baargeld. Even verderop werkte Kurt Schwitters in Hannover zijn Merz-collages uit. Hij hield contact met Theo van Doesburg, die in Nederland de dada-vlag hooghield en Wat is Dada? uitgaf. In 1923 voerden zij langs een aantal Nederlandse plaatsen de zgn. \'Dada-tournee of -veldtocht\' uit._NEWLINE_In Parijs ging men aanvankelijk van de literatuur uit met Andr\xc3\xa9 Breton, die later een belangrijke rol zal spelen in het surrealisme. Philippe Soupault, Paul Eluard en Louis Aragon waren de medespelers. Het was eerst tussen 1920 en 1922 dat de dada-exposities aan bod kwamen. In Parijs ook kwam de onenigheid tussen Breton en Tzara aan het licht. Toen Breton, in 1924, zijn Premier manifeste du Surr\xc3\xa9alisme uitbracht, was het meteen gedaan met het dada\xc3\xafstische anarchisme._NEWLINE_Vanuit Barcelona was het weer Picabia, die met zijn tijdschrift 391 een vervolg publiceerde op zijn eerder New Yorkse 291. Uit New York kwam in 1921 nog een eenmalig nummer New York Dada van Marcel Duchamp en Man Ray._NEWLINE_In Belgi\xc3\xab vertoonde dichter Paul van Ostaijen in zijn grotesken en in de bundel Bezette stad dada\xc3\xafstische trekken, terwijl Paul Joostens het beeldende aspect uitwerkte._NEWLINE_Dadaco van Tzara en H\xc3\xbclsenbeck evenals Dadaglobe, twee literaire projecten die waren opgezet vanuit het dada\xc3\xafsme, kwamen niet van de grond wegens geldgebrek.\n_START_SECTION_\nInvloed en navolging\n_START_PARAGRAPH_\nOndanks de negatieve uitingsvormen en het systematisch afwijzen van enige positieve esthetiek, was de dada\xc3\xafstische beweging van invloed op de verdere evolutie in de beeldende kunst. Zo leefde in het surrealisme en fluxus (aanvankelijk ook aangeduid als \'neo-dada\') het idee van de absolute artistieke vrijheid en de herwaardering van het irrationele voort, in de happenings de anarchistische geest van het Cabaret Voltaire, in popart het werken met banale motieven en materialen en in de conceptuele kunst de vervreemdende combinatie van woord en beeld._NEWLINE_Kunstvormen die de dada\xc3\xafsten veel gebruikten waren de collage, de assemblage en in de dichtkunst de nonsensgedichten die puur gericht waren op klankuitingen, meer bepaald het simultane gedicht en het bru\xc3\xaftistische gedicht._NEWLINE_Later zijn er nog maar weinig Nederlandse kunstenaars die zich met recht dada\xc3\xafst konden noemen. Chaim Levano (1928-2016) werd vaak "de laatste dada\xc3\xafst" genoemd. Ook Danny Drenth (Amsterdam, 1963) werd door critici zo genoemd. Hij organiseerde in 2003 een nieuwe \'dada-veldtocht\' in Haarlem._NEWLINE_Tussen 1987 en 1998 verzorgde de theatergroep Schraalhanskeukenmeester onder de noemer \'Merz-Inn\' diverse dada\xc3\xafstische performances op locatie, waarin behalve invloeden van Kurt Schwitters ook verwijzingen verwerkt waren naar het gedachtegoed van Marcel Duchamp en Theo van Doesburg.'