b"\n_START_ARTICLE_\nDe\xc3\xafsme\n_START_SECTION_\nRationalisme\n_START_PARAGRAPH_\nHet de\xc3\xafsme heeft voornamelijk populariteit verworven tijdens de verlichting. Aangezien het eerdere the\xc3\xafsme niet te verenigen was met een zuiver rationalisme, werd door rationalisten gezocht naar een leer die wel een rationeel godsbegrip kon waarborgen. Voor sommige rationalisten was het panenthe\xc3\xafsme meer aannemelijk, welke in feite een vorm van de\xc3\xafsme is. Het verschil tussen pan(en)the\xc3\xafsme en de\xc3\xafsme is echter dat bepaalde interpretaties van het panthe\xc3\xafsme en het panenthe\xc3\xafsme een immanentie van God introduceren.\n_START_SECTION_\nSpinoza\n_START_PARAGRAPH_\nSpinoza's fameuze dictum Deus sive Natura illustreert dit: God en de natuur vallen voor hem samen. Echter, we moeten benadrukken dat Spinoza dit louter metaforisch bedoelde en hij in tegenstelling tot andere filosofen, zoals Leibniz, God niet beschouwde als een entiteit. Dit laatste is een cruciaal punt waar Spinoza zich onderscheidt van de andere rationalisten. In eerste instantie lijkt Spinoza een panthe\xc3\xafst te zijn vanwege zijn voorgaande uitspraak, maar dat is hij niet. De definitie van panthe\xc3\xafsme houdt onder andere in dat alles in de wereld het goddelijke uitstraalt en dit is bij Spinoza geenszins het geval.\n_START_SECTION_\nDe\xc3\xafstische theologie\n_START_PARAGRAPH_\nDe\xc3\xafsme is de gedachte dat het mogelijk is het bestaan van God te kennen met behulp van alleen de rede. Volgens dit inzicht speelt openbaring geen rol in onze kennis van God. De term staat ook in verband met de idee dat God het heelal heeft geschapen en daarna verdween. Het heelal werd overgelaten aan zijn eigen wetten._NEWLINE_Het de\xc3\xafsme is heel consistent over het idee van een persoonlijke God die aanwezig is in het heelal en in het leven van de mens. Het stelt alleen dat iemand tot kennis van dit feit komt door gebruik van de rede._NEWLINE_De\xc3\xafsme kreeg bekendheid in Engeland in het laatste deel van de zeventiende eeuw, in het voetspoor van een toenemend vertrouwen in de macht van wetenschap en rede. De eerste vertolker was Edward Herbert; hij stelde dat vanaf het begin der tijden de mens een aantal door God gegeven, aangeboren religieuze idee\xc3\xabn bezit. Hiertoe behoren een neiging om te geloven in een opperwezen, een behoefte om hem te vereren, een geloof in het hiernamaals en de idee dat het wordt gekenmerkt door beloning en straf, afhankelijk van hoe je leefde. Volgens Herbert behoren deze idee\xc3\xabn tot de kern van alle religieuze devotie en vormen ze samen een natuurlijke religie die met behulp van de rede is te doorgronden._NEWLINE_De\xc3\xafstische denkers na Herbert, zoals Anthony Collins en Matthew Tindal, accepteerden Herberts stellingname dat een goede geloofsovertuiging haar wortels heeft in de rede, maar zij verwierpen de idee dat de heilige boeken religieuze waarheden openbaarden. _NEWLINE_De de\xc3\xafsten waren resoluut tegenstander van religieus extremisme. Voltaire voerde een eenmanscampagne tegen wat hij zag als gewelddadige excessen van de Katholieke Kerk. De de\xc3\xafstische geneigdheid tot gematigdheid was geworteld in een voorkeur voor de rede als weg naar religieuze overtuiging. Als er zoiets is als een natuurlijke religie, dan heeft iedereen de mogelijkheid om zich aan te sluiten en is er geen behoefte aan exclusiviteit en intolerantie._NEWLINE_De\xc3\xafsme bestaat nog, zij het in afgeslankte vorm. Het probleem schuilt in bepaalde details van de boodschap. De\xc3\xafsten konden het er nooit over eens worden welke religieuze overtuigingen werden gebaseerd op de rede. De idee dat er universele elementen van religieuze overtuiging zijn, werd weerlegd naarmate de historische en antropologische kennis toenam."