b'\n_START_ARTICLE_\nDoodstraf in de Verenigde Staten\n_START_SECTION_\nGeschiedenis\n_START_PARAGRAPH_\nTussen 1608 en 1991 werden ongeveer 15.000 mensen ge\xc3\xabxecuteerd door de Verenigde Staten of een van de voorlopers hiervan. Tussen 1930 en 2002 werd de doodstraf 4661 keer voltrokken, waarvan 66% binnen de eerste twintig jaar van deze periode. Bovendien executeerde het Amerikaanse leger tussen 1930 en 1961 160 van zijn soldaten. De laatste executie binnen de marine vond plaats in 1849._NEWLINE_De doodstraf werd tussen 1967 en 1976 in de hele VS opgeschort, na een aantal uitspraken van het federale hooggerechtshof. Hoewel het hooggerechtshof de doodstraf zelf niet verbood, werden veel wetten die tot de doodstraf konden leiden veroordeeld. In de zaak Furman vs. Georgia in 1972 verbood de rechtbank expliciet een wet uit de staat Georgia, waardoor van een jury van een proces gevraagd kon worden tegelijkertijd te beslissen of de gedaagde schuldig was \xc3\xa9n of hij of zij de doodstraf moest krijgen of een levenslange gevangenisstraf. Later besloot het hooggerechtshof in rechtszaken aangespannen tegen de staten Louisiana en North Carolina, dat het verplicht stellen van de doodstraf voor bepaalde typen moorden niet langer toegestaan was._NEWLINE_Op 17 januari 1977 werden de executies hervat na een ander vonnis van het hooggerechtshof, en Gary Gilmores doodstraf werd voltrokken door middel van een vuurpeloton in Utah. Sindsdien zijn 1000 mensen ge\xc3\xabxecuteerd, waarvan ongeveer een derde door de staat Texas. Californi\xc3\xab heeft de meeste gevangenen in de dodencel, maar relatief weinig executies. Betreffende het aantal executies per hoofd van de bevolking wordt de lijst aangevoerd door Oklahoma. In 2002 is de doodstraf voor minder begaafden verboden omdat deze tegenstrijdig is met de federale grondwet. Alle ter dood veroordeelden worden sindsdien getest. Op 24 juni 2004 werd de doodstraf in New York ongrondwettelijk verklaard en op 17 december datzelfde jaar ook in Kansas. In Illinois zijn twaalf mensen ter dood gebracht en dertien in hoger beroep vrijgesproken. Daarom besloot de gouverneur, George Ryan, de straf van allen die in de dodencel zaten in januari 2003 om te zetten naar een lichtere straf. In 2005 is de doodstraf voor minderjarigen verboden, omdat deze tegenstrijdig is met de federale grondwet. Sinds 15 december 2006 bestaat een moratorium op de doodstraf in Californi\xc3\xab omdat de uitvoering ongrondwettelijk is maar wel gecorrigeerd kan worden._NEWLINE_In New Jersey werd de doodstraf weer afgeschaft op 13 december 2007. Hetzelfde gebeurde in New Mexico op 18 maart 2009 en in Connecticut op 25 april 2012. Op 15 maart 2013 werd de doodstraf in de staat Maryland afgeschaft. Ook schafte de staat Washington in 2018 de straf af.\n_START_SECTION_\nMisdaden die bestraft kunnen worden met de doodstraf\n_START_PARAGRAPH_\nHet verschilt per jurisdictie welke veroordeelden ter dood veroordeeld kunnen worden. Alle staten die de doodstraf kennen, de federale overheid \xc3\xa9n het leger beschouwen moord als een misdaad die bestraft moet kunnen worden met de dood. Andere zulke misdaden zijn hoogverraad, ontvoering met gebruik van geweld (in Idaho, Georgia, Kentucky en South Carolina), het kapen van een vliegtuig (in Georgia en Mississippi), verkrachting van iemand onder de twaalf jaar (Louisiana) en spionage. Op de lijst van het Amerikaanse leger staan vijftien misdaden waarop de doodstraf kan staan, maar een aantal is slechts van toepassing in tijden van oorlog (zoals desertie)._NEWLINE_In 1994 werd door president Clinton de mogelijkheid voor het opleggen van de doodstraf sterk uitgebreid. Sindsdien is het aantal executies verdrievoudigd._NEWLINE_Desondanks zijn sinds 1964 geen mensen meer ge\xc3\xabxecuteerd voor een veroordeling voor iets anders dan moord of terrorisme. Iedereen die in 2002 in de dodencel zat was veroordeeld voor het plegen van een moord._NEWLINE_In de meeste staten zijn voor een veroordeling tot de doodstraf strafverzwarende omstandigheden vereist. De openbaar aanklager kan dan de misdaad plus de omstandigheden ten laste leggen en de doodstraf eisen. Wanneer de jury de misdaad met strafverzwarende omstandigheden bewezen heeft verklaard, zal een nieuwe procesronde volgen. Hierbij wordt de straf vastgesteld. De raadsman van de verdachte zal strafverlichtende omstandigheden aanvoeren, de openbaar aanklager zal de strafverzwarende omstandigheden benadrukken. De jury kan dan al dan niet de doodstraf opleggen.\n_START_SECTION_\nMethoden\n_START_PARAGRAPH_\nIn de geschiedenis van de Amerikaanse kolonies en de Verenigde Staten zijn veel verschillende manieren gebruikt om de veroordeelden te executeren; momenteel worden er nog vijf methoden toegepast. In vroegere tijden werden de veroordeelden meestal opgehangen, maar ook werden mensen als straf verbrand, verpletterd, geradbraakt, verhongerd of geknuppeld. Tegenwoordig gebruiken bijna alle staten een dodelijke injectie. Sommige staten staan ook elektrocutie, vergassing, ophanging en een vuurpeloton als executiemethode toe._NEWLINE_Tussen 1976 en 2004 werd 82% van de executies voltrokken door middel van een injectie. 16% van de veroordeelden stierf in de elektrische stoel, en de overige 2% door de gaskamer, ophanging of het vuurpeloton. Bij de executies na 2001 werd slechts drie van de 273 executies n\xc3\xadet de injectie gebruikt. De laatste keer dat een andere methode werd toegepast \xe2\x80\x93 de elektrische stoel \xe2\x80\x93 was in 2018; vergassing werd voor het laatst gebruikt in 1999, ophanging in 1996 en het vuurpeloton in 2010._NEWLINE_De elektrische stoel was gedurende het grootste deel van de 20e eeuw de meest gebruikte manier om de doodstraf te voltrekken: zijn bijnaam was Old Sparky. Een aantal van deze stoelen, voornamelijk in Florida, functioneerde niet naar behoren, waardoor in heel Amerika het debat op gang kwam of deze manier van doden niet te wreed was. Vanaf toen werd de injectie de belangrijkste executiemethode._NEWLINE_In alle staten wordt de dodelijke injectie toegepast. In sommige staten kan de keuze bewust worden gemaakt voor een andere methode en in sommige staten is een andere methode alleen toegestaan wanneer de dodelijke injectie niet beschikbaar is of ongrondwettelijk is._NEWLINE_Ophanging als optie is nog toegestaan in New Hampshire. In Washington was het ook een optie maar dat heeft de doodstraf in november 2018 afgeschaft._NEWLINE_Staten die een gaskamer als optie hebben zijn Californi\xc3\xab, Arizona, Wyoming en Missouri._NEWLINE_In de staten Utah en Oklahoma is het nog mogelijk om executies te voltrekken met een vuurpeloton._NEWLINE_Tennessee, Alabama, Arkansas, Oklahoma, Kentucky, Florida, South Carolina en Virginia hanteren nog een elektrische stoel als tweede methode._NEWLINE_Tot slot is het in Oklahoma toegestaan om veroordeelden te verstikken met stikstof. Deze nieuwe methode is tot dusver nog niet gebruikt._NEWLINE_Ongeacht de manier waarop hij of zij ter dood zal worden gebracht, krijgt de veroordeelde \xc3\xa9\xc3\xa9n of twee uur v\xc3\xb3\xc3\xb3r de executie een laatste maaltijd en een religieuze dienst.\n_START_SECTION_\nVerspreiding van de veroordelingen\n_START_PARAGRAPH_\nDe doodstraf wordt niet wijd en zijd toegepast op veroordeelden voor moord in Amerika. In de laatste jaren kreeg gemiddeld \xc3\xa9\xc3\xa9n uit zevenhonderd veroordeelden voor moord de doodstraf opgelegd, oftewel \xc3\xa9\xc3\xa9n executie voor elke 325 begane moorden._NEWLINE_In bepaalde delen van het land wordt de doodstraf vaker opgelegd dan in andere gebieden. In 2004 concludeerden onderzoekers van de Cornell-universiteit dat nationaal 2,5% van de moordenaars ter dood werden veroordeeld. In de staat Nevada is dat 6%. Texas zat met 2% onder het nationaal gemiddelde, maar executeerde wel 40% van allen die daar waren veroordeeld (vergeleken met de 10% als het gemiddelde). In Californi\xc3\xab werd slechts 1% van de mensen in de dodencel ter dood gebracht. Slechts 1,4% van alle ge\xc3\xabxecuteerden sinds 1976 was een vrouw._NEWLINE_Volgens tegenstanders van de doodstraf is 42% van de veroordeelden van Afro-Amerikaanse afkomst, hoewel zij slechts 12% van de bevolking beslaan; 34% van de ter dood gebrachten sinds 1976 was afkomstig uit deze bevolkingsgroep. Anderen zeggen dat blanken tweemaal zoveel kans hebben veroordeeld te worden tot de dood en dat zij sneller ge\xc3\xabxecuteerd worden.\n_START_SECTION_\nZelfmoord in de dodencel\n_START_PARAGRAPH_\nPer 100.000 mensen in de dodencel pleegden er tussen 1976 en 1999 113 zelfmoord. Dat is ongeveer tien keer zoveel als het gemiddelde zelfmoordcijfer in de Verenigde Staten en zes keer hoger dan het gemiddelde aantal zelfmoorden in de gevangenis.\n_START_SECTION_\nControverse\n_START_PARAGRAPH_\nEr zijn veel organisaties die voor- of tegenstanders van de doodstraf zijn. Amnesty International en de Rooms-Katholieke Kerk zijn tegenstanders gebaseerd op morele bezwaren; het Innocence Project probeert gevangenen, waaronder mensen in de dodencel, vrij te pleiten door gebruik te maken van nieuw DNA-onderzoek. Anderen zijn voorstanders van de doodstraf, zoals de Southern Baptist Convention en slachtofferhulporganisaties. Zij wijzen erop dat volgens hen nationaal gehouden peilingen erop wijzen dat een meerderheid van de Amerikanen de doodstraf steunt. Tegenstanders vinden dat het eraan ligt hoe de opiniepeiling geformuleerd was, en of er alternatieven gegeven werden (zoals levenslange gevangenisstraf)._NEWLINE_Religieuze groeperingen zijn verdeeld over het ter dood brengen van veroordeelden. Over het algemeen zijn conservatieven voor en de liberalen tegen._NEWLINE_Het debat rond de doodstraf in Amerika brengt vier punten naar voren: of het moreel correct is om te doden, of de doodstraf als afschrikkingsmiddel effectief is, of de straf rechtvaardig wordt toegepast in alle lagen van de bevolking en of de onomkeerbaarheid van de doodstraf nieuwe technieken of bewijsmaterialen die de onschuld van veroordeelden kunnen bewijzen niet tegenwerkt.'