b'\n_START_ARTICLE_\nLuth\xc3\xa9al\n_START_SECTION_\nBeschrijving\n_START_PARAGRAPH_\nDe luth\xc3\xa9al heeft vier registers die in verschillende combinaties te gebruiken zijn. Het klavier van de vleugel lijkt een beetje op een kerkorgel. Als de registers worden ingeschakeld, blijft de pianoklank gehandhaafd._NEWLINE_Voor het klavecimbelregister hangen de stalen contactpennen een millimeter boven de snaren. De pennen raken de snaren pas vanaf mezzoforte en zo ontstaat een klankkleur die op die van het klavecimbel lijkt, maar wel met het dynamische bereik van een vleugel._NEWLINE_Bij het harpregister liggen er dunne viltjes op alle snarenkoren, precies op de helft van de snaarlengte, waardoor het geheel een octaaf hoger klinkt en een reeks even boventonen ontstaat._NEWLINE_Wanneer beide laatste registers samen worden ingeschakeld, ontstaat de typische klank van de Hongaarse cimbalom.\n_START_SECTION_\nRavel\n_START_PARAGRAPH_\nIn de vioolpartij van Tzigane (1924) van Maurice Ravel staat vermeld: "Violon et piano (ou luth\xc3\xa9al)". Het is niet duidelijk hoe Ravel met het instrument in aanraking kwam, maar wel staat vast dat de eerste uitvoering van de Tzigane met piano-luth\xc3\xa9al plaatsvond in 1924, in de Parijse Salle Gaveau, door de violist Samuel Dushkin en de \'luth\xc3\xa9alist\' Beveridge Webster. Pianist/\'luth\xc3\xa9alist\' Carlos Moerdijk en violiste Emmy Verhey brachten de Tzigane in 1994 uit op cd. Daarop is de piano-luth\xc3\xa9al ook te horen in werken van onder andere Manuel de Falla en B\xc3\xa9la Bart\xc3\xb3k die Moerdijk bewerkte voor piano-luth\xc3\xa9al.\n_START_SECTION_\nCamille Saint-Sa\xc3\xabns\n_START_PARAGRAPH_\nOok in sommige uitvoeringen van het werk van Camille Saint-Sa\xc3\xabns is het instrument te horen, zoals in de 3e Symphonie (Orgelsymphonie) met de Berliner Symphoniker onder leiding van James Levine op DGG, en in de uitvoering van het 5e pianoconcerto (2e deel) door Pascal Rog\xc3\xa9 (piano) met de Royal Philharmonia onder leiding van Charles Dutoit (Decca).\n_START_SECTION_\nHerontdekking van het instrument\n_START_PARAGRAPH_\nHet was de violist Theo Olof die met zijn speurtocht naar het verloren gewaande instrument de stoffige geschiedenis van de luth\xc3\xa9al nieuw leven inblies. Hij vond het enige nog bekende exemplaar ten slotte in het Brusselse Muziekinstrumentenmuseum van het Brusselse conservatorium, ingebouwd in een Pleyel-vleugel uit 1911.\n_START_SECTION_\nNieuwe muzikale toepassing\n_START_PARAGRAPH_\nDe luth\xc3\xa9al is te horen in een compositie van de hand van Dani\xc3\xabl Wayenberg, "Cadens, Serenade en Toccata"._NEWLINE_De Concertzender heeft een twee uur durend programma \'Het Radio Diner\' gemaakt over de luth\xc3\xa9al, met daarin interviews met Dani\xc3\xabl Wayenberg, Theo Olof en de Werkhovense pianobouwer Evert Snel die de Luth\xc3\xa9al reconstrueerde voor Olof en Wayenberg.'