b'\n_START_ARTICLE_\nTeoria superstrun\n_START_SECTION_\nStruny\n_START_PARAGRAPH_\nW starszych teoriach cz\xc4\x85stki traktowane s\xc4\x85 jako punkty w przestrzeni. W teorii superstrun cz\xc4\x85stki s\xc4\x85 strunami maj\xc4\x85cymi rozmiary zbli\xc5\xbcone do d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci Plancka (oko\xc5\x82o 10\xe2\x81\xbb\xc2\xb3\xe2\x81\xb5m), kt\xc3\xb3re wibruj\xc4\x85 z pewnymi \xc5\x9bci\xc5\x9ble okre\xc5\x9blonymi cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bciami. Struny te cechuje supersymetria. Ka\xc5\xbcdy rodzaj drga\xc5\x84 okre\xc5\x9bla wyst\xc4\x85pienie innej cz\xc4\x85stki elementarnej._NEWLINE_Podobnie jak w innych teoriach kwantowych, fundamentalne si\xc5\x82y przenoszone s\xc4\x85 poprzez odpowiednie cz\xc4\x85stki. Przyk\xc5\x82adem mo\xc5\xbce by\xc4\x87 grawiton, kt\xc3\xb3ry przenosi si\xc5\x82\xc4\x99 grawitacji. Grawitonowi odpowiada struna drgaj\xc4\x85ca z amplitud\xc4\x85 r\xc3\xb3wn\xc4\x85 zero. Struny w ramach tej teorii s\xc4\x85 obiektami rozci\xc4\x85g\xc5\x82ymi (niepunktowymi) i dlatego teoria superstrun nie jest teori\xc4\x85 pola.\n_START_SECTION_\nLiczba wymiar\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nCzasoprzestrze\xc5\x84, w kt\xc3\xb3rej \xc5\xbcyjemy, ma cztery normalne wymiary (3 przestrzenne i czas) i teoria fizyczna musi bra\xc4\x87 to pod uwag\xc4\x99. Jednak w teorii strun wewn\xc4\x99trzna sp\xc3\xb3jno\xc5\x9b\xc4\x87 narzuca liczb\xc4\x99 wymiar\xc3\xb3w 10 lub 26. Pozorny konflikt pomi\xc4\x99dzy obserwacj\xc4\x85 i teori\xc4\x85 zostaje rozwi\xc4\x85zany, dzi\xc4\x99ki temu, \xc5\xbce d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci pozosta\xc5\x82ych wymiar\xc3\xb3w s\xc4\x85 bardzo ma\xc5\x82ej wielko\xc5\x9bci (10\xe2\x81\xbb\xc2\xb3\xe2\x81\xb5 m), zwanej d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci\xc4\x85 Plancka, wobec tego ich nie dostrzegamy._NEWLINE_Badania zanikania si\xc5\x82y grawitacji wraz z odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci\xc4\x85 powinny da\xc4\x87 inne wyniki ni\xc5\xbc dla przypadku 4 wymiar\xc3\xb3w, co jest efektem zwi\xc4\x85zanym z za\xc5\x82o\xc5\xbceniem, \xc5\xbce grawitacja jako jedyne oddzia\xc5\x82ywanie w modelu rozchodzi si\xc4\x99 we wszystkich dost\xc4\x99pnych wymiarach. Zak\xc5\x82adaj\xc4\x85c wi\xc4\x99c, \xc5\xbce uda\xc5\x82oby si\xc4\x99 zaobserwowa\xc4\x87 proces rozpadu pewnego obiektu, to bilansuj\xc4\x85c t\xc4\x99 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 energii, kt\xc3\xb3ra jest emitowana dzi\xc4\x99ki oddzia\xc5\x82ywaniom grawitacyjnym, powinni\xc5\x9bmy zaobserwowa\xc4\x87 odst\xc4\x99pstwo od przypadku 4-wymiarowego._NEWLINE_Przypuszczalnym do\xc5\x9bwiadczeniem mog\xc4\x85cym umo\xc5\xbcliwi\xc4\x87 takie pomiary by\xc5\x82oby tworzenie mikroskopijnych czarnych dziur, kt\xc3\xb3rych parowanie przez promieniowanie Hawkinga mog\xc5\x82oby zosta\xc4\x87 zaobserwowane w laboratorium. Sam proces tworzenia takich obiekt\xc3\xb3w jak mikroskopijne czarne dziury zale\xc5\xbcy od liczby dost\xc4\x99pnych wymiar\xc3\xb3w i powinien by\xc4\x87 znacznie \xc5\x82atwiejszy dla przestrzeni ponad 4-wymiarowej.\n_START_SECTION_\nRenormalizacja\n_START_PARAGRAPH_\nRozw\xc3\xb3j fizyki doprowadzi\xc5\x82 do powstania kilku kwantowych teorii pola. Ka\xc5\xbcda z nich daje jednak w odpowiedzi niesko\xc5\x84czone warto\xc5\x9bci parametr\xc3\xb3w, takich jak \xc5\x82adunki elementarne czy masy cz\xc4\x85stek, co czyni te wyniki dyskusyjnymi._NEWLINE_Dzi\xc4\x99ki wynalezieniu matematycznej techniki renormalizacji uda\xc5\x82o si\xc4\x99 zrozumie\xc4\x87 pochodzenie tych niesko\xc5\x84czono\xc5\x9bci i wyeliminowa\xc4\x87 je dla pewnej klasy modeli. Modele te s\xc4\x85 nazwane renormalizowalnymi i zalicza si\xc4\x99 do nich m.in. teori\xc4\x99 si\xc5\x82 elektromagnetycznych oraz silnych i s\xc5\x82abych oddzia\xc5\x82ywa\xc5\x84 j\xc4\x85drowych._NEWLINE_Techniki kwantowania p\xc3\xb3l nie daj\xc4\x85 si\xc4\x99 jednak zastosowa\xc4\x87 wprost do r\xc3\xb3wna\xc5\x84 grawitacji wynikaj\xc4\x85cych z og\xc3\xb3lnej teorii wzgl\xc4\x99dno\xc5\x9bci, co oznacza, \xc5\xbce kwantowa teoria grawitacji musi mie\xc4\x87 inn\xc4\x85 posta\xc4\x87 ni\xc5\xbc dzisiejsze teorie. Brak unifikacji wszystkich si\xc5\x82 oznacza, \xc5\xbce wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesna fizyka nie mo\xc5\xbce poprawnie opisa\xc4\x87 zjawisk zachodz\xc4\x85cych w czarnej dziurze albo w chwili Wielkiego Wybuchu.\n_START_SECTION_\nKrytyka\n_START_PARAGRAPH_\nDo krytyk\xc3\xb3w teorii superstrun nale\xc5\xbc\xc4\x85 mi\xc4\x99dzy innymi Roger Penrose, Sheldon Lee Glashow oraz Krzysztof Meissner, kt\xc3\xb3ry po kilkunastu latach pracy nad ni\xc4\x85 wycofa\xc5\x82 si\xc4\x99, rozczarowany brakiem post\xc4\x99p\xc3\xb3w.'