b'\n_START_ARTICLE_\nPaleozoik\n_START_SECTION_\nGeologia\n_START_PARAGRAPH_\nW paleozoiku powstawa\xc5\x82y ska\xc5\x82y wapienne, zawieraj\xc4\x85ce dzi\xc5\x9b liczne skamienia\xc5\x82o\xc5\x9bci zwierz\xc4\x85t i ro\xc5\x9blin. W erze tej wyst\xc4\x85pi\xc5\x82y tak\xc5\xbce silne ruchy g\xc3\xb3rotw\xc3\xb3rcze, zwane kaledo\xc5\x84skimi (w sylurze) i hercy\xc5\x84skimi (w karbonie). Pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci\xc4\x85 po nich s\xc4\x85 m.in. mocno dzi\xc5\x9b zniszczone g\xc3\xb3ry Wielkiej Brytanii (Grampian, Kaledo\xc5\x84skie), na P\xc3\xb3\xc5\x82wyspie Skandynawskim (G\xc3\xb3ry Skandynawskie) oraz Sudety i G\xc3\xb3ry \xc5\x9awi\xc4\x99tokrzyskie. Zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowane ska\xc5\x82y ery paleozoicznej \xc5\x9bwiadcz\xc4\x85 o cz\xc4\x99stych zmianach zasi\xc4\x99gu l\xc4\x85d\xc3\xb3w i m\xc3\xb3rz, a tak\xc5\xbce o zmianach warunk\xc3\xb3w klimatycznych. Na przyk\xc5\x82ad w dewonie na znacznych obszarach Ziemi panowa\xc5\x82 klimat suchy, czego dowodem s\xc4\x85 osady pustynne z tego okresu. Podobny klimat panowa\xc5\x82 w permie._NEWLINE_W Polsce powstawa\xc5\x82y w\xc3\xb3wczas pok\xc5\x82ady soli kamiennej, znane z okolic K\xc5\x82odawy i Inowroc\xc5\x82awia na Kujawach. W okresie tym nasili\xc5\x82y si\xc4\x99 zjawiska wulkaniczne. Spowodowa\xc5\x82y one powstawanie grubych serii ska\xc5\x82 wulkanicznych buduj\xc4\x85cych dzi\xc5\x9b m.in. G\xc3\xb3ry Wa\xc5\x82brzyskie i Kamienne w Sudetach. W karbonie panowa\xc5\x82y na ziemiach wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnej Polski warunki klimatyczne, podobne do tych, jakie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 obecnie w strefie klimatu r\xc3\xb3wnikowego (wysoka temperatura i du\xc5\xbca wilgotno\xc5\x9b\xc4\x87 powietrza przez ca\xc5\x82y rok). W tym okresie zacz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 tworzy\xc4\x87 najwi\xc4\x99ksze, ze znanych dzi\xc5\x9b na Ziemi, z\xc5\x82o\xc5\xbca w\xc4\x99gla kamiennego._NEWLINE_Pod koniec ery paleozoicznej rozmieszczenie l\xc4\x85d\xc3\xb3w i ocean\xc3\xb3w na Ziemi by\xc5\x82o zupe\xc5\x82nie inne ni\xc5\xbc obecnie. Jeszcze w permie, oko\xc5\x82o 270 mln lat temu, na Ziemi istnia\xc5\x82 jeden wielki kontynent. Na pocz\xc4\x85tku XX wieku uczeni nazwali go Pange\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nPaleogeografia\n_START_PARAGRAPH_\nPod koniec proterozoiku superkontynent Pannocja rozdzieli\xc5\x82 si\xc4\x99 na kilka mniejszych blok\xc3\xb3w (Ba\xc5\x82tyka, Laurencja, Syberia, Gondwana). Pomi\xc4\x99dzy Laurencj\xc4\x85, Ba\xc5\x82tyk\xc4\x85 a zachodni\xc4\x85 Gondwan\xc4\x85 utworzy\xc5\x82 si\xc4\x99 ocean Japetus, natomiast mi\xc4\x99dzy Syberi\xc4\x85 a wschodni\xc4\x85 Gondwan\xc4\x85 \xe2\x80\x93 ocean Paleotetyda. Najwi\xc4\x99kszym oceanem, oblewaj\xc4\x85cym wszystkie kontynenty, by\xc5\x82a Panthalassa. W ordowiku zaczyna tworzy\xc4\x87 si\xc4\x99 ocean Reik. Pod koniec syluru wskutek zderzenia si\xc4\x99 Laurencji z Ba\xc5\x82tyk\xc4\x85 i zamkni\xc4\x99cia si\xc4\x99 oceanu Japetus powsta\xc5\x82a Laurosja. W miejscu zderzenia utworzy\xc5\x82y si\xc4\x99 kaledonidy (orogeneza kaledo\xc5\x84ska) ze sfa\xc5\x82dowanych i wypi\xc4\x99trzonych osad\xc3\xb3w zdeponowanych w oceanie Japetus. Fa\xc5\x82dowanie obj\xc4\x99\xc5\x82o obszar od Irlandii i Szkocji po Norwegi\xc4\x99, za\xc5\x9b w Polsce cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 obszaru \xc5\x9bwi\xc4\x99tokrzyskiego i niekt\xc3\xb3re partie Sudet\xc3\xb3w. Pomi\xc4\x99dzy Laurosj\xc4\x85 a Gondwan\xc4\x85 powsta\xc5\x82 ocean Reik. W karbonie dosz\xc5\x82o do zderzenia si\xc4\x99 Laurosji z Syberi\xc4\x85 i powsta\xc5\x82a Laurazja, kt\xc3\xb3ra nast\xc4\x99pnie zderzy\xc5\x82a si\xc4\x99 z Gondwan\xc4\x85 tworz\xc4\x85c Pange\xc4\x99. Dosz\xc5\x82o do zamkni\xc4\x99cia si\xc4\x99 oceanu Reik i utworzenia waryscyd\xc3\xb3w (orogeneza waryscyjska). Na prze\xc5\x82omie karbonu i permu zacz\xc4\x85\xc5\x82 tworzy\xc4\x87 si\xc4\x99 ocean Tetyda.\n_START_SECTION_\nFauna\n_START_PARAGRAPH_\nW kambrze pojawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 zwierz\xc4\x99ta o twardych elementach strukturalnych, takie jak g\xc4\x85bki, ma\xc5\x82\xc5\xbce, szkar\xc5\x82upnie i stawonogi (trylobity). Istniej\xc4\x85 ju\xc5\xbc wtedy wszystkie \xc5\xbcyj\xc4\x85ce dzisiaj typy zwierz\xc4\x85t z wyj\xc4\x85tkiem kr\xc4\x99gowc\xc3\xb3w. W ordowiku tworz\xc4\x85 si\xc4\x99 rafy koralowe budowane zar\xc3\xb3wno przez koralowce, jak i g\xc4\x85bki. W toni wodnej p\xc5\x82ywaj\xc4\x85 \xc5\x82odziki o prostej muszli oraz pojawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 bezszcz\xc4\x99kowce. W sylurze pojawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 ryby. W dewonie l\xc4\x85d staje si\xc4\x99 przyja\xc5\xbaniejszy dla zwierz\xc4\x85t, co wykorzystuj\xc4\x85 paj\xc4\x99czaki, pierwsze owady i prymitywne p\xc5\x82azy. Z karbonu znane s\xc4\x85 pierwsze gady i aktywnie lataj\xc4\x85ce owady (np. olbrzymie wa\xc5\xbcki). Pod koniec permu dochodzi do masowego wymierania morskich zwierz\xc4\x85t. Gin\xc4\x85 min. trylobity i prymitywne koralowce (denkowce i rugozy). Jako skamienia\xc5\x82o\xc5\x9bci przewodnie dla tego okresu wykorzystuje si\xc4\x99 trylobity lub graptolity oraz konodonty (wczesny paleozoik). W ska\xc5\x82ach dewonu i karbonu znaczenie stratygraficzne maj\xc4\x85 przede wszystkim konodonty oraz prymitywne g\xc5\x82owonogi. Czasami wykorzystuje si\xc4\x99 ma\xc5\x82\xc5\xbcoraczki czy te\xc5\xbc otwornice.\n_START_SECTION_\nFlora\n_START_PARAGRAPH_\nW sylurze pojawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 pierwsze ro\xc5\x9bliny l\xc4\x85dowe \xe2\x80\x93 ryniofity, ale prawdziwa eksplozja ro\xc5\x9blinno\xc5\x9bci nast\xc4\x99puje w dewonie. L\xc4\x85d pokrywaj\xc4\x85 drzewiaste ro\xc5\x9bliny zarodnikowe \xe2\x80\x93 skrzypy, wid\xc5\x82aki i paprocie. Szczyt rozwoju ro\xc5\x9blin zarodnikowych przypada na karbon, w permie jednak ust\xc4\x99puj\xc4\x85 one pola ro\xc5\x9blinom nagonasiennym.\n_START_SECTION_\nPaleozoik na terenach Polski\n_START_PARAGRAPH_\nW okresie paleozoiku powsta\xc5\x82o wiele ska\xc5\x82 magmowych, osadowych i metamorficznych, buduj\xc4\x85cych Sudety, G\xc3\xb3ry \xc5\x9awi\xc4\x99tokrzyskie, Tatry oraz g\xc5\x82\xc4\x99bokie pod\xc5\x82o\xc5\xbce wi\xc4\x99kszej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Polski. Mi\xc4\x99dzy innymi w czasie orogenezy hercy\xc5\x84skiej, kt\xc3\xb3ra mia\xc5\x82a miejsce pod koniec paleozoiku powsta\xc5\x82y liczne masywy granitowe, jak na przyk\xc5\x82ad masyw tatrza\xc5\x84ski, strzegomski, k\xc5\x82odzko-z\xc5\x82otostocki, kudowski, czy karkonoski.'