b'\n_START_ARTICLE_\nParki podjasnog\xc3\xb3rskie\n_START_SECTION_\nCharakterystyka\n_START_PARAGRAPH_\nParki po\xc5\x82o\xc5\xbcone s\xc4\x85 w rejonie twierdzy jasnog\xc3\xb3rskiej i s\xc4\x85 wraz z ni\xc4\x85 wpisane do rejestru zabytk\xc3\xb3w. W rejestrze znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 pod numerami 83 z 14 listopada 1947, 1198/72 z 20 grudnia 1972 oraz 12/78 z 17 lutego 1978.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nDo po\xc5\x82owy XVIII wieku obszar obecnych park\xc3\xb3w by\xc5\x82 typowym dla wy\xc5\xbcyny Krakowsko-Cz\xc4\x99stochowskiej wzg\xc3\xb3rzem wapiennym. Znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 na nim \xc5\x82\xc4\x85ki i pastwiska u\xc5\xbcytkowane przez klasztor i ludno\xc5\x9b\xc4\x87 Cz\xc4\x99stoch\xc3\xb3wki. Pierwsz\xc4\x85 pr\xc3\xb3b\xc4\x85 zagospodarowania terenu okalaj\xc4\x85cego klasztor na Jasnej G\xc3\xb3rze by\xc5\x82 projekt budowy alei Naj\xc5\x9bwi\xc4\x99tszej Maryi Panny, stworzony przez in\xc5\xbc. Jana Bernharda w latach 1819-1826. Zaplanowa\xc5\x82 on powstanie w tym miejscu Rynku Jasnog\xc3\xb3rskiego \xe2\x80\x93 trzeciego, po placu Daszy\xc5\x84skiego i placu Biega\xc5\x84skiego, nowego placu, wype\xc5\x82niaj\xc4\x85cego luk\xc4\x99 pomi\xc4\x99dzy po\xc5\x82\xc4\x85czonymi w jedno miasto Cz\xc4\x99stoch\xc3\xb3wk\xc4\x85 i Star\xc4\x85 Cz\xc4\x99stochow\xc4\x85._NEWLINE_Realizacja tego projektu nie zosta\xc5\x82a jednak zako\xc5\x84czona z powodu blisko\xc5\x9bci Rynku Wielu\xc5\x84skiego, sprzeciwu mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Cz\xc4\x99stochowy, kt\xc3\xb3rzy uznali teren za zbyt pag\xc3\xb3rkowaty i pochy\xc5\x82y aby sta\xc4\x87 si\xc4\x99 rynkiem, a tak\xc5\xbce z powodu zmiany sytuacji politycznej po powstaniu listopadowym._NEWLINE_W 1843 w\xc5\x82adze miejskie podj\xc4\x99\xc5\x82y decyzj\xc4\x99 o urz\xc4\x85dzeniu ogrodu w granicach, kt\xc3\xb3re wyznaczone zosta\xc5\x82y podczas projektowania alei Naj\xc5\x9bwi\xc4\x99tszej Maryi Panny. Jego urz\xc4\x85dzanie rozpocz\xc4\x99to w 1844 roku. Na teren o powierzchni ponad 11 ha nawieziono ogromne ilo\xc5\x9bci ziemi ogrodniczej, przykrywaj\xc4\x85c kilkumetrow\xc4\x85 warstw\xc4\x85 skaliste pod\xc5\x82o\xc5\xbce i wyr\xc3\xb3wnuj\xc4\x85c pochy\xc5\x82o\xc5\x9bci terenu. Sam ogr\xc3\xb3d, w kt\xc3\xb3rym posadzono oko\xc5\x82o 1400 drzew, zosta\xc5\x82 ogrodzony i wytyczono w nim alejki spacerowe. Prace zako\xc5\x84czono w 1847 roku. Od tej pory, a\xc5\xbc do wybuchu II wojny \xc5\x9bwiatowej, o ogr\xc3\xb3d dba\xc5\x82 jeden lub dw\xc3\xb3ch miejskich ogrodnik\xc3\xb3w._NEWLINE_W 1908 przed planowan\xc4\x85 Wielk\xc4\x85 Wystaw\xc4\x85 Przemys\xc5\x82owo-Rolnicz\xc4\x85, warszawski ogrodnik Franciszek Szanior, dokona\xc5\x82 ca\xc5\x82kowitego przeprojektowania zaniedbanych w\xc3\xb3wczas teren\xc3\xb3w parkowych. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 starego drzewostanu i pozosta\xc5\x82ych ro\xc5\x9blin zosta\xc5\x82a usuni\xc4\x99ta. Zachowano tylko niekt\xc3\xb3re z bardziej okaza\xc5\x82ych drzew, w\xc5\x82\xc4\x85czaj\xc4\x85c je do nowej kompozycji. Wybudowano pawilony wystawowe wed\xc5\x82ug projekt\xc3\xb3w autorstwa najwybitniejszych polskich architekt\xc3\xb3w okresu modernizmu \xe2\x80\x93 Stanis\xc5\x82awa Witkiewicza, W\xc5\x82adys\xc5\x82awa Jab\xc5\x82o\xc5\x84skiego, Edwarda Landaua, J\xc3\xb3zefa Kona, Czes\xc5\x82awa Przybylskiego i innych. Przeprojektowano ci\xc4\x85gi piesze \xe2\x80\x93 zgodnie z panuj\xc4\x85cymi w\xc3\xb3wczas tendencjami nadano im kszta\xc5\x82t elips i wycink\xc3\xb3w ko\xc5\x82a._NEWLINE_Po 1918 niekt\xc3\xb3re pawilony wystawowe, mi\xc4\x99dzy innymi: fabryki wyrob\xc3\xb3w z gliny \xe2\x80\x9eKorwin\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d, biura o\xc5\x9bwietle\xc5\x84 gazo-\xc5\xbcarowych \xe2\x80\x9eAurora\xe2\x80\x9d, kultury i szkolnictwa, rolniczy, a tak\xc5\xbce wie\xc5\xbca ci\xc5\x9bnie\xc5\x84, zosta\xc5\x82y zburzone. Po\xc5\x82udniowa cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 parku nazwana zosta\xc5\x82a imieniem Stanis\xc5\x82awa Staszica a p\xc3\xb3\xc5\x82nocna \xe2\x80\x93 3 maja. W 1928 roku, z inicjatywy ksi\xc4\x99dza Bonawentury Metlera, w jednym z pawilon\xc3\xb3w Wielkiej Wystawy w 1909, otwarto obserwatorium astronomiczne._NEWLINE_W czasie niemieckiej okupacji, od wrze\xc5\x9bnia 1939 do wyzwolenia Cz\xc4\x99stochowy w styczniu 1945, park by\xc5\x82 niedost\xc4\x99pny dla polskiej ludno\xc5\x9bci. Niemieccy zarz\xc4\x85dcy zlikwidowali staw buduj\xc4\x85c w jego miejsce klomb z obudow\xc4\x85 z ceg\xc5\x82y._NEWLINE_W okresie PRL nie wykonywano w parkach prac modernizacyjnych. W\xc5\x82adze miasta zaniedba\xc5\x82y parki, kt\xc3\xb3re niszczej\xc4\x85c, sta\xc5\x82y si\xc4\x99 z\xc5\x82\xc4\x85 wizyt\xc3\xb3wk\xc4\x85 Cz\xc4\x99stochowy. Kamienn\xc4\x85 i \xc5\xbcwirow\xc4\x85 nawierzchni\xc4\x99 alejek pokryto asfaltem, niekt\xc3\xb3re z ci\xc4\x85g\xc3\xb3w pieszych zosta\xc5\x82y zlikwidowane. W latach 1974\xe2\x80\x931976, pomi\xc4\x99dzy Muzeum Etnograficznym a Muzeum Higienicznym, zbudowano podziemne korytarze, odtwarzaj\xc4\x85ce dawne wyrobiska kopalniane z okolicznych kopalni rud \xc5\xbcelaza._NEWLINE_W zwi\xc4\x85zku z licznymi protestami mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w, a tak\xc5\xbce uwagami turyst\xc3\xb3w, parki zosta\xc5\x82y w\xc5\x82\xc4\x85czone do programu rewitalizacji miasta. W latach 1992-1994 mgr in\xc5\xbc. Andrzej Chmiel stworzy\xc5\x82 dokumentacj\xc4\x99 projektow\xc4\x85 rewaloryzacji park\xc3\xb3w. Zmierza\xc5\x82a ona do odtworzenia ich historycznego uk\xc5\x82adu, otwarcia wn\xc4\x99trz parkowych i usuni\xc4\x99cia przypadkowych nasadze\xc5\x84 oraz samosiew\xc3\xb3w zacieraj\xc4\x85cych ten uk\xc5\x82ad. Nie podj\xc4\x99to jednak realizacji, poza cz\xc4\x99\xc5\x9bciowym usuni\xc4\x99ciem niepo\xc5\xbc\xc4\x85danego drzewostanu._NEWLINE_8 wrze\xc5\x9bnia 1994 Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Lech Wa\xc5\x82\xc4\x99sa wyda\xc5\x82 zarz\xc4\x85dzenie, zgodnie z kt\xc3\xb3rym 16 wrze\xc5\x9bnia tego\xc5\xbc roku parki, wraz z klasztorem na Jasnej G\xc3\xb3rze, uznane zosta\xc5\x82y za pomnik historii._NEWLINE_Od 1996 roku dokonywano tylko drobnych napraw i remont\xc3\xb3w niekt\xc3\xb3rych obiekt\xc3\xb3w wyposa\xc5\xbcenia park\xc3\xb3w. Urz\xc4\x85d miasta t\xc5\x82umaczy\xc5\x82 to brakiem \xc5\x9brodk\xc3\xb3w finansowych. W parkach ros\xc5\x82o wtedy oko\xc5\x82o 5000 drzew, z kt\xc3\xb3rych wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 by\xc5\x82a samosiewami, utrudniaj\xc4\x85cymi wzrost drzewom pochodz\xc4\x85cym z pierwotnego za\xc5\x82o\xc5\xbcenia. Du\xc5\xbc\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 stanowi\xc5\x82y drzewa chore. 4 kwietnia 2006 miasto otrzyma\xc5\x82o dofinansowanie na rewitalizacj\xc4\x99 park\xc3\xb3w pochodz\xc4\x85ce ze \xc5\x9brodk\xc3\xb3w Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego. 1 czerwca 2006 Urz\xc4\x85d Miasta Cz\xc4\x99stochowy og\xc5\x82osi\xc5\x82 przetarg na wykonanie prac rewaloryzacyjnych. Generalny remont park\xc3\xb3w podjasnog\xc3\xb3rskich rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 po przekazaniu terenu g\xc5\x82\xc3\xb3wnemu wykonawcy, kt\xc3\xb3re nast\xc4\x85pi\xc5\x82o 10 listopada tego samego roku. Inwestycja kosztowa\xc5\x82a 14 mln 326 tys. z\xc5\x82otych._NEWLINE_Wymieniono nawierzchni\xc4\x99 alejek, usuwaj\xc4\x85c asfalt i stosuj\xc4\x85c w jego miejsce nawierzchnie z kostki granitowej, drewna oraz \xc5\xbcwiru \xe2\x80\x93 materia\xc5\x82\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rych u\xc5\xbcyto podczas przebudowy park\xc3\xb3w przed Wystaw\xc4\x85 Przemys\xc5\x82u i Rolnictwa. Kszta\xc5\x82tem alejek nawi\xc4\x85zano do okresu po wystawie, czyli po roku 1909. Powsta\xc5\x82y dwa place zabaw, w tym jeden dla dzieci do trzeciego roku \xc5\xbcycia. Powsta\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc tzw. ma\xc5\x82y rynek, b\xc4\x99d\xc4\x85cy miejscem spotka\xc5\x84 i spacer\xc3\xb3w dla u\xc5\xbcytkownik\xc3\xb3w, kilkana\xc5\x9bcie sto\xc5\x82\xc3\xb3w granitowych do gry w szachy, zdroje wodne. Odnowiono szat\xc4\x99 ro\xc5\x9blinn\xc4\x85, skorygowano drzewostan, wycinaj\xc4\x85c oko\xc5\x82o 2500 drzew oraz uzupe\xc5\x82niaj\xc4\x85c nasadzenia po to, by przywr\xc3\xb3ci\xc4\x87 sk\xc5\x82ad gatunkowy drzew i krzew\xc3\xb3w z pocz\xc4\x85tku XX wieku._NEWLINE_19 lutego 2008 nast\xc4\x85pi\xc5\x82o oficjalne otwarcie park\xc3\xb3w po rewitalizacji. 15 maja 2008 otwarto po gruntownym, trwaj\xc4\x85cym od 20 lipca 2005, remoncie Muzeum G\xc3\xb3rnictwa Rud \xc5\xbbelaza. Rewitalizacja park\xc3\xb3w zosta\xc5\x82a nagrodzona tytu\xc5\x82em Lider Ma\xc5\x82opolski za najlepsze przedsi\xc4\x99wzi\xc4\x99cie roku 2008 w Ma\xc5\x82opolsce. 5 czerwca 2010 zako\xc5\x84czono ostatni etap rewitalizacji park\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 oddano do u\xc5\xbcytku wyremontowany pawilon nazywany zwyczajowo obserwatorium astronomicznym.\n_START_SECTION_\nKlub tenisowy 1922 Victoria\n_START_PARAGRAPH_\nW Parku 3 Maja, od strony skrzy\xc5\xbcowania ulic 3 Maja i Jerzego Popie\xc5\x82uszki, mie\xc5\x9bci si\xc4\x99 pi\xc4\x99\xc4\x87 kort\xc3\xb3w tenisowych oraz budynek klubu tenisowego Victoria Cz\xc4\x99stochowa. Obszar przeznaczony dla klubu tenisowego wydzielono z parku na pocz\xc4\x85tku lat 20. XX wieku. Korty wybudowano w latach 1922\xe2\x80\x931926. W 1926 roku uruchomiono sekcj\xc4\x99 klubow\xc4\x85. Przerwa\xc5\x82a ona dzia\xc5\x82anie podczas II wojny \xc5\x9bwiatowej, po niej zosta\xc5\x82a reaktywowana. Korty uszkodzone w okresie okupacji niemieckiej poddano regeneracji, wzniesione zosta\xc5\x82y niewielkie trybuny.\n_START_SECTION_\nRegulamin parku\n_START_PARAGRAPH_\nPo zako\xc5\x84czeniu rewitalizacji Rada Miasta Cz\xc4\x99stochowy uchwali\xc5\x82a regulamin dla korzystaj\xc4\x85cych z park\xc3\xb3w. Wed\xc5\x82ug jego przepis\xc3\xb3w, parki pozostaj\xc4\x85 zamkni\xc4\x99te w godzinach 22:00-7:00. Regulamin w pierwotnej wersji wzbudzi\xc5\x82 jednak wiele kontrowersji. Nie zezwala\xc5\x82 bowiem na wchodzenie do park\xc3\xb3w z psem, nie precyzuj\xc4\x85c zasad dotycz\xc4\x85cych innych zwierz\xc4\x85t, zabrania\xc5\x82 tak\xc5\xbce siadania na trawie, je\xc5\xbcd\xc5\xbcenia rowerem i przebywania os\xc3\xb3b b\xc4\x99d\xc4\x85cych w stanie nietrze\xc5\xbawym. W marcu 2009, regulamin zosta\xc5\x82 zaskar\xc5\xbcony przez wojewod\xc4\x99 \xc5\x9bl\xc4\x85skiego do s\xc4\x85du administracyjnego, z powodu podejrzenia o ograniczanie swob\xc3\xb3d obywatelskich. Wyrokiem Wojew\xc3\xb3dzkiego S\xc4\x85du Administracyjnego uchwa\xc5\x82a ustalaj\xc4\x85ca regulamin zosta\xc5\x82a uznana za sprzeczn\xc4\x85 z prawem i niewa\xc5\xbcn\xc4\x85. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 zakaz\xc3\xb3w jednak nadal obowi\xc4\x85zuje, gdy\xc5\xbc jest zapisana w kodeksie wykrocze\xc5\x84, inne s\xc4\x85 sformu\xc5\x82owane jako pro\xc5\x9bba do u\xc5\xbcytkownik\xc3\xb3w.'