b"\n_START_ARTICLE_\nKo\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 archiprezbiterialny Wniebowzi\xc4\x99cia Naj\xc5\x9bwi\xc4\x99tszej Marii Panny w Krakowie\n_START_SECTION_\nArchitektura zewn\xc4\x99trzna\n_START_PARAGRAPH_\nObecny kszta\xc5\x82t nada\xc5\x82a ko\xc5\x9bcio\xc5\x82owi przebudowa na uk\xc5\x82ad bazylikowy, kt\xc3\xb3ra mia\xc5\x82a miejsce w latach 1392-1397.\n_START_SECTION_\nWie\xc5\xbce\n_START_PARAGRAPH_\nFasada \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni uj\xc4\x99ta jest w dwie wie\xc5\xbce:_NEWLINE_Wie\xc5\xbca wy\xc5\xbcsza, zwana Hejnalic\xc4\x85, ma 82 metry wysoko\xc5\x9bci. Zbudowana jest na planie kwadratu, gdzie na wysoko\xc5\x9bci dziewi\xc4\x85tej kondygnacji przechodzi w o\xc5\x9bmiobok, przepruty ostro\xc5\x82ukowymi wn\xc4\x99kami, mieszcz\xc4\x85cymi dwie kondygnacje okien. Wie\xc5\xbc\xc4\x99 nakrywa gotycki he\xc5\x82m, b\xc4\x99d\xc4\x85cy dzie\xc5\x82em mistrza Matiasa Heringkana z 1478. He\xc5\x82m sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z o\xc5\x9bmiobocznej zaostrzonej iglicy, otoczonej wie\xc5\x84cem o\xc5\x9bmiu ni\xc5\xbcszych wie\xc5\xbcyczek. Na iglicy umieszczona zosta\xc5\x82a w 1666 z\xc5\x82ocona korona o \xc5\x9brednicy 2,4 m i wysoko\xc5\x9bci 1,3 m. Z wie\xc5\xbcy, z wysoko\xc5\x9bci 54 metr\xc3\xb3w, grany jest co godzin\xc4\x99 Hejna\xc5\x82 Mariacki. Jest on jednym z symboli Krakowa. U podn\xc3\xb3\xc5\xbca, od strony p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej, znajduje si\xc4\x99 prostok\xc4\x85tna przybud\xc3\xb3wka, mieszcz\xc4\x85ca kamienne schody, prowadz\xc4\x85ce do wn\xc4\x99trza wie\xc5\xbcy. Jesieni\xc4\x85 1912 roku przyst\xc4\x85piono do restauracji wie\xc5\xbcy. Roboty prowadzi\xc5\x82 prof. Zubrzycki, a z ramienia magistratu nadzorowa\xc5\x82 in\xc5\xbc. Rzymkowski. Zdj\xc4\x99to w\xc3\xb3wczas g\xc3\xb3rn\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 wie\xc5\xbcy: banie, chor\xc4\x85giew i z\xc5\x82ocon\xc4\x85 koron\xc4\x99. Restauracj\xc4\x85 ich zaj\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 krakowska firma H. Sztorca._NEWLINE_Za wej\xc5\x9bciem na wie\xc5\xbc\xc4\x99 zwraca uwag\xc4\x99 du\xc5\xbca, odlana w br\xc4\x85zie tablica, przedstawiaj\xc4\x85ca wjazd kr\xc3\xb3la Jana III Sobieskiego. Zosta\xc5\x82a ona wykonana na podstawie projektu rze\xc5\xbabiarza Piusa Welo\xc5\x84skiego w 1883 dla uczczenia 200. rocznicy odsieczy wiede\xc5\x84skiej. Na wie\xc5\xbcy znajduje si\xc4\x99 dzwon zegarowy z 1530 (ton uderzeniowy d', \xc5\x9brednica 165\xc2\xa0cm)._NEWLINE_W 2013 ze wzgl\xc4\x99du na z\xc5\x82y stan techniczny wie\xc5\xbc\xc4\x99 zamkni\xc4\x99to dla zwiedzaj\xc4\x85cych. Ponowne jej udost\xc4\x99pnienie nast\xc4\x85pi\xc5\x82o w kwietniu 2015, po zako\xc5\x84czeniu prac zwi\xc4\x85zanych z monta\xc5\xbcem nowej instalacji elektrycznej, grzewczej oraz wodno-kanalizacyjnej oraz po zamontowaniu nowej - metalowej - klatki schodowej._NEWLINE_Wie\xc5\xbca ni\xc5\xbcsza, o wysoko\xc5\x9bci 69 metr\xc3\xb3w, przeznaczona jest na dzwonnic\xc4\x99 ko\xc5\x9bcieln\xc4\x85. Wzniesiona na planie kwadratu, posiada wyra\xc5\xbanie zaznaczony na ca\xc5\x82ej wysoko\xc5\x9bci gzymsami i oknami, podzia\xc5\x82 kondygnacyjny. Na pi\xc4\x99trze znajduje si\xc4\x99 renesansowa kaplica pod wezwaniem Nawr\xc3\xb3cenia \xc5\x9bw. Paw\xc5\x82a (Kaufman\xc3\xb3w). Na zewn\xc4\x85trz obok okna kaplicy, pod tr\xc3\xb3jspadowym daszkiem jest zawieszony dzwonek \xe2\x80\x9eza konaj\xc4\x85cych\xe2\x80\x9d, odlany przez Kacpra Koerbera z Wroc\xc5\x82awia w 1736. Wie\xc5\xbc\xc4\x99 nakrywa p\xc3\xb3\xc5\xbanorenesansowy he\xc5\x82m, wykonany w 1592, sk\xc5\x82adaj\xc4\x85cy si\xc4\x99 z eliptycznej kopu\xc5\x82y, osadzonej na o\xc5\x9bmiobocznym b\xc4\x99bnie i zwie\xc5\x84czon\xc4\x85 a\xc5\xbcurow\xc4\x85 latarni\xc4\x85. W naro\xc5\xbcnikach ustawione s\xc4\x85 cztery mniejsze kopu\xc5\x82ki na niskich, sze\xc5\x9bciobocznych podstawach. Zawieszony jest w nim dzwon zegarowy z 1530 (\xc5\x9brednica 135\xc2\xa0cm), obecnie nieu\xc5\xbcywany.\n_START_SECTION_\nElewacja zewn\xc4\x99trzna\n_START_PARAGRAPH_\nW wysmuk\xc5\x82ych murach prezbiterium znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 wyd\xc5\x82u\xc5\xbcone, ostro\xc5\x82ukowe okna, ozdobione s\xc4\x85 motywami ro\xc5\x9blinnymi, a klucze rze\xc5\xbabami figuralnymi o tematyce symbolicznej. R\xc3\xb3wnie bogat\xc4\x85 dekoracj\xc4\x99 rze\xc5\xbabiarsk\xc4\x85 prezentuje 21 figur, umieszczonych na konsolach, podtrzymuj\xc4\x85cych gzyms wie\xc5\x84cz\xc4\x85cy mury magistralne budowli. Na \xc5\x9bcianie kaplicy pw. \xc5\x9bw. Jana Nepomucena znajduje si\xc4\x99 zegar s\xc5\x82oneczny wykonany w technice sgraffitowej przez Tadeusza Przypkowskiego w 1954 roku.\n_START_SECTION_\nKruchta\n_START_PARAGRAPH_\nDo wn\xc4\x99trza \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni, od strony frontowej, prowadzi barokowa kruchta. Powsta\xc5\x82a w latach 1750-1753, wed\xc5\x82ug projektu Franciszka Placidiego. Kszta\xc5\x82t jej jest wzorowany na formie architektonicznej Grobu Chrystusa. Drewniane drzwi ozdobione zosta\xc5\x82y rze\xc5\xbabionymi g\xc5\x82owami prorok\xc3\xb3w, aposto\xc5\x82\xc3\xb3w i polskich \xc5\x9bwi\xc4\x99tych. Wykona\xc5\x82 je w 1929 Karol Hukan._NEWLINE_Ponad krucht\xc4\x85 znajduje si\xc4\x99 wielkie, ostro\xc5\x82ukowe okno z witra\xc5\xbcami, projektowanymi przez J\xc3\xb3zefa Mehoffera i Stanis\xc5\x82awa Wyspia\xc5\x84skiego. Dekoracyjny podzia\xc5\x82 okna wykonano w 1891, wed\xc5\x82ug koncepcji Jana Matejki.\n_START_SECTION_\nKuna\n_START_PARAGRAPH_\nPrzy wej\xc5\x9bciu do bazyliki, od strony placu Mariackiego, zamontowana jest kuna (tzw. obr\xc4\x99cz pokutnik\xc3\xb3w), kt\xc3\xb3r\xc4\x85 zak\xc5\x82adano dawniej na g\xc5\x82owy szczeg\xc3\xb3lnych grzesznik\xc3\xb3w. Obr\xc4\x99cz pokutnik\xc3\xb3w by\xc5\x82a zamontowana na takiej wysoko\xc5\x9bci, aby skazany na ni\xc4\x85 nie m\xc3\xb3g\xc5\x82 ani wyprostowa\xc4\x87 si\xc4\x99, ani ukl\xc4\x99kn\xc4\x85\xc4\x87, co mia\xc5\x82o tym bardziej uprzykrzy\xc4\x87 kar\xc4\x99. Przez wieki poziom p\xc5\x82yty placu podni\xc3\xb3s\xc5\x82 si\xc4\x99 i obecnie obr\xc4\x99cz znajduje si\xc4\x99 niewiele ponad ziemi\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nPrezbiterium\n_START_PARAGRAPH_\nPrezbiterium nakryte jest sklepieniem gwia\xc5\xbadzistym, wykonanym przez majstra Czipsera w 1442. Na zwornikach \xc5\xbceber widniej\xc4\x85 herby: Polski, Krakowa oraz biskupa Iwo Odrow\xc4\x85\xc5\xbca \xe2\x80\x93 fundatora pierwszej \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni Mariackiej. W przy\xc5\x9bciennych niszach ustawiono pos\xc4\x85gi prorok\xc3\xb3w: Jeremiasza, Daniela, Dawida, Ezechiela, Jonasza i Izajasza. Wykona\xc5\x82 je w 1891 krakowski rze\xc5\xbabiarz Zygmunt Langman._NEWLINE_\xc5\x9aciany zdobi polichromia wykonana w latach 1890-1892 przez Jana Matejk\xc4\x99. Przy jej realizacji wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracowa\xc5\x82o z mistrzem wielu jego uczni\xc3\xb3w, p\xc3\xb3\xc5\xbaniej znanych i wybitnych malarzy, m.in.: Antoni Gramatyka, Edward Lepszy, Stanis\xc5\x82aw Ba\xc5\x84kiewicz, J\xc3\xb3zef Mehoffer, Stanis\xc5\x82aw Wyspia\xc5\x84ski. Rysunki techniczne wykona\xc5\x82 Tomasz Lisiewicz, a roboty poz\xc5\x82otnicze s\xc4\x85 dzie\xc5\x82em Micha\xc5\x82a Stojakowskiego. Witra\xc5\xbce w tej cz\xc4\x99\xc5\x9bci ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a s\xc4\x85 autorstwa J\xc3\xb3zefa Mehoffera, Stanis\xc5\x82awa Wyspia\xc5\x84skiego i Tadeusza Dmochowskiego._NEWLINE_Po obu stronach prezbiterium ustawiono nakryte baldachimami stalle. Wykonane zosta\xc5\x82y w 1586, a nast\xc4\x99pnie w 1635 uzupe\xc5\x82niono je zapleckami, kt\xc3\xb3re Fabian M\xc3\xb6ller ozdobi\xc5\x82 p\xc5\x82askorze\xc5\xbabami ze scenami z \xc5\xbcycia Chrystusa i Marii. Na stallach prawych przedstawienia: Drzewa Jessego, Narodzin Marii, Ofiarowania Marii, Za\xc5\x9blubin ze \xc5\x9bw. J\xc3\xb3zefem, Zwiastowania, Nawiedzenia \xc5\x9bw. El\xc5\xbcbiety oraz Bo\xc5\xbcego Narodzenia. Na stallach p\xc3\xb3\xc5\x82nocnych (lewych) znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 rze\xc5\xbaby: Obrzezanie, Ho\xc5\x82d Trzech Kr\xc3\xb3li, Ofiarowanie Jezusa w \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni, Po\xc5\xbcegnanie z Matk\xc4\x85, Zmartwychwsta\xc5\x82y Chrystus ukazuje si\xc4\x99 Marii, Wniebowzi\xc4\x99cie Matki Boskiej, Koronacja oraz Matka boska z dzieci\xc4\x85tkiem w otoczeniu symboli z Litanii Loreta\xc5\x84skiej._NEWLINE_Na ch\xc3\xb3rku organy 12-g\xc5\x82osowe._NEWLINE_Prezbiterium zako\xc5\x84czone jest apsyd\xc4\x85, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 oddziela od reszty ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a, wykonana w br\xc4\x85zie, balustrada z dwiema a\xc5\xbcurowymi bramkami. Uchylne drzwiczki zdobi\xc4\x85 herby: Krakowa oraz archiprezbiter\xc3\xb3w ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a \xe2\x80\x93 Klo\xc5\x9bnik i Prawdzic. Witra\xc5\xbce w absydzie pochodz\xc4\x85 z lat 1370-1400, a wykona\xc5\x82 je mistrz Miko\xc5\x82aj, zwany vitreator de Cracovia. Obejmuj\xc4\x85 one dwa cykle tematyczne: Ksi\xc4\x99g\xc4\x99 Genesis wed\xc5\x82ug Starego i Nowego Testamentu oraz sceny zwi\xc4\x85zane z \xc5\xbcyciem Jezusa i Marii.\n_START_SECTION_\nKorpus nawowy\n_START_PARAGRAPH_\nKorpus nawowy tworzy nawa g\xc5\x82\xc3\xb3wna z par\xc4\x85 naw bocznych, do kt\xc3\xb3rych przylegaj\xc4\x85 kaplice. Korpus sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z czterech prz\xc4\x99se\xc5\x82, wewn\xc4\x85trz nakryty jest sklepieniem krzy\xc5\xbcowo-\xc5\xbcebrowym z wyj\xc4\x85tkiem wzniesionych p\xc3\xb3\xc5\xbaniej kaplic, kt\xc3\xb3rych sklepienia maj\xc4\x85 zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowany uk\xc5\x82ad \xc5\xbceber.\n_START_SECTION_\nNawa g\xc5\x82\xc3\xb3wna\n_START_PARAGRAPH_\nNawa g\xc5\x82\xc3\xb3wna o wysoko\xc5\x9bci 28 metr\xc3\xb3w nakryta jest sklepieniem krzy\xc5\xbcowo-\xc5\xbcebrowym. Polichromi\xc4\x99 wykonali w latach 1890-1892 Jan Matejko, J\xc3\xb3zef Mehoffer i Stanis\xc5\x82aw Wyspia\xc5\x84ski, kt\xc3\xb3ry zaprojektowa\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc witra\xc5\xbce._NEWLINE_Nad obiegaj\xc4\x85cym naw\xc4\x99 gzymsem umieszczone s\xc4\x85 drewniane pos\xc4\x85gi: \xc5\x9bw. Stefana, \xc5\x9bw. Kingi, \xc5\x9bw. Stanis\xc5\x82awa Kostki, \xc5\x9bw. Kazimierza, \xc5\x9bw. Jadwigi Andegawe\xc5\x84skiej, \xc5\x9bw. Urszuli, \xc5\x9bw. Jacka, \xc5\x9bw. Wojciecha, b\xc5\x82. Salomei i b\xc5\x82. Bronis\xc5\x82awy. Rze\xc5\xbaby s\xc4\x85 dzie\xc5\x82em Zygmunta Langmana z pocz\xc4\x85tku XX wieku._NEWLINE_Przy filarach, dziel\xc4\x85cych naw\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 od bocznych, znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 XVIII-wieczne, p\xc3\xb3\xc5\xbanobarokowe o\xc5\x82tarze. Umieszczono w nich obrazy: Giovanni Battisty Pittoniego, Jakuba Martensa, Hansa Suessa z Kulmbachu, \xc5\x81ukasza Or\xc5\x82owskiego i innych._NEWLINE_Przy g\xc5\x82\xc3\xb3wnym wej\xc5\x9bciu oraz obok o\xc5\x82tarzy znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 nakryte baldachimami stalle radnych, \xc5\x82awnik\xc3\xb3w, syndyk\xc3\xb3w i mo\xc5\xbcnych rod\xc3\xb3w krakowskich z XVII wieku. Naw\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 i prezbiterium dzieli, umieszczony na t\xc4\x99czy (projektu Jana Matejki), krucyfiks \xe2\x80\x93 dzie\xc5\x82o uczni\xc3\xb3w Wita Stwosza._NEWLINE_Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 wschodnia korpusu nawowego mie\xc5\x9bci kilka dzie\xc5\x82 sztuki, m.in. cyborium Jana Marii Padovano oraz kilka o\xc5\x82tarzy. Nad wej\xc5\x9bciem ch\xc3\xb3r z organami 56-g\xc5\x82osowymi opatrzonymi w ozdobn\xc4\x85 obudow\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nNawa p\xc3\xb3\xc5\x82nocna\n_START_PARAGRAPH_\nPo stronie p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej (lewej) znajduje si\xc4\x99 barokowy o\xc5\x82tarz pw. \xc5\x9bw. Stanis\xc5\x82awa (zamykaj\xc4\x85cy lew\xc4\x85 naw\xc4\x99 boczn\xc4\x85) z drugiej po\xc5\x82owy XVII wieku z rze\xc5\xbabion\xc4\x85 scen\xc4\x85 Wskrzeszenia Piotrowina. Wmontowana jest tu gotycka mensa z ok. 1400 z p\xc5\x82askorze\xc5\xbabn\xc4\x85 dekoracj\xc4\x85._NEWLINE_Drugi barokowy o\xc5\x82tarz, wykonany zosta\xc5\x82 w 1725 przez architekta krakowskiego Kacpra Ba\xc5\xbcank\xc4\x99. W nim znajduje si\xc4\x99 obraz Zwiastowanie, namalowany w 1740 przez Giovanni Battist\xc4\x99 Pittoniego. Na bramce balustrady widnieje dekoracyjny herb Polski._NEWLINE_Naprzeciwko o\xc5\x82tarza znajduje si\xc4\x99 nagrobek rodziny Celarich, wykonany w 1616 roku. We wn\xc4\x99kach ustawiono popiersia fundator\xc3\xb3w: Paw\xc5\x82a Celariego i jego \xc5\xbcony Ma\xc5\x82gorzaty z Chodorowskiej oraz Andrzeja Celariego z \xc5\xbcon\xc4\x85 Ma\xc5\x82gorzat\xc4\x85 z M\xc4\x85czy\xc5\x84skich. Na szczycie rze\xc5\xbaby alegoryczne symbolizuj\xc4\x85 Wiar\xc4\x99 i Nadziej\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nZakrystia\n_START_PARAGRAPH_\nZakrystia, wzniesiona w XV wieku, nakrywa sklepienie kolebkowe z lunetami, ozdobione XVIII-wieczn\xc4\x85 polichromi\xc4\x85 barokow\xc4\x85, p\xc4\x99dzla Piotra Franciszka Molitora. Przedstawia ona zwyci\xc4\x99stwo wiary chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skiej. Dekoracja malarska \xc5\x9bcian pochodzi z XIX wieku. Wype\xc5\x82niaj\xc4\x85 j\xc4\x85 symbole siedmiu sakrament\xc3\xb3w oraz postacie ojc\xc3\xb3w ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a, \xc5\x9bwi\xc4\x99tych i b\xc5\x82ogos\xc5\x82awionych. Portal barokowy pochodzi z XVII wieku. Wyposa\xc5\xbcenie g\xc5\x82\xc3\xb3wnie barokowe.\n_START_SECTION_\nSkarbiec\n_START_PARAGRAPH_\nSkarbiec ko\xc5\x9bcielny, renesansowy, zbudowany w XVI wieku. Znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 tu szafy, komody i o\xc5\x82tarz z ostatniej \xc4\x87wierci XVII wieku. W skarbcu przechowywane s\xc4\x85 bogato zdobione naczynia liturgiczne, monstrancje, relikwiarze, kielichy, pateny, puszki, stanowi\xc4\x85ce arcydzie\xc5\x82a z\xc5\x82otnictwa europejskiego od XIV do XVIII wieku. Z tego te\xc5\xbc okresu pochodzi zbi\xc3\xb3r krzy\xc5\xbcy o\xc5\x82tarzowych, lichtarzy, kandelabr\xc3\xb3w oraz innych precjoz\xc3\xb3w ko\xc5\x9bcielnych. Bezcenn\xc4\x85 warto\xc5\x9b\xc4\x87 posiada kolekcja szat liturgicznych, kt\xc3\xb3re odznaczaj\xc4\x85 si\xc4\x99 bogactwem zdobnictwa, technik\xc4\x85 dekoracji, r\xc3\xb3\xc5\xbcnorodno\xc5\x9bci\xc4\x85 materia\xc5\x82u oraz form. Prezentuj\xc4\x85 one rozw\xc3\xb3j szat liturgicznych od gotyckich do klasycystycznych. Niekt\xc3\xb3re okazy ze skarbca mo\xc5\xbcna podziwia\xc4\x87 w Muzeum Archidiecezjalnym w Krakowie."