b"\n_START_ARTICLE_\nZapa\xc5\x9b\xc4\x87 rynku gier wideo w 1983\n_START_SECTION_\nNadprodukcja gier\n_START_PARAGRAPH_\nGry wideo s\xc4\x85 sprzedawane na tej samej, co zabawki zasadzie: produkcja, kt\xc3\xb3ra si\xc4\x99 nie sprzedaje, wraca do wydawcy, kt\xc3\xb3ry w zamian wydaje sklepowi inny tytu\xc5\x82, i tak do czasu, a\xc5\xbc towar zostaje wyprzedany. Mechanizm ten leg\xc5\x82 u podstaw zapa\xc5\x9bci w 1983 roku._NEWLINE_Zwiastunem krachu by\xc5\x82o powstanie w roku 1979 firmy Activision \xe2\x80\x93 pierwszego producenta gier wideo niezwi\xc4\x85zanego z producentami konsol (third-party developer; firma trzecia). Za\xc5\x82o\xc5\xbcyli j\xc4\x85 czterej byli programi\xc5\x9bci Atari, kt\xc3\xb3rzy opu\xc5\x9bcili firm\xc4\x99, gdy\xc5\xbc nie chcia\xc5\x82a ona umieszcza\xc4\x87 w grach napis\xc3\xb3w ko\xc5\x84cowych oraz nie wyp\xc5\x82aca\xc5\x82a pracownikom nale\xc5\xbcnego honorarium. W owym czasie Atari nale\xc5\xbca\xc5\x82o zreszt\xc4\x85 do Warner Communications (obecnie cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 koncernu Time Warner) i za\xc5\x82o\xc5\xbcyciele Activision liczyli, \xc5\xbce zyskaj\xc4\x85 s\xc5\x82aw\xc4\x99 por\xc3\xb3wnywaln\xc4\x85 do filmowc\xc3\xb3w i muzyk\xc3\xb3w ze stajni Warnera._NEWLINE_Atari rych\xc5\x82o pozwa\xc5\x82o Activision do s\xc4\x85du, d\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85c do zablokowania sprzeda\xc5\xbcy gier tej drugiej firmy, jednak nie osi\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82o swego celu, a ostatecznie sko\xc5\x84czy\xc5\x82o si\xc4\x99 na ugodzie w 1982._NEWLINE_Ta sprawa zalegalizowa\xc5\x82a tworzenie gier na konsole przez firmy trzecie, co spowodowa\xc5\x82o wej\xc5\x9bcie na ten rynek firm wcze\xc5\x9bniej niezwi\xc4\x85zanych z grami, takich jak Quaker Oats, chc\xc4\x85cych w dobie boomu na gry wideo zaimponowa\xc4\x87 klientom i akcjonariuszom na Wall Street. Zatrudnia\xc5\x82y one programist\xc3\xb3w z innych firm lub same poznawa\xc5\x82y, metod\xc4\x85 odwrotnej in\xc5\xbcynierii, proces tworzenia gier na poszczeg\xc3\xb3lne konsole. Nawet Atari zatrudni\xc5\x82o programist\xc3\xb3w gier na Intellivision, czym \xc5\x9bci\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82o na siebie pozew Mattela obejmuj\xc4\x85cy zarzuty m. in. szpiegostwa gospodarczego._NEWLINE_W rezultacie wylewu nowych firm, miesi\xc4\x99czna liczba nowych gier wzros\xc5\x82a ze 100 w czerwcu 1982 do ponad 400 p\xc3\xb3\xc5\x82 roku p\xc3\xb3\xc5\xbaniej; w ten spos\xc3\xb3b rynek wszed\xc5\x82 na drog\xc4\x99 do zapa\xc5\x9bci._NEWLINE_W odr\xc3\xb3\xc5\xbcnieniu od Nintendo, Sony i Microsoftu obecnie (patrz paragraf Pok\xc5\x82osie), Atari i Mattel utraci\xc5\x82y kontrol\xc4\x99 nad wydawnictwem na swoje platformy, a tym samym mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 upewnienia si\xc4\x99, \xc5\xbce rynek nie b\xc4\x99dzie przesycony. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 nowych firm nie mia\xc5\x82a wykwalifikowanych programist\xc3\xb3w, tote\xc5\xbc tytu\xc5\x82y pokroju Chase the Chuck Wagon, Lost Luggage czy Skeet Shoot tworzono w nadziei na zyski z sza\xc5\x82u gier wideo. Cho\xc4\x87 tytu\xc5\x82y te g\xc5\x82o\xc5\x9bno reklamowano, reprezentowa\xc5\x82y one na og\xc3\xb3\xc5\x82 nisk\xc4\x85 jako\xc5\x9b\xc4\x87 i w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci sprzeda\xc5\x82y si\xc4\x99 w bardzo niewielkiej liczbie kopii._NEWLINE_Do zapa\xc5\x9bci walnie przyczyni\xc5\x82y si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc ugruntowane firmy, w tym Atari, kt\xc3\xb3re wyda\xc5\x82o na konsol\xc4\x99 2600 dwie po\xc5\x9blednie gry: Pac-Mana \xe2\x80\x93 niedor\xc3\xb3wnuj\xc4\x85cy orygina\xc5\x82owi port gry arcade, oraz adaptacj\xc4\x99 filmu E.T. the Extra-Terrestrial. Ta druga, szumnie rozreklamowana produkcja (liczba wyprodukowanych kartrid\xc5\xbc\xc3\xb3w z E.T. przewy\xc5\xbcszy\xc5\x82a liczb\xc4\x99 u\xc5\xbcytkowanych na \xc5\x9bwiecie egzemplarzy konsoli 2600) mia\xc5\x82a da\xc4\x87 Atari ogromne zyski. Niestety, aby zd\xc4\x85\xc5\xbcy\xc4\x87 przed \xc5\x9bwi\xc4\x99tami Bo\xc5\xbcego Narodzenia 1982, wydano j\xc4\x85 ju\xc5\xbc po sze\xc5\x9bciu tygodniach prac. Nisk\xc4\x85 jako\xc5\x9b\xc4\x87 gry zauwa\xc5\xbcy\xc5\x82y media, kt\xc3\xb3re nazwa\xc5\x82y E.T. pierwsz\xc4\x85 wielk\xc4\x85 pomy\xc5\x82k\xc4\x85 w przemy\xc5\x9ble gier wideo.\n_START_SECTION_\nUtrata zaufania sprzedawc\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nW 1982 mia\xc5\x82 miejsce wylew gier poni\xc5\xbcej standard\xc3\xb3w. Jeden z dyrektor\xc3\xb3w sprzeda\xc5\xbcy Intellivision opisa\xc5\x82 problem s\xc5\x82owami: Produkty na dwa lata zosta\xc5\x82y wepchni\xc4\x99te w jeden rok i nie ma szansy na zr\xc3\xb3wnowa\xc5\xbcenie systemu. Gdy z pocz\xc4\x85tkiem nowego roku sklepy z zabawkami zacz\xc4\x99\xc5\x82y zwraca\xc4\x87 niesprzedane kartrid\xc5\xbce wydawcom, ci nie mieli ani nowych produkcji, ani pieni\xc4\x99dzy na zrefundowanie wk\xc5\x82adu sprzedawc\xc3\xb3w. W efekcie wielu wydawc\xc3\xb3w, m.in. Games by Apollo czy nale\xc5\xbc\xc4\x85ce do Quaker Oats US Games znik\xc5\x82o z rynku._NEWLINE_Nie maj\xc4\x85c komu zwr\xc3\xb3ci\xc4\x87 niesprzedanych gier, sprzedawcy drastycznie obni\xc5\xbcyli ich ceny: o ile w 1982 przeci\xc4\x99tna cena gry wynosi\xc5\x82a 35 dolar\xc3\xb3w, w przecenie sprzedawano je za 5 dolar\xc3\xb3w. Do po\xc5\x82owy 1983 gry w cenie 5 dolar\xc3\xb3w sta\xc5\x82y si\xc4\x99 produkcjami niskobud\xc5\xbcetowymi, praktycznie wypieraj\xc4\x85c z rynku dro\xc5\xbcsze i wy\xc5\xbcszej jako\xc5\x9bci tytu\xc5\x82y. Klienci sklep\xc3\xb3w z zabawkami zainteresowani kupnem gier zatrzymywali si\xc4\x99 tylko przy p\xc3\xb3\xc5\x82kach z przecenionymi produkcjami, a niezorientowany klient widzia\xc5\x82 jedynie po\xc5\x9blednie tytu\xc5\x82y i trudno by\xc5\x82o zdoby\xc4\x87 gry wy\xc5\xbcszej jako\xc5\x9bci. Z czasem konsumenci, maj\xc4\x85c do\xc5\x9b\xc4\x87 tytu\xc5\x82\xc3\xb3w poni\xc5\xbcej standard\xc3\xb3w, odchodzili od gier w og\xc3\xb3le._NEWLINE_Co gorsza, sprzedawcy, kt\xc3\xb3rzy kontrolowali dost\xc4\x99p klient\xc3\xb3w do gier, uznali je za przelotn\xc4\x85 mod\xc4\x99 i zacz\xc4\x99li wype\xc5\x82nia\xc4\x87 p\xc3\xb3\xc5\x82ki innymi produktami._NEWLINE_Mattel, Magnavox (producent konsoli Odyssey\xc2\xb2, sprzedawanej r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w Europie jako Videopac) i Coleco (producent ColecoVision) opu\xc5\x9bcili przemys\xc5\x82 gier. Imagic odwo\xc5\x82a\xc5\x82 swoje IPO dzie\xc5\x84 przed wydaniem i p\xc3\xb3\xc5\xbaniej upad\xc5\x82. O ile najwi\xc4\x99ksi producenci, jak Activision, przetrwali, wiele mniejszych firm przesta\xc5\x82o istnie\xc4\x87._NEWLINE_Rok 1983 jest niekiedy uwa\xc5\xbcany za szczyt \xc5\x9bwietno\xc5\x9bci gier arcade. W tym samym roku \xc5\x9bwiat\xc5\x82o dzienne ujrza\xc5\x82a jednak bardzo udana gra Dragon\xe2\x80\x99s Lair, pierwsza produkcja rozprowadzana na dysku optycznym oraz wprowadzaj\xc4\x85ca technik\xc4\x99 full motion video. Automaty r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc by\xc5\x82y odbierane na zasadzie \xe2\x80\x9egry wideo ju\xc5\xbc przemin\xc4\x99\xc5\x82y\xe2\x80\x9d i ich sprzeda\xc5\xbc drastycznie zmala\xc5\x82a.\n_START_SECTION_\nPok\xc5\x82osie\n_START_PARAGRAPH_\nZapa\xc5\x9b\xc4\x87 poci\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82a za sob\xc4\x85 dwa d\xc5\x82ugofalowe skutki. Pierwszym by\xc5\x82o przemieszczenie centrum rynku gier wideo ze Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych do Japonii. Gdy w 1987 rynek osi\xc4\x85gn\xc4\x85\xc5\x82 stan sprzed czterech lat, przodowa\xc5\x82o Nintendo z konsol\xc4\x85 NES, a o drugie miejsce walczy\xc5\x82y ze strony japo\xc5\x84skiej Sega (nota bene za\xc5\x82o\xc5\xbcona przez Amerykanina Martina Bromely'ego), kt\xc3\xb3ra wyda\xc5\x82a konsol\xc4\x99 Master System, a ze strony ameryka\xc5\x84skiej odbudowane Atari (konsola XEGS). Ta ostatnia firma nie powr\xc3\xb3ci\xc5\x82a ju\xc5\xbc jednak do prosperity sprzed 1983 i ostatecznie w 1996 upad\xc5\x82a wskutek pora\xc5\xbcki konsoli Jaguar._NEWLINE_Drugim namacalnym skutkiem krachu by\xc5\x82o upowszechnienie, wylansowanej przez Nintendo (ju\xc5\xbc wcze\xc5\x9bniej zastosowa\xc5\x82y j\xc4\x85 w swoich konsolach Mattel i Coleco \xe2\x80\x93 lecz nie Atari) i zaczerpni\xc4\x99tej przez wszystkich nast\xc4\x99pnych producent\xc3\xb3w konsol kontroli wydawnictwa gier firm trzecich. W tym celu wprowadzono ograniczenia licencyjne i zacz\xc4\x99to implementowa\xc4\x87 w konsolach systemy zabezpiecze\xc5\x84. Bez porozumienia z producentem konsoli wydawca nie m\xc3\xb3g\xc5\x82 wyda\xc4\x87 gry, kartrid\xc5\xbc musia\xc5\x82 bowiem posiada\xc4\x87 czip z prawid\xc5\x82owym kluczem uruchamiaj\xc4\x85cym \xe2\x80\x93 je\xc5\xbceli czipa nie by\xc5\x82o lub zawiera\xc5\x82 on niepoprawny klucz, gra si\xc4\x99 nie uruchamia\xc5\x82a. Aczkolwiek Accolade wygra\xc5\x82o z Seg\xc4\x85 proces dotycz\xc4\x85cy takich zabezpiecze\xc5\x84, ostatecznie i tak zawar\xc5\x82o z ni\xc4\x85 umow\xc4\x99 licencyjn\xc4\x85._NEWLINE_Kontrol\xc4\x99 w najszerszym zakresie wprowadzi\xc5\x82o Nintendo, kt\xc3\xb3re przej\xc4\x99\xc5\x82o lwi\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 zysk\xc3\xb3w z gier na NES, nak\xc5\x82adaj\xc4\x85c na wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 firm trzecich roczny limit pi\xc4\x99ciu gier (cho\xc4\x87 np. Konami pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82o omin\xc4\x85\xc4\x87 te ograniczenia, zak\xc5\x82adaj\xc4\x85c firm\xc4\x99-c\xc3\xb3rk\xc4\x99 Ultra Games). Zastrzeg\xc5\x82o sobie r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc produkcj\xc4\x99 kartrid\xc5\xbc\xc3\xb3w i \xc5\xbc\xc4\x85da\xc5\x82o za ni\xc4\x85 op\xc5\x82at. Kartrid\xc5\xbce nie mog\xc5\x82y wr\xc3\xb3ci\xc4\x87 do Nintendo, wi\xc4\x99c to wydawcy ryzykowali. Nintendo uzasadnia\xc5\x82o te ograniczenia ochron\xc4\x85 przed s\xc5\x82abymi grami i wprowadzi\xc5\x82o oznaczenie Nintendo Seal of Quality dla wszystkich gier oficjalnie wydanych na konsol\xc4\x99. Liczni wydawcy, m. in. Tengen (sp\xc3\xb3\xc5\x82ka-c\xc3\xb3rka Atari), Color Dreams i Camerica kontestowali jednak nintendowski system kontroli. Cho\xc4\x87 wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 nintendowskich koncepcji kontroli wydawnictwa gier konsolowych przyj\xc4\x99li p\xc3\xb3\xc5\xbaniej inni producenci (m. in. Sega, Sony i Microsoft), \xc5\xbcaden nie wykorzystywa\xc5\x82 ich do monopolizacji rynku gier na swoje konsole._NEWLINE_Producenci konsol w 2005 otrzymywali przeci\xc4\x99tnie 9 dolar\xc3\xb3w za ka\xc5\xbcd\xc4\x85 sprzedan\xc4\x85 kopi\xc4\x99 gry autoryzowanego wydawcy, co pozwoli\xc5\x82o im zarobi\xc4\x87 na sukcesie wydawc\xc3\xb3w i kontrolowa\xc4\x87 s\xc5\x82abe, pornograficzne lub w inny spos\xc3\xb3b kontrowersyjne gry, jak na przyk\xc5\x82ad Custer's Revenge, kt\xc3\xb3re mog\xc5\x82yby zniszczy\xc4\x87 reputacj\xc4\x99 konsoli._NEWLINE_Pomniejsz\xc4\x85 konsekwencj\xc4\x85 by\xc5\x82 wzrost znaczenia komputer\xc3\xb3w jako platformy gier. Zapa\xc5\x9b\xc4\x87 nie dotkn\xc4\x99\xc5\x82a m. in. za\xc5\x82o\xc5\xbconego w 1982 (pierwsz\xc4\x85 gr\xc4\x99 wydano rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej) Electronic Arts; biznesplan firmy zak\xc5\x82ada\xc5\x82 bowiem wydawnictwo gier jedynie na komputery."