b'\n_START_ARTICLE_\nLachy Limanowskie\n_START_PARAGRAPH_\nLachy Limanowskie \xe2\x80\x93 grupa etnograficzna ludno\xc5\x9bci polskiej rozdzielaj\xc4\x85ca G\xc3\xb3rali od Krakowiak\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nZasi\xc4\x99g wyst\xc4\x99powania i topografia terenu\n_START_PARAGRAPH_\nP\xc3\xb3\xc5\x82nocn\xc4\x85 granic\xc4\x99 wyst\xc4\x99powania Lach\xc3\xb3w Limanowskich wyznacza wa\xc5\x82 g\xc3\xb3rski b\xc4\x99d\xc4\x85cy p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym obrze\xc5\xbcem rzeki \xc5\x81ososiny. Na zachodzie teren ograniczony jest pasem wzg\xc3\xb3rz ze szczytami Pasierbiec i Z\xc4\x99z\xc3\xb3w, na po\xc5\x82udniu dolin\xc4\x85 \xc5\x81ososiny (w stron\xc4\x99 stok\xc3\xb3w Cichonia), za\xc5\x9b dalej granica biegnie w kierunku wschodnim grzbietami Ostrej, Je\xc5\xbcowej G\xc3\xb3ry, \xc5\x81y\xc5\xbcki i Latacza, gwa\xc5\x82townie skr\xc4\x99caj\xc4\x85c ku p\xc3\xb3\xc5\x82nocy na wysoko\xc5\x9bci Chomranic. _NEWLINE_Od p\xc3\xb3\xc5\x82nocnego zachodu grupa ta graniczy z Lachami Szczyrzyckimi; od p\xc3\xb3\xc5\x82nocy z Krakowiakami; od wschodu \xe2\x80\x93 z Lachami S\xc4\x85deckimi; od po\xc5\x82udnia \xe2\x80\x93 z G\xc3\xb3ralami S\xc4\x85deckimi (od \xc5\x81\xc4\x85cka i Kamienicy); od zachodu, poprzez wsie o przej\xc5\x9bciowym charakterze kultury (Jurk\xc3\xb3w, Chysz\xc3\xb3wki, P\xc3\xb3\xc5\x82rzeczki) \xe2\x80\x93 z Zag\xc3\xb3rzanami ._NEWLINE_Teren zamieszkiwany przez Lach\xc3\xb3w Limanowskich to obszar g\xc3\xb3rzysty. O\xc5\x9brodkiem kulturowym i administracyjnym by\xc5\x82a Limanowa.\n_START_SECTION_\nGospodarka i kultura\n_START_PARAGRAPH_\nPodstaw\xc4\x99 tradycyjnej gospodarki Lach\xc3\xb3w Limanowskich stanowi\xc5\x82o rolnictwo, sadownictwo (jab\xc5\x82ka, \xc5\x9bliwy, porzeczki) oraz hodowla byd\xc5\x82a. Wsie skupione w dolinach rzek tworzy\xc5\x82y rodzaj \xc5\x82a\xc5\x84cuch\xc3\xb3wek; w g\xc3\xb3rnych partiach dominowa\xc5\x82y przysi\xc3\xb3\xc5\x82ki. Przewa\xc5\xbca\xc5\x82y zagrody wielobudynkowe (cha\xc5\x82upa, stodo\xc5\x82a, stajnia, spichlerz, chlewiki). Budynki stawiane na zr\xc4\x85b kryte by\xc5\x82y dachami czterospadowymi, s\xc5\x82omianymi - tzw. kiczkami w schodki. Podobnie jak u Lach\xc3\xb3w S\xc4\x85deckich, w cha\xc5\x82upie przez okr\xc4\x85g\xc5\x82y rok trzymano byd\xc5\x82o. _NEWLINE_W sztuce ludowej zwraca si\xc4\x99 uwag\xc4\x99 na rze\xc5\xbab\xc4\x99 w drewnie, z dominuj\xc4\x85cymi motywami religijnymi - Chrystusem Ukrzy\xc5\xbcowanym, Frasobliwym, U S\xc5\x82upa, \xc5\x9awi\xc4\x99tym Nepomucenem. Powszechny by\xc5\x82 tak\xc5\xbce wyr\xc3\xb3b bibu\xc5\x82owych kwiat\xc3\xb3w (palmy wielkanocne, ozdabianie obraz\xc3\xb3w w izbie, mogi\xc5\x82) oraz hafciarstwo. Rozwini\xc4\x99te by\xc5\x82o rzemios\xc5\x82o: ciesielstwo, stolarstwo, bednarstwo, kowalstwo, ko\xc5\x82odziejstwo, tkactwo, sukiennictwo (czyli wyr\xc3\xb3b w foluszach grubego sukna odzie\xc5\xbcowego z tkanin we\xc5\x82nianych). S\xc5\x82yn\xc4\x99\xc5\x82a niegdy\xc5\x9b z niego \xc5\xbbmi\xc4\x85ca. Wyr\xc3\xb3b koszyk\xc3\xb3w, drobnych sprz\xc4\x99t\xc3\xb3w drewnianych czy obr\xc3\xb3bka lnu i prz\xc4\x99dzenie nici wykonywano powszechnie po domach, staraj\xc4\x85c si\xc4\x99, aby gospodarstwo by\xc5\x82o jak najbardziej samowystarczalne. Przemys\xc5\x82 w regionie to przede wszystkim rafineria nafty w Limanowej-Sowlinach, browar w Limanowej i zak\xc5\x82ady drzewne w Dobrej. _NEWLINE_Folklor muzyczny by\xc5\x82 r\xc3\xb3\xc5\xbcnorodny, ulega\xc5\x82 wp\xc5\x82ywom s\xc4\x85siednich grup etnograficznych. Tradycje kultywuj\xc4\x85 zespo\xc5\x82y regionalne - Limanowianie z Limanowej, zesp\xc3\xb3\xc5\x82 Spod Kicek z Mordarki i Pisarzowianie z Pisarzowej.\n_START_SECTION_\nStr\xc3\xb3j ludowy\n_START_PARAGRAPH_\nStr\xc3\xb3j ludowy m\xc4\x99ski sk\xc5\x82ada\xc5\x82 si\xc4\x99 z sukiennych spodni wpuszczonych do but\xc3\xb3w z cholewami, bia\xc5\x82ej koszuli, na kt\xc3\xb3r\xc4\x85 nak\xc5\x82adano granatowy zdobiony kaftan lub kamizelk\xc4\x99. Ubiorem wierzchnim by\xc5\x82a lniana g\xc3\xb3rnica z wy\xc5\x82ogami, a dni ch\xc5\x82odniejsze - sukienne gunie, sukmany lub gurmany._NEWLINE_Kobiety na lnian\xc4\x85 koszul\xc4\x99 i halk\xc4\x99 nak\xc5\x82ada\xc5\x82y kolorow\xc4\x85 sp\xc3\xb3dnic\xc4\x99 - najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej z tkaniny tybetowej - na ni\xc4\x85 za\xc5\x9b haftowan\xc4\x85 bia\xc5\x82\xc4\x85 zapask\xc4\x99. Panny nosi\xc5\x82y zdobione haftem i koralikami gorsety. M\xc4\x99\xc5\xbcatki wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia\xc5\x82a chusta zwi\xc4\x85zana w czepiec. Zim\xc4\x85 noszono kr\xc3\xb3tkie ko\xc5\xbcuszki i we\xc5\x82niane naramienne chusty. Na nogach kobiety nosi\xc5\x82y wi\xc4\x85zane trzewiki._NEWLINE_W centrum regionu Lach\xc3\xb3w Limanowskich dawny str\xc3\xb3j najszybciej zagin\xc4\x85\xc5\x82. Na prze\xc5\x82omie XIX i XX w. m\xc4\x99\xc5\xbcczy\xc5\xbani czasami nosili jeszcze latem \xe2\x80\x9edo ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a\xe2\x80\x9d bia\xc5\x82e, lniane spodnie p\xc5\x82\xc3\xb3cionki i bia\xc5\x82e, d\xc5\x82ugie koszule na wypust, przepasane paskiem. Do tego wk\xc5\x82adano granatowe kamizelki nowszego typu, z wyk\xc5\x82adanym ko\xc5\x82nierzem i klapami, wyko\xc5\x84czone kolorow\xc4\x85 lam\xc3\xb3wk\xc4\x85, r\xc3\xb3\xc5\xbcn\xc4\x85 w poszczeg\xc3\xb3lnych parafiach (czerwon\xc4\x85, niebiesk\xc4\x85, zielon\xc4\x85). Na wierzch zak\xc5\x82adano jeszcze gdzieniegdzie p\xc5\x82\xc3\xb3cienne g\xc3\xb3rnice. Sukienne spodnie miejskiego kroju, granatowe lub czarne, jako jedyn\xc4\x85 ozdob\xc4\x85 miewa\xc5\x82y czerwony sznurek w szwach nogawek. Zim\xc4\x85 bogaci gospodarze nosili sfa\xc5\x82dowane na biodrach, ozdobne ko\xc5\xbcuchy, szyte w Pisarzowej lub Starym S\xc4\x85czu._NEWLINE_Kobiety na prze\xc5\x82omie XIX i XX w. nadal chodzi\xc5\x82y w d\xc5\x82ugich, szerokich (na 5-6 p\xc3\xb3\xc5\x82ek) i fa\xc5\x82dzistych sp\xc3\xb3dnicach, najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej ju\xc5\xbc z fabrycznych tkanin. Panny szy\xc5\x82y je z batystu, mu\xc5\x9blinu, wzorzystego perkalu lub tybetu w kwiaty; starsze kobiety \xe2\x80\x93 z materia\xc5\x82\xc3\xb3w bawe\xc5\x82nianych lub we\xc5\x82nianych w ciemniejszych, spokojnych kolorach. Pod sp\xc3\xb3d nadal wk\xc5\x82adano kilka sp\xc3\xb3dnic spodnich oraz falbaniarz \xe2\x80\x93 p\xc5\x82\xc3\xb3cienn\xc4\x85, bia\xc5\x82\xc4\x85 halk\xc4\x99 wyci\xc4\x99t\xc4\x85 do\xc5\x82em w z\xc4\x99by, zdobion\xc4\x85 bia\xc5\x82ym haftem angielskim. Poza bia\xc5\x82ymi zapaskami zdobionymi haftem lub kupn\xc4\x85 koronk\xc4\x85, modne by\xc5\x82y zapaski alpagowe, czarne, z falban\xc4\x85, zdobione szerokim szlakiem wielobarwnego kwiecistego haftu at\xc5\x82askowego. Gorsety by\xc5\x82y ju\xc5\xbc najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej aksamitne, czarne lub granatowe, obszywane ozdobn\xc4\x85 pasmanteri\xc4\x85 lub haftowane koralikami w kwiaty. Poza p\xc5\x82\xc3\xb3ciennymi lub sukiennymi katankami, sfa\xc5\x82dowanymi na biodrach, noszono szersze, proste wizytki, zdobione pasami ciemniejszej aplikacji, wyci\xc4\x99tymi na kraw\xc4\x99dziach w z\xc4\x99by. P\xc5\x82\xc3\xb3cienne p\xc5\x82achty wysz\xc5\x82y ju\xc5\xbc z u\xc5\xbcycia. Noszono zamiast nich rozmaite fabryczne chusty naramienne. Zamo\xc5\xbcne gospodynie ch\xc4\x99tnie nosi\xc5\x82y drogie we\xc5\x82niane budrys\xc3\xb3wki w tureckie wzory. Na pocz\xc4\x85tku XX w. wesz\xc5\x82y w mod\xc4\x99 czarne trzewiki z cholewkami powy\xc5\xbcej kostki, sznurowane.'