b'\n_START_ARTICLE_\nZamek w Mi\xc4\x99dzyrzeczu\n_START_SECTION_\nPo II wojnie \xc5\x9bwiatowej\n_START_PARAGRAPH_\nPo 1945 roku ca\xc5\x82y kompleks przekazano na potrzeby muzeum. W latach 1954-1958 na zamku przeprowadzono badania archeologiczne. W latach 50. i 60. przeprowadzono prace konserwatorskie i zabezpieczono zamek w formie trwa\xc5\x82ej ruiny. Zrekonstruowano jedynie budynek bramny oraz przyziemie renesansowego domu mieszkalnego._NEWLINE_Na wysp\xc4\x99 zamkow\xc4\x85 naj\xc5\x82atwiej dosta\xc4\x87 si\xc4\x99 od strony mi\xc4\x99dzyrzeckiego rynku, ulic\xc4\x85 Podzamcze przez dom bramny, odbudowany w 1975 na wz\xc3\xb3r XVIII-wiecznego. Z lewej strony dziedzi\xc5\x84ca stoj\xc4\x85 barokowe budynki dawnego starostwa i oficyny dworskiej, a na wprost \xe2\x80\x93 ruiny \xc5\x9bredniowiecznego zamku, do kt\xc3\xb3rego mo\xc5\xbcna wej\xc5\x9b\xc4\x87 przez bram\xc4\x99 i obejrze\xc4\x87 je od \xc5\x9brodka, b\xc4\x85d\xc5\xba obej\xc5\x9b\xc4\x87 zamek tras\xc4\x85 wok\xc3\xb3\xc5\x82 fosy. W muzeum prezentowana jest makieta zamku, przedstawiaj\xc4\x85ca jego pierwotny wygl\xc4\x85d. Od 2005 wej\xc5\x9bcie na dziedziniec zamku by\xc5\x82o niemo\xc5\xbcliwe. Pocz\xc4\x85tkowo, przyczyn\xc4\x85 takiego stanu rzeczy by\xc5\x82 remont drewnianego mostu prowadz\xc4\x85cego do bramy g\xc5\x82\xc3\xb3wnej (roboty zosta\xc5\x82y zako\xc5\x84czone w 2006), a od 2006 \xe2\x80\x93 stan techniczny mur\xc3\xb3w obronnych. Aktualnie zamek udost\xc4\x99pniony jest zwiedzaj\xc4\x85cym, planowane jest tak\xc5\xbce otwarcie w podziemiach sali tortur.\n_START_SECTION_\nArchitektura\n_START_PARAGRAPH_\nZamek posadowiony jest na sztucznym wzniesieniu w wid\xc5\x82ach rzek Obry oraz Paklicy. Zajmuje powierzchni\xc4\x99 oko\xc5\x82o 1200 m2 na planie nieregularnego wieloboku. Przez lata w warowni stacjonowa\xc5\x82y polskie wojska, strzeg\xc4\x85ce pobliskiej, zachodniej granicy Rzeczpospolitej. Dzi\xc5\x9b jest zamkiem zrujnowanym i z dawnej pot\xc4\x99gi umocnie\xc5\x84 niewiele pozosta\xc5\x82o._NEWLINE_Pierwotny s\xc5\x82owia\xc5\x84ski gr\xc3\xb3dek by\xc5\x82 niedu\xc5\xbcych rozmiar\xc3\xb3w i mia\xc5\x82 kszta\xc5\x82t kolisty lub nieregularnego owalu. Mia\xc5\x82 on konstrukcj\xc4\x99 przek\xc5\x82adankow\xc4\x85 rozpowszechnion\xc4\x85 w tym okresie na terenie Polski. Badania archeologiczne udowodni\xc5\x82y, \xc5\xbce XIII w. gr\xc3\xb3dek ten posiada\xc5\x82 ju\xc5\xbc budowle murowane takie jak wie\xc5\xbca oraz prawdopodobnie murowan\xc4\x85 bram\xc4\x99. Mur okalaj\xc4\x85cy teren zamku powsta\xc5\x82 dopiero po modernizacji i budowie nowych za\xc5\x82o\xc5\xbce\xc5\x84 w czasach Kazimierza Wielkiego._NEWLINE_Mi\xc4\x99dzyrzecki zamek posiada specyficzn\xc4\x85 form\xc4\x99, cho\xc4\x87 zaliczany jest do zamk\xc3\xb3w nizinnych. Wynika to z postawienia mur\xc3\xb3w obronnych na grzbiecie dawnych obwa\xc5\x82owa\xc5\x84 grodowych o nieregularnym kszta\xc5\x82cie dostosowanych do warunk\xc3\xb3w topograficznych. Mury maj\xc4\x85 kszta\xc5\x82t podkowy o \xc5\x82\xc4\x85cznej d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci 145 metr\xc3\xb3w i 2,6 metr\xc3\xb3w szeroko\xc5\x9bci (u podstawy wi\xc4\x99cej). Zachowany jest do wysoko\xc5\x9bci oko\xc5\x82o 9 metr\xc3\xb3w (na \xc5\xbcadnym odcinku nie jest to wymiar pe\xc5\x82ny). Wed\xc5\x82ug zachowanego dokumentu z 1564 roku, mury zwie\xc5\x84czone by\xc5\x82y krenela\xc5\xbcem, zadaszonym gontami. Przestrze\xc5\x84 wewn\xc4\x99trzna wynosi oko\xc5\x82o 1200 metr\xc3\xb3w kwadratowych. Wjazd do zamku, w postaci gotyckiej wie\xc5\xbcy bramnej zaopatrzonej w most zwodzony, znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci wschodniego muru. By\xc5\x82a ona broniona by\xc5\x82a przez s\xc4\x85siaduj\xc4\x85c\xc4\x85 z ni\xc4\x85 od p\xc3\xb3\xc5\x82nocy, du\xc5\xbc\xc4\x85, cylindryczn\xc4\x85 wie\xc5\xbc\xc4\x99, spe\xc5\x82niaj\xc4\x85c\xc4\x85 rol\xc4\x99 sto\xc5\x82pu. Do dzi\xc5\x9b zachowa\xc5\x82a si\xc4\x99 wewn\xc4\x99trzna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 jej cylindra i kamienny fundament.  Obron\xc4\x99 muru wspomaga\xc5\x82y mniejsze wie\xc5\xbcyczki. Zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 relikty dw\xc3\xb3ch. Lepiej zachowana p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-zachodnia reprezentuje typ p\xc3\xb3\xc5\x82okr\xc4\x85g\xc5\x82ej baszty \xc5\x82upinowej. Dodatkowym zabezpieczeniem by\xc5\x82a fosa zasilana wodami z rzeki Obry, o szeroko\xc5\x9bci oko\xc5\x82o 12 metr\xc3\xb3w oraz bagna otaczaj\xc4\x85ce zamek od zachodu i po\xc5\x82udnia. _NEWLINE_Taki stan przetrwa\xc5\x82 bez wi\xc4\x99kszych zmian do 1520 roku, kiedy to zamek zosta\xc5\x82 zniszczony przez najemne wojska niemieckie podczas bitwy o Mi\xc4\x99dzyrzecz w czasie wojny polsko-krzy\xc5\xbcackiej. Z racji strategicznego znaczenia zamku, jego odbudowa i modernizacja by\xc5\x82a konieczno\xc5\x9bci\xc4\x85._NEWLINE__NEWLINE_Bram\xc4\x99 wjazdow\xc4\x85 przesuni\xc4\x99to na \xc5\x9brodek wschodniego muru, obok dawnej wie\xc5\xbcy bramnej. Zamek zosta\xc5\x82 powi\xc4\x99kszony w kierunku wschodnim, gdy wzniesione zosta\xc5\x82y dwie cylindryczne basteje artyleryjskie, kt\xc3\xb3re po\xc5\x82\xc4\x85czono kr\xc3\xb3tkim murem z bram\xc4\x85 i furt\xc4\x85 dla pieszych. Do zewn\xc4\x99trznej bramy i furty prowadzi\xc5\x82y mosty zwodzone. Basteje posiada\xc5\x82y mury grube na 3,5 m z pi\xc4\x99cioma strzelnicami dla dzia\xc5\x82 ka\xc5\xbcda. Zosta\xc5\x82y zaopatrzone w solidne sklepienia tworz\xc4\x85ce na szczycie taras dla strzelc\xc3\xb3w, na kt\xc3\xb3ry dodatkowo mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o wci\xc4\x85gn\xc4\x85\xc4\x87 dzia\xc5\x82a. Jeszcze w 1699 roku w zamku przechowywano 4 wielkie hakownice, tzw. podw\xc3\xb3jne (Lustracja zamku z 1699 r. w: E. Raczy\xc5\x84ski "Wspomnienia Wielkopolski" t.1, wyd. "Or\xc4\x99downik", 1842 r., s.200). Wed\xc5\x82ug lustracji z 1780 z taras\xc3\xb3w obu bastei mog\xc5\x82o strzela\xc4\x87 jednocze\xc5\x9bnie do stu \xc5\xbco\xc5\x82nierzy (Lustracja zamku z 1770 r. w: E. Raczy\xc5\x84ski "Wspomnienia Wielkopolski" t.1, wyd. "Or\xc4\x99downik", 1842 r., s.202).Dawn\xc4\x85 wie\xc5\xbc\xc4\x99 bramn\xc4\x85 przebudowano na wartowni\xc4\x99 i po\xc5\x82\xc4\x85czono ze zbudowanymi na bastei p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-wschodniej pomieszczeniami w jeden du\xc5\xbcy gmach. \xc5\x9aredniowieczne baszty i wie\xc5\xbce, jako nienowoczesne i nieprzydatne w epoce broni palnej i artylerii- prawdopodobnie rozebrano do wysoko\xc5\x9bci muru obwodowego: nowo\xc5\xbcytne lustracje stanu  fortyfikacji milcz\xc4\x85 na ich temat. Ca\xc5\x82y mur obwodowy znacznie pogrubiono. A\xc5\xbc do schy\xc5\x82ku XVIII wieku przetrwa\xc5\x82y fragmenty krenela\xc5\xbcu nad zewn\xc4\x99trzn\xc4\x85 bram\xc4\x85, uj\xc4\x99te na jednym ze sztych\xc3\xb3w K.Albertiego. Po modernizacji w XVI wieku zamek sta\xc5\x82 si\xc4\x99 bardzo trudn\xc4\x85 do zdobycia twierdz\xc4\x85. _NEWLINE_Zabudowa wn\xc4\x99trza zamku ulega\xc5\x82a cz\xc4\x99sto przebudowie. Obok w\xc5\x82a\xc5\x9bciwego domu zamkowego znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 tu inne budynki mieszkalne, magazynowe i gospodarcze. Lokalizowano je najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej wzd\xc5\x82u\xc5\xbc mur\xc3\xb3w obwodowych. Prowadzone w po\xc5\x82. XX wieku wykopaliska oraz odnalezione przedmioty ukazuj\xc4\x85 bogate wyposa\xc5\xbcenie zamku w jego rezydencjonalnej postaci oraz liczne militaria. Teren podzamcza mie\xc5\x9bci\xc5\x82 liczne budynki gospodarcze, w II po\xc5\x82. XVI w. by\xc5\x82y to m.in. 3 stajnie, \xc5\x82a\xc5\xbania, browar, m\xc5\x82yn prochowy, wozownia, magazyny a ca\xc5\x82y teren podzamcza otoczony by\xc5\x82 drewnianym parkanem z belek, zaopatrzonym w strzelnice i zadaszonym, z dwoma budynkami bramnymi. Budynek bramny (czyli samborze) od strony rzeki Obry posiada\xc5\x82 most zwodzony.\n_START_SECTION_\nRezydencja starost\xc3\xb3w mi\xc4\x99dzyrzeckich\n_START_PARAGRAPH_\nW dawnej rezydencji starost\xc3\xb3w mi\xc4\x99dzyrzeckich wzniesionej w 1719 i w oficynie dworskiej z pocz\xc4\x85tku XVIII wieku mie\xc5\x9bci si\xc4\x99 Muzeum Regionalne z ekspozycjami: archeologiczn\xc4\x85, historyczn\xc4\x85, artystyczn\xc4\x85 i etnograficzn\xc4\x85. W muzeum prezentowana jest m.in. ciekawa, jedna z najbogatszych w Polsce kolekcja portret\xc3\xb3w trumiennych, tablic herbowych i inskrypcyjnych z XVII i XVIII w. Obok portret\xc3\xb3w trumiennych w dziele sztuki w muzeum mo\xc5\xbcna obejrze\xc4\x87 polskie malarstwo portretowe z XVII, XVIII i XIX w. oraz nieznanego pochodzenia rze\xc5\xbaby sakralne z XV- XVIII wieku. Niewykluczone, \xc5\xbce muzeum przechowuje elementy o\xc5\x82tarzy z okolicy, np. z kaplicy \xc5\x82agowskiego zamku, kt\xc3\xb3ra znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 pierwotnie w tej samej sali, w kt\xc3\xb3rej teraz mie\xc5\x9bci si\xc4\x99 kawiarnia._NEWLINE_Budynek wybudowano z ceg\xc5\x82y, na rzucie prostok\xc4\x85ta. Z racji nier\xc3\xb3wno\xc5\x9bci terenu od p\xc3\xb3\xc5\x82nocy parterowy, a od po\xc5\x82udnia pi\xc4\x99trowy. Ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 pokrywa dach mansardowy. Piwnice budynku maj\xc4\x85 sklepienia barokowe. Elewacja otynkowana z wej\xc5\x9bciem od frontu. Wn\xc4\x99trze rezydencji jest dwutraktowe._NEWLINE_Oficyn\xc4\x99 wzniesiono prostopadle do rezydencji. Wykonana w konstrukcji szkieletowej na planie prostok\xc4\x85ta. Dach dwuspadowy, nakryty dach\xc3\xb3wk\xc4\x85. Wn\xc4\x99trze oficyny jest tak\xc5\xbce dwutraktowe.\n_START_SECTION_\nPozosta\xc5\x82e obiekty\n_START_PARAGRAPH_\nNa terenie wyspy zamkowej znajduje si\xc4\x99 zrekonstruowany dom bramny, zniszczony przez wojska radzieckie w 1945 roku. Do zespo\xc5\x82u zamkowo-muzealnego nale\xc5\xbcy tak\xc5\xbce karczma wzniesiona poza wysp\xc4\x85, przy obecnej drodze wojew\xc3\xb3dzkiej nr 137. Budynek wzniesiono w XVIII wieku. Wn\xc4\x99trze zosta\xc5\x82o niemal ca\xc5\x82kowicie przebudowane w XIX i zw\xc5\x82aszcza w XX wieku. Wzniesiona na rzucie prostok\xc4\x85ta, z dachem dwuspadowym. \xc5\x9arodkowa cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 podwy\xc5\xbcszona zosta\xc5\x82a o jedn\xc4\x85 kondygnacje. Po drugiej stroni rzeki Obry (przy ulicy Winnica), naprzeciw zamku znajduje si\xc4\x99 dawny folwark zamkowy z pierwszej po\xc5\x82owy XIX wieku. W sk\xc5\x82ad zespo\xc5\x82u wchodz\xc4\x85 budynki mieszkalne oraz gospodarcze. Ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 po\xc5\x82\xc4\x85czona by\xc5\x82a z zamkiem drewnianym mostem, obecnie nie istniej\xc4\x85cym.\n_START_SECTION_\nPark zamkowy\n_START_PARAGRAPH_\nOtaczaj\xc4\x85cy zabudowania zamkowe park pochodzi z XIX wieku. Szczeg\xc3\xb3lnie cenna jest aleja platan\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3ra biegnie dawnym zewn\xc4\x99trznym wa\xc5\x82em grodu. Ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 za\xc5\x82o\xc5\xbcenia uzupe\xc5\x82niaj\xc4\x85 wody Obry i Paklicy (wraz z jej starorzeczem) oraz fosa zamkowa.\n_START_SECTION_\nBadania archeologiczne\n_START_PARAGRAPH_\nPo zako\xc5\x84czeniu II wojny \xc5\x9bwiatowej w latach 1954-58 Muzeum Archeologiczne w Poznaniu przeprowadzi\xc5\x82o kompleksowe badania archeologiczne obiektu, kt\xc3\xb3re umo\xc5\xbcliwi\xc5\x82y jego cz\xc4\x99\xc5\x9bciow\xc4\x85 rekonstrukcj\xc4\x99 w okresie PRL. Inicjatorami byli Alf Kowalski kierownik Muzeum w Mi\xc4\x99dzyrzeczu oraz K. Felchnerowski Wojew\xc3\xb3dzki Konserwator Zabytk\xc3\xb3w z Zielonej G\xc3\xb3ry. Badania te finansowane by\xc5\x82y z funduszu zielonog\xc3\xb3rskiego konserwatora zabytk\xc3\xb3w. Opiek\xc4\x99 naukow\xc4\x85 nad badaniami obj\xc4\x85\xc5\x82 prof. J\xc3\xb3zef Kostrzewski. W czasie prac in\xc5\xbcynier Z. Zientkiewicz przeprowadzi\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc badania architektoniczne, a T. Bartkowski badania geomorfologiczne._NEWLINE_Pierwsze badania sonda\xc5\xbcowe przeprowadzone zosta\xc5\x82y w 1954, a ich celem by\xc5\x82o rozpoznanie wcze\xc5\x9bniejszych warstw osadniczych. Prace te potwierdzi\xc5\x82y istnienie budowli murowanych z XIII wieku, a wi\xc4\x99c przed okresem panowania Kazimierza Wielkiego. W kolejnym 1955 roku odkryto na terenie zamku pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci wa\xc5\x82u grodu wczesno\xc5\x9bredniowiecznego datowanego na koniec X lub pocz\xc4\x85tek XI wieku. Badania archeologiczne doprowadzi\xc5\x82y do przesuni\xc4\x99cia daty historycznego osadnictwa w tym miejscu poniewa\xc5\xbc pierwsze pisane dokumenty podaj\xc4\x85 wiadomo\xc5\x9bci o istnieniu kasztelanii mi\xc4\x99dzyrzeckiej dopiero w 1230._NEWLINE_Na terenie obj\xc4\x99tych pracami znaleziono wiele obiekt\xc3\xb3w i artefakt\xc3\xb3w. Bardzo bogate w zabytki okaza\xc5\x82y si\xc4\x99 warstwy pochodz\xc4\x85ce z okresu \xc5\x9bredniowiecza. Na przestrzeni 115 m2, w ziemi o obj\xc4\x99to\xc5\x9bci 230m3, znaleziono: 1542 przedmioty metalowe, 129 rogowych i ko\xc5\x9bcianych, 756 szklanych (cz\xc4\x99\xc5\x9bci naczy\xc5\x84 szklanych i ozdoby), 498 drewnianych, 1450 sk\xc3\xb3rzanych (w tym 33 ca\xc5\x82e buty), 48 wi\xc4\x99kszych kawa\xc5\x82k\xc3\xb3w tkanin, 84 000 u\xc5\x82amk\xc3\xb3w ceramiki i ok. 120 000 ko\xc5\x9bci. Najliczniejsz\xc4\x85 grup\xc4\x85 znalezionych przedmiot\xc3\xb3w metalowych by\xc5\x82y militaria, przede wszystkim groty be\xc5\x82t\xc3\xb3w do kusz (140 szt.), kt\xc3\xb3re wielokrotnie ilo\xc5\x9bciowo przewa\xc5\xbcaj\xc4\x85 nad grotami strza\xc5\x82, kt\xc3\xb3rych wykopano 17 sztuk. Liczn\xc4\x85 grup\xc4\x99 stanowi\xc5\x82y te\xc5\xbc przedmioty zwi\xc4\x85zane z jazd\xc4\x85 konn\xc4\x85, takie jak podkowy, hufnale, zgrzeb\xc5\x82a, w\xc4\x99dzid\xc5\x82a, strzemiona, ostrogi itp._NEWLINE_Du\xc5\xbc\xc4\x85 grup\xc4\x99 w\xc5\x9br\xc3\xb3d wykopanych zabytk\xc3\xb3w stanowi\xc5\x82y przedmioty b\xc4\x99d\xc4\x85ce w owych czasach przedmiotami zbytku. Obok licznych naczy\xc5\x84 szklanych znaleziono poka\xc5\xban\xc4\x85 grup\xc4\x99 przedmiot\xc3\xb3w srebrnych oraz posrebrzanych. Do unikatowych znalezisk nale\xc5\xbcy wykonana w pierwszej po\xc5\x82owie III wieku gemma z karneolu z wizerunkiem cesarza Gordiana III (238\xe2\x80\x94244) na awersie oraz scen\xc4\x85 mitologiczn\xc4\x85 na rewersie, kt\xc3\xb3ra datowana jest na schy\xc5\x82kowy okres istnienia Cesarstwa Rzymskiego. Gemmy takie bardzo ch\xc4\x99tnie noszono jako ozdoby tak\xc5\xbce w \xc5\x9bredniowieczu.'