b'\n_START_ARTICLE_\nHistoria suwerennej Kanady\n_START_SECTION_\nKonfederacja Kanady\n_START_PARAGRAPH_\nW d\xc4\x85\xc5\xbceniu do przezwyci\xc4\x99\xc5\xbcenia permanentnego kryzysu parlamentarnego przy\xc5\x9bwieca\xc5\x82y tak\xc5\xbce inne cele. Chodzi\xc5\x82o o powi\xc4\x99kszenie suwerenno\xc5\x9bci kraju. W tym sensie John Macdonald w istocie mo\xc5\xbce by\xc4\x87 uznany za "ojca narodu". W procesie tworzenia si\xc4\x99 \xc5\x9bwiadomo\xc5\x9bci kanadyjskiej niema\xc5\x82\xc4\x85 rol\xc4\x99 odegra\xc5\x82 przyk\xc5\x82ad ameryka\xc5\x84ski. W ci\xc4\x85gu nieca\xc5\x82ych stu lat ze zbioru rolniczych kolonii powsta\xc5\x82o olbrzymie pa\xc5\x84stwo, pot\xc4\x99\xc5\xbcne gospodarczo, zaczynaj\xc4\x85ce robi\xc4\x87 karier\xc4\x99 na scenie mi\xc4\x99dzynarodowej. Starania federalist\xc3\xb3w sz\xc5\x82y w dw\xc3\xb3ch kierunkach, po pierwsze by wytworzy\xc4\x87 we wschodnich koloniach brytyjskich odpowiedni klimat oraz przekona\xc4\x87 rz\xc4\x85d brytyjski do konieczno\xc5\x9bci zmian. Pierwsza konferencja konfederacyjna \xe2\x80\x93 konferencja w Charlottetown odby\xc5\x82a si\xc4\x99 w Charlottetown \xe2\x80\x93 Wyspa Ksi\xc4\x99cia Edwarda 1864. Spotkanie kontynuowano na konferencji w Qu\xc3\xa9becu tego samego roku \xe2\x80\x93 konferencja w Qu\xc3\xa9becu. W 1866 przedstawiciele czterech prowincji \xe2\x80\x93 Ontario, Quebec, Nowa Szkocja i Nowy Brunszwik \xe2\x80\x93 udali si\xc4\x99 do Londynu, gdzie ich idea spotka\xc5\x82a si\xc4\x99 z przychylnym przyj\xc4\x99ciem na konferencji londy\xc5\x84skiej. W 1867 Parlament Brytyjski uchwali\xc5\x82 Ustaw\xc4\x99 o Brytyjskiej Ameryce P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej. 1 lipca 1867 Konfederacja Kanady sta\xc5\x82a si\xc4\x99 faktem.\n_START_SECTION_\nCzasy Macdonalda \xe2\x80\x93 jedno\xc5\x9b\xc4\x87 i ekspansja terytorialna\n_START_PARAGRAPH_\nPierwsz\xc4\x85 pr\xc3\xb3b\xc4\x85 jedno\xc5\x9bci Kanady by\xc5\x82a sprawa separatyzmu w Nowej Szkocji. W pierwszych prowincjonalnych wyborach parlamentarnych Partia Antykonfederacyjna zdoby\xc5\x82a wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 w Parlamencie Nowej Szkocji. Mimo stara\xc5\x84 nie uda\xc5\x82o si\xc4\x99 jej jednak wyprowadzi\xc4\x87 prowincji z Konfederacji._NEWLINE_Polityka konserwatyst\xc3\xb3w pod przyw\xc3\xb3dztwem Johna Macdonalda opiera\xc5\x82a si\xc4\x99 na d\xc4\x85\xc5\xbceniu do stworzenia silnego, jednolitego i rozleg\xc5\x82ego pa\xc5\x84stwa. Skonfederowane cztery prowincje zajmowa\xc5\x82y nik\xc5\x82y procent powierzchni Kanady (zobacz mapa w Konfederacja Kanady), jaki mia\xc5\x82a ona obejmowa\xc4\x87 ju\xc5\xbc w kilka lat potem. W 1869 rz\xc4\x85d Kanady przej\xc4\x85\xc5\x82 od Kompania Zatoki Hudsona olbrzymi obszar obejmuj\xc4\x85cy p\xc3\xb3\xc5\x82nocne i zachodnie obszary kontynentu, wok\xc3\xb3\xc5\x82 Zatoki Hudsona, m\xc3\xb3rz arktycznych, prerii a\xc5\xbc po zachodnie stoki G\xc3\xb3r Skalistych. By\xc5\x82 to najwi\xc4\x99kszy w \xc5\x9bwiecie obszar kontrolowany przez prywatn\xc4\x85 korporacj\xc4\x99. Przekazanie teren\xc3\xb3w przy\xc5\x82\xc4\x85czonych do Kanady jako Terytoria P\xc3\xb3\xc5\x82nocno-Zachodnie odby\xc5\x82o si\xc4\x99 poprzez akt prawny zrzeczenia si\xc4\x99 ich Deed of Surrender w 1869._NEWLINE_Zanim jednak przysech\xc5\x82 atrament na akcie wcielenia, wybuch\xc5\x82y problemy. Jedynym wi\xc4\x99kszym skupiskiem ludzkim na nowo wcielonych terytoriach by\xc5\x82y tereny sk\xc5\x82adaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 z szeregu osad nad rzek\xc4\x85 Red River (Rivi\xc3\xa8re Rouge). Przyw\xc3\xb3dc\xc4\x85 politycznym ok. 12 tys. ich mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w by\xc5\x82 Louis Riel, kt\xc3\xb3ry og\xc5\x82osi\xc5\x82 si\xc4\x99 samozwa\xc5\x84czym premierem w\xc5\x82asnej prowincji. Wydarzenia roku 1869 znane jako rebelia nad Rzek\xc4\x85 Czerwon\xc4\x85 doprowadzi\xc5\x82y do wydzielenia z Terytori\xc3\xb3w P\xc3\xb3\xc5\x82nocno-Zachodnich pi\xc4\x85tej prowincji Kanady, utworzonej na mocy Ustawa o Manitobie w roku 1870 \xe2\x80\x93 Manitoba Act of 1870._NEWLINE_Nowa Kanada zajmowa\xc5\x82a olbrzymi obszar od Atlantyku, si\xc4\x99gaj\xc4\x85c niemal wybrze\xc5\xbcy Oceanu Spokojnego. Od jego wybrze\xc5\xbcy oddziela\xc5\x82y j\xc4\x85 tylko Alaska i Kolumbia Brytyjska. Ta ostatnia by\xc5\x82a koloni\xc4\x85 brytyjsk\xc4\x85 posiadaj\xc4\x85c\xc4\x85 wzgl\xc4\x99dnie du\xc5\xbc\xc4\x85 samodzielno\xc5\x9b\xc4\x87. Oddzielona od Kanady olbrzymimi obszarami nie czu\xc5\x82a \xc5\xbcadnego zwi\xc4\x85zku z Kanad\xc4\x85. Akces Kolumbii Brytyjskiej do Kanady by\xc5\x82 spowodowany czysto ekonomicznymi przyczynami. Rz\xc4\x85d federalny Kanady zobowi\xc4\x85za\xc5\x82 si\xc4\x99 sp\xc5\x82aci\xc4\x87 olbrzymie zad\xc5\x82u\xc5\xbcenie bankrutuj\xc4\x85cej kolonii. W 1871 zosta\xc5\x82a ona sz\xc3\xb3st\xc4\x85 prowincj\xc4\x85 Federacji. W 1873 do Konfederacji przyst\xc4\x85pi\xc5\x82a ma\xc5\x82a Wyspa Ksi\xc4\x99cia Edwarda, kt\xc3\xb3ra zosta\xc5\x82a sz\xc3\xb3st\xc4\x85 prowincj\xc4\x85. Poza Federacj\xc4\x85 pozosta\xc5\x82a jedynie Nowa Fundlandia._NEWLINE_Pierwszy spis powszechny w Kanadzie, kt\xc3\xb3ry przeprowadzono w 1871, wykaza\xc5\x82 populacj\xc4\x99 3 689 257 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w._NEWLINE_Wa\xc5\xbcn\xc4\x85 decyzj\xc4\x85 podj\xc4\x99t\xc4\x85 przez rz\xc4\x85d konserwatywny by\xc5\x82\xc4\x85 budowa Kolei Transkanadyjskiej. Ten olbrzymi in\xc5\xbcynierski i finansowy projekt by\xc5\x82 niezwykle wa\xc5\xbcny dla przysz\xc5\x82ego rozwoju ekonomicznego Kanady. Macdonald przyrzek\xc5\x82 zbudowanie kolei \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85cej wybrze\xc5\xbca Atlantyku i Pacyfiku w ci\xc4\x85gu dziesi\xc4\x99ciu lat. Niepowodzenie projektu po\xc5\x82\xc4\x85czone ze skandalem korupcyjnym kosztowa\xc5\x82o konserwatyst\xc3\xb3w utrat\xc4\x99 rz\xc4\x85d\xc3\xb3w. Epizod rz\xc4\x85d\xc3\xb3w liberalnych po\xc5\x82\xc4\x85czony ze zbli\xc5\xbceniem gospodarczym z USA zosta\xc5\x82 przerwany tryumfalnym powrotem do w\xc5\x82adzy Macdonalda, kt\xc3\xb3ry powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do protekcjonistycznej polityki gospodarczej, opartej na barierach celnych oraz do stymulowania rynku wewn\xc4\x99trznego._NEWLINE_Po \xc5\x9bmierci Macdonalda wyra\xc5\xbanie zabrak\xc5\x82o w partii konserwatywnej lidera na jego miar\xc4\x99. Konserwaty\xc5\x9bci utrzymali w\xc5\x82adz\xc4\x99 a\xc5\xbc do 1896. Trzynastoletni okres rz\xc4\x85d\xc3\xb3w partii konserwatywnej zamkn\xc4\x85\xc5\x82 Charles Tupper. Bezpo\xc5\x9bredni\xc4\x85 przyczyn\xc4\x85 utraty w\xc5\x82adzy by\xc5\x82 tzw. kryzys szkolny w Manitobie.\n_START_SECTION_\nEpoka Wilfrieda Lauriera\n_START_PARAGRAPH_\nPi\xc4\x99tna\xc5\x9bcie lat rz\xc4\x85d\xc3\xb3w libera\xc5\x82\xc3\xb3w pod kierownictwem Wilfrida Lauriera by\xc5\x82o okresem szybkiego wzrostu ludno\xc5\x9bci, gospodarki i prosperity. Na ten proces z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82o si\xc4\x99 wiele czynnik\xc3\xb3w zewn\xc4\x99trznych i wewn\xc4\x99trznych. Do czynnik\xc3\xb3w zewn\xc4\x99trznych nale\xc5\xbca\xc5\x82y: og\xc3\xb3lny wzrost gospodarczy na \xc5\x9bwiecie, a w zawi\xc4\x85zku z tym zwi\xc4\x99kszone zapotrzebowanie na towary, w tym na zbo\xc5\xbce, kt\xc3\xb3rego Kanada sta\xc5\x82a si\xc4\x99 wielkim producentem. Uzyskanie wielkich nadwy\xc5\xbcek w produkcji rolnej sta\xc5\x82o si\xc4\x99 mo\xc5\xbcliwe dzi\xc4\x99ki bardzo intensywnej kolonizacji teren\xc3\xb3w preriowych. Nie by\xc5\x82oby to mo\xc5\xbcliwe bez wcze\xc5\x9bniejszego uko\xc5\x84czenia Kolei Transkanadyjskiej. Umo\xc5\xbcliwi\xc5\x82a ona transport wielkich ilo\xc5\x9bci produkt\xc3\xb3w rolnych do morskich port\xc3\xb3w w Montrealu i Vancouver._NEWLINE_Innym czynnikiem, kt\xc3\xb3ry gwa\xc5\x82townie przyspieszy\xc5\x82 gospodark\xc4\x99 i osadnictwo w Kanadzie by\xc5\x82o odkrycie z\xc5\x82ota nad rzek\xc4\x85 Klondike w 1897. Gor\xc4\x85czka z\xc5\x82ota przyci\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82a do Kanady wielu niespokojnych duch\xc3\xb3w z ca\xc5\x82ej Ameryki i Europy, lecz dzi\xc4\x99ki mi\xc4\x99dzynarodowej publicystyce na temat wydarze\xc5\x84 oraz pisarstwu takich autor\xc3\xb3w jak Jack London i Robert Service rozs\xc5\x82awione zosta\xc5\x82o imi\xc4\x99 Kanady, jako kraju wielkich przestrzeni i \xc5\x82atwego bogactwa. Spowodowa\xc5\x82o to kolejn\xc4\x85 fal\xc4\x99 emigracji, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie rolniczej z Europy, przede wszystkim \xc5\x9brodkowej i wschodniej, lecz te\xc5\xbc i z USA. Charakter tej emigracji z Polski znakomicie pokazuje Melchior Wa\xc5\x84kowicz w swej powie\xc5\x9bci-reporta\xc5\xbcu "Tworzywo", gdzie biedacy z g\xc5\x82oduj\xc4\x85cych galicyjskich wiosek w kr\xc3\xb3tkim czasie stawali si\xc4\x99 zamo\xc5\xbcnymi gospodarzami._NEWLINE_Rozw\xc3\xb3j populacji teren\xc3\xb3w preriowych sk\xc5\x82oni\xc5\x82 rz\xc4\x85d do utworzenia dw\xc3\xb3ch kolejnych prowincji Saskatchewan i Alberty w roku 1905._NEWLINE_Inny pozytywnym efektem gor\xc4\x85czki z\xc5\x82ota by\xc5\x82o zintensyfikowanie bada\xc5\x84 geologicznych w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych cz\xc4\x99\xc5\x9bciach Kanady w nadziei na znalezienie innych obszar\xc3\xb3w z\xc5\x82otono\xc5\x9bnych. Przy tej okazji odkrywano z\xc5\x82o\xc5\xbca cennych minera\xc5\x82\xc3\xb3w takich jak nikiel, mied\xc5\xba, srebro i innych._NEWLINE_Jedynymi problemami, z jakimi spotka\xc5\x82 si\xc4\x99 rz\xc4\x85d Lauriera, by\xc5\x82y kwestie stosunk\xc3\xb3w z Wielk\xc4\x85 Brytani\xc4\x85 i Stanami Zjednoczonymi. Ustawa o Kanadzie i zwi\xc4\x85zany z ni\xc4\x85 akt Konfederacji Kanady uzale\xc5\xbcnia\xc5\x82 polityk\xc4\x99 zagraniczn\xc4\x85 Kanady od dzia\xc5\x82a\xc5\x84 brytyjskich. Podporz\xc4\x85dkowywa\xc5\x82 tak\xc5\xbce kanadyjskie si\xc5\x82y zbrojne brytyjskiemu dow\xc3\xb3dztwu. W Kanadzie, w przeciwie\xc5\x84stwie do innych domini\xc3\xb3w brytyjskich, sytuacja by\xc5\x82a do\xc5\x9b\xc4\x87 delikatna. Du\xc5\xbcy udzia\xc5\x82 ludno\xc5\x9bci frankofo\xc5\x84skiej maj\xc4\x85cej szerokie wp\xc5\x82ywy i tradycyjnie nastawionej antybrytyjsko znacznie utrudnia\xc5\x82 prowadzenie polityki rz\xc4\x85dowi. Pierwszym testem lojalno\xc5\x9bci Kanady wobec macierzy by\xc5\x82a wojna burska. Spotka\xc5\x82a si\xc4\x99 ona z entuzjastycznym przyj\xc4\x99ciem ludno\xc5\x9bci brytyjskiej ale bardzo niech\xc4\x99tnym frankofo\xc5\x84skiej. Laurier stara\xc5\x82 si\xc4\x99 znale\xc5\xba\xc4\x87 kompromis wysy\xc5\x82aj\xc4\x85c do Po\xc5\x82udniowej Afryki ochotniczy oddzia\xc5\x82 z\xc5\x82o\xc5\xbcony pocz\xc4\x85tkowo z 1000 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy. Ostatecznie zaanga\xc5\xbcowanie zbrojne musia\xc5\x82o si\xc4\x99 powi\xc4\x99kszy\xc4\x87 \xe2\x80\x93 7368 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie kawalerii zosta\xc5\x82o wys\xc5\x82anych na wojn\xc4\x99. W wyniku walk zgin\xc4\x99\xc5\x82o 89 Kanadyjczyk\xc3\xb3w. Kolejnych 130 zmar\xc5\x82o z powodu tropikalnych chor\xc3\xb3b._NEWLINE_Udzia\xc5\x82 Kanady w wojnie podni\xc3\xb3s\xc5\x82 pytanie stopnia zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci wobec Wielkiej Brytanii oraz organizacji samej armii. Podnoszono kwestie nie tylko zasadno\xc5\x9bci samego udzia\xc5\x82u w wojnach niezwi\xc4\x85zanych z obron\xc4\x85 terytorium pa\xc5\x84stwa, lecz tak\xc5\xbce brak niezale\xc5\xbcno\xc5\x9bci kanadyjskich si\xc5\x82 zbrojnych. Dyskusje te doprowadzi\xc5\x82y do uchwalenia nowej ustawy Militia Act w 1904. Frederick Borden, \xc3\xb3wczesny minister si\xc5\x82 zbrojnych (milicji), rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 organizowanie profesjonalnej armii. Powo\xc5\x82ano s\xc5\x82u\xc5\xbcby medyczne \xe2\x80\x93 Medical Corp, korpus in\xc5\xbcynieryjny \xe2\x80\x93 Corps of Engineers oraz korpus s\xc5\x82u\xc5\xbcby wewn\xc4\x99trznej \xe2\x80\x93 Army Service Corps i Odrnance Corps. W 1910 powo\xc5\x82ano tak\xc5\xbce Marynark\xc4\x99 Wojenn\xc4\x85 \xe2\x80\x93 Royal Navy. Te szeroko zakrojone reformy nie zaowocowa\xc5\x82y przed wybuchem I wojny \xc5\x9bwiatowej, jednak\xc5\xbce Kanada zdo\xc5\x82a\xc5\x82a uzyska\xc4\x87 pewn\xc4\x85 niezale\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 militarn\xc4\x85._NEWLINE_Wszystkie problemy podsycane zr\xc4\x99cznie przez opozycj\xc4\x99 wywo\xc5\x82a\xc5\x82y obawy, i\xc5\xbc wypadku wojny Brytyjczycy przest\xc4\x85piliby do przymusowego zaci\xc4\x85gu \xc5\xbco\xc5\x82nierza w Kanadzie. Znacznie podkopa\xc5\x82o to zaufanie dla rz\xc4\x85du liberalnego. Bezpo\xc5\x9bredni\xc4\x85 przyczyn\xc4\x85 jego upadku i powrotu konserwatyst\xc3\xb3w by\xc5\x82a pr\xc3\xb3ba unormowania stosunk\xc3\xb3w handlowych ze Stanami Zjednoczonymi. Okaza\xc5\x82o si\xc4\x99, \xc5\xbce nieufno\xc5\x9b\xc4\x87 do po\xc5\x82udniowego s\xc4\x85siada przewy\xc5\xbcsza obaw\xc4\x99 przed brytyjskim zaci\xc4\x85giem. Zawarta umowa handlowa znosi\xc5\x82a wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 ce\xc5\x82 i otwiera\xc5\x82a oba rynki na swoje towary. Doprowadzi\xc5\x82o to do wzburzenia w szeregach konserwatywnej opozycji. Laurier pewny swej pozycji zdecydowa\xc5\x82 si\xc4\x99 na rozpisanie przedterminowych wybor\xc3\xb3w po zaledwie dw\xc3\xb3ch latach funkcjonowania 11 parlamentu. Niespodziewanie w wyborach 1911 r. zwyci\xc4\x99stwo odnie\xc5\x9bli konserwaty\xc5\x9bci.\n_START_SECTION_\nKanada w czasie I wojny \xc5\x9bwiatowej\n_START_PARAGRAPH_\nKonserwaty\xc5\x9bci powr\xc3\xb3cili do w\xc5\x82adzy w Kanadzie w przeddzie\xc5\x84 I wojny \xc5\x9bwiatowej. Wkr\xc3\xb3tce sta\xc5\x82a si\xc4\x99 ona pr\xc3\xb3b\xc4\x85 jedno\xc5\x9bci kraju. Zgodnie z postawieniami Konfederacji polityka zagraniczna Kanady musia\xc5\x82a by\xc4\x87 skoordynowana z brytyjsk\xc4\x85. Kanada natychmiast przyst\xc4\x85pi\xc5\x82a do wojny. Pierwszy kanadyjski kontyngent sk\xc5\x82adaj\xc4\x85cy si\xc4\x99 33 tys. \xc5\xbco\xc5\x82nierzy dotar\xc5\x82 do Europy jeszcze w 1914, na czas by wzi\xc4\x85\xc4\x87 udzia\xc5\x82 w II bitwie pod Ypres. Do roku 1916 wojska kanadyjskie podzielone by\xc5\x82y na cztery dywizje bojowe i jedn\xc4\x85 uzupe\xc5\x82nie\xc5\x84. Wojska kanadyjskie zdoby\xc5\x82y bardzo wysok\xc4\x85 reputacj\xc4\x99 i by\xc5\x82y jednymi z najlepszych oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w walcz\xc4\x85cych na frontach Europy. Wojska kanadyjskie wzi\xc4\x99\xc5\x82y udzia\xc5\x82 w nast\xc4\x99puj\xc4\x85cych wi\xc4\x99kszych bitwach: pod Ypres w 1915, pod Mount Sorrel 1916, pod Somm\xc4\x85 1916, Vimmy i Passachendeale w 1917 oraz Amiens, Cambrai i Mons w 1918._NEWLINE_W sumie 619 tysi\xc4\x99cy oficer\xc3\xb3w i \xc5\xbco\xc5\x82nierzy z Kanady oraz dodatkowo 22 tysi\xc4\x99cy Kanadyjczyk\xc3\xb3w s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85cych w RAF wzi\xc4\x99\xc5\x82o udzia\xc5\x82 w wojnie. Straty kanadyjskie wynios\xc5\x82y ponad 60 tysi\xc4\x99cy ludzi. Kanada ponios\xc5\x82a tak\xc5\xbce olbrzymie koszty materialne wojny. D\xc5\x82ug publiczny Kanady w latach 1915-1918 wzr\xc3\xb3s\xc5\x82 z 0,5 miliarda dolar\xc3\xb3w do ponad 2,5 miliarda i w ca\xc5\x82o\xc5\x9bci by\xc5\x82 finansowany z wewn\xc4\x99trznej po\xc5\xbcyczki wojennej. W czasie wojny wprowadzony (tymczasowo!) podatek od dochod\xc3\xb3w osobistych. Nigdy nie zosta\xc5\x82 on zniesiony._NEWLINE_Armia kanadyjska, pocz\xc4\x85tkowo z\xc5\x82o\xc5\xbcona wy\xc5\x82\xc4\x85cznie z ochotnik\xc3\xb3w, szybko wyczerpa\xc5\x82a swoje zasoby. Ju\xc5\xbc w roku 1917 rz\xc4\x85d stan\xc4\x85\xc5\x82 przed dylematem mobilizacji. Rz\xc4\x85d stan\xc4\x85\xc5\x82 na stanowisku konieczno\xc5\x9bci wype\xc5\x82nienia zobowi\xc4\x85za\xc5\x84 wobec Wielkiej Brytanii. Przyst\xc4\x85piono do zaci\xc4\x85gu wojska. Robert Borden spotka\xc5\x82 si\xc4\x99 z ostr\xc4\x85 opozycj\xc4\x85 i to tak\xc5\xbce we w\xc5\x82asnej partii. Po raz pierwszy linia podzia\xc5\x82u przebieg\xc5\x82a nie na linii konserwaty\xc5\x9bci - libera\xc5\x82owie, lecz frankofoni \xe2\x80\x93 reszta spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa. Ca\xc5\x82a spo\xc5\x82eczno\xc5\x9b\xc4\x87 anglosaska i wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 mniejszo\xc5\x9bci narodowych, w tym i polska, popiera\xc5\x82y dalsze zaanga\xc5\xbcowanie w europejski konflikt. Frankofoni byli temu przeciwni niemal w stu procentach. Borden z dnia na dzie\xc5\x84 utraci\xc5\x82 poparcie w parlamencie, gdy\xc5\xbc wszyscy deputowaniu z Quebecu wycofali poparcie dla rz\xc4\x85du. Jedynym sposobem zagwarantowania wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci parlamentarnej, by\xc5\x82o utworzenie koalicji prowojennej. W ten spos\xc3\xb3b powsta\xc5\x82 rz\xc4\x85d unijny liberalno-konserwatywny. W wyborach parlamentarnych 1917 kandydaci popieraj\xc4\x85cy prowojenny rz\xc4\x85d unijny zdobyli wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 w parlamencie. Wydarzenia wok\xc3\xb3\xc5\x82 udzia\xc5\x82u Kanady w wojnie znane s\xc4\x85 w historii jako kryzys mobilizacyjny.\n_START_SECTION_\nOkres mi\xc4\x99dzywojenny\n_START_PARAGRAPH_\nRz\xc4\x85d unijny przetrwa\xc5\x82 do 1921 mimo \xc5\xbce g\xc5\x82\xc3\xb3wny pow\xc3\xb3d jego utworzenia, problem mobilizacji, poszed\xc5\x82 w zapomnienie. W wyborach do 14 Parlamentu Kanady niewielk\xc4\x85 wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 zdobyli libera\xc5\x82owie, kt\xc3\xb3rych prowadzi\xc5\x82 nowy lider Mackenzie King. Ze wzgl\xc4\x99du na brak zdecydowanej wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci, rz\xc4\x85d musia\xc5\x82 polega\xc4\x87 na pozarz\xc4\x85dowym poparciu partii progresywnej. Poza kr\xc3\xb3tkim epizodem, tak\xc5\xbce niemaj\xc4\x85cego pe\xc5\x82nego poparcia parlamentarnego konserwatywnego rz\xc4\x85du Arthura Meighena (1925/1926), przez ca\xc5\x82\xc4\x85 dekad\xc4\x99 lat 20. w\xc5\x82adz\xc4\x99 sprawowali libera\xc5\x82owie. By\xc5\x82 to okres niespotykanego wcze\xc5\x9bniej prosperity gospodarczego i eksplozji demograficznej. Do Kanady nap\xc5\x82ywa\xc5\x82 nieprzerwany strumie\xc5\x84 emigrant\xc3\xb3w z Europy oraz innych cz\xc4\x99\xc5\x9bci \xc5\x9bwiata. Rozwija\xc5\x82 si\xc4\x99 przemys\xc5\x82, powsta\xc5\x82 rynek d\xc3\xb3br konsumpcyjnych. W szczeg\xc3\xb3lnym rozkwicie by\xc5\x82o rolnictwo kanadyjskie. Przez ca\xc5\x82y okres utrzymywa\xc5\x82o si\xc4\x99 zapotrzebowanie na kanadyjskie zbo\xc5\xbce, kt\xc3\xb3re mia\xc5\x82o najwi\xc4\x99kszy udzia\xc5\x82 w eksporcie._NEWLINE_Siln\xc4\x85 pozycj\xc4\x99 libera\xc5\x82\xc3\xb3w podkopa\xc5\x82 skandal, jaki mia\xc5\x82 miejsce w urz\xc4\x99dzie celnym. Z dnia na dzie\xc5\x84 libera\xc5\x82owie stracili popularno\xc5\x9b\xc4\x87. Ich k\xc5\x82opoty zr\xc4\x99cznie wykorzystali konserwaty\xc5\x9bci w kampanii wyborczej 1930 r., zdobywaj\xc4\x85c 134 na 245 mandat\xc3\xb3w i utworzyli rz\xc4\x85d, a libera\xc5\x82owie z 90 mandatami przeszli do opozycji. Pi\xc4\x99cioletnie rz\xc4\x85dy konserwatywne [[Richard Bedford Bennett|Richarda Bennetta]] nale\xc5\xbca\xc5\x82y do najmniej szcz\xc4\x99\xc5\x9bliwych w historii Kanady. Og\xc3\xb3lno\xc5\x9bwiatowy kryzys gospodarczy silnie uderzy\xc5\x82 w Kanad\xc4\x99. Do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82a si\xc4\x99 do tego d\xc5\x82ugotrwa\xc5\x82a susza na kanadyjskich preriach. Produkcja rolnicza i przemys\xc5\x82owa drastycznie si\xc4\x99 zmniejszy\xc5\x82y. Rynki zbytu si\xc4\x99 skurczy\xc5\x82y. Przez kraj przesz\xc5\x82a fala spektakularnych bankructw. Kraj stan\xc4\x85\xc5\x82 na kraw\xc4\x99dzi finansowego chaosu. Konserwaty\xc5\x9bci wydawali si\xc4\x99 nie radzi\xc4\x87 w tej trudnej sytuacji. Szybko stracili na popularno\xc5\x9bci. W 1935, gdy zacz\xc4\x99\xc5\x82a nast\xc4\x99powa\xc4\x87 powolna poprawa sytuacji ekonomicznej na \xc5\x9bwiecie, do w\xc5\x82adzy powr\xc3\xb3cili libera\xc5\x82owie. Tym razem przy w\xc5\x82adzy mieli zosta\xc4\x87 nieprzerwanie przez 22 lata, wyprowadzaj\xc4\x85c kraj z kryzysu, przeprowadzaj\xc4\x85c Kanad\xc4\x99 przez II wojn\xc4\x99 \xc5\x9bwiatow\xc4\x85 i pierwsz\xc4\x85 powojenn\xc4\x85 dekad\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nII wojna \xc5\x9bwiatowa\n_START_PARAGRAPH_\nKanada wystawi\xc5\x82a w czasie wojny ponad milion \xc5\xbco\xc5\x82nierzy._NEWLINE_Flota kanadyjska na pocz\xc4\x85tku wojny posiada par\xc4\x99 niszczycieli. Bierze udzia\xc5\x82 w obronie konwoj\xc3\xb3w na Atlantyku. Pod koniec wojny liczy 1 kr\xc4\x85\xc5\xbcownik, 8 niszczycieli oraz wiele mniejszych okr\xc4\x99t\xc3\xb3w. Lotnictwo kanadyjskie nosi nazw\xc4\x99 RCAF w Europie, Afryce,na Bliskim Wschodzie walczy\xc5\x82o kilkadziesi\xc4\x85t lotniczych dywizjon\xc3\xb3w kanadyjskich._NEWLINE_\xc5\xbbo\xc5\x82nierze kanadyjscy wzi\xc4\x99li udzia\xc5\x82 min. w rajdzie na Dieppe oraz inwazji w Normandii. 1 Armia Kanadyjska bra\xc5\x82a udzia\xc5\x82 w okupacji Niemiec.\n_START_SECTION_\nWielokulturowo\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nKanad\xc4\x99 zamieszkuje ponad 150 narodowo\xc5\x9bci, a w samym Toronto ponad 50% ludno\xc5\x9bci to imigranci. Dlatego te\xc5\xbc Kanad\xc4\x99 uznaje si\xc4\x99 na najbardziej zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowany pod wzgl\xc4\x99dem etnicznym kraj na \xc5\x9bwiecie. Toronto nosi tytu\xc5\x82 najbardziej wielokulturowego miasta \xc5\x9bwiata.'