b'\n_START_ARTICLE_\nStanis\xc5\x82aw Swianiewicz\n_START_SECTION_\nPochodzenie i lata m\xc5\x82odo\xc5\x9bci\n_START_PARAGRAPH_\nPochodzi\xc5\x82 z patriotycznej, inteligencko-szlacheckiej polskiej rodziny \xe2\x80\x93 jego pradziadek zosta\xc5\x82 stracony po powstaniu listopadowym, dziadek z bratem uczestniczyli w powstaniu styczniowym, rodzice byli lud\xc5\xbami wykszta\xc5\x82conymi, z wysok\xc4\x85 pozycj\xc4\x85 spo\xc5\x82eczn\xc4\x85 \xe2\x80\x93 ojciec Stanis\xc5\x82aw, in\xc5\xbcynier kolejnictwa, zajmowa\xc5\x82 stanowisko naczelnika odcinka kolejowego Dyneburg-Orze\xc5\x82, matka Katarzyna sko\xc5\x84czy\xc5\x82a szko\xc5\x82\xc4\x99 dla szlachetnie urodzonych panien w Wilnie z wyk\xc5\x82adowym j\xc4\x99zykiem niemieckim. Od dzieci\xc5\x84stwa w\xc5\x82ada\xc5\x82 trzema j\xc4\x99zykami: polskim, rosyjskim i niemieckim. Jako cz\xc5\x82owiek pogranicza kulturowego by\xc5\x82 \xc5\xbcyczliwie nastawiony do narodu i kultury rosyjskiej._NEWLINE_Uko\xc5\x84czy\xc5\x82 szko\xc5\x82\xc4\x99 \xc5\x9bredni\xc4\x85 w centralnej Rosji w Orle, a nast\xc4\x99pnie studiowa\xc5\x82 na Uniwersytecie Moskiewskim na wydziale prawnym obejmuj\xc4\x85cym w\xc3\xb3wczas ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 nauk spo\xc5\x82ecznych, w tym ekonomi\xc4\x99. Po przewrocie bolszewickim (rewolucji pa\xc5\xbadziernikowej) opu\xc5\x9bci\xc5\x82 Moskw\xc4\x99. Zwi\xc4\x85zany ju\xc5\xbc wcze\xc5\x9bniej z ruchem niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bciowym w 1919 zosta\xc5\x82 komendantem POW w Inflantach, a po przedostaniu si\xc4\x99 do Wilna wzi\xc4\x85\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w walkach z Armi\xc4\x85 Czerwon\xc4\x85. Od maja 1920 w sk\xc5\x82adzie oddzia\xc5\x82u, kt\xc3\xb3ry w pa\xc5\xbadzierniku tego roku wzi\xc4\x85\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w tzw. buncie zorganizowanym przez gen. Lucjana \xc5\xbbeligowskiego. Kawaler Krzy\xc5\xbca Walecznych.\n_START_SECTION_\nKariera naukowa\n_START_PARAGRAPH_\nJeszcze w czasie dzia\xc5\x82a\xc5\x84 wojennych, na podstawie indeksu Uniwersytetu Moskiewskiego z zaliczonym I rokiem studi\xc3\xb3w, zapisa\xc5\x82 si\xc4\x99 na wydzia\xc5\x82 prawa Uniwersytetu Stefana Batorego, kt\xc3\xb3ry uko\xc5\x84czy\xc5\x82 w 1924. Odby\xc5\x82 studia uzupe\xc5\x82niaj\xc4\x85ce w Pary\xc5\xbcu, Wroc\xc5\x82awiu oraz w Kilonii. 19 kwietnia 1938 zosta\xc5\x82 mianowany profesorem nadzwyczajnym ekonomii politycznej na Wydziale Prawa i Nauk Spo\xc5\x82ecznych USB._NEWLINE_Zwi\xc4\x85zany ca\xc5\x82y mi\xc4\x99dzywojenny czas z Uniwersytetem Stefana Batorego zajmowa\xc5\x82 si\xc4\x99 analiz\xc4\x85 gospodarki sowieckiej. Uwa\xc5\xbca\xc5\x82 si\xc4\x99 za ucznia W\xc5\x82adys\xc5\x82awa M. Zawadzkiego, ministra skarbu z lat 1932\xe2\x80\x931935, zwolennika liberalizmu gospodarczego. Poza prac\xc4\x85 na uczelni by\xc5\x82 cz\xc5\x82onkiem Instytutu Naukowo-Badawczego Europy Wschodniej \xe2\x80\x93 niezale\xc5\xbcnej od pa\xc5\x84stwa plac\xc3\xb3wki badawczej, skoncentrowanej na problemach tej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Europy, oraz Instytutu Europy Wschodniej we Wroc\xc5\x82awiu, poprzez kt\xc3\xb3ry organizowa\xc5\x82 wymian\xc4\x99 student\xc3\xb3w z uniwersytetami niemieckimi. Po zetkni\xc4\x99ciu si\xc4\x99 ze wschodz\xc4\x85cym faszyzmem niemieckim dokonuje studi\xc3\xb3w por\xc3\xb3wnawczych gospodarek dw\xc3\xb3ch totalitarnych kraj\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 ZSRR i III Rzeszy. Pomimo zdecydowanie negatywnego stosunku do nazizmu potrafi\xc5\x82 obiektywnie doceni\xc4\x87 szybki rozw\xc3\xb3j gospodarki niemieckiej w ramach polityki interwencjonizmu pa\xc5\x84stwowego realizowanej przez ministra gospodarki w rz\xc4\x85dzie Hitlera \xe2\x80\x93 Hjalmara Schachta. By\xc5\x82 przeciwnikiem oficjalnej propagandy zaostrzaj\xc4\x85cej stosunki polsko-niemieckie. Jako ekonomista i znawca podporz\xc4\x85dkowanej zbrojeniom gospodarki Niemiec zdawa\xc5\x82 sobie spraw\xc4\x99 z dysproporcji si\xc5\x82 pomi\xc4\x99dzy III Rzesz\xc4\x85 a II Rzecz\xc4\x85pospolit\xc4\x85 i konsekwencji izolowanej konfrontacji militarnej Niemiec i Polski._NEWLINE_Pracuj\xc4\x85c na Uniwersytecie Stefana Batorego z ramienia Senatu uczelni by\xc5\x82 kuratorem Akademickiego Klubu W\xc5\x82\xc3\xb3cz\xc4\x99g\xc3\xb3w Wile\xc5\x84skich. Od prze\xc5\x82omu lat 20. i 30. dzia\xc5\x82a\xc5\x82 w Klubie W\xc5\x82\xc3\xb3cz\xc4\x99g\xc3\xb3w Senior\xc3\xb3w, organizacji o charakterze politycznym, propaguj\xc4\x85cej tak zwan\xc4\x85 ide\xc4\x99 krajowo\xc5\x9bci, w kt\xc3\xb3rej k\xc5\x82adziono nacisk na wsp\xc3\xb3\xc5\x82prac\xc4\x99 z mniejszo\xc5\x9bciami narodowymi zamieszkuj\xc4\x85cymi \xc3\xb3wczesn\xc4\x85 Polsk\xc4\x99. By\xc5\x82 jednym z redaktor\xc3\xb3w czasopisma \xe2\x80\x9eW\xc5\x82\xc3\xb3cz\xc4\x99ga\xe2\x80\x9d organu Klubu W\xc5\x82\xc3\xb3cz\xc4\x99g\xc3\xb3w Senior\xc3\xb3w, tam te\xc5\xbc, obok Seweryna Wys\xc5\x82oucha, by\xc5\x82 autorem najwa\xc5\xbcniejszych tekst\xc3\xb3w programowych klubu._NEWLINE_Publikowa\xc5\x82, m.in. na \xc5\x82amach \xe2\x80\x9eKuriera Wile\xc5\x84skiego\xe2\x80\x9d, materia\xc5\x82y dotycz\xc4\x85ce spraw narodowo\xc5\x9bciowych oraz problem\xc3\xb3w spo\xc5\x82ecznych, dzia\xc5\x82a\xc5\x82 w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych stowarzyszeniach \xe2\x80\x93 na jednym ze spotka\xc5\x84 Ko\xc5\x82a Przyrodnik\xc3\xb3w Uniwersytetu Wile\xc5\x84skiego pozna\xc5\x82 swoj\xc4\x85 przysz\xc5\x82\xc4\x85 \xc5\xbcon\xc4\x99, Olimpi\xc4\x99 z domu Zambrzyck\xc4\x85. Spo\xc5\x9br\xc3\xb3d czworga ich dzieci Witold Swianiewicz jest wydawc\xc4\x85 angielskiego przek\xc5\x82adu ksi\xc4\x85\xc5\xbcki \xe2\x80\x9eW cieniu Katynia\xe2\x80\x9d, Jerzy Swianiewicz pionierem polskiej informatyki, a Maria Nagi\xc4\x99\xc4\x87 jest profesorem nadzwyczajnym Uniwersytetu Warmi\xc5\x84sko-Mazurskiego w Olsztynie.\n_START_SECTION_\nWojna i Katy\xc5\x84\n_START_PARAGRAPH_\nNajprawdopodobniej uwa\xc5\xbcany przez czynniki pa\xc5\x84stwowe za germanofila, pomimo cenzusu wiekowego i naukowego, 2 sierpnia 1939 otrzyma\xc5\x82 kart\xc4\x99 powo\xc5\x82ania do wojska z przydzia\xc5\x82em na pierwsz\xc4\x85 lini\xc4\x99. Uczestniczy\xc5\x82 w kampanii wrze\xc5\x9bniowej, a po bitwie pod Krasnobrodem i pr\xc3\xb3bie przedarcia si\xc4\x99 w stron\xc4\x99 granicy w\xc4\x99gierskiej wraz z niedobitkami swego oddzia\xc5\x82u wzi\xc4\x99ty do niewoli przez Armi\xc4\x99 Czerwon\xc4\x85. Poprzez ob\xc3\xb3z przej\xc5\x9bciowy w Putywlu trafi\xc5\x82 do Kozielska. Bardzo szybko zorientowa\xc5\x82 si\xc4\x99, \xc5\xbce by\xc5\x82 to ob\xc3\xb3z \xc5\x9bledczy, w kt\xc3\xb3rym na potrzeby NKWD pod kierownictwem kombryga (genera\xc5\x82-majora) (prawdopodobnie by\xc5\x82 to Wasilij Zarubin (\xd0\x92\xd0\xb0\xd1\x81\xd0\xb8\xd0\xbb\xd0\xb8\xd0\xb9 \xd0\x9c\xd0\xb8\xd1\x85\xd0\xb0\xd0\xb9\xd0\xbb\xd0\xbe\xd0\xb2\xd0\xb8\xd1\x87 \xd0\x97\xd0\xb0\xd1\x80\xd1\x83\xd0\xb1\xd0\xb8\xd0\xbd), pracownik r\xc3\xb3\xc5\xbcnych struktur wywiadu, p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszy rezydent wywiadu radzieckiego w USA) rozpracowywano ka\xc5\xbcdego internowanego. 29 kwietnia 1940 zosta\xc5\x82 wraz innymi przetrzymywanymi (w\xc5\x9br\xc3\xb3d nich by\xc5\x82 m.in. Tadeusz Tucholski) wywieziony poci\xc4\x85giem wi\xc4\x99ziennym z Kozielska do stacji Gniezdowo ko\xc5\x82o Katynia, gdzie nieoczekiwanie wycofano go z dalszego transportu i pozostawiono w poci\xc4\x85gu, podczas gdy pozosta\xc5\x82ych oficer\xc3\xb3w wyprowadzono. Przez ma\xc5\x82y otw\xc3\xb3r pod sufitem wagonu obserwowa\xc5\x82, jak wyprowadzonych umieszczano w autobusach \xe2\x80\x93 Czornyj woron \xe2\x80\x93 z oknami zasmarowanymi wapnem i wywo\xc5\xbcono dalej w nieznanym mu w\xc3\xb3wczas celu. Symptomatycznym jest, \xc5\xbce jeszcze przez d\xc5\x82ugi czas po wydarzeniach na stacji Gniezdowo nie dopuszcza\xc5\x82 mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci masowego wymordowania swoich wsp\xc3\xb3\xc5\x82towarzyszy._NEWLINE_Spod katy\xc5\x84skiego lasku trafi\xc5\x82 kolejno do wi\xc4\x99zienia w Smole\xc5\x84sku, do wewn\xc4\x99trznego wi\xc4\x99zienia NKWD na \xc5\x81ubiance i do wi\xc4\x99zienia butyrskiego w Moskwie. Po kilkumiesi\xc4\x99cznym \xc5\x9bledztwie zosta\xc5\x82 za prowadzenie w Polsce naukowych bada\xc5\x84 gospodarki ZSRR \xe2\x80\x9eskazany\xe2\x80\x9d na 8 lat \xc5\x82agru w Republice Komi (ust\xca\xb9-wymskie \xc5\x82agry) zakwalifikowanych z art. 58 kk sowieckiego kodeksu karnego jako szpiegostwo przeciw ZSRR. W sierpniu 1941, w ramach tzw. \xe2\x80\x9eamnestii\xe2\x80\x9d w wyniku uk\xc5\x82adu Sikorski-Majski zwolniony z obozu, ale jako jedyny \xc5\xbcyj\xc4\x85cy polski \xc5\x9bwiadek zbrodni katy\xc5\x84skiej natychmiast wy\xc5\x82\xc4\x85czony przez NKWD z kategorii \xe2\x80\x9eamnestionowanych\xe2\x80\x9d i odes\xc5\x82any z powrotem do \xc5\x82agru. Energiczne zabiegi ministr\xc3\xb3w rz\xc4\x85du RP Wac\xc5\x82awa Komarnickiego i Kajetana Morawskiego u ambasadora ZSRR przy Rz\xc4\x85dzie RP na uchod\xc5\xbastwie i rozstrzygaj\xc4\x85ca osobista akcja polskiego ambasadora, prof. Stanis\xc5\x82awa Kota, kt\xc3\xb3ry z pomini\xc4\x99ciem protoko\xc5\x82u dyplomatycznego stanowczo interweniowa\xc5\x82 bezpo\xc5\x9brednio u naczelnika ust\xca\xb9-wymskich \xc5\x82agr\xc3\xb3w, doprowadzi\xc5\x82y do ostatecznego odzyskania wolno\xc5\x9bci. Po dotarciu na miejsce formowania Polskich Si\xc5\x82 Zbrojnych w ZSRR formowanych pod komend\xc4\x85 gen. W\xc5\x82adys\xc5\x82awa Andersa natychmiast z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 w\xc5\x82adzom polskim obszern\xc4\x85 relacj\xc4\x99 dotycz\xc4\x85c\xc4\x85 swojego pobytu w Kozielsku oraz ostatniej styczno\xc5\x9bci w pobli\xc5\xbcu lasu katy\xc5\x84skiego z zaginionymi oficerami Wojska Polskiego. Pomimo pr\xc3\xb3b uniemo\xc5\xbcliwienia wyjazdu przez w\xc5\x82adze ZSRR opu\xc5\x9bci\xc5\x82 ZSRR w lipcu 1942, wraz z prof. Stanis\xc5\x82awem Kotem i cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 personelu ambasady RP w Kujbyszewie. \xc5\x9awiadectwo przedstawione w 1944 na specjalnym spotkaniu ambasadorowi Wielkiej Brytanii przy Rz\xc4\x85dzie RP na uchod\xc5\xbastwie sta\xc5\x82o si\xc4\x99 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 opublikowanej w 1948, zredagowanej przez Zdzis\xc5\x82awa Stahla i J\xc3\xb3zefa Mackiewicza a opatrzonej wst\xc4\x99pem przez gen. W\xc5\x82adys\xc5\x82awa Andersa, ksi\xc4\x85\xc5\xbcki \xe2\x80\x9eZbrodnia katy\xc5\x84ska w \xc5\x9bwietle dokument\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 polskiej bia\xc5\x82ej ksi\xc4\x99gi \xe2\x80\x93 najpe\xc5\x82niejszego aktu oskar\xc5\xbcenia wobec ZSRR w sprawie zbrodni.\n_START_SECTION_\nCzasy powojenne\n_START_PARAGRAPH_\nPo II wojnie \xc5\x9bwiatowej wile\xc5\x84scy profesorowie (konkretnie Iwo Jaworski), kt\xc3\xb3rzy zak\xc5\x82adali wydzia\xc5\x82 prawa na Uniwersytecie i Politechnice Wroc\xc5\x82awskiej starali si\xc4\x99 o sprowadzenie Swianiewicza do Wroc\xc5\x82awia, gdzie proponowano mu katedr\xc4\x99. Ze wzgl\xc4\x99du na swoje do\xc5\x9bwiadczenia katy\xc5\x84skie i zaanga\xc5\xbcowanie si\xc4\x99 w spraw\xc4\x99 nag\xc5\x82o\xc5\x9bnienia tej zbrodni nie zdecydowa\xc5\x82 si\xc4\x99 na przyjazd do Wroc\xc5\x82awia i pozosta\xc5\x82 na emigracji, gdzie kontynuowa\xc5\x82 swoj\xc4\x85 prac\xc4\x99 naukow\xc4\x85. Po wojnie mieszka\xc5\x82 w Londynie, co \xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 z prac\xc4\x85 i wyk\xc5\x82adami w Manchesterze, Indonezji, Stanach Zjednoczonych i Kanadzie (Saint Mary\xe2\x80\x99s University w Halifaksie). Najd\xc5\x82u\xc5\xbcej by\xc5\x82 zwi\xc4\x85zany z Saint Mary\xe2\x80\x99s University w Halifaksie. Cz\xc5\x82onek-za\xc5\x82o\xc5\xbcyciel Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczy\xc5\xbanie. Po 18 latach po\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 si\xc4\x99 ze sw\xc4\x85 \xc5\xbcon\xc4\x85, kt\xc3\xb3rej uda\xc5\x82o si\xc4\x99 opu\xc5\x9bci\xc4\x87 Polsk\xc4\x99 po pa\xc5\xbadziernikowej odwil\xc5\xbcy 1956. Rodzina prze\xc5\xbcy\xc5\x82a wojn\xc4\x99 w Wilnie, za\xc5\x9b potem osiad\xc5\x82a w Tczewie \xe2\x80\x93 szcz\xc4\x99\xc5\x9bliwie nie niepokojona przez w\xc5\x82adze pomimo tego, \xc5\xbce posta\xc4\x87 Swianiewicza pojawia\xc5\x82a si\xc4\x99 w wielu procesach politycznych. Ze wzgl\xc4\x99du na dobro bliskich zeznania przed powo\xc5\x82an\xc4\x85 we wrze\xc5\x9bniu 1951 specjaln\xc4\x85 komisj\xc4\x85 Kongresu USA do zbadania zbrodni katy\xc5\x84skiej sk\xc5\x82ada\xc5\x82, wyst\xc4\x99puj\xc4\x85c w masce. W latach 70. w Londynie, przed wyjazdem do Danii na tzw. przes\xc5\x82uchania sacharowskie dotycz\xc4\x85ce naruszania praw cz\xc5\x82owieka w krajach bloku wschodniego i tu\xc5\xbc przed wydaniem ksi\xc4\x85\xc5\xbcki o Katyniu, na pustej ulicy prze\xc5\xbcy\xc5\x82 zamach na swoj\xc4\x85 osob\xc4\x99 \xe2\x80\x93 otrzyma\xc5\x82 w ty\xc5\x82 g\xc5\x82owy cios od nieznanego sprawcy, kt\xc3\xb3ry po zamachu zbieg\xc5\x82. Ostatnie lata profesor mieszka\xc5\x82 w Domu Kombatanta \xe2\x80\x9eAntokol\xe2\x80\x9d prowadzonym przez genera\xc5\x82a Tadeusza Pe\xc5\x82czy\xc5\x84skiego z \xc5\xbcon\xc4\x85._NEWLINE_W drugiej po\xc5\x82owie 1967 wraz z \xc5\xbcon\xc4\x85 podpisa\xc5\x82 si\xc4\x99 pod list\xc4\x85 \xe2\x80\x9eSolidarno\xc5\x9bci z Izraelem\xe2\x80\x9d, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 przygotowywa\xc5\x82 J\xc3\xb3zef Czapski (w tym czasie trwa\xc5\x82a wojna sze\xc5\x9bciodniowa)._NEWLINE_Powojenn\xc4\x85 Polsk\xc4\x99 odwiedzi\xc5\x82 tylko raz, latem 1990, gdy przyjecha\xc5\x82 na \xc5\x9blub wnuka. Zosta\xc5\x82 wtedy, na uroczysto\xc5\x9bci u prezydenta Krakowa Jacka Wo\xc5\xbaniakowskiego, odznaczony krzy\xc5\xbcem za udzia\xc5\x82 w wojnie polsko-bolszewickiej lat 1918\xe2\x80\x931920._NEWLINE_Zarz\xc4\x85dzeniem prezydenta RP na uchod\xc5\xbastwie Ryszarda Kaczorowskiego z 11 listopada 1990 zosta\xc5\x82 odznaczony Krzy\xc5\xbcem Komandorskim z Gwiazd\xc4\x85 Orderu Odrodzenia Polski._NEWLINE_Stanis\xc5\x82aw i Olimpia Swianiewicz zostali pochowani w Halifaksie._NEWLINE_Wnukiem Olimpii i Stanis\xc5\x82awa Swianiewicz\xc3\xb3w jest Pawe\xc5\x82 Swianiewicz._NEWLINE_W 2005 powsta\xc5\x82 biograficzny film dokumentalny po\xc5\x9bwi\xc4\x99cony Stanis\xc5\x82awowi Swianiewiczowi pt. Ostatni \xc5\x9bwiadek (scenariusz i re\xc5\xbcyseria: Pawe\xc5\x82 Woldan).'