b'\n_START_ARTICLE_\nTybinga\n_START_SECTION_\nPocz\xc4\x85tki\n_START_PARAGRAPH_\nPierwsze \xc5\x9blady osadnictwa na terenie dzisiejszej Tybingi datuje si\xc4\x99 na VIII-IV wiek p.n.e. Oko\xc5\x82o 400 r. n.e. w rejonie tym zacz\xc4\x99li osiedla\xc4\x87 si\xc4\x99 Alamanowie. To w\xc5\x82a\xc5\x9bnie z tego okresu pochodzi nazwa miasta._NEWLINE_Pierwsza wzmianka o istnieniu Tybingi pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99 w 1078 w Kronice Trewirskiej (Gesta Treverorum). By\xc5\x82a tam mowa o castrum twingia, czyli o zamku ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85t tybinge\xc5\x84skich. Podczas konfliktu ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85t z kr\xc3\xb3lem Henrykiem IV zamek zosta\xc5\x82 obl\xc4\x99\xc5\xbcony przez wojska kr\xc3\xb3lewskie.\n_START_SECTION_\nXII-XIV w.\n_START_PARAGRAPH_\nKsi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99ta tybinge\xc5\x84scy, kt\xc3\xb3rzy w XII w. przyj\xc4\x99li tytu\xc5\x82 hrabi\xc3\xb3w palatyn\xc3\xb3w, przekszta\xc5\x82cili osad\xc4\x99 w miasto. Pierwsza wzmianka o kupcach z Tybingi pochodzi z 1191, natomiast Tybing\xc4\x99 po raz pierwszy wzmiankowano jako miasto (civitas) w 1231. W XIII wieku zbudowano mur otaczaj\xc4\x85cy miasto. W 1262 do Tybingi przybyli augustianie, kt\xc3\xb3rzy za\xc5\x82o\xc5\xbcyli nad Neckarem pierwszy klasztor. Dziesi\xc4\x99\xc4\x87 lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej w ich \xc5\x9blady poszli franciszkanie._NEWLINE_Znaczenie Tybingi jako miasta hrabi\xc3\xb3w palatyn\xc3\xb3w podkre\xc5\x9bla\xc5\x82a rozpocz\xc4\x99ta w 1185 produkcja monet w mie\xc5\x9bcie, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 przypomina nazwa jednej z wa\xc5\xbcniejszych ulic Star\xc3\xb3wki \xe2\x80\x93 M\xc3\xbcnzgasse (pol. Zau\xc5\x82ek Monetarny). Miejska waluta Pfennig, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc tutejsze miary i wagi, by\xc5\x82y powszechnie akceptowane i stosowane w ca\xc5\x82ym regionie._NEWLINE_W 1280 w Tybindze wybuch\xc5\x82 po\xc5\xbcar, w wyniku kt\xc3\xb3rego dolna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 miasta zosta\xc5\x82a zniszczona._NEWLINE_Wystawny tryb \xc5\xbcycia doprowadza\xc5\x82 hrabi\xc3\xb3w palatyn\xc3\xb3w do coraz wi\xc4\x99kszego zubo\xc5\xbcenia, na skutek kt\xc3\xb3rego Tybinga zosta\xc5\x82a w ko\xc5\x84cu odsprzedana i od 1342 znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 w posiadaniu hrabi\xc3\xb3w wirtemberskich.\n_START_SECTION_\nXV w.\n_START_PARAGRAPH_\nPrze\xc5\x82omowym momentem w \xc5\xbcyciu miasta by\xc5\x82 koniec XV wieku, zwi\xc4\x85zany z panowaniem hrabiego wirtemberskiego Eberharda V. W 1477 za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 on w Tybindze uniwersytet i to pomimo tego, \xc5\xbce miasto liczy\xc5\x82o wtedy zaledwie 3 tys. mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w, a na po\xc5\x82udniu Niemiec dzia\xc5\x82a\xc5\x82o ju\xc5\xbc wtedy kilka uczelni wy\xc5\xbcszych (m.in. w Heidelbergu, Fryburgu czy Ingolstadt). Funkcjonowanie uniwersytetu by\xc5\x82o mo\xc5\xbcliwe dzi\xc4\x99ki przeniesieniu do Tybingi Zakonu Kanonik\xc3\xb3w \xc5\x9bw. Marcina z Sindelfingen. To w\xc5\x82a\xc5\x9bnie kanonicy wspierali finansowo nowo powsta\xc5\x82\xc4\x85 uczelni\xc4\x99 i byli jej pierwszymi wyk\xc5\x82adowcami._NEWLINE_Przybycie do miasta kanonik\xc3\xb3w by\xc5\x82o r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc przyczyn\xc4\x85 podniesienia tybinge\xc5\x84skiego ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a parafialnego \xc5\x9bw. Jerzego St. Georg (odbudowywanego w latach 1470\xe2\x80\x931529) do rangi kolegiaty, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 zachowuje do dzisiejszego dnia._NEWLINE_Kiedy za\xc5\x9b za panowania Eberharda V Wirtembergi\xc4\x99 podniesiono do rangi ksi\xc4\x99stwa, Tybinga w 1495 sta\xc5\x82a si\xc4\x99 drug\xc4\x85 stolic\xc4\x85 i siedzib\xc4\x85 rezydencji ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99cej.\n_START_SECTION_\nXVI w.\n_START_PARAGRAPH_\nPowstanie okolicznych ch\xc5\x82op\xc3\xb3w w 1514 wymusi\xc5\x82o na Ulryku Wirtemberskim, kolejnym ksi\xc4\x99ciu, przyznanie im pewnych praw. Zawarty w\xc3\xb3wczas \xe2\x80\x9etraktat z Tybingi\xe2\x80\x9d ograniczy\xc5\x82 w\xc5\x82adz\xc4\x99 ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99c\xc4\x85 i przyzna\xc5\x82 mieszczanom prawo wyborcze._NEWLINE_W latach 1519\xe2\x80\x931520 Tybinga znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 pod okupacj\xc4\x85 austriack\xc4\x85, a ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Ulryk musia\xc5\x82 opu\xc5\x9bci\xc4\x87 miasto i uda\xc4\x87 si\xc4\x99 na banicj\xc4\x99. Gdy w 1534 ksi\xc4\x99ciu uda\xc5\x82o si\xc4\x99 ponownie odzyska\xc4\x87 w\xc5\x82adz\xc4\x99 nad Tybing\xc4\x85, postanowi\xc5\x82 wprowadzi\xc4\x87 w mie\xc5\x9bcie nowe, protestanckie porz\xc4\x85dki. Klasztory augustian\xc3\xb3w i franciszkan\xc3\xb3w zosta\xc5\x82y rozwi\xc4\x85zane, a na ich miejsce powo\xc5\x82ano do \xc5\xbcycia seminarium i szko\xc5\x82\xc4\x99 protestanck\xc4\x85. R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc na uniwersytecie zacz\xc4\x99to naucza\xc4\x87 w duchu reformacji.\n_START_SECTION_\nXVII-XVIII w.\n_START_PARAGRAPH_\nRozw\xc3\xb3j Tybingi i jej uniwersytetu zosta\xc5\x82 zahamowany na skutek wojny trzydziestoletniej. W ostatnim okresie tego krwawego konfliktu Tybinga by\xc5\x82a przez 12 lat (1636\xe2\x80\x931648) okupowana przez wojska szwedzkie, austriackie i francuskie._NEWLINE_Dopiero wraz z ko\xc5\x84cem XVIII wieku po\xc5\x82o\xc5\xbcenie miasta zacz\xc4\x99\xc5\x82o si\xc4\x99 stopniowo poprawia\xc4\x87.\n_START_SECTION_\nXIX w.\n_START_PARAGRAPH_\nW XIX w. Wirtembergia uzyska\xc5\x82a rang\xc4\x99 kr\xc3\xb3lestwa, w wyniku czego Tybinga prosperowa\xc5\x82a coraz lepiej, staj\xc4\x85c si\xc4\x99 wkr\xc3\xb3tce jednym z g\xc5\x82\xc3\xb3wnych o\xc5\x9brodk\xc3\xb3w nauki w Niemczech._NEWLINE_Na uniwersytecie utworzono nowe wydzia\xc5\x82y: teologii katolickiej i nauk rz\xc4\x85dowych (obydwa w 1817) oraz nauk przyrodniczych (1863), kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82 pierwszym takim wydzia\xc5\x82em na terenie Niemiec. W 1845 oddano do u\xc5\xbcytku budynek Nowej Auli (Neue Aula), daj\xc4\x85\xc4\x87 podwaliny pod budow\xc4\x99 przysz\xc5\x82ej dzielnicy uniwersyteckiej na p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym przedmie\xc5\x9bciu Wilhelmvorstadt._NEWLINE_W\xc5\x9br\xc3\xb3d adept\xc3\xb3w Uniwersytetu w Tybindze byli w tym czasie m.in. Johannes Kepler, Georg Wilhelm Friedrich Hegel, Friedrich Wilhelm Joseph Schelling czy Eduard M\xc3\xb6rike. Miasto zyska\xc5\x82o te\xc5\xbc dzi\xc4\x99ki zainteresowaniu pisarzy i poet\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy tu studiowali i tworzyli (m.in. Friedrich H\xc3\xb6lderlin, Ludwig Uhland, Wilhelm Hauff i Gustav Schwab)._NEWLINE_W 1861 Tybinga uzyska\xc5\x82a po\xc5\x82\xc4\x85czenie kolejowe, a od 1875 by\xc5\x82a miastem garnizonowym, w kt\xc3\xb3rym zacz\xc4\x99to budowa\xc4\x87 baraki wojskowe. Poniewa\xc5\xbc miasto rozwija\xc5\x82o si\xc4\x99 w szybkim tempie, do ko\xc5\x84ca XIX wieku zburzono mury i bramy prowadz\xc4\x85ce do Starego Miasta, gdy\xc5\xbc nie spe\xc5\x82nia\xc5\x82y one ju\xc5\xbc swojej pierwotnej funkcji.\n_START_SECTION_\nXX w.\n_START_PARAGRAPH_\nW 1904 po raz pierwszy dopuszczono kobiety do pobierania nauk na uniwersytecie. Miasto powi\xc4\x99kszy\xc5\x82o sw\xc3\xb3j obszar w 1934, kiedy przy\xc5\x82\xc4\x85czono do niego \xc3\xb3wczesne podmiejskie wioski Lustnau i Derendingen._NEWLINE_Miasto prawie w og\xc3\xb3le nie ucierpia\xc5\x82o w czasie II wojny \xc5\x9bwiatowej. W latach 1947\xe2\x80\x931952, jeszcze przed utworzeniem kraju zwi\xc4\x85zkowego Badenia-Wirtembergia, Tybinga by\xc5\x82a stolic\xc4\x85 kraju zwi\xc4\x85zkowego Wirtembergia-Hohenzollern. W latach 50. XX w. rozszerzono dzielnic\xc4\x99 uniwersyteck\xc4\x85 na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od historycznego centrum. W latach 70. na p\xc5\x82askowy\xc5\xbcu Morgenstelle (ok. 3\xc2\xa0km na p\xc3\xb3\xc5\x82nocny zach\xc3\xb3d od centrum) powsta\xc5\x82a nowa dzielnica uniwersytecka dla nauk matematyczno-przyrodniczych, a tak\xc5\xbce Nowy Ogr\xc3\xb3d Botaniczny. W bezpo\xc5\x9brednim s\xc4\x85siedztwie na Schnarrenbergu na przestrzeni lat (pocz\xc4\x85wszy od lat 50.) powsta\xc5\x82o wielkie centrum medyczne._NEWLINE_W 1971 rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 renowacja obiekt\xc3\xb3w zabytkowych na terenie Starego Miasta. W tym samym roku w granice Tybingi przy\xc5\x82\xc4\x85czono okoliczne wioski: B\xc3\xbchl, Hagelloch, Hirschau, Kilchberg, Pfrondorf, Unterjesingen i Weilheim. W 1974 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 miasta sta\xc5\x82o si\xc4\x99 tak\xc5\xbce Bebenhausen, znane ze \xc5\x9bredniowiecznego klasztoru cysters\xc3\xb3w i zamku ostatniego kr\xc3\xb3la Wirtembergii, Wilhelma II._NEWLINE_Od 1945 do 1991 Tybinga by\xc5\x82a miastem garnizonowym wojsk francuskich. Stacjonowa\xc5\x82y one w dw\xc3\xb3ch rozleg\xc5\x82ych koszarach na po\xc5\x82udniu miasta. Okoliczne domy zajmowali oficerowie. Po opuszczeniu tych teren\xc3\xb3w (ok. 60 ha) przyst\xc4\x85piono od razu do ich zagospodarowania pod budownictwo mieszkaniowe. \xc5\x9awietnie rozplanowane Osiedle Francuskie (Franz\xc3\xb6sisches Viertel), powsta\xc5\x82e w miejscu koszar\xc3\xb3w Hindenburga (Hindenburg-Kaserne), wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnione Niemieck\xc4\x85 Nagrod\xc4\x85 Urbanistyczn\xc4\x85 za rok 2001, oraz osiedle Loretto (Loretto-Areal) w miejscu koszar\xc3\xb3w Loretto sta\xc5\x82y si\xc4\x99 powodem do chluby dla w\xc5\x82adz miasta. Koncepcja urbanistyczna polega\xc5\x82a na wyremontowaniu i zachowaniu istniej\xc4\x85cej zabudowy i zag\xc4\x99szczenia jej nowymi budynkami. Zadbano przy tym, aby w ka\xc5\xbcdym budynku pr\xc3\xb3cz mieszka\xc5\x84 znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 tak\xc5\xbce inne obiekty jak biura, gabinety lekarskie, restauracje, sklepy, przedszkola itp. Ruch ko\xc5\x82owy w tych osiedlach jest bardzo ograniczony, miejsca parkingowe znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 prawie wy\xc5\x82\xc4\x85cznie w gara\xc5\xbcach pi\xc4\x99trowych.\n_START_SECTION_\nCiekawostki\n_START_PARAGRAPH_\nWe wrze\xc5\x9bniu 1797 Tybing\xc4\x99 odwiedzi\xc5\x82 Johann Wolfgang von Goethe, kt\xc3\xb3ry z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 wizyt\xc4\x99 u swojego wydawcy Johanna Friedricha Cotty po drodze do Szwajcarii. Na jego zabytkowym domu Cottahaus do dzi\xc5\x9b wisi tablica Hier wohnte Goethe (\xe2\x80\x9eTu mieszka\xc5\x82 Goethe\xe2\x80\x9d), ale w pobli\xc5\xbcu znajduje si\xc4\x99 kolejny napis Hier kotzte Goethe (\xe2\x80\x9eTu porzyga\xc5\x82 si\xc4\x99 Goethe\xe2\x80\x9d). Zabawny napis jest metafor\xc4\x85 niepochlebnych uwag, kt\xc3\xb3re niemiecki poeta zapisa\xc5\x82 podczas swojego pobytu w Tybindze. W Tybindze rozgrywa si\xc4\x99 te\xc5\xbc m.in. akcja ksi\xc4\x85\xc5\xbcki Denar dla Szczuro\xc5\x82apa. Studiowa\xc5\x82 tam g\xc5\x82\xc3\xb3wny bohater powie\xc5\x9bci, dr Gabor Horthy.'