b'\n_START_ARTICLE_\nLucas Cranach starszy\n_START_SECTION_\nWczesne lata i pobyt w Wiedniu\n_START_PARAGRAPH_\nLucas Cranach uczy\xc5\x82 si\xc4\x99 rysowa\xc4\x87 od swojego ojca jeszcze jako dziecko. Jego nazwisko brzmia\xc5\x82o Suender, Sunder, Sonder lub M\xc3\xbcller. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej przyj\xc4\x85\xc5\x82 nazwisko od miejsca swych urodzin. W latach podr\xc3\xb3\xc5\xbcowa\xc5\x82 wzd\xc5\x82u\xc5\xbc doliny Dunaju, a\xc5\xbc dotar\xc5\x82 do Wiednia, gdzie przebywa\xc5\x82 w latach 1501\xe2\x80\x931504. Go\xc5\x9bci\xc5\x82 w kr\xc4\x99gach humanistycznych. W tym czasie jego styl by\xc5\x82 zbli\xc5\xbcony do malarstwa Albrechta D\xc3\xbcrera i mistrz\xc3\xb3w tworz\xc4\x85cych tzw. szko\xc5\x82\xc4\x99 naddunajsk\xc4\x85, kt\xc3\xb3rej cechy szybko pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 we wczesnych obrazach Cranacha takich jak Odpoczynek w drodze do Egiptu, dw\xc3\xb3ch wersjach Ukrzy\xc5\xbcowania (w zbiorach monachijskiej Starej Pinakoteki i wiede\xc5\x84skiego Kunsthistorishes Museum) oraz portretach Johannesa i Anny Cuspinian\xc3\xb3w. R\xc3\xb3wnorz\xc4\x99dnym elementem kompozycji, wraz z okre\xc5\x9blonym przedstawieniem, by\xc5\x82 malowniczy i rozleg\xc5\x82y krajobraz oparty na wnikliwych obserwacjach natury.\n_START_SECTION_\nPobyt w Wittenberdze i lata \xc5\x9bwietno\xc5\x9bci\n_START_PARAGRAPH_\nW roku 1505 zamieszka\xc5\x82 w Wittenberdze i zosta\xc5\x82 nadwornym malarzem ksi\xc4\x99cia-elektora Fryderyka M\xc4\x85drego. W 1508 roku ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 nadal Cranachowi herb ze skrzydlatym w\xc4\x99\xc5\xbcem. W tym samym roku na zlecenie tego\xc5\xbc ksi\xc4\x99cia artysta wyjecha\xc5\x82 do Niderland\xc3\xb3w. W nast\xc4\x99pnym roku Cranach otrzyma\xc5\x82 z r\xc4\x85k elektora tytu\xc5\x82 szlachecki. Tym samym artysta sta\xc5\x82 si\xc4\x99 nadwornym portrecist\xc4\x85 wielu saskich notabli, a tak\xc5\xbce przedstawicieli lokalnego Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a, z arcybiskupem Moguncji i Halle Albrechtem Brandenburskim na czele. W roku 1510 Cranach o\xc5\xbceni\xc5\x82 si\xc4\x99 z Barbara Brengebier, c\xc3\xb3rk\xc4\x85 burmistrza Gothy. Przy Schlo\xc3\x9fstra\xc3\x9fe 1 w Wittenberdze wybudowa\xc5\x82 sw\xc3\xb3j dom, gdzie za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 du\xc5\xbcy warsztat i pracowni\xc4\x99 artystyczn\xc4\x85. Nast\xc4\x99pne sta\xc5\x82 si\xc4\x99 ojcem Hansa i Lucasa (urodzili si\xc4\x99 w 1513? i w roku 1515) oraz Ursuli i Barbary (1517 i 1519). Obydwaj synowie zostali malarzami. W roku 1520 Cranach uzyska\xc5\x82 przywilej aptekarski. W tym samym roku urodzi\xc5\x82a si\xc4\x99 jego c\xc3\xb3rka Anna, jej ojcem chrzestnym zosta\xc5\x82 Marcin Luter, z kt\xc3\xb3rym artysta od d\xc5\x82u\xc5\xbcszego czasu utrzymywa\xc5\x82 przyjacielskie relacje, co po\xc5\x9bwiadczaj\xc4\x85 liczne portrety Lutra jeszcze jako katolickiego augustianina, a nast\xc4\x99pnie jako reformatora. Od 1523 roku przez kr\xc3\xb3tki czas Cranach prowadzi\xc5\x82 drukarnie, p\xc3\xb3\xc5\xbaniej ksi\xc4\x99garni\xc4\x99. Na \xc5\x9blubie Marcina Lutra z Katharin\xc4\x85 von Bora Cranach wraz z \xc5\xbcona byli ich \xc5\x9bwiadkami. Cranach by\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc ojcem chrzestnym pierwszego syna Lutra \xe2\x80\x93 Johannesa. Ponadto artysta zaprzyja\xc5\xbani\xc5\x82 si\xc4\x99 z innymi uczonymi przedstawicielami reformacji, w\xc5\x9br\xc3\xb3d nich by\xc5\x82 Philipp Melanchton, kt\xc3\xb3ry cz\xc4\x99stokro\xc4\x87 by\xc5\x82 portretowany przez artyst\xc4\x99, kt\xc3\xb3ry przeszed\xc5\x82 na luteranizm i poznawszy nowe doktryny artystyczne tworzy\xc5\x82 liczne obrazy, wprowadzaj\xc4\x85c schematy ikonograficzne, oparte g\xc5\x82\xc3\xb3wnie na Pi\xc5\x9bmie \xc5\x9awi\xc4\x99tym. Dla katolickich zleceniodawc\xc3\xb3w wykonywa\xc5\x82 wci\xc4\x85\xc5\xbc obrazy oparte na dawnej tradycji ikonograficznej (m.in. wizerunki Marii i \xc5\x9bwi\xc4\x99tych), przy czym w jego malarstwie religijnym prym wiod\xc5\x82y tematy biblijne. Od oko\xc5\x82o roku 1525 zacz\xc4\x85\xc5\x82 cz\xc4\x99\xc5\x9bciej malowa\xc4\x87 wsp\xc3\xb3lnie z synami: Lucasem (m.in. wsp\xc3\xb3\xc5\x82praca przy malowid\xc5\x82ach o\xc5\x82tarza g\xc5\x82\xc3\xb3wnego w ko\xc5\x9bciele NMP) i Hansem, kt\xc3\xb3ry za \xc5\xbcycia ojca zmar\xc5\x82 w 1537 roku, w Bolonii. Trzy lata p\xc3\xb3\xc5\xbaniej zmar\xc5\x82a jego \xc5\xbcona Barbara. Cranach uchodzi\xc5\x82 za jednego z najbardziej powa\xc5\xbcanych i najbogatszych mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Wittenbergi. By\xc5\x82 wieloletnim cz\xc5\x82onkiem Rady Miejskiej i trzykrotnie piastowa\xc5\x82 urz\xc4\x85d burmistrza. W\xc3\xb3wczas s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 takim elektorom jak Jan, Konstanty i Jan Fryderyk I Sakso\xc5\x84ski.\n_START_SECTION_\nPobyt w Weimarze i ostatnie lata \xc5\xbcycia\n_START_PARAGRAPH_\nW 1547 roku u cesarza Karola V Cranach prosi\xc5\x82 o \xc5\x82ask\xc4\x99 dla wzi\xc4\x99tego do niewoli elektora Jana Fryderyka. Z tego powodu odwiedzi\xc5\x82 m.in. Innsbruck i Augsburg, gdzie mia\xc5\x82 si\xc4\x99 zetkn\xc4\x85\xc4\x87 z Tycjanem. W 1550 roku Cranach pojecha\xc5\x82 z ksi\xc4\x99ciem elektorem do Weimaru. Tam w roku 1553 zmar\xc5\x82 w wieku 81 lat, jako autor ponad 400 dzie\xc5\x82. Po \xc5\x9bmierci artysty, jego syn Lucas przej\xc4\x85\xc5\x82 pracowni\xc4\x99 i kontynuowa\xc5\x82 tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9b\xc4\x87 ojca.\n_START_SECTION_\nTw\xc3\xb3rczo\xc5\x9b\xc4\x87 i charakterystyka stylu artysty\n_START_PARAGRAPH_\nLucas Cranach starszy nale\xc5\xbcy do g\xc5\x82\xc3\xb3wnych przedstawicieli niemieckiego Odrodzenia, jednak\xc5\xbce cz\xc4\x99sto zmienia\xc5\x82 sw\xc3\xb3j styl w malarstwie, balansuj\xc4\x85c mi\xc4\x99dzy p\xc3\xb3\xc5\xbanym gotykiem, renesansem a manieryzmem. Podczas pobytu w Bawarii i Austrii w swoim malarstwie preferowa\xc5\x82 tradycj\xc4\x99 p\xc3\xb3\xc5\xbanogotyck\xc4\x85, przede wszystkim w malarstwie religijnym, natomiast portrety nacechowane s\xc4\x85 italianizuj\xc4\x85cym realizmem, wszak\xc5\xbce nieobce p\xc3\xb3\xc5\xbanemu gotykowi, lecz po\xc5\x9bwiadczaj\xc4\x85ce silny wp\xc5\x82yw renesansu. W\xc3\xb3wczas namalowa\xc5\x82 takie obrazy jak: \xc5\x9awi\xc4\x99ty Hieronim (1502), Ukrzy\xc5\xbcowanie (1503), Odpoczynek w czasie ucieczki do Egiptu (1504) oraz w liczne portrety tym podw\xc3\xb3jny Portret Johannesa i Anny Cuspinian\xc3\xb3w, nieznanego Uczonego oraz innych profesor\xc3\xb3w uniwersyteckich i wiede\xc5\x84skich humanist\xc3\xb3w. Wykonany przez Albrechta D\xc3\xbcrera rysunkowy portret Cranacha po\xc5\x9bwiadcza znajomo\xc5\x9b\xc4\x87 obu artyst\xc3\xb3w, Cranach pod wp\xc5\x82ywem Norymberczyka rozwin\xc4\x85\xc5\x82 sw\xc3\xb3j styl malarski, a ponadto zacz\xc4\x85\xc5\x82 preferowa\xc4\x87 grafik\xc4\x99, czego przyk\xc5\x82adem s\xc4\x85 drzeworyty przedstawiaj\xc4\x85ce Ukrzy\xc5\xbcowanie._NEWLINE_W trwaj\xc4\x85cym kilka dekad okresie wittenberskim Lucas Cranach starszy prze\xc5\xbcywa\xc5\x82 swoj\xc4\x85 \xc5\x9bwietno\xc5\x9b\xc4\x87 pod ka\xc5\xbcdym wzgl\xc4\x99dem. Stworzy\xc5\x82 wielk\xc4\x85 pracowni\xc4\x99, gdzie przy pomocy licznych wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracownik\xc3\xb3w, a nast\xc4\x99pnie swoich dw\xc3\xb3ch syn\xc3\xb3w przyczyni\xc5\x82 si\xc4\x99 do obfitej produkcji malarskiej i graficznej. Znacznie poszerzy\xc5\x82 swoje horyzonty zar\xc3\xb3wno na polu tre\xc5\x9bciowym i tematycznym, jak formalnym i stylistycznym, w wyniku czego styl Cranacha zawiera w sobie nie tylko inspiracje z gotyckiej spu\xc5\x9bcizny, lecz przede wszystkim ukszta\xc5\x82towa\xc5\x82 swego rodzaju odmian\xc4\x99 renesansu w Rzeszy, ponadto wzbogaci\xc5\x82 styl przez inspiracje manieryzmem, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym. Uznanie w\xc5\x9br\xc3\xb3d elit Saksonii i liczne zam\xc3\xb3wienia znanych osobisto\xc5\x9bci uczyni\xc5\x82y Cranacha czo\xc5\x82owym portrecist\xc4\x85 renesansu, z drugiej strony za\xc5\x9b nadmiar zam\xc3\xb3wie\xc5\x84 przyczyni\xc5\x82 si\xc4\x99 do niestabilno\xc5\x9bci poziomu artystycznego, sporo dzie\xc5\x82 ma charakter warsztatowy i odbiega od wysokiej jako\xc5\x9bci dzie\xc5\x82 wykonanych przez samego mistrza. W portretach cz\xc4\x99sto balansowa\xc5\x82 mi\xc4\x99dzy studium postaci a szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owymi analizami materii, co po\xc5\x9bwiadczaj\xc4\x85 \xe2\x80\x9ejubilersko\xe2\x80\x9d malowane kostiumy portretowanych postaci, niekiedy szczeg\xc3\xb3\xc5\x82y kostiumologiczne kontrastuj\xc4\x85 z og\xc3\xb3lnie zarysowan\xc4\x85 fizjonomi\xc4\x85 postaci. Wp\xc5\x82yw renesansu widoczny jest przez wzbogacenie w tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9bci Cranacha zakresu tematycznego o w\xc4\x85tki mitologiczne i alegoryczne. Postawa artysty wobec dziedzictwa antycznego by\xc5\x82a relatywna, ze wzgl\xc4\x99du na wybieranie okre\xc5\x9blanych temat\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re by\xc5\x82y powielane w mniej, lub bardziej r\xc3\xb3\xc5\xbcnorodnych wariantach. Wyb\xc3\xb3r tematu by\xc5\x82 cz\xc4\x99stokro\xc4\x87 podyktowany preferencjami artysty, cz\xc4\x99stokro\xc4\x87 malowa\xc5\x82 akty kobiece, st\xc4\x85d g\xc5\x82\xc3\xb3wnymi mitologicznymi tematami i bohaterami w tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9bci Cranacha by\xc5\x82y S\xc4\x85d Parysa oraz Nimfa przy fontannie, Lukrecja, Apollo i Diana, Wenus i Kupidyn kradn\xc4\x85cy mi\xc3\xb3d. Niekt\xc3\xb3re z temat\xc3\xb3w m.in. wersje Lukrecji, Herkules i Omfale stanowi\xc5\x82y dla Cranacha okazj\xc4\x99 do analizy kostiumologicznej. Specyficzny charakter maj\xc4\x85 wielopostaciowe obrazy o tematyce alegorycznej, m.in. Z\xc5\x82oty- i Srebrny Wiek, Ogr\xc3\xb3d M\xc5\x82odo\xc5\x9bci kt\xc3\xb3re obrazuj\xc4\x85 swego rodzaju wizj\xc4\x99 idealnego \xc5\x9bwiata. Kilkakrotnie Cranach malowa\xc5\x82 Melancholi\xc4\x99, w kt\xc3\xb3rej na wz\xc3\xb3r D\xc3\xbcrera przedstawia\xc5\x82 istot\xc4\x99 melancholijn\xc4\x85, kt\xc3\xb3rej temperament zdominowany jest przez \xe2\x80\x9eczarn\xc4\x85 energi\xc4\x99\xe2\x80\x9d b\xc4\x85d\xc5\xba czarny \xe2\x80\x9ehumor\xe2\x80\x9d, stan przejmuj\xc4\x85cej goryczy, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 zawiaduje Saturn, w\xc5\x82adca ciemno\xc5\x9bci i zimna. Podobnie jak u Norymberczyka melancholia nie jest bynajmniej z\xc5\x82ym stanem psychicznym, lecz my\xc5\x9bleniem o rozterce i nierozstrzygni\xc4\x99tym problemem._NEWLINE_Dziedzictwo artystyczne Lucasa Cranacha starszego i jego rodu odzwierciedla \xc3\xb3wczesne idea\xc5\x82y panuj\xc4\x85ce w Saksonii oraz tamtejsze pr\xc4\x85dy i tendencje artystyczne, kulturalne, spo\xc5\x82eczne i religijne.'