b'\n_START_ARTICLE_\nSzybowcowy Zak\xc5\x82ad Do\xc5\x9bwiadczalny\n_START_PARAGRAPH_\nSzybowcowy Zak\xc5\x82ad Do\xc5\x9bwiadczalny (SZD) \xe2\x80\x93 biuro konstrukcyjne i wytw\xc3\xb3rnia szybowc\xc3\xb3w b\xc4\x99d\xc4\x85ca centrum polskiego przemys\xc5\x82u szybowcowego po II wojnie \xc5\x9bwiatowej z siedzib\xc4\x85 w Bielsku-Bia\xc5\x82ej. W swojej historii przeszed\xc5\x82 wiele zmian organizacyjnych i nazw.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nPo zako\xc5\x84czeniu dzia\xc5\x82a\xc5\x84 wojennych, w marcu 1945 roku, grupa harcerzy kierowana przez Tadeusza Puchajd\xc4\x99 przyst\xc4\x85pi\xc5\x82a do zabezpieczania sprz\xc4\x99tu lotniczego pozostawionego przez niemieckie lotnictwo. W 1945 roku uruchomiono w Bielsku-Bia\xc5\x82ej Okr\xc4\x99gowe Warsztaty Szybowcowe a 1. kwietnia 1945 roku powsta\xc5\x82 Centralny Harcerski O\xc5\x9brodek Szybowcowy, kt\xc3\xb3ry w maju 1945 roku zosta\xc5\x82 oficjalnie uznany przez Ministerstwo Komunikacji. Jego zadaniem by\xc5\x82o prowadzenie szk\xc3\xb3\xc5\x82 szybowcowych na g\xc3\xb3rze \xc5\xbbar i w Goleszowie. 25 stycznia 1946 roku Minister Komunikacji, na bazie istniej\xc4\x85cej infrastruktury, powo\xc5\x82a\xc5\x82 do \xc5\xbcycia Instytut Szybownictwa (IS) z siedzib\xc4\x85 w Bielsku. W sk\xc5\x82ad Instytutu wesz\xc5\x82y: O\xc5\x9brodek Szkolny Szybownictwa w Goleszowie, Szko\xc5\x82a Szybowcowa na g\xc3\xb3rze \xc5\xbbar, Lotnisko Do\xc5\x9bwiadczalne w Aleksandrowicach, Warsztaty Do\xc5\x9bwiadczalno-Naprawcze w Bia\xc5\x82ej Krakowskiej i Modelarnia Lotnicza w Bia\xc5\x82ej. IS mia\xc5\x82 kontynuowa\xc4\x87 przedwojenn\xc4\x85 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 Instytutu Techniki Szybownictwa i Motoszybownictwa we Lwowie oraz doprowadzi\xc4\x87 do powstania projektowanej przez Departament Lotnictwa Cywilnego Centralnej Szko\xc5\x82y Szybowcowej w Bielsku. Instytut mia\xc5\x82 file we Wroc\xc5\x82awiu i Je\xc5\xbcowie Sudeckim. Pierwszym kierownikiem Instytutu zosta\xc5\x82 in\xc5\xbc. Rudolf Weigl. Kierownikiem szko\xc5\x82y na \xc5\xbbarze zosta\xc5\x82 Piotr Mynarski, student Politechniki Lwowskiej, rekordzista Polski, kierownik Szko\xc5\x82y Szybowcowej w Bezmiechowej do 1939 roku._NEWLINE_W 1945 roku Instytut zorganizowa\xc5\x82 unifikacyjny kurs instruktor\xc3\xb3w szybowcowych podczas kt\xc3\xb3rego przeszkolono 14 pilot\xc3\xb3w. Podczas kolejnego kursu, w 1946 roku, przeszkolono 67 pilot\xc3\xb3w. _NEWLINE_Przy znacznym wk\xc5\x82adzie organizacyjnym IS odby\xc5\x82y si\xc4\x99 w sierpniu 1946 r. na lotnisku w Aleksandrowicach pierwsze po wojnie Krajowe Zawody Samolotowe. W pa\xc5\xbadzierniku tego\xc5\xbc roku IS urz\xc4\x85dzi\xc5\x82 na lotnisku pierwsz\xc4\x85 wypraw\xc4\x99 do\xc5\x9bwiadczaln\xc4\x85 celem zapoznania si\xc4\x99 ze zjawiskami fal wymuszonych przez teren g\xc3\xb3rski i ruchami falowymi powietrza._NEWLINE_Zesp\xc3\xb3\xc5\x82 konstrukcyjny IS przyst\xc4\x85pi\xc5\x82 do realizacji programu opracowanego przez Rudolfa Weigla odbudowy od podstaw polskiego zaplecza szybowcowego. Nast\xc4\x85pi\xc5\x82y obloty rekonstrukcji polskich szybowc\xc3\xb3w przedwojennych Salamandra i Komar, powsta\xc5\x82y nowe konstrukcje: S\xc4\x99p, Mucha, ABC, Jastrz\xc4\x85b i Nietoperz, kt\xc3\xb3rych tw\xc3\xb3rcami byli lwowiacy J\xc3\xb3zef Niespa\xc5\x82, W\xc5\x82adys\xc5\x82aw Nowakowski, Franciszek Kotowski, Rudolf Matz, Roman Zatwarnicki, Marian Gracz i Marian Wasilewski._NEWLINE_Szybowiec IS-1 S\xc4\x99p ju\xc5\xbc w sierpniu 1947 r. z pilotem Adamem Zientkiem zadebiutowa\xc5\x82 w mi\xc4\x99dzynarodowych zawodach szybowcowych w Szwajcarii, stanowi\xc4\x85c rewelacj\xc4\x99, poniewa\xc5\xbc by\xc5\x82 jedyn\xc4\x85 nowo powsta\xc5\x82\xc4\x85 po wojnie konstrukcj\xc4\x85 szybowcow\xc4\x85 w Europie._NEWLINE_W 1947 r. mia\xc5\x82 miejsce Wy\xc5\xbcszy Teoretyczny Kurs Instruktor\xc3\xb3w Szybowcowych w Bielsku._NEWLINE_W latach 1946\xe2\x80\x9348 nast\xc4\x85pi\xc5\x82a intensywna rozbudowa Szko\xc5\x82y Szybowcowej na \xc5\xbbarze. Z lotniska w Aleksandrowicach i z g\xc3\xb3ry \xc5\xbbar ustanawiano poszczeg\xc3\xb3lne rekordy szybowcowe. Odbywa\xc5\x82y si\xc4\x99 tu krajowe i mi\xc4\x99dzynarodowe zawody szybowcowe._NEWLINE_5 pa\xc5\xbadziernika 1948 r. Instytut Szybownictwa zosta\xc5\x82 przemianowany na Szybowcowy Zak\xc5\x82ad Do\xc5\x9bwiadczalny (SZD), kierowany przez niemal 30 lat przez in\xc5\xbc. W\xc5\x82adys\xc5\x82awa Nowakowskiego, absolwenta Politechniki Lwowskiej. Inicjatyw\xc4\x85 SZD by\xc5\x82o powo\xc5\x82anie w Bielsku w 1948 r. Technikum Mechaniczno-Lotniczego, ku\xc5\xbani kadr fachowc\xc3\xb3w lotnictwa dla kraju._NEWLINE_W Instytucie Szybownictwa wyremontowano kilkana\xc5\x9bcie samolot\xc3\xb3w, w tym Heinkel He-72 Kadett oraz zakupione z demobilu samoloty Piper L-4 Cub. Uda\xc5\x82o si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wyremontowa\xc4\x87 kilka polskich przedwojennych szybowc\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re przetrwa\xc5\x82y okupacj\xc4\x99: Orlik, WWS-2 \xc5\xbbaba i Wrona. Wyremontowano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wiele niemieckich szybowc\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re wykorzystano do cel\xc3\xb3w por\xc3\xb3wnawczych i szkoleniowych. _NEWLINE_Pracownicy Zak\xc5\x82adu mieli na swym koncie liczne opracowania artyku\xc5\x82\xc3\xb3w technicznych i wyda\xc5\x84 ksi\xc4\x85\xc5\xbckowych. W latach 40-tych Dzia\xc5\x82 Wyszkolenia IS pod kierunkiem mgr W\xc5\x82odzimierza Humena by\xc5\x82 faktycznym organizatorem dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci szkoleniowo-sportowej szybownictwa w Polsce. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej szkolenie i sport lotniczy przej\xc4\x99\xc5\x82y og\xc3\xb3lnopolskie organizacje m\xc5\x82odzie\xc5\xbcowe. W pa\xc5\xbadzierniku 1948 r.zosta\xc5\x82a powo\xc5\x82ana Centralna Szko\xc5\x82a Instruktor\xc3\xb3w Szybowcowych w Bielsku, w kt\xc3\xb3rej w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci wyk\xc5\x82adowcami byli pracownicy SZD._NEWLINE_W 1952 roku Zak\xc5\x82ad zmieni\xc5\x82 profil z prototypowo-remontowego na prototypowo-seryjny. Opracowywano w nim nowe konstrukcje oraz produkowano kr\xc3\xb3tkie serie informacyjne szybowc\xc3\xb3w. Nast\xc4\x99pnie dokumentacja by\xc5\x82a przekazywana do Zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w Szybowcowych w Je\xc5\xbcowie, Wroc\xc5\x82awiu i Kro\xc5\x9bnie. Opracowywano w nim te\xc5\xbc nowe technologie - w latach 60. XX wieku wdro\xc5\xbcono do produkcji szybowce o konstrukcji laminatowej oraz testowano konstrukcje metalowe (SZD-27 Kormoran)._NEWLINE_W 1964 r., za zas\xc5\x82ugi w rozwoju szybownictwa, zak\xc5\x82ad zosta\xc5\x82 uhonorowany Dyplomem P. Tissandiera FAI._NEWLINE_W 1969 roku Zak\xc5\x82ad uleg\xc5\x82 rozbudowie, wybudowano now\xc4\x85 hal\xc4\x99 produkcyjn\xc4\x85 i budynek administracyjny. Kolejn\xc4\x85 rozbudow\xc4\x99 przeprowadzono w 1972 roku._NEWLINE_Zak\xc5\x82ad, w czasie swego funkcjonowania, przechodzi\xc5\x82 kolejne przekszta\xc5\x82cenia:_NEWLINE_- lipiec 1963 r. - Zak\xc5\x82ady Szybowcowe Delta-Bielsko,_NEWLINE_- maj 1969 r. - Zak\xc5\x82ad Do\xc5\x9bwiadczalny Rozwoju i Budowy Szybowc\xc3\xb3w,_NEWLINE_- stycze\xc5\x84 1972 r. - O\xc5\x9brodek Badawczo-Rozwojowy Szybownictwa,_NEWLINE_- 1975 r. - Przedsi\xc4\x99biorstwo Do\xc5\x9bwiadczalno-Produkcyjne Szybownictwa PZL Bielsko (PDPSz PZL-Bielsko),_NEWLINE_W dn. 7 maja 1999 r. s\xc4\x85d og\xc5\x82osi\xc5\x82 upad\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 PDPSz PZL-Bielsko. Maj\xc4\x85tek zosta\xc5\x82 wykupiony przez niemieck\xc4\x85 sp\xc3\xb3\xc5\x82k\xc4\x99 Allstar Leasing sp. z o.o. i wydzier\xc5\xbcawiony firmom Allstar PZL Glider i Solaris Aviation, kt\xc3\xb3re wznowi\xc5\x82y produkcj\xc4\x99 lotnicz\xc4\x85.'