b'\n_START_ARTICLE_\nPa\xc5\x84stwowa Inspekcja Sanitarna\n_START_SECTION_\nDwudziestolecie mi\xc4\x99dzywojenne i II wojna \xc5\x9bwiatowa\n_START_PARAGRAPH_\nPo odzyskaniu przez Polsk\xc4\x99 niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bci w 1918 rozpocz\xc4\x99to tworzenie struktur odpowiedzialnych za bezpiecze\xc5\x84stwo zdrowotne i \xc5\xbcycie ludzi, wa\xc5\xbcnych z uwagi na szalej\xc4\x85ce w powojennej Europie epidemie i zarazy oraz katastrofaln\xc4\x85 sytuacj\xc4\x99 sanitarn\xc4\x85 na terenie nowo powsta\xc5\x82ego pa\xc5\x84stwa polskiego._NEWLINE_W styczniu 1919 zosta\xc5\x82o powo\xc5\x82ane Ministerstwo Zdrowia Publicznego, do kt\xc3\xb3rego zada\xc5\x84 nale\xc5\xbca\xc5\x82o mi\xc4\x99dzy innymi zwalczanie chor\xc3\xb3b przewlek\xc5\x82ych i zaka\xc5\xbanych. Instytucj\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra w zamierzeniu swych tw\xc3\xb3rc\xc3\xb3w mia\xc5\x82a wspiera\xc4\x87 w\xc5\x82adze pa\xc5\x84stwowe w realizacji cel\xc3\xb3w sanitarno-epidemiologicznych, by\xc5\x82 powsta\xc5\x82y w listopadzie 1918 Pa\xc5\x84stwowy Centralny Zak\xc5\x82ad Epidemiologiczny (PCZE) jako zak\xc5\x82ad badawczy i laboratorium zajmuj\xc4\x85ce si\xc4\x99 metodami zapobiegania i zwalczania chor\xc3\xb3b zaka\xc5\xbanych u ludzi. W 1923 roku PCZE zosta\xc5\x82o przekszta\xc5\x82cone w Pa\xc5\x84stwowy Zak\xc5\x82ad Higieny (PZH), kt\xc3\xb3ry w swej dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci \xc5\x82\xc4\x85czy zadania sanitarne z dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci\xc4\x85 badawcz\xc4\x85. Do roku 1939 powsta\xc5\x82o 13 filii terenowych PZH, wspieraj\xc4\x85cych dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 laboratoryjn\xc4\x85 i naukow\xc4\x85 centrali._NEWLINE_Wraz z zapobie\xc5\xbceniem bezpo\xc5\x9bredniego zagro\xc5\xbcenia wybuchu epidemii rozszerzy\xc5\x82 si\xc4\x99 katalog obszar\xc3\xb3w i dzia\xc5\x82a\xc5\x84 w zakresie zdrowia publicznego \xe2\x80\x93 do tradycyjnych zagadnie\xc5\x84 profilaktyki i diagnostyki kontroli chor\xc3\xb3b zaka\xc5\xbanych, produkcji szczepionek i surowic do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zagadnienia z zakresu higieny pracy, kontroli lek\xc3\xb3w, higieny \xc5\xbcywno\xc5\x9bci i \xc5\xbcywienia czy jako\xc5\x9bci wody do picia._NEWLINE_II wojna \xc5\x9bwiatowa to czas spadku poziomu bezpiecze\xc5\x84stwa ludno\xc5\x9bci w zakresie sanitarno-epidemiologicznym oraz degradacja i wyniszczanie istniej\xc4\x85cych ju\xc5\xbc instytucji. Zako\xc5\x84czenie wojny to r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc czas wyzwa\xc5\x84 dla bezpiecze\xc5\x84stwa sanitarnego ludzi z uwagi na epidemie tyfusu, b\xc5\x82onicy czy czerwonki, brak lek\xc3\xb3w i szczepionek oraz tworzenie si\xc4\x99 du\xc5\xbcych, sztucznych skupisk ludzi zwi\xc4\x85zanych z migracjami i wysiedleniami.\n_START_SECTION_\nPolska Ludowa\n_START_PARAGRAPH_\nPowsta\xc5\x82e w 1945 roku Ministerstwo Zdrowia opiera\xc5\x82o si\xc4\x99 na dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci dora\xc5\xbanej wykonywanej przez tak zwane Kolumny Sanitarne, kt\xc3\xb3re odpowiada\xc5\x82y za akcje przeciwepidemiczne na poziomie regionalnym i lokalnym, prowadz\xc4\x85ce do ograniczania szerzenia si\xc4\x99 chor\xc3\xb3b zaka\xc5\xbanych i zwalczania ognisk ju\xc5\xbc istniej\xc4\x85cych. Wraz z post\xc4\x99puj\xc4\x85c\xc4\x85 normalizacj\xc4\x85 sytuacji w kraju oraz odbudow\xc4\x85, zmieni\xc5\x82y si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc struktury i charakter instytucji odpowiedzialnych za bezpiecze\xc5\x84stwo sanitarne. Znaczne zmiany nast\xc4\x85pi\xc5\x82y w roku 1952, kiedy to ostatecznie na szczeblu wojew\xc3\xb3dzkim wykszta\xc5\x82ci\xc5\x82y si\xc4\x99 wojew\xc3\xb3dzkie stacje sanitarno-epidemiologiczne (wraz z powstaj\xc4\x85cymi r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc stacjami powiatowymi). Ich zadaniem by\xc5\x82 nadz\xc3\xb3r bie\xc5\xbc\xc4\x85cy i akcje sanitarno-porz\xc4\x85dkowe._NEWLINE_Pa\xc5\x84stwow\xc4\x85 Inspekcj\xc4\x99 Sanitarn\xc4\x85 (PIS) utworzono na podstawie Dekretu z dnia 14 sierpnia 1954 r. Nowa struktura posiada\xc5\x82a kompetencje w zakresie nadzoru zapobiegawczego, profilaktyki i zwalczania chor\xc3\xb3b zaka\xc5\xbanych i zawodowych oraz bie\xc5\xbc\xc4\x85cego i popularyzowania zasad higieny oraz zapobiegania chorobom._NEWLINE_Organami nowo powsta\xc5\x82ej instytucji zostali inspektorzy sanitarni na szczeblu: wojew\xc3\xb3dzkim (w tym odr\xc4\x99bni dla Warszawy i \xc5\x81odzi \xe2\x80\x93 miast na prawach wojew\xc3\xb3dztwa), powiatowym oraz miejskim (dla miast na prawach powiatu), dzielnicowym (gdy miasto podzielono na dzielnice) i portowym, podporz\xc4\x85dkowani g\xc5\x82\xc3\xb3wnemu inspektorowi sanitarnemu (w randze zast\xc4\x99pcy Ministra Zdrowia do spraw sanitarno-epidemiologicznych) odpowiedzialnemu przed Ministerstwem Zdrowia. Organy te posiada\xc5\x82y kompetencje i obowi\xc4\x85zki na niespotykan\xc4\x85 dotychczas skal\xc4\x99, b\xc4\x99d\xc4\x85c odpowiedzialne za bie\xc5\xbc\xc4\x85cy i zapobiegawczy nadz\xc3\xb3r sanitarny, zapobieganie chorobom zaka\xc5\xbanym i popularyzowanie zasad higieny._NEWLINE_W 1975 r. przeprowadzono reform\xc4\x99 administracyjn\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra znios\xc5\x82a powiaty i utworzy\xc5\x82a 49 wojew\xc3\xb3dztw. Struktur\xc4\x99 PIS dostosowano do nowej siatki administracyjnej poprzez zast\xc4\x85pienie powiatowych, miejskich i dzielnicowych inspektor\xc3\xb3w sanitarnych przez inspektor\xc3\xb3w terenowych, a rozporz\xc4\x85dzeniem ustalono siedziby i terytorialny zakres dzia\xc5\x82ania poszczeg\xc3\xb3lnych terenowych inspektor\xc3\xb3w sanitarnych._NEWLINE_W 1975, 1986 i 1996 r. nowymi rozporz\xc4\x85dzeniami zmodyfikowano zakres dzia\xc5\x82ania poszczeg\xc3\xb3lnych inspektor\xc3\xb3w terenowych. R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w 1996 r. zarz\xc4\x85dzeniem Ministra Zdrowia i Opieki Spo\xc5\x82ecznej stacje wojew\xc3\xb3dzkie, terenowe i portowe sta\xc5\x82y si\xc4\x99 oddzielnymi jednostkami bud\xc5\xbcetowymi, bowiem wcze\xc5\x9bniej stacje terenowe by\xc5\x82y plac\xc3\xb3wkami zamiejscowymi stacji wojew\xc3\xb3dzkich.\n_START_SECTION_\nWsp\xc3\xb3\xc5\x82czesno\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nW zwi\xc4\x85zku z reform\xc4\x85 administracyjn\xc4\x85 tworz\xc4\x85c\xc4\x85 powiaty oraz 16 du\xc5\xbcych wojew\xc3\xb3dztw zmieniono struktur\xc4\x99 PIS, kt\xc3\xb3rej zadania mieli odt\xc4\x85d wykonywa\xc4\x87 inspektorzy wojew\xc3\xb3dzcy, powiatowi, portowi i kolejowi \xe2\x80\x93 przy czym organy na szczeblu wojew\xc3\xb3dzkim i powiatowym zosta\xc5\x82y w\xc5\x82\xc4\x85czone w sk\xc5\x82ad administracji zespolonej, odpowiednio wojew\xc3\xb3dztwa i powiatu. W\xc3\xb3wczas te\xc5\xbc z nazwy inspekcji usuni\xc4\x99to s\xc5\x82owo \xe2\x80\x9epa\xc5\x84stwowa\xe2\x80\x9d. Od 1 stycznia 2001 r. zniesiono kolejowe stacje sanitarno-epidemiologiczne i w\xc5\x82\xc4\x85czono je do stacji powiatowych. 1 stycznia kolejnego roku wy\xc5\x82\xc4\x85czono organy inspekcji sanitarnej z wojew\xc3\xb3dzkiej administracji zespolonej, zlikwidowano stacje portowe i utworzono stacje graniczne._NEWLINE_Kilka miesi\xc4\x99cy p\xc3\xb3\xc5\xbaniej inspekcji przywr\xc3\xb3cono w nazwie s\xc5\x82owo \xe2\x80\x9epa\xc5\x84stwowa\xe2\x80\x9d, podporz\xc4\x85dkowano inspektora wojew\xc3\xb3dzkiego g\xc5\x82\xc3\xb3wnemu inspektorowi, a inspektor\xc3\xb3w powiatowych i granicznych podporz\xc4\x85dkowano inspektorowi wojew\xc3\xb3dzkiemu. Od 1 kwietnia 2009 r. PIS ponownie funkcjonuje w wojew\xc3\xb3dztwach i w powiatach jako cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 zespolonej administracji, natomiast inspektorzy graniczni nadal podlegaj\xc4\x85 g\xc5\x82\xc3\xb3wnemu inspektorowi.'