b'\n_START_ARTICLE_\nHistoria Brazylii\n_START_SECTION_\nOkres przedkolonialny\n_START_PARAGRAPH_\nNiewiele wiadomo o kulturach Indian zamieszkuj\xc4\x85cych tereny obecnej Brazylii tysi\xc4\x85ce lat przed przybyciem Europejczyk\xc3\xb3w. By\xc5\x82y to g\xc5\x82\xc3\xb3wnie plemiona Tupi-Guarani, Arawak\xc3\xb3w i Karaib\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re utrzymywa\xc5\x82y si\xc4\x99 z rybo\xc5\x82\xc3\xb3wstwa, my\xc5\x9blistwa, zbieractwa i uprawy roli._NEWLINE__NEWLINE_W odr\xc3\xb3\xc5\xbcnieniu od oddzielonych Andami cywilizacji z zachodniego wybrze\xc5\xbca Ameryki Po\xc5\x82udniowej Indianie ze wschodniego wybrze\xc5\xbca i interioru nigdy nie wykszta\xc5\x82cili materialnego pi\xc5\x9bmiennictwa, ani monumentalnej architektury. By\xc5\x82y to przede wszystkim plemiona o charakterze na po\xc5\x82y koczowniczym, w odr\xc3\xb3\xc5\xbcnieniu od osiad\xc5\x82ych, rolniczych cywilizacji andyjskich.\n_START_SECTION_\nUnia realna\n_START_PARAGRAPH_\nW 1807 roku, uciekaj\xc4\x85c przed wojskami Napoleona, kt\xc3\xb3re wyruszy\xc5\x82y na Lizbon\xc4\x99, przyby\xc5\x82 do Brazylii razem z dworem portugalski ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 regent, p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszy Jan VI, z dynastii Bragan\xc3\xa7a i obj\xc4\x85\xc5\x82 rz\xc4\x85dy zamiast wicekr\xc3\xb3la. Rio de Janeiro sta\xc5\x82o si\xc4\x99 stolic\xc4\x85 portugalskiego imperium. Kr\xc3\xb3l po\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 kres trwaj\xc4\x85cemu 3 wieki monopolowi handlowemu Portugalii i zapocz\xc4\x85tkowa\xc5\x82 rozw\xc3\xb3j przemys\xc5\x82u. Za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 pierwsz\xc4\x85 gazet\xc4\x99, bank, akademi\xc4\x99 wojskow\xc4\x85 i akademi\xc4\x99 marynarki wojennej, szko\xc5\x82\xc4\x99 medyczn\xc4\x85, teatr, bibliotek\xc4\x99, muzeum i obserwatorium astronomiczne._NEWLINE_W 1815 roku zniesiono statut kolonialny i og\xc5\x82oszono Brazyli\xc4\x99 kr\xc3\xb3lestwem wchodz\xc4\x85cym w sk\xc5\x82ad unii realnej \xe2\x80\x9eZjednoczone Kr\xc3\xb3lestwo Portugalii, Brazylii i Algarve\xe2\x80\x9d._NEWLINE_W 1817 wybuch\xc5\x82o kr\xc3\xb3tkotrwa\xc5\x82e republika\xc5\x84skie powstanie w Pernambuco, st\xc5\x82umione przez si\xc5\x82y monarchii portugalskiej._NEWLINE_W 1821 Jan VI powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do Lizbony zostawiaj\xc4\x85c w\xc5\x82adz\xc4\x99 swemu synowi Dom Pedro.\n_START_SECTION_\n1889-1930\n_START_PARAGRAPH_\nPo zniesieniu niewolnictwa (1888) i proklamowaniu republiki federacyjnej (1889) zacz\xc4\x85\xc5\x82 wzrasta\xc4\x87 ruch imigracyjny z Europy i Azji. Do Brazylii przybywa\xc5\x82y miliony nowych obywateli, z czasem zmusi\xc5\x82o to do wprowadzenia tzw. kwot imigracyjnych, ograniczaj\xc4\x85cy nap\xc5\x82yw ludno\xc5\x9bci. 24 lutego 1891 parlament uchwali\xc5\x82 now\xc4\x85 konstytucj\xc4\x99 wzorowan\xc4\x85 na ustawie zasadniczej USA. Brazylia zosta\xc5\x82a republik\xc4\x85 federaln\xc4\x85, z rozdzia\xc5\x82em Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a od pa\xc5\x84stwa. Jednak w\xc5\x82adza nadal pozostawa\xc5\x82a w r\xc4\x99kach wielkich posiadaczy ziemskich.\n_START_SECTION_\n1930-1945\n_START_PARAGRAPH_\nW latach 20. XX wieku rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 narastaj\xc4\x85cy kryzys gospodarczy, kt\xc3\xb3ry zosta\xc5\x82 dodatkowo pog\xc5\x82\xc4\x99biony przez kryzys gospodarki \xc5\x9bwiatowej. W 1929 roku spad\xc5\x82y ceny kawy co spowodowa\xc5\x82o za\xc5\x82amanie gospodarki Brazylii. W 1930 r. m\xc5\x82odzi oficerowie dokonali przewrotu okre\xc5\x9blonego potem jako rewolucji, w rezultacie kt\xc3\xb3rego do w\xc5\x82adzy doszed\xc5\x82 Get\xc3\xbalio Vargas, wcze\xc5\x9bniejszy gubernator stanu Rio Grande do Sul. Pocz\xc4\x85tkowo w latach 1930\xe2\x80\x931937 rz\xc4\x85dzi\xc5\x82 jako konstytucyjny prezydent, a nast\xc4\x99pnie a\xc5\xbc do roku 1945 jako dyktator. Nowy rz\xc4\x85d pocz\xc4\x85tkowo zobowi\xc4\x85za\xc5\x82 si\xc4\x99 do szybkiego oddania w\xc5\x82adzy, lecz zamiast tego zlikwidowa\xc5\x82 kongres, zawiesi\xc5\x82 konstytucj\xc4\x99 a gubernator\xc3\xb3w zast\xc4\x85pi\xc5\x82 w\xc5\x82asnymi zwolennikami. W latach 30. dosz\xc5\x82o do trzech pr\xc3\xb3b obalenia wojskowego rz\xc4\x85du. W 1932 roku odby\xc5\x82o si\xc4\x99 powstanie konstytucjonalist\xc3\xb3w, w 1935 roku odby\xc5\x82a si\xc4\x99 antyrz\xc4\x85dowa rebelia zorganizowana przez komunist\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3ra wykorzystana zosta\xc5\x82a do wprowadzenia przez Vargasa pe\xc5\x82nej dyktatury i cenzury prasy. Ostatni\xc4\x85 pr\xc3\xb3b\xc4\x85 zbrojnego obalenia rz\xc4\x85du by\xc5\x82 pucz faszystowski w 1938 roku. Mimo faszyzacji kraju Brazylia nie podpisa\xc5\x82a francusko-brytyjskiego paktu nieinterwencji w okresie hiszpa\xc5\x84skiej wojny domowej oraz przekaza\xc5\x82a republikanom 2 i p\xc3\xb3\xc5\x82 miliona dolar\xc3\xb3w oraz pomoc materialn\xc4\x85 obejmuj\xc4\x85c\xc4\x85 25 tysi\xc4\x99cy karabin\xc3\xb3w. Do Brazylii przed terrorem nacjonalist\xc3\xb3w uda\xc5\x82o si\xc4\x99 uciec ponad 50 tys. os\xc3\xb3b, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie uchod\xc5\xbacom, intelektualistom i sierotom wojennym. W okresie II wojny \xc5\x9bwiatowej Brazylia opowiedzia\xc5\x82a si\xc4\x99 po stronie aliant\xc3\xb3w i jako jedyne pa\xc5\x84stwo Ameryki Po\xc5\x82udniowej wys\xc5\x82a\xc5\x82a do Europy korpus ekspedycyjny. W dniu 28 stycznia 1942 r. zerwa\xc5\x82a z Niemcami stosunki dyplomatyczne, a 23 sierpnia 1942 wypowiedzia\xc5\x82a Niemcom wojn\xc4\x99. Pod wp\xc5\x82ywem wojny Vargas odrzuci\xc5\x82 wzorce faszyzuj\xc4\x85ce i przyj\xc4\x85\xc5\x82 bardziej liberaln\xc4\x85 polityk\xc4\x99. Po zwyci\xc4\x99stwie aliant\xc3\xb3w w wojnie \xc5\x9bwiatowej, sta\xc5\x82 si\xc4\x99 k\xc5\x82opotliwy jako niedawny sojusznik \xc5\x9bwiatowych pot\xc4\x99g i szybko zosta\xc5\x82 obalony w wojskowym puczu.\n_START_SECTION_\n1945-1964\n_START_PARAGRAPH_\nW roku 1950 Vargas powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do w\xc5\x82adzy jako prezydent w rezultacie wyborczego zwyci\xc4\x99stwa utworzonej przez niego Brazylijskiej Partii Pracy. W pierwszej fazie prezydentury wprowadzi\xc5\x82 szereg post\xc4\x99powych reform a swoje rz\xc4\x85dy opar\xc5\x82 na \xc5\x9brodowiskach lewicy. Pod naciskiem narodowc\xc3\xb3w i lewicy prowadzi\xc5\x82 polityk\xc4\x99 uprzemys\xc5\x82owienia kraju, rozwi\xc4\x85za\xc5\x82 problem pa\xc5\x84stwowego monopolu naftowego \xe2\x80\x9ePetrobras\xe2\x80\x9d, ograniczy\xc5\x82 inwestycje obcego kapita\xc5\x82u, wprowadzi\xc5\x82 szereg prorobotniczych praw, zako\xc5\x84czy\xc5\x82 dzia\xc5\x82ania rz\xc4\x85du polegaj\xc4\x85ce na ingerencji w dzia\xc5\x82anie zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w zawodowych oraz przeprowadzi\xc5\x82 rewizj\xc4\x99 p\xc5\x82acy minimalnej. W 1952 roku zawar\xc5\x82 uk\xc5\x82ad militarny ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki jednak zachowa\xc5\x82 si\xc4\x99 neutralnie odmawiaj\xc4\x85c wys\xc5\x82ania wojsk brazylijskich do Korei. W ci\xc4\x85gu drugiej kadencji kontynuowa\xc5\x82 represje przeciwko ruchowi komunistycznemu. Stopniowo odchodzi\xc5\x82 od post\xc4\x99powych reform trac\xc4\x85c poparcie spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa i lewicy zmuszony zosta\xc5\x82 do walki o wp\xc5\x82ywy w konserwatywnie nastawionym wojsku. Jego rz\xc4\x85dy napotka\xc5\x82y na siln\xc4\x85 opozycj\xc4\x99, pomimo stara\xc5\x84 Vargasa najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 opozycj\xc4\x99 stanowi\xc5\x82y kr\xc4\x99gi wojskowe. By\xc5\x82a to reakcja na szereg skandali, kt\xc3\xb3re wi\xc4\x85za\xc5\x82y si\xc4\x99 z cz\xc5\x82onkami jego administracji. Cztery lata po obj\xc4\x99ciu w\xc5\x82adzy na skutek kryzysu politycznego i zmuszeniu go przez wojsko do oddania w\xc5\x82adzy pope\xc5\x82ni\xc5\x82 samob\xc3\xb3jstwo._NEWLINE_W nast\xc4\x99pnych latach prezydentur\xc4\x99 obj\xc4\x85\xc5\x82 kandydat socjaldemokrat\xc3\xb3w Juscelino Kubitschek de Oliveira (1956-1961), kt\xc3\xb3ry obieca\xc5\x82 pi\xc4\x99\xc4\x87dziesi\xc4\x85t lat post\xc4\x99pu w ci\xc4\x85gu pi\xc4\x99ciu lat. Rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 ambitny plan pobudzenia i przebudowy brazylijskiej gospodarki. By\xc5\x82o to zwi\xc4\x85zane z modernizacj\xc4\x85 kraju, czego najbardziej widocznym przyk\xc5\x82adem by\xc5\x82a zbudowana od podstaw nowa stolica Brazylii od 1960 roku \xe2\x80\x93 Bras\xc3\xadlia. Kubitschek przyj\xc4\x85\xc5\x82 \xc5\x82agodn\xc4\x85 postaw\xc4\x99 wobec opozycji politycznej dzi\xc4\x99ki czemu m\xc3\xb3g\xc5\x82 rz\xc4\x85dzi\xc4\x87 bez powa\xc5\xbcniejszych kryzys\xc3\xb3w. W okresie jego rz\xc4\x85d\xc3\xb3w sektor gospodarki i przemys\xc5\x82u znacznie wzr\xc3\xb3s\xc5\x82. Najwi\xc4\x99kszym sukcesem rz\xc4\x85du socjaldemokrat\xc3\xb3w okaza\xc5\x82a si\xc4\x99 budowa nowej stolicy kraju, Bras\xc3\xadlii oddanej do u\xc5\xbcytku w 1960 roku. Nast\xc4\x99pc\xc4\x85 Kubitscheka zosta\xc5\x82 J\xc3\xa2nio Quadros, kt\xc3\xb3ry poda\xc5\x82 si\xc4\x99 do dymisji w 1961 roku po kr\xc3\xb3tszym ni\xc5\xbc rok urz\xc4\x99dowaniu. Prezydentur\xc4\x99 obj\xc4\x85\xc5\x82 wiceprezydent Jo\xc3\xa3o Goulart, kt\xc3\xb3ry jako kandydat lewicy zobowi\xc4\x85za\xc5\x82 si\xc4\x99 do przeprowadzenia radykalnych reform spo\xc5\x82ecznych. Zapowiedzia\xc5\x82 wyw\xc5\x82aszczenie wielkich latyfundyst\xc3\xb3w i podniesienie p\xc5\x82acy minimalnej. Prezydent zosta\xc5\x82 obalony w kwietniu 1964 w zamachu stanu zorganizowanym z udzia\xc5\x82em Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych. Zamach zapocz\xc4\x85tkowa\xc5\x82 okres istnienia w Brazylii re\xc5\xbcimu wojskowego.\n_START_SECTION_\n1964-1985\n_START_PARAGRAPH_\nNowy system mia\xc5\x82 by\xc4\x87 przej\xc5\x9bciowy, jednak szybko zmieni\xc5\x82 si\xc4\x99 w dyktatur\xc4\x99. Re\xc5\xbcim szeroko stosowa\xc5\x82 represje polityczne wzgl\xc4\x99dem swoich przeciwnik\xc3\xb3w, w tym artyst\xc3\xb3w i dziennikarzy. W opozycji przeciw rz\xc4\x85dom wojskowym dosz\xc5\x82o do powstania zbrojnych ruch\xc3\xb3w partyzanckich. Rz\xc4\x85d Brazylii zobowi\xc4\x85za\xc5\x82 si\xc4\x99 w ramach operacji Kondor wyeliminowa\xc4\x87 tak\xc5\xbce opozycj\xc4\x99 na emigracji. W 1967 roku w regionie Goi\xc3\xa1s rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 regularna rebelia zorganizowana przez maoistowsk\xc4\x85 KPB. Trwa\xc5\x82a ona do 1972 roku. W wi\xc4\x99kszych miastach z kolei dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y miejskie guerille w tym m.in. Armia Wyzwolenia Narodowego. Pomimo brutalno\xc5\x9bci i metod zbli\xc5\xbconych do totalitaryzmu, system na pocz\xc4\x85tku lat 70. zdoby\xc5\x82 poparcie sporego grona Brazylijczyk\xc3\xb3w ze wzgl\xc4\x99du na \xc3\xb3wczesny boom gospodarczy. W 1973 r. Brazylia osi\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82a najwy\xc5\xbcsz\xc4\x85 na \xc5\x9bwiecie stop\xc4\x99 wzrostu dochodu narodowego w ci\xc4\x85gu roku, kt\xc3\xb3ry wyni\xc3\xb3s\xc5\x82 14%. W 1980 r. nadmiernie rozdmuchana gospodarka prze\xc5\xbcy\xc5\x82a za\xc5\x82amanie, w wyniku kt\xc3\xb3rego sta\xc5\x82a si\xc4\x99 najbardziej zad\xc5\x82u\xc5\xbconym krajem \xc5\x9bwiata. Lata dyktatorskiej w\xc5\x82adzy skutecznie zniech\xc4\x99ci\xc5\x82y spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwo. Mimo rozbicia wojsk partyzanckich, rz\xc4\x85d kontynuowa\xc5\x82 polityk\xc4\x99 represji (kt\xc3\xb3ra wcze\xc5\x9bniej by\xc5\x82a argumentowana walk\xc4\x85 z rebeli\xc4\x85). W obliczu narastaj\xc4\x85cego kryzysu spo\xc5\x82ecznego i serii pora\xc5\xbcek gospodarczych rz\xc4\x85du genera\xc5\x82 Ernesto Geisel zgodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 na pewn\xc4\x85 liberalizacj\xc4\x99 \xc5\xbcycia publicznego, w 1979 roku wprowadzi\xc5\x82 on ustaw\xc4\x99 o amnestii kt\xc3\xb3ra zapocz\xc4\x85tkowa\xc5\x82a mozolny powr\xc3\xb3t do demokracji w okresie dekady lat 80.\n_START_SECTION_\n1985-do dzisiaj\n_START_PARAGRAPH_\nW 1985 roku zaprowadzono ponownie rz\xc4\x85dy cywilne. Elektorat wybra\xc5\x82 na prezydenta Tancredo Nevesa, kt\xc3\xb3ry jednak zmar\xc5\x82 przed przej\xc4\x99ciem urz\xc4\x99du. Jego nast\xc4\x99pc\xc4\x85 zosta\xc5\x82 Jose Sarney. W roku 1989 w pierwszych od niemal 30 lat wolnych wyborach zosta\xc5\x82 wybrany na prezydenta Fernando Collor de Mello. We wrze\xc5\x9bniu 1992 roku w\xc5\x9br\xc3\xb3d oskar\xc5\xbce\xc5\x84 o korupcj\xc4\x99, de Mello zrezygnowa\xc5\x82. Od 3 pa\xc5\xbadziernika 1994 roku funkcj\xc4\x99 prezydenta sprawowa\xc5\x82, by\xc5\x82y minister finans\xc3\xb3w, Fernando Henrique Cardoso, po reelekcji w 1998 przewodzi\xc5\x82 krajowi w okresie powtarzaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 kryzys\xc3\xb3w finansowych._NEWLINE_Zaskakuj\xc4\x85co du\xc5\xbce dysproporcje w dystrybucji dochodu narodowego i nierozwi\xc4\x85zane problemy spo\xc5\x82eczne spowodowa\xc5\x82y, \xc5\xbce szerokie rzesze zubo\xc5\xbca\xc5\x82ej ludno\xc5\x9bci wybra\xc5\x82y w 2003 roku kandydata lewicy jakim by\xc5\x82 Luiz In\xc3\xa1cio Lula da Silva.'