b"\n_START_ARTICLE_\nKrystyna (dramat)\n_START_SECTION_\nGeneza utworu\n_START_PARAGRAPH_\nPo wystawieniu 21 listopada 1826, napisanego wsp\xc3\xb3lnie z Leuwenem i Lassangem, wodewilu Wesele i pogrzeb nast\xc4\x99pne miesi\xc4\x85ce up\xc5\x82yn\xc4\x99\xc5\x82y Dumasowi na pr\xc3\xb3bach i poszukiwaniach. Niepowodzeniem zako\xc5\x84czy\xc5\x82a si\xc4\x99 pr\xc3\xb3ba napisania wsp\xc3\xb3lnie z Fr\xc3\xa9d\xc3\xa9rikiem Souli\xc3\xa9 sztuki Szkoccy purytanie, opartej na motywach powie\xc5\x9bci Waltera Scotta, jak i samodzielne przedsi\xc4\x99wzi\xc4\x99cia Dumasa \xe2\x80\x93 Bracia Grakchowie i oparte na dramacie Schillera Sprzysi\xc4\x99\xc5\xbcenie Fieska. Zwiedzaj\xc4\x85c doroczny salon malarstwa i rze\xc5\xbaby, Dumas zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82 uwag\xc4\x99 na p\xc5\x82askorze\xc5\xbab\xc4\x99 Felicie de Faveau, przedstawiaj\xc4\x85c\xc4\x85 \xc5\x9bmier\xc4\x87 Monaldeschiego. U swego przyjaciela Fr\xc3\xa9d\xc3\xa9rica Souli\xc3\xa9 dowiedzia\xc5\x82 si\xc4\x99 z Biografii powszechnej, \xc5\xbce Giovanni Monaldeschi, kochanek kr\xc3\xb3lowej szwedzkiej Krystyny, zazdrosny o rywala, r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc W\xc5\x82ocha, Sentinellego, napisa\xc5\x82 obel\xc5\xbcywy i nierozwa\xc5\xbcny list i zosta\xc5\x82 przez tego\xc5\xbc Sentinellego zamordowany w 1657 roku z rozkazu rozgniewanej kr\xc3\xb3lowej w pa\xc5\x82acu Fontainebleau. Temat spodoba\xc5\x82 si\xc4\x99 Dumasowi i zaproponowa\xc5\x82 Souli\xc3\xa9mu wsp\xc3\xb3ln\xc4\x85 prac\xc4\x99 nad dramatem. Ten jednak uzna\xc5\x82, \xc5\xbce ka\xc5\xbcdy z nich powinien opracowa\xc4\x87 t\xc4\x99 histori\xc4\x99 samodzielnie, a kto sko\xc5\x84czy pierwszy, ten popr\xc3\xb3buje szcz\xc4\x99\xc5\x9bcia z wystawieniem sztuki._NEWLINE_Dumas zatrudniony jako urz\xc4\x99dnik w sekretariacie ksi\xc4\x99cia orlea\xc5\x84skiego nie mia\xc5\x82 zbyt wiele wolnego czasu. Postara\xc5\x82 si\xc4\x99 wi\xc4\x99c o przeniesienie do dzia\xc5\x82u Las\xc3\xb3w, w kt\xc3\xb3rym nie pracowano wieczorami. U swego nowego prze\xc5\x82o\xc5\xbconego pana Deviolaine\xe2\x80\x99a uzyska\xc5\x82 osobny pok\xc3\xb3j do pracy, co pozwala\xc5\x82o mu, dzi\xc4\x99ki umiej\xc4\x99tno\xc5\x9bci szybkiego pisania, po\xc5\x9bwi\xc4\x99ca\xc4\x87 codziennie kilka godzin na prac\xc4\x99 nad dramatem. W kr\xc3\xb3tkim czasie mia\xc5\x82 gotowy pi\xc4\x99cioaktowy utw\xc3\xb3r, napisany aleksandrynem.\n_START_SECTION_\nStarania o wystawienie dramatu\n_START_PARAGRAPH_\nZa rad\xc4\x85 swojego kolegi z pracy i mentora, Lassange\xe2\x80\x99a, Dumas postara\xc5\x82 si\xc4\x99 o wstawiennictwo Charlesa Nodiera, u dyrektora Komedii Francuskiej barona Taylora. Dumas spotka\xc5\x82 Nodiera przed kilku laty w teatrze na przedstawieniu melodramatu Wampir, rozmawia\xc5\x82 z nim podczas spektaklu o literaturze, do momentu, gdy po trzecim akcie wo\xc5\xbani usun\xc4\x99li sympatycznego rozm\xc3\xb3wc\xc4\x99 m\xc5\x82odego pisarza z sali za zak\xc5\x82\xc3\xb3canie porz\xc4\x85dku. Dopiero z prasy dowiedzia\xc5\x82 si\xc4\x99 nast\xc4\x99pnego dnia, z kim rozmawia\xc5\x82. W\xc4\x85tpi\xc5\x82, czy Nodier go pami\xc4\x99ta, jednak jeszcze tego samego dnia otrzyma\xc5\x82 bilet od dyrektora Taylora, zapraszaj\xc4\x85cego go nast\xc4\x99pnego dnia rano na czytanie utworu. Taylor przyj\xc4\x85\xc5\x82 pisarza w wannie i wys\xc5\x82ucha\xc5\x82, ze wzrastaj\xc4\x85cym zainteresowaniem, utworu, po czym natychmiast uda\xc5\x82 si\xc4\x99 z nim do teatru, by zg\xc5\x82osi\xc4\x87 sztuk\xc4\x99 do czytania przed komitetem repertuarowym. Czytanie wypad\xc5\x82o po my\xc5\x9bli autora. Rozentuzjazmowany pisarz zgubi\xc5\x82 po drodze do domu r\xc4\x99kopis sztuki i musia\xc5\x82 j\xc4\x85 w nast\xc4\x99pnych dniach odtworzy\xc4\x87 z pami\xc4\x99ci. Komitet postawi\xc5\x82 natomiast jeden warunek: sztuka b\xc4\x99dzie przyj\xc4\x99ta po wyra\xc5\xbceniu o niej opinii przez cz\xc5\x82onka Akademii, komediopisarza Louisa Benoita Picarda. Picardowi utw\xc3\xb3r si\xc4\x99 nie spodoba\xc5\x82, wyrazi\xc5\x82 si\xc4\x99 o nim negatywnie, a Dumasowi poradzi\xc5\x82, by lepiej wr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do pracy w biurze. Taylor, zirytowany tym, \xc5\xbce kto\xc5\x9b podwa\xc5\xbca jego autorytet, poprosi\xc5\x82 o dodatkow\xc4\x85 opini\xc4\x99 Nodiera. Ten napisa\xc5\x82: O\xc5\x9bwiadczam z r\xc4\x99k\xc4\x85 na sercu, \xc5\xbce \xe2\x80\x9eKrystyna\xe2\x80\x9d jest jednym z najlepszych utwor\xc3\xb3w, jakie czyta\xc5\x82em w ci\xc4\x85gu ostatnich dwudziestu lat. Po tej opinii sztuka zosta\xc5\x82a, po kilku drobnych poprawkach zg\xc5\x82oszonych przez aktora Samsona, przyj\xc4\x99ta jednog\xc5\x82o\xc5\x9bnie przez komitet repertuarowy._NEWLINE_Dumasa czeka\xc5\x82 jeszcze b\xc3\xb3j z cenzur\xc4\x85, w kt\xc3\xb3rej oczach pisarz, b\xc4\x99d\xc4\x85cy pracownikiem uznawanego za libera\xc5\x82a ksi\xc4\x99cia orlea\xc5\x84skiego, uchodzi\xc5\x82 za podejrzanego. Raport z 30 maja 1828 nie brzmia\xc5\x82 dobrze: mimo kilku dobrych scen, sztuka jest pe\xc5\x82na niedoci\xc4\x85gni\xc4\x99\xc4\x87, kt\xc3\xb3rych mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o z \xc5\x82atwo\xc5\x9bci\xc4\x85 unikn\xc4\x85\xc4\x87. Tym razem dotkni\xc4\x99ty poczu\xc5\x82 si\xc4\x99 sam ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 orlea\xc5\x84ski, kt\xc3\xb3ry interweniowa\xc5\x82, przez dyrektora generalnego swojej kancelarii Manche\xe2\x80\x99a de Brovala, u ministra, hrabiego Martignaca. Sam Dumas napisa\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc do ministra list, w kt\xc3\xb3rym wyk\xc5\x82ada\xc5\x82 swoje zamierzenia: Je\xc5\x9bli Wasza Ekscelencja zechce \xc5\x82askawie przeczyta\xc4\x87 dramat \xe2\x80\x9eKrystyna\xe2\x80\x9d, sam si\xc4\x99 przekona, \xc5\xbce nie by\xc5\x82o w \xc5\xbcadnym razie moj\xc4\x85 intencj\xc4\x85 zapewnienie sobie sukcesu za pomoc\xc4\x85 aluzji [...] wr\xc4\x99cz przeciwnie, ca\xc5\x82y czas dok\xc5\x82ada\xc5\x82em stara\xc5\x84, by akcja w najmniejszym stopniu nie odbiega\xc5\x82a od historycznej prawdy. 13 czerwca cenzura wyda\xc5\x82a zgod\xc4\x99 na wystawienie sztuki._NEWLINE_Jak si\xc4\x99 wkr\xc3\xb3tce okaza\xc5\x82o, nie by\xc5\x82 to jeszcze koniec trudno\xc5\x9bci autora. Rozpocz\xc4\x99to pr\xc3\xb3by z pann\xc4\x85 Mars w roli Krystyny i Firminem jako Monaldeschim. Panna Mars, dobiegaj\xc4\x85ca ju\xc5\xbc w\xc3\xb3wczas pi\xc4\x99\xc4\x87dziesi\xc4\x85tki, ze wzgl\xc4\x99du na sw\xc3\xb3j wci\xc4\x85\xc5\xbc m\xc5\x82odzie\xc5\x84czy wygl\xc4\x85d, spokojn\xc4\x85 s\xc5\x82odycz i doskona\xc5\x82\xc4\x85 dykcj\xc4\x99, zabiera\xc5\x82a dla siebie najlepsze role, od amantek po naiwne dziewcz\xc4\x99ta. Zrobi\xc5\x82a karier\xc4\x99 na klasykach i czu\xc5\x82a si\xc4\x99 nieswojo w rolach romantycznych heroin, kt\xc3\xb3re powinny wyrywa\xc4\x87 sobie w\xc5\x82osy z g\xc5\x82owy, krzycze\xc4\x87 i czo\xc5\x82ga\xc4\x87 si\xc4\x99 na kolanach. Mia\xc5\x82a na to zbyt wiele dobrego smaku i zbyt delikatny g\xc5\x82os. Odwiedzi\xc5\x82a wi\xc4\x99c Dumasa w biurze w Palais-Royal, \xc5\xbceby sk\xc5\x82oni\xc4\x87 go do wykre\xc5\x9blenia bardziej gwa\xc5\x82townych kwestii. Gdy autor, bardzo przywi\xc4\x85zany do ich pi\xc4\x99kno\xc5\x9bci, odm\xc3\xb3wi\xc5\x82, panna Mars pocz\xc4\x99\xc5\x82a je podczas pr\xc3\xb3b pomija\xc4\x87. Wreszcie wzi\xc4\x99\xc5\x82a w lipcu urlop na ca\xc5\x82e lato. Za jej przyk\xc5\x82adem pretensje do psychologicznej wymowy swoich postaci zacz\xc4\x99li zg\xc5\x82asza\xc4\x87 i inni aktorzy. 4 sierpnia, ku zupe\xc5\x82nemu zaskoczeniu Dumasa, Komedia Francuska wprowadzi\xc5\x82a do repertuaru inn\xc4\x85 sztuk\xc4\x99 z t\xc4\x85 sam\xc4\x85 bohaterk\xc4\x85, Krystyn\xc4\x99, kr\xc3\xb3low\xc4\x85 Szwecji Louisa Braulta, przyjaciela ksi\xc4\x99cia Decazesa. G\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 rol\xc4\x99 mia\xc5\x82a w niej zagra\xc4\x87 panna Valmonzey, kochanka Evarista Dumoulina, prasowego potenta, dyrektora Le Constitutionnel. Dumas si\xc4\x99 podda\xc5\x82. W nied\xc5\x82ugi czas potem Fryderykowi Souli\xc3\xa9 uda\xc5\x82o si\xc4\x99 zainteresowa\xc4\x87 teatr Od\xc3\xa9on jego w\xc5\x82asn\xc4\x85, trzeci\xc4\x85 ju\xc5\xbc, wersj\xc4\x85 dramatu o Krystynie. Dumas nie protestowa\xc5\x82, doszed\xc5\x82 do wniosku, \xc5\xbce jego dramat wymaga znacz\xc4\x85cych zmian, zanim b\xc4\x99dzie m\xc3\xb3g\xc5\x82 by\xc4\x87 z powodzeniem wystawiony.\n_START_SECTION_\nDrugi b\xc3\xb3j o Krystyn\xc4\x99\n_START_PARAGRAPH_\nPo sukcesie Henryka III i jego dworu na pocz\xc4\x85tku 1829, Dumas, kt\xc3\xb3ry w mi\xc4\x99dzyczasie obj\xc4\x85\xc5\x82 funkcj\xc4\x99 bibliotekarza u ksi\xc4\x99cia orlea\xc5\x84skiego, napisa\xc5\x82 now\xc4\x85 sztuk\xc4\x99 D\xc5\x82ugow\xc5\x82os\xc4\x85 Edith. Nie uda\xc5\x82o mu si\xc4\x99 jej jednak sprzeda\xc4\x87, powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 wi\xc4\x99c do Krystyny i mocno j\xc4\x85 przerobi\xc5\x82. Doda\xc5\x82 prolog w Sztokholmie i epilog w Rzymie, stworzy\xc5\x82 nowy, drugoplanowy w\xc4\x85tek i now\xc4\x85 posta\xc4\x87, na pro\xc5\x9bb\xc4\x99 swej kochanki Virginii Boubier: Paul\xc4\x99, kochank\xc4\x99 Monaldeschiego. Wprowadzenie dodatkowej postaci poprawi\xc5\x82o struktur\xc4\x99 dramatyczn\xc4\x85 utworu. 13 pa\xc5\xbadziernika Krystyna Souli\xc3\xa9go ponios\xc5\x82a kl\xc4\x99sk\xc4\x99 w Od\xc3\xa9onie. Nast\xc4\x99pnego dnia Dumas otrzyma\xc5\x82 list od dyrektora teatru Harela: Drogi Dumas, co pan s\xc4\x85dzi o pomy\xc5\x9ble panny George, \xc5\xbceby natychmiast wystawi\xc4\x87 pa\xc5\x84sk\xc4\x85 \xe2\x80\x9eKrystyn\xc4\x99\xe2\x80\x9d w tym samym teatrze i w tej samej obsadzie aktorskiej? Prosz\xc4\x99 nie robi\xc4\x87 sobie wyrzut\xc3\xb3w, \xc5\xbce skraca pan \xc5\xbcywot sztuki przyjaciela. Wczoraj umar\xc5\x82a \xc5\x9bmierci\xc4\x85 naturaln\xc4\x85. Oburzony propozycj\xc4\x85 Dumas przes\xc5\x82a\xc5\x82 list przyjacielowi. Ten jednak poradzi\xc5\x82 mu wrzuci\xc4\x87 kawa\xc5\x82ki jego sztuki do worka pierwszego napotkanego szmaciarza i wystawi\xc4\x87 swoj\xc4\x85._NEWLINE_Maj\xc4\x85c zgod\xc4\x99 przyjaciela Dumas, przyj\xc4\x85\xc5\x82 propozycj\xc4\x99 Harela. Wspiera\xc5\x82a te\xc5\xbc pisarza panna George, gwiazda francuskiej sceny, kt\xc3\xb3ra bardzo ch\xc4\x99tnie grywa\xc5\x82a kr\xc3\xb3lowe i ksi\xc4\x99\xc5\xbcniczki. Pierwsze czytanie sztuki z Saint-Beuve\xe2\x80\x99em i Tissotem jako doradcami literackimi sko\xc5\x84czy\xc5\x82o si\xc4\x99 po\xc5\x82owicznym sukcesem. Sztuka zosta\xc5\x82a przyj\xc4\x99ta, ale Harel domaga\xc5\x82 si\xc4\x99 wniesienia przez autora poprawek. Rozw\xc5\x9bcieczony Dumas domaga\xc5\x82 si\xc4\x99 drugiego czytania. Tym razem aktorzy, w\xc5\x9br\xc3\xb3d kt\xc3\xb3rych prym wiod\xc5\x82a panna George, \xc5\x9bci\xc4\x85gn\xc4\x99li jako swego or\xc4\x99downika Jules\xe2\x80\x99a Janina. Drugie czytanie w dniu 5 grudnia zako\xc5\x84czy\xc5\x82o si\xc4\x99 przyj\xc4\x99ciem sztuki. Harel wci\xc4\x85\xc5\xbc niezadowolony ze sztuki pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 nak\xc5\x82oni\xc4\x87 pisarza, by przerobi\xc5\x82 j\xc4\x85 na proz\xc4\x99. Dotkni\xc4\x99ty do \xc5\xbcywego Dumas odm\xc3\xb3wi\xc5\x82 i dyrektorowi nie pozosta\xc5\x82o nic innego, jak rozpocz\xc4\x85\xc4\x87 pr\xc3\xb3by. Rol\xc4\x99 Krystyny otrzyma\xc5\x82a panna George, Lockroy \xe2\x80\x93 Monaldeschiego, Virginie Boubier, dla kt\xc3\xb3rej Dumas napisa\xc5\x82 rol\xc4\x99 pazia Pauli, zwabiona lepszym kontraktem, odesz\xc5\x82a do francuskiego teatru w Sankt Petersburgu._NEWLINE_Po raz kolejny sprzeciw zg\xc5\x82osi\xc5\x82a cenzura. Dumas uda\xc5\x82 si\xc4\x99 do Charles\xe2\x80\x99a Brifauta, wp\xc5\x82ywowego cz\xc5\x82onka Akademii, by przekona\xc4\x87 go, \xc5\xbce sztuka nie ma w sobie nic wywrotowego. Brifautowi nie podoba\xc5\x82 si\xc4\x99 spos\xc3\xb3b, w jaki Krystyna m\xc3\xb3wi\xc5\x82a o kr\xc3\xb3lewskim diademie: To kr\xc3\xb3lewska b\xc5\x82yskotka, znalaz\xc5\x82am j\xc4\x85 w swojej ko\xc5\x82ysce. Uzna\xc5\x82 to za deptanie boskiego prawa. Protestowa\xc5\x82 te\xc5\xbc przeciw wys\xc5\x82aniu przez Krystyn\xc4\x99 jej korony Cromwellowi, kt\xc3\xb3ry kaza\xc5\x82 j\xc4\x85 przetopi\xc4\x87. Bezsilny wobec Brifauta, Dumas uda\xc5\x82 si\xc4\x99 do szefa cenzury Henriego de Lourdeix, us\xc5\x82ysza\xc5\x82 jednak jedynie, \xc5\xbce sztuka nie ujrzy \xc5\x9bwiat\xc5\x82a dziennego. Postanowi\xc5\x82 wi\xc4\x99c zainteresowa\xc4\x87 burzliwymi losami jego sztuki faworyt\xc4\x99 Ludwika XVIII, pani\xc4\x85 du Cayla. Posuni\xc4\x99cie okaza\xc5\x82o si\xc4\x99 trafne. Po kilku dniach urz\xc4\x85d cenzury wyrazi\xc5\x82 zgod\xc4\x99 na wystawienie Krystyny bez wi\xc4\x99kszych zmian.\n_START_SECTION_\nMiejsce i czas akcji\n_START_PARAGRAPH_\nProlog i akt pierwszy rozgrywaj\xc4\x85 si\xc4\x99 w 1649 w Sztokholmie akt drugi w 1654 w Uppsali, akt trzeci, czwarty i pi\xc4\x85ty w 1657 w Fontainebeau, epilog w 1689 w Rzymie.\n_START_SECTION_\nTre\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nProlog \xe2\x80\x93 Kartezjusz wita w porcie w\xc5\x82a\xc5\x9bnie przyby\xc5\x82ego m\xc5\x82odego Steinberga. Nadej\xc5\x9bcie kr\xc3\xb3lowej z dworem daje mu okazj\xc4\x99 do przedstawienia przybyszowi kr\xc3\xb3lowej jej dw\xc3\xb3ch w\xc5\x82oskich kochank\xc3\xb3w: Monaldeschiego i Sentinellego. Monaldeschi i Krystyna wpadaj\xc4\x85 do wody. Steinberg rzuca si\xc4\x99 na ratunek kr\xc3\xb3lowej._NEWLINE_Akt I  Paula \xe2\x80\x93  Zatrwo\xc5\xbcona o \xc5\xbcycie Monaldeschiego Paula, przypada do uratowanego kochanka. Kr\xc3\xb3lowa nie umie zrozumie\xc4\x87 tej sceny. Tymczasem zwraca si\xc4\x99 do swego wybawcy, kt\xc3\xb3ry w\xc5\x82a\xc5\x9bnie przyby\xc5\x82 z Francji. Rozmawiaj\xc4\x85 o polityce i literaturze francuskiej (Dumas pozwala sobie w tym miejscu na przytyk w stosunku do Akademii Francuskiej, kt\xc3\xb3ra nie rozumie nowych pr\xc4\x85d\xc3\xb3w w sztuce i zwalcza tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9b\xc4\x87 Corneille\xe2\x80\x99a). Po wyj\xc5\x9bciu kr\xc3\xb3lowej, Mondaleschi, zaniepokojony o swe plany rz\xc4\x85d\xc3\xb3w nad Szwecj\xc4\x85 u boku Krystyny, wyp\xc4\x99dza Paul\xc4\x99, mimo jej najuni\xc5\xbce\xc5\x84szych pr\xc3\xb3\xc5\x9bb o lito\xc5\x9b\xc4\x87._NEWLINE_Akt II Karol Gustaw \xe2\x80\x93 Paula wyjawia kr\xc3\xb3lowej, \xc5\xbce Monaldeschi, pozostaje u jej boku w nadziei na zaszczyty. Kr\xc3\xb3lowa czuje si\xc4\x99 zm\xc4\x99czona ci\xc4\x85g\xc5\x82ym udawaniem dworak\xc3\xb3w. Wzywa Monaldeschiego i zarzuca mu interesowno\xc5\x9b\xc4\x87. Ten wypiera si\xc4\x99 swoich motywacji i zapewnia Krystyn\xc4\x99, \xc5\xbce kocha j\xc4\x85 dla niej samej i przyrzeka by\xc4\x87 z ni\xc4\x85 na dobre i z\xc5\x82e. Kr\xc3\xb3lowa prosi go wi\xc4\x99c do sali tronowej. Poniewa\xc5\xbc tego dnia kr\xc3\xb3lowa ma og\xc5\x82osi\xc4\x87 kto zostanie jej m\xc4\x99\xc5\xbcem dworzanie s\xc4\x85 pewni, \xc5\xbce jej wyb\xc3\xb3r pad\xc5\x82 na Monaldeschiego. Ostatecznie jednak kr\xc3\xb3lowa og\xc5\x82asza sw\xc4\x85 abdykacj\xc4\x99. Jest zm\xc4\x99czona byciem od wczesnego dzieci\xc5\x84stwa osob\xc4\x85 publiczn\xc4\x85, pragnie prywatno\xc5\x9bci, wolno\xc5\x9bci. Przekazuje koron\xc4\x99 Karolowi Gustawowi. Zachowuje dla siebie tylko maj\xc4\x85tek, z kt\xc3\xb3rego mog\xc5\x82aby \xc5\xbcy\xc4\x87 i prawo wymierzania sprawiedliwo\xc5\x9bci swoim najbli\xc5\xbcszym s\xc5\x82ugom. Odchodz\xc4\x85c zwraca si\xc4\x99 do Monaldeschiego, by dotrzyma\xc5\x82 przyrzeczenia._NEWLINE_Akt III Corneille \xe2\x80\x93 Paula n\xc4\x99ka Monaldeschiego, ten obiecuje jej przysz\xc5\x82e szcz\xc4\x99\xc5\x9bcie. Odkry\xc5\x82, \xc5\xbce kr\xc3\xb3lowa spiskuje, by odzyska\xc4\x87 tron Szwecji, a poniewa\xc5\xbc u jej boku czekaj\xc4\x85 go tylko wyrzuty, ujawni\xc5\x82 t\xc4\x99 intryg\xc4\x99 Karolowi Gustawowi, maj\xc4\x85c nadziej\xc4\x99 na powr\xc3\xb3t na dw\xc3\xb3r kr\xc3\xb3lewski. Kr\xc3\xb3lowa przyjmuje literat\xc3\xb3w La Calpr\xc3\xa8nede'a i Corneille\xe2\x80\x99a, co daje Dumasowi okazj\xc4\x99 do kolejnej polemiki z klasycystami. Po ich wyj\xc5\x9bciu Krystyna z Monaldeschim za\xc5\x82atwia korespondencj\xc4\x99 z kr\xc3\xb3lem Ludwikiem, Leibnitzem, Miltonem. Opr\xc3\xb3cz listu ze Sztokholmu adresowanego do niej, wpada w jej r\xc4\x99ce inny, kt\xc3\xb3ry budzi jej podejrzenia i kt\xc3\xb3ry ukradkiem chowa. Gdy zostaje sama rozmy\xc5\x9bla o swoim powrocie do Szwecji._NEWLINE_Akt IV Sentinelli \xe2\x80\x93 Kr\xc3\xb3lowa czyta w obecno\xc5\x9bci Sentinellego list wskazuj\xc4\x85cy na zdrad\xc4\x99 Monaldeschiego. Wzywa wszystkich swoich wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracownik\xc3\xb3w. Monaldeschi widz\xc4\x85c, \xc5\xbce zosta\xc5\x82 zdekonspirowany, rzuca podejrzenie na Sentinellego, a z Paul\xc4\x85 umawia si\xc4\x99 co do natychmiastowej ucieczki i wychodzi osiod\xc5\x82a\xc4\x87 konia. Kr\xc3\xb3lowa nakazuje mu wykona\xc4\x87 wyrok na zdrajcy. Sentinelli czeka na niego wraz z dwoma \xc5\xbco\xc5\x82nierzami przed drzwiami do pokoju. Ma w\xc4\x85tpliwo\xc5\x9bci czy godzi si\xc4\x99 zamordowa\xc4\x87 cz\xc5\x82owieka, nawet je\xc5\x9bli jest winny wobe kr\xc3\xb3lowej. Wchodzi Monaldeschi i widz\xc4\x85c Sentinellego w otoczeniu dw\xc3\xb3ch \xc5\xbco\xc5\x82nierzy s\xc4\x85dzi, \xc5\xbce ten zosta\xc5\x82 aresztowany. Na pytania Sentinellego czy nie czu\xc5\x82by lito\xc5\x9bci dla dawnego towarzysza zabaw i broni. Monaldeschi twierdzi, \xc5\xbce \xc5\xbcadnego, je\xc5\x9bli winien jest zdrady. Wtedy Sentinelli go aresztuje._NEWLINE_Akt V Monaldeschi \xe2\x80\x93 Monaldeschi ma nadziej\xc4\x99 uciec, lecz okazuje si\xc4\x99, \xc5\xbce jest dobrze strze\xc5\xbcony. Kiedy zjawia si\xc4\x99 Paula pr\xc3\xb3buje j\xc4\x85 nak\xc5\x82oni\xc4\x87 do pomocy w imi\xc4\x99 ich wzajemnej mi\xc5\x82o\xc5\x9bci. Paula jest jednak nieugi\xc4\x99ta. Daje mu dwa pier\xc5\x9bcienie z trucizn\xc4\x85, jeden dla niego, drugi dla niej. Gdy spo\xc5\xbcyje swoj\xc4\x85 trucizn\xc4\x99, ma jej odes\xc5\x82a\xc4\x87 drugi pier\xc5\x9bcie\xc5\x84, aby umar\xc5\x82a wraz z nim tak jak sobie przed laty \xc5\x9blubowali. Monaldeschi ma jednak wci\xc4\x85\xc5\xbc nadziej\xc4\x99 na ocalenie \xc5\xbcycia. Chc\xc4\x99 spotka\xc4\x87 si\xc4\x99 z kr\xc3\xb3low\xc4\x85. Wchodzi Sentinelli i wzywa go do kr\xc3\xb3lowej. Monaldeschi obawia si\xc4\x99 jednak dw\xc3\xb3ch stra\xc5\xbcnik\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy mu towarzysz\xc4\x85. Nadchodzi Krystyna wraz z ojcem Lebelem, kt\xc3\xb3ry nak\xc5\x82ania j\xc4\x85 do mi\xc5\x82osierdzia. Monaldeschi odwo\xc5\x82uje si\xc4\x99 do ich wzajemnej mi\xc5\x82o\xc5\x9bci. Kr\xc3\xb3lowa ulega i daruje mu \xc5\xbcycie. Monaldeschi obawiaj\xc4\x85c si\xc4\x99 Pauli, przekazuje jej przez kr\xc3\xb3low\xc4\x85 pier\xc5\x9bcie\xc5\x84. Dziewczyna spo\xc5\xbcywa trucizn\xc4\x99 i wyznawszy kr\xc3\xb3lowej, \xc5\xbce jest kobiet\xc4\x85 i kochank\xc4\x85 Monaldeschiego, umiera. Wstrz\xc4\x85\xc5\x9bni\xc4\x99ta Krystyna \xc5\xbc\xc4\x85da \xc5\x9bmierci Monaldeschiego. Sentinelli wykonuje wyrok._NEWLINE_Epilog \xe2\x80\x93 Po latach Krystyna umiera w Rzymie. Przybywa delegacja ze Szwecji, kt\xc3\xb3ra ma za zadanie, wobec bezpotomnej \xc5\x9bmierci Karola Gustawa, obwo\xc5\x82a\xc4\x87 kr\xc3\xb3low\xc4\x85 Krystyn\xc4\x99. Kr\xc3\xb3lowa wie, \xc5\xbce jest ju\xc5\xbc za p\xc3\xb3\xc5\xbano. Z perspektywy \xc5\x9bmierci wszelkie minione ambicje wydaj\xc4\x85 si\xc4\x99 niewiele warte. Wchodzi Steinberg i wprowadza siwego starca. Krystyna rozpoznaje w nim Sentinellego. Przez lata tu\xc5\x82a\xc5\x82 si\xc4\x99 po \xc5\x9bwiecie, szukaj\xc4\x85c ucieczki od targaj\xc4\x85cych nim wyrzut\xc3\xb3w sumienia. Teraz oskar\xc5\xbca Krystyn\xc4\x99 o wydanie wyroku na Monaldeschiego i \xc5\x9bmier\xc4\x87 Pauli. Krystyna przypomina sobie m\xc5\x82od\xc4\x85 dziewczyn\xc4\x99 i wstrz\xc4\x85\xc5\x9bni\xc4\x99ta umiera. Przybywaj\xc4\x85cy ze Szwecji Oxentierna wk\xc5\x82ada na g\xc5\x82ow\xc4\x99 zmar\xc5\x82ej kr\xc3\xb3lewsk\xc4\x85 koron\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nPremiera\n_START_PARAGRAPH_\nTymczasem na mie\xc5\x9bcie dosz\xc5\x82o do zamieszek zwi\xc4\x85zanych z zawieszeniem przez kr\xc3\xb3la Izby Deputowanych. Obecny na pr\xc3\xb3bie generalnej Fryderyk Souli\xc3\xa9 ostrzeg\xc5\x82 Dumasa, \xc5\xbce podczas premiery mo\xc5\xbce doj\xc5\x9b\xc4\x87 do awantury, chc\xc4\x85c wspom\xc3\xb3c przyjaciela przyprowadzi\xc5\x82 na premier\xc4\x99 pi\xc4\x99\xc4\x87dziesi\xc4\x99ciu robotnik\xc3\xb3w ze swego tartaku, kt\xc3\xb3rzy pouczeni przez swego pryncypa\xc5\x82a mieli da\xc4\x87 odp\xc3\xb3r przeciwnikom. 30 marca o godzinie dziewi\xc4\x99tnastej, tu\xc5\xbc po podniesieniu kurtyny wybuch\xc5\x82a wrzawa. Obro\xc5\x84cy klasycyzmu zacz\xc4\x99li wrzeszcze\xc4\x87 i gwizda\xc4\x87. Robotnicy z tartaku na znak dany przez Souli\xc3\xa9go odpowiedzieli okrzykami: \xc5\x81otry! Durnie! Perukarze! \xc5\x81achudry! Wykwintnisie do salon\xc3\xb3w! Zgie\xc5\x82k zag\xc5\x82uszy\xc5\x82 kwestie aktor\xc3\xb3w. Stopniowo jednak powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 spok\xc3\xb3j. Okrzyki oburzenia przesz\xc5\x82y w oklaski. Kiedy Krystyna na widok rannego, czo\xc5\x82gaj\xc4\x85cego si\xc4\x99 u jej st\xc3\xb3p Monaldeschiego, zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82a si\xc4\x99 do ojca Lebela: \xc5\xbbal mi go ojcze... Niech go dobij\xc4\x85, dosta\xc5\x82a owacj\xc4\x99. Podczas epilogu, w kt\xc3\xb3rym Krystyna wyja\xc5\x9bnia\xc5\x82a powody pope\xc5\x82nionego zab\xc3\xb3jstwa, uwaga publiczno\xc5\x9bci zn\xc3\xb3w zacz\xc4\x99\xc5\x82a s\xc5\x82abn\xc4\x85\xc4\x87. Gdy kr\xc3\xb3lowa zapyta\xc5\x82a swego lekarza, ile jej jeszcze zosta\xc5\x82o \xc5\xbcycia, jaki\xc5\x9b widz krzykn\xc4\x85\xc5\x82: Je\xc5\x9bli nie umrze do pierwszej, wychodz\xc4\x99!_NEWLINE_Dumas nie wiedzia\xc5\x82, czy odni\xc3\xb3s\xc5\x82 sukces czy kl\xc4\x99sk\xc4\x99. Na wiecz\xc3\xb3r zaprosi\xc5\x82 do siebie dwudziestu pi\xc4\x99ciu go\xc5\x9bci. Honory domu pe\xc5\x82ni\xc5\x82a Melania Waldor, przyszli Hugo, de Vigny, Boulanger, Planch\xc3\xa9, Theodore Villenave. Dumas zgodzi\xc5\x82 si\xc4\x99, \xc5\xbce musi skr\xc3\xb3ci\xc4\x87 epilog i dokona\xc4\x87 niezb\xc4\x99dnych poprawek, ale nie wiedzia\xc5\x82, czy zd\xc4\x85\xc5\xbcy do jutra. Hugo i de Vigny zaproponowali, \xc5\xbce si\xc4\x99 tym zajm\xc4\x85. Gdy o \xc5\x9bwicie uko\xc5\x84czyli prac\xc4\x99, zostawili gotowy r\xc4\x99kopis na kominku. Wczesnym rankiem zjawi\xc5\x82 si\xc4\x99 u Dumasa wydawca Barba, kt\xc3\xb3ry zaproponowa\xc5\x82 mu dwana\xc5\x9bcie tysi\xc4\x99cy za wydanie r\xc4\x99kopisu Krystyny, dwa razy wi\xc4\x99cej ni\xc5\xbc dosta\xc5\x82 za Henryka III. Dumas zadedykowa\xc5\x82 ksi\xc4\x85\xc5\xbck\xc4\x99 ksi\xc4\x99ciu orlea\xc5\x84skiemu. Drugie przedstawienie widownia nagrodzi\xc5\x82a rz\xc4\x99sistymi brawami, wielokrotnie wywo\xc5\x82uj\xc4\x85c aktor\xc3\xb3w na scen\xc4\x99. Recenzje by\xc5\x82y na og\xc3\xb3l przychylne, cho\xc4\x87 zdarza\xc5\x82y si\xc4\x99 i zjadliwe. Philarete Chasles z La Revue de Paris pisa\xc5\x82, \xc5\xbce sztuka to jeden niewyobra\xc5\xbcalny chaos, a Le Courrier du The\xc3\xa2tre twierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce dramat zawdzi\xc4\x99cza sukces owacjom niecnych klakier\xc3\xb3w. Sukces by\xc5\x82 jednak niew\xc4\x85tpliwy. Sztuka podoba\xc5\x82a si\xc4\x99 publiczno\xc5\x9bci. Sala by\xc5\x82a zawsze wype\xc5\x82niona po brzegi.\n_START_SECTION_\nKr\xc3\xb3tka charakterystyka utworu\n_START_PARAGRAPH_\nKrystyna nie dor\xc3\xb3wnuje Henrykowi III. Miesza rodzaje, jest na p\xc3\xb3\xc5\x82 dramatem, na p\xc3\xb3\xc5\x82 tragedi\xc4\x85. Wierszom Dumasa daleko jako\xc5\x9bci\xc4\x85 do jego prozy. Mimo swych niedoskona\xc5\x82o\xc5\x9bci sztuka ma jednak wartk\xc4\x85 akcj\xc4\x99 i znakomite, jak zwykle u Dumasa zako\xc5\x84czenia akt\xc3\xb3w."