b'\n_START_ARTICLE_\nMedia (kraina)\n_START_PARAGRAPH_\nMedia \xe2\x80\x93 staro\xc5\xbcytne pa\xc5\x84stwo na terenach zachodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci obecnego Iranu, utworzone przez indo-ira\xc5\x84skie plemiona Med\xc3\xb3w._NEWLINE_W chwili \xc5\x9bwietno\xc5\x9bci obejmowa\xc5\x82o poza rdzenn\xc4\x85 Medi\xc4\x85 tak\xc5\xbce krainy historycznego Iranu: Elam, Persyd\xc4\x99, Anszan, Baktri\xc4\x99 oraz Urartu i wschodni\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Azji Mniejszej do rzeki Halys._NEWLINE_Najdawniejsze dzieje pa\xc5\x84stwa stworzonego przez Med\xc3\xb3w s\xc4\x85 znane z nielicznych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 asyryjsko-babilo\xc5\x84skich i p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych od nich greckich.\n_START_SECTION_\nPowstanie pa\xc5\x84stwa\n_START_PARAGRAPH_\nPierwsze \xc5\x9bwiadectwa o plemionach medyjskich (asyr. Madai) zawieraj\xc4\x85 roczniki asyryjskie z prze\xc5\x82omu 837/836 p.n.e., kiedy wojska kr\xc3\xb3la Salmanasara III wkroczy\xc5\x82y do g\xc3\xb3r Zagros. Ataki Asyrii przyczyni\xc5\x82y si\xc4\x99 do wytworzenia w\xc5\x9br\xc3\xb3d plemion medyjskich zal\xc4\x85\xc5\xbck\xc3\xb3w pa\xc5\x84stwowo\xc5\x9bci. Przez wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 wieku VII p.n.e. Media by\xc5\x82a podporz\xc4\x85dkowana Asyrii, kt\xc3\xb3ra nie by\xc5\x82a jednak w stanie ca\xc5\x82kowicie podbi\xc4\x87 niespokojnych i \xc5\xbcyj\xc4\x85cych w g\xc3\xb3rach plemion. W tym celu Asarhaddon pozyska\xc5\x82 Scyt\xc3\xb3w i z ich pomoc\xc4\x85 zdo\xc5\x82ali narzuci\xc4\x87 swoj\xc4\x85 zwierzchno\xc5\x9b\xc4\x87 Medom._NEWLINE_Pierwsi kr\xc3\xb3lowie Medii Dajaukk (gr. Dejokes) oraz Chszatrita (gr. Fraortes) zgin\xc4\x99li walcz\xc4\x85c z Asyri\xc4\x85. Ich nast\xc4\x99pca Huwachszatra (gr. Kyaksares) uwolni\xc5\x82 si\xc4\x99 od panowania Asyrii i Scyt\xc3\xb3w, podporz\xc4\x85dkowa\xc5\x82 sobie plemiona ira\xc5\x84skie (w tym Pers\xc3\xb3w) oraz Urartu._NEWLINE_W roku 612 p.n.e. Medowie wraz z Babilo\xc5\x84czykami i Persami zdobyli stolic\xc4\x99 Asyrii \xe2\x80\x93 Niniw\xc4\x99 i ostatecznie pokonali Asyri\xc4\x99 w latach 612 p.n.e. \xe2\x80\x93 608 p.n.e._NEWLINE_W po\xc5\x82owie VI wiek p.n.e. pa\xc5\x84stwo medyjskie prze\xc5\xbcywa\xc5\x82o kryzys. Nast\xc4\x99pca Huwachszatry \xe2\x80\x93 Isztuwegu (gr. Astiages) pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 zaj\xc4\x85\xc4\x87 Lidi\xc4\x99 (nierozstrzygni\xc4\x99ta bitwa nad rzek\xc4\x85 Halys). Oko\xc5\x82o 550 p.n.e. w czasie konfliktu z Persami armia medyjska przesz\xc5\x82a na stron\xc4\x99 Cyrusa i w\xc5\x82adz\xc4\x99 nad Medi\xc4\x85 obj\xc4\x99li Achemenidzi.\n_START_SECTION_\nWsp\xc3\xb3\xc5\x82czesne pogl\xc4\x85dy na temat Medii\n_START_PARAGRAPH_\nPa\xc5\x84stwo medyjskie istnia\xc5\x82o ok. 60 lat, zanim zosta\xc5\x82o pokonane przez przyw\xc3\xb3dc\xc4\x99 Pers\xc3\xb3w Cyrusa II. Wiele jego aspekt\xc3\xb3w, takich jak organizacja pa\xc5\x84stwa, struktura spo\xc5\x82eczna czy kultura materialna i duchowa, s\xc4\x85 przez obecn\xc4\x85 nauk\xc4\x99 niedostatecznie zbadane. Brak jest rodzimych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 pisanych, ale te\xc5\xbc archeologicznych, poniewa\xc5\xbc na miejscu jej dawnej stolicy Ekbatany znajduje si\xc4\x99 wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesne ira\xc5\x84skie miasto Hamadan, co uniemo\xc5\xbcliwia przeprowadzenie wykopalisk._NEWLINE_Przyczyny upadku monarchii medyjskiej nale\xc5\xbcy upatrywa\xc4\x87 w jej wewn\xc4\x99trznej organizacji. Media nie by\xc5\x82a bowiem pa\xc5\x84stwem o w pe\xc5\x82ni ukszta\xc5\x82towanym ustroju. Stanowi\xc5\x82a do\xc5\x9b\xc4\x87 lu\xc5\xbany konglomerat wielu plemion ira\xc5\x84skich, o zbli\xc5\xbconej kulturze i j\xc4\x99zyku, z kt\xc3\xb3rych cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 prowadzi\xc5\x82a na wp\xc3\xb3\xc5\x82 koczowniczy tryb \xc5\xbcycia. Wed\xc5\x82ug Diodora (Biblioteka, IX 23) kr\xc3\xb3l Astyages rezyduj\xc4\x85cy w Ekbatanie prowadzi\xc5\x82 osiad\xc5\x82y tryb \xc5\xbcycia, nie przestrzega\xc5\x82 staroira\xc5\x84skich zwyczaj\xc3\xb3w, polowania, \xc5\xbcycia obozowego, kt\xc3\xb3rym oddawa\xc5\x82a si\xc4\x99 wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 Med\xc3\xb3w. Rodz\xc4\x85ce si\xc4\x99 niezadowolenie wykorzysta\xc5\x82 Cyrus II obdarzony znakomitym wyczuciem politycznym._NEWLINE_Pokonanie przez Pers\xc3\xb3w Astyagesa dla samych Med\xc3\xb3w, poza zmian\xc4\x85 dynastii nie przynios\xc5\x82o wi\xc4\x99kszych wstrz\xc4\x85s\xc3\xb3w. Zar\xc3\xb3wno Persowie, jak i Medowie wywodzili si\xc4\x99 z tego samego pnia lud\xc3\xb3w indo-ira\xc5\x84skich o zbli\xc5\xbconym j\xc4\x99zyku i obyczajach, a Cyrus, kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82 spokrewniony z Astyagesem, nie czyni\xc5\x82 r\xc3\xb3\xc5\xbcnicy mi\xc4\x99dzy przedstawicielami obu plemion, co pogodzi\xc5\x82o pokonanych z now\xc4\x85 sytuacj\xc4\x85._NEWLINE_Przez wiele lat w nauce odmawiano Medom wi\xc4\x99kszych osi\xc4\x85gni\xc4\x99\xc4\x87, a pa\xc5\x84stwo przez nich stworzone jako przej\xc5\x9bciowe przed imperium Achemenid\xc3\xb3w. Dominuj\xc4\x85cy dotychczas pogl\xc4\x85d poma\xc5\x82u ulega rewizji. Medowie przej\xc4\x99li podzia\xc5\x82 administracyjny z s\xc4\x85siedniej Asyrii, a nazwa jednostki terytorialnej satrapia oraz niekt\xc3\xb3re terminy zwi\xc4\x85zane z my\xc5\x9blistwem maj\xc4\x85 rdze\xc5\x84 medyjski.'