b'\n_START_ARTICLE_\nLa Galigo\n_START_PARAGRAPH_\nLa Galigo tak\xc5\xbce Sureq Galigo \xe2\x80\x93 indonezyjski epos stworzenia pochodz\xc4\x85cy z po\xc5\x82udniowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Celebesu (ind. Sulawesi), spisany w starej formie j\xc4\x99zyka bugijskiego w ok. XIV w, zachowany w formie wielu manuskrypt\xc3\xb3w, obejmuj\xc4\x85cy 6000 folia\xc5\x82\xc3\xb3w (oko\xc5\x82o 300 000 wers\xc3\xb3w) \xe2\x80\x93 najprawdopodobniej najobszerniejsze dzie\xc5\x82o literatury na \xc5\x9bwiecie, p\xc3\xb3\xc5\x82tora razy d\xc5\x82u\xc5\xbcsze od hinduskiej Mahabharaty._NEWLINE_Wiele manuskrypt\xc3\xb3w znajduje si\xc4\x99 w kolekcjach pa\xc5\x84stwowych i prywatnych na Celebesie, m.in. w Makassarze, inne przechowywane s\xc4\x85 w D\xc5\xbcakarcie, Lejdzie, Berlinie, Londynie i Manchesterze oraz Waszyngtonie._NEWLINE_W 2011 roku manuskrypty z Lejdy i z Makassaru zosta\xc5\x82y wpisane przez UNESCO na list\xc4\x99 Pami\xc4\x99ci \xc5\x9awiata.\n_START_SECTION_\nManuskrypt z Makassaru\n_START_PARAGRAPH_\nManuskrypt 2610/07.114 Saw\xc3\xa9rigading dan La Galigo ke Senrijawa, najprawdopodobniej z pierwszej po\xc5\x82owy XIX wieku (na co wskazuje kszta\xc5\x82t liter pisma bugijskiego), licz\xc4\x85cy 217 stron, przechowywany jest w Muzeum La Galigo. Dokument napisany jest pismem bugijskim, ka\xc5\xbcda strona zawiera 16 linijek tekstu, przy czym co pi\xc4\x99\xc4\x87 liter wyst\xc4\x99puje pallawa. Muhammad Salim (1936\xe2\x80\x932011) \xe2\x80\x93 badaj\xc4\x85cy manuskrypt w latach 2008-09 \xe2\x80\x93 wysun\xc4\x85\xc5\x82 tez\xc4\x99, \xc5\xbce autor sporz\xc4\x85dzi\xc5\x82 dokument intonuj\xc4\x85c lub \xc5\x9bpiewaj\xc4\x85c tekst._NEWLINE_Manuskrypt obejmuje jedn\xc4\x85 opowie\xc5\x9b\xc4\x87 z La Galigo traktuj\xc4\x85c\xc4\x85 o podro\xc5\xbcy Saw\xc3\xa9rigadinga i jego syna La Galigo do Senrijawy na wesele i ceremoni\xc4\x99 inicjacyjn\xc4\x85 szamana bissu.\n_START_SECTION_\nManuskrypt z Lejdy\n_START_PARAGRAPH_\nManuskrypt NBG-Boeg 188 La Galigo znajduje si\xc4\x99 w zbiorach biblioteki tamtejszego uniwersytetu. Obejmuje dwana\xc5\x9bcie tom\xc3\xb3w i zawiera najd\xc5\x82u\xc5\xbcszy znany fragment La Galigo \xe2\x80\x93 2851 folia\xc5\x82\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 obejmuj\xc4\x85cy trzy pierwsze cz\xc4\x99\xc5\x9bci eposu. Manuskrypt napisany zosta\xc5\x82 w XIX wieku przez Colliq Puji\xc3\xa9 (1812\xe2\x80\x931876), c\xc3\xb3rk\xc4\x99 kr\xc3\xb3la bugijskiego kr\xc3\xb3lestwa Pancany. Colliq Puji\xc3\xa9 wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracowa\xc5\x82a przez dwadzie\xc5\x9bcia lat z B.F. Matthesem (1818\xe2\x80\x931908), misjonarzem Holenderskiego Towarzystwa Biblijnego na Celebesie (1848\xe2\x80\x931880) i lingwist\xc4\x85 holenderskim, specjalizuj\xc4\x85cym si\xc4\x99 w studiach nad kultur\xc4\x85 bugijsk\xc4\x85._NEWLINE_Manuskrypt zosta\xc5\x82 prze\xc5\x82o\xc5\xbcony na j\xc4\x99zyk indonezyjski przez Muhammada Salima (1936\xe2\x80\x932011) w latach 1988\xe2\x80\x931993. Pierwsze dwa tomy zosta\xc5\x82y wydane w obydwu wersjach j\xc4\x99zykowych w 1995 i 2000 roku.\n_START_SECTION_\nTre\xc5\x9b\xc4\x87 eposu\n_START_PARAGRAPH_\nEpos rozpoczyna mit o stworzeniu \xc5\x9bwiata i ludu Bugijczyk\xc3\xb3w. Pierwszy cz\xc5\x82owiek \xe2\x80\x93 Batara Guru \xe2\x80\x93 zst\xc4\x85pi\xc5\x82 na ziemi\xc4\x99 z Wy\xc5\xbcszego \xc5\x9awiata (Boting Langiq), po tym jak jego ojciec \xe2\x80\x93 b\xc3\xb3g Patotoq\xc3\xa9 \xe2\x80\x93 zosta\xc5\x82 przekonany przez swoje s\xc5\x82ugi, by pos\xc5\x82a\xc4\x87 na pust\xc4\x85 ziemi\xc4\x99 syna. Historia obejmuje sze\xc5\x9b\xc4\x87 pokole\xc5\x84, a g\xc5\x82\xc3\xb3wnym bohaterem eposu jest wnuk Batary Guru \xe2\x80\x93 Saw\xc3\xa9rigading. M\xc5\x82ody Saw\xc3\xa9rigading odbywa wiele podro\xc5\xbcy, m.in. wok\xc3\xb3\xc5\x82 Celebesu, na Moluki i Sumbaw\xc4\x99. Podczas jednej z wypraw odwiedza wysp\xc4\x99 kosmicznego drzewa Pao Jengki, kt\xc3\xb3rego korzenie si\xc4\x99gaj\xc4\x85 \xc5\x9brodka ziemi a ga\xc5\x82\xc4\x99zie nieba. Po\xc5\x9brodku oceanu znajduje wielki wir morski, kt\xc3\xb3ry \xc5\x82\xc4\x85czy wody ze \xc5\x9bwiatem. Dwukrotnie wkracza do krainy \xc5\x9bmierci. Za pierwszym razem musi podj\xc4\x85\xc4\x87 decyzj\xc4\x99 o niepo\xc5\x9blubianiu zmar\xc5\x82ej ksi\xc4\x99\xc5\xbcniczki We Pinrakati. Za drugim razem przyprowadza z powrotem do \xc5\x9bwiata \xc5\xbcywych Welle ri Lino, z kt\xc3\xb3r\xc4\x85 by\xc5\x82 zar\xc4\x99czony._NEWLINE_Po powrocie do domu w Luwu, zakochuje si\xc4\x99 w swojej siostrze bli\xc5\xbaniaczce We Tenriabeng, z kt\xc3\xb3r\xc4\x85 zosta\xc5\x82 rozdzielony zaraz po narodzinach. Pomimo sprzeciwu siostry postanawia j\xc4\x85 po\xc5\x9blubi\xc4\x87. We Tenriabeng opowiada mu o kuzynce We Cudai, kt\xc3\xb3ra jest do niej bardzo podobna, a mieszka w krainie Cina. We Tenriabeng jako dow\xc3\xb3d oddania daje bratu pukiel swoich w\xc5\x82os\xc3\xb3w, jedn\xc4\x85 z bransoletek i jeden z pier\xc5\x9bcieni. Saw\xc3\xa9rigading pragnie pozna\xc4\x87 kuzynk\xc4\x99 i ciosa \xc5\x82\xc3\xb3d\xc5\xba z pnia gigantycznego drzewa Welenreng. Podczas \xc5\x9bcinania drzewa, spadaj\xc4\x85 na ziemie wszystkie ptasie gniazda, z kt\xc3\xb3rych wypadaj\xc4\x85 jajka i rozbija si\xc4\x99, powoduj\xc4\x85c pow\xc3\xb3d\xc5\xba. Saw\xc3\xa9rigading przyrzeka nigdy wi\xc4\x99cej nie stawa\xc4\x87 na ziemi Luwu. Po wielu bitwach morskich odnajduje We Cudai, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 po\xc5\x9blubia. Z ich zwi\xc4\x85zku rodzi si\xc4\x99 m.in. syn La Galigo, od kt\xc3\xb3rego imienia nazwano epos i c\xc3\xb3rka We Tenridio, kt\xc3\xb3ra zostaje szamank\xc4\x85 bissu._NEWLINE_Z okazji \xc5\x9blubu swojego wnuka La Tenriatatty, Saw\xc3\xa9rigading \xc5\x82amie przysi\xc4\x99g\xc4\x99 i staje na ziemi Luwu. Fala oceanu porywa go wraz z ma\xc5\x82\xc5\xbconk\xc4\x85 do Ni\xc5\xbcszego \xc5\x9awiata, gdzie obejmuj\xc4\x85 w\xc5\x82adz\xc4\x99 po Guri ri Sellengu. We Tenriabeng i jej m\xc4\x85\xc5\xbc Remmang ri Langi w\xc5\x82adaj\xc4\x85 Wy\xc5\xbcszym \xc5\x9awiatem. Kiedy jedna z c\xc3\xb3rek Saw\xc3\xa9rigadingy i jeden z syn\xc3\xb3w We Tenriabeng pobieraj\xc4\x85 si\xc4\x99 i rodzi si\xc4\x99 ich syn, na zawsze znika powi\xc4\x85zanie pomi\xc4\x99dzy ziemi\xc4\x85 a innymi \xc5\x9bwiatami, a ludzko\xc5\x9b\xc4\x87 pozostaje sama.\n_START_SECTION_\nI La Galigo\n_START_PARAGRAPH_\nLa Galigo zosta\xc5\x82o przeniesione na scen\xc4\x99 opery przez Roberta Wilsona. Sztuka mia\xc5\x82a premier\xc4\x99 w 2004 roku w Singapurze, kolejne spektakle mia\xc5\x82y miejsce w Amsterdamie, Barcelonie, Madrycie, Lyonie, Ravennie, Nowym Jorku, D\xc5\xbcakarcie i Melbourne. Obsada sk\xc5\x82ada\xc5\x82a si\xc4\x99 z 53 muzyk\xc3\xb3w i tancerzy wy\xc5\x82\xc4\x85cznie z Indonezji, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z Celebesu. W inscenizacji bra\xc5\x82 udzia\xc5\x82 jeden z ostatnich szaman\xc3\xb3w bissu Puang Matoa Saidi, kt\xc3\xb3ry prowadzi\xc5\x82 narracj\xc4\x99.'