b'\n_START_ARTICLE_\nChromosomy p\xc5\x82ci\n_START_PARAGRAPH_\nChromosomy p\xc5\x82ci, heterosomy, heterochromosomy, allosomy \xe2\x80\x93 determinuj\xc4\x85ce p\xc5\x82e\xc4\x87 chromosomy u rozdzielnop\xc5\x82ciowych organizm\xc3\xb3w eukariotycznych. P\xc5\x82e\xc4\x87 osobnika determinuje ich obecno\xc5\x9b\xc4\x87 lub ich liczba w stosunku do liczby autosom\xc3\xb3w._NEWLINE_U cz\xc5\x82owieka wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 22 pary chromosom\xc3\xb3w autosomalnych i jedna para chromosom\xc3\xb3w p\xc5\x82ci, kt\xc3\xb3ra odpowiada za determinacj\xc4\x99 p\xc5\x82ci. \xc5\x81\xc4\x85cznie kariotyp cz\xc5\x82owieka tworz\xc4\x85 23 pary chromosom\xc3\xb3w. Osobnik posiadaj\xc4\x85cy chromosomy XX jest p\xc5\x82ci \xc5\xbce\xc5\x84skiej, natomiast osobnik z jednym chromosomem X i jednym chromosomem Y \xe2\x80\x93 b\xc4\x99dzie p\xc5\x82ci m\xc4\x99skiej._NEWLINE_X jest wi\xc4\x99kszy od Y i zawiera wi\xc4\x99cej gen\xc3\xb3w. Y zawiera gen SRY determinuj\xc4\x85cy p\xc5\x82e\xc4\x87 m\xc4\x99sk\xc4\x85. P\xc5\x82e\xc4\x87 determinowana jest zatem przez chromosom otrzymany od ojca. W tej sytuacji samce s\xc4\x85 p\xc5\x82ci\xc4\x85 heterogametyczn\xc4\x85 bo mog\xc4\x85 wytwarza\xc4\x87 dwa rodzaje gamet a samice p\xc5\x82ci\xc4\x85 homogametyczn\xc4\x85. Gen SRY powoduje tworzenie si\xc4\x99 j\xc4\x85der, a one testosteronu, kt\xc3\xb3ry z kolei warunkuje drugorz\xc4\x99dowe cechy p\xc5\x82ciowe: pr\xc4\x85cie, nasieniowody i inne._NEWLINE_Czasem zdarza si\xc4\x99, \xc5\xbce powstaje chromosom Y bez genu SRY, wtedy rozwija si\xc4\x99 kobieta XY. Analogicznie rodz\xc4\x85 si\xc4\x99 tak\xc5\xbce m\xc4\x99\xc5\xbcczy\xc5\xbani z chromosomami XX, w kt\xc3\xb3rych to gen SRY przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 si\xc4\x99 na jeden z chromosom\xc3\xb3w X._NEWLINE_Czasami jednak, mimo \xc5\xbce istnieje gen SRY, a organizm wytworzy u p\xc5\x82odu j\xc4\x85dra, cia\xc5\x82o nie r\xc3\xb3\xc5\xbcnicuje si\xc4\x99 dalej w kierunku m\xc4\x99skim. Dzieje si\xc4\x99 tak, gdy\xc5\xbc testosteron wyprodukowany przez j\xc4\x85dra nie dostaje wi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85cego go bia\xc5\x82ka. Skutkiem tego pojawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 u tych os\xc3\xb3b zewn\xc4\x99trzne cechy kobiety, ale nie maj\xc4\x85 nadal jajnik\xc3\xb3w i macicy, a j\xc4\x85dra. Takie fizyczne kobiety s\xc4\x85 jednak bezp\xc5\x82odne._NEWLINE_System XY wyst\xc4\x99puje te\xc5\xbc u innych ssak\xc3\xb3w. U ptak\xc3\xb3w, \xc5\xbcab i motyli system determinacji p\xc5\x82ci jest odwrotny. Samice maj\xc4\x85 dwa r\xc3\xb3\xc5\xbcne chromosomy p\xc5\x82ci (ZW), a samce dwa jednakowe (ZZ). P\xc5\x82e\xc4\x87 determinowana jest zatem przez chromosom otrzymany od matki (zob. system determinacji p\xc5\x82ci ZW)._NEWLINE_U muszki owocowej Drosophila melanogaster samice maj\xc4\x85 dwa chromosomy X, a samce chromosom X i chromosom Y, ale p\xc5\x82e\xc4\x87 osobnika zale\xc5\xbcy od stosunku liczby chromosom\xc3\xb3w X do autosom\xc3\xb3w._NEWLINE_Niekt\xc3\xb3re z chor\xc3\xb3b genetycznych powstaj\xc4\x85 poprzez mutacje w genach, znajduj\xc4\x85cych si\xc4\x99 w chromosomach p\xc5\x82ci (choroby sprz\xc4\x99\xc5\xbcone z p\xc5\x82ci\xc4\x85). S\xc4\x85 to mi\xc4\x99dzy innymi: daltonizm i hemofilia, powodowane mutacjami gen\xc3\xb3w po\xc5\x82o\xc5\xbconych na chromosomie X._NEWLINE_Rol\xc4\x99 chromosom\xc3\xb3w p\xc5\x82ci odkry\xc5\x82a ameryka\xc5\x84ska uczona Nettie Stevens w 1905 r.'