b'\n_START_ARTICLE_\nRockwell-MBB X-31\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nPod koniec lat 70. XX wieku, wraz z pojawieniem si\xc4\x99 nowoczesnych rakiet kr\xc3\xb3tkiego zasi\xc4\x99gu typu powietrze powietrze, zacz\xc4\x99to rozwa\xc5\xbca\xc4\x87 zmian\xc4\x99 taktyki walki powietrznej na tak\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra umo\xc5\xbcliwi przetrwanie na nowoczesnym polu walki. W wyniku przeprowadzonych symulacji okaza\xc5\x82o si\xc4\x99, \xc5\xbce w przypadku dw\xc3\xb3ch samolot\xc3\xb3w my\xc5\x9bliwskich o podobnych mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bciach i osi\xc4\x85gach, najniebezpieczniejsze jest spotkanie czo\xc5\x82owe obu walcz\xc4\x85cych maszyn. W takiej sytuacji, po wystrzeleniu rakiet przez obydwa samoloty, zniszcz\xc4\x85 si\xc4\x99 one wzajemnie. Szans\xc4\x99 na zako\xc5\x84czenia takiego starcia zwyci\xc4\x99stwem b\xc4\x99dzie mia\xc5\x82 samolot zdolny do wykonania ciasnych zakr\xc4\x99t\xc3\xb3w i wykonywania manewr\xc3\xb3w w bardzo szerokim zakresie pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci. Maszyn\xc4\x85 spe\xc5\x82niaj\xc4\x85c\xc4\x85 takie wymagania by\xc5\x82a konstrukcja in\xc5\xbcynier\xc3\xb3w z Messerschmitt-B\xc3\xb6lkow-Blohm. Stworzyli oni projekt samolotu ze sterem wysoko\xc5\x9bci w dziobowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci kad\xc5\x82uba, przed skrzyd\xc5\x82ami (uk\xc5\x82ad "kaczka"), i ze sterowaniem p\xc5\x82aszczyzn\xc4\x85 ci\xc4\x85gu silnika (ci\xc4\x85g wektorowany). Dzi\xc4\x99ki takiemu uk\xc5\x82adowi samolot mia\xc5\x82 bardzo dobr\xc4\x85 pod\xc5\x82u\xc5\xbcn\xc4\x85 sterowno\xc5\x9b\xc4\x87, r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc z wysokimi k\xc4\x85tami natarcia, oraz mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 sterowanego lotu nawet po przeci\xc4\x85gni\xc4\x99ciu wywo\xc5\x82anym przekroczeniem krytycznego k\xc4\x85ta natarcia skrzyd\xc5\x82a. Po\xc5\x82\xc4\x85czenie wektorowania ci\xc4\x85gu i sterowania przechylenia lotkami pozwoli\xc5\x82o stworzy\xc4\x87 maszyn\xc4\x99, kt\xc3\xb3rej niewielki promie\xc5\x84 skr\xc4\x99tu nie mia\xc5\x82 sobie r\xc3\xb3wnych w\xc5\x9br\xc3\xb3d istniej\xc4\x85cych \xc3\xb3wcze\xc5\x9bnie samolot\xc3\xb3w. Prac\xc4\x99 nad supermanewrowym samolotem, podj\xc4\x99te przez Rockwell International, doprowadzi\xc5\x82y do osi\xc4\x85gni\xc4\x99cia tych samych rezultat\xc3\xb3w co w Niemczech. Przeprowadzone badania, znane pod nazw\xc4\x85 SNAKE (Super-Natural Kinetic Enhancement - Nadnaturalne Wspomaganie Kinetyczne) wykaza\xc5\x82y, \xc5\xbce jedynie wektorowanie ci\xc4\x85gu umo\xc5\xbcliwia uzyskanie bardzo wysokiej manewrowno\xc5\x9bci samolotu. Wyniki prac przeprowadzonych w tunelu aerodynamicznym na modelu Grumman F-14 Tomcat, wyposa\xc5\xbconym w uk\xc5\x82ad wektorowania ci\xc4\x85gu potwierdzi\xc5\x82y s\xc5\x82uszno\xc5\x9b\xc4\x87 takich wniosk\xc3\xb3w. W grudniu 1985 roku MBB i Rockwell zaprezentowa\xc5\x82y wyniki prac w Agencji Zaawansowanych Projekt\xc3\xb3w Badawczych Obrony (DARPA) oraz w Ministerstwie Obrony Niemiec. Zapad\xc5\x82a decyzja o wsp\xc3\xb3lnym kontynuowaniu projektu przez obydwie firmy. W maju 1985 roku podpisano porozumienie o r\xc3\xb3wnym finansowaniu przedsi\xc4\x99wzi\xc4\x99cia przez obydwie firmy. Odpowiedzialno\xc5\x9b\xc4\x87 za ko\xc5\x84cowy monta\xc5\xbc samolotu wzi\xc4\x85\xc5\x82 na siebie Rockwell, on r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc odpowiada\xc5\x82 za budow\xc4\x99 kad\xc5\x82uba, usterzenie pionowe i uk\xc5\x82ad sterowania Fly-by-wire. MBB zaprojektowa\xc5\x82 i zbudowa\xc5\x82 skrzyd\xc5\x82o samolotu, p\xc5\x82ytowy mechanizm wektorowania ci\xc4\x85gu oraz opracowa\xc5\x82 og\xc3\xb3ln\xc4\x85 koncepcj\xc4\x99 sterowania samolotem. Zbudowano dwa prototypy, BuNo 164584 i BuNo 164585. Pierwsze pr\xc3\xb3by ko\xc5\x82owania, rozbiegu i hamowania wykonano 3 pa\xc5\xbadziernika 1990 roku na lotnisku w Palmdale w Kalifornii. Osiem dni p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, 11 pa\xc5\xbadziernika X-31 wzni\xc3\xb3s\xc5\x82 si\xc4\x99 po raz pierwszy w powietrze, za sterami samolotu siedzia\xc5\x82 szef zespo\xc5\x82u oblatywaczy Rockwell International - Ken Dyson. Obydwa prototypy wykona\xc5\x82y ponad p\xc3\xb3\xc5\x82 tysi\xc4\x85ca lot\xc3\xb3w. Pierwszy z nich rozbi\xc5\x82 si\xc4\x99 19 stycznia 1995 roku w bazie Edwards. W\xc5\x9br\xc3\xb3d bada\xc5\x84, jakim poddano samoloty w locie, by\xc5\x82y mi\xc4\x99dzy innymi symulowane walki powietrzne z samolotem niemaj\xc4\x85cym mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci wektorowania ci\xc4\x85gu silnika. Z 94 walk, kt\xc3\xb3re stoczy\xc5\x82 X-31 z McDonnell Douglas F/A-18 Hornet, 74 wygra\xc5\x82 ten pierwszy, kilka pojedynk\xc3\xb3w zosta\xc5\x82o nierozstrzygni\xc4\x99tych. Da\xc5\x82o to stosunek zestrzele\xc5\x84 9,4:1 na korzy\xc5\x9b\xc4\x87 X-31. W momencie, kiedy X-31 nie korzysta\xc5\x82 z wektorowania ci\xc4\x85gu, F-18 mia\xc5\x82 przewag\xc4\x99 w stosunku 2,4:1. Minusem X-31 w walce z klasycznym my\xc5\x9bliwcem by\xc5\x82 niewielki nadmiar ci\xc4\x85gu, gdy symulowano walki powietrzne X-31 z por\xc3\xb3wnywalnym nadmiarem ci\xc4\x85gu i jego wektorowaniem z klasycznymi my\xc5\x9bliwcami, stosunek zestrzele\xc5\x84 na korzy\xc5\x9b\xc4\x87 X-31 wyni\xc3\xb3s\xc5\x82 70:1. We wnioskach zawarto sugesti\xc4\x99, \xc5\xbce jedyn\xc4\x85 mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci\xc4\x85 "wygrania" walki z samolotem supermanewrowym jest ucieczka na maksymalnym ci\xc4\x85gu. Loty X-31 pozwoli\xc5\x82y opracowa\xc4\x87 nowe manewry powietrzne, nieosi\xc4\x85galne dla normalnych samolot\xc3\xb3w, by\xc5\x82y to mi\xc4\x99dzy innymi manewr Herbsta, p\xc4\x99tla \xc5\x9bmig\xc5\x82owcowa, uderzenie m\xc5\x82ota, zawr\xc3\xb3t du\xc5\xbce J i atak \xc5\x9bmig\xc5\x82owcowy.\n_START_SECTION_\nKonstrukcja\n_START_PARAGRAPH_\nIde\xc4\x85 przy\xc5\x9bwiecaj\xc4\x85c\xc4\x85 konstrukcji X-31 by\xc5\x82o ograniczanie wydatk\xc3\xb3w zwi\xc4\x85zanych z budow\xc4\x85 samolotu, dlatego skorzystano z dost\xc4\x99pnych element\xc3\xb3w i cz\xc4\x99\xc5\x9bci. 43% masy pustego samolotu stanowi\xc5\x82y cz\xc4\x99\xc5\x9bci wykorzystane z F-18 i General Dynamics F-16 Fighting Falcon. Podwozie wzi\xc4\x99to z Cessna Citation III, ko\xc5\x82a podwozia g\xc5\x82\xc3\xb3wnego z LTV A-7 Corsair II, ko\xc5\x82o podwozia przedniego z F-16, sw\xc3\xb3j wk\xc5\x82ad mia\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc V-22 Osprey, Northrop F-5 Freedom Fighter i jego zmodernizowana wersja Northrop F-20 Tigershark oraz North American T-2 Buckeye. X-31 jest dolnop\xc5\x82atem ze sterem wysoko\xc5\x9bci w dziobowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci kad\xc5\x82uba. Skrzyd\xc5\x82o o obrysie podw\xc3\xb3jnej delty ze specjalnie zaprojektowanym dla tego samolotu 5% profilem transsonicznym o bardzo zaokr\xc4\x85glonej kraw\xc4\x99dzi natarcia, u\xc5\x82atwia przechodzenie do lotu na du\xc5\xbcych k\xc4\x85tach natarcia. Skrzyd\xc5\x82o ma dwudzielne klapy, umieszczone zar\xc3\xb3wno na kraw\xc4\x99dzi natarcia, jak i na kraw\xc4\x99dzi sp\xc5\x82ywu. Te ostatnie pe\xc5\x82ni\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc funkcj\xc4\x99 lotek. Skrzyd\xc5\x82o jest pokryte kompozytem w\xc4\x99glowym i - w odr\xc3\xb3\xc5\xbcnieniu od wielu samolot\xc3\xb3w - nie ma w nim zbiornik\xc3\xb3w paliwa. G\xc5\x82\xc3\xb3wny i jedyny zbiornik paliwa znajduje si\xc4\x99 w kad\xc5\x82ubie. Samolot nap\xc4\x99dzany jest pojedynczym silnikiem turbowentylatorowym General Electric F404-GE-400. Wlot powietrza do silnika znajduje si\xc4\x99 podobnie jak w F-16 pod kad\xc5\x82ubem. Ilo\xc5\x9b\xc4\x87 powietrza dostarczanego do silnika regulowana jest dzi\xc4\x99ki ruchomej, dolnej powierzchni wlotu. Na wylocie silnika umieszczone s\xc4\x85 trzy, zbudowane z kompozyt\xc3\xb3w w\xc4\x99glowych, ruchome p\xc5\x82yty wraz z si\xc5\x82ownikami. Ich ruch zapewnia odchylanie (wektorowanie) strumienia wylotowego silnika w zakresie do 10\xc2\xb0 od osi pod\xc5\x82u\xc5\xbcnej samolotu. Przednia cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 kad\xc5\x82uba pokryta jest kompozytem w\xc4\x99glowym, \xc5\x9brodkowa i tylna blach\xc4\x85 tytanow\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nLot\n_START_PARAGRAPH_\nMaksymaln\xc4\x85 si\xc5\x82\xc4\x99 no\xc5\x9bn\xc4\x85 samolot uzyskuje przy lotach z k\xc4\x85tem natarcia w granicach od 32\xc2\xb0 do 39\xc2\xb0. X-31 mo\xc5\xbce lecie\xc4\x87, zachowuj\xc4\x85c pe\xc5\x82n\xc4\x85 zdolno\xc5\x9b\xc4\x87 sterowania lotem, przechyleniem i kursem, przy k\xc4\x85cie natarcia do 80\xc2\xb0.'