b'\n_START_ARTICLE_\nBykownia\n_START_PARAGRAPH_\nBykownia (ukr. \xd0\x91\xd0\xb8\xd0\xba\xd1\x96\xd0\xb2\xd0\xbd\xd1\x8f, ros. \xd0\x91\xd1\x8b\xd0\xba\xd0\xbe\xd0\xb2\xd0\xbd\xd1\x8f) \xe2\x80\x93 dawna wie\xc5\x9b na Ukrainie, od 1923 roku w granicach Kijowa.\n_START_SECTION_\nMiejsce pochowania ofiar zbrodni stalinowskich\n_START_PARAGRAPH_\nPobliski lasek to miejsce poch\xc3\xb3wku ofiar masowych mord\xc3\xb3w w czasach stalinowskich. Liczb\xc4\x99 pochowanych w tym rejonie oblicza si\xc4\x99 nawet na 100\xe2\x80\x93120 tysi\xc4\x99cy; w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci s\xc4\x85 to ofiary ukrai\xc5\x84skie z lat 1937\xe2\x80\x931938 (okres tzw. wielkiego terroru). W 1937 roku kijowskie NKWD zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82o si\xc4\x99 do ministerstwa odpowiedzialnego za lasy pa\xc5\x84stwowe, by w lesie Bykownia we wskazanych kwarta\xc5\x82ach wydzieli\xc4\x87 4,5 ha dla ich potrzeb. Wok\xc3\xb3\xc5\x82 wyznaczonego terenu, otoczonego dookoln\xc4\x85 drog\xc4\x85, wzniesiono szczelny, drewniany p\xc5\x82ot o wysoko\xc5\x9bci 3 metr\xc3\xb3w; obszar zamkni\xc4\x99ty drog\xc4\x85 mia\xc5\x82 powierzchni\xc4\x99 5,3 ha. Miejsce poch\xc3\xb3wku ofiar mordu, dokonywanego prawie wy\xc5\x82\xc4\x85cznie przez strza\xc5\x82 w g\xc5\x82ow\xc4\x99, upami\xc4\x99tnione jest pomnikiem, krzy\xc5\xbcem i kamieniem pami\xc4\x85tkowym. W latach 70. XX wieku w\xc5\x82adze planowa\xc5\x82y wybudowanie tu dworca autobusowego w celu zatarcia \xc5\x9blad\xc3\xb3w. Wszystkie groby by\xc5\x82y kilkakrotnie ekshumowane. Pierwsze, tajne ekshumacje mia\xc5\x82y miejsce w 1971 roku; wed\xc5\x82ug przypuszcze\xc5\x84 prof. Andrzeja Koli, szefa polskiej ekipy archeolog\xc3\xb3w prowadz\xc4\x85cych badania w Bykowni, s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82y one wyczyszczeniu grob\xc3\xb3w z przedmiot\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re pozwoli\xc5\x82yby na identyfikacj\xc4\x99 narodowo\xc5\x9bciow\xc4\x85. Oficjalna nazwa obiektu to "Pa\xc5\x84stwowy rezerwat historyczno-memorialny Groby Bykowni" (ukr. \xd0\x94\xd0\xb5\xd1\x80\xd0\xb6\xd0\xb0\xd0\xb2\xd0\xbd\xd0\xb8\xd0\xb9 i\xd1\x81\xd1\x82\xd0\xbe\xd1\x80\xd0\xb8\xd0\xba\xd0\xbe-\xd0\xbc\xd0\xb5\xd0\xbc\xd0\xbe\xd1\x80\xd1\x96\xd0\xb0\xd0\xbb\xd1\x8c\xd0\xbd\xd0\xb8\xd0\xb9 \xd0\xb7\xd0\xb0\xd0\xbf\xd0\xbe\xd0\xb2\xd1\x96\xd0\xb4\xd0\xbd\xd0\xb8\xd0\xba \xc2\xab\xd0\x91\xd0\xb8\xd0\xba\xd1\x96\xd0\xb2\xd0\xbd\xd1\x8f\xd0\xbd\xd1\x81\xd1\x8c\xd0\xba\xd1\x96 \xd0\xbc\xd0\xbe\xd0\xb3\xd0\xb8\xd0\xbb\xd0\xb8\xc2\xbb)._NEWLINE_Podejrzewano, \xc5\xbce prawdopodobnie to tu spoczywaj\xc4\x85 szcz\xc4\x85tki cz\xc4\x99\xc5\x9bci z 3435 obywateli polskich z tak zwanej "ukrai\xc5\x84skiej listy katy\xc5\x84skiej" \xe2\x80\x93 w tym oficer\xc3\xb3w Wojska Polskiego, policjant\xc3\xb3w i urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w, ofiar zbrodni katy\xc5\x84skiej, kt\xc3\xb3rych miejsca poch\xc3\xb3wku do tej pory oficjalnie nie odnaleziono. Na terenie lasu odkryto liczne przedmioty pochodzenia polskiego (przesz\xc5\x82o 4000 sztuk), w tym m.in. jam\xc4\x99 o rozmiarach 3 m x 3 m, g\xc5\x82\xc4\x99bok\xc4\x85 na 2,5 m, zawieraj\xc4\x85c\xc4\x85 wy\xc5\x82\xc4\x85cznie przedmioty polskie nale\xc5\xbc\xc4\x85ce do wielu os\xc3\xb3b, np. ponad 70 par polskich but\xc3\xb3w wojskowych.\n_START_SECTION_\nBadania archeologiczno-ekshumacyjne\n_START_PARAGRAPH_\nBadania archeologiczno-ekshumacyjne w Bykowni rozpocz\xc4\x99to w 1989 roku. Przeprowadzono w\xc3\xb3wczas dora\xc5\xban\xc4\x85 ekshumacj\xc4\x99 i przyznano, \xc5\xbce w lesie le\xc5\xbc\xc4\x85 osoby zamordowane przez NKWD w latach 1937\xe2\x80\x931938 (wcze\xc5\x9bniej utrzymywano, \xc5\xbce w Bykowni pogrzebano osoby zamordowane przez Niemc\xc3\xb3w w czasie II wojny \xc5\x9bwiatowej).\n_START_SECTION_\nBadania w latach 2001\xe2\x80\x932004\n_START_PARAGRAPH_\nBadania prowadzone w Bykowni w latach 2001\xe2\x80\x932004 wykaza\xc5\x82y, \xc5\xbce jest to najwi\xc4\x99kszy na Ukrainie cmentarz ofiar komunizmu.\n_START_SECTION_\nBadania w latach 2006\xe2\x80\x932007\n_START_PARAGRAPH_\nPo informacjach w\xc5\x82adz ukrai\xc5\x84skich, w 2006 roku do bada\xc5\x84 poszukiwawczych przyst\xc4\x85pi\xc5\x82 polski Instytut Pami\xc4\x99ci Narodowej, kt\xc3\xb3ry odnalaz\xc5\x82 mi\xc4\x99dzy innymi 21 zbiorowych mogi\xc5\x82 Polak\xc3\xb3w. Taka identyfikacja poparta by\xc5\x82a znalezionymi licznymi przedmiotami \xc5\x9bwiadcz\xc4\x85cymi o zwi\xc4\x85zkach z Polsk\xc4\x85 \xe2\x80\x93 strz\xc4\x99pkami mundur\xc3\xb3w, dokumentami, monetami, a nawet protez\xc4\x85 dentystyczn\xc4\x85 okre\xc5\x9blan\xc4\x85 jako "polskiej szko\xc5\x82y". W\xc5\x9br\xc3\xb3d znalezionych przedmiot\xc3\xb3w za najwa\xc5\xbcniejsze dowody poch\xc3\xb3wku polskich oficer\xc3\xb3w w Bykowni uwa\xc5\xbca si\xc4\x99 odkryty w 2007 roku nie\xc5\x9bmiertelnik st.sier\xc5\xbc. J\xc3\xb3zefa Naglika oraz odnaleziony w tym samym roku grzebyk do wyczesywania wszy austriackiej firmy Matador Garantie, z wydrapanymi prawdopodobnie szpilk\xc4\x85 nazwiskami 4 polskich \xc5\xbco\xc5\x82nierzy, w tym pp\xc5\x82k. Bronis\xc5\x82awa Szczyrad\xc5\x82owskiego, b\xc4\x99d\xc4\x85cego zast\xc4\x99pc\xc4\x85 dow\xc3\xb3dcy obrony Lwowa i Ludwika Dworzaka, profesora prawa karnego na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie, najbli\xc5\xbcszego ucznia prof. Juliusza Makarewicza, a jednocze\xc5\x9bnie s\xc4\x99dziego S\xc4\x85du Apelacyjnego we Lwowie. Obaj znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 na ukrai\xc5\x84skiej li\xc5\x9bcie katy\xc5\x84skiej.\n_START_SECTION_\nBadania w 2011 roku\n_START_PARAGRAPH_\nW 2011 roku w Bykowni prowadzono prace ekshumacyjne, kierowane przez prof. Andrzeja Kol\xc4\x99, szefa Zak\xc5\x82adu Archeologii Podwodnej w Katedrze Archeologii Uniwersytetu Miko\xc5\x82aja Kopernika w Toruniu. Odnaleziono kolejne przedmioty pochodzenia polskiego, jednak okre\xc5\x9blenie nazwisk konkretnych ofiar okaza\xc5\x82o si\xc4\x99 w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci przypadk\xc3\xb3w niemo\xc5\xbcliwe wskutek wcze\xc5\x9bniejszych ekshumacji i braku przedmiot\xc3\xb3w umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85cych identyfikacj\xc4\x99. Do 4 czerwca 2011 roku ustalono nazwiska 9 polskich ofiar pogrzebanych w Bykowni, figuruj\xc4\x85ce na ukrai\xc5\x84skiej li\xc5\x9bcie katy\xc5\x84skiej. Og\xc3\xb3lna liczba polskich ofiar pochowanych w tym miejscu zosta\xc5\x82a oszacowana przez archeolog\xc3\xb3w na ok. 1700. 30 czerwca 2011 roku w Bykowni odby\xc5\x82 si\xc4\x99 symboliczny pogrzeb 492 polskich ofiar wydobytych z do\xc5\x82\xc3\xb3w \xc5\x9bmierci.\n_START_SECTION_\n2015\n_START_PARAGRAPH_\n17 wrze\xc5\x9bnia 2015 roku premier Polski Ewa Kopacz i Ukrainy Arsenij Jaceniuk wzi\xc4\x99li udzia\xc5\x82 w oficjalnej ceremonii upami\xc4\x99tniaj\xc4\x85cej ofiary totalitaryzmu w Bykowni.'