b'\n_START_ARTICLE_\nOpal\n_START_SECTION_\nW\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci\n_START_PARAGRAPH_\nOpal jest najbardziej znanym naturalnym kryszta\xc5\x82em fotonicznym. Niekt\xc3\xb3re odmiany wykazuj\xc4\x85 charakterystyczne zjawiska optyczne: opalizacj\xc4\x99, opalescencj\xc4\x99, efekt kociego oka, asteryzm._NEWLINE_ Ze wzgl\xc4\x99du na obecno\xc5\x9b\xc4\x87 lub brak efekt\xc3\xb3w optycznych opale dzielimy na: opale szlachetne i opale zwyczajne. _NEWLINE_Posiada wielo\xc5\x9b\xc4\x87 barw i odmian, z kt\xc3\xb3rych w jubilerstwie najwi\xc4\x99kszym powodzeniem cieszy si\xc4\x99 opal szlachetny.\n_START_SECTION_\nWyst\xc4\x99powanie\n_START_PARAGRAPH_\nWyst\xc4\x99puje w skupieniach groniastych, kulistych, nerkowatych, tworzy naskorupienia, \xc5\xbcy\xc5\x82ki, inkrustacje, konkrecje i szkielety przestrzenne (opoki), tworzy pseudomorfozy. Nie wykszta\xc5\x82ca kryszta\xc5\x82\xc3\xb3w, jest zestalon\xc4\x85 koloidaln\xc4\x85 krzemionk\xc4\x85 z zawarto\xc5\x9bci\xc4\x85 wody wahaj\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 w granicach 3- 10%  (niekiedy zawarto\xc5\x9b\xc4\x87 dochodzi do 20% - hydroopal). Cz\xc4\x99sto wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 wrostki r\xc3\xb3\xc5\xbcnych minera\xc5\x82\xc3\xb3w (np. opal mszysty) oraz inkluzje gazowe i ciek\xc5\x82e. _NEWLINE_Opale powstaj\xc4\x85 w wyniku dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci wody w skorupie ziemskiej. Jest to produkt proces\xc3\xb3w hydrotermalnych niskich temperatur, metasomatycznych i wietrzeniowych. Spotykany jest w ska\xc5\x82ach magmowych oraz w ska\xc5\x82ach osadowych, w osadach gejzer\xc3\xb3w i gor\xc4\x85cych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82. Jest sk\xc5\x82adnikiem wielu ska\xc5\x82 osadowych. Cz\xc4\x99sto pojawia si\xc4\x99 w formie pseudomorfoz po innych minera\xc5\x82ach, szcz\xc4\x85tkach zwierz\xc4\x85t i ro\xc5\x9blin (np. skrzemienia\xc5\x82e drewno)._NEWLINE_Miejsca wyst\xc4\x99powania: G\xc5\x82\xc3\xb3wnym producentem szlachetnych opali mlecznych i czarnych jest obecnie Australia, gdzie poka\xc5\xbane z\xc5\x82o\xc5\xbca wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 w stanach Queensland, Nowa Po\xc5\x82udniowa Walia (g\xc5\x82\xc3\xb3wnie okr\xc4\x99g Lightning i z\xc5\x82o\xc5\xbce White Cliffs) oraz Australia Po\xc5\x82udniowa (w dw\xc3\xb3ch okr\xc4\x99gach: Coober Pedy i Andamooka pozyskuje si\xc4\x99 ponad 90% \xc5\x9bwiatowej produkcji opali mlecznych). Drugim \xc5\x9bwiatowym producentem szlachetnych opali mlecznych i czarnych jest Brazylia (okr\xc4\x99g Piaui). Natomiast Meksyk jest \xc5\x9bwiatowym liderem w wydobyciu opali ognistych (prowincje Zimapan, Queretaro i Guererro i Chihuahua). W pozosta\xc5\x82ych krajach (USA, Honduras, Kazachstan, Rosja, RPA, S\xc5\x82owacja, Rumunia) opale szlachetne s\xc4\x85 rzadkie lub silnie sp\xc4\x99kane. _NEWLINE_W Polsce \xe2\x80\x93 wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 tylko nieszlachetne opale, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie na Dolnym \xc5\x9al\xc4\x85sku (Nas\xc5\x82awice, Jordan\xc3\xb3w k. Sob\xc3\xb3tki, Szklary), w  Karpatach fliszowych oraz w okolicach Zawichostu i Che\xc5\x82ma. Hialit pojawia si\xc4\x99 w szczelinach serpentynit\xc3\xb3w w Bystrzycy G\xc3\xb3rnej ko\xc5\x82o \xc5\x9awidnicy, towarzyszy nefrytowi w Jordanowie i bazaltom ko\xc5\x82o Jawora.\n_START_SECTION_\nHistoria wydobycia opali\n_START_PARAGRAPH_\nOpale szlachetne odkryto p\xc3\xb3\xc5\xbano, w staro\xc5\xbcytnej Grecji czas\xc3\xb3w Arystotelesa nie by\xc5\x82y jeszcze znane. Wzmianki o jubilerskich opalach pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 pod koniec istnienia staro\xc5\xbcytnej Grecji, kamie\xc5\x84 ten by\xc5\x82 dobrze znany Rzymianom, kt\xc3\xb3rzy importowali go z Indii i by\xc4\x87 mo\xc5\xbce z rejonu  Dacji \xe2\x80\x93 dzisiejszej Rumunii. Co najmniej od XI wieku dzia\xc5\x82a\xc5\x82y kopalnie wyj\xc4\x85tkowej klasy opali szlachetnych na terenie \xc3\xb3wczesnych W\xc4\x99gier, a dzisiejszej S\xc5\x82owacji. Kopalnie te zreszt\xc4\x85 istnia\xc5\x82y a\xc5\xbc do 1920, a wiele opali w\xc4\x99gierskich zosta\xc5\x82o w\xc5\x82\xc4\x85czonych w sk\xc5\x82ad klejnot\xc3\xb3w cesarskich Habsburg\xc3\xb3w  przechowywanych do dzi\xc5\x9b w Wiedniu. Po wyczerpaniu si\xc4\x99 z\xc5\x82\xc3\xb3\xc5\xbc indyjskich i w\xc4\x99gierskich, odkryto nowe wielkie z\xc5\x82o\xc5\xbca w Meksyku (1857) i Australii (1849, w stanie Queensland), ale eksploatacj\xc4\x99 w obu krajach z\xc5\x82\xc3\xb3\xc5\xbc rozpocz\xc4\x99to dopiero pod koniec lat 70. XIX wieku.\n_START_SECTION_\nTypy opali\n_START_PARAGRAPH_\nZe wzgl\xc4\x99du na dominuj\xc4\x85c\xc4\x85 barw\xc4\x99 efektu opalizacji wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia si\xc4\x99 nast\xc4\x99puj\xc4\x85ce typy opali:_NEWLINE_1. Mleczny (lechosos) - nazwa odnosi si\xc4\x99 wy\xc5\x82\xc4\x85cznie do opali o dominuj\xc4\x85cej bia\xc5\x82ej do lekko szarej grze barw;_NEWLINE_2. Niebieski (blue) - obejmuje wszystkie opale szlachetne o dominuj\xc4\x85cej barwie efektu niebieskiej lub fioletowej; u\xc5\xbcywany zwykle w po\xc5\x82\xc4\x85czeniu z nazw\xc4\x85 typu rysunku wzoru, np. niebieski opal arlekinowy, niebieski opal iskrowy lub niebieski opal p\xc5\x82omieniowy itp.;_NEWLINE_3. Ognisty (fiery) - nazwa odnosi si\xc4\x99 do opali wykazuj\xc4\x85cych czerwon\xc4\x85 gr\xc4\x99 barw: u\xc5\xbcywana z nazw\xc4\x85 dowolnego rysunku wzoru;_NEWLINE_4. Pawiowy (peacock) - nazwa obejmuje opale szlachetne wykazuj\xc4\x85ce efekt opalizacji b\xc4\x99d\xc4\x85cy kombinacj\xc4\x85 niebieskiej, zielonej i purpurowej gry barw (upierzenie pawia); u\xc5\xbcywana w po\xc5\x82\xc4\x85czeniu z nazw\xc4\x85 dowolnego typu rysunku wzoru, np. pawiowy opal arlekinowy, pawiowy opal iskrowy itp.;_NEWLINE_5. Zielony (green) - nazwa ta okre\xc5\x9bla wszystkie opale szlachetne o dominuj\xc4\x85cej zielonej barwie efektu opalizacji, np. zielony opal arlekinowy, zielony opal w\xc4\x99druj\xc4\x85cy b\xc5\x82ysk itp.;_NEWLINE_6. Z\xc5\x82oty (golden) - termin ten odnosi si\xc4\x99 do opali o dominuj\xc4\x85cej barwie efektu opalizacji \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82tej do pomara\xc5\x84czowej lub opali o \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82tej barwie w\xc5\x82asnej; u\xc5\xbcywany zwykle w po\xc5\x82\xc4\x85czeniu z nazw\xc4\x85 typu rysunku wzoru._NEWLINE_7. R\xc3\xb3\xc5\xbcowy (pink) - nazwa ta odnosi si\xc4\x99 do opali o dominuj\xc4\x85cej barwie efektu r\xc3\xb3\xc5\xbcowego. Jeden z najdro\xc5\xbcszych i najbardziej poszukiwanych opali.\n_START_SECTION_\nOpale sztuczne i imitacje\n_START_PARAGRAPH_\nPierwsze udane opale sztuczne (syntetyczne) wyprodukowano z kwasu krzemowego w Szwajcarii w 1974 (opale czarne i mleczne) oraz w 1982 (opale ogniste i miodowe). Produkcja odbywa si\xc4\x99 w wysokiej temperaturze (500-800 st. C) i ci\xc5\x9bnieniu. Opr\xc3\xb3cz tego produkuje si\xc4\x99 imitacje opali na bazie agat\xc3\xb3w, szk\xc5\x82a lub plastiku. Powszechnie robi si\xc4\x99 tak\xc5\xbce imitacje opali szlachetnych z pospolitych opali, gotuj\xc4\x85c je w wodzie z cukrem lub miodem albo impregnuj\xc4\x85c wod\xc4\x85, woskiem lub olejem.'