b'\n_START_ARTICLE_\nMonety epoki napoleo\xc5\x84skiej\n_START_PARAGRAPH_\nMonety epoki napoleo\xc5\x84skiej \xe2\x80\x93 monety bite dla ziem by\xc5\x82ej I Rzeczypospolitej, w okresie od pokoju w Tyl\xc5\xbcy, do wprowadzenia w 1815 r. postanowie\xc5\x84 kongresu wiede\xc5\x84skiego.\n_START_SECTION_\nMonety Wolnego Miasta Gda\xc5\x84ska (1808\xe2\x80\x931812)\n_START_PARAGRAPH_\nMoc\xc4\x85 traktatu w Tyl\xc5\xbcy, zawartego w 1807 r., Gda\xc5\x84sk uzyska\xc5\x82 status wolnego miasta, faktycznie uzale\xc5\xbcnionego od Francji._NEWLINE_Gda\xc5\x84sk do ko\xc5\x84ca XVIII wieku pozostawa\xc5\x82 pod wzgl\xc4\x99dem monetarnym cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 Prus w tradycyjnym poj\xc4\x99ciu i u\xc5\xbcywa\xc5\x82 takiego pieni\xc4\x85dza. Przejawia\xc5\x82o si\xc4\x99 to oczywi\xc5\x9bcie najsilniej w obiegu monety drobnej, ale tak\xc5\xbce w rachunku pieni\xc4\x99\xc5\xbcnym, tzw. Wechselgeld dla z\xc5\x82ota i kurancie gda\xc5\x84skim dla srebra. Wechselgeld oznacza\xc5\x82 rachub\xc4\x99 na guldeny r\xc3\xb3wne 12. cz\xc4\x99\xc5\x9bci \xe2\x80\x9eobr\xc4\x85czkowego\xe2\x80\x9d (czyli nie ober\xc5\xbcni\xc4\x99tego) dukata holenderskiego i talary r\xc3\xb3wne czwartej cz\xc4\x99\xc5\x9bci tego dukata._NEWLINE_Wojna, kontrybucja, utrzymanie francuskiego garnizonu i blokada kontynentalna (Gda\xc5\x84sk \xc5\xbcy\xc5\x82 dot\xc4\x85d z eksportu zbo\xc5\xbca do Wielkiej Brytanii) wtr\xc4\x85ci\xc5\x82y bogate niegdy\xc5\x9b miasto w bied\xc4\x99. W kwietniu 1808 roku, na pocz\xc4\x85tku istnienia Wolnego Miasta, Rada Miejska ustali\xc5\x82a cen\xc4\x99 talara na 20 sz\xc3\xb3stak\xc3\xb3w, co oderwa\xc5\x82o kurant gda\xc5\x84ski od waluty pruskiej. Kurant ten opiera\xc5\x82 si\xc4\x99 na realnym pruskim talarze, kt\xc3\xb3ry w wyniku tej decyzji rady, prawdopodobnie legalizuj\xc4\x85cej praktyk\xc4\x99 uformowan\xc4\x85 wcze\xc5\x9bniej, wart by\xc5\x82 teraz cztery guldeny, a nie trzy, zatem gulden gda\xc5\x84ski zosta\xc5\x82 \xc2\xb9/\xe2\x82\x85\xe2\x82\x86 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 grzywny kolo\xc5\x84skiej czystego srebra. Gulden kurantu gda\xc5\x84skiego r\xc3\xb3wna\xc5\x82 si\xc4\x99 bowiem pi\xc4\x99ciu sz\xc3\xb3stakom, 30 groszom lub 90 szel\xc4\x85gom po 6 fenig\xc3\xb3w. Je\xc5\x9bli to by\xc5\x82y sz\xc3\xb3staki z po\xc5\x82owy XVIII wieku, kt\xc3\xb3re w swoim czasie formowa\xc5\x82y polski standard grosza srebrnego, to by\xc5\x82y ju\xc5\xbc bardzo wytarte. Inn\xc4\x85 podstaw\xc4\x85 guldena by\xc5\x82y sz\xc3\xb3staki i tymfy pruskie, kt\xc3\xb3re jednak zosta\xc5\x82y zepsute. Trzy guldeny gda\xc5\x84skie tworzy\xc5\x82y wi\xc4\x99c po staremu talar, ale ju\xc5\xbc nie realny pruski reichstaler, tylko rachunkowy talar gda\xc5\x84skiego kurantu._NEWLINE_Jednocze\xc5\x9bnie z dewaluacj\xc4\x85 kurantu Rada Miejska postanowi\xc5\x82a wybija\xc4\x87 monety. Otworzono w\xc5\x82asn\xc4\x85 mennic\xc4\x99. Mincarzem mianowany zosta\xc5\x82 Jan Ludwik Meyer, kt\xc3\xb3ry umieszcza\xc5\x82 sw\xc3\xb3j inicja\xc5\x82 (M) na rewersie bitych monet. \xc2\xa0Emisj\xc4\x99 ograniczono tylko do najdrobniejszej monety, brakuj\xc4\x85cych w obiegu szel\xc4\x85g\xc3\xb3w i groszy. Nomina\xc5\x82y te wywodz\xc4\x85 si\xc4\x99 z tradycji groszy srebrem, ale w wojennych warunkach zosta\xc5\x82y wybite w miedzi. Szel\xc4\x85gi wa\xc5\xbcy\xc5\x82y zazwyczaj 0,75\xe2\x80\x930,94 grama \xe2\x80\x93 s\xc4\x85 wi\xc4\x99c znacznie mniejsze od wybitych szel\xc4\x85g\xc3\xb3w gda\xc5\x84skich z 1801 roku, a grosze 2,5\xe2\x80\x932,8 grama. Oba nomina\xc5\x82y by\xc5\x82y zatem silnie kredytowe. Monety bito do roku 1812. Sz\xc3\xb3stak z nomina\xc5\x82em 5 EINEN DANZIGER GULDEN pozosta\xc5\x82 tylko monet\xc4\x85 pr\xc3\xb3bn\xc4\x85._NEWLINE_Szel\xc4\x85gi cechuj\xc4\x85 si\xc4\x99 charakterystycznym b\xc5\x82\xc4\x99dem heraldycznym \xe2\x80\x93 zgodnie z uformowanym w ko\xc5\x84cu XVIII w. zwyczajem, korona z herbu Gda\xc5\x84ska trafi\xc5\x82a nad tarcz\xc4\x99, pozostawiaj\xc4\x85c w niej samej tylko dwa krzy\xc5\xbce. Na szel\xc4\x85gach herb jest ma\xc5\x82y, na groszach postawiony na p\xc3\xb3\xc5\x82ce i trzymany przez lwy._NEWLINE_Miasto skapitulowa\xc5\x82o przed armi\xc4\x85 rosyjsk\xc4\x85 29 listopada 1813 roku i zosta\xc5\x82o wcielone do Prus. Niemniej sytuacja monetarna Gda\xc5\x84ska d\xc5\x82ugo jeszcze pozosta\xc5\x82a osobliwa, gdy\xc5\xbc a\xc5\xbc do 1821 r. w obiegu pozostawa\xc5\x82y mi\xc4\x99dzy innymi nie tylko emisje wolnego miasta, ale i polskie, pocz\xc4\x85wszy od monet Augusta III z 1753 r._NEWLINE_Prawdopodobnie z uwagi na silnie kredytowy charakter monety Wolnego Miasta Gda\xc5\x84ska 1808\xe2\x80\x931812 wycofano ju\xc5\xbc na pocz\xc4\x85tku pruskiej reformy monetarnej w 1821 roku, mimo \xc5\xbce innym starym monetom zezwolono na obieg do 1839 roku.\n_START_SECTION_\nMonety w obl\xc4\x99\xc5\xbceniu Zamo\xc5\x9bcia (1813)\n_START_PARAGRAPH_\nPo kl\xc4\x99sce Wielkiej Armii pod Berezyn\xc4\x85, niedobitki wojsk francuskich cofn\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 do Francji, armia polska powr\xc3\xb3ci\xc5\x82a do Ksi\xc4\x99stwa Warszawskiego. G\xc5\x82\xc3\xb3wne si\xc5\x82y wojska polskiego znad Noteci przesz\xc5\x82y forsownym marszem do Saksonii, w celu po\xc5\x82\xc4\x85czenia si\xc4\x99 z now\xc4\x85 armi\xc4\x85 cesarsk\xc4\x85. S\xc5\x82abe za\xc5\x9b oddzia\xc5\x82y pozosta\xc5\x82y w kraju dla obrony fortec. W twierdzy Zamojskiej gubernatorem i dow\xc3\xb3dc\xc4\x85 zosta\xc5\x82 mianowany genera\xc5\x82 dywizji Maurycy Hauke._NEWLINE_Na pocz\xc4\x85tku 1813 r. wojska rosyjskie rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y obl\xc4\x99\xc5\xbcenie twierdzy. Gdy w obl\xc4\x99\xc5\xbconej twierdzy da\xc5\x82o si\xc4\x99 odczuwa\xc4\x87 brak pieni\xc4\x99dzy, genera\xc5\x82 Hauke w dniu 3 wrze\xc5\x9bnia poleci\xc5\x82, z wycofanych z obiegu austriackich sze\xc5\x9bciokrajcar\xc3\xb3wek znajduj\xc4\x85cych si\xc4\x99 w magistracie miasta i ze sreber pofranciszka\xc5\x84skich (m.in. \xc5\xbcyrandoli) przechowywanych w miejscowej kolegiacie, wybija\xc4\x87 specjalne monety na zap\xc5\x82at\xc4\x99 zaleg\xc5\x82ego \xc5\xbco\xc5\x82du wojsku, urz\xc4\x99dnikom i je\xc5\x84com rosyjskim._NEWLINE_Kontrol\xc4\x99 nad biciem monety srebrnej powierzono podprefektowi Konteckiemu, miedzianej za\xc5\x9b majorowi Machnickiemu. Nadz\xc3\xb3r nad ca\xc5\x82o\xc5\x9bci\xc4\x85 procesu bicia monet i ci\xc4\x85gnieniem srebra powierzono porucznikowi in\xc5\xbcynierowi Hinczowi. Porucznik Hincz wykona\xc5\x82 te\xc5\xbc pierwsze stemple do dwuz\xc5\x82ot\xc3\xb3wek \xe2\x80\x93 te bez bomby, o grubych i nieforemnych literach, z napisem w czerech wierszach. Wykonanie kolejnych stempli dwuz\xc5\x82ot\xc3\xb3wek powierzono puszkarzowi Miko\xc5\x82ajowi Karkowskiemu._NEWLINE_Wybijanie monet odbywa\xc5\x82o si\xc4\x99 w ad hoc urz\xc4\x85dzonej mennicy, gdzie zamiast prasy u\xc5\xbcywano kafara, obs\xc5\x82ugiwanego przez je\xc5\x84c\xc3\xb3w rosyjskich. Dwuz\xc5\x82ot\xc3\xb3wek wybito 7830 sztuk na sum\xc4\x99 15 660 z\xc5\x82otych, miedzianych austriackich sze\xc5\x9bciokrajcar\xc3\xb3wek przebito 1330 sztuk na sum\xc4\x99 266 z\xc5\x82otych._NEWLINE_Te nieliczne emisje by\xc5\x82y w legalnym obiegu tylko jeden dzie\xc5\x84 \xe2\x80\x93 23 listopada zacz\xc4\x99to wyp\xc5\x82at\xc4\x99 \xc5\xbco\xc5\x82du, a 25 listopada og\xc5\x82oszono kapitulacj\xc4\x99 przed Rosjanami. Przed poddaniem twierdzy genera\xc5\x82 Hauke rozkaza\xc5\x82 zniszczy\xc4\x87 wszystkie stemple i narz\xc4\x99dzia mennicze._NEWLINE_W protokole Dyrekcji Ministerium Przychod\xc3\xb3w i Skarbu z dnia 22 marca 1814. monety bite podczas obl\xc4\x99\xc5\xbcenia Zamo\xc5\x9bcia zaliczono do pami\xc4\x85tkowych, a nie obiegowych.'