b'\n_START_ARTICLE_\nHumanizm\n_START_SECTION_\nPr\xc4\x85dy humanizmu\n_START_PARAGRAPH_\nWielu ludzi uwa\xc5\xbca si\xc4\x99 za humanist\xc3\xb3w i wiele jest znacze\xc5\x84, jakie nadaj\xc4\x85 temu s\xc5\x82owu. Istnieje pewna niezgoda co do terminologii i definicji, gdy\xc5\xbc niekt\xc3\xb3rzy u\xc5\xbcywaj\xc4\x85 w\xc4\x99\xc5\xbcszych, a inni szerszych interpretacji. Nie wszyscy ludzie nazywaj\xc4\x85cy si\xc4\x99 humanistami \xc5\xbcywi\xc4\x85 pogl\xc4\x85dy og\xc3\xb3lnie uznawane za humanistyczne, tak jak nie wszyscy ludzie wyznaj\xc4\x85cy humanistyczne pogl\xc4\x85dy zgodziliby si\xc4\x99 na etykietk\xc4\x99 humanisty._NEWLINE_Poza tym humanizm mo\xc5\xbce by\xc4\x87 podzielony na \xc5\x9bwiecki i religijny, cho\xc4\x87 niekt\xc3\xb3rzy humani\xc5\x9bci, w tym cz\xc5\x82onkowie Mi\xc4\x99dzynarodowej Unii Humanistycznej i Etycznej, odrzucaj\xc4\x85 dodawanie do s\xc5\x82owa humanizm jakichkolwiek dodatkowych przymiotnik\xc3\xb3w, gdy\xc5\xbc uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85 to poj\xc4\x99cie za uniwersalne i niepodzielne.\n_START_SECTION_\nHumanizm \xc5\x9bwiecki\n_START_PARAGRAPH_\nHumanizm \xc5\x9bwiecki jest ga\xc5\x82\xc4\x99zi\xc4\x85 humanizmu, kt\xc3\xb3ra odrzuca teistyczne wierzenia religijne, jak i wierzenia w istnienie jakiegokolwiek \xc5\x9bwiata nadprzyrodzonego. Humanizm \xc5\x9bwiecki twierdzi, \xc5\xbce pogl\xc4\x85dy humanistyczne prowadz\xc4\x85 do sekularyzmu, gdy\xc5\xbc wierzenia w \xc5\x9bwiat nadprzyrodzony nie mog\xc4\x85 by\xc4\x87 poparte racjonalnymi argumentami i tym samym nie mo\xc5\xbcna sensownie uzasadni\xc4\x87 tradycyjnych praktyk religijnych._NEWLINE_Humanizm \xc5\x9bwiecki jest blisko spokrewniony z uniwersalizmem moralnym, podkre\xc5\x9blaj\xc4\x85cym wsp\xc3\xb3lnot\xc4\x99 ludzkiej egzystencji, i sugeruj\xc4\x85cym, \xc5\xbce problemy spo\xc5\x82eczne nie powinny by\xc4\x87 rozpatrywane w ciasnym kontek\xc5\x9bcie drobnomieszcza\xc5\x84skim._NEWLINE_Kiedy ludzie m\xc3\xb3wi\xc4\x85 og\xc3\xb3lnie o humanizmie, zwykle maj\xc4\x85 na my\xc5\x9bli humanizm \xc5\x9bwiecki. Niekt\xc3\xb3rzy humani\xc5\x9bci \xc5\x9bwieccy id\xc4\x85 dalej i uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85, \xc5\xbce tzw. humani\xc5\x9bci religijni nie powinni by\xc4\x87 w og\xc3\xb3le uwa\xc5\xbcani za prawdziwych humanist\xc3\xb3w. Inni czuj\xc4\x85, \xc5\xbce etyczna strona humanizmu przekracza kwestie religijne, gdy\xc5\xbc bycie dobrym cz\xc5\x82owiekiem jest wa\xc5\xbcniejsze ni\xc5\xbc przyjmowanie b\xc4\x85d\xc5\xba odrzucanie religii. Manifesty Humanistyczne, kt\xc3\xb3re reprezentuj\xc4\x85 consensus pogl\xc4\x85d\xc3\xb3w humanistycznych, ukazuj\xc4\x85 humanizm jako proces etyczny, przez kt\xc3\xb3ry mo\xc5\xbcemy przekroczy\xc4\x87 zar\xc3\xb3wno podzia\xc5\x82y wprowadzane przez religie, jak i ich negacj\xc4\x99._NEWLINE_Ruch humanizmu \xc5\x9bwieckiego pod t\xc4\x85 nazw\xc4\x85 praktycznie nie istnia\xc5\x82 przed rokiem 1980. W 1979 Paul Kurtz straci\xc5\x82 stanowisko redaktora \xe2\x80\x9eThe Humanist\xe2\x80\x9d. Opuszczaj\xc4\x85c Ameryka\xc5\x84skie Stowarzyszenie Humanistyczne, stworzy\xc5\x82 nowe czasopismo \xe2\x80\x9eFree Inquiry\xe2\x80\x9d (Wolne Dociekania) i Rad\xc4\x99 \xc5\x9awieckiego Humanizmu (Council for Secular Humanism) niezale\xc5\xbcn\xc4\x85 od Ameryka\xc5\x84skiego Stowarzyszenia Humanistycznego, cho\xc4\x87 maj\xc4\x85c\xc4\x85 podobne cele.\n_START_SECTION_\nHumanizm religijny\n_START_PARAGRAPH_\nHumanizm religijny jest ga\xc5\x82\xc4\x99zi\xc4\x85 obejmuj\xc4\x85c\xc4\x85 odmiany humanizmu, kt\xc3\xb3re same okre\xc5\x9blaj\xc4\x85 si\xc4\x99 tym przymiotnikiem (wed\xc5\x82ug funkcjonalnej definicji religii), lub zawieraj\xc4\x85 pewn\xc4\x85 form\xc4\x99 teizmu, deizmu albo wierze\xc5\x84 nadprzyrodzonych, nawet je\xc5\x9bli nie s\xc4\x85 zwi\xc4\x85zane z \xc5\xbcadn\xc4\x85 zorganizowan\xc4\x85 religi\xc4\x85. Tego typu humanizm cechuje wielu religijnych ludzi, kt\xc3\xb3rzy nie uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85, \xc5\xbce ich warto\xc5\x9bci moralne musz\xc4\x85 mie\xc4\x87 nadprzyrodzone potwierdzenie. Centralne miejsce w filozofii humanizmu istota ludzka dzieli z humanitarn\xc4\x85 moralno\xc5\x9bci\xc4\x85. Humanitarysta, kt\xc3\xb3ry swoj\xc4\x85 moralno\xc5\x9b\xc4\x87 wyprowadza z religii nie jest jednak automatycznie humanist\xc4\x85 religijnym._NEWLINE_Wielu humanist\xc3\xb3w religijnych czuje, \xc5\xbce humanizm \xc5\x9bwiecki jest zbyt ch\xc5\x82odno-logiczny i odrzucaj\xc4\x85cy pe\xc5\x82ni\xc4\x99 emocjonalnych do\xc5\x9bwiadcze\xc5\x84, kt\xc3\xb3re sprawiaj\xc4\x85, \xc5\xbce ludzie s\xc4\x85 lud\xc5\xbami. Zauwa\xc5\xbcaj\xc4\x85 te\xc5\xbc, \xc5\xbce humanizm \xc5\x9bwiecki jest nieadekwatny do ludzkich potrzeb spo\xc5\x82ecznego spe\xc5\x82nienia filozofii \xc5\xbcyciowej. Niezgoda w tych kwestiach tworzy rozd\xc5\xbawi\xc4\x99k mi\xc4\x99dzy \xc5\x9bwieckimi i religijnymi humanistami, pomimo ich w du\xc5\xbcej mierze wsp\xc3\xb3lnych pogl\xc4\x85d\xc3\xb3w._NEWLINE_Humanizm nawet je\xc5\x9bli odrzuca zastosowanie boskiego autorytetu do rozwi\xc4\x85zywania ludzkich spraw, to ju\xc5\xbc niekoniecznie sam\xc4\x85 wiar\xc4\x99 religijn\xc4\x85. Niekt\xc3\xb3re pr\xc4\x85dy humanizmu s\xc4\x85 zgodne z pogl\xc4\x85dami niekt\xc3\xb3rych religii. Humanizm jest te\xc5\xbc zgodny z ateizmem i agnostycyzmem, ale nie wymaga przyj\xc4\x99cia \xc5\xbcadnego z nich. Czasem stosowane jest w odniesieniu do niego s\xc5\x82owo ignostycyzm, dla podkre\xc5\x9blenia, \xc5\xbce humanizm jest procesem etycznym, nie wypowiadaj\xc4\x85cym si\xc4\x99 w og\xc3\xb3le na temat istnienia b\xc4\x85d\xc5\xba nieistnienia bog\xc3\xb3w. Humani\xc5\x9bci po prostu nie maj\xc4\x85 potrzeby zajmowa\xc4\x87 si\xc4\x99 tymi kwestiami. Przyk\xc5\x82adem jest tutaj judaizm humanistyczny, kt\xc3\xb3ry to\xc5\xbcsamo\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\xbcydowsk\xc4\x85 opiera na kulturze \xc5\xbcydowskiej i szacunku wobec drugiego cz\xc5\x82owieka, a nie wierze w Boga. Z drugiej strony istnieje wiele pr\xc4\x85d\xc3\xb3w ateizmu i agnostycyzmu, niezgodnych ze sob\xc4\x85 wzajemnie, kt\xc3\xb3rych nie mo\xc5\xbcna zaliczy\xc4\x87 do humanizmu.\n_START_SECTION_\nHumanizm edukacyjny\n_START_PARAGRAPH_\nHumanizm jako pr\xc4\x85d w szkolnictwie, zacz\xc4\x85\xc5\x82 dominowa\xc4\x87 w szko\xc5\x82ach w XVII wieku. Zak\xc5\x82ada on, \xc5\xbce to dziedziny, kt\xc3\xb3re pozwalaj\xc4\x85 rozwija\xc4\x87 ludzki intelekt, s\xc4\x85 tymi, kt\xc3\xb3re naprawd\xc4\x99 czyni\xc4\x85 ludzi \xe2\x80\x9ew pe\xc5\x82ni lud\xc5\xbami\xe2\x80\x9d. Praktyczn\xc4\x85 podstaw\xc4\x85 jest przekonanie o istnieniu r\xc3\xb3\xc5\xbcnych mo\xc5\xbcliwych do rozwijania rodzaj\xc3\xb3w intelektu, takich jak zdolno\xc5\x9bci analityczne, matematyczne, lingwistyczne itp. Wzmocnienie jednego z rodzaj\xc3\xb3w, jak uwa\xc5\xbcano, rozwija tak\xc5\xbce niekt\xc3\xb3re inne jego rodzaje. Wa\xc5\xbcn\xc4\x85 postaci\xc4\x85 ko\xc5\x84ca XIX wieku w humanizmie edukacyjnym by\xc5\x82 stanowy minister do spraw edukacji W.T. Harris, kt\xc3\xb3ry wyr\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc5\x82 \xe2\x80\x9epi\xc4\x99\xc4\x87 okien duszy\xe2\x80\x9d (matematyka, geografia, historia, gramatyka, i literatura/sztuka). Humani\xc5\x9bci edukacyjni wierzyli, \xc5\xbce podej\xc5\x9bcie \xe2\x80\x9enajlepsza edukacja dla najlepszych student\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d oznacza najlepsz\xc4\x85 edukacj\xc4\x99 dla wszystkich. Chocia\xc5\xbc humanizm jako pr\xc4\x85d edukacyjny zosta\xc5\x82 w du\xc5\xbcej mierze wyparty przez innowacje pocz\xc4\x85tk\xc3\xb3w XX wieku, jednak niekt\xc3\xb3re jego aspekty ci\xc4\x85gle s\xc4\x85 w u\xc5\xbcyciu w niekt\xc3\xb3rych szko\xc5\x82ach (szczeg\xc3\xb3lnie w nauce literatury).\n_START_SECTION_\nInne formy humanizmu\n_START_PARAGRAPH_\nHumanizm jest te\xc5\xbc czasem u\xc5\xbcywany w starym znaczeniu filologii klasycznej. Czasem to s\xc5\x82owo staje si\xc4\x99 synonimem humanitaryzmu. Istnieje te\xc5\xbc kierunek psychologii humanistycznej i humanistyczna metoda nauczania.\n_START_SECTION_\nOdkrywanie prawdy\n_START_PARAGRAPH_\nZgodnie z humanizmem, samodzielne odkrywanie prawdy jest w zasi\xc4\x99gu cz\xc5\x82owieka, w przeciwie\xc5\x84stwie do znalezienia jej w objawieniach, mistycyzmie, tradycji, czy czymkolwiek innym, co nie jest zwi\xc4\x85zane z zastosowaniem logiki do obserwowalnych fakt\xc3\xb3w. W nawo\xc5\x82ywaniu do unikania \xc5\x9blepej akceptacji niepopartych niczym twierdze\xc5\x84, humanizm jest zgodny ze sceptycyzmem naukowym i metod\xc4\x85 naukow\xc4\x85, odrzucaj\xc4\x85c autorytaryzm i skrajny filozoficzny sceptycyzm, i odbieraj\xc4\x85c wiar\xc4\x99 jako nieakceptowaln\xc4\x85 podstaw\xc4\x99 do podejmowania decyzji. Podobnie humanizm uznaje znajomo\xc5\x9b\xc4\x87 dobra i z\xc5\x82a jako pochodn\xc4\x85 dobrego zrozumienia indywidualnych i zbiorowych potrzeb, a nie transcendentalnie objawion\xc4\x85 prawd\xc4\x99, albo efekt pos\xc5\x82usze\xc5\x84stwa autorytetom.\n_START_SECTION_\nSzowinizm gatunkowy\n_START_PARAGRAPH_\nNiekt\xc3\xb3rzy interpretuj\xc4\x85 humanizm jako form\xc4\x99 szowinizmu gatunkowego, uznaj\xc4\x85cego gatunek Homo sapiens sapiens za wa\xc5\xbcniejszy od innych gatunk\xc3\xb3w istot \xc5\xbcywych. Filozof Peter Singer, sam humanista, twierdzi \xc5\xbce \xe2\x80\x9epomimo wielu wyj\xc4\x85tk\xc3\xb3w, humani\xc5\x9bci jako ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 s\xc4\x85 wci\xc4\x85\xc5\xbc niezdolni do uwolnienia si\xc4\x99 od jednego z centralnych dogmat\xc3\xb3w chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84stwa: uprzedze\xc5\x84 gatunkowych. Wezwa\xc5\x82 on humanist\xc3\xb3w do \xe2\x80\x9esprzeciwu wobec bezlitosnej eksploatacji innych czuj\xc4\x85cych istot\xe2\x80\x9d, i skrytykowa\xc5\x82 tre\xc5\x9b\xc4\x87 III Manifestu Humanistycznego, kt\xc3\xb3ry w jego opinii \xe2\x80\x9edaje pierwsze\xc5\x84stwo interesowi cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w naszego w\xc5\x82asnego gatunku\xe2\x80\x9d. Singer zauwa\xc5\xbcy\xc5\x82 tak\xc5\xbce, \xc5\xbce ten sam Manifest stwierdza, i\xc5\xbc ludzie nie maj\xc4\x85 \xe2\x80\x9e\xc5\xbcadnego danego przez Boga, ani wrodzonego prawa do podporz\xc4\x85dkowywania sobie innych zwierz\xc4\x85t\xe2\x80\x9d, i potwierdza, \xc5\xbce \xe2\x80\x9eorganizacje, kt\xc3\xb3re najwi\xc4\x99cej robi\xc4\x85 dla zwierz\xc4\x85t s\xc4\x85 niezale\xc5\xbcne od religii\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nOptymizm\n_START_PARAGRAPH_\nHumanizm cechuje optymistyczne nastawienie wzgl\xc4\x99dem ludzkich mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci, lecz nie oznacza to wiary, \xc5\xbce ludzka natura jest czysto dobra, b\xc4\x85d\xc5\xba \xc5\xbce ka\xc5\xbcdy cz\xc5\x82owiek jest w stanie \xc5\xbcy\xc4\x87 w zgodzie z humanistycznymi idea\xc5\x82ami rozumu i moralno\xc5\x9bci. W ka\xc5\xbcdym razie, ju\xc5\xbc samo d\xc4\x85\xc5\xbcenie do wykorzystania w pe\xc5\x82ni w\xc5\x82asnego potencja\xc5\x82u jest ci\xc4\x99\xc5\xbck\xc4\x85 prac\xc4\x85, wymagaj\xc4\x85c\xc4\x85 pomocy innych. Celem ostatecznym jest rozkwit cz\xc5\x82owiecze\xc5\x84stwa; uczynienie \xc5\xbcycia lepszym dla wszystkich ludzi. Nacisk k\xc5\x82adziony jest na czynienie dobra, dobre \xc5\xbcycie tu i teraz, i pozostawienie \xc5\x9bwiata lepszym dla tych, kt\xc3\xb3rzy przyjd\xc4\x85 po nas, a nie na cierpienie za \xc5\xbcycia dla uzyskania nagrody po \xc5\x9bmierci.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nWsp\xc3\xb3\xc5\x82czesny humanizm ma swoje korzenie w staro\xc5\xbcytnej Grecji. Jeszcze wcze\xc5\x9bniej podobne koncepcje powstawa\xc5\x82y w czasach Buddy (563-483 p.n.e.) i Konfucjusza (551-479 p.n.e.) oraz w Okresie Walcz\xc4\x85cych Kr\xc3\xb3lestw, jednak termin \xe2\x80\x9ehumanizm\xe2\x80\x9d jest najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej stosowany w odniesieniu do filozofii Zachodu.\n_START_SECTION_\nHumanizm grecki\n_START_PARAGRAPH_\nW VI wieku p.n.e. pantei\xc5\x9bci Tales z Miletu i Ksenofanes z Kolofonu po\xc5\x82o\xc5\xbcyli podwaliny pod p\xc3\xb3\xc5\xbaniejsz\xc4\x85 greck\xc4\x85 my\xc5\x9bl humanistyczn\xc4\x85. Tales jest uznawany za tw\xc3\xb3rc\xc4\x99 maksymy \xe2\x80\x9epoznaj siebie\xe2\x80\x9d, a Ksenofanes odm\xc3\xb3wi\xc5\x82 wiary w bog\xc3\xb3w swoich czas\xc3\xb3w i rezerwowa\xc5\x82 bosko\xc5\x9b\xc4\x87 dla koncepcji jedno\xc5\x9bci wszech\xc5\x9bwiata. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej Anaksagoras, cz\xc4\x99sto wzmiankowany jako \xe2\x80\x9epierwszy wolnomy\xc5\x9bliciel\xe2\x80\x9d, przyczyni\xc5\x82 si\xc4\x99 do rozwoju nauki jako metody poznawania \xc5\x9bwiata. Ci Grecy byli pierwszymi my\xc5\x9blicielami, kt\xc3\xb3rzy zauwa\xc5\xbcyli, \xc5\xbce natura mo\xc5\xbce by\xc4\x87 studiowana niezale\xc5\xbcnie od jakiejkolwiek hipotetycznej rzeczywisto\xc5\x9bci nadprzyrodzonej. Protagoras stwierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce \xe2\x80\x9eCz\xc5\x82owiek jest miar\xc4\x85 wszechrzeczy\xe2\x80\x9d. Perykles, przyjaciel Anaksagorasa, mia\xc5\x82 wp\xc5\x82yw na rozw\xc3\xb3j demokracji, wolno\xc5\x9bci my\xc5\x9bli i odrzucenie przes\xc4\x85d\xc3\xb3w. Jakkolwiek przetrwa\xc5\x82o niewiele z ich dzie\xc5\x82, Protagoras i Demokryt tak\xc5\xbce \xc5\x82\xc4\x85czyli agnostycyzm i duchow\xc4\x85 moralno\xc5\x9b\xc4\x87 nie opieraj\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 na nadprzyrodzonej wierze. Historyk Tukidydes jest tak\xc5\xbce wart odnotowania ze wzgl\xc4\x99du na swoje naukowe i racjonalne podej\xc5\x9bcie do historii.\n_START_SECTION_\nHumanizm rzymski\n_START_PARAGRAPH_\nCyceron stworzy\xc5\x82 termin humanitas, oznaczaj\xc4\x85cy to, co sprawia, \xc5\xbce cz\xc5\x82owiek jest cz\xc5\x82owiekiem._NEWLINE_Terencjusz, rzymski komediopisarz wypowiedzia\xc5\x82 s\xc5\x82ynne s\xc5\x82owa \xe2\x80\x9eCz\xc5\x82owiekiem jestem i nic co ludzkie nie jest mi obce\xe2\x80\x9d (\xc5\x82ac. \xe2\x80\x9eHomo sum, humani nihil a me alienum puto\xe2\x80\x9d). Prawdopodobnie zdanie to by\xc5\x82o powt\xc3\xb3rzone przez Terencjusza za zaginion\xc4\x85 komedi\xc4\x85 Menandra pod tym samym tytu\xc5\x82em. W staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci zacytowane m.in. przez Senek\xc4\x99 M\xc5\x82odszego w Listach moralnych do Lucyliusza. Przez Terencjusza u\xc5\xbcyte w sensie ironicznym. Szeroko spopularyzowane w dobie renesansu, sta\xc5\x82o si\xc4\x99 dewiz\xc4\x85 humanist\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nManifesty humanistyczne\n_START_PARAGRAPH_\nWe wczesnych latach dwudziestych XX wieku filozof Ferdinand Canning Scott Schiller uzna\xc5\x82, \xc5\xbce jego praca jest zwi\xc4\x85zana z ruchem humanistycznym. Na dzie\xc5\x82a Schillera wp\xc5\x82yw mia\xc5\x82 pragmatyzm Williama Jamesa. W 1929 Charles Francis Potter stworzy\xc5\x82 the First Humanist Society of New York (Pierwsze Stowarzyszenie Humanistyczne Nowego Jorku), w\xc5\x9br\xc3\xb3d doradc\xc3\xb3w kt\xc3\xb3rego byli m.in. Julian Huxley, John Dewey, Albert Einstein i Thomas Mann. Potter by\xc5\x82 kap\xc5\x82anem unitarianizmu. W 1930 on i jego \xc5\xbcona, Clara Cook Potter, opublikowali ksi\xc4\x85\xc5\xbck\xc4\x99 Humanism: A New Religion (Humanizm: nowa religia). W latach trzydziestych Potter by\xc5\x82 znanym adwokatem praw kobiet, dost\xc4\x99pu do \xc5\x9brodk\xc3\xb3w antykoncepcyjnych, prawa do rozwodu, i przeciwnikiem kary \xc5\x9bmierci._NEWLINE_Raymond B. Bragg, wsp\xc3\xb3\xc5\x82redaktor \xe2\x80\x9eThe New Humanist\xe2\x80\x9d, pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 powi\xc4\x85za\xc4\x87 pogl\xc4\x85dy L.M. Birkheada, Charlesa Francisa Pottera, i kilku innych cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w Zachodniej Konferencji Unitaria\xc5\x84skiej. Bragg poprosi\xc5\x82 Roya Wooda Sellarsa o sporz\xc4\x85dzenie ich streszczenia, co zaowocowa\xc5\x82o powstaniem pierwszego Manifestu Humanistycznego w 1933. Manifest i ksi\xc4\x85\xc5\xbcka Pottera sta\xc5\x82y si\xc4\x99 kamieniami w\xc4\x99gielnymi nowoczesnego humanizmu. Obydwa te \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a ujmuj\xc4\x85 humanizm jako religi\xc4\x99._NEWLINE_P\xc3\xb3\xc5\xbaniej w 1973 i 2003 powsta\xc5\x82y dwa kolejne Manifesty Humanistyczne, ujmuj\xc4\x85ce humanizm bardziej jako filozofi\xc4\x99 ni\xc5\xbc religi\xc4\x99. Na zako\xc5\x84czenie \xc5\x9awiatowego Kongresu Humanistycznego, 3-6 lipca 2002 w Noordwijkerhout (Holandia) przyj\xc4\x99ta zosta\xc5\x82a przez 300 uczestnik\xc3\xb3w (w tym 6 z Polski) tzw. deklaracja amsterdamska.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nJedn\xc4\x85 z pierwszych organizacji humanistycznych by\xc5\x82a Humanistyczna Organizacja Religijna (Humanistic Religious Association), za\xc5\x82o\xc5\xbcona w roku 1853 w Londynie. By\xc5\x82a zorganizowana demokratycznie, z w\xc5\x82adzami wybieranymi zar\xc3\xb3wno przez m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn, jak i kobiety. Promowa\xc5\x82a znajomo\xc5\x9b\xc4\x87 nauki, filozofii i sztuk pi\xc4\x99knych._NEWLINE_W lutym 1877 s\xc5\x82owo \xe2\x80\x9ehumanizm\xe2\x80\x9d zosta\xc5\x82o po raz pierwszy publicznie u\xc5\xbcyte w dzisiejszym znaczeniu w Ameryce, jako pejoratywne okre\xc5\x9blenie ruchu Feliksa Adlera. Adler jednak nie przyj\xc4\x85\xc5\x82 tej etykietki i nadal nazywa\xc5\x82 sw\xc3\xb3j ruch (istniej\xc4\x85cy nota bene do dzi\xc5\x9b) \xe2\x80\x9eKultur\xc4\x85 Etyczn\xc4\x85\xe2\x80\x9d._NEWLINE_W 1941 powsta\xc5\x82o Ameryka\xc5\x84skie Stowarzyszenie Humanistyczne (American Humanist Association). Do jego znanych cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w nale\xc5\xbca\xc5\x82 pisarz Isaac Asimov, kt\xc3\xb3ry do swojej \xc5\x9bmierci by\xc5\x82 prezydentem Stowarzyszenia, oraz pisarz Kurt Vonnegut, kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82 kolejnym prezydentem tak\xc5\xbce do swojej \xc5\x9bmierci (w 2007). Robert Buckman by\xc5\x82 g\xc5\x82ow\xc4\x85 stowarzyszenia w Kanadzie, a obecnie jest honorowym prezydentem._NEWLINE_W 1995 powsta\xc5\x82a Federacja Polskich Stowarzysze\xc5\x84 Humanistycznych, kt\xc3\xb3ra potem zmieni\xc5\x82a nazw\xc4\x99 na Polsk\xc4\x85 Federacj\xc4\x99 Humanistyczn\xc4\x85.'