b'\n_START_ARTICLE_\nBitwa pod Dzier\xc5\xbconiowem\n_START_SECTION_\nGeneza\n_START_PARAGRAPH_\nW sierpniu 1762 roku na Wzg\xc3\xb3rzach Gilowskich rozegra\xc5\x82a si\xc4\x99 jedna z ostatnich bitew wojny siedmioletniej \xe2\x80\x93 wojny b\xc4\x99d\xc4\x85cej trzeci\xc4\x85 ods\xc5\x82on\xc4\x85 zmaga\xc5\x84 przypiecz\xc4\x99towuj\xc4\x85cych ostatecznie utrat\xc4\x99 \xc5\x9al\xc4\x85ska przez Wiede\xc5\x84 na rzecz Prus.\n_START_SECTION_\nBitwa\n_START_PARAGRAPH_\nWszystko zacz\xc4\x99\xc5\x82o si\xc4\x99 o \xc5\x9bwicie 16 sierpnia 1762, gdy nad zabudowaniami Kluczowej, Owiesna i Bielawy pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 wojska austriackie pod dow\xc3\xb3dztwem genera\xc5\x82\xc3\xb3w Becka, B\xc3\xbclowa i Lascy\'ego. Do po\xc5\x82udnia Austriacy rozbili obozy i posilali si\xc4\x99, daj\xc4\x85c tym samym sygna\xc5\x82y, i\xc5\xbc nie przyst\xc4\x85pi\xc4\x85 do bitwy z marszu. Sta\xc5\x82o si\xc4\x99 jednak inaczej. Jeszcze tego samego dnia po po\xc5\x82udniu, ku zaskoczeniu Prusak\xc3\xb3w, genera\xc5\x82owie austriaccy poderwali swych \xc5\xbco\xc5\x82nierzy do ataku. Natarcie w kierunku Wzg\xc3\xb3rz Gilowskich, na kt\xc3\xb3rych swe pozycje kilka dni wcze\xc5\x9bniej zaj\xc4\x99li Prusacy, poprowadzono zar\xc3\xb3wno ze strony Pi\xc5\x82awy Dolnej, jak i Pi\xc5\x82awy G\xc3\xb3rnej. Prusacy szybko reagowali na ruch wojsk austriackich i umacniali swe pozycje obronne na wierzcho\xc5\x82kach wzg\xc3\xb3rz._NEWLINE_Rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 zaciek\xc5\x82e walki o ka\xc5\xbcdy skrawek lasu i ka\xc5\xbcde wzniesienie. Pomimo przewagi liczebnej przeciwnika, wojska Fryderyka II nie poddawa\xc5\x82y si\xc4\x99. O losach bitwy zdecydowa\xc5\x82 batalion grenadier\xc3\xb3w dowodzonych przez von Rothkircha, kt\xc3\xb3rzy zatrzymali atak Austriak\xc3\xb3w na ty\xc5\x82y wojsk pruskich od strony Ko\xc5\x9bmina. Wkr\xc3\xb3tce, jak podaj\xc4\x85 niemieckie kroniki, na polu bitwy pojawi\xc5\x82o si\xc4\x99 dziewi\xc4\x99\xc4\x87 batalion\xc3\xb3w pod wodz\xc4\x85 samego Fryderyka II, kt\xc3\xb3re z kolei odpar\xc5\x82y natarcie Austriak\xc3\xb3w od strony Pi\xc5\x82awy Dolnej. Wcze\xc5\x9bniej kr\xc3\xb3l nadzorowa\xc5\x82 przebieg bitwy z pa\xc5\x82acu w Pieszycach._NEWLINE_Jak wyczyta\xc4\x87 mo\xc5\xbcna w XX-wiecznym ju\xc5\xbc opisie tamtych wydarze\xc5\x84 autorstwa Ericha Hasse, g\xc5\x82\xc3\xb3wnodowodz\xc4\x85cy przeje\xc5\xbcd\xc5\xbcaj\xc4\x85cy przez Dzier\xc5\xbconi\xc3\xb3w i zd\xc4\x85\xc5\xbcaj\xc4\x85cy w kierunku pola bitwy osobi\xc5\x9bcie uspokaja\xc5\x82 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w, wspominaj\xc4\x85c mile tutejszego pastora, kt\xc3\xb3ry rok wcze\xc5\x9bniej obdarowa\xc5\x82 go pi\xc4\x99knymi jab\xc5\x82kami. Wed\xc5\x82ug za\xc5\x9b legendarnych zapewne przekaz\xc3\xb3w Fryderyk II pozosta\xc5\x82 wraz ze swoimi \xc5\xbco\xc5\x82nierzami na polu bitwy ca\xc5\x82\xc4\x85 noc. Jego ob\xc3\xb3z mia\xc5\x82 si\xc4\x99 znajdowa\xc4\x87 na wzniesieniu o nazwie Verlorens Berg (Zguba)._NEWLINE_Ostatecznie Austriacy zostali zepchni\xc4\x99ci do swoich pozycji wyj\xc5\x9bciowych. Nie podj\xc4\x99li jednak dalszych dzia\xc5\x82a\xc5\x84 ofensywnych. Nast\xc4\x99pnego dnia po bitwie ju\xc5\xbc tylko si\xc4\x99 wycofywali w kierunku K\xc5\x82odzka, pl\xc4\x85druj\xc4\x85c napotkane na swej drodze osady.\n_START_SECTION_\nPo bitwie\n_START_PARAGRAPH_\nBitwa pod Dzier\xc5\xbconiowem \xe2\x80\x93 jak nazwali j\xc4\x85 niemieccy historycy \xe2\x80\x93 lub bitwa pod Rybakiem (jeden ze szczyt\xc3\xb3w Wzg\xc3\xb3rz Gilowskich) \xe2\x80\x93 jak chcia\xc5\x82a okoliczna ludno\xc5\x9b\xc4\x87, zako\xc5\x84czy\xc5\x82a si\xc4\x99 sukcesem wojsk pruskich. Pozosta\xc5\x82y one na strategicznych wzniesieniach oraz utrzyma\xc5\x82y po\xc5\x82\xc4\x85czenie z Dzier\xc5\xbconiowem, uniemo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85c tym samym przedostanie si\xc4\x99 si\xc5\x82om austriackim na pomoc \xc5\x9awidnicy. Pod Dzier\xc5\xbconiowem, jak podaj\xc4\x85 kronikarze, Austriacy utracili 28 armat i 9 sztandar\xc3\xb3w. Trudno oceni\xc4\x87 realne straty ludzkie obu stron. Prawie wszystkie dane pochodz\xc4\x85 z niemieckich \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 i mog\xc4\x85 przez to by\xc4\x87 niewiarygodne. Wed\xc5\x82ug pierwszych XVIII-wiecznych przekaz\xc3\xb3w w bitwie tej poleg\xc5\x82o lub zagin\xc4\x99\xc5\x82o ponad 4 400 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy. Liczba ta jednak wydaje si\xc4\x99 ca\xc5\x82kiem fantastyczna, a bli\xc5\xbcsze prawdy mog\xc4\x85 by\xc4\x87 XX-wieczne opisy m\xc3\xb3wi\xc4\x85ce o ponad 1 000 zabitych, rannych i zaginionych._NEWLINE_Ostatecznie \xc5\x9awidnica, nie doczekawszy odsieczy wojsk austriackich, podda\xc5\x82a si\xc4\x99 9 pa\xc5\xbadziernika. W lutym 1763 pok\xc3\xb3j w Hubertusburgu ostatecznie zako\xc5\x84czy\xc5\x82 wojn\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nAugust Wilhelm von Bevern\n_START_PARAGRAPH_\nKilka miesi\xc4\x99cy po bitwie w Dzier\xc5\xbconiowie przebywa\xc5\x82 jeden z g\xc5\x82\xc3\xb3wnodowodz\xc4\x85cych w bitwie \xe2\x80\x93 ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 August Wilhelm von Bevern. Podarowa\xc5\x82 on miastu plan zmaga\xc5\x84 na Wzg\xc3\xb3rzach Gilowskich oraz w\xc5\x82asny portret, kt\xc3\xb3ry umieszczony zosta\xc5\x82 w sali posiedze\xc5\x84 dzier\xc5\xbconiowskiego ratusza. O ile pami\xc4\x85tki te nie przetrwa\xc5\x82y zapewne II wojny \xc5\x9bwiatowej, o tyle plan bitwy (na za\xc5\x82\xc4\x85czonym rysunku) i obszerny jej opis zosta\xc5\x82 opublikowany w lokalnym czasopi\xc5\x9bmie historyczno-krajoznawczym "Der Wanderer im Eulengebirge" w 1931 roku. Zmagania prusko-austriackie z sierpnia 1762 by\xc5\x82y zreszt\xc4\x85 do\xc5\x9b\xc4\x87 cz\xc4\x99stym przedmiotem zainteresowania lokalnej i regionalnej prasy oraz kronik I po\xc5\x82. XX wieku.\n_START_SECTION_\nPomnik na stokach Rybaka\n_START_PARAGRAPH_\n17 sierpnia 1862 na stokach Rybaka uroczy\xc5\x9bcie \xc5\x9bwi\xc4\x99towano setn\xc4\x85 rocznic\xc4\x99 bitwy. Obchody zgromadzi\xc5\x82y wielu weteran\xc3\xb3w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych wojen. Specjalne pozdrowienia wszystkim zebranym przys\xc5\x82a\xc5\x82 w\xc3\xb3wczas nawet kr\xc3\xb3l Prus Wilhelm I Hohenzollern, p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszy cesarz. Do naszych czas\xc3\xb3w przetrwa\xc5\x82 za\xc5\x9b, co jest swego rodzaju ciekawostk\xc4\x85, pomnik wystawiony we wrze\xc5\x9bniu 1910 roku na po\xc5\x82udniowych stokach g\xc3\xb3ry Rybak. Jego projektowaniem i nadzorem nad pracami budowlanymi zajmowa\xc5\x82y si\xc4\x99 dwie osoby: in\xc5\xbc. Jaekel z Jawora oraz majster Sperlich z Pi\xc5\x82awy. Monument po\xc5\x9bwi\xc4\x99cono pami\xc4\x99ci \xc5\xbco\xc5\x82nierzom obu walcz\xc4\x85cych stron. To, i\xc5\xbc tak\xc5\xbce Austriacy zostali upami\xc4\x99tnieni na pomniku, by\xc5\x82o zapewne spowodowane zawartym pomi\xc4\x99dzy Niemcami i Austro-W\xc4\x99grami sojuszem w ramach trwaj\xc4\x85cego od 1882 Tr\xc3\xb3jprzymierza._NEWLINE_Niestety do dzi\xc5\x9b nie zachowa\xc5\x82a si\xc4\x99 wykonana ze szwedzkiego granitu pami\xc4\x85tkowa tablica. Dzi\xc4\x99ki przekazom prasowym mo\xc5\xbcemy jednak dzi\xc5\x9b odtworzy\xc4\x87 tre\xc5\x9b\xc4\x87 samego napisu. Oto on: "Dem Ged\xc3\xa4chtnis / der in der Schlacht / bei Reinchenbach / am 16. August 1762 / gefallenen und verwundeten / preu\xc3\x9fischen / und \xc3\xb6sterreichischen / Krieger (Na pami\xc4\x85tk\xc4\x99 bitwy pod Dzier\xc5\xbconiowem w dniu 16 sierpnia 1762 roku, poleg\xc5\x82ym i rannym pruskim i austriackim \xc5\xbco\xc5\x82nierzom). Uroczysto\xc5\x9b\xc4\x87 ods\xc5\x82oni\xc4\x99cia pomnika mia\xc5\x82a bogat\xc4\x85 opraw\xc4\x99, a rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 j\xc4\x85 dr O. Mikule, przewodnicz\xc4\x85cy pi\xc5\x82awskiego oddzia\xc5\x82u Towarzystwa Sowiog\xc3\xb3rskiego (Eulengebirgsverein). Ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 wydarzenia, w kt\xc3\xb3rym uczestniczy\xc5\x82y liczne delegacje zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w kombatanckich oraz lokalnych w\xc5\x82adz, obejmowa\xc5\x82y podzi\xc4\x99kowania dla os\xc3\xb3b, kt\xc3\xb3re przyczyni\xc5\x82y si\xc4\x99 do wystawienia monumentu, patriotyczne odczyty oraz apele. Przy okazji upami\xc4\x99tnienia wydarze\xc5\x84 sprzed 148 lat zamierzeniem lokalnych dzia\xc5\x82aczy turystycznych by\xc5\x82o tak\xc5\xbce spopularyzowanie tego malowniczego zak\xc4\x85tku nad Pi\xc5\x82aw\xc4\x85. W\xc3\xb3wczas bowiem ze stok\xc3\xb3w Rybaka rozpo\xc5\x9bciera\xc5\x82y si\xc4\x99 wspania\xc5\x82e widoki na masyw G\xc3\xb3r Sowich i du\xc5\xbc\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Kotliny Dzier\xc5\xbconiowskiej.\n_START_SECTION_\nSzlak turystyczny\n_START_PARAGRAPH_\nObecnie przez pole bitwy z 1762 przebiega wyznaczony kilka lat temu przez Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82ty szlak \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85cy ziemi\xc4\x99 k\xc5\x82odzk\xc4\x85 i G\xc3\xb3ry Sowie ze Wzg\xc3\xb3rzami Niemcza\xc5\x84sko-Strzeli\xc5\x84skimi. I cho\xc4\x87 prowadzi on przez miejsca zmaga\xc5\x84 prusko-austriackich, to omija z daleka miejsce, gdzie wystawiono pomnik.'