b'\n_START_ARTICLE_\nSenat Wolnego Miasta Gda\xc5\x84ska\n_START_PARAGRAPH_\nSenat \xe2\x80\x93 nazwa, jak\xc4\x85 zgodnie z konstytucj\xc4\x85 Wolnego Miasta Gda\xc5\x84ska nosi\xc5\x82 najwy\xc5\xbcszy organ zarz\xc4\x85dzaj\xc4\x85cy i wykonawczy Wolnego Miasta Gda\xc5\x84ska w latach 1920\xe2\x80\x931939. By\xc5\x82 to odpowiednik rz\xc4\x85du, a \xe2\x80\x9esenatem\xe2\x80\x9d nazwano go przez analogi\xc4\x99 do podobnych instytucji wolnych miast hanzeatyckich: Hamburga, Bremy i Lubeki. Nazwa ta nawi\xc4\x85zywa\xc5\x82a zarazem do historycznego okre\xc5\x9blenia rady miejskiej Gda\xc5\x84ska w j\xc4\x99zyku \xc5\x82aci\xc5\x84skim jako senatus gedanensis oraz do senatu Wolnego Miasta Gda\xc5\x84ska z lat 1807\xe2\x80\x931813.\n_START_SECTION_\nHistoria senatu\n_START_PARAGRAPH_\nSenat pe\xc5\x82ni\xc5\x82 funkcj\xc4\x99 najwy\xc5\xbcszego organu pa\xc5\x84stwowego (g\xc5\x82owy pa\xc5\x84stwa) i reprezentowa\xc5\x82 Wolne Miasto Gda\xc5\x84sk w sprawach zewn\xc4\x99trznych, z wyj\xc4\x85tkiem sytuacji, w kt\xc3\xb3rych prawo to przys\xc5\x82ugiwa\xc5\x82o Polsce. Posiada\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc niekt\xc3\xb3re kompetencje ustawodawcze. Ponadto od 1 maja 1921 przej\xc4\x85\xc5\x82 obowi\xc4\x85zki i kompetencje magistratu gda\xc5\x84skiego, staj\xc4\x85c si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie organem administracji samorz\xc4\x85dowej._NEWLINE_Senat by\xc5\x82 wybierany przez gda\xc5\x84ski parlament (Volkstag). W latach 1920\xe2\x80\x931930 sk\xc5\x82ada\xc5\x82 si\xc4\x99 z prezydenta, zast\xc4\x99pcy i 20 senator\xc3\xb3w. 7 senator\xc3\xb3w g\xc5\x82\xc3\xb3wnych (niem. im Hauptamt) mia\xc5\x82o by\xc4\x87 fachowcami kieruj\xc4\x85cymi prac\xc4\x85 poszczeg\xc3\xb3lnych resort\xc3\xb3w, 13 pobocznych (im Nebenamt), zwanych te\xc5\xbc senatorami parlamentarnymi, byli to politycy. Cz\xc5\x82onkowie senatu mogli jednocze\xc5\x9bnie zasiada\xc4\x87 jako pos\xc5\x82owie w Volkstagu. Senatorowie g\xc5\x82\xc3\xb3wni i prezydent wybierani byli na czas oznaczony, przy czym Volkstag nie m\xc3\xb3g\xc5\x82 ich odwo\xc5\x82a\xc4\x87; z kolei senatorowie poboczni i wiceprezydent wybierani byli na czas nieoznaczony, ale mogli by\xc4\x87 zmuszeni do ust\xc4\x85pienia przez uchwalenie votum nieufno\xc5\x9bci. Senatorowie g\xc5\x82\xc3\xb3wni otrzymywali sta\xc5\x82e uposa\xc5\xbcenie z prawem do emerytury, poboczni pobierali tylko diety._NEWLINE_Pierwszy Senat zosta\xc5\x82 wybrany przez Volkstag 6 grudnia 1920 i rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 urz\xc4\x99dowanie w dniu nast\xc4\x99pnym. Na jego czele stan\xc4\x85\xc5\x82 bezpartyjny nadburmistrz Gda\xc5\x84ska Heinrich Sahm, kt\xc3\xb3ry pozostawa\xc5\x82 na tym stanowisku a\xc5\xbc do 9 stycznia 1931; w tym okresie przewag\xc4\x99 w senacie mieli cz\xc5\x82onkowie Niemieckiej Narodowej Partii Ludowej (Deutschnationale Volkspartei, DNVP), kt\xc3\xb3rzy tworzyli koalicje z innymi partiami, m.in. parti\xc4\x85 Centrum (Zentrumspartei), a okresowo tak\xc5\xbce z socjaldemokratami._NEWLINE_W 1930, na mocy uchwa\xc5\x82y Volkstagu z 4 lipca tego roku zmieniaj\xc4\x85cej konstytucj\xc4\x99 Wolnego Miasta (zatwierdzonej przez Lig\xc4\x99 Narod\xc3\xb3w w dniu 9 wrze\xc5\x9bnia), zmniejszono liczb\xc4\x99 cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w senatu z 22 do 12 i zniesiono podzia\xc5\x82 na senator\xc3\xb3w g\xc5\x82\xc3\xb3wnych i pobocznych. Odt\xc4\x85d wszyscy senatorowie byli powo\xc5\x82ywani na czas nieoznaczony, ale Volkstag m\xc3\xb3g\xc5\x82 ka\xc5\xbcdego z nich odwo\xc5\x82a\xc4\x87. Nowym prezydentem senatu zosta\xc5\x82 10 stycznia 1931 Ernst Ziehm z Niemieckonarodowej Partii Ludowej, a w sk\xc5\x82ad koalicji rz\xc4\x85dz\xc4\x85cej weszli te\xc5\xbc przedstawiciele centrum i libera\xc5\x82\xc3\xb3w. Senat ten funkcjonowa\xc5\x82 tylko do 1933, kiedy to narodowi socjali\xc5\x9bci za\xc5\xbc\xc4\x85dali rozwi\xc4\x85zania Volkstagu i rozpisania przedterminowych wybor\xc3\xb3w. Volkstag V kadencji, w kt\xc3\xb3rym NSDAP zdoby\xc5\x82a absolutn\xc4\x85 wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87, na pierwszym posiedzeniu w dniu 20 czerwca 1933 wybra\xc5\x82 nowy senat zdominowany przez narodowych socjalist\xc3\xb3w; jego prezydentem zosta\xc5\x82 Hermann Rauschning. Od 21 pa\xc5\xbadziernika tego\xc5\xbc roku, po ust\xc4\x85pieniu jednego z senator\xc3\xb3w Centrum (Hugona Althoffa) i przej\xc5\x9bciu drugiego (Willibalda Wiercinskiego-Keisera) do narodowych socjalist\xc3\xb3w, senat sk\xc5\x82ada\xc5\x82 si\xc4\x99 ju\xc5\xbc wy\xc5\x82\xc4\x85cznie z cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w NSDAP. 23 listopada 1934 prezydentem senatu w miejsce Rauschninga, kt\xc3\xb3ry poda\xc5\x82 si\xc4\x99 do dymisji, zosta\xc5\x82 dotychczasowy wiceprezydent Arthur Greiser._NEWLINE_W ostatnim okresie swego istnienia senat coraz bardziej traci\xc5\x82 na znaczeniu, a faktyczne rz\xc4\x85dy w Wolnym Mie\xc5\x9bcie Gda\xc5\x84sku sprawowa\xc5\x82 gauleiter NSDAP Albert Forster. Ukoronowaniem tej tendencji by\xc5\x82, ca\xc5\x82kowicie sprzeczny z konstytucj\xc4\x85 Wolnego Miasta dekret senatu z dnia 23 sierpnia 1939 mianuj\xc4\x85cy Forstera g\xc5\x82ow\xc4\x85 pa\xc5\x84stwa (Staatsoberhaupt). 9 dni p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, 1 wrze\xc5\x9bnia 1939 senat zosta\xc5\x82 rozwi\xc4\x85zany na mocy proklamacji Forstera o wcieleniu Wolnego Miasta Gda\xc5\x84ska do Rzeszy Niemieckiej.\n_START_SECTION_\nSiedziba senatu\n_START_PARAGRAPH_\nSiedzib\xc4\x85 Senatu zosta\xc5\x82 gmach przy Neugarten 12-16 (dzisiaj ul. Nowe Ogrody), zbudowany w latach 80-tych XIX wieku na potrzeby w\xc5\x82adz pruskiej rejencji gda\xc5\x84skiej. Po II wojnie \xc5\x9bwiatowej uszkodzony budynek rozebrano. Nast\xc4\x99pnie na jego miejscu powsta\xc5\x82y gda\xc5\x84ski Urz\xc4\x85d Miejski i nieistniej\xc4\x85cy wcze\xc5\x9bniej w tym miejscu odcinek ulicy 3 Maja.'