b"\n_START_ARTICLE_\nObw\xc3\xb3d moskiewski\n_START_SECTION_\nPrzynale\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 administracyjna\n_START_PARAGRAPH_\nPod wzgl\xc4\x99dem administracyjnym obw\xc3\xb3d moskiewski wchodzi w sk\xc5\x82ad utworzonego w 2000 Centralnego Okr\xc4\x99gu Federalnego.\n_START_SECTION_\nStrefa czasowa\n_START_PARAGRAPH_\nObw\xc3\xb3d moskiewski nale\xc5\xbcy do moskiewskiej strefy czasowej (MSK): do 25 pa\xc5\xbadziernika 2014 UTC+04:00 przez ca\xc5\x82y rok, od 26 pa\xc5\xbadziernika 2014 UTC+03:00 przez ca\xc5\x82y rok._NEWLINE_Jeszcze wcze\xc5\x9bniej, przed 27 marca 2011 roku, obowi\xc4\x85zywa\xc5\x82 czas standardowy (zimowy) strefy UTC+03:00, a czas letni \xe2\x80\x93 UTC+04:00.\n_START_SECTION_\nRze\xc5\xbaba terenu\n_START_PARAGRAPH_\nPowierzchnia obwodu ma w przewa\xc5\xbcaj\xc4\x85cej mierze charakter r\xc3\xb3wninny, jedynie w cz\xc4\x99\xc5\x9bci zachodniej teren jest bardziej pag\xc3\xb3rkowaty, a wysoko\xc5\x9bci dochodz\xc4\x85 do 160 m n.p.m._NEWLINE_Z po\xc5\x82udniowego zachodu na p\xc3\xb3\xc5\x82nocny wsch\xc3\xb3d obwodu przebiega linia, b\xc4\x99d\xc4\x85ca niegdy\xc5\x9b granic\xc4\x85 ostatniego zlodowacenia. Na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od niej wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 liczne formy terenu powsta\xc5\x82e w wyniku dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci lodowca (m.in. morenowe grz\xc4\x99dy); na po\xc5\x82udniu, gdzie tak\xc5\xbce kiedy\xc5\x9b si\xc4\x99ga\xc5\x82 lodowiec, jednak by\xc5\x82o to w znacznie odleglejszej przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci, \xc5\x9blady po zlodowaceniach zosta\xc5\x82y w du\xc5\xbcej mierze zlikwidowane przez erozj\xc4\x99._NEWLINE_Prawie ca\xc5\x82y zach\xc3\xb3d i p\xc3\xb3\xc5\x82noc regionu zajmuje Wy\xc5\xbcyna Moskiewska, b\xc4\x99d\xc4\x85ca cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 Wy\xc5\xbcyny Smole\xc5\x84sko-Moskiewskiej, w rze\xc5\xbabie kt\xc3\xb3rej wyra\xc5\xbanie wyci\xc4\x99te s\xc4\x85 szerokie doliny rzeczne. Najwy\xc5\xbcej, bo do ok. 300 m n.p.m. teren wznosi si\xc4\x99 w okolicy Dmitrowa (tzw. grz\xc4\x99da kli\xc5\x84sko-dmitrowska), za\xc5\x9b najwy\xc5\xbcszy punkt obwodu \xe2\x80\x93 310 m n.p.m. znajduje si\xc4\x99 nieopodal wsi Szapkino, w rejonie mo\xc5\xbcajskim. P\xc3\xb3\xc5\x82nocne stoki Wy\xc5\xbcyny Moskiewskiej s\xc4\x85 znacznie bardziej strome, ni\xc5\xbc stoki po\xc5\x82udniowe. Na wy\xc5\xbcynie znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 liczne, zwykle niezbyt wielkie jeziora pochodzenia lodowcowego._NEWLINE_Bardziej na po\xc5\x82udnie rozci\xc4\x85ga si\xc4\x99 p\xc5\x82aska i silnie zabagniona Nizina G\xc3\xb3rnowo\xc5\x82\xc5\xbca\xc5\x84ska, kt\xc3\xb3rej wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 nie przekracza 150 m._NEWLINE_Na po\xc5\x82udniu regionu znajduje si\xc4\x99 pag\xc3\xb3rkowaty teren niziny Moskworzecko-Ockiej, kt\xc3\xb3rej najwy\xc5\xbcszy punkt ma wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 255 m. Tutaj tak\xc5\xbce doliny rzeczne s\xc4\x85 ostro wyci\xc4\x99te, zw\xc5\x82aszcza na po\xc5\x82udniu._NEWLINE_Na po\xc5\x82udniowych skrajach obwodu, za Ok\xc4\x85 rozci\xc4\x85gaj\xc4\x85 si\xc4\x99 do\xc5\x9b\xc4\x87 wysokie (powy\xc5\xbcej 200 m; maksymalnie 238 m) tereny b\xc4\x99d\xc4\x85ce p\xc3\xb3\xc5\x82nocnymi rubie\xc5\xbcami Wy\xc5\xbcyny \xc5\x9arodkoworosyjskiej._NEWLINE_Du\xc5\xbce tereny na wschodzie obwodu zajmuje te\xc5\xbc Nizina Mieszczorska, kt\xc3\xb3ra jest do\xc5\x9b\xc4\x87 silnie zabagniona, zw\xc5\x82aszcza w cz\xc4\x99\xc5\x9bci wschodniej. Tereny te le\xc5\xbc\xc4\x85 na wysoko\xc5\x9bci ok. 120\xe2\x80\x93150 m n.p.m., za\xc5\x9b najwy\xc5\xbcszy punkt tej\xc5\xbce wy\xc5\xbcyny ma wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 172 m n.p.m. Na nizinie tej sie\xc4\x87 dolin rzecznych jest s\xc5\x82abiej odznaczona; wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 tutaj tak\xc5\xbce do\xc5\x9b\xc4\x87 liczne jeziora, niemal wszystkie pochodzenia lodowcowego. W\xc5\x82a\xc5\x9bnie na Nizinie Mieszczorskiej po\xc5\x82o\xc5\xbcony jest najni\xc5\xbcszy punkt obwodu (97 m n.p.m.).\n_START_SECTION_\nGeologia\n_START_PARAGRAPH_\nNa terenie obwodu moskiewskiego prawie nie istniej\xc4\x85 utworzy trzeciorz\xc4\x99dowe, s\xc4\x85 natomiast szeroko rozprzestrzenione osady z wcze\xc5\x9bniejszych okres\xc3\xb3w geologicznych._NEWLINE_W okresie kredowym na cz\xc4\x99\xc5\x9bci dzisiejszego obwodu istnia\xc5\x82o morze, o czym \xc5\x9bwiadczy obecno\xc5\x9b\xc4\x87 fosforyt\xc3\xb3w i r\xc3\xb3\xc5\xbcnorakich piask\xc3\xb3w. Pok\xc5\x82ady kredowe istniej\xc4\x85 na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy obwodu. W okresie jurajskim morze to powi\xc4\x99kszy\xc5\x82o swe rozmiary; jego pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci\xc4\x85 s\xc4\x85 m.in. czarne gliny. Pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci okresu karbo\xc5\x84skiego widoczne s\xc4\x85 zw\xc5\x82aszcza na zachodzie i po\xc5\x82udniu regionu; s\xc4\x85 nimi m.in. wapienie i margle.\n_START_SECTION_\nKlimat\n_START_PARAGRAPH_\nW obwodzie moskiewskim panuje klimat umiarkowany ch\xc5\x82odny kontynentalny, charakteryzuj\xc4\x85cy si\xc4\x99 kr\xc3\xb3tkim, upalnym latem i d\xc5\x82ug\xc4\x85, mro\xc5\xban\xc4\x85 zim\xc4\x85. Kontynentalne cechy lokalnego klimatu narastaj\xc4\x85 w miar\xc4\x99 posuwania si\xc4\x99 na po\xc5\x82udniowy wsch\xc3\xb3d obwodu.\n_START_SECTION_\nTemperatura\n_START_PARAGRAPH_\nOkres ze \xc5\x9bredni\xc4\x85 dobow\xc4\x85 temperatur\xc4\x85 poni\xc5\xbcej_NEWLINE_0\xc2\xa0\xc2\xb0C trwa ok. 120-135 dni; zaczyna si\xc4\x99 on w po\xc5\x82owie listopada i trwa zwykle do ko\xc5\x84ca marca. \xc5\x9arednia temperatura w obwodzie waha si\xc4\x99 (zale\xc5\xbcnie od rejonu) od 2,7 do 3,8\xc2\xa0\xc2\xb0C. Najch\xc5\x82odniejszym miesi\xc4\x85cem jest stycze\xc5\x84 \xe2\x80\x93 \xc5\x9brednia temperatura w tym okresie wynosi od \xe2\x80\x9310\xc2\xa0\xc2\xb0C (na zachodzie regionu) do \xe2\x80\x9311\xc2\xa0\xc2\xb0C (na wschodzie). Corocznie w regionie notuje si\xc4\x99 r\xc3\xb3\xc5\xbcnej d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci okres silnych mroz\xc3\xb3w, gdy temperatura spada poni\xc5\xbcej \xe2\x88\x9220\xc2\xa0\xc2\xb0C (nocami nawet do \xe2\x80\x9345\xc2\xa0\xc2\xb0C). Ch\xc5\x82ody te przynosi arktyczny wy\xc5\xbc, za\xc5\x9b okresy o tak niskiej temperaturze trwaj\xc4\x85 r\xc3\xb3\xc5\xbcn\xc4\x85 ilo\xc5\x9b\xc4\x87 dni, w skrajnych przypadkach nawet 40. Najni\xc5\xbcsza zanotowana temperatur\xc4\x99 w regionie zmierzono w Naro-Formi\xc5\x84sku i by\xc5\x82o to \xe2\x88\x9254\xc2\xa0\xc2\xb0C. Charakterystyczne dla lokalnego klimatu w zimie s\xc4\x85 cz\xc4\x99ste ocieplenia, przynoszone przez atlantyckie (rzadziej \xc5\x9br\xc3\xb3dziemnomorskie) ni\xc5\xbce; temperatury zbli\xc5\xbcaj\xc4\x85 si\xc4\x99 wtedy do 0\xc2\xa0\xc2\xb0C, a w ci\xc4\x85gu dnia niekiedy je przekraczaj\xc4\x85. Okresy te trwaj\xc4\x85 zwykle ok. 4 dni, wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 zwykle w grudniu i lutym i zdarzaj\xc4\x85 si\xc4\x99 (\xc5\x9brednio) 15 razy w ci\xc4\x85gu zimy._NEWLINE_\xc5\x9anieg zwykle zaczyna pada\xc4\x87 w listopadzie, cho\xc4\x87 zdarzaj\xc4\x85 si\xc4\x99 lata, i\xc5\xbc nast\xc4\x99puje to dopiero w grudniu, lub przeciwnie \xe2\x80\x93 w ko\xc5\x84cu wrze\xc5\x9bnia. Sta\xc5\x82a pokrywa \xc5\x9bnie\xc5\xbcna pojawia si\xc4\x99 zazwyczaj w ko\xc5\x84cu listopada, a jej \xc5\x9brednia grubo\xc5\x9b\xc4\x87 to 25\xe2\x80\x9345\xc2\xa0cm; topnieje ona na sta\xc5\x82e dopiero w po\xc5\x82owie kwietnia, cho\xc4\x87 czasem zdarza si\xc4\x99 to ju\xc5\xbc w ko\xc5\x84cu marca._NEWLINE_Zim\xc4\x85 gleba zamarza na g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9b\xc4\x87 65\xe2\x80\x9375\xc2\xa0cm._NEWLINE_Najcieplejszym miesi\xc4\x85cem w regionie jest lipiec; \xc5\x9brednia temperatura powietrza w tym okresie wynosi od 17\xc2\xa0\xc2\xb0C na zachodzie do 18,5\xc2\xa0\xc2\xb0C na po\xc5\x82udniowym wschodzie obwodu. Najwy\xc5\xbcsza zmierzona temperatura to 39\xc2\xa0\xc2\xb0C, zanotowana w Zarajsku.\n_START_SECTION_\nOpady\n_START_PARAGRAPH_\n\xc5\x9arednioroczna wielko\xc5\x9b\xc4\x87 opad\xc3\xb3w w regionie wynosi 450\xe2\x80\x93650\xc2\xa0mm. Najwi\xc4\x99cej pada na p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym zachodzie obwodu, za\xc5\x9b najmniej na po\xc5\x82udniowym wschodzie. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 opad\xc3\xb3w przypada na ciep\xc5\x82\xc4\x85 po\xc5\x82ow\xc4\x99 roku; maksimum przypada na lipiec. W miesi\xc4\x85cach letnich spada (\xc5\x9brednio) 75\xc2\xa0mm deszczu, cho\xc4\x87 do\xc5\x9b\xc4\x87 regularnie co 25-30 lat zdarzaj\xc4\x85 si\xc4\x99 silne susze, w czasie kt\xc3\xb3rych \xc5\x9bredniomiesi\xc4\x99czny opad wynosi poni\xc5\xbcej 5\xc2\xa0mm.\n_START_SECTION_\nHydrografia\n_START_PARAGRAPH_\nNa terenie obwodu znajduje si\xc4\x99 wiele rzek i \xe2\x80\x93 zwykle niewielkich \xe2\x80\x93 jezior; w sumie obszary w\xc3\xb3d stanowi\xc4\x85 0,4% powierzchni regionu. Du\xc5\xbca cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 w\xc3\xb3d jest uwi\xc4\x99ziona w postaci bagien.\n_START_SECTION_\nJeziora\n_START_PARAGRAPH_\nNa terenie obwodu moskiewskiego znajduje si\xc4\x99 ok. 350 jezior. Wiele z nich jest pochodzenia lodowcowego. Zwykle s\xc4\x85 to zbiorniki niezbyt g\xc5\x82\xc4\x99bokie \xe2\x80\x93 5\xe2\x80\x9310 m. Najg\xc5\x82\xc4\x99bszym jest jezioro G\xc5\x82ubokoje (G\xc5\x82\xc4\x99bokie), kt\xc3\xb3rego dno w najni\xc5\xbcszym punkcie znajduje si\xc4\x99 32 m poni\xc5\xbcej tafli wody. Najwi\xc4\x99kszymi jeziorami s\xc4\x85 Sienie\xc5\xbc (powierzchnia do 15,4\xc2\xa0km\xc2\xb2) i Swiatoje (do 12,6\xc2\xa0km\xc2\xb2).\n_START_SECTION_\nGleby\n_START_PARAGRAPH_\nNa terenie obwodu moskiewskiego przewa\xc5\xbcaj\xc4\x85 ma\xc5\x82o urodzajne gleby darniowo-bielicowe. Na wy\xc5\xbcynach wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 i\xc5\x82y, a w dolinach cz\xc4\x99ste s\xc4\x85 gleby bagienne i aluwialne. Na po\xc5\x82udnie od Oki spotyka si\xc4\x99 czasem urodzajne czarnoziemy, stanowi\xc4\x85 one jednak tylko niewielki procent og\xc3\xb3\xc5\x82u powierzchni regionu. Na po\xc5\x82udnie od Moskwy du\xc5\xbc\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 powierzchni pokrywaj\xc4\x85 te\xc5\xbc le\xc5\x9bne szaroziemy.\n_START_SECTION_\nRo\xc5\x9blinno\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nObw\xc3\xb3d moskiewski le\xc5\xbcy na terenach, gdzie strefa las\xc3\xb3w przechodzi w stref\xc4\x99 lasostep\xc3\xb3w. Lasy zajmuj\xc4\x85 ok. 40% powierzchni regionu. Na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy i zachodzie obwodu dominuj\xc4\x85c\xc4\x85 formacj\xc4\x85 ro\xc5\x9blinn\xc4\x85 s\xc4\x85 lasy po\xc5\x82udniowej tajgi, z\xc5\x82o\xc5\xbcone g\xc5\x82\xc3\xb3wnie ze \xc5\x9bwierk\xc3\xb3w. Na Nizinie Mieszczorskiej dominuj\xc4\x85cym gatunkiem jest sosna, a na obszarach podmok\xc5\x82ych przewa\xc5\xbcaj\xc4\x85 olchy. \xc5\x9arodkowe i cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo wschodnie rejony obwodu porastaj\xc4\x85 lasy mieszane, z\xc5\x82o\xc5\xbcone ze \xc5\x9bwierk\xc3\xb3w, sosen, brz\xc3\xb3z i osik, a tak\xc5\xbce m.in. leszczyn. Bardziej na po\xc5\x82udnie rosn\xc4\x85 lasy li\xc5\x9bciaste, w kt\xc3\xb3rych przewa\xc5\xbcaj\xc4\x85 d\xc4\x99by, lipy, klony i wi\xc4\x85zy._NEWLINE_W dolinie Oki rosn\xc4\x85 bory sosnowe, kt\xc3\xb3re wskazuj\xc4\x85 na blisko\xc5\x9b\xc4\x87 strefy lasostepu, tj. obszaru, gdzie w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od warunk\xc3\xb3w glebowych i hydrologicznych obszary stepowe przeplataj\xc4\x85 si\xc4\x99 z lasami. Lasostep jest (a raczej by\xc5\x82) formacj\xc4\x85 dominuj\xc4\x85c\xc4\x85 na po\xc5\x82udniowych kra\xc5\x84cach obwodu. Obecnie niegdysiejsze obszary stepowe cz\xc4\x99\xc5\x9bci tych teren\xc3\xb3w z racji wysokiej jako\xc5\x9bci gleb w ca\xc5\x82o\xc5\x9bci zosta\xc5\x82y przekszta\xc5\x82cone w grunty orne, tak \xc5\xbce nie zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 nawet ich fragmenty. Na dawnych le\xc5\x9bnych cz\xc4\x99\xc5\x9bciach lasostepu (cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo zachowanych) rosn\xc4\x85 m.in. d\xc4\x99by i lipy._NEWLINE_Od XVIII wieku lasy porastaj\xc4\x85ce niegdy\xc5\x9b bujnie teren dzisiejszego obwodu by\xc5\x82y intensywnie wyr\xc4\x99bywane, co poza zmniejszeniem le\xc5\x9bnego area\xc5\x82u spowodowa\xc5\x82o te\xc5\xbc zmian\xc4\x99 sk\xc5\x82adu gatunkowego drzew: w wielu rejonach w miejscu dawniej dominuj\xc4\x85cych gatunk\xc3\xb3w iglastych (zw\xc5\x82aszcza \xc5\x9bwierku), po ich wyci\xc4\x99ciu wyros\xc5\x82y brzozy i osiki. Obecnie wyr\xc4\x99b przemys\xc5\x82owy las\xc3\xb3w w regionie nie jest prowadzony, a nawet wr\xc4\x99cz przeciwnie \xe2\x80\x93 w celu poprawy warunk\xc3\xb3w hydrologicznych prowadzone jest planowe zalesianie._NEWLINE_Na wschodzie regionu znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 liczne bagna, na kt\xc3\xb3rych ro\xc5\x9bnie typowa dla tej formacji ro\xc5\x9blinno\xc5\x9b\xc4\x87.\n_START_SECTION_\nFauna\n_START_PARAGRAPH_\nFauna obwodu moskiewskiego jest do\xc5\x9b\xc4\x87 bogata. Ze ssak\xc3\xb3w wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 przewa\xc5\xbcnie gatunki typowe dla strefy las\xc3\xb3w, jak np. wiewi\xc3\xb3rka, zaj\xc4\x85c, lis, \xc5\x82o\xc5\x9b, dzik, sarna, jele\xc5\x84; \xc5\xbcyje tutaj r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc bardzo ma\xc5\x82a populacja wilka szarego. Nad brzegami rzek \xc5\xbcyj\xc4\x85 ssaki ziemnowodne \xe2\x80\x93 np. bobry._NEWLINE_W obwodzie moskiewskim zobaczy\xc4\x87 mo\xc5\xbcna bardzo du\xc5\xbco gatunk\xc3\xb3w ptak\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 dzi\xc4\x99cio\xc5\x82y, drozdy, jarz\xc4\x85bki, gile, derkacze, czajki, bociany bia\xc5\x82e, czaple siwe, mewy, perkozy, liczne gatunki dzikich kaczek (np. krzy\xc5\xbc\xc3\xb3wki), a tak\xc5\xbce licznie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85ce, typowe ptaki Europy Wschodniej: wr\xc3\xb3blowate, sroki i wrony. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 gatunk\xc3\xb3w ptak\xc3\xb3w przylatuje tutaj jedynie na okres l\xc4\x99gowy i odlatuje na zim\xc4\x99._NEWLINE_W zbiornikach wodnych \xc5\xbcyj\xc4\x85 liczne ryby, m.in. jazgarze, leszcze, karasie, karpie, okonie, p\xc5\x82ocie, sandacze i szczupaki._NEWLINE_\xc5\xbbyje tutaj tak\xc5\xbce wiele gatunk\xc3\xb3w owad\xc3\xb3w; samych jedynie pszczo\xc5\x82owatych wyst\xc4\x99puje ponad 300 gatunk\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nEkologia i ochrona przyrody\n_START_PARAGRAPH_\nW obwodzie znajduje si\xc4\x99 pewna liczba obszar\xc3\xb3w chronionych, m.in. park narodowy \xc5\x81osinyj Ostrow i rezerwat biosfery Prioksko-Tierrasnyj, gdzie chronione s\xc4\x85 m.in. \xc5\xbcubry. W rezerwacie tym znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 tak\xc5\xbce jedne z najbardziej wysuni\xc4\x99tych na p\xc3\xb3\xc5\x82noc stanowisk ro\xc5\x9blinno\xc5\x9bci stepowej._NEWLINE_Mimo to ekologiczna sytuacja w obwodzie moskiewskim jest trudna \xe2\x80\x93 zanieczyszczone s\xc4\x85 zar\xc3\xb3wno rejony przylegaj\xc4\x85ce do Moskwy, jak i przemys\xc5\x82owe rejony na wschodzie i po\xc5\x82udniowym wschodzie regionu. Najwi\xc4\x99ksze zagro\xc5\xbcenie stwarza zanieczyszczenie w\xc3\xb3d \xc5\x9bciekami przemys\xc5\x82owymi i pochodz\xc4\x85cymi z wielkich gospodarstw hodowlanych. W regionie istnieje tak\xc5\xbce du\xc5\xbce zanieczyszczenie powietrza, za kt\xc3\xb3re odpowiadaj\xc4\x85 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie elektrociep\xc5\x82ownie. Na terenie obwodu znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 liczne sk\xc5\x82adowiska odpad\xc3\xb3w, w tym jedno sk\xc5\x82adowisko zu\xc5\xbcytego paliwa j\xc4\x85drowego.\n_START_SECTION_\nWyznania\n_START_PARAGRAPH_\nZdecydowana wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 ludno\xc5\x9bci wyznaje prawos\xc5\x82awie. Po okresie ateizacji w czasach ZSRR pozosta\xc5\x82a du\xc5\xbca liczba niewierz\xc4\x85cych. Z licznych, acz niewielkich mniejszo\xc5\x9bci wyznaniowych \xc5\xbcyj\xc4\x85 tutaj m.in. katolicy, protestanci, muzu\xc5\x82manie (1%), \xc5\x9awiadkowie Jehowy i \xc5\xbcydzi.\n_START_SECTION_\nW\xc5\x82adza i administracja\n_START_PARAGRAPH_\nObw\xc3\xb3d moskiewski, podobnie jak inne podmioty Federacji Rosyjskiej posiada do\xc5\x9b\xc4\x87 szeroki zakres autonomii w sprawach lokalnych._NEWLINE_W\xc5\x82adz\xc4\x99 prawodawcz\xc4\x85 w regionie sprawuje lokalny parlament \xe2\x80\x93 Moskiewska Duma Obwodowa, z\xc5\x82o\xc5\xbcona z 50 deputowanych, wybieranych na 5 lat._NEWLINE_W\xc5\x82adz\xc4\x99 wykonawcz\xc4\x85 sprawuje gubernator, powo\xc5\x82ywany na 4-letni\xc4\x85 kadencj\xc4\x99. Stoi on na czele lokalnego rz\xc4\x85du, z\xc5\x82o\xc5\xbconego z 18 ministerstw._NEWLINE_Obecnie funkcj\xc4\x99 gubernatora sprawuje Andriej Worobjow._NEWLINE_Niemal wszystkie organy lokalnej w\xc5\x82adzy (w tym wszystkie naczelne) rezyduj\xc4\x85 poza regionem \xe2\x80\x93 w Moskwie, kt\xc3\xb3ra nie wchodzi w sk\xc5\x82ad obwodu; jedynym miastem w obwodzie, gdzie \xe2\x80\x93 zgodnie ze 'Statutem regionu maj\xc4\x85 dzia\xc5\x82a\xc4\x87 siedziby niekt\xc3\xb3rych urz\xc4\x99d\xc3\xb3w regionu jest Krasnogorsk. W 2007 w mie\xc5\x9bcie tym oddano do u\xc5\xbcytku budynek, kt\xc3\xb3ry ma sta\xc4\x87 si\xc4\x99 siedzib\xc4\x85 dla cz\xc4\x99\xc5\x9bci lub ca\xc5\x82o\xc5\x9bci (szczeg\xc3\xb3\xc5\x82\xc3\xb3w jeszcze nie okre\xc5\x9blono) najwy\xc5\xbcszych lokalnych urz\xc4\x99d\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nGospodarka\n_START_PARAGRAPH_\nProdukt krajowy brutto obwodu moskiewskiego w 2005 wyni\xc3\xb3s\xc5\x82 704,4 mld rubli, co daje statystycznie 106,3 tys. rub. na mieszka\xc5\x84ca.\n_START_SECTION_\nPrzemys\xc5\x82\n_START_PARAGRAPH_\nPod wzgl\xc4\x99dem wielko\xc5\x9bci produkcji przemys\xc5\x82owej obw\xc3\xb3d moskiewski zajmuje drugie miejsce (po Moskwie) w\xc5\x9br\xc3\xb3d podmiot\xc3\xb3w Federacji Rosyjskiej. Miejscowy przemys\xc5\x82 jest \xc5\x9bci\xc5\x9ble zwi\xc4\x85zany z przemys\xc5\x82em samej Moskwy; jest on w du\xc5\xbcej mierze wysoce wyspecjalizowany i opiera si\xc4\x99 na dobrze rozwini\xc4\x99tej bazie naukowo-technicznej oraz wykwalifikowanych kadrach. Z powodu braku surowc\xc3\xb3w naturalnych niezb\xc4\x99dnych do produkcji wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci wytwarzanych w regionie wyrob\xc3\xb3w, produkcja prowadzona jest ze znacznej mierze z surowc\xc3\xb3w przywo\xc5\xbconych z innych cz\xc4\x99\xc5\x9bci kraju._NEWLINE_G\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 ga\xc5\x82\xc4\x99zi\xc4\x85 przemys\xc5\x82u, dostarczaj\xc4\x85c\xc4\x85 35% ca\xc5\x82ej warto\xc5\x9bci produkcji przemys\xc5\x82owej regionu jest przemys\xc5\x82 lekki. Jego rozw\xc3\xb3j w rejonie Moskwy rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 ju\xc5\xbc w XVIII wieku i dlatego ta ga\xc5\x82\xc4\x85\xc5\xba produkcji uwa\xc5\xbcana jest w obwodzie za najstarsz\xc4\x85. W\xc5\x9br\xc3\xb3d przemys\xc5\x82u lekkiego najwa\xc5\xbcniejszym jest przemys\xc5\x82 bawe\xc5\x82niany (istniej\xc4\x85cy m.in. w Jegorjewsku, Nogi\xc5\x84sku i Oriechowie-Zujewie), we\xc5\x82niany (np. w Paw\xc5\x82owskim Posadzie i Puszkinie), jedwabniczy (np. w Naro-Formi\xc5\x84sku) i in._NEWLINE_W regionie istniej\xc4\x85 tak\xc5\xbce rozwini\xc4\x99te przemys\xc5\x82 maszynowy i obr\xc3\xb3bka metali. Wiele z produkowanych tutaj urz\xc4\x85dze\xc5\x84 wymaga wysoce wyspecjalizowanej kadry oraz zaplecza technicznego, kt\xc3\xb3rego uzyskanie jest mo\xc5\xbcliwe dzi\xc4\x99ki blisko\xc5\x9bci Moskwy. Produkuje si\xc4\x99 tutaj m.in. elementy techniczne niezb\xc4\x99dne w elektroenergetyce, tak\xc5\xbce j\xc4\x85drowej oraz przy produkcji paliwa j\xc4\x85drowego (w Elektrostali), urz\xc4\x85dzenia i przyrz\xc4\x85dy wykorzystywane w kosmonautyce i technice rakietowej (w Chimkach, Korolowie i Rieutowie). Ponadto na terenie obwodu powstaj\xc4\x85 m.in. lokomotywy (w Ko\xc5\x82omnie) i wagony metra (w Mytiszczach), autobusy (np. w \xc5\x81ukinie-Dulowie i Jachromie), maszyny rolnicze (w licznych o\xc5\x9brodkach), d\xc5\xbawigi i windy (w Lubercach, Dmitrowie i Ba\xc5\x82aszysze), stal wysokiej jako\xc5\x9bci (w Elektrostali), kable (w Podolsku), przyrz\xc4\x85dy optyczne (w Krasnogorsku), urz\xc4\x85dzenia i maszyny dla przemys\xc5\x82u lekkiego (m.in. w Ko\xc5\x82omnie, Klimowsku i Podolsku) itd. Na terenie obwodu znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 tak\xc5\xbce liczne przedsi\xc4\x99biorstwa produkuj\xc4\x85ce dla przemys\xc5\x82u zbrojeniowego; g\xc5\x82\xc3\xb3wnym o\xc5\x9brodkiem produkcyjnym, a zw\xc5\x82aszcza naukowo-technicznym tej bran\xc5\xbcy jest Rosyjskie Centrum Pokaz\xc3\xb3w Uzbrojenia, Techniki i Technologii Wojskowej w Krasnoarmiejsku._NEWLINE_Tak\xc5\xbce istniej\xc4\x85cy w obwodzie przemys\xc5\x82 chemiczny opiera si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie na przywo\xc5\xbconych surowcach. Wytwarza si\xc4\x99 tutaj m.in. kwasy (Szczo\xc5\x82kowo), nawozy sztuczne (Woskriesiensk, znacz\xc4\x85ce z\xc5\x82o\xc5\xbca fosforyt\xc3\xb3w), w\xc5\x82\xc3\xb3kna sztuczne (Sierpuchow i Klin), masy plastyczne i wyroby z nich (m.in. w Oriechowie-Zujewie), laki i farby (Siergiejew Posad), farmaceutyki itd._NEWLINE_Przemys\xc5\x82 materia\xc5\x82\xc3\xb3w budowlanych jaka jedyna z wa\xc5\xbcnych bran\xc5\xbcy przemys\xc5\x82u w regionie opiera si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie na lokalnych surowcach, jednak ta ga\xc5\x82\xc4\x85\xc5\xba przemys\xc5\x82u prze\xc5\xbcywa obecnie kryzys. Dzia\xc5\x82aj\xc4\x85 zak\xc5\x82ady cementowe w Woskriesiensku, ceramiczne (fajans i porcelana) w Likinie-Dulowie i Wierbi\xc5\x82kach oraz wiele cegielni._NEWLINE_Ponadto w obwodzie dzia\xc5\x82aj\xc4\x85 firmy z bran\xc5\xbcy drzewno-le\xc5\x9bnej (np. w Bronnicach) oraz wydobywczej (pozyskiwanie i wst\xc4\x99pna obr\xc3\xb3bka fosforyt\xc3\xb3w, torfu, glin, piask\xc3\xb3w, granitu itp.). W wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci miast i w niekt\xc3\xb3rych du\xc5\xbcych wsiach dzia\xc5\x82aj\xc4\x85 mniejsze i wi\xc4\x99ksze przedsi\xc4\x99biorstwa z bran\xc5\xbcy spo\xc5\xbcywczej._NEWLINE_Dla elektroenergetyki najwa\xc5\xbcniejszymi obiektami s\xc4\x85: kaszyrski zesp\xc3\xb3\xc5\x82 elektrowni (o mocy 2100 MW), Elektrociep\xc5\x82ownia Dzier\xc5\xbcy\xc5\x84ska (1300 MW), szaturski zesp\xc3\xb3\xc5\x82 elektrowni (1100 MW), hydroelektrownia zagorska (1200 MW) i in._NEWLINE_Na terenie obwodu istnieje te\xc5\xbc przemys\xc5\x82 artystyczny, kt\xc3\xb3rego wp\xc5\x82yw na gospodark\xc4\x99 jest niewielki, lecz kt\xc3\xb3ry jest pewnego rodzaju wizyt\xc3\xb3wk\xc4\x85 regionu. Zaliczy\xc4\x87 tutaj mo\xc5\xbcna ma\xc5\x82e zak\xc5\x82ady produkuj\xc4\x85ce m.in. tradycyjn\xc4\x85 ceramik\xc4\x99 i zabawki oraz regionalne pami\xc4\x85tki.\n_START_SECTION_\nRolnictwo\n_START_PARAGRAPH_\nGrunty wykorzystywane rolniczo stanowi\xc4\x85 ok. 40% powierzchni obwodu moskiewskiego, przy czym wida\xc4\x87 tutaj wyra\xc5\xbane zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowanie regionalne: na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy i wschodzie ten odsetek jest mniejszy, za\xc5\x9b na po\xc5\x82udniu ponad 50% ziem jest uprawiana._NEWLINE_Lokalne rolnictwo posiada wyra\xc5\xbanie podmiejski charakter, co wyra\xc5\xbca si\xc4\x99 w strukturze upraw._NEWLINE_Warto\xc5\x9b\xc4\x87 produkcji zwierz\xc4\x99cej jest wi\xc4\x99ksza od warto\xc5\x9bci produkcji ro\xc5\x9blinnej. Ch\xc3\xb3w i hodowla ma kierunek mleczno-mi\xc4\x99sny. Pr\xc3\xb3cz byd\xc5\x82a domowego znaczenie gospodarcze odgrywaj\xc4\x85 \xc5\x9bwinie i dr\xc3\xb3b._NEWLINE_Z racji du\xc5\xbcego pog\xc5\x82owia zwierz\xc4\x85t gospodarczych ok. 3/5 powierzchni zasiew\xc3\xb3w zajmuj\xc4\x85 ro\xc5\x9bliny paszowe; du\xc5\xbce tereny obsiewane s\xc4\x85 zbo\xc5\xbcami, zw\xc5\x82aszcza pszenic\xc4\x85, j\xc4\x99czmieniem, owsem i \xc5\xbcytem, a tak\xc5\xbce obsadzane ziemniakami. Z powodu podmiejskiego charakteru du\xc5\xbce znaczenie posiada uprawa warzyw, w tym uprawa szklarniowa. Opr\xc3\xb3cz warzyw w szklarniach (i nie tylko) uprawiane s\xc4\x85 m.in. kwiaty ozdobne. Tak\xc5\xbce znacznie wy\xc5\xbcsza ni\xc5\xbc przeci\xc4\x99tna ilo\xc5\x9b\xc4\x87 uprawianych grzyb\xc3\xb3w (zw\xc5\x82aszcza pieczarek) \xc5\x9bwiadczy o podmiejskim charakterze produkcji rolnej.\n_START_SECTION_\nTransport\n_START_PARAGRAPH_\nSie\xc4\x87 transportowa w regionie nie mo\xc5\xbce by\xc4\x87 rozpatrywana w oderwaniu od centralnego punktu komunikacyjnego, jakim jest Moskwa, kt\xc3\xb3ra jednak administracyjnie nie wchodzi w sk\xc5\x82ad obwodu._NEWLINE_Zar\xc3\xb3wno sie\xc4\x87 kolejowa, jak i drogowa obwodu s\xc4\x85 bardzo dobrze rozwini\xc4\x99te; maj\xc4\x85 one promieni\xc5\x9bcie-ko\xc5\x82ow\xc4\x85 struktur\xc4\x99, kt\xc3\xb3rej centrum jest Moskwa.\n_START_SECTION_\nTransport kolejowy\n_START_PARAGRAPH_\nW centrum obwodu (i w Moskwie) znajduje si\xc4\x99 najwa\xc5\xbcniejszy w kraju w\xc4\x99ze\xc5\x82 kolejowy \xe2\x80\x93 Moskiewski (ros. \xd0\x9c\xd0\xbe\xd1\x81\xd0\xba\xd0\xbe\xd0\xb2\xd1\x81\xd0\xba\xd0\xb8\xd0\xb9 \xd0\xb6\xd0\xb5\xd0\xbb\xd0\xb5\xd0\xb7\xd0\xbd\xd0\xbe\xd0\xb4\xd0\xbe\xd1\x80\xd0\xbe\xd0\xb6\xd0\xbd\xd1\x8b\xd0\xb9 \xd1\x83\xd0\xb7\xd0\xb5\xd0\xbb), w ramach kt\xc3\xb3rego z Moskwy prowadz\xc4\x85 linie kolejowe w 11 kierunkach._NEWLINE_Drugi okr\xc4\x99g linii kolejowych otaczaj\xc4\x85cych Moskw\xc4\x99, odleg\xc5\x82y o ok. 50 \xe2\x80\x93 120\xc2\xa0km od miasta, tak\xc5\xbce niemal w ca\xc5\x82o\xc5\x9bci le\xc5\xbcy na terenie obwodu._NEWLINE_W sumie w regionie istnieje 2,7 tys. km linii kolejowych (bez linii na terenie Moskwy), co w zestawieniu z powierzchni\xc4\x85 obwodu daje najwi\xc4\x99ksze w Rosji zag\xc4\x99szczenie linii kolejowych \xe2\x80\x93 59\xc2\xa0km na tys. km\xc2\xb2. Znaczna ich wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 jest zelektryfikowana. Dziennie moskiewskie i podmoskiewskie koleje przewo\xc5\xbc\xc4\x85 ponad 2 mln pasa\xc5\xbcer\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nBogactwa naturalne\n_START_PARAGRAPH_\nNa terenie obwodu znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 miejsca wydobycia r\xc3\xb3\xc5\xbcnych surowc\xc3\xb3w naturalnych, najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej stanowi\xc4\x85cych podstaw\xc4\x99 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci przemys\xc5\x82u materia\xc5\x82\xc3\xb3w budowlanych._NEWLINE_Najpowszechniej wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cym surowcem s\xc4\x85 piaski, gliny i wapienie._NEWLINE_Piaski powsta\xc5\x82y g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w okresie czwartorz\xc4\x99du i kredy i charakteryzuj\xc4\x85 si\xc4\x99 wysok\xc4\x85 jako\xc5\x9bci\xc4\x85 umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85c\xc4\x85 szerokie wykorzystanie ich w budownictwie. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 z nich (zw\xc5\x82aszcza w okolicy Lubierec) stanowi\xc4\x85 piaski kwarcowe, wykorzystywane w przemy\xc5\x9ble szklarskim._NEWLINE_Do\xc5\x9b\xc4\x87 powszechnie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85ce w regionie gliny s\xc4\x85 szeroko wykorzystywane do produkcji cegie\xc5\x82. W\xc5\x9br\xc3\xb3d miejscowych glin s\xc4\x85 te\xc5\xbc bia\xc5\x82e gliny ogniotrwa\xc5\x82e (z\xc5\x82o\xc5\xbca zw\xc5\x82aszcza w okolicy G\xc5\xbcela), od XIV wieku wykorzystywane do produkcji ceramiki (tzw. ceramika g\xc5\xbcelska)._NEWLINE_Wapienie z lokalnych z\xc5\x82\xc3\xb3\xc5\xbc s\xc4\x85 od dawna znane jako \xe2\x80\x9ebia\xc5\x82y kamie\xc5\x84\xe2\x80\x9d; s\xc4\x85 one \xc5\x82atwie o obr\xc3\xb3bce iposiadaj\xc4\x85 wysok\xc4\x85 jako\xc5\x9b\xc4\x87. Kamie\xc5\x84 ten wykorzystano do budowy wielu moskiewskich budowli, m.in. Teatru Wielkiego (Teatru Bolszoj). Pr\xc3\xb3cz \xe2\x80\x9ebia\xc5\x82ego kamienia\xe2\x80\x9d w regionie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 te\xc5\xbc z\xc5\x82o\xc5\xbca innych wapieni, w tym marmuropodobnego._NEWLINE_Ponadto w obwodzie moskiewskim istniej\xc4\x85 pok\xc5\x82ady dolomit\xc3\xb3w, trawertynu, kredy i marglu._NEWLINE_Obw\xc3\xb3d posiada tak\xc5\xbce obfite z\xc5\x82o\xc5\xbca torfu (na Nizinie Mieszczorskiej) oraz soli potasowych._NEWLINE_W regionie istniej\xc4\x85 pok\xc5\x82ady fosforyt\xc3\xb3w, charakteryzuj\xc4\x85cych si\xc4\x99 wysok\xc4\x85 zawarto\xc5\x9bci\xc4\x85 kwasu fosforowego._NEWLINE_Na terenie obwodu znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 te\xc5\xbc \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a w\xc3\xb3d mineralnych, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie \xc5\xbcelazistych. Opr\xc3\xb3cz w\xc3\xb3d wyp\xc5\x82ywaj\xc4\x85cych samoczynnie z ziemi na g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci ok. 300\xe2\x80\x93500 m istniej\xc4\x85 liczne mineralne wody podziemne, a na g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci 1000\xe2\x80\x931500 m odkryto obecno\xc5\x9b\xc4\x87 podziemnego s\xc5\x82onego morza. Zbiornik ten (o zasoleniu do ok. 300\xe2\x80\xb0) zajmuje du\xc5\xbcy obszar, zar\xc3\xb3wno pod powierzchni\xc4\x85 obwodu moskiewskiego, jak i s\xc4\x85siednich jednostek administracyjnych. Jego wody mog\xc5\x82yby (wed\xc5\x82ug analiz) by\xc4\x87 wykorzystywane m.in. w lokalnym przemy\xc5\x9ble spo\xc5\xbcywczym i balneologii.\n_START_SECTION_\nPrzynale\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 administracyjna\n_START_PARAGRAPH_\nHistoria obwodu moskiewskiego jako odr\xc4\x99bnego bytu administracyjnego rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 w 1708, kiedy to Piotr I utworzy\xc5\x82 guberni\xc4\x99 moskiewsk\xc4\x85, obejmuj\xc4\x85c\xc4\x85 wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 dzisiejszego obwodu. Obw\xc3\xb3d zosta\xc5\x82 utworzony 14 stycznia 1929. Od 1993 region stanowi jeden z podmiot\xc3\xb3w Federacji Rosyjskiej.\n_START_SECTION_\nTablice rejestracyjne\n_START_PARAGRAPH_\nTablice pojazd\xc3\xb3w zarejestrowanych w obwodzie moskiewskim maj\xc4\x85 oznaczenie 50, 150 lub 90 w prawym g\xc3\xb3rnym rogu nad flag\xc4\x85 Rosji i literami RUS."