b'\n_START_ARTICLE_\nProtok\xc3\xb3\xc5\x82 besarabski\n_START_PARAGRAPH_\nProtok\xc3\xb3\xc5\x82 besarabski (fr. trait\xc3\xa9 de Paris du 28 octobre 1920) \xe2\x80\x93 popularna nazwa umowy zawartej 28 pa\xc5\xbadziernika 1920 w Pary\xc5\xbcu pomi\xc4\x99dzy krajami Ententy (Wielka Brytania, Francja, W\xc5\x82ochy, Japonia) a Kr\xc3\xb3lestwem Rumunii, dotycz\xc4\x85cej statusu Besarabii._NEWLINE_Podpisany zosta\xc5\x82 w celu uregulowania i u\xc5\x9bci\xc5\x9blenia postanowie\xc5\x84 traktatu wersalskiego.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nTerytorium Besarabii nale\xc5\xbca\xc5\x82o przed I wojn\xc4\x85 \xc5\x9bwiatow\xc4\x85 do Imperium Rosyjskiego. W 1916 Rumunia, po pewnych wahaniach, do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82a do I wojny \xc5\x9bwiatowej po stronie Ententy. Rumunia wojn\xc4\x99 przegra\xc5\x82a - niemal ca\xc5\x82y kraj zosta\xc5\x82 zaj\xc4\x99ty przez wojska niemieckie, austro-w\xc4\x99gierskie i bu\xc5\x82garskie. Zmuszona do podpisania traktatu w Bukareszcie, zosta\xc5\x82a uratowana przez og\xc3\xb3ln\xc4\x85 kl\xc4\x99sk\xc4\x99 pa\xc5\x84stw centralnych.  10 listopada 1918 roku, Rumunia ponownie przyst\xc4\x85pi\xc5\x82a do wojny. Wraz z ko\xc5\x84cem konfliktu, cesarstwa austro-w\xc4\x99gierskie i rosyjskie uleg\xc5\x82y dezintegracji, a organy przedstawicielskie Rumun\xc3\xb3w z Siedmiogrodu, Besarabii i Bukowiny zadecydowa\xc5\x82y o utworzeniu unii z Kr\xc3\xb3lestwem Rumunii (cho\xc4\x87 nierzadko trzeba by\xc5\x82o t\xc5\x82umi\xc4\x87 niezadowolenie nierumu\xc5\x84skich mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w), czego rezultatem by\xc5\x82o powstanie Wielkiej Rumunii - ich decyzj\xc4\x99 potwierdzi\xc5\x82 podpisany w 1920 roku traktat z Trianon.\n_START_SECTION_\nZawarcie traktatu\n_START_PARAGRAPH_\nNa posiedzeniu komisji pokojowej 3 stycznia 1920 zdecydowano uzna\xc4\x87 przy\xc5\x82\xc4\x85czenie Besarabii do Rumunii, co faktycznie ju\xc5\xbc si\xc4\x99 dokona\xc5\x82o za spraw\xc4\x85 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci regionalnego parlamentu - Rady Kraju i interwencji rumu\xc5\x84skiej w regionie. 3 marca 1920 David Lloyd George zadeklarowa\xc5\x82, \xc5\xbce ustalenia komisji zostaj\xc4\x85 zawieszone do czasu wyprowadzenia wojsk rumu\xc5\x84skich z W\xc4\x99gier. Wielka Brytania i Francja za\xc5\xbc\xc4\x85da\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zabezpieczenia swoich praw do \xc5\xbceglugi po Dunaju, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc do prawa wydobycia ropy naftowej i roszcze\xc5\x84 finansowych zwi\xc4\x85zanych z utraconymi maj\xc4\x85tkami swoich obywateli w Besarabii._NEWLINE_Konferencja pokojowa zobowi\xc4\x85zywa\xc5\x82a Rumuni\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc do podpisania umowy o ochronie mniejszo\xc5\x9bci narodowych. Stany Zjednoczone odm\xc3\xb3wi\xc5\x82y 12 czerwca 1920 swojego podpisu i uczestniczenia w pracach komisji, je\xc5\xbceli nie zostan\xc4\x85 uwzgl\xc4\x99dnione interesy Rosji. Wielka Brytania, zabezpieczywszy swoje interesy, nie zgadza\xc5\x82a si\xc4\x99 na propozycje Francji (czekanie na zmian\xc4\x99 stanowiska USA, albo zawarcie osobnej umowy pomi\xc4\x99dzy Rumuni\xc4\x85 a Rosj\xc4\x85, czy to Radzieck\xc4\x85, czy te\xc5\xbc genera\xc5\x82em Piotrem Wranglem), i d\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82a do jak najszybszego podpisania porozumienia._NEWLINE_4 pa\xc5\xbadziernika tekst protoko\xc5\x82u besarabskiego i zwi\xc4\x85zanej z nim umowy ekonomicznej przedstawiono Rumunii, kt\xc3\xb3ra 14 pa\xc5\xbadziernika 1920 wyrazi\xc5\x82a zgod\xc4\x99 na jego podpisanie. W czasie rozm\xc3\xb3w ministra spraw zagranicznych Rumunii Take Ionescu w Londynie i Pary\xc5\xbcu ustalono ostatecznie tre\xc5\x9b\xc4\x87 protoko\xc5\x82u._NEWLINE_28 pa\xc5\xbadziernika podpisali go minister Ionescu wraz z przedstawicielami Wielkiej Brytanii, Francji i W\xc5\x82och, p\xc3\xb3\xc5\xbaniej podpisa\xc5\x82 dokument r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc przedstawiciel Japonii._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug traktatu rumu\xc5\x84sk\xc4\x85 granic\xc4\x99 w Besarabii ustalono na Dniestrze od jego uj\xc5\x9bcia do Morza Czarnego do punktu, w kt\xc3\xb3rym przecina on star\xc4\x85 granic\xc4\x99 Bukowiny z Besarabi\xc4\x85._NEWLINE_Podpisuj\xc4\x85c protok\xc3\xb3\xc5\x82 z Rumuni\xc4\x85, Ententa zastrzeg\xc5\x82a, \xc5\xbce w przysz\xc5\x82o\xc5\x9bci konieczne b\xc4\x99d\xc4\x85 negocjacje z Rosj\xc4\x85, jednak dopiero wtedy, kiedy powstanie tam uznany przez ni\xc4\x85 rz\xc4\x85d. 1 listopada 1920 rz\xc4\x85d Ukrai\xc5\x84skiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, wraz z rz\xc4\x85dem Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82y protest przeciw podpisaniu protoko\xc5\x82u, nie uwzgl\xc4\x99dniaj\xc4\x85cego ich stanowiska._NEWLINE_W czerwcu 1940 roku po ultimatum wystosowanym wobec rz\xc4\x85du Rumunii Besarabi\xc4\x99 anektowa\xc5\x82 ZSRR (w konsekwencji ustale\xc5\x84 paktu Ribbentrop-Mo\xc5\x82otow). Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 teren\xc3\xb3w w\xc5\x82\xc4\x85czono do USRR (g\xc5\x82\xc3\xb3wnie powiaty: Kagu\xc5\x82, Bia\xc5\x82ogr\xc3\xb3d, Chocim, Izmai\xc5\x82), z reszty za\xc5\x9b utworzono Mo\xc5\x82dawsk\xc4\x85 Socjalistyczn\xc4\x85 Republik\xc4\x99 Radzieck\xc4\x85 ze stolic\xc4\x85 w Kiszyniowie.'