b'\n_START_ARTICLE_\nHistoria Zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w Azotowych w Tarnowie-Mo\xc5\x9bcicach S.A.\n_START_PARAGRAPH_\nHistoria zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w azotowych w Tarnowie-Mo\xc5\x9bcicach si\xc4\x99ga 1927 r. Grupa Azoty S.A. (wcze\xc5\x9bniej: Zak\xc5\x82ady Azotowe w Tarnowie-Mo\xc5\x9bcicach) to przedsi\xc4\x99biorstwo z bran\xc5\xbcy chemicznej zlokalizowane w Mo\xc5\x9bcicach, dzielnicy Tarnowa. W okresie II Rzeczypospolitej to jedna z najnowocze\xc5\x9bniejszych fabryk w Europie oraz jedna z najwi\xc4\x99kszych inwestycji okresu mi\xc4\x99dzywojennego w Polsce.\n_START_SECTION_\nGeneza budowy tarnowskich Azot\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nRozw\xc3\xb3j polskiego przemys\xc5\x82u chemicznego wi\xc4\x85\xc5\xbce si\xc4\x99 z osob\xc4\x85 profesora Politechniki Lwowskiej Ignacego Mo\xc5\x9bcickiego, kt\xc3\xb3ry zosta\xc5\x82 dyrektorem przej\xc4\x99tej po powstaniach \xc5\x9bl\xc4\x85skich z r\xc4\x85k niemieckich fabryki zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w azotowych w Kr\xc3\xb3lewskiej Hucie. G\xc5\x82\xc3\xb3wnym promotorem rozwoju przemys\xc5\x82u chemicznego, w tym zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w azotowych w Polsce, by\xc5\x82 za\xc5\x82o\xc5\xbcony przez Ignacego Mo\xc5\x9bcickiego Chemiczny Instytut Badawczy w Warszawie. W instytucie tym rodzi\xc5\x82y si\xc4\x99 plany rozbudowy przemys\xc5\x82u chemicznego, w tym budowy drugiej du\xc5\xbcej fabryki zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w azotowych. Ostateczna decyzja o budowie nowej fabryki pod Tarnowem zapad\xc5\x82a 12 marca 1927 r. 14 maja 1927 r. zakupiono od rodu Sanguszk\xc3\xb3w dobra folwarczne o powierzchni 670 ha, za sum\xc4\x99 207 tys. dolar\xc3\xb3w ameryka\xc5\x84skich. Pierwsze prace na placu budowy rozpocz\xc4\x99to 5 maja 1927 r._NEWLINE_Powsta\xc5\x82a w 1927 r. Pa\xc5\x84stwowa Fabryka Zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w Azotowych w Mo\xc5\x9bcicach by\xc5\x82a jedn\xc4\x85 z najwi\xc4\x99kszych inwestycji odradzaj\xc4\x85cej si\xc4\x99 Rzeczypospolitej, wyznaczaj\xc4\x85c trendy w polskim przemy\xc5\x9ble chemicznym. Tradycje swojej poprzedniczki kontynuuje do dzi\xc5\x9b Grupa Azoty S.A. z siedzib\xc4\x85 w Tarnowie.\n_START_SECTION_\nPa\xc5\x84stwowa Fabryka Zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w Azotowych w Mo\xc5\x9bcicach\n_START_PARAGRAPH_\nBudow\xc4\x99 fabryki zlokalizowano w okolicach Tarnowa, ok. 4 kilometry od centrum miasta w kierunku zachodnim, w wid\xc5\x82ach rzek: Dunajca i Bia\xc5\x82ej._NEWLINE_Kierownictwo poszczeg\xc3\xb3lnych wydzia\xc5\x82\xc3\xb3w w budowie obj\xc4\x99li w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci wychowankowie profesora Ignacego Mo\xc5\x9bcickiego, kierownika Katedry Chemii Fizykalnej i Elektrochemii Technicznej Politechniki Lwowskiej, a w latach 1925\xe2\x80\x931926 rektora tej uczelni. Dyrektorem fabryki w budowie zosta\xc5\x82 (do \xc5\x9bmierci) Tadeusz Zwis\xc5\x82ocki, prywatnie zi\xc4\x99\xc4\x87 Mo\xc5\x9bcickiego. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 wyposa\xc5\xbcenia dla instalacji produkcyjnych PFZA zakupiono za granic\xc4\x85, pozosta\xc5\x82e \xe2\x80\x93 u producent\xc3\xb3w krajowych._NEWLINE_Surowcem wyj\xc5\x9bciowym w instalacji syntezy amoniaku poprzedzonej oczyszczalni\xc4\x85 gazu by\xc5\x82 koks hutniczy, z kt\xc3\xb3rego otrzymywano gaz wodny w sze\xc5\x9bciu generatorach. Dla potrzeb produkcji chemicznej wybudowano elektrociep\xc5\x82owni\xc4\x99, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 wyposa\xc5\xbcono w kot\xc5\x82owni\xc4\x99 opalan\xc4\x85 mia\xc5\x82em w\xc4\x99glowym. Wyposa\xc5\xbcenie oddzia\xc5\x82u parowego elektrociep\xc5\x82owni stanowi\xc5\x82o sze\xc5\x9b\xc4\x87 zespo\xc5\x82\xc3\xb3w kot\xc5\x82owych. Na potrzeby produkcji energii elektrycznej zamontowano turbozespo\xc5\x82y, w sk\xc5\x82ad kt\xc3\xb3rych wchodzi\xc5\x82y 3 turbiny kondensacyjne oraz 1 turbina przeciwpr\xc4\x99\xc5\xbcna. Monta\xc5\xbc maszyn i urz\xc4\x85dze\xc5\x84 elektrociep\xc5\x82owni zosta\xc5\x82 zako\xc5\x84czony 2 pa\xc5\xbadziernika 1929 r. Dzie\xc5\x84 ten uwa\xc5\xbca si\xc4\x99 za ko\xc5\x84cow\xc4\x85 dat\xc4\x99 budowy fabryki. W 1928 r., obok instalacji azotowych, rozpocz\xc4\x99to budow\xc4\x99 niemaj\xc4\x85cego powi\xc4\x85zania technologicznego z cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 azotow\xc4\x85 Wydzia\xc5\x82u Chloru, z elektrolizerami Billitera, kt\xc3\xb3ry uruchomiono w lipcu 1930 r._NEWLINE_Uroczyste otwarcie Pa\xc5\x84stwowej Fabryki Zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w Azotowych odby\xc5\x82o si\xc4\x99 w Mo\xc5\x9bcicach 18 stycznia 1930 r, z udzia\xc5\x82em Prezydenta Rzeczypospolitej Ignacego Mo\xc5\x9bcickiego, przedstawicieli rz\xc4\x85du RP z premierem Kazimierzem Bartlem, Ministrem Przemys\xc5\x82u i Handlu Eugeniuszem Kwiatkowskim. PFZA produkowa\xc5\x82a w pocz\xc4\x85tkowym okresie swego istnienia ok. 60 ton amoniaku na dob\xc4\x99. Azot niezb\xc4\x99dny do syntezy otrzymywany by\xc5\x82 w wyniku skraplania powietrza metod\xc4\x85 Linde, a wod\xc3\xb3r z gazu wodnego. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 wyprodukowanego amoniaku podlega\xc5\x82a przerobowi na 50% kwas azotowy. Azotan amonu, powstaj\xc4\x85cy dzi\xc4\x99ki zoboj\xc4\x99tnieniu kwasu azotowego amoniakiem gazowym, przerabiano nast\xc4\x99pnie na naw\xc3\xb3z o nazwie nitrofos o zawarto\xc5\x9bci azotu ok. 15,5%. Globalna produkcja Pa\xc5\x84stwowej Fabryki Zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w Azotowych w Mo\xc5\x9bcicach w 1930 r. w masie wynosi\xc5\x82a ok. 57 tys. t, z czego oko\xc5\x82o 80% stanowi\xc5\x82y nawozy azotowe. Obok produkt\xc3\xb3w nawozowych, w 1930 r. wytwarzano tak\xc5\xbce azotan amonu dla przemys\xc5\x82u zbrojeniowego, a spo\xc5\x9br\xc3\xb3d produkt\xc3\xb3w chlorowych: chlorobenzen, chloronaftalen, wapno chlorowe, a tak\xc5\xbce stopiony wodorotlenek sodowy._NEWLINE_Pierwszy rok dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci PFZA zbieg\xc5\x82 si\xc4\x99 z pierwszym rokiem wielkiego og\xc3\xb3lno\xc5\x9bwiatowego kryzysu gospodarczego. W krytycznej dla fabryki sytuacji jej dyrektorem naczelnym zosta\xc5\x82 dotychczasowy Minister Przemys\xc5\x82u i Handlu, Eugeniusz Kwiatkowski. Minister przyby\xc5\x82 do Mo\xc5\x9bcic w po\xc5\x82owie lutego 1931 r. Stan\xc4\x99\xc5\x82o przed nim bardzo wa\xc5\xbcne zadanie \xe2\x80\x93 zapewnienie przetrwania fabryki, kt\xc3\xb3ra tak wielkim nak\xc5\x82adem si\xc5\x82 i \xc5\x9brodk\xc3\xb3w dopiero zosta\xc5\x82a uruchomiona, a ju\xc5\xbc grozi\xc5\x82o jej zamkni\xc4\x99cie. Fabryka w Mo\xc5\x9bcicach, chc\xc4\x85c pozostawa\xc4\x87 konkurencyjna na rynku, musia\xc5\x82a poszerzy\xc4\x87 swoj\xc4\x85 ofert\xc4\x99 nawozow\xc4\x85, a istniej\xc4\x85c\xc4\x85 zmodernizowa\xc4\x87. W 1930 r. zdecydowano o modernizacji instalacji do produkcji kwasu azotowego i siarczanu amonu. Najwa\xc5\xbcniejszym krokiem inwestycyjnym w okresie mi\xc4\x99dzywojennym by\xc5\x82a decyzja o produkcji poszukiwanej na rynkach \xc5\x9bwiatowych granulowanej saletry wapniowej (tzw. norweskiej), kt\xc3\xb3r\xc4\x85 produkowa\xc5\x82y w tym czasie tylko dwie fabryki na \xc5\x9bwiecie. Technologi\xc4\x99 zakupiono w Norwegii, a pozosta\xc5\x82e prace konstrukcyjne, budow\xc4\x99 i monta\xc5\xbc aparatury, wykonano si\xc5\x82ami w\xc5\x82asnymi. W 1934 r. w mo\xc5\x9bcickiej fabryce zosta\xc5\x82a zbudowana pierwsza na \xc5\x9bwiecie techniczna instalacja do produkcji st\xc4\x99\xc5\xbconego kwasu azotowego 98,5% metod\xc4\x85 Wendlandta (Ho-Ko, \xe2\x80\x9ehochkonzentriert\xe2\x80\x9d) o zdolno\xc5\x9bci 20 ton na dob\xc4\x99._NEWLINE_1 sierpnia 1933 r. dosz\xc5\x82o do po\xc5\x82\xc4\x85czenia PFZA Chorz\xc3\xb3w i PFZA Mo\xc5\x9bcice w jedno skomercjalizowane przedsi\xc4\x99biorstwo w\xc5\x82asno\xc5\x9bci Skarbu Pa\xc5\x84stwa pod nazw\xc4\x85 Zjednoczone Fabryki Zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w Azotowych w Chorzowie i Mo\xc5\x9bcicach. W sk\xc5\x82adzie ZFZA znalaz\xc5\x82a si\xc4\x99 te\xc5\xbc fabryka \xe2\x80\x9eAzot\xe2\x80\x9d w Jaworznie. Pod tak\xc4\x85 nazw\xc4\x85 przedsi\xc4\x99biorstwo funkcjonowa\xc5\x82o do wybuchu II wojny \xc5\x9bwiatowej. W 1936 r. opracowano plan dalszego rozwoju \xe2\x80\x9eMo\xc5\x9bcic\xe2\x80\x9d, kt\xc3\xb3ry zak\xc5\x82ada\xc5\x82 wydatki inwestycyjne w wysoko\xc5\x9bci 14,8 mln z\xc5\x82otych na modernizacj\xc4\x99 instalacji do produkcji amoniaku, kwasu azotowego, chloru, saletry wapniowej oraz rozpocz\xc4\x99cie produkcji metanolu i formaliny._NEWLINE_W sierpniu 1933 r. rozpocz\xc4\x99to prace nad doprowadzeniem do Mo\xc5\x9bcic gazu ziemnego ruroci\xc4\x85giem z zag\xc5\x82\xc4\x99bia lwowskiego i kro\xc5\x9bnie\xc5\x84skiego. Inwestycja stanowi\xc5\x82a cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 programu gazyfikacji Centralnego Okr\xc4\x99gu Przemys\xc5\x82owego. Prace zwi\xc4\x85zane z doprowadzeniem gazu do Mo\xc5\x9bcic uko\xc5\x84czono w 1937 r. Pocz\xc4\x85tkowo gaz u\xc5\xbcywano w fabryce do opalania kot\xc5\x82\xc3\xb3w elektrowni, co przyczyni\xc5\x82o si\xc4\x99 do zmniejszenia koszt\xc3\xb3w transportu i sk\xc5\x82adowania w\xc4\x99gla. Nast\xc4\x99pnie przeprowadzono pr\xc3\xb3by rozk\xc5\x82adania metanu w generatorach. Po osi\xc4\x85gni\xc4\x99ciu pozytywnych wynik\xc3\xb3w, podwy\xc5\xbcszy\xc5\x82a si\xc4\x99 zawarto\xc5\x9b\xc4\x87 wodoru w gazie surowym, co wp\xc5\x82yn\xc4\x99\xc5\x82o na wzrost produkcji amoniaku w Mo\xc5\x9bcicach, \xc5\x9brednio o ok. 10%. Zapocz\xc4\x85tkowa\xc5\x82o to przechodzenie na gaz ziemny jako podstawowy surowiec i zarazem obni\xc5\xbcy\xc5\x82o koszty produkcji. Pod koniec lat 30. XX w. produkcja amoniaku w mo\xc5\x9bcickiej fabryce oparta by\xc5\x82a na gazie pozyskiwanym z generator\xc3\xb3w zgazowuj\xc4\x85cych koks i dodatkowo dw\xc3\xb3ch generator\xc3\xb3w dostosowanych do zgazowania koksu i metanu._NEWLINE_R\xc3\xb3wnolegle przyst\xc4\x85piono do budowy nowej instalacji (zwanej potocznie I rozk\xc5\x82adni\xc4\x85 metanu), maj\xc4\x85cej produkowa\xc4\x87 wod\xc3\xb3r na bazie gazu ziemnego przy wsp\xc3\xb3\xc5\x82udziale katalizatora niklowego. Inwestycj\xc4\x99 zako\xc5\x84czono na kr\xc3\xb3tko przed wybuchem wojny, ale uruchomiono j\xc4\x85 dopiero w okresie okupacji. W tym okresie uruchomiono tak\xc5\xbce pilota\xc5\xbcow\xc4\x85 instalacj\xc4\x99 do produkcji nowego nawozu azotowo-fosforowego \xe2\x80\x93 precypitatu (dwufosfatu). W latach 1933\xe2\x80\x931938 fabryka w Mo\xc5\x9bcicach produkowa\xc5\x82a nawozy azotowe: siarczan amonu, saletrzak, saletr\xc4\x99 wapniow\xc4\x85, w pocz\xc4\x85tkowym okresie tak\xc5\xbce nitrofos, a pod koniec tego okresu, precypitat (dwufosfat). Z produkt\xc3\xb3w azotowych technicznych wytwarzano: azotan amonowy (u\xc5\xbcywany r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc jako naw\xc3\xb3z), kwas azotowy st\xc4\x99\xc5\xbcony i techniczny, nitroz\xc4\x99, amoniak skroplony.\n_START_SECTION_\nII wojna \xc5\x9bwiatowa\n_START_PARAGRAPH_\nW okresie okupacji w Mo\xc5\x9bcicach produkowano nawozy: saletr\xc4\x99 wapniow\xc4\x85, siarczan amonu, saletrzak oraz niewielk\xc4\x85 ilo\xc5\x9b\xc4\x87 nawoz\xc3\xb3w fosforowych: dwufosfatu i m\xc4\x85czki fosforytowej, a ponadto m.in.: kwas azotowy techniczny oraz st\xc4\x99\xc5\xbcony, nitroz\xc4\x99, saletr\xc4\x99 amonow\xc4\x85, tlen spr\xc4\x99\xc5\xbcony, sod\xc4\x99 kaustyczn\xc4\x85, kwas solny, chlor skroplony, herbatox (chloran wapnia). W latach okupacji du\xc5\xbc\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 produkcji ograniczono, b\xc4\x85d\xc5\xba zaprzestano. Okupant d\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82 do utrzymania g\xc5\x82\xc3\xb3wnie produkcji wyrob\xc3\xb3w maj\xc4\x85cych zastosowanie w warunkach wojennych. W tym okresie rozpocz\xc4\x99to, na bazie instalacji nitrofosu, produkcj\xc4\x99 20,5% saletrzaku granulowanego. Od pocz\xc4\x85tku 1944 r. Niemcy w obliczu kl\xc4\x99ski militarnej zalecili demonta\xc5\xbc wyposa\xc5\xbcenia fabrycznego i jego wyw\xc3\xb3z w g\xc5\x82\xc4\x85b Rzeszy. Produkcja zosta\xc5\x82a praktycznie zaprzestana.\n_START_SECTION_\nPowojenna odbudowa i rozbudowa w kierunku produkcji organicznej\n_START_PARAGRAPH_\nPo zako\xc5\x84czeniu okupacji, w czerwcu 1945 r. rz\xc4\x85d podj\xc4\x85\xc5\x82 uchwa\xc5\x82\xc4\x99 o odbudowie i rozbudowie PFZA w ramach og\xc3\xb3lnokrajowego programu produkcji nawoz\xc3\xb3w dla rolnictwa. Wywiezione maszyny i urz\xc4\x85dzenia pochodz\xc4\x85ce z Mo\xc5\x9bcic, dzi\xc4\x99ki zaanga\xc5\xbcowaniu za\xc5\x82ogi sukcesywnie odnajdywano \xe2\x80\x93 m.in. w Brzegu Dolnym na \xc5\x9al\xc4\x85sku. W 1945 r. uruchomiono produkcj\xc4\x99 metanolu na niewielk\xc4\x85 skal\xc4\x99. W listopadzie 1946 r. oddano do u\xc5\xbcytku p\xc3\xb3\xc5\x82techniczn\xc4\x85 instalacj\xc4\x99 formaliny oraz podj\xc4\x99to uchwa\xc5\x82\xc4\x99 o odbudowie chlorowni. Lata 1947\xe2\x80\x931949, to okres Planu Trzyletniego. Dzi\xc4\x99ki odzyskaniu zrabowanej aparatury, ju\xc5\xbc w maju 1947 r. oddano do u\xc5\xbcytku instalacj\xc4\x99 do produkcji katalizatora \xc5\xbcelazowo-chromowego do konwersji tlenku w\xc4\x99gla, a w lipcu \xe2\x80\x93 instalacj\xc4\x99 amoniaku syntetycznego, nast\xc4\x99pnie instalacj\xc4\x99 do produkcji kwasu azotowego technicznego oraz saletrzaku (20,5% N). Instalacj\xc4\x99 saletry wapniowej odbudowano w 1948 r. i uruchomiono rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej. Latem 1948 r., po o\xc5\x9bmiu miesi\xc4\x85cach odbudowy, oddano do u\xc5\xbcytku chlorowni\xc4\x99. Chlor otrzymywany z elektrolizy soli by\xc5\x82 surowcem wyj\xc5\x9bciowym do produkcji wapna chlorowanego, kwasu solnego, chlorobenzen\xc3\xb3w i woskoli._NEWLINE_W 1949 r. tarnowskie Azoty wytwarza\xc5\x82y ju\xc5\xbc 20 produkt\xc3\xb3w. Udzia\xc5\x82 nawoz\xc3\xb3w azotowych w globalnej produkcji fabryki utrzymywa\xc5\x82 si\xc4\x99 pocz\xc4\x85tkowo na podobnym poziomie jak przed wojn\xc4\x85 (ok. 80% w masie). Pozosta\xc5\x82e 20% stanowi\xc5\x82a produkcja innych chemikali\xc3\xb3w. W dalszym ci\xc4\x85gu by\xc5\x82a to fabryka produkuj\xc4\x85ca praktycznie wyroby nieorganiczne. Zapotrzebowanie gospodarki kraju by\xc5\x82o du\xc5\xbco wy\xc5\xbcsze i stale ros\xc5\x82o. Rozbudowa i modernizacja Azot\xc3\xb3w by\xc5\x82a nieodzowna i wymaga\xc5\x82a zmiany koncepcji technologicznej._NEWLINE_\xe2\x80\x9eUcieczka od koksu\xe2\x80\x9d i zast\xc4\x85pienie go w pierwszej fazie gazem ziemnym sta\xc5\x82a si\xc4\x99 jednym z g\xc5\x82\xc3\xb3wnych kierunk\xc3\xb3w modernizacji produkcji. Do takiego posuni\xc4\x99cia predestynowa\xc5\x82a zak\xc5\x82ady ich lokalizacja na terenach, przez kt\xc3\xb3re przebiega\xc5\x82a po\xc5\x82udniowa magistrala gazowa wsch\xc3\xb3d \xe2\x80\x93 zach\xc3\xb3d. Le\xc5\xbc\xc4\x85c najbli\xc5\xbcej z\xc5\x82\xc3\xb3\xc5\xbc gazu ziemnego spo\xc5\x9br\xc3\xb3d wszystkich jego najwi\xc4\x99kszych odbiorc\xc3\xb3w, Azoty posiada\xc5\x82y dogodne warunki korzystania z tego surowca. Program intensyfikacji produkcji amoniaku i nawoz\xc3\xb3w, nazywany tak\xc5\xbce \xe2\x80\x9eTarn\xc3\xb3w I\xe2\x80\x9d, realizowano etapami. Docelowo zak\xc5\x82adano rozbudow\xc4\x99 wytw\xc3\xb3rni amoniaku do wydajno\xc5\x9bci 480 ton na dob\xc4\x99 poprzez zabudow\xc4\x99 dw\xc3\xb3ch nowych generator\xc3\xb3w gazu do syntezy amoniaku z koksu i dw\xc3\xb3ch generator\xc3\xb3w produkuj\xc4\x85cych gaz do syntezy amoniaku na bazie gazu ziemnego, budow\xc4\x99 dw\xc3\xb3ch instalacji konwersji gazu ziemnego, modernizacj\xc4\x99 oczyszczania gazu do syntezy amoniaku z tlenku w\xc4\x99gla poprzez wprowadzenie tzw. metody mycia miedziowego. W ramach zwi\xc4\x99kszania zdolno\xc5\x9bci produkcyjnych kwasu azotowego oddano do u\xc5\xbcytku 5 nowych jednostek kwasu azotowego technicznego metod\xc4\x85 ci\xc5\x9bnieniow\xc4\x85 wsp\xc3\xb3\xc5\x82autorstwa in\xc5\xbc. T. Hoblera (tzw. Hydro-Nitro-Hobler), wybudowano drug\xc4\x85 jednostk\xc4\x99 kwasu azotowego metod\xc4\x85 bezci\xc5\x9bnieniow\xc4\x85, a nast\xc4\x99pnie zintensyfikowano instalacj\xc4\x99 kwasu azotowego st\xc4\x99\xc5\xbconego do 110 ton na dob\xc4\x99 i nitroz do 180 ton na dob\xc4\x99._NEWLINE_Koncentracja wysi\xc5\x82k\xc3\xb3w w latach 50. XX w. na rozbudowie ci\xc4\x85gu nawozowego nie oznacza\xc5\x82a jednostronnej modernizacji fabryki. W tym okresie rozpocz\xc4\x99to tak\xc5\xbce przygotowania do dalszej rozbudowy, zmierzaj\xc4\x85cej do wzbogacenia asortymentu produkt\xc3\xb3w i wprowadzenia nowoczesnych, wysoko uszlachetnionych wyrob\xc3\xb3w. W latach 1952\xe2\x80\x931953 wybudowano i uruchomiono instalacj\xc4\x99 syntezy metanolu na bazie do\xc5\x9bwiadcze\xc5\x84 z istniej\xc4\x85cej od 1934 r. w Laboratorium Badawczym instalacji p\xc3\xb3\xc5\x82technicznej. Produkowany metanol stanowi\xc5\x82 surowiec dla produkcji formaliny i urotropiny na wybudowanych i uruchomionych w tym okresie nowych instalacjach. W 1953 r. rozpocz\xc4\x99to wytwarzanie w skali technicznej pierwszego produktu organicznego \xe2\x80\x93 formaliny o zdolno\xc5\x9bciach produkcyjnych 4500 ton na rok. Zar\xc3\xb3wno intensyfikacja amoniaku, jak i instalacja formaliny by\xc5\x82y inwestycjami projektowanymi i realizowanymi w\xc5\x82asnymi si\xc5\x82ami._NEWLINE_Kolejnym milowym krokiem zmierzaj\xc4\x85cym do zmiany profilu produkcyjnego firmy by\xc5\x82o rozpocz\xc4\x99cie budowy instalacji kaprolaktamu, p\xc3\xb3\xc5\x82produktu do produkcji w\xc5\x82\xc3\xb3kien i tworzyw poliamidowych. Rok 1957, jubileuszowy, bo trzydziesty w historii \xe2\x80\x9eMo\xc5\x9bcic\xe2\x80\x9d, nazwano \xe2\x80\x9erokiem wielkich uruchomie\xc5\x84\xe2\x80\x9d. Obok uruchomienia wytw\xc3\xb3rni kaprolaktamu, oddano do u\xc5\xbcytku now\xc4\x85 rt\xc4\x99ciow\xc4\x85 elektroliz\xc4\x99 soli o zdolno\xc5\x9bci produkcyjnej 18 000 ton na rok. Intensyfikacja produkcji i budowa nowych instalacji spowodowa\xc5\x82a wzrost zapotrzebowania zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w na par\xc4\x99 i energi\xc4\x99 elektryczn\xc4\x85, czego nie mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o uzyska\xc4\x87 przez intensyfikacj\xc4\x99 istniej\xc4\x85cej elektrociep\xc5\x82owni (EC I). Podj\xc4\x99to decyzj\xc4\x99 o budowie nowej elektrociep\xc5\x82owni o mocy 50 MW z mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci\xc4\x85 dalszej jej rozbudowy. Nowa elektrociep\xc5\x82ownia (tzw. EC II) budowana by\xc5\x82a w latach 1954\xe2\x80\x931958. Pierwszy etap budowy EC II polega\xc5\x82 na zainstalowaniu trzech kot\xc5\x82\xc3\xb3w parowych oraz dwu turbin upustowo-kondensacyjnych.\n_START_SECTION_\n\xe2\x80\x9eTarn\xc3\xb3w II\xe2\x80\x9d, chemia acetylenu. Rozw\xc3\xb3j kaprolaktamu\n_START_PARAGRAPH_\nW maju 1961 r. Komitet Ekonomiczny Rady Ministr\xc3\xb3w zatwierdzi\xc5\x82 \xe2\x80\x9epodstawowe zasady za\xc5\x82o\xc5\xbce\xc5\x84 rozbudowy Zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w Azotowych w Tarnowie\xe2\x80\x9d, czyli przekszta\xc5\x82cenia przedsi\xc4\x99biorstwa w du\xc5\xbcy kombinat chemiczny. Za sum\xc4\x99 4,8 mld \xc3\xb3wczesnych z\xc5\x82otych zaplanowano na lata 1962\xe2\x80\x931967 rozbudow\xc4\x99 zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w oraz intensyfikacj\xc4\x99 dotychczasowego asortymentu produkcji na istniej\xc4\x85cych instalacjach. Program rozbudowy zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w otrzyma\xc5\x82 nazw\xc4\x99 \xe2\x80\x9eTarn\xc3\xb3w II\xe2\x80\x9d. Obejmowa\xc5\x82 on budow\xc4\x99 trzech instalacji wytwarzania acetylenu w procesie p\xc3\xb3\xc5\x82spalania metanu wraz z tlenowni\xc4\x85 i now\xc4\x85 instalacj\xc4\x85 syntezy amoniaku (3 jednostki po ok. 200 ton na dob\xc4\x99), now\xc4\x85 wytw\xc3\xb3rni\xc4\x99 chloru metod\xc4\x85 rt\xc4\x99ciow\xc4\x85 o zdolno\xc5\x9bci oko\xc5\x82o 30 tys. ton na rok, budow\xc4\x99 zu\xc5\xbcywaj\xc4\x85cych acetylen wytw\xc3\xb3rni chlorku i polichlorku winylu o zdolno\xc5\x9bci 80 tys. ton na rok, wytw\xc3\xb3rni cyjanowodoru i akrylonitrylu (p\xc3\xb3\xc5\x82produktu do produkcji w\xc5\x82\xc3\xb3kna we\xc5\x82nopodobnego), a tak\xc5\xbce budow\xc4\x99 wytw\xc3\xb3rni krzemu p\xc3\xb3\xc5\x82przewodnikowego. W ramach programu zaplanowano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zwi\xc4\x99kszenie zdolno\xc5\x9bci produkcyjnych kaprolaktamu wraz z instalacjami wytwarzaj\xc4\x85cymi p\xc3\xb3\xc5\x82produkty: kwas siarkowy i oleum, azotyn amonowy, siarczan hydroksyloaminy oraz przerabiaj\xc4\x85cymi ubocznie powstaj\xc4\x85cy przy produkcji kaprolaktamu siarczan amonu._NEWLINE_Baz\xc4\x85 surowcow\xc4\x85 dla instalacji \xe2\x80\x9eTarnowa II\xe2\x80\x9d by\xc5\x82 gaz ziemny wysokometanowy (w ilo\xc5\x9bci oko\xc5\x82o 450 mln m\xc2\xb3 rocznie), z kt\xc3\xb3rego wytwarzany by\xc5\x82 acetylen wed\xc5\x82ug nowoczesnej w\xc3\xb3wczas metody ci\xc5\x9bnieniowego p\xc3\xb3\xc5\x82spalania z tlenem. Acetylen przetwarzany by\xc5\x82 nast\xc4\x99pnie na suspensyjny polichlorek winylu i akrylonitryl. Budowa \xe2\x80\x9eTarnowa II\xe2\x80\x9d rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 w 1962 r. i by\xc5\x82a pocz\xc4\x85tkiem ponad 30-letniego okresu tzw. \xe2\x80\x9echemii acetylenu\xe2\x80\x9d w tarnowskich Azotach._NEWLINE_Realizacja inwestycji \xe2\x80\x9eTarn\xc3\xb3w II\xe2\x80\x9d wymaga\xc5\x82a znacznej rozbudowy infrastruktury zak\xc5\x82adowej i szeregu obiekt\xc3\xb3w pomocniczych. Prowadzono te\xc5\xbc dalsz\xc4\x85 rozbudow\xc4\x99 elektrociep\xc5\x82owni EC II poprzez dobudowanie nowych kot\xc5\x82\xc3\xb3w parowych nr 4 i 5 oraz dw\xc3\xb3ch turbin parowych. W latach 1962\xe2\x80\x931964 wybudowano instalacj\xc4\x99 kwasu azotowego p\xc3\xb3\xc5\x82ci\xc5\x9bnieniowego, w kt\xc3\xb3rej po raz pierwszy w kraju wprowadzono pianowy system absorpcji tlenk\xc3\xb3w azotu. Od 1964 do 1968 r. sukcesywnie w\xc5\x82\xc4\x85czano do eksploatacji wytw\xc3\xb3rni\xc4\x99 kwasu azotowego metod\xc4\x85 \xc5\x9brednioci\xc5\x9bnieniow\xc4\x85, sk\xc5\x82adaj\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 z 4 jednostek o \xc5\x82\xc4\x85cznej zdolno\xc5\x9bci produkcyjnej 800 ton na dob\xc4\x99. W pierwszej po\xc5\x82owie lat 60. ub. w. zosta\xc5\x82a wybudowana nowa wytw\xc3\xb3rnia saletry amonowej i saletrzaku granulowanego metod\xc4\x85 wie\xc5\xbcow\xc4\x85. W 1963 r. uruchomiono pierwszy, a dwa lata p\xc3\xb3\xc5\xbaniej drugi ci\xc4\x85g instalacji do produkcji saletrzaku. Dzi\xc4\x99ki temu wytw\xc3\xb3rnia uzyska\xc5\x82a zdolno\xc5\x9b\xc4\x87 produkcji 1500 ton nawoz\xc3\xb3w na dob\xc4\x99. Nowo\xc5\x9bci\xc4\x85 w produkcji saletrzaku i saletry amonowej by\xc5\x82y kolumny z odzyskiem ciep\xc5\x82a neutralizacji kwasu azotowego gazowym amoniakiem. W latach 60. ub. w. zintensyfikowano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc elektroliz\xc4\x99 Billitera i I elektroliz\xc4\x99 rt\xc4\x99ciow\xc4\x85. W zwi\xc4\x85zku z budow\xc4\x85 Wytw\xc3\xb3rni Polichlorku Winylu podj\xc4\x99to tak\xc5\xbce decyzj\xc4\x99 o budowie drugiej jednostki elektrolizy rt\xc4\x99ciowej. Jej realizacja zosta\xc5\x82a zako\xc5\x84czona w 1967 r. W 1971 r. zako\xc5\x84czono budow\xc4\x99 i uruchomiono drug\xc4\x85 jednostk\xc4\x99 instalacji p\xc3\xb3\xc5\x82spalania. W 1972 r. przeprowadzono modernizacj\xc4\x99 pierwszej jednostki p\xc3\xb3\xc5\x82spalania, wprowadzaj\xc4\x85c na niej rozwi\xc4\x85zania wg wzoru z instalacji drugiej. Uruchomienie pierwszej jednostki p\xc3\xb3\xc5\x82spalania po jej zmodernizowaniu przyj\xc4\x99to jako zako\xc5\x84czenie realizacji \xe2\x80\x9eTarnowa II\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Po uruchomieniach g\xc5\x82\xc3\xb3wnych instalacji \xe2\x80\x9eTarnowa II\xe2\x80\x9d, w tarnowskich Azotach wyra\xc5\xbanie wyodr\xc4\x99bni\xc5\x82y si\xc4\x99 4 podstawowe ci\xc4\x85gi technologiczne: zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w azotowych, zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w organicznych pochodnych metanu, zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w chlorowych i kaprolaktamu. W pierwszej po\xc5\x82owie lat 70. XX ub.w. przeprowadzono dalsz\xc4\x85 zmian\xc4\x99 bazy surowcowej dla produkcji amoniaku. Zdecydowa\xc5\x82y o tym wzgl\xc4\x99dy ekonomiczne i ni\xc5\xbcsza zdolno\xc5\x9b\xc4\x87 produkcyjna instalacji produkuj\xc4\x85cych gaz do syntezy amoniaku, od zdolno\xc5\x9bci zmodernizowanych oraz wybudowanych w okresie Tarnowa II syntez amoniaku. W celu zmiany bazy surowcowej zdecydowano o zakupie instalacji konwersji metanu z par\xc4\x85 wodn\xc4\x85 na katalizatorze niklowym, o zdolno\xc5\x9bci 500 ton na dob\xc4\x99 w przeliczeniu na amoniak. Jednostka ta otrzyma\xc5\x82a kolejny numer rozk\xc5\x82adni nr 5, a potocznie nazywana by\xc5\x82a \xe2\x80\x9ezmian\xc4\x85 bazy\xe2\x80\x9d. Nowa instalacja ruszy\xc5\x82a we wrze\xc5\x9bniu 1973 r. W wyniku jej uruchomienia zaprzestano wytwarzania amoniaku na bazie gazu wodnego z drogiego koksu. Przestarza\xc5\x82e generatory, b\xc4\x99d\xc4\x85ce jedn\xc4\x85 z najwa\xc5\xbcniejszych instalacji przedwojennych Azot\xc3\xb3w, zosta\xc5\x82y wy\xc5\x82\xc4\x85czone z eksploatacji._NEWLINE_Okres \xe2\x80\x9eTarnowa II\xe2\x80\x9d to tak\xc5\xbce sukcesy tarnowskich chemik\xc3\xb3w w usprawnianiu technologii kaprolaktamu. Po rozruchu instalacji w 1957 r., jej zdolno\xc5\x9b\xc4\x87 projektowa 4000 ton zosta\xc5\x82a osi\xc4\x85gni\xc4\x99ta, a nast\xc4\x99pnie przekroczona. W cztery lata p\xc3\xb3\xc5\xbaniej zwi\xc4\x99kszono zdolno\xc5\x9b\xc4\x87 instalacji ju\xc5\xbc do 16,2 tys. ton rocznie. Dalsze prace nad modernizacj\xc4\x85 i intensyfikacj\xc4\x85 kaprolaktamu, obejmuj\xc4\x85ce m.in. budow\xc4\x99 oczyszczania kaprolaktamu poprzez krystalizacj\xc4\x99, budow\xc4\x99 opartej na szwajcarskich rozwi\xc4\x85zaniach destylacji filmowej \xe2\x80\x9eLuwa\xe2\x80\x9d, budow\xc4\x99 instalacji do otrzymywania cykloheksanonu na bazie fenolu kumenowego \xe2\x80\x93 doprowadzi\xc5\x82y do osi\xc4\x85gni\xc4\x99cia w 1975 r. zdolno\xc5\x9bci 55 tysi\xc4\x99cy ton na dob\xc4\x99. Najwi\xc4\x99kszym prze\xc5\x82omem w produkcji kaprolaktamu by\xc5\x82o uruchomienie w 1973 r. na skal\xc4\x99 przemys\xc5\x82ow\xc4\x85, na bazie opracowa\xc5\x84 Instytutu Przemys\xc5\x82u Chemicznego w Warszawie i w\xc5\x82asnych, nowej, oryginalnej metody produkcji cykloheksanonu z benzenu. Proces, kt\xc3\xb3ry otrzyma\xc5\x82 nazw\xc4\x99 \xe2\x80\x9eCyclopol\xe2\x80\x9d sta\xc5\x82 si\xc4\x99 szlagierem w zakresie eksportu polskiej my\xc5\x9bli technicznej, nie tylko w odniesieniu do przemys\xc5\x82u chemicznego, ale dla ca\xc5\x82ego polskiego przemys\xc5\x82u._NEWLINE_Na pocz\xc4\x85tku lat 70. ub. w. podj\xc4\x99to decyzj\xc4\x99 o rozbudowie istniej\xc4\x85cej do tej pory w skali p\xc3\xb3\xc5\x82technicznej instalacji przetw\xc3\xb3rstwa polichlorku winylu. Uruchomiono produkcj\xc4\x99 poszukiwanych przez rolnictwo rur drenarskich i rur teletechnicznych z PCW. Tarn\xc3\xb3w sta\xc5\x82 si\xc4\x99 potentatem zar\xc3\xb3wno w ilo\xc5\x9bci, jak i jako\xc5\x9bci rur drenarskich. W sierpniu 1975 r. uruchomiono na instalacji do\xc5\x9bwiadczalno-pilota\xc5\xbcowej produkcj\xc4\x99 politrioksanu, o nazwie handlowej Tarnoform\xc2\xae. By\xc5\x82a to instalacja o niewielkiej zdolno\xc5\x9bci (ok. 1000 ton proszku na rok), ale skal\xc4\x85 trudno\xc5\x9bci technologicznych oraz walorami wytwarzanego polimeru kwalifikowa\xc5\x82a si\xc4\x99 do grupy powa\xc5\xbcnych osi\xc4\x85gni\xc4\x99\xc4\x87 technologicznych. Decyzj\xc4\x99 o budowie technicznej wytw\xc3\xb3rni politrioksanu podj\xc4\x99to dopiero w 1985 r. Kolejnym novum w tarnowskich Azotach by\xc5\x82o uruchomienie produkcji policzterofluoroetylenu (PTFE) o nazwie handlowej Tarflen\xc2\xae. Produkcj\xc4\x99 tego unikalnego tworzywa w skali p\xc3\xb3\xc5\x82technicznej opanowano ju\xc5\xbc w 1970 r. Rozruch instalacji o zdolno\xc5\x9bci 500 ton na rok, kt\xc3\xb3rej projekt opracowa\xc5\x82o zak\xc5\x82adowe Biuro Projekt\xc3\xb3w, rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 w 1978 r. Sukces ten wywo\xc5\x82a\xc5\x82 zainteresowanie kontrahent\xc3\xb3w zagranicznych i sprawi\xc5\x82, \xc5\xbce technologia ta sta\xc5\x82a si\xc4\x99 w nast\xc4\x99pnych latach, obok technologii kaprolaktamu, przedmiotem eksportu my\xc5\x9bli technicznej. W zak\xc5\x82adach doceniono rol\xc4\x99 eksportu my\xc5\x9bli technicznej, nie tylko jako \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a dodatkowych przychod\xc3\xb3w firmy, ale r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc jako motywacji rozwoju i podnoszenia kwalifikacji przez kadr\xc4\x99 specjalist\xc3\xb3w._NEWLINE_W latach 80. XX w. nast\xc4\x85pi\xc5\x82y ograniczenia w dost\xc4\x99pie do \xc5\x9brodk\xc3\xb3w inwestycyjnych, w nast\xc4\x99pstwie czego w Zak\xc5\x82adach Azotowych prowadzone by\xc5\x82y tylko dzia\xc5\x82ania modernizacyjne. Pod koniec dekady rozpocz\xc4\x99to budow\xc4\x99 nowej instalacji kwasu azotowego technicznego. Bez zast\xc4\x85pienia starych jednostek kwasowych now\xc4\x85 instalacj\xc4\x85, spe\xc5\x82niaj\xc4\x85c\xc4\x85 normy ekologiczne, produkcja nawoz\xc3\xb3w azotowych musia\xc5\x82aby si\xc4\x99 w Tarnowie zako\xc5\x84czy\xc4\x87. Instalacj\xc4\x99 uruchomiono w kwietniu 1992 r.\n_START_SECTION_\nTarnowskie zak\xc5\x82ady po transformacji ustrojowej w 1989 r.\n_START_PARAGRAPH_\n21 lutego 1991 r. podpisano w Warszawie akt przekszta\xc5\x82cenia Zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w Azotowych w Tarnowie z Przedsi\xc4\x99biorstwa Pa\xc5\x84stwowego w jednoosobow\xc4\x85 Sp\xc3\xb3\xc5\x82k\xc4\x99 Akcyjn\xc4\x85 ze 100% udzia\xc5\x82em Skarbu Pa\xc5\x84stwa. Zmierzch tzw. chemii acetylenu i znaczny wzrost cen gazu ziemnego spowodowa\xc5\x82y, \xc5\xbce w stosunku do wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci instalacji uruchomionych w okresie \xe2\x80\x9eTarnowa II\xe2\x80\x9d od pocz\xc4\x85tku lat 90. ub. w. stopniowo wdra\xc5\xbcano \xe2\x80\x9estrategi\xc4\x99 wyj\xc5\x9bcia\xe2\x80\x9d. Jako pierwsza, niewytrzymuj\xc4\x85ca uwarunkowa\xc5\x84 wprowadzanej gospodarki rynkowej, w 1990 r. wy\xc5\x82\xc4\x85czona zosta\xc5\x82a instalacja akrylonitrylu, nast\xc4\x99pnie wobec nieop\xc5\x82acalno\xc5\x9bci produkcji, wy\xc5\x82\xc4\x85czono wytw\xc3\xb3rni\xc4\x99 krzemu. U progu lat 90. ub. w. zacz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc k\xc5\x82opoty ze sprzeda\xc5\xbc\xc4\x85 acetonocyjanohydryny. Nowe zasady gospodarcze spowodowa\xc5\x82y tak\xc5\xbce, \xc5\xbce na pocz\xc4\x85tku lat 90. by\xc5\x82y trudno\xc5\x9bci ze sprzeda\xc5\xbc\xc4\x85 rur drenarskich i teletechnicznych. Jesieni\xc4\x85 1990 r. rozpocz\xc4\x99to prace przy budowie nowoczesnej instalacji siarczanu amonu. Dzi\xc4\x99ki nowej instalacji uruchomionej w 1992 r. poprawi\xc5\x82a si\xc4\x99 nie tylko jako\xc5\x9b\xc4\x87, ale i efektywno\xc5\x9b\xc4\x87 produktu, a tak\xc5\xbce ograniczono ilo\xc5\x9b\xc4\x87 siarczanu odprowadzanego do \xc5\x9bciek\xc3\xb3w. W tym samym roku uruchomiono wytw\xc3\xb3rni\xc4\x99 profili okiennych z polichlorku winylu, a w nast\xc4\x99pnych latach \xe2\x80\x93 okien z PCW. W 1993 r. uruchomiono wytwarzanie ciek\xc5\x82ego dwutlenku w\xc4\x99gla na bazie wypuszczanego do atmosfery CO2 z instalacji V Rozk\xc5\x82adni Metanu, wykorzystuj\xc4\x85c do tego celu istniej\xc4\x85ce, wolne \xc5\x9brodki produkcji._NEWLINE_W latach 80. i 90. ub. w. nast\xc4\x85pi\xc5\x82o dalsze zwi\xc4\x99kszenie zdolno\xc5\x9bci kaprolaktamu poprzez intensyfikacj\xc4\x99 produkcji cykloheksanonu z benzenu, modernizacj\xc4\x99 instalacji azotynu amonu i siarczanu hydroksyloaminy. Wdro\xc5\xbcenie dwustopniowego przegrupowania Beckmanna we wrze\xc5\x9bniu 1993 r. poprawi\xc5\x82o wydatnie jako\xc5\x9b\xc4\x87 produktu. Jesieni\xc4\x85 1994 r. rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 rozruch pierwszej linii nowej wytw\xc3\xb3rni Tarnoformu\xc2\xae o docelowej zdolno\xc5\x9bci produkcyjnej 10 tys. ton na rok w dw\xc3\xb3ch ci\xc4\x85gach. Bazowano na uruchomionej w 1993 r. nowej instalacji do produkcji formaliny. Najwi\xc4\x99kszym wydarzeniem 1996 r. by\xc5\x82o oddanie do u\xc5\xbcytku nowoczesnej instalacji polimeryzacji kaprolaktamu do otrzymywania poliamidu PA-6 (Tarnamid\xc2\xae) o zdolno\xc5\x9bci 22 700 ton rocznie. W 1997 r. przekazano do eksploatacji drug\xc4\x85 lini\xc4\x99 wytw\xc3\xb3rni Tarnoformu\xc2\xae, co pozwoli\xc5\x82o na zwi\xc4\x99kszenie produkcji tego poszukiwanego tworzywa o 5 tys. ton, do 10 tys. ton rocznie._NEWLINE_W 1996 r. rozpocz\xc4\x99to budow\xc4\x99 instalacji kwasu azotowego st\xc4\x99\xc5\xbconego. Instalacj\xc4\x99 uruchomiono z ko\xc5\x84cem 1997 r., po okresie niespe\xc5\x82na 15 miesi\xc4\x99cy od rozpocz\xc4\x99cia budowy. Uruchomienie nowej instalacji st\xc4\x99\xc5\xbconego kwasu azotowego o zdolno\xc5\x9bci 100 ton na dob\xc4\x99 pozwoli\xc5\x82o na wy\xc5\x82\xc4\x85czenie z pracy istniej\xc4\x85cej wyeksploatowanej instalacji, a tak\xc5\xbce spowodowa\xc5\x82o ograniczenie emisji tlenk\xc3\xb3w azotu i znaczne ograniczenie energoch\xc5\x82onno\xc5\x9bci produkcji kwasu azotowego st\xc4\x99\xc5\xbconego. W latach 90. ub. w. produkcja amoniaku w zak\xc5\x82adach tak\xc5\xbce stawa\xc5\x82a si\xc4\x99 coraz bardziej nieefektywna i nikt nie w\xc4\x85tpi\xc5\x82 w konieczno\xc5\x9b\xc4\x87 modernizacji instalacji syntezy amoniaku, pami\xc4\x99taj\xc4\x85cej przedwojenne czasy. Dyktowa\xc5\x82y j\xc4\x85 nie tylko wzgl\xc4\x99dy ekonomiczne, ale tak\xc5\xbce ekologiczne. Prace projektowe zwi\xc4\x85zane z budow\xc4\x85 nowej instalacji, na bazie wyposa\xc5\xbcenia zakupionego z instalacji amoniaku na W\xc4\x99grzech, rozpocz\xc4\x99to w 1997 r. Przekazanie instalacji do eksploatacji w 2000 r. pozwoli\xc5\x82o na wy\xc5\x82\xc4\x85czenie jednostek syntezy amoniaku pracuj\xc4\x85cych od 1929 r._NEWLINE_Przez ca\xc5\x82\xc4\x85 dekad\xc4\x99 lat 90. ub. w. maj\xc4\x85c na uwadze obni\xc5\xbck\xc4\x99 koszt\xc3\xb3w i popraw\xc4\x99 konkurencyjno\xc5\x9bci, a tak\xc5\xbce zmniejszenie szkodliwego oddzia\xc5\x82ywania na \xc5\x9brodowisko, prowadzono realizacj\xc4\x99 zamierze\xc5\x84 w zakresie unowocze\xc5\x9bniania rozwi\xc4\x85za\xc5\x84 technologicznych. Efekty w zakresie ochrony \xc5\x9brodowiska uzyskano dzi\xc4\x99ki modernizacji istniej\xc4\x85cych instalacji, wyposa\xc5\xbcaniu ich w dodatkowe w\xc4\x99z\xc5\x82y ochronne, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wprowadzaniu do eksploatacji nowych instalacji opartych na nowoczesnych technologiach. Do najwi\xc4\x99kszych i najbardziej widocznych sukces\xc3\xb3w proekologicznych nale\xc5\xbcy 10-krotne ograniczenie emisji do atmosfery tlenk\xc3\xb3w azotu, emisji py\xc5\x82\xc3\xb3w, ograniczenie zrzutu \xc5\x82adunku azotu i innych zanieczyszcze\xc5\x84 w \xc5\x9bciekach. Potwierdzeniem skutecznych dzia\xc5\x82a\xc5\x84 proekologicznych tarnowskich Azot\xc3\xb3w by\xc5\x82o skre\xc5\x9blenie firmy z listy przedsi\xc4\x99biorstw najbardziej uci\xc4\x85\xc5\xbcliwych dla \xc5\x9brodowiska w skali kraju, tzw. \xe2\x80\x9elisty 80\xe2\x80\x9d. w kwietniu 2001 r. Lata 90. ub. w. to dalsza rozbudowa grupowej oczyszczalni \xc5\x9bciek\xc3\xb3w._NEWLINE_W latach 90. ub. w. produkcja PCW z w\xc5\x82asnego chlorku winylu, bazuj\xc4\x85ca na drogim surowcu, acetylenie wytwarzanym metod\xc4\x85 p\xc3\xb3\xc5\x82spalania metanu, nie by\xc5\x82a, poza wyj\xc4\x85tkowymi okresami, op\xc5\x82acalna. Od drugiej po\xc5\x82owy lat 90. systematycznie ros\xc5\x82a cena gazu ziemnego, co skutkowa\xc5\x82o dalszym wzrostem koszt\xc3\xb3w produkcji PCW. Istniej\xc4\x85ce uwarunkowania ekonomiczne powodowa\xc5\x82y konieczno\xc5\x9b\xc4\x87 dalszego ograniczenia produkcji acetylenu, a w konsekwencji w\xc5\x82asnego chlorku winylu. W 1998 r. wy\xc5\x82\xc4\x85czono z eksploatacji I instalacj\xc4\x99 p\xc3\xb3\xc5\x82spalania, a w 2001 II instalacj\xc4\x99 p\xc3\xb3\xc5\x82spalania. W drugiej po\xc5\x82owie 2001 r., w zwi\xc4\x85zku z wysokimi kosztami zakupu chlorku winylu i jego przerobu, zaprzestano produkcji PCW, a nast\xc4\x99pnie w kwietniu 2002 roku podj\xc4\x99to decyzj\xc4\x99 o postawienie wytw\xc3\xb3rni PCW w stan likwidacji. Pocz\xc4\x85tek XXI w. to r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zmierzch tarnowskiej acetonocyjanohydryny. W kwietniu 2002 r., podj\xc4\x99to decyzj\xc4\x99 o ca\xc5\x82kowitym wy\xc5\x82\xc4\x85czeniu z eksploatacji tej instalacji._NEWLINE_Po okresie wymuszonej restrukturyzacji produkcji w zak\xc5\x82adach z wytw\xc3\xb3rni wybudowanych w okresie \xe2\x80\x9eTarnowa II\xe2\x80\x9d pozosta\xc5\x82a rozbudowana i zmodernizowana wytw\xc3\xb3rnia kaprolaktamu z siarczanem amonu, wytw\xc3\xb3rnia nawoz\xc3\xb3w na bazie nowej syntezy amoniaku oraz szereg obiekt\xc3\xb3w pomocniczych i infrastrukturalnych. Rok 2005 to rozpocz\xc4\x99cie realizacji dw\xc3\xb3ch kluczowych inwestycji. Pierwsz\xc4\x85 by\xc5\x82a intensyfikacja wytw\xc3\xb3rni poliamidu PA-6 do zdolno\xc5\x9bci 45 tys. ton na rok. Drug\xc4\x85 inwestycj\xc4\x85 by\xc5\x82a budowa instalacji mechanicznej granulacji nawoz\xc3\xb3w o zdolno\xc5\x9bci produkcyjnej ok. 400 tys. ton na rok. W tym samym roku nast\xc4\x85pi\xc5\x82 kolejny prze\xc5\x82om w technologii wytwarzania cykloheksanonu z benzenu, zwi\xc4\x85zany z wdro\xc5\xbceniem tzw. dwustopniowego procesu utleniania, co da\xc5\x82o pocz\xc4\x85tek technologii nazwanej Cyclopol-bis\xc2\xae. Zdolno\xc5\x9b\xc4\x87 produkcyjna kaprolaktamu og\xc3\xb3\xc5\x82em w nast\xc4\x99pstwie kolejnych przeprowadzonych w dziesi\xc4\x99cioleciu 1995-2005 intensyfikacji i modernizacji osi\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82a poziom 95 tysi\xc4\x99cy ton na rok._NEWLINE_W czerwcu 2008 r. Azoty Tarn\xc3\xb3w zadebiutowa\xc5\x82y na Gie\xc5\x82dzie Papier\xc3\xb3w Warto\xc5\x9bciowych w Warszawie. Z ko\xc5\x84cem 2009 r. uruchomiono nowoczesn\xc4\x85 instalacj\xc4\x99 granulacji mechanicznej nawoz\xc3\xb3w o zdolno\xc5\x9bci 1200 ton na dob\xc4\x99. Realizacja zadania da\xc5\x82a mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 wprowadzenia na rynek nowego produktu \xe2\x80\x93 saletrosiarczanu amonu (Saletrosan\xc2\xae) i wzmocnienie pozycji rynkowej zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w w sektorze nawoz\xc3\xb3w saletrzanych. Drugim zrealizowanym celem emisyjnym by\xc5\x82o zwi\xc4\x99kszenie zdolno\xc5\x9bci produkcyjnych poliamid\xc3\xb3w. Realizacja tego celu by\xc5\x82a mo\xc5\xbcliwa poprzez radykaln\xc4\x85 zmian\xc4\x99 strategii firmy, w ramach kt\xc3\xb3rej poza wzrostem wewn\xc4\x99trznym doceniono mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci, jakie stwarzaj\xc4\x85 fuzje i przej\xc4\x99cia._NEWLINE_Na pocz\xc4\x85tku 2010 r. Azoty Tarn\xc3\xb3w sta\xc5\x82y si\xc4\x99 w\xc5\x82a\xc5\x9bcicielem 100% udzia\xc5\x82\xc3\xb3w niemieckiego producenta poliamid\xc3\xb3w ATT Polymers w Guben. Akwizycja okaza\xc5\x82a si\xc4\x99 znacznie korzystniejszym wariantem od budowy nowej wytw\xc3\xb3rni w Tarnowie. Efektem tego przej\xc4\x99cia by\xc5\x82 znacz\xc4\x85cy awans Grupy Kapita\xc5\x82owej Azoty Tarn\xc3\xb3w w\xc5\x9br\xc3\xb3d europejskich producent\xc3\xb3w poliamid\xc3\xb3w. W tym samym roku rozpocz\xc4\x99to realizacj\xc4\x99 kolejnego z cel\xc3\xb3w emisyjnych \xe2\x80\x93 budow\xc4\x99 Instalacji Wodoru w Tarnowie o zdolno\xc5\x9bci produkcyjnej 8000 Nm3/h, powi\xc4\x85zan\xc4\x85 z modernizacj\xc4\x85 Wytw\xc3\xb3rni Kaprolaktamu do zdolno\xc5\x9bci 101,3 tys. ton na rok. Inwestycja ta umo\xc5\xbcliwi\xc5\x82a zwi\xc4\x99kszenie zu\xc5\xbcycia gazu ziemnego ze \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 lokalnych, a w konsekwencji obni\xc5\xbcenie koszt\xc3\xb3w produkcji.\n_START_SECTION_\nKonsolidacja przedsi\xc4\x99biorstw wielkiej syntezy chemicznej\n_START_PARAGRAPH_\nOd 2010 r. Azoty Tarn\xc3\xb3w realizuj\xc4\x85 proces konsolidacji najwi\xc4\x99kszych przedsi\xc4\x99biorstw chemicznych w Polsce. Pierwszym znacz\xc4\x85cym wydarzeniem by\xc5\x82o nabycie przez sp\xc3\xb3\xc5\x82k\xc4\x99 100% udzia\xc5\x82\xc3\xb3w w Unylon Polymers GmbH w Guben/Niemcy \xe2\x80\x93 przedsi\xc4\x99biorstwa b\xc4\x99d\xc4\x85cego producentem poliamid\xc3\xb3w. Nowy podmiot wszed\xc5\x82 w sk\xc5\x82ad Grupy Kapita\xc5\x82owej Azoty Tarn\xc3\xb3w oraz zmieni\xc5\x82 nazw\xc4\x99 na ATT Polymers._NEWLINE_Kolejnym krokiem by\xc5\x82o rozpocz\xc4\x99cie konsolidacji polskiej bran\xc5\xbcy chemicznej, kt\xc3\xb3ra polega\xc5\x82a na fuzji najwi\xc4\x99kszych w kraju sp\xc3\xb3\xc5\x82ek z tego sektora. Pierwszym etapem ca\xc5\x82ego przedsi\xc4\x99wzi\xc4\x99cia by\xc5\x82o po\xc5\x82\xc4\x85czenie Zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w Azotowych w Tarnowie z Zak\xc5\x82adami Azotowymi w K\xc4\x99dzierzynie-Ko\xc5\xbalu (ZAK S.A.). Proces ten polega\xc5\x82 na zakupie przez Azoty Tarn\xc3\xb3w pakietu 52,6% akcji serii B ZAK S.A. w ramach emisji przeprowadzonej przez Skarb Pa\xc5\x84stwa. Ca\xc5\x82a transakcja opiewa\xc5\x82a na sum\xc4\x99 150 mln z\xc5\x82otych._NEWLINE_W 2011 r. podj\xc4\x99to decyzj\xc4\x99 o po\xc5\x82\xc4\x85czeniu Azot\xc3\xb3w Tarn\xc3\xb3w z Zak\xc5\x82adami Chemicznymi w Policach (ko\xc5\x82o Szczecina), kt\xc3\xb3rych ok. 60% akcji posiada\xc5\x82 Skarb Pa\xc5\x84stwa. Zarz\xc4\x85dy obu sp\xc3\xb3\xc5\x82ek by\xc5\x82y przychylnie nastawione do konsolidacji. Tarnowskie zak\xc5\x82ady po uzyskaniu zgody Urz\xc4\x99du Ochrony Konkurencji i Konsument\xc3\xb3w oraz wobec braku sprzeciwu ze strony niemieckiego Federalnego Urz\xc4\x99du Kartelowego, rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y zbieranie \xc5\x9brodk\xc3\xb3w niezb\xc4\x99dnych do przeprowadzania transakcji. Fundusze na kupno pakietu kontrolnego akcji ZCh Police uda\xc5\x82o si\xc4\x99 zebra\xc4\x87 m.in. dzi\xc4\x99ki emisji 25 mln akcji serii C, zatwierdzonej przez Komisj\xc4\x99 Nadzoru Finansowego. Pozyskane w ten spos\xc3\xb3b fundusze pozwoli\xc5\x82y nie tylko na przej\xc4\x99cie kontroli nad Policami, ale tak\xc5\xbce na odkupienie od Skarbu Pa\xc5\x84stwa kolejnych 40% akcji Zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w w K\xc4\x99dzierzynie._NEWLINE_W 2012 r. Azoty Tarn\xc3\xb3w sta\xc5\x82y si\xc4\x99 celem wrogiego przej\xc4\x99cia ze strony rosyjskiego Acronu. 16 maja Rosjanie chcieli przej\xc4\x85\xc4\x87 kontrol\xc4\x99 nad polska sp\xc3\xb3\xc5\x82k\xc4\x85 chemiczn\xc4\x85 za po\xc5\x9brednictwem sp\xc3\xb3\xc5\x82ki zale\xc5\xbcnej Norica Holding S.\xc3\xa0 r.l, og\xc5\x82osili wezwanie na akcje Zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w Azotowych w Tarnowie-Mo\xc5\x9bcicach, po cenie 36 z\xc5\x82 za sztuk\xc4\x99. Acronowi uda\xc5\x82o si\xc4\x99 naby\xc4\x87 jedynie 12% akcji. Kroki podj\xc4\x99te przez zarz\xc4\x85d sp\xc3\xb3\xc5\x82ki oraz Ministerstwo Skarbu (m.in. przez przyj\xc4\x99cie przez parlament Ustawy o kontroli niekt\xc3\xb3rych inwestycji) pozwoli\xc5\x82y zabezpieczy\xc4\x87 przedsi\xc4\x99biorstwo przed wrogim przej\xc4\x99ciem._NEWLINE_13 lipca 2012 r. mia\xc5\x82o miejsce wezwanie do sprzeda\xc5\xbcy 6 mln 116 tys. 800 akcji Zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w Azotowych w Pu\xc5\x82awach po 110 z\xc5\x82 za sztuk\xc4\x99. W wyniku wezwanie Zak\xc5\x82adom w Tarnowie uda\xc5\x82o si\xc4\x99 pozyska\xc4\x87 10,3% akcji pu\xc5\x82awskich Zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w. Wezwanie to by\xc5\x82o pierwszym etapem konsolidacji dw\xc3\xb3ch najwi\xc4\x99kszych firm chemicznych w Polsce. Koncepcj\xc4\x99 konsolidacji Zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w w Pu\xc5\x82awach z Azotami Tarn\xc3\xb3w popar\xc5\x82o Ministerstwo Skarbu Pa\xc5\x84stwa oraz zwi\xc4\x85zki zawodowe. 15 listopada 2012 r. w\xc5\x82adze Zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w Azotowych w Tarnowie i w Pu\xc5\x82awach zawar\xc5\x82y umow\xc4\x99 okre\xc5\x9blaj\xc4\x85c\xc4\x85 zasady wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy oraz prowadzenia negocjacji. Nast\xc4\x99pnie dosz\xc5\x82o do emisji akcji Azot\xc3\xb3w Tarn\xc3\xb3w, dost\xc4\x99pnych wy\xc5\x82\xc4\x85cznie dla akcjonariuszy pu\xc5\x82awskiej sp\xc3\xb3\xc5\x82ki. Wymieniali oni posiadane przez siebie akcj\xc4\x99 Zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w w Pu\xc5\x82awach na akcje tarnowskiej sp\xc3\xb3\xc5\x82ki w stosunku 1:2. Do pe\xc5\x82nej realizacji tego etapu potrzebna by\xc5\x82a jeszcze tylko zgoda Komisji Europejskiej na fuzje obu sp\xc3\xb3\xc5\x82ek, kt\xc3\xb3ra zosta\xc5\x82a wydana 13 stycznia 2013 r. Finalnie Azoty Tarn\xc3\xb3w w drodze skupu naby\xc5\x82y 95% akcji Zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w Azotowych w Pu\xc5\x82awach. Po\xc5\x82\xc4\x85czenie zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w w Tarnowie, Pu\xc5\x82awach Policach, K\xc4\x99dzierzynie-Ko\xc5\xbalu pozwoli\xc5\x82o na powstanie jednej z najwi\xc4\x99kszych firm nawozowych w Europie dzia\xc5\x82aj\xc4\x85cej pod nazw\xc4\x85 Grupa Azoty, skupiaj\xc4\x85cej oko\xc5\x82o 75-80 proc. krajowej produkcji nawoz\xc3\xb3w._NEWLINE_21 listopada 2013 r. sp\xc3\xb3\xc5\x82ka kupi\xc5\x82a od Skarbu Pa\xc5\x84stwa 85% akcji jedynego na \xc5\x9bwiecie producenta siarki metod\xc4\x85 wytapiania, Kopalni i Zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w Chemicznych Siarki \xe2\x80\x9eSiarkopol\xe2\x80\x9d S.A. w Grzybowie. Warto\xc5\x9b\xc4\x87 transakcji wynosi\xc5\x82a ok. 400 mln z\xc5\x82otych._NEWLINE_Kolejny wa\xc5\xbcnym wydarzeniem w historii sp\xc3\xb3\xc5\x82ki by\xc5\x82o nabycie przez Grup\xc4\x99 Azoty Zak\xc5\x82ady Chemiczne \xe2\x80\x9ePolice\xe2\x80\x9d S.A, kopalni fosforyt\xc3\xb3w w Senegalu. Umowa zakupu opiewaj\xc4\x85ca na 28,5 mln dolar\xc3\xb3w pozwoli\xc5\x82a Zak\xc5\x82adom w Policach na nabycie 55% akcji sp\xc3\xb3\xc5\x82ki AIG. Dzi\xc4\x99ki tej inwestycji sp\xc3\xb3\xc5\x82ka zale\xc5\xbcna wobec Grupy Azoty zapewni\xc5\x82a sobie w\xc5\x82asne \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o surowcowe, niezb\xc4\x99dne do produkcji nawoz\xc3\xb3w fosforowych i wielosk\xc5\x82adnikowych, charakterystycznych dla jej dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci.'