b'\n_START_ARTICLE_\nMongolsko-polskie zwi\xc4\x85zki literackie\n_START_PARAGRAPH_\nPolsko-mongolskie zwi\xc4\x85zki literackie to zesp\xc3\xb3\xc5\x82 powi\xc4\x85za\xc5\x84 mi\xc4\x99dzy literatur\xc4\x85 polsk\xc4\x85 i polskim literaturoznawstwem a literatur\xc4\x85 mongolsk\xc4\x85 i literaturoznawstwem mongolskim. Pierwsze przejawy relacji polsko-mongolskich na gruncie literatury pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 w \xc5\x9bredniowieczu jako relacje o Mongo\xc5\x82ach w pismach historyk\xc3\xb3w i podr\xc3\xb3\xc5\xbcnik\xc3\xb3w pochodzenia polskiego, znajomo\xc5\x9b\xc4\x87 Mongolii w Polsce sta\xc5\x82a si\xc4\x99 jednak bardziej \xc5\xbcywa dopiero w wieku XIX w zwi\xc4\x85zku z uczestnictwem w rosyjskich badaniach tego kraju i przyleg\xc5\x82ych do\xc5\x84 obszar\xc3\xb3w Azji Polak\xc3\xb3w spod zaboru rosyjskiego. Zainteresowanie Polsk\xc4\x85 w Mongolii jest mniejsze i datuje si\xc4\x99 dopiero od XX w.\n_START_SECTION_\nPocz\xc4\x85tki\n_START_PARAGRAPH_\nDo wieku XIX relacje polsko-mongolskie by\xc5\x82y sporadyczne. Najwcze\xc5\x9bniejsza polska wzmianka o \xc5\xbcyciu, dziejach i kulturze Mongo\xc5\x82\xc3\xb3w pochodzi z relacji z podr\xc3\xb3\xc5\xbcy do wielkiego chana, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 w latach 1245-1247 odbyli franciszkanie \xe2\x80\x93 pos\xc5\x82owie papie\xc5\xbca Innocentego IV na czele z Janem di Piano Carpinim. Jednym z cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w tego poselstwa by\xc5\x82 Benedykt Polak. Jego relacja jest bardzo zwi\xc4\x99z\xc5\x82ym skr\xc3\xb3tem obszernej Historii Mongo\xc5\x82\xc3\xb3w Carpiniego, kt\xc3\xb3ra by\xc5\x82a tak\xc5\xbce podstaw\xc4\x85 tzw. Historia Tartarorum [Dziej\xc3\xb3w Tatar\xc3\xb3w] autorstwa C. de Bridia (by\xc4\x87 mo\xc5\xbce r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Polaka), zawieraj\xc4\x85cej m.in. informacje o Bitwie pod Legnic\xc4\x85. Opr\xc3\xb3cz relacji Benedykta istniej\xc4\x85 (liczne, lecz stereotypowe) wzmianki o Mongo\xc5\x82ach w pismach \xc5\x9bredniowiecznych kronikarzy, przede wszystkim Jana D\xc5\x82ugosza. W wiekach XV-XVIII tematyk\xc4\x99 mongolsk\xc4\x85 identyfikowano w Polsce z \xc5\xbcywo obchodz\xc4\x85cymi naszych przodk\xc3\xb3w kwestiami tatarskimi, czego owocem s\xc4\x85 takie teksty jak np. traktat o pochodzeniu Tatar\xc3\xb3w Miko\xc5\x82aja Rozembarskiego (1499).\n_START_SECTION_\nWiek XIX\n_START_PARAGRAPH_\nPierwszym XIX-wiecznym polskim podr\xc3\xb3\xc5\xbcnikiem do Mongolii by\xc5\x82 Jan Potocki, kt\xc3\xb3ry zwiedzi\xc5\x82 Mongoli\xc4\x99 w czasie podr\xc3\xb3\xc5\xbcy do Chin i pozostawi\xc5\x82 z tej podr\xc3\xb3\xc5\xbcy francuskoj\xc4\x99zyczn\xc4\x85 relacj\xc4\x99 (prze\xc5\x82o\xc5\xbcon\xc4\x85 na polski pt. Podr\xc3\xb3\xc5\xbce, 1959). Tw\xc3\xb3rc\xc4\x85 polskiej mongolistyki jest J\xc3\xb3zef Kowalewski, kt\xc3\xb3ry przebywa\xc5\x82 w Mongolii wielokrotnie (1829, 1831-1833). Kowalewski by\xc5\x82 dawnym filomat\xc4\x85, przyjacielem Adama Mickiewicza, profesorem mongolistyki w Uniwersytecie w Kazaniu, autorem szeregu prac po\xc5\x9bwi\xc4\x99conych bardzo zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowanym aspektom kultury i j\xc4\x99zyka Mongo\xc5\x82\xc3\xb3w, cz\xc4\x99sto o charakterze przyczynkowym. Najwa\xc5\xbcniejszym dzie\xc5\x82em Kowalewskiego jest trzytomowy s\xc5\x82ownik mongolsko-rosyjsko-francuski (1844-1849). Polskie badania nad geografi\xc4\x85 i kultur\xc4\x85 Mongolii zintensyfikowa\xc5\x82y si\xc4\x99 po powstaniu styczniowym w zwi\xc4\x85zku z zes\xc5\x82aniami Polak\xc3\xb3w na s\xc4\x85siaduj\xc4\x85c\xc4\x85 Syberi\xc4\x99 \xe2\x80\x93 najbardziej znanym polskim zes\xc5\x82a\xc5\x84cem uczestnicz\xc4\x85cym w rosyjskich ekspedycjach badawczych na terenach mongolskich by\xc5\x82 Aleksander Czekanowski.\n_START_SECTION_\nWiek XX\n_START_PARAGRAPH_\n\xc5\x9awiatow\xc4\x85 s\xc5\x82aw\xc4\x85 w\xc5\x9br\xc3\xb3d turkolog\xc3\xb3w i mongolist\xc3\xb3w cieszy\xc5\x82 si\xc4\x99 polski uczony W\xc5\x82adys\xc5\x82aw Kotwicz, autor wielu prac po\xc5\x9bwi\xc4\x99conych Mongolii i literaturze mongolskiej, odkrywca (1912) staromongolskich inskrypcji kamiennych na terenie klasztoru Erdeni Dzu. Do innych znanych polskich mongolist\xc3\xb3w nale\xc5\xbc\xc4\x85 Marian Lewicki, Stanis\xc5\x82aw Ka\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x84ski, Stanis\xc5\x82aw Godzi\xc5\x84ski. Lewicki wyda\xc5\x82 wiele zabytk\xc3\xb3w literatury mongolskiej \xe2\x80\x93 zbi\xc3\xb3r utwor\xc3\xb3w spisanych w tzw. pi\xc5\x9bmie kwadratowym oraz Huayi yiyu, zbi\xc3\xb3r zachowany w pi\xc5\x9bmie chi\xc5\x84skim (1949)._NEWLINE_W XX-wiecznej Mongolii istnia\xc5\x82o zainteresowanie literatur\xc4\x85 polsk\xc4\x85, wzmocnione faktem, \xc5\xbce PRL i Mongolska Republika Ludowa nale\xc5\xbca\xc5\x82y do tego samego bloku politycznego. Opublikowano sporo t\xc5\x82umacze\xc5\x84 polskich utwor\xc3\xb3w literackich na j\xc4\x99zyk mongolski \xe2\x80\x93 przewa\xc5\xbcnie jednak za po\xc5\x9brednictwem j\xc4\x99zyka rosyjskiego. Powsta\xc5\x82o zw\xc5\x82aszcza wiele przek\xc5\x82ad\xc3\xb3w polskiej literatury dzieci\xc4\x99cej i m\xc5\x82odzie\xc5\xbcowej, szczeg\xc3\xb3lnie w latach 70. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 z nich to jednak teksty rozproszone, publikowane w prasie, niewiele jest wyda\xc5\x84 ksi\xc4\x85\xc5\xbckowych. Do 1985 r. pi\xc4\x99ciu obywateli Mongolii uko\xc5\x84czy\xc5\x82o polonistyk\xc4\x99 na polskich uczelniach \xe2\x80\x93 \xc5\xbcaden z nich nie zaj\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 jednak literatur\xc4\x85 polsk\xc4\x85 zawodowo. Bezpo\xc5\x9brednio z j\xc4\x99zyka polskiego na mongolski t\xc5\x82umaczyli dzie\xc5\x82a literackie m.in. D. Biambaa (utwory Broniewskiego i Ga\xc5\x82czy\xc5\x84skiego), B. Bandi (polska literatura ludowa), P. Biambasan i D. Kim (utwory Ewy Szelburg-Zarembiny). Najaktywniejszym mongolskim t\xc5\x82umaczem literatury polskiej za po\xc5\x9brednictwem j\xc4\x99zyka rosyjskiego jest D. Purewdord\xc5\xbc. W\xc5\x9br\xc3\xb3d t\xc5\x82umaczy wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia si\xc4\x99 Bjambyn Rinczen (1905-1977), mongolski pisarz, historyk, etnograf i j\xc4\x99zykoznawca, kt\xc3\xb3ry przek\xc5\x82ada\xc5\x82 na ojczysty j\xc4\x99zyk dzie\xc5\x82a pochodz\xc4\x85ce z wielu literatur \xe2\x80\x93 spo\xc5\x9br\xc3\xb3d utwor\xc3\xb3w polskich m.in. Adama Mickiewicza, Wand\xc4\x99 Wasilewsk\xc4\x85, Jaros\xc5\x82awa Iwaszkiewicza i Jerzego Andrzejewskiego. Na j\xc4\x99zyk polski przet\xc5\x82umaczono jego prac\xc4\x99 etnograficzn\xc4\x85 Lamajskie maski taneczne (1970)._NEWLINE_Liczba przek\xc5\x82ad\xc3\xb3w wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych dzie\xc5\x82 literatury mongolskiej na j\xc4\x99zyk polski tak\xc5\xbce nie jest du\xc5\xbca. Tak jak w przypadku przek\xc5\x82ad\xc3\xb3w z polskiego na mongolski, znaczna ich cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 powsta\xc5\x82a za po\xc5\x9brednictwem rosyjskiego. Mo\xc5\xbcna tu wymieni\xc4\x87 Opowiadania mongolskie Cendijna Damdins\xc3\xbcrena (1953), Wiersze B. Jawuuchu\xc5\x82ana (1962) oraz powie\xc5\x9b\xc4\x87 Przejrzysty Tamir Czadraabalyna Lodojdamby (1980). Przek\xc5\x82ady bezpo\xc5\x9brednio z mongolskiego publikowane by\xc5\x82y przede wszystkim na \xc5\x82amach \xe2\x80\x9ePrzegl\xc4\x85du Orientalistycznego\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 to m.in. poezja i proza D. Nacagdord\xc5\xbca w spolszczeniu Stanis\xc5\x82awa Godzi\xc5\x84skiego (1965 nr 1) i Adama Latuska (1968 nr 2). Godzi\xc5\x84ski wyda\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wyb\xc3\xb3r fragment\xc3\xb3w mongolskiej poezji epickiej i kronik (W kr\xc4\x99gu lamajskich legend i mit\xc3\xb3w, 1981). Do najwybitniejszych t\xc5\x82umaczy nale\xc5\xbcy Stanis\xc5\x82aw Ka\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x84ski \xe2\x80\x93 jego G\xc5\x82osy z jurty (1960) stanowi\xc4\x85 wyb\xc3\xb3r mongolskich zagadek, przypowie\xc5\x9bci, przys\xc5\x82\xc3\xb3w itp., Tajna historia Mongo\xc5\x82\xc3\xb3w (1970) to przek\xc5\x82ad anonimowej XIII-wiecznej kroniki mongolskiej, Tradycje i legendy lud\xc3\xb3w Mongolii (1978) grupuj\xc4\x85 za\xc5\x9b m.in. t\xc5\x82umaczenia obszernych fragment\xc3\xb3w XVII-wiecznej Drogocennej kroniki (Erdenijin tobczi) Saganga Seczena i ludowego eposu o chanie Charanguju (Mrocznym Chanie). Spo\xc5\x9br\xc3\xb3d pisarzy polskich, na kt\xc3\xb3rych tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9b\xc4\x87 wp\xc5\x82yw wywar\xc5\x82a kultura Mongolii, nale\xc5\xbcy wymieni\xc4\x87 Wac\xc5\x82awa Sieroszewskiego, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie jego powie\xc5\x9b\xc4\x87 Dalaj Lama (1927) i jej przer\xc3\xb3bk\xc4\x99 dla m\xc5\x82odzie\xc5\xbcy pt. W niepodleg\xc5\x82ej Mongolii (1937), Ferdynanda Antoniego Ossendowskiego \xe2\x80\x93 zw\xc5\x82aszcza jego relacj\xc4\x99 podr\xc3\xb3\xc5\xbcnicz\xc4\x85 Przez kraj ludzi, zwierz\xc4\x85t i bog\xc3\xb3w (1923), Kamila Gi\xc5\xbcyckiego i jego ksi\xc4\x85\xc5\xbck\xc4\x99 Przez Urianchaj i Mongoli\xc4\x99 (1929, wznowienie 2007) oraz Przec\xc5\x82awa Smolika, autora opowie\xc5\x9bci z \xc5\xbcycia Buriat\xc3\xb3w W\xc5\x9br\xc3\xb3d wyznawc\xc3\xb3w Burchan-Buddhy (1925).'