b'\n_START_ARTICLE_\nTrzmielojad zwyczajny\n_START_SECTION_\nRozpoznawanie\n_START_PARAGRAPH_\nOd myszo\xc5\x82owa zwyczajnego trzmielojad r\xc3\xb3\xc5\xbcni si\xc4\x99 smuklejsz\xc4\x85 sylwetk\xc4\x85 g\xc5\x82owy i szyi (upodabniaj\xc4\x85ca go nieco do kuku\xc5\x82ki), rysunkiem na skrzyd\xc5\x82ach i d\xc5\x82u\xc5\xbcszym ogonie z zaokr\xc4\x85glonymi rogami. Na spodzie skrzyd\xc5\x82a ciemna plama w nadgarstku (podobnie jak u myszo\xc5\x82owa w\xc5\x82ochatego), a na ster\xc3\xb3wkach znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 oddalone od siebie poprzeczne paski (u myszo\xc5\x82owa zwyczajnego ogon jest r\xc3\xb3wnomiernie i g\xc4\x99\xc5\x9bciej pr\xc4\x85\xc5\xbckowany, myszo\xc5\x82\xc3\xb3w w\xc5\x82ochaty ma ogon bia\xc5\x82y u nasady, z jednym lub kilkoma ciemnymi pasami przy ko\xc5\x84cu). G\xc5\x82owa jest delikatniejsza, a szyja znacznie w\xc4\x99\xc5\xbcsza od innych ptak\xc3\xb3w szponiastych. Trzmielojad nie ma popularnego u ptak\xc3\xb3w drapie\xc5\xbcnych nieopierzonego kostnego daszka nad okiem.\n_START_SECTION_\nG\xc5\x82os\n_START_PARAGRAPH_\nRzadko s\xc5\x82yszany; jest to wysokie, \xc5\xbca\xc5\x82osne kwilenie \xe2\x80\x9epii-lu\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nZachowanie\n_START_PARAGRAPH_\nLata mi\xc4\x99kko, uderzenia skrzyde\xc5\x82 s\xc4\x85 g\xc5\x82\xc4\x99bokie, a g\xc5\x82owa i szyja wysuni\xc4\x99te wyra\xc5\xbanie do przodu. Szybuje na p\xc5\x82askich, poziomo ustawionych skrzyd\xc5\x82ach, z ko\xc5\x84cami zwykle opuszczonymi lub ewentualnie nieznacznie wygi\xc4\x99tymi (ale nie uniesionymi w kszta\xc5\x82cie litery V, jak np. myszo\xc5\x82owy). W locie \xc5\x9blizgowym skrzyd\xc5\x82a s\xc4\x85 \xc5\x82ukowato wygi\xc4\x99te, z prostym tylnym brzegiem i mocno do przodu wysuni\xc4\x99tymi nadgarstkami. W przeciwie\xc5\x84stwie do myszo\xc5\x82owa nie zawisa. Skryty, p\xc5\x82ochliwy, zazwyczaj trudny do zaobserwowania, z wyj\xc4\x85tkiem tok\xc3\xb3w, migracji czy przelotu na \xc5\xbcerowiska nad lasami. Podczas w\xc4\x99dr\xc3\xb3wek zbiera si\xc4\x99 w lu\xc5\xbane stada do 30 osobnik\xc3\xb3w i gromadzi przy morskich cie\xc5\x9bninach i na wybrze\xc5\xbcach. Czasem przelatuje samotnie. W okresie tym nie \xc5\xbceruje, ale spala zapasy t\xc5\x82uszczu. Europejskie ptaki lec\xc4\x85 albo od strony wschodniej \xe2\x80\x93 nad Bosforem \xe2\x80\x93 albo od zachodniej \xe2\x80\x93 nad Gibraltarem. Natomiast w okresie l\xc4\x99gowym wykazuje silny terytorializm, przez co pary \xc5\xbcyj\xc4\x85 w rozproszeniu.\n_START_SECTION_\nD\xc5\x82ugo\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\xbcycia\n_START_PARAGRAPH_\nNajstarszy odnotowany (zaobr\xc4\x85czkowany) trzmielojad do\xc5\xbcy\xc5\x82 wieku 29 lat.\n_START_SECTION_\n\xc5\x9arodowisko\n_START_PARAGRAPH_\nR\xc3\xb3\xc5\xbcnego rodzaju lasy; preferuje stare, \xc5\x9bwietliste drzewostany li\xc5\x9bciaste i mieszane, zw\xc5\x82aszcza przylegaj\xc4\x85ce do teren\xc3\xb3w otwartych, np. polan, \xc5\x82\xc4\x85k, p\xc3\xb3l, lub poprzecinane zr\xc4\x99bami, rzadziej bory. Zamieszkuje zar\xc3\xb3wno tereny nizinne, jak i pag\xc3\xb3rkowate czy g\xc3\xb3rskie (z wyj\xc4\x85tkiem najwy\xc5\xbcszych partii g\xc3\xb3r), w ciep\xc5\x82ych rejonach o niskich opadach w \xc5\x9brodkowych i wysokich szeroko\xc5\x9bciach geograficznych.\n_START_SECTION_\nPo\xc5\xbcywienie\n_START_PARAGRAPH_\nSocjalne b\xc5\x82onkoskrzyd\xc5\x82e \xc5\xbc\xc4\x85d\xc5\x82\xc3\xb3wki \xe2\x80\x93 osy, szerszenie, trzmiele. Obserwuje ruchy tych owad\xc3\xb3w, dzi\xc4\x99ki czemu lokalizuje ich gniazda i nast\xc4\x99pnie rozgrzebuje je, \xc5\xbceruj\xc4\x85c nawet przez kilka dni. Mo\xc5\xbce r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc poszukiwa\xc4\x87 pokarmu chodz\xc4\x85c po ziemi. Wyjada przede wszystkim larwy i poczwarki sprawnie wygrzebuj\xc4\x85c je nogami z ziemnych gniazd, ale doros\xc5\x82e osobniki zjadaj\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc imago, odrzucaj\xc4\x85c przed po\xc5\x82kni\xc4\x99ciem odw\xc5\x82ok (ostatni segment) zawieraj\xc4\x85cy \xc5\xbc\xc4\x85d\xc5\x82o (nie robi tego zawsze, bo w \xc5\xbco\xc5\x82\xc4\x85dkach znajdowano ca\xc5\x82e cia\xc5\x82a owad\xc3\xb3w z \xc5\xbc\xc4\x85d\xc5\x82ami). Agresywnie broni\xc4\x85ce si\xc4\x99 osy sprawnie wychwytuje siedz\xc4\x85c na pobliskiej ga\xc5\x82\xc4\x99zi lub na ziemi. M\xc5\x82ode s\xc4\x85 karmione ca\xc5\x82ymi plastrami z czerwiami z wygrzebanych gniazd owad\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re rozrywa dziobem i pazurami. Mo\xc5\xbce te\xc5\xbc rabowa\xc4\x87 gniazda os wisz\xc4\x85ce na drzewie lub znajduj\xc4\x85ce si\xc4\x99 w dziupli. Jednak nie \xc5\x82apie lec\xc4\x85cych pszcz\xc3\xb3\xc5\x82 miodnych, ani nie dobiera si\xc4\x99 do ich larw i poczwarek w ulach._NEWLINE_Czasami, zw\xc5\x82aszcza wiosn\xc4\x85, pieszo poluje na jaszczurki, \xc5\xbcaby (cz\xc4\x99\xc5\x9bciej wiosn\xc4\x85) i du\xc5\xbce owady, a tak\xc5\xbce podloty drobnych ptak\xc3\xb3w gniazduj\xc4\x85cych na ziemi oraz wyjada jaja. Ptak\xc3\xb3w jednak nie goni w locie. P\xc3\xb3\xc5\xbanym latem zjada r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc owoce, w tym jagody. W przenoszeniu ca\xc5\x82ych gniazd os lub plastr\xc3\xb3w do swojego nadrzewnego gniazda i ich rozgrzebywaniu pomagaj\xc4\x85 mu silne nogi o t\xc4\x99pych pazurach. Inn\xc4\x85 adaptacj\xc4\x85 s\xc4\x85 sztywne pi\xc3\xb3ra zapobiegaj\xc4\x85ce atakom rozszala\xc5\x82ych os \xe2\x80\x93 przylegaj\xc4\x85 mocno do cia\xc5\x82a. Na kantarku obok dziobu drobne pi\xc3\xb3ra s\xc4\x85 \xc5\x82uskowato u\xc5\x82o\xc5\xbcone i tworz\xc4\x85 struktur\xc4\x85 podobn\xc4\x85 do pancerza, co chroni przed u\xc5\xbc\xc4\x85dleniem (u innych drapie\xc5\xbcnych sk\xc3\xb3ra jest naga lub opierzona szczecinkowatymi pi\xc3\xb3rami). Brakuje mu jednak specjalnych przystosowa\xc5\x84 do zabijania wi\xc4\x99kszych kr\xc4\x99gowc\xc3\xb3w. Za pokarmem mo\xc5\xbce oddala\xc4\x87 si\xc4\x99 o par\xc4\x99 kilometr\xc3\xb3w od gniazda zapuszczaj\xc4\x85c si\xc4\x99 na tereny otwarte._NEWLINE_W wielu j\xc4\x99zykach, r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w polskim, nazwa tego ptaka odnosi si\xc4\x99 do specjalizacji pokarmowej, czyli do trzmieli, os i pszcz\xc3\xb3\xc5\x82.\n_START_SECTION_\nL\xc4\x99gi\n_START_PARAGRAPH_\nWyprowadza jeden l\xc4\x99g w roku na prze\xc5\x82omie maja i czerwca.\n_START_SECTION_\nZachowania godowe\n_START_PARAGRAPH_\nToki rozpoczynaj\xc4\x85 si\xc4\x99 zaraz po przylocie z zimowisk. W s\xc5\x82oneczne, ciep\xc5\x82e dni samce wykonuj\xc4\x85 loty godowe, trzepocz\xc4\x85c skrzyd\xc5\x82ami nad grzbietem, w spos\xc3\xb3b przypominaj\xc4\x85cy lot motyla. Pary s\xc4\x85 monogamiczne.\n_START_SECTION_\nGniazdo\n_START_PARAGRAPH_\nNa drzewie li\xc5\x9bciastym lub iglastym na grubej ga\xc5\x82\xc4\x99zi lub w rozwidleniu pnia, cz\xc4\x99sto na skraju lasu. Zajmuje opuszczone gniazdo innych ptak\xc3\xb3w drapie\xc5\xbcnych (kani, myszo\xc5\x82owa, a nawet wrony) lub buduje je samodzielnie. Stosunkowo niewielkie, charakterystycznie obficie ob\xc5\x82o\xc5\xbcone po bokach ga\xc5\x82\xc4\x85zkami z zielonymi li\xc5\x9b\xc4\x87mi brzozy lub osiki. Wy\xc5\x9bcielone jest traw\xc4\x85 i porostami.\n_START_SECTION_\nJaja i wysiadywanie\n_START_PARAGRAPH_\nSamica po powrocie z zimowiska w Afryce Po\xc5\x82udniowej sk\xc5\x82ada 1\xe2\x80\x932 jaja koloru \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82tobia\xc5\x82ego, niemal ca\xc5\x82kowicie pokryte rdzawobr\xc4\x85zowymi plamami i rozmazami, o \xc5\x9brednich wymiarach 50x41 mm i wadze 49 g. Drugie jajo sk\xc5\x82adane jest po 3 dniach od z\xc5\x82o\xc5\xbcenia pierwszego. Jaja wysiadywane s\xc4\x85 przez okres oko\xc5\x82o 30\xe2\x80\x9335 dni przez obydwoje rodzic\xc3\xb3w, cho\xc4\x87 wi\xc4\x99kszy udzia\xc5\x82 w tej czynno\xc5\x9bci ma samica.\n_START_SECTION_\nPiskl\xc4\x99ta\n_START_PARAGRAPH_\nPo wykluciu samica pozostaje w gnie\xc5\xbadzie, ogrzewaj\xc4\x85c i chroni\xc4\x85c piskl\xc4\x99ta, a samiec przynosi im pokarm. Przy porcjowaniu zdobyczy najpierw rozdziela j\xc4\x85 swoim m\xc5\x82odym, a potem sama \xc5\x82apczywie rzuca si\xc4\x99 na plastry i wyjada ich zawarto\xc5\x9b\xc4\x87. Po 2 tygodniach m\xc5\x82ode potrafi\xc4\x85 ju\xc5\xbc samodzielnie wyd\xc5\x82uba\xc4\x87 larwy z plastr\xc3\xb3w, wtedy te\xc5\xbc samica zaczyna opuszcza\xc4\x87 gniazdo by polowa\xc4\x87. W przeciwie\xc5\x84stwie do innych ptak\xc3\xb3w drapie\xc5\xbcnych, m\xc5\x82ode nie wydalaj\xc4\x85 ka\xc5\x82u poza gniazdo, ale na jego kraw\xc4\x99d\xc5\xba. Piskl\xc4\x99ta opuszczaj\xc4\x85 gniazdo po 40\xe2\x80\x9345 dniach. Po wylocie m\xc5\x82ode korzystaj\xc4\x85 z opieki rodzic\xc3\xb3w jeszcze przez 14\xe2\x80\x9320 dni \xe2\x80\x93 wracaj\xc4\x85c do swego rodzinnego gniazda, gdzie rodzice zostawiaj\xc4\x85 im pokarm. Dojrza\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 p\xc5\x82ciow\xc4\x85 osi\xc4\x85gaj\xc4\x85 prawdopodobnie w 2. lub 3. roku \xc5\xbcycia.\n_START_SECTION_\nStatus i ochrona\n_START_PARAGRAPH_\nNa terenie Polski gatunek ten jest obj\xc4\x99ty \xc5\x9bcis\xc5\x82\xc4\x85 ochron\xc4\x85 gatunkow\xc4\x85._NEWLINE_Europejsk\xc4\x85 populacj\xc4\x99 trzmielojada szacuje si\xc4\x99 na ok. 70 tys. par, a polsk\xc4\x85 \xe2\x80\x93 na ok. 2 tys. par. Liczebno\xc5\x9b\xc4\x87 i zag\xc4\x99szczenie populacji s\xc4\x85 zmienne z roku na rok, zale\xc5\xbcnie od dost\xc4\x99pno\xc5\x9bci pokarmu (os). Niekorzystnie na jego populacje wp\xc5\x82ywa budowa monokultur le\xc5\x9bnych, jak te\xc5\xbc zalesianie polan.'