b'\n_START_ARTICLE_\nZawa\xc5\x82\n_START_SECTION_\nEtymologia poj\xc4\x99cia\n_START_PARAGRAPH_\nZ \xc5\x82ac. in = na, w, ku, do \xc5\x9brodka + farctus = napchany, nadziany, nafaszerowany.\n_START_SECTION_\nHistoria poj\xc4\x99cia\n_START_PARAGRAPH_\nWsp\xc3\xb3\xc5\x82czesne rozumienie tego poj\xc4\x99cia ustali\xc5\x82o si\xc4\x99 dopiero na pocz\xc4\x85tku XX wieku._NEWLINE_Pierwotne i dawne znaczenie s\xc5\x82owa infarctus, rozumiane w kategoriach patologii humoralnej, oznacza\xc5\x82o miejscowe \xe2\x80\x9ezag\xc4\x99szczenie\xe2\x80\x9d i \xe2\x80\x9ekonsolidacj\xc4\x99\xe2\x80\x9d czterech humor\xc3\xb3w. Niemiecki patolog Rudolf Virchow (1821-1902) w latach czterdziestych XIX wieku analizowa\xc5\x82 przyczyny powstawania wylew\xc3\xb3w krwi w obr\xc4\x99bie p\xc5\x82uc i zastosowa\xc5\x82 nazw\xc4\x99 infarctus w odniesieniu do szczeg\xc3\xb3lnej postaci zawa\xc5\x82u, jakim jest zawa\xc5\x82 krwotoczny p\xc5\x82uc. Nazwa wi\xc4\x85\xc5\xbce si\xc4\x99 z makroskopowym wygl\xc4\x85dem tej zmiany, robi\xc4\x85cej wra\xc5\xbcenie krwistego \xe2\x80\x9efarszu\xe2\x80\x9d lub \xe2\x80\x9enadzienia\xe2\x80\x9d w ograniczonym obszarze tego narz\xc4\x85du. Polski patolog Tadeusz Browicz (1847-1928) przet\xc5\x82umaczy\xc5\x82 to poj\xc4\x99cie jako nadzianka krwawa, natomiast polskie s\xc5\x82owo zawa\xc5\x82 lub zawalisko w znaczeniu medycznym wyst\xc4\x99puje w S\xc5\x82owniku terminologii lekarskiej polskiej z 1881 roku. W XIX w. zawa\xc5\x82 rozumiano jako: \xe2\x80\x9ewylew krwi w mi\xc4\x85\xc5\xbcszu organu spowodowany zatkaniem t\xc4\x99tnicy ko\xc5\x84cowej. Gdy nast\xc4\x85pi zator przez zatkanie t\xc4\x99tnicy ko\xc5\x84cowej wsteczny strumie\xc5\x84 krwi [z \xc5\xbcy\xc5\x82] prowadzi do nawa\xc5\x82u [...], a nast\xc4\x99pstwem tego jest krwotok. [Zawa\xc5\x82 mo\xc5\xbce powsta\xc4\x87 tylko] w \xc5\x9bledzionie, nerkach, m\xc3\xb3zgu i p\xc5\x82ucach. Z czasem mo\xc5\xbce by\xc4\x87 on wessany [...]\xe2\x80\x9d. My\xc5\x9bl, \xc5\xbce zawa\xc5\x82 jest spowodowany zamkni\xc4\x99ciem t\xc4\x99tnic ko\xc5\x84cowych jako pierwszy przedstawi\xc5\x82 w 1872 roku niemiecki patolog Julius Friedrich Cohnheim (1839-1884). Z opisu tego wynika jednak, \xc5\xbce poj\xc4\x99cie zawa\xc5\x82u wi\xc4\x85zano tylko z jego krwotoczn\xc4\x85 postaci\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra rzeczywi\xc5\x9bcie ma wygl\xc4\x85d "nadzianki"._NEWLINE_W 1842 roku francuski patolog Jean Cruveilhier (1791-1874), a w 1856 austriacki patolog Carl von Rokitansky (1804-1878) oraz Virchow opisali obrazy patomorfologiczne zmian w sercu, mog\xc4\x85ce odpowiada\xc4\x87 zawa\xc5\x82owi mi\xc4\x99\xc5\x9bnia sercowego (nazywane przez nich apoplexia = udar) . Podobnie w 1882 roku niemiecki patolog Ernst Ziegler (1849-1905) wyr\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc5\x82 szczeg\xc3\xb3ln\xc4\x85 posta\xc4\x87 schorzenia serca, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 nazwa\xc5\x82 myomalatio cordis (z \xc5\x82ac. malacia = rozmi\xc4\x99kanie), ale rozumia\xc5\x82 j\xc4\x85 jako rodzaj zwyrodnienia, spowodowanego \xe2\x80\x9ewciskaniem si\xc4\x99\xe2\x80\x9d krwi. Obecno\xc5\x9b\xc4\x87 martwicy (a nie krwotoku) jako wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnika stanu zawa\xc5\x82u, wprowadzono do jego definicji na pocz\xc4\x85tku XX wieku, rozr\xc3\xb3\xc5\xbcniaj\xc4\x85c i wprowadzaj\xc4\x85c poj\xc4\x99cie zawa\xc5\x82u bladego spowodowanego wy\xc5\x82\xc4\x85cznie \xe2\x80\x9ezapchaniem\xe2\x80\x9d skrzeplin\xc4\x85 lub zatorem t\xc4\x99tnicy zaopatruj\xc4\x85cej zmieniony obszar (bez wstecznego dop\xc5\x82ywu krwi \xc5\xbcylnej), oraz zawa\xc5\x82u czerwonego w kt\xc3\xb3rym dochodzi do utrudnienia odp\xc5\x82ywu \xc5\xbcylnego krwi, jako istotnej (a nawet jedynej) przyczyny martwicy. Poj\xc4\x99cie "zawa\xc5\x82u" w sensie klinicznym zacz\xc4\x99\xc5\x82o funkcjonowa\xc4\x87 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej. W odniesieniu do mi\xc4\x99\xc5\x9bnia sercowego nazw\xc4\x99 t\xc4\x99 wprowadzi\xc5\x82 w 1896 roku francuski lekarz Ren\xc3\xa9 Marie (1868-1952), a wed\xc5\x82ug innych niemiecki patolog Carl Weigert (1845-1902) w 1880 roku. W 1910 roku ros. lekarze Wasilij Parmenowicz Obrazcow (1849-1920) i Niko\xc5\x82aj Dymitriewicz Stra\xc5\xbcesko (1876-1952) jako pierwsi opisali pod wzgl\xc4\x99dem klinicznym trzy przypadki zawa\xc5\x82u serca, a jednoznaczny zwi\xc4\x85zek przyczynowy pomi\xc4\x99dzy zakrzepic\xc4\x85 t\xc4\x99tnic wie\xc5\x84cowych a zawa\xc5\x82em serca ustali\xc5\x82 ameryka\xc5\x84ski lekarz James Bryan Herrick (1861-1954) w 1912 roku. Przedtem zmiany narz\xc4\x85dowe o tym charakterze nazywano rozmaicie, najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej \xc5\x82aci\xc5\x84skimi nazwami: apoplexia, infiltratio, hepatisatio, myomalatio.\n_START_SECTION_\nZawa\xc5\x82 moczanowy\n_START_PARAGRAPH_\nTradycyjna nazwa tzw. \xe2\x80\x9ezawa\xc5\x82u\xe2\x80\x9d moczanowego (infarctus uricus), kt\xc3\xb3ry nie jest skutkiem zaburze\xc5\x84 kr\xc4\x85\xc5\xbcenia krwi, ale zmian\xc4\x85 o charakterze zwyrodnieniowym w nerkach (wytr\xc4\x85canie si\xc4\x99 kwasu moczowego), odnosi si\xc4\x99 do historycznego rozumienia zawa\xc5\x82u jako zaburzenia sk\xc5\x82adu "humor\xc3\xb3w".'