b'\n_START_ARTICLE_\nOkaleczanie \xc5\xbce\xc5\x84skich narz\xc4\x85d\xc3\xb3w p\xc5\x82ciowych\n_START_PARAGRAPH_\nOkaleczanie \xc5\xbce\xc5\x84skich narz\xc4\x85d\xc3\xb3w p\xc5\x82ciowych (ang.\xc2\xa0female genital mutilation, FGM), potocznie obrzezanie kobiet lub wyrzezanie \xe2\x80\x93 nielegalne w wielu krajach procedury obejmuj\xc4\x85ce cz\xc4\x99\xc5\x9bciowe lub ca\xc5\x82kowite usuni\xc4\x99cie \xc5\xbce\xc5\x84skich zewn\xc4\x99trznych narz\xc4\x85d\xc3\xb3w p\xc5\x82ciowych, w szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci \xc5\x82echtaczki (klitoridektomia) i warg sromowych mniejszych, lub inne uszkodzenia \xc5\xbce\xc5\x84skich narz\xc4\x85d\xc3\xb3w p\xc5\x82ciowych z przyczyn niemedycznych. Wed\xc5\x82ug wsp\xc3\xb3lnego o\xc5\x9bwiadczenia UNFPA, UNICEF, Mi\xc4\x99dzynarodowego Stowarzyszenia Po\xc5\x82o\xc5\xbcnych (ICM) oraz Mi\xc4\x99dzynarodowej Federacji Ginekolog\xc3\xb3w i Po\xc5\x82o\xc5\xbcnik\xc3\xb3w (FIGO), kt\xc3\xb3re apelowa\xc5\x82y o mobilizacj\xc4\x99 dzia\xc5\x82a\xc5\x84 przeciwko FGM skierowany do pracownik\xc3\xb3w s\xc5\x82u\xc5\xbcby zdrowia na ca\xc5\x82ym \xc5\x9bwiecie: "wycinanie zewn\xc4\x99trznych kobiecych narz\xc4\x85d\xc3\xb3w p\xc5\x82ciowych (Female genital mutilation, FGM) jest pogwa\xc5\x82ceniem praw cz\xc5\x82owieka, wp\xc5\x82ywa na zdrowie i okalecza 3 miliony dziewcz\xc4\x85t rocznie"._NEWLINE_W skrajnych przypadkach okaleczanie \xc5\xbce\xc5\x84skich narz\xc4\x85d\xc3\xb3w p\xc5\x82ciowych polega na usuni\xc4\x99ciu \xc5\x82echtaczki, warg sromowych i sk\xc3\xb3ry ze \xc5\x9bcianek pochwy oraz zaszyciu, co najmniej cz\xc4\x99\xc5\x9bciowym, samego wej\xc5\x9bcia do pochwy. Pozostawiony niewielki otw\xc3\xb3r umo\xc5\xbcliwia jedynie wydostawanie si\xc4\x99 moczu i krwi menstruacyjnej. Ten zabieg, nazywany infibulacj\xc4\x85, jest te\xc5\xbc okre\xc5\x9blany wed\xc5\x82ug metodologii WHO jako FGM \xe2\x80\x9etrzeciego typu\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nTerminologia\n_START_PARAGRAPH_\nDo lat 80-tych FGM by\xc5\x82o szeroko znane jako obrzezanie kobiet, co sugerowa\xc5\x82o r\xc3\xb3wnowa\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 dotkliwo\xc5\x9bci z obrzezaniem m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn. Pocz\xc4\x85wszy od 1929 r. Kenijska Rada Misyjna okre\xc5\x9bla\xc5\x82a to mianem okaleczenia seksualnego kobiet, na wz\xc3\xb3r Marion Scott Stevenson, Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a Misjonarzy w Szkocji. Odnoszenie si\xc4\x99 do tej praktyki jako okaleczanie nasili\xc5\x82o si\xc4\x99 w latach 70-tych. W 1975 roku Rose Oldfield Hayes, ameryka\xc5\x84ska antropolog, u\xc5\xbcy\xc5\x82a terminu okaleczanie \xc5\xbce\xc5\x84skich narz\xc4\x85d\xc3\xb3w p\xc5\x82ciowych w tytule artyku\xc5\x82u opublikowanym w American Ethnologist, a cztery lata p\xc3\xb3\xc5\xbaniej Fran Hosken, austriacko-ameryka\xc5\x84ska pisarka feministyczna nazwa\xc5\x82a to okaleczaniem w swoim wp\xc5\x82ywowym The Hosken Report: Okaleczanie seksualne i narz\xc4\x85d\xc3\xb3w p\xc5\x82ciowych kobiet. Mi\xc4\x99dzyafryka\xc5\x84ski Komitet ds. Tradycyjnych Praktyk Dotycz\xc4\x85cych Zdrowia Kobiet i Dzieci (ang.\xc2\xa0Inter-African Committee on Traditional Practices Affecting the Health of Women and Children) zacz\xc4\x85\xc5\x82 nazywa\xc4\x87 je okaleczaniem \xc5\xbce\xc5\x84skich narz\xc4\x85d\xc3\xb3w p\xc5\x82ciowych w 1990 roku, a \xc5\x9awiatowa Organizacja Zdrowia (WHO) posz\xc5\x82a ich \xc5\x9bladem w 1991 roku. _NEWLINE_W krajach, w kt\xc3\xb3rych "FGM" jest powszechne, wiele wariant\xc3\xb3w praktyki znajduje odzwierciedlenie w dziesi\xc4\x85tkach termin\xc3\xb3w, cz\xc4\x99sto nawi\xc4\x85zuj\xc4\x85cych do oczyszczania. W j\xc4\x99zyku Bambara, u\xc5\xbcywanym g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w Mali, jest ono znane jako bolokoli ("mycie r\xc4\x85k"), a w j\xc4\x99zyku Igbo we wschodniej Nigerii jako isa aru lub iwu aru ("wzi\xc4\x85\xc4\x87 swoj\xc4\x85 k\xc4\x85piel\xe2\x80\x9d).\n_START_SECTION_\nTypy\n_START_PARAGRAPH_\nTyp I: cz\xc4\x99\xc5\x9bciowe lub ca\xc5\x82kowite usuni\xc4\x99cie \xc5\x82echtaczki i/lub napletka \xc5\x82echtaczki. Podtyp Ia dotyczy usuni\xc4\x99cia tylko napletka \xc5\x82echtaczki, jednak bardziej powszechny jest podtyp Ib, czyli usuni\xc4\x99cie \xc5\xbco\xc5\x82\xc4\x99dzi i napletka \xc5\x82echtaczki._NEWLINE_Typ II: polega na ca\xc5\x82kowitym lub cz\xc4\x99\xc5\x9bciowym usuni\xc4\x99ciu warg sromowych wewn\xc4\x99trznych, z lub bez usuni\xc4\x99cia \xc5\xbco\xc5\x82\xc4\x99dzi \xc5\x82echtaczki i warg zewn\xc4\x99trznych. Typ IIa polega na usuni\xc4\x99ciu warg sromowych wewn\xc4\x99trznych; Typ IIb, usuni\xc4\x99ciu \xc5\x82echtaczki i warg sromowych wewn\xc4\x99trznych; oraz Typ IIc, usuni\xc4\x99ciu \xc5\x82echtaczki, warg sromowych wewn\xc4\x99trznych i zewn\xc4\x99trznych._NEWLINE_Typ III: (infibulacja) polega na usuni\xc4\x99ciu zewn\xc4\x99trznych narz\xc4\x85d\xc3\xb3w p\xc5\x82ciowych i scaleniu ran. Pojedynczy otw\xc3\xb3r o \xc5\x9brednicy 2-3 mm pozostaje na przep\xc5\x82yw moczu i p\xc5\x82yn\xc3\xb3w menstruacyjnych._NEWLINE_Typ IV: inne krzywdz\xc4\x85ce procedury dla \xc5\xbce\xc5\x84skich narz\xc4\x85d\xc3\xb3w p\xc5\x82ciowych stosowane w celach pozamedycznych", w tym nak\xc5\x82uwanie, przek\xc5\x82uwanie, nacinanie, skrobanie i kauteryzacja. Obejmuje to wyszczypywanie \xc5\x82echtaczki (symboliczne obrzezanie), przypalanie lub naznaczanie narz\xc4\x85d\xc3\xb3w p\xc5\x82ciowych oraz wprowadzanie substancji do pochwy w celu jej zw\xc4\x99\xc5\xbcenia.\n_START_SECTION_\nWyst\xc4\x99powanie\n_START_PARAGRAPH_\nZwyczaj ten praktykowany ze wzgl\xc4\x99d\xc3\xb3w religijnych lub estetycznych u Egipcjan oraz w\xc5\x9br\xc3\xb3d niekt\xc3\xb3rych lud\xc3\xb3w afryka\xc5\x84skich, a tak\xc5\xbce w\xc5\x9br\xc3\xb3d irackich Kurd\xc3\xb3w i cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 ludno\xc5\x9bci Jemenu. FGM to tak\xc5\xbce niemaj\xc4\x85cy nic wsp\xc3\xb3lnego z religi\xc4\x85 obyczaj wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cy w\xc5\x9br\xc3\xb3d wielu lud\xc3\xb3w Afryki, Ameryki Po\xc5\x82udniowej, pa\xc5\x84stw Azji Po\xc5\x82udniowo-Wschodniej z regionu Jawy, Borneo, Nowej Gwinei i Australii oraz wysp Pacyfiku. Wiadomo, \xc5\xbce wyst\xc4\x99powa\xc5\x82 jeszcze przed pojawieniem si\xc4\x99 islamu i chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84stwa. Wed\xc5\x82ug Herodota (Dzieje 2,37) w Egipcie w czasach mu wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych: cz\xc5\x82onki wstydliwe obrzezuj\xc4\x85 z powod\xc3\xb3w higienicznych (\xe1\xbc\xb0\xce\xb4\xce\xbf\xe1\xbf\x96\xce\xb1 \xcf\x80\xce\xb5\xcf\x81\xce\xb9\xcf\x84\xce\xac\xce\xbc\xce\xbd\xce\xbf\xce\xbd\xcf\x84\xce\xb1\xce\xb9 \xce\xba\xce\xb1\xce\xb8\xce\xb1\xcf\x81\xce\xb5\xce\xb9\xcf\x8c\xcf\x84\xce\xb7\xcf\x84\xce\xbf\xcf\x82 \xce\xb5\xe1\xbc\xb5\xce\xbd\xce\xb5\xce\xba\xce\xb5\xce\xbd), brak wyra\xc5\xbanej wzmianki o kobietach. W I wieku p.n.e. wspomnia\xc5\x82 o tym zwyczaju Strabon (Geografia 17,2,5): Innym szczeg\xc3\xb3lnym zwyczajem Egipcjan [...] jest obrzezywanie ch\xc5\x82opc\xc3\xb3w oraz wycinanie [\xc5\x82echtaczki] u dziewcz\xc4\x85t (\xcf\x80\xce\xb1\xce\xb9\xce\xb4\xce\xaf\xce\xb1 \xce\xba\xce\xb1\xe1\xbd\xb6 \xcf\x84\xe1\xbd\xb8 \xcf\x80\xce\xb5\xcf\x81\xce\xb9\xcf\x84\xce\xad\xce\xbc\xce\xbd\xce\xb5\xce\xb9\xce\xbd \xce\xba\xce\xb1\xe1\xbd\xb6 \xcf\x84\xe1\xbd\xb0 \xce\xb8\xce\xae\xce\xbb\xce\xb5\xce\xb1 \xe1\xbc\x90\xce\xba\xcf\x84\xce\xad\xce\xbc\xce\xbd\xce\xb5\xce\xb9\xce\xbd). _NEWLINE_Wed\xc5\x82ug stanu wiedzy z 2013 \xe2\x80\x9eobrzezanie\xe2\x80\x9d kobiet odnotowano w 28 pa\xc5\x84stwach afryka\xc5\x84skich oraz kilku w Azji, oraz na Bliskim Wschodzie. Rytualne usuwanie \xc5\x82echtaczek metod\xc4\x85 zabieg\xc3\xb3w chirurgicznych jest stosowane g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w Afryce \xc5\x9arodkowej oraz do niedawna praktykowane legalnie w Egipcie (co rzekomo wi\xc4\x85\xc5\xbce si\xc4\x99 z tradycj\xc4\x85 farao\xc5\x84sk\xc4\x85). Obecnie wykonywanie takiego zabiegu jest w Egipcie prawnie zakazane. Do niedawna s\xc4\x85dzono, \xc5\xbce obrzezanie kobiet nie wyst\xc4\x99puje poza kontynentem afryka\xc5\x84skim, jednak najnowsze badania wykaza\xc5\x82y, \xc5\xbce praktyka ta jest rozpowszechniona r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w Kurdystanie i w\xc5\x9br\xc3\xb3d ludno\xc5\x9bci kurdyjskiej w og\xc3\xb3le (Irak, Turcja, Syria, Iran), a tak\xc5\xbce w Jordanii, Arabii Saudyjskiej, Jemenie, Omanie, Katarze, Zjednoczonych Emiratach Arabskich i Bahrajnie oraz w Malezji, Pakistanie, Afganistanie, Brunei, na Malediwach, na Filipinach, w Indonezji i w muzu\xc5\x82ma\xc5\x84skich spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bciach w Indiach. _NEWLINE_Odsetek obrzezanych kobiet w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od kraju przedstawiono w sekcji Dane liczbowe. Dane zbierane przez UNICEF i publikowane w raportach (w tabeli przedstawiono wersj\xc4\x99 z lutego 2018) pochodz\xc4\x85 z r\xc3\xb3\xc5\xbcnych lat, w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od pa\xc5\x84stwa._NEWLINE_Wbrew popularnemu przekonaniu, jakoby by\xc5\x82a to praktyka charakterystyczna tylko dla muzu\xc5\x82man\xc3\xb3w, obrzezanie kobiet przeprowadzaj\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc chrze\xc5\x9bcijanie oraz etiopska mniejszo\xc5\x9b\xc4\x87 judaistyczna (Felaszowie). W \xc5\xbcadnej ze \xc5\x9bwi\xc4\x99tych ksi\xc4\x85g islamu, chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84stwa i judaizmu nie ma wzmianki o tej praktyce. Wed\xc5\x82ug danych z 2013, w niekt\xc3\xb3rych pa\xc5\x84stwach (Nigeria, Tanzania, Niger) obrzezanie kobiet cz\xc4\x99\xc5\x9bciej wyst\xc4\x99puje u grup chrze\xc5\x9bcijan.\n_START_SECTION_\nZnaczenie i pochodzenie\n_START_PARAGRAPH_\nW niekt\xc3\xb3rych spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bciach obrzezanie stanowi okrutny element ceremonii rytualnej i jest uwa\xc5\xbcany za wska\xc5\xbanik przej\xc5\x9bcia m\xc5\x82odych dziewcz\xc4\x85t w wiek doros\xc5\x82y. Og\xc3\xb3lne wierzenie dostrzega w obrzezaniu spos\xc3\xb3b na kontrolowanie seksualno\xc5\x9bci kobiet, gdy\xc5\xbc g\xc5\x82\xc3\xb3wnie gwarantuje ono dochowanie dziewictwa do \xc5\x9blubu, ma r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc chroni\xc4\x87 przed \xe2\x80\x9eniemoralnymi\xe2\x80\x9d zachowaniami. W przypadku dodatkowego zaszycia (infibulacji) ma, wed\xc5\x82ug przekona\xc5\x84 os\xc3\xb3b praktykuj\xc4\x85cych te zabiegi, zapewni\xc4\x87 dziewczynie pi\xc4\x99kno wyra\xc5\xbcone w g\xc5\x82adko\xc5\x9bci jej okolic intymnych, jak\xc4\x85 zyskuje po zabiegu. Obrzezanie ma r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc na celu pozbycie si\xc4\x99 \xc5\x82echtaczki jako zb\xc4\x99dnej, \xe2\x80\x9em\xc4\x99skiej\xe2\x80\x9d cz\xc4\x99\xc5\x9bci kobiety._NEWLINE_Obrzezanie kobiet w por\xc3\xb3wnaniu do obrzezania m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn w mniejszym stopniu wi\xc4\x85\xc5\xbce si\xc4\x99 z czynnikami religijnymi._NEWLINE_Wiek dziewcz\xc4\x85t w momencie obrzezania jest zmienny, mog\xc4\x85 to by\xc4\x87 zar\xc3\xb3wno niemowl\xc4\x99ta, jak i dzieci, nastolatki czy doros\xc5\x82e osoby; przyk\xc5\x82adowo w Burkina Faso zwykle (dane z 2011) wiek obrzezanych dziewcz\xc4\x85t wynosi\xc5\x82 od 1 do 9 lat._NEWLINE_Obrzezanie jest powszechnie praktykowane w Afryce. Na mniejsz\xc4\x85 skal\xc4\x99 zabiegi s\xc4\x85 wykonywane r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w Azji, Azji Mniejszej, na P\xc3\xb3\xc5\x82wyspie Arabskim, w Australii i w Ameryce \xc5\x81aci\xc5\x84skiej. Przypadki obrzezania coraz cz\xc4\x99\xc5\x9bciej mo\xc5\xbcna spotka\xc4\x87 w krajach rozwini\xc4\x99tych, w \xc5\x9brodowiskach imigrant\xc3\xb3w \xc5\xbcyj\xc4\x85cych w krajach bez tradycji obrzezania. W Stanach Zjednoczonych liczba dziewcz\xc4\x85t, kt\xc3\xb3re przesz\xc5\x82y obrzezanie w latach 1990\xe2\x80\x932012 zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82a si\xc4\x99 ponad trzykrotnie.\n_START_SECTION_\nKrytyka i przeciwdzia\xc5\x82anie\n_START_PARAGRAPH_\nW przeciwie\xc5\x84stwie do obrzezania m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn (kt\xc3\xb3re skutkuje pewnymi korzy\xc5\x9bciami, jak zmniejszenie ryzyka zaka\xc5\xbcenia wirusem HIV), obrzezanie kobiet jest uznawane przez wiele \xc5\x9brodowisk i organizacji za pogwa\xc5\x82cenie praw cz\xc5\x82owieka. Skutkowa\xc4\x87 mo\xc5\xbce przewlek\xc5\x82ym b\xc3\xb3lem, infekcj\xc4\x85, zespo\xc5\x82em stresu pourazowego, pozbawieniem przyjemno\xc5\x9bci z praktyk seksualnych oraz dodatkowego ryzyka przy porodzie, jak intensywniejsze, ni\xc5\xbc normalne krwawienie po porodzie czy konieczno\xc5\x9b\xc4\x87 przeprowadzenia cesarskiego ci\xc4\x99cia. Ryzyko wi\xc4\x85\xc5\xbce si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc z rozpocz\xc4\x99ciem praktyk seksualnych ze wzgl\xc4\x99du na ryzyko rozszarpania zaszytej tkanki i infekcji oraz obrz\xc4\x99ku limfatycznego pochwy. Organizacje zajmuj\xc4\x85ce si\xc4\x99 prawami cz\xc5\x82owieka uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85 praktyk\xc4\x99 obrzezania kobiet za niedozwolone formy modyfikacji fizycznej integralno\xc5\x9bci osoby, tym bardziej, \xc5\xbce s\xc4\x85 one cz\xc4\x99sto wykonywane na zbyt m\xc5\x82odych i bezbronnych kobietach, kt\xc3\xb3re nie s\xc4\x85 w stanie wyra\xc5\xbca\xc4\x87 na nie \xc5\x9bwiadomej zgody._NEWLINE_Obrzezanie kobiet jest nielegalne w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci kraj\xc3\xb3w \xc5\x9bwiata. Znanymi przeciwniczkami obrzezania kobiet s\xc4\x85: aktywistka somalijskiego pochodzenia Ayaan Hirsi Ali, somalijska modelka i pisarka Waris Dirie oraz malijska wokalistka i modelka Inna Modja._NEWLINE_Deklaracja o eliminacji przemocy wobec kobiet (1993) pot\xc4\x99pia okaleczanie \xc5\xbce\xc5\x84skich narz\xc4\x85d\xc3\xb3w p\xc5\x82ciowych (female genital mutilation) w art. 2a._NEWLINE_Konwencja o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej w art. 38 zobowi\xc4\x85zuje strony do zakazu wszelkiego okaleczania ca\xc5\x82o\xc5\x9bci lub cz\xc4\x99\xc5\x9bci warg sromowych wi\xc4\x99kszych, warg sromowych mniejszych lub \xc5\x82echtaczki, a tak\xc5\xbce zach\xc4\x99cania lub zmuszania do poddania si\xc4\x99 takim zabiegom. _NEWLINE_Do wprowadzenia i przestrzegania stosownych zakaz\xc3\xb3w wzywaj\xc4\x85 Komitet ds. Likwidacji Dyskryminacji Kobiet i Komitet Praw Cz\xc5\x82owieka.  _NEWLINE_Kodeks karny (1997) w art. 156 za spowodowanie trwa\xc5\x82ego okaleczenia grozi pozbawieniem wolno\xc5\x9bci od 3 do 15 lat, a je\xc5\x9bli wynikiem okaleczenia by\xc5\x82a \xc5\x9bmier\xc4\x87 - kara od lat 5 do 15 lat, lub 25 lat pozbawienia wolno\xc5\x9bci albo do\xc5\xbcywotnie pozbawienie wolno\xc5\x9bci. W 2017 roku Czes\xc5\x82aw K\xc5\x82ak w Przegl\xc4\x85dzie Wi\xc4\x99ziennictwa Polskiego zaprezentowa\xc5\x82 projekt nowelizacji polskiego kodeksu karnego rozszerzaj\xc4\x85cy zakres penalizacji o "okaleczenie \xc5\xbce\xc5\x84skich narz\xc4\x85d\xc3\xb3w p\xc5\x82ciowych", kt\xc3\xb3re definiuje jako "doprowadzenie przemoc\xc4\x85, gro\xc5\xbab\xc4\x85 bezprawn\xc4\x85 lub podst\xc4\x99pem do poddania si\xc4\x99 czynno\xc5\x9bciom okaleczaj\xc4\x85cym \xc5\xbce\xc5\x84skie narz\xc4\x85dy p\xc5\x82ciowe oraz handel lud\xc5\xbami w celu przeprowadzenia czynno\xc5\x9bci okaleczaj\xc4\x85cych \xc5\xbce\xc5\x84skie narz\xc4\x85dy p\xc5\x82ciowe".\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nKlitoridektomia wykonywana by\xc5\x82a przy pr\xc3\xb3bach zmiany orientacji seksualnej lesbijek. Do lat 40. XX wieku pr\xc3\xb3bowano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc klitoridektomi\xc4\x85 leczy\xc4\x87 padaczk\xc4\x99, szale\xc5\x84stwo, masturbacj\xc4\x99 i histeri\xc4\x99.'