b'\n_START_ARTICLE_\nRepresje ZSRR wobec Polak\xc3\xb3w i obywateli polskich 1939\xe2\x80\x931946\n_START_SECTION_\nDeportacje 1939\xe2\x80\x931941\n_START_PARAGRAPH_\nZaj\xc4\x99cie blisko po\xc5\x82owy terytorium II RP przez wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracuj\xc4\x85cy z III Rzesz\xc4\x85 ZSRR spowodowa\xc5\x82o zastosowanie wobec wszystkich zamieszkuj\xc4\x85cych te obszary narod\xc3\xb3w zasady zbiorowej odpowiedzialno\xc5\x9bci. Pierwszych obywateli polskich, blisko 55 000 uchod\xc5\xbac\xc3\xb3w z centralnej i zachodniej Polski, wysiedlono ju\xc5\xbc w pa\xc5\xbadzierniku 1939 r. Przesiedlono ich do wschodnich obwod\xc3\xb3w Bia\xc5\x82oruskiej i Ukrai\xc5\x84skiej SRR, w ramach tzw. roz\xc5\x82adowywania miast kresowych. Przesuni\xc4\x99cia \xe2\x80\x9ebie\xc5\xbce\xc5\x84c\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d, bo tak w terminologii NKWD okre\xc5\x9blano polsk\xc4\x85 ludno\xc5\x9b\xc4\x87 uchod\xc5\xbacz\xc4\x85, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie \xc5\xbbyd\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3ra znalaz\xc5\x82a si\xc4\x99 w sowieckiej strefie okupacyjnej, odby\xc5\x82y si\xc4\x99 zanim oficjalnie podj\xc4\x99to uchwa\xc5\x82\xc4\x99 o przy\xc5\x82\xc4\x85czeniu ziem tzw. Zach. Bia\xc5\x82orusi i Zach. Ukrainy do ZSRR. W grudniu 1939 w\xc5\x82adze radzieckie podj\xc4\x99\xc5\x82y ostateczn\xc4\x85 decyzj\xc4\x99 o przyst\xc4\x85pieniu do usuwania niepewnego politycznie elementu z zaj\xc4\x99tych obszar\xc3\xb3w. 5 grudnia 1939 RKL ZSRR podj\xc4\x99\xc5\x82a uchwa\xc5\x82\xc4\x99 nr 1001-558 ss o wysiedleniu osadnik\xc3\xb3w i s\xc5\x82u\xc5\xbcby le\xc5\x9bnej z zach. obw. Bia\xc5\x82oruskiej i Ukrai\xc5\x84skiej SRR. Kilka dni p\xc3\xb3\xc5\xbaniej dyrektywy \xc5\x81. Berii na\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82y na przysz\xc5\x82ych szef\xc3\xb3w operacji \xc5\x81. Canaw\xc4\x99 (Lud. Kom. Spraw Wewn. BSRR) i I. Sierowa (Lud. Kom. Spraw Wewn. USRR) obowi\xc4\x85zek przeprowadzenia specjalnych spis\xc3\xb3w rodzin podlegaj\xc4\x85cych deportacji. 29 grudnia 1939 RKL ZSRR zatwierdzi\xc5\x82a Instrukcj\xc4\x99 LKSW ZSRR o porz\xc4\x85dku przesiedlania polskich osadnik\xc3\xb3w z zachodnich obwod\xc3\xb3w USRR i BSRR, oraz Regulamin osad specjalnych i zasady zatrudniania osadnik\xc3\xb3w wysiedlanych z zachodnich obwod\xc3\xb3w USRR i BSRR._NEWLINE_Pierwsza deportacja mia\xc5\x82a miejsce 10 lutego, kolejne 13-14 kwietnia oraz w okresie maj-lipiec 1940 roku. Ostatnia odby\xc5\x82a si\xc4\x99 w maju i czerwcu 1941, tu\xc5\xbc przed atakiem Niemiec na ZSRR. Pierwsze trzy dzieli\xc5\x82 przedzia\xc5\x82 dw\xc3\xb3ch miesi\xc4\x99cy niezb\xc4\x99dny na dojazd przygotowanych wcze\xc5\x9bniej sk\xc5\x82ad\xc3\xb3w z zes\xc5\x82a\xc5\x84cami do miejsc przymusowego ich osiedlenia i powr\xc3\xb3t po now\xc4\x85 grup\xc4\x99. W tym czasie przygotowywano wszystkie niezb\xc4\x99dne rozkazy i plany odno\xc5\x9bnie przebiegu akcji i miejsc rozlokowania kolejnych kontyngent\xc3\xb3w. Przeci\xc4\x99tny sk\xc5\x82ad sk\xc5\x82ada\xc4\x87 si\xc4\x99 mia\xc5\x82 z 55 wagon\xc3\xb3w towarowych do przewozu ludno\xc5\x9bci, 1 osobowego dla konwoju, 4 towarowych do przewozu ci\xc4\x99\xc5\xbcszego baga\xc5\xbcu oraz 1 sanitarnego. W jednym wagonie (dwuosiowym) teoretycznie powinno jecha\xc4\x87 nie wi\xc4\x99cej ni\xc5\xbc 25-30 os\xc3\xb3b. Tak wi\xc4\x99c typowy transport obejmowa\xc4\x87 winien ok. 1200-1500 os\xc3\xb3b. Z ka\xc5\xbcdym transportem winien te\xc5\xbc jecha\xc4\x87 poza konwojem felczer i dwie piel\xc4\x99gniarki, za\xc5\x9b podczas drogi codziennie konw\xc3\xb3j winien wyda\xc4\x87 deportowanym jeden gor\xc4\x85cy posi\xc5\x82ek i 800 g chleba na osob\xc4\x99. Jednak wszystkie te zarz\xc4\x85dzenia pozosta\xc5\x82y jedynie na papierze, a warunki jazdy zale\xc5\xbca\xc5\x82y wy\xc5\x82\xc4\x85cznie od dobrej woli wojsk konwojuj\xc4\x85cych.\n_START_SECTION_\nPierwsza deportacja\n_START_PARAGRAPH_\nWyw\xc3\xb3zka 10 II 1940 obj\xc4\x99\xc5\x82a g\xc5\x82\xc3\xb3wnie ludno\xc5\x9b\xc4\x87 miejscow\xc4\x85. Polacy stanowili w tym kontyngencie 70% wszystkich wywo\xc5\xbconych, pozosta\xc5\x82e 30% ludno\xc5\x9b\xc4\x87 bia\xc5\x82oruska i ukrai\xc5\x84ska. Wywo\xc5\xbcono przede wszystkim osadnik\xc3\xb3w wojskowych, \xc5\x9brednich i ni\xc5\xbcszych urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w pa\xc5\x84stwowych, s\xc5\x82u\xc5\xbcb\xc4\x99 le\xc5\x9bn\xc4\x85 oraz pracownik\xc3\xb3w PKP. Zabierano ca\xc5\x82e rodziny bez wyj\xc4\x85tku. Zgodnie ze \xc5\x9bci\xc5\x9ble tajnymi materia\xc5\x82ami sowieckimi deportowano ok. 140 tys. os\xc3\xb3b. Zes\xc5\x82a\xc5\x84c\xc3\xb3w rozlokowano w Komi ASRR, w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnych obwodach RFSRR: archangielskim, czelabi\xc5\x84skim, czka\xc5\x82owskim, gorkowskim, irkuckim, iwanowskim, jaros\xc5\x82awskim, kirowskim, mo\xc5\x82otowskim, nowosybirskim, omskim, swierd\xc5\x82owskim i wo\xc5\x82ogodzkim, w Jakuckiej i Baszkirskiej ASRR oraz Kraju Krasnojarskim i A\xc5\x82tajskim. Wysiedlony kontyngent okre\xc5\x9blono mianem \xe2\x80\x9espiecpieriesieliency-osadniki\xe2\x80\x9d. Bardzo z\xc5\x82e warunki atmosferyczne, praca ponad si\xc5\x82y przy wyr\xc4\x99bie las\xc3\xb3w oraz osady o charakterze prawie \xc5\xbce \xc5\x82agrowym i takiej dyscyplinie pracy, do kt\xc3\xb3rych trafi\xc5\x82a deportowana ludno\xc5\x9b\xc4\x87, sprawi\xc5\x82y, \xc5\xbce \xc5\x9bmiertelno\xc5\x9b\xc4\x87 tego kontyngentu by\xc5\x82a najwy\xc5\xbcsza, i wynios\xc5\x82a w ju\xc5\xbc pierwszych miesi\xc4\x85cach zes\xc5\x82ania oko\xc5\x82o 3-4%.\n_START_SECTION_\nDruga deportacja\n_START_PARAGRAPH_\nW czasie drugiej deportacji (13-14 kwietnia 1940) wysiedleniu podlega\xc5\x82y rodziny wrog\xc3\xb3w ustroju: urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w pa\xc5\x84stwowych, wojskowych, policjant\xc3\xb3w, s\xc5\x82u\xc5\xbcby wi\xc4\x99ziennej, nauczycieli, dzia\xc5\x82aczy spo\xc5\x82ecznych, kupc\xc3\xb3w, przemys\xc5\x82owc\xc3\xb3w i bankier\xc3\xb3w, oraz rodziny os\xc3\xb3b aresztowanych dotychczas przez NKWD i zatrzymanych przy nielegalnej pr\xc3\xb3bie przekroczenia granicy niemiecko-radzieckiej. Jednak akcja ta by\xc5\x82a du\xc5\xbco \xc5\x82agodniejsza od pierwszej. Z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82y si\xc4\x99 na to zar\xc3\xb3wno warunki termiczne (wiosna), jak i stopie\xc5\x84 winy wywo\xc5\xbconych. O ile bowiem pierwsza wyw\xc3\xb3zka klasyfikowa\xc5\x82a si\xc4\x99 wy\xc5\x82\xc4\x85cznie do osad specjalnych, o tyle nowi zes\xc5\x82a\xc5\x84cy, okre\xc5\x9blani przez NKWD jako \xe2\x80\x9eadministratiwno-wys\xc5\x82annyje\xe2\x80\x9d podlegali jedynie przymusowemu przesiedleniu na nowe, wyznaczone miejsca sta\xc5\x82ego pobytu. W ramach tej akcji zes\xc5\x82ano ok. 61\xc2\xa0tys. os\xc3\xb3b. Wyj\xc4\x85tkowo du\xc5\xbcy by\xc5\x82 w tym przypadku odsetek kobiet i dzieci, wynosi\xc5\x82 bowiem do 80% ca\xc5\x82o\xc5\x9bci transport\xc3\xb3w. Ludno\xc5\x9b\xc4\x87 t\xc4\x99 osadzono w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym Kazachstanie, w obwodach: aktiubi\xc5\x84skim, akmoli\xc5\x84skim, kustanajskim, pietropaw\xc5\x82owskim, karagandyjskim, semipa\xc5\x82aty\xc5\x84skim, paw\xc5\x82odarskim i p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-kazachsta\xc5\x84skim, kilka tysi\xc4\x99cy skierowano te\xc5\xbc do obwodu czelabi\xc5\x84skiego. W maju 1940, w ramach uzupe\xc5\x82niania kontyngent\xc3\xb3w lutowego i kwietniowego, wywieziono niewielkie grupy Polak\xc3\xb3w, \xc5\xbbyd\xc3\xb3w i Bia\xc5\x82orusin\xc3\xb3w z powiatu bia\xc5\x82ostockiego, lidzkiego i grodzie\xc5\x84skiego.\n_START_SECTION_\nTrzecia deportacja\n_START_PARAGRAPH_\nTrzecia deportacja (maj-lipiec 1940) obj\xc4\x99\xc5\x82a g\xc5\x82\xc3\xb3wnie uchod\xc5\xbac\xc3\xb3w z centralnej i zachodniej Polski przyby\xc5\x82ych w czasie dzia\xc5\x82a\xc5\x84 wojennych na tereny, kt\xc3\xb3re znalaz\xc5\x82y si\xc4\x99 potem pod okupacj\xc4\x85 radzieck\xc4\x85. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 deportowanych stanowili \xc5\xbbydzi (do 80% ca\xc5\x82o\xc5\x9bci kontyngentu), Bia\xc5\x82orusini i Ukrai\xc5\x84cy. Liczba zes\xc5\x82a\xc5\x84c\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rych w dokumentach sowieckich okre\xc5\x9bla si\xc4\x99 mianem \xe2\x80\x9espiecpieriesielency-bie\xc5\xbcency\xe2\x80\x9d, wynios\xc5\x82a ponad 80\xc2\xa0tys. os\xc3\xb3b. Zostali oni przesiedleni do Autonomicznych Republik Radzieckich: Jakuckiej, Komi i Maryjskiej, A\xc5\x82tajskiego i Krasnojarskiego Kraju, oraz do nast\xc4\x99puj\xc4\x85cych obwod\xc3\xb3w RFSRR: archangielskiego, czelabi\xc5\x84skiego, gorkowskiego, irkuckiego, mo\xc5\x82otowskiego, nowosybirskiego, omskiego, swierd\xc5\x82owskiego i wo\xc5\x82ogodzkiego. Wiele rodzin z racji tzw. jako\xc5\x9bci kontyngentu umieszczono, podobnie jak zes\xc5\x82a\xc5\x84c\xc3\xb3w z lutego 1940, w specjalnych osadach pod ca\xc5\x82kowit\xc4\x85 kontrol\xc4\x85 NKWD.\n_START_SECTION_\nCzwarta deportacja\n_START_PARAGRAPH_\nW czasie czwartej wyw\xc3\xb3zki (maj-czerwiec 1941) na wsch\xc3\xb3d pojecha\xc5\x82a g\xc5\x82\xc3\xb3wnie ludno\xc5\x9b\xc4\x87 ze \xc5\x9brodowisk inteligenckich, pozostali jeszcze uchod\xc5\xbacy, rodziny kolejarzy, rodziny os\xc3\xb3b aresztowanych przez NKWD w czasie drugiego roku okupacji, wykwalifikowanych robotnik\xc3\xb3w oraz rzemie\xc5\x9blnik\xc3\xb3w. Dotkn\xc4\x99\xc5\x82a ona szczeg\xc3\xb3lnie mocno Bia\xc5\x82ostocczyzn\xc4\x99, Grodzie\xc5\x84szczyzn\xc4\x99 i Wile\xc5\x84szczyzn\xc4\x99. Ca\xc5\x82a akcja odby\xc5\x82a si\xc4\x99 niejako w dw\xc3\xb3ch oddzielnych cyklach. W maju rozpocz\xc4\x99to wysiedlenie ludno\xc5\x9bci z Zachodniej Ukrainy, w czerwcu z Zachodniej Bia\xc5\x82orusi i republik nadba\xc5\x82tyckich \xe2\x80\x93 Litwy, \xc5\x81otwy i Estonii. W sumie deportowano ponad 85\xc2\xa0tys. os\xc3\xb3b. Nie s\xc4\x85 to jednak liczby do ko\xc5\x84ca potwierdzone, bowiem wybuch wojny zaskoczy\xc5\x82 niekt\xc3\xb3re transporty jeszcze na ziemiach bia\xc5\x82oruskich, co spowodowa\xc5\x82o utkni\xc4\x99cie poci\xc4\x85g\xc3\xb3w i do\xc5\x9b\xc4\x87 du\xc5\xbce straty w ludziach \xe2\x80\x93 si\xc4\x99gaj\xc4\x85ce nawet kilkunastu procent ca\xc5\x82o\xc5\x9bci transportu. Deportowanych tych przypisano do kategorii \xe2\x80\x9essylno-posielency\xe2\x80\x9d. Okre\xc5\x9blono te\xc5\xbc czas trwania zsy\xc5\x82ki na 20 lat. Rozmieszczeni oni zostali w A\xc5\x82tajskim i Krasnojarskim Kraju, Kazachskiej SRR, obwodzie nowosybirskim oraz dorzeczu Katuni i Biji. Zdaniem Wiktora Suworowa, wysiedlenia dokonywane w dniach 13-20 czerwca 1941 w pasie 100 km od granicy mia\xc5\x82y na celu oczyszczenie granicy na wypadek wojny z Niemcami.\n_START_SECTION_\nAresztowania 1939\xe2\x80\x931941\n_START_PARAGRAPH_\nPodstawowym instrumentem radzieckiej polityki wobec narod\xc3\xb3w ujarzmionych by\xc5\x82y masowe aresztowania grup ludno\xc5\x9bci dokonywane w imi\xc4\x99 przekonania o odpowiedzialno\xc5\x9bci zbiorowej okre\xc5\x9blonego spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa. W latach 1939\xe2\x80\x931941 aresztowano na wschodnich obszarach II RP 110 tysi\xc4\x99cy os\xc3\xb3b. Los aresztowanych by\xc5\x82 r\xc3\xb3\xc5\xbcny. Oko\xc5\x82o 40 tysi\xc4\x99cy os\xc3\xb3b trafi\xc5\x82o do oboz\xc3\xb3w pracy na Workucie. Grup\xc4\x99 aresztowanych znajduj\xc4\x85cych si\xc4\x99 w wi\xc4\x99zieniach na Bia\xc5\x82orusi oraz Ukrainie wymordowano wiosn\xc4\x85 1940 roku w Bykowni pod Kijowem oraz Kuropatach pod Mi\xc5\x84skiem (\xc5\x82\xc4\x85cznie 7305 os\xc3\xb3b). Oko\xc5\x82o 10 tysi\xc4\x99cy wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w wymordowano podczas ewakuacji wi\xc4\x99zie\xc5\x84 przed nadchodz\xc4\x85c\xc4\x85 armi\xc4\x85 niemieck\xc4\x85 latem 1941 roku. Los wielu wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w pozostaje nieznany.\n_START_SECTION_\nPrze\xc5\x9bladowania Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a\n_START_PARAGRAPH_\nKomuni\xc5\x9bci radzieccy widzieli w Ko\xc5\x9bciele katolickim ostoj\xc4\x99 polskiej to\xc5\xbcsamo\xc5\x9bci, co \xc5\x82\xc4\x85cznie z wynikaj\xc4\x85cymi z ideologii  komunistycznej planami wprowadzenie ateizmu pa\xc5\x84stwowego spowodowa\xc5\x82o, \xc5\xbce prze\xc5\x9bladowa\xc5\x84 nie unikn\xc4\x85\xc5\x82 Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82. Sowiecka strefa okupacyjna obj\xc4\x99\xc5\x82a tereny 6 polskich diecezji rzymskokatolickich: wile\xc5\x84skiej, przemyskiej, pi\xc5\x84skiej, lwowskiej, \xc5\x82om\xc5\xbcy\xc5\x84skiej, \xc5\x82uckiej. 11 pa\xc5\xbadziernika 1939 r. NKWD wyda\xc5\x82o wytyczne dla swoich funkcjonariuszy, dotycz\xc4\x85ce walki z Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82em. Zgodnie z nimi inwigilacji poddano ksi\xc4\x99\xc5\xbcy diecezjalnych, za\xc5\x82o\xc5\xbcono im teczki personalne, stworzono z m.in ko\xc5\x9bcielnych, organist\xc3\xb3w, ludzi aktywnych w parafiach sie\xc4\x87 donosicieli na ksi\xc4\x99\xc5\xbcy. Wykorzystywano te\xc5\xbc donosicielstwo ze strony biedoty \xc5\xbcydowskiej, wrogo nastawionej do Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a katolickiego._NEWLINE_Niemal natychmiastowo zamkni\xc4\x99to i obrabowano instytucje ko\xc5\x9bcielne: szko\xc5\x82y katolickie, seminaria, zak\xc5\x82ady opieku\xc5\x84cze, instytucje charytatywne, stowarzyszenia, wydawnictwa itp., a zagrabione mienie rozdano osobom zakwalifikowanym przez w\xc5\x82adze do biedoty. Parafie ob\xc5\x82o\xc5\xbcono powinno\xc5\x9bciami finansowymi niemo\xc5\xbcliwymi do spe\xc5\x82nienia, a ich niespe\xc5\x82nienie skutkowa\xc5\x82o kolejnymi rabunkami. Zabroniono jakiejkolwiek aktywno\xc5\x9bci religijnej poza \xc5\x9bwi\xc4\x85tyniami, z\xc5\x82amanie tego zakazu by\xc5\x82o kwalifikowane jako dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 kontrrewolucyjna i antypa\xc5\x84stwowa. Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82y pozosta\xc5\x82y otwarte, lecz wroga polityka pa\xc5\x84stwa sowieckiego spycha\xc5\x82a Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 do katakumb. Zakazano nauczania religii do 18 roku \xc5\xbcycia, katecheza m\xc5\x82odzie\xc5\xbcy wed\xc5\x82ug prawa sowieckiego by\xc5\x82a antypa\xc5\x84stwow\xc4\x85 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci\xc4\x85 przest\xc4\x99pcz\xc4\x85._NEWLINE_Po agresji ZSRR na Polsk\xc4\x99 z r\xc4\x85k sowieckich grup dywersyjnych \xc5\x9bmier\xc4\x87 ponios\xc5\x82o 9 ksi\xc4\x99\xc5\xbcy i kilku kleryk\xc3\xb3w, natomiast podczas okupacji sowieckiej wed\xc5\x82ug szacunk\xc3\xb3w \xc5\x9bmier\xc4\x87 ponios\xc5\x82o od 120 do 240 ksi\xc4\x99\xc5\xbcy, za\xc5\x9b oko\xc5\x82o 100 ksi\xc4\x99\xc5\xbcy wys\xc5\x82ano do \xc5\x82agr\xc3\xb3w. Wprawdzie liczba duchownych zamordowanych na terenach Polski okupowanych przez Niemcy by\xc5\x82a znacznie wy\xc5\xbcsza ni\xc5\xbc na terenach pod okupacj\xc4\x85 radzieck\xc4\x85, to jednak prze\xc5\x9bladowania Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a po stronie radzieckiej by\xc5\x82y bardziej dotkliwe i wyniszczaj\xc4\x85ce, co wynika\xc5\x82o z wykszta\xc5\x82conej ju\xc5\xbc skuteczno\xc5\x9bci w walce z religi\xc4\x85 radzieckiego aparatu terroru pa\xc5\x84stwowego. Co wi\xc4\x99cej Zwi\xc4\x85zek Radziecki przygotowywa\xc5\x82 masowe aresztowania i egzekucje polskiego duchowie\xc5\x84stwa, jednak te plany zosta\xc5\x82y pokrzy\xc5\xbcowane przez atak Niemiec na ZSRR, w trakcie kt\xc3\xb3rego Sowieci podczas masakr wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w przez NKWD zd\xc4\x85\xc5\xbcyli zamordowa\xc4\x87 42 ksi\xc4\x99\xc5\xbcy.\n_START_SECTION_\nInne formy represji\n_START_PARAGRAPH_\nRe\xc5\xbcim radziecki stosowa\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc inne formy represji, aby zniszczy\xc4\x87 polskie oblicze Kres\xc3\xb3w Wschodnich. Do Armii Czerwonej wcielono ok. 150 tysi\xc4\x99cy Polak\xc3\xb3w. Polacy wcieleni do wojska ZSRR gin\xc4\x99li w 1940 roku w Finlandii oraz w pocz\xc4\x85tkowych miesi\xc4\x85cach wojny radziecko-niemieckiej. Oko\xc5\x82o 100 tysi\xc4\x99cy os\xc3\xb3b wcielono do specjalnych batalion\xc3\xb3w budowlanych zwanych strojbatami.\n_START_SECTION_\nPodsumowanie\n_START_PARAGRAPH_\nW sumie, w ci\xc4\x85gu 15 miesi\xc4\x99cy radzieckiej okupacji, wed\xc5\x82ug wylicze\xc5\x84, na wsch\xc3\xb3d trafi\xc5\x82o od 330 tys. przez 1 mln 80 tys. do 1,5 mln. Do tych pierwszych wylicze\xc5\x84 nale\xc5\xbcy doda\xc4\x87 osadzonych w wi\xc4\x99zieniach, skazanych i zes\xc5\x82anych do oboz\xc3\xb3w pracy przymusowej, je\xc5\x84c\xc3\xb3w wojennych, m\xc5\x82odzie\xc5\xbc wcielon\xc4\x85 do Armii Czerwonej i \xe2\x80\x9estrojbatalion\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d (grup budowlanych) oraz wszystkich wywiezionych mniej lub bardziej przymusowo do pracy w radzieckich fabrykach i kopalniach. W sumie otrzymamy orientacyjn\xc4\x85 liczb\xc4\x99 ok. 475\xc2\xa0000 obywateli II RP, kt\xc3\xb3rzy w okresie wrzesie\xc5\x84 1939 \xe2\x80\x93 czerwiec 1941 dostali si\xc4\x99 w tryby radzieckiego systemu terroru. Do chwili podpisania umowy Sikorski-Majski i wydania przez w\xc5\x82adze radzieckie w sierpniu 1941 aktu amnestii wobec zes\xc5\x82anych obywateli polskich ponad 58 tys. spo\xc5\x9br\xc3\xb3d osadzonych w obozach, specposio\xc5\x82kach, kopalniach i na wolnym zes\xc5\x82aniu zmar\xc5\x82o z g\xc5\x82odu, zimna, chor\xc3\xb3b i wyczerpania spowodowanego ponadludzk\xc4\x85 prac\xc4\x85 fizyczn\xc4\x85 i zepchni\xc4\x99ciem na margines sowieckiego spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa.\n_START_SECTION_\nCz\xc4\x99\xc5\x9bciowa zmiana kursu polityki Stalina wobec Polak\xc3\xb3w w latach 1940\xe2\x80\x931941\n_START_PARAGRAPH_\nU schy\xc5\x82ku 1940 roku stosunki niemiecko-radzieckie wesz\xc5\x82y w stadium och\xc5\x82odzenia, co by\xc5\x82o spowodowane planami ekspansji III Rzeszy na wsch\xc3\xb3d oraz ZSRR. R\xc3\xb3wnolegle do przygotowa\xc5\x84 niemieckich w ramach planu \xe2\x80\x9eBarbarossa\xe2\x80\x9d Stalin przygotowywa\xc5\x82 plan uderzenia wyprzedzaj\xc4\x85cego na Niemcy, kt\xc3\xb3re mia\xc5\x82o uniemo\xc5\xbcliwi\xc4\x87 armii niemieckiej przej\xc4\x99cie inicjatywy strategicznej. Poniewa\xc5\xbc sowiecka ofensywa mia\xc5\x82a by\xc4\x87 realizowana na ziemiach polskich, Stalin podj\xc4\x85\xc5\x82 pr\xc3\xb3b\xc4\x99 nawi\xc4\x85zania wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy z niekt\xc3\xb3rymi politykami polskimi za po\xc5\x9brednictwem Kazimierza Bartla. R\xc3\xb3wnolegle zgodnie z dyrektyw\xc4\x85 Stalina z 2 listopada 1940 roku \xc5\x81awrientij Beria rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 organizowanie dywizji polskiej u boku Armii Czerwonej. Odmowa Kazimierza Bartla oraz wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci polskich oficer\xc3\xb3w uniemo\xc5\xbcliwi\xc5\x82a jednak szersz\xc4\x85 wsp\xc3\xb3\xc5\x82prac\xc4\x99 na p\xc5\x82aszczy\xc5\xbanie politycznej oraz stworzenie dywizji polskiej w ZSRR._NEWLINE_W\xc5\x82adze sowieckie raz jeszcze podj\xc4\x99\xc5\x82y w lecie 1941 pr\xc3\xb3b\xc4\x99 sformowania dywizji polskiej w ZSRR (dyrektywa z 4 czerwca 1941 roku). Dywizj\xc4\x99 polsk\xc4\x85 miano sformowa\xc4\x87 z Polak\xc3\xb3w wcielonych uprzednio do strojbatalion\xc3\xb3w czyli batalion\xc3\xb3w pracy._NEWLINE_Zamierzenia te przekre\xc5\x9bli\xc5\x82o uderzenie niemieckie na wsch\xc3\xb3d w dniu 22 czerwca 1941 roku. We wspomnianym okresie nast\xc4\x85pi\xc5\x82o cz\xc4\x99\xc5\x9bciowe i przej\xc5\x9bciowe z\xc5\x82agodzenie polityki sowieckiej wobec ludno\xc5\x9bci polskiej i polskich je\xc5\x84c\xc3\xb3w wojennych.\n_START_SECTION_\nRepresje 1944\xe2\x80\x931946\n_START_PARAGRAPH_\nW latach 1944\xe2\x80\x931946, a wi\xc4\x99c po opanowaniu ziem polskich przez wojska radzieckie, zorganizowany na nich aparat represji kontynuowa\xc5\x82 polityk\xc4\x99 z lat 1939\xe2\x80\x931941. Dokonywano aresztowa\xc5\x84, internowa\xc5\x84 oraz deportacji ludno\xc5\x9bci polskiej w ramach tocz\xc4\x85cej si\xc4\x99 faktycznie wojny domowej pomi\xc4\x99dzy polskim podziemiem niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bciowym a si\xc5\x82ami politycznymi ustanowionymi przez Stalina w Polsce poja\xc5\x82ta\xc5\x84skiej. W tym samym okresie w\xc5\x82adze radzieckie dokonywa\xc5\x82y ostatecznej depolonizacji Kres\xc3\xb3w Wschodnich, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 rozpocz\xc4\x99to ju\xc5\xbc po opanowaniu Wilna i Lwowa przez wojska radzieckie w lipcu 1944 roku._NEWLINE_Sumarycznie ocenia si\xc4\x99, \xc5\xbce na ziemiach wschodnich II RP wcielonych do ZSRR aresztowano, internowano i deportowano 40 do 50 tysi\xc4\x99cy os\xc3\xb3b. Polskie podziemie niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bciowe na ziemi grodzie\xc5\x84skiej utrzymywa\xc5\x82o si\xc4\x99 do 1948 roku, a sporadycznie do pocz\xc4\x85tku lat 50. Walka z nim powodowa\xc5\x82a zaostrzanie si\xc4\x99 spirali stalinowskich represji na dawnych polskich ziemiach wschodnich. Z ziem Polski poja\xc5\x82ta\xc5\x84skiej wywieziono w ramach \xe2\x80\x9eutrwalania w\xc5\x82adzy ludowej\xe2\x80\x9d do ZSRR ok. 40 tysi\xc4\x99cy os\xc3\xb3b, a og\xc3\xb3lna liczba tam represjonowanych wynosi ok. 45 tysi\xc4\x99cy os\xc3\xb3b. Liczb\xc4\x99 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy podziemia wywiezionych do centralnych obszar\xc3\xb3w ZSRR z obszaru Polski poja\xc5\x82ta\xc5\x84skiej mo\xc5\xbcna oszacowa\xc4\x87 na ok. 17 tysi\xc4\x99cy os\xc3\xb3b. Dane te wymagaj\xc4\x85 jednak dalszych bada\xc5\x84 i weryfikacji i niewykluczone, \xc5\xbce po korektach liczby te wzrosn\xc4\x85. Najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 operacj\xc4\x85 represyjn\xc4\x85 tego okresu by\xc5\x82a tzw. ob\xc5\x82awa augustowska z 1945 roku, kt\xc3\xb3ra obj\xc4\x99\xc5\x82a 2000 os\xc3\xb3b, z czego 600 zagin\xc4\x99\xc5\x82o bez \xc5\x9bladu._NEWLINE_W obozach podleg\xc5\x82ych P\xc3\xb3\xc5\x82nocnemu Zarz\xc4\x85dowi Budowy Kolei by\xc5\x82o wi\xc4\x99zionych 5690 Polak\xc3\xb3w i obywateli polskich. W obozie kontrolno-filtracyjnym nr 283 i obozie jenieckim nr 388 NKWD-MWD ZSRR w Stalinogorsku przebywa\xc5\x82o 6326 os\xc3\xb3b._NEWLINE_W Ostaszkowie i Riazaniu internowano 4307 os\xc3\xb3b. W Donbasie i pod Saratowem przebywa\xc5\x82y 4782 osoby z Wilna. 5795 os\xc3\xb3b wi\xc4\x99ziono w Borowiczach. Na Uralu internowano 3940 os\xc3\xb3b.\n_START_SECTION_\nLiczba ocalonych\n_START_PARAGRAPH_\nNiezmiernie trudno jest oszacowa\xc4\x87 straty polskiej ludno\xc5\x9bci wynikaj\xc4\x85ce ze stalinowskiej polityki eksterminacyjnej. Nieco \xc5\x82atwiejsze jest oszacowanie liczby ocalonych. Oko\xc5\x82o 115 tysi\xc4\x99cy zes\xc5\x82a\xc5\x84c\xc3\xb3w i ich dzieci zosta\xc5\x82o uratowanych w ramach armii Andersa. Nast\xc4\x99pne 30 tysi\xc4\x99cy uratowanych z \xc5\x82agr\xc3\xb3w to \xc5\xbco\xc5\x82nierze armii Berlinga. Dodatkowo w latach 1945-1947 z g\xc5\x82\xc4\x99bi ZSRR przesiedlono do Polski 266 tysi\xc4\x99cy os\xc3\xb3b. Byli to zes\xc5\x82a\xc5\x84cy z lat 1939\xe2\x80\x931941 oraz ich dzieci. W czasie przymusowego wysiedlenia dokonanego w latach 1955-1959 ponownie przesiedlono z centralnych obszar\xc3\xb3w ZSRR ok. 20 tysi\xc4\x99cy os\xc3\xb3b, jednak nie wiadomo, ilu z nich by\xc5\x82o zes\xc5\x82a\xc5\x84cami z lat 1939\xe2\x80\x931941, ilu z lat 1944\xe2\x80\x931946, a ilu ich potomstwem._NEWLINE_\xc5\x81\xc4\x85czn\xc4\x85 liczb\xc4\x99 ocalonych mo\xc5\xbcna oszacowa\xc4\x87 na 431 tysi\xc4\x99cy os\xc3\xb3b. Zawiera ona w sobie zar\xc3\xb3wno deportowanych z lat 1939\xe2\x80\x931941 i 1944\xe2\x80\x931946 jak i ich dzieci. Poniewa\xc5\xbc na podstawie \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 nie mo\xc5\xbcna ustali\xc4\x87 liczby represjonowanych od liczby ich potomstwa urodzonego po wyw\xc3\xb3zkach, nie mo\xc5\xbcna te\xc5\xbc wyznaczy\xc4\x87 strat, jakie ponios\xc5\x82a ludno\xc5\x9b\xc4\x87 polska w wyniku stalinowskich represji. Nast\xc4\x99pn\xc4\x85 trudno\xc5\x9b\xc4\x87 stanowi fakt, \xc5\xbce nie posiadamy dokumentacji odno\xc5\x9bnie losu dziesi\xc4\x85tk\xc3\xb3w tysi\xc4\x99cy aresztowanych, wcielonych do Armii Czerwonej oraz batalion\xc3\xb3w pracy. Nie ma te\xc5\xbc ewidencji liczby zgon\xc3\xb3w w obozach pracy oraz miejscach zes\xc5\x82a\xc5\x84. Kwestionowana jest r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wiarygodno\xc5\x9b\xc4\x87 sowieckich \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 dotycz\xc4\x85cych liczby deportowanych i aresztowanych. Je\xc5\x9bli chodzi o ewidencje strat w obozach posiadamy jedynie dane cz\xc4\x85stkowe. Wiadomo np., \xc5\xbce spo\xc5\x9br\xc3\xb3d 10 tysi\xc4\x99cy Polak\xc3\xb3w zes\xc5\x82anych na Ko\xc5\x82ym\xc4\x99 i Czukotk\xc4\x99 prze\xc5\xbcy\xc5\x82o tylko 171 os\xc3\xb3b. Na Czukotce spo\xc5\x9br\xc3\xb3d 3 tysi\xc4\x99cy Polak\xc3\xb3w nie prze\xc5\xbcy\xc5\x82 nikt. Tymczasem \xc5\x82agr\xc3\xb3w, gdzie byli przetrzymywani Polacy, by\xc5\x82o ok. 130._NEWLINE_Ustalenie faktycznej liczby ofiar wymaga dalszych bada\xc5\x84.\n_START_SECTION_\nPr\xc3\xb3by ustalenia liczby ofiar metod\xc4\x85 po\xc5\x9bredni\xc4\x85\n_START_PARAGRAPH_\nLiczb\xc4\x99 polskich ofiar pr\xc3\xb3buje si\xc4\x99 oszacowa\xc4\x87 nie w oparciu o \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a NKWD i innych organ\xc3\xb3w sowieckich, a drog\xc4\x85 por\xc3\xb3wnania liczby mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w polskich we wschodnich wojew\xc3\xb3dztwach II RP w 1939 roku z liczb\xc4\x85 przesiedlonych w latach 1944\xe2\x80\x931946 oraz liczb\xc4\x85 pozostaj\xc4\x85cej na tych terenach po wcieleniu do ZSRR polskiej ludno\xc5\x9bci. Wed\xc5\x82ug spisu powszechnego z 1931 roku na terenie o\xc5\x9bmiu kresowych wojew\xc3\xb3dztw zamieszkiwa\xc5\x82o 13\xc2\xa0021\xc2\xa0300 os\xc3\xb3b, w tym 5\xc2\xa0597\xc2\xa0600 pos\xc5\x82uguj\xc4\x85cych si\xc4\x99 j\xc4\x99zykiem polskim. W 1943 roku szacowano liczb\xc4\x99 ludno\xc5\x9bci zamieszkuj\xc4\x85cej na terenach uprzednio zagarni\xc4\x99tych przez ZSRR na 11\xc2\xa0976\xc2\xa0000 os\xc3\xb3b, w tym oko\xc5\x82o 6 milion\xc3\xb3w Polak\xc3\xb3w. Po uwzgl\xc4\x99dnieniu przyrostu naturalnego, wysiedle\xc5\x84 oraz ewakuacji ludno\xc5\x9bci z Armi\xc4\x85 Andersa brakuje w bilansie ludno\xc5\x9bci od 500 tysi\xc4\x99cy do 1,5 mln Polak\xc3\xb3w. Jaka\xc5\x9b ich cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 zosta\xc5\x82a zapewne zaliczona do innych nacji przez sowieckie organa pa\xc5\x84stwowe._NEWLINE_Instytut Pami\xc4\x99ci Narodowej oszacowa\xc5\x82 w 2009 roku liczb\xc4\x99 os\xc3\xb3b, kt\xc3\xb3re by\xc5\x82y represjonowane przez re\xc5\xbcim stalinowski, na 1,8 mln. Z tego 150 tys. os\xc3\xb3b mia\xc5\x82o straci\xc4\x87 \xc5\xbcycie. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 tych ofiar by\xc5\x82o osobami represjonowanymi w latach 1939\xe2\x80\x931941, wtedy to represje mia\xc5\x82y obj\xc4\x85\xc4\x87 ok. 1,6 mln os\xc3\xb3b. Pozosta\xc5\x82e 200 tys. to osoby represjonowane od 1944 do 1952.\n_START_SECTION_\nOperacje agenturalne i mordy na tle politycznym\n_START_PARAGRAPH_\nBrak jest dowod\xc3\xb3w na udzia\xc5\x82 sowieckich s\xc5\x82u\xc5\xbcb tajnych w katastrofie gibraltarskiej, w kt\xc3\xb3rej zgin\xc4\x85\xc5\x82 W\xc5\x82adys\xc5\x82aw Sikorski, a tak\xc5\xbce w aresztowaniu przez Niemc\xc3\xb3w Stefana Grota-Roweckiego i dow\xc3\xb3dcy NSZ Ignacego Oziewicza, chocia\xc5\xbc wszystkie te trzy wydarzenia zbieg\xc5\x82y si\xc4\x99 w czasie (9 czerwca 1943 \xe2\x80\x93 aresztowanie Oziewicza, 30 czerwca 1943 aresztowanie Grota-Roweckiego, 4 lipca 1943 \xe2\x80\x93 \xc5\x9bmier\xc4\x87 Sikorskiego). Wszystkie te trzy wydarzenia zbieg\xc5\x82y si\xc4\x99 z ostatni\xc4\x85 podr\xc3\xb3\xc5\xbc\xc4\x85 wizytacyjn\xc4\x85 Sikorskiego na Bliski Wsch\xc3\xb3d (25 maja \xe2\x80\x93 3 lipca 1943 roku)._NEWLINE_Znamiona operacji agenturalnej nosi\xc5\x82y okoliczno\xc5\x9bci powstania PPR w styczniu 1942 roku. Ugrupowanie to zorganizowa\xc5\x82a tzw. \xe2\x80\x9egrupa inicjatywna\xe2\x80\x9d przerzucona drog\xc4\x85 lotnicz\xc4\x85 z ZSRR i uprzednio tam przeszkolona. Podobnie niejasno prezentuje si\xc4\x99 sprawa sowieckiej inspiracji odno\xc5\x9bnie walk i mord\xc3\xb3w politycznych wewn\xc4\x85trz PPR, jakie toczy\xc5\x82y si\xc4\x99 tam w latach 1942-1943. Operacj\xc4\x85 agenturaln\xc4\x85 by\xc5\x82o porwanie szesnastu przyw\xc3\xb3dc\xc3\xb3w polskiego pa\xc5\x84stwa podziemnego 28 marca 1945 roku._NEWLINE_Specyficznymi operacjami sowieckich s\xc5\x82u\xc5\xbcb specjalnych by\xc5\x82y: sfa\xc5\x82szowanie referendum z 30 czerwca 1946 roku oraz cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo sfa\xc5\x82szowanie wybor\xc3\xb3w do Sejmu Ustawodawczego w dniu 19 stycznia 1947 roku. Operacje te zabezpiecza\xc5\x82a i nadzorowa\xc5\x82a 64 Dywizja Wojsk Wewn\xc4\x99trznych NKWD. Innym tego rodzaju przedsi\xc4\x99wzi\xc4\x99ciem by\xc5\x82o zmuszenie do ucieczki z Polski Stanis\xc5\x82awa Miko\xc5\x82ajczyka w pa\xc5\xbadzierniku 1947 roku.'