b'\n_START_ARTICLE_\n(2) Pallas\n_START_SECTION_\nNazwa\n_START_PARAGRAPH_\nNazwa (2) Pallas pochodzi od przydomka greckiej bogini Ateny. Wed\xc5\x82ug jednego z mit\xc3\xb3w Atena zabi\xc5\x82a swoj\xc4\x85 przyjaci\xc3\xb3\xc5\x82k\xc4\x99 Pallas, a nast\xc4\x99pnie przyj\xc4\x99\xc5\x82a jej imi\xc4\x99 na znak \xc5\xbcalu (w mitologii greckiej istnieje kilka m\xc4\x99skich postaci o tym imieniu, ale pierwsze planetoidy by\xc5\x82y niezmiennie nazywane imionami \xc5\xbce\xc5\x84skimi). Jako \xc5\xbce Pallas jest imieniem greckim, planetoida ma w j\xc4\x99zyku greckim tak\xc4\x85 sam\xc4\x85 nazw\xc4\x99 jak uniwersalnie u\xc5\xbcywana, w przeciwie\xc5\x84stwie do (1) Ceres, (3) Juno i (4) Westy. Niemal wszystkie j\xc4\x99zyki wykorzystuj\xc4\x85 nazw\xc4\x99 \xe2\x80\x9ePallas\xe2\x80\x9d lub jej wariant: w\xc5\x82oski Pallade, rosyjski Pa\xc5\x82\xc5\x82ada, hiszpa\xc5\x84ski Palas, arabski B\xc4\x81l\xc4\x81s. Jedynym wyj\xc4\x85tkiem jest j\xc4\x99zyk chi\xc5\x84ski, w kt\xc3\xb3rym Pallas jest nazywana \xe2\x80\x9egwiazd\xc4\x85 bogini m\xc4\x85dro\xc5\x9bci\xe2\x80\x9d (\xe6\x99\xba\xe7\xa5\x9e\xe6\x98\x9f zh\xc3\xacsh\xc3\xa9nx\xc4\xabng). Natomiast bogini Pallas w j\xc4\x99zyku chi\xc5\x84skim jest nazywana oryginalnym imieniem (w formie dostosowanej do j\xc4\x99zyka: \xe5\xb8\x95\xe6\x8b\x89\xe6\x96\xaf p\xc3\xa0l\xc4\x81s\xc4\xab)._NEWLINE_Jedna z grup meteoryt\xc3\xb3w \xc5\xbcelazno-kamiennych nosi nazw\xc4\x99 pallasyt\xc3\xb3w, jednak nie pochodzi ona od planetoidy Pallas, ale od niemieckiego przyrodnika Petera Simona Pallasa. Natomiast pierwiastek chemiczny pallad zosta\xc5\x82 nazwany od tej planetoidy, kt\xc3\xb3ra zosta\xc5\x82a odkryta na kr\xc3\xb3tko przed nim._NEWLINE_Tak jak w przypadku innych planetoid, symbolem astronomicznym dla Pallas jest zakre\xc5\x9blony ko\xc5\x82em numer odkrycia: \xe2\x91\xa1. Ma ona r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc starszy, bardziej charakterystyczny symbol, przedstawiaj\xc4\x85cy w\xc5\x82\xc3\xb3czni\xc4\x99 Pallas Ateny: \xe2\x9a\xb4 ( lub \xc2\xa0).\n_START_SECTION_\nHistoria obserwacji\n_START_PARAGRAPH_\nW 1801 roku astronom Giuseppe Piazzi odkry\xc5\x82 obiekt, o kt\xc3\xb3rym pocz\xc4\x85tkowo s\xc4\x85dzi\xc5\x82, \xc5\xbce jest komet\xc4\x85. Wkr\xc3\xb3tce potem og\xc5\x82osi\xc5\x82 swoje obserwacje tego obiektu, wskazuj\xc4\x85c, \xc5\xbce powolny jednostajny ruch jest nietypowy dla komety, co sugeruje, \xc5\xbce to inny typ obiektu. Zosta\xc5\x82 on zagubiony na kilka miesi\xc4\x99cy, ale jeszcze w tym roku ponownie odnale\xc5\xbali go baron von Zach i Heinrich Olbers, po tym, jak Carl Friedrich Gauss obliczy\xc5\x82 wst\xc4\x99pn\xc4\x85 orbit\xc4\x99 dla tego cia\xc5\x82a. Obiekt ten zosta\xc5\x82 nazwany Ceres i by\xc5\x82 pierwsz\xc4\x85 odkryt\xc4\x85 planetoid\xc4\x85._NEWLINE_Kilka miesi\xc4\x99cy p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, podczas kolejnej pr\xc3\xb3by obserwacji Ceres, Olbers zauwa\xc5\xbcy\xc5\x82 inny ruchomy obiekt w s\xc4\x85siedztwie. By\xc5\x82a to planetoida Pallas, przypadkowo przechodz\xc4\x85ca w pobli\xc5\xbcu Ceres w tym czasie. Odkrycie tego obiektu wzbudzi\xc5\x82o zainteresowanie spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci astronomicznej. Astronomowie spekulowali (w oparciu o przewidywania Keplera i p\xc3\xb3\xc5\xbaniejsz\xc4\x85 regu\xc5\x82\xc4\x99 Titiusa-Bodego), \xc5\xbce pomi\xc4\x99dzy orbitami Marsa i Jowisza powinna kr\xc4\x85\xc5\xbcy\xc4\x87 jeszcze jedna planeta, a niespodziewanie zosta\xc5\x82o znalezione drugie takie cia\xc5\x82o. Kiedy odkryto Pallas, niekt\xc3\xb3re oszacowania jej wielko\xc5\x9bci si\xc4\x99ga\xc5\x82y 3380\xc2\xa0km \xc5\x9brednicy. Jeszcze niedawno, w 1979 roku, \xc5\x9brednic\xc4\x99 Pallas oszacowano na 673\xc2\xa0km (26% wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 ni\xc5\xbc obecnie uznana)._NEWLINE_Orbita Pallas zosta\xc5\x82a ustalona przez Gaussa, kt\xc3\xb3ry odkry\xc5\x82, \xc5\xbce jej okres orbitalny r\xc3\xb3wny 4,6 roku jest zbli\xc5\xbcony do okresu orbitalnego Ceres. Pallas ma stosunkowo du\xc5\xbce nachylenie orbity do p\xc5\x82aszczyzny ekliptyki. Przy obserwacji z Ziemi jej rozmiar k\xc4\x85towy zmienia si\xc4\x99 od 0,171\xe2\x80\xb3 do 0,629\xe2\x80\xb3._NEWLINE_W 1917 roku japo\xc5\x84ski astronom Kiyotsugu Hirayama rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 badania nad ruchem planetoid. Na wykresach ruchu orbitalnego, \xc5\x9bredniego nachylenia i mimo\xc5\x9brodu zbioru planetoid odkry\xc5\x82 kilka odr\xc4\x99bnych grup. W p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym artykule opisa\xc5\x82 grup\xc4\x99 trzech planetoid zwi\xc4\x85zanych z Pallas, kt\xc3\xb3ra zosta\xc5\x82a nazwana rodzin\xc4\x85 planetoidy Pallas od najwi\xc4\x99kszego cz\xc5\x82onka grupy. Do 1994 roku zosta\xc5\x82o zidentyfikowanych ponad 10 cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w tej rodziny; maj\xc4\x85 one p\xc3\xb3\xc5\x82osie wielkie pomi\xc4\x99dzy 2,50 a 2,82 j.a. i inklinacje 33\xe2\x80\x9338\xc2\xb0. Ugrupowanie to \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85 nie tylko parametry orbit, ale tak\xc5\xbce wsp\xc3\xb3lne pochodzenie (mniejsze planetoidy to zapewne fragmenty Pallas wybite przez uderzenia), co zosta\xc5\x82o potwierdzone w 2002 roku przez por\xc3\xb3wnanie ich widm._NEWLINE_Okultacje gwiazd przez Pallas zaobserwowano kilka razy, w tym 29 maja 1983 roku, kiedy precyzyjne pomiary czasu okultacji przeprowadzi\xc5\x82o 140 obserwator\xc3\xb3w. W wyniku tego uzyskano pierwszy dok\xc5\x82adny pomiar jej \xc5\x9brednicy._NEWLINE_Podczas okultacji z 29 maja 1979 roku doniesiono o odkryciu ma\xc5\x82ego ksi\xc4\x99\xc5\xbcyca planetoidy o \xc5\x9brednicy oko\xc5\x82o 1\xc2\xa0km. Nie uda\xc5\x82o si\xc4\x99 tego potwierdzi\xc4\x87. W 1980 roku przy obserwacjach z u\xc5\xbcyciem interferometrii plamkowej zg\xc5\x82oszono odkrycie znacznie wi\xc4\x99kszego satelity o \xc5\x9brednicy 175\xc2\xa0km, ale jego istnienie zosta\xc5\x82o p\xc3\xb3\xc5\xbaniej zanegowane._NEWLINE_Sygna\xc5\x82y radiowe od sztucznych satelit\xc3\xb3w kr\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85cych wok\xc3\xb3\xc5\x82 Marsa i l\xc4\x85downik\xc3\xb3w na jego powierzchni zosta\xc5\x82y wykorzystane do oszacowania masy Pallas, dzi\xc4\x99ki drobnym perturbacjom ruchu planety wywo\xc5\x82anym przez t\xc4\x99 planetoid\xc4\x99._NEWLINE_Zesp\xc3\xb3\xc5\x82 misji Dawn we wrze\xc5\x9bniu 2007 roku otrzyma\xc5\x82 czas obserwacji przez Kosmiczny Teleskop Hubble\xe2\x80\x99a, aby obserwowa\xc4\x87 Pallas przy okazji zdarzaj\xc4\x85cego si\xc4\x99 raz na dwadzie\xc5\x9bcia lat zbli\xc5\xbcenia, w celu uzyskania danych potrzebnych do por\xc3\xb3wnania jej z Ceres i West\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nCharakterystyka fizyczna\n_START_PARAGRAPH_\nZar\xc3\xb3wno Westa, jak i Pallas bywaj\xc4\x85 uznawane za drug\xc4\x85 co do wielko\xc5\x9bci planetoid\xc4\x99 w pasie g\xc5\x82\xc3\xb3wnym. Pallas jest nieco wi\xc4\x99ksza od Westy, za to ma mniejsz\xc4\x85 mas\xc4\x99, r\xc3\xb3wn\xc4\x85 zaledwie 22% masy Ceres i 0,3% masy Ksi\xc4\x99\xc5\xbcyca._NEWLINE_Pallas jest dalej od Ziemi i ma znacznie mniejsze albedo ni\xc5\xbc Westa, w zwi\xc4\x85zku z czym widziana z Ziemi jest s\xc5\x82abszym obiektem. Du\xc5\xbco mniejsza (7) Iris obserwowana w opozycji jest zazwyczaj nieznacznie ja\xc5\x9bniejsza od Pallas. \xc5\x9arednia obserwowana wielko\xc5\x9b\xc4\x87 gwiazdowa Pallas w opozycji wynosi 8,0, co umo\xc5\xbcliwia jej obserwacj\xc4\x99 z u\xc5\xbcyciem lornetki 10\xc3\x9750, ale w przeciwie\xc5\x84stwie do Ceres i Westy jej obserwacje wymagaj\xc4\x85 wi\xc4\x99kszej mocy optycznej przy ma\xc5\x82ej elongacji, gdy wielko\xc5\x9b\xc4\x87 gwiazdowa si\xc4\x99ga 10,6\xe1\xb5\x90. Podczas rzadkich opozycji w peryhelium Pallas mo\xc5\xbce osi\xc4\x85gn\xc4\x85\xc4\x87 wielko\xc5\x9b\xc4\x87 +6,4\xe1\xb5\x90, na skraju widoczno\xc5\x9bci go\xc5\x82ym okiem._NEWLINE_Na podstawie obserwacji spektroskopowych s\xc4\x85dzi si\xc4\x99, \xc5\xbce podstawowym sk\xc5\x82adnikiem powierzchni Pallas s\xc4\x85 krzemiany o niskiej zawarto\xc5\x9bci \xc5\xbcelaza i wody. Do minera\xc5\x82\xc3\xb3w tego typu nale\xc5\xbc\xc4\x85 oliwiny i pirokseny, kt\xc3\xb3re znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 w chondrach grupy CM. Sk\xc5\x82ad powierzchni Pallas jest bardzo podobny do chondryt\xc3\xb3w w\xc4\x99glistych grupy CR, kt\xc3\xb3re s\xc4\x85 jeszcze ubo\xc5\xbcsze w uwodnione minera\xc5\x82y od typu CM. Meteoryt Renazzo, od kt\xc3\xb3rego pochodzi oznaczenie grupy, spad\xc5\x82 we W\xc5\x82oszech w 1824 roku i jest jednym z najbardziej pierwotnych spo\xc5\x9br\xc3\xb3d znanych meteoryt\xc3\xb3w._NEWLINE_Bardzo niewiele wiadomo o ukszta\xc5\x82towaniu powierzchni Pallas. Zdj\xc4\x99cia Teleskopu Hubble\xe2\x80\x99a z 2007 ukazuj\xc4\x85 r\xc3\xb3\xc5\xbcnice jasno\xc5\x9bci powierzchni (rozmiar piksela wynosi oko\xc5\x82o 70\xc2\xa0km), ale niskie albedo Pallas sprawia, \xc5\xbce utwory powierzchniowe s\xc4\x85 na granicy wykrywalno\xc5\x9bci. Krzywe blasku w \xc5\x9bwietle widzialnym i podczerwieni wykazuj\xc4\x85 niewielk\xc4\x85 zmienno\xc5\x9b\xc4\x87, ale znaczne r\xc3\xb3\xc5\xbcnice s\xc4\x85 widoczne w ultrafiolecie, co sugeruje istnienie obszaru wyr\xc3\xb3\xc5\xbcniaj\xc4\x85cego si\xc4\x99 powierzchni\xc4\x85 lub sk\xc5\x82adem mineralnym w pobli\xc5\xbcu 75\xc2\xb0 d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci zachodniej. Rotacja wydaje si\xc4\x99 by\xc4\x87 prosta (zgodna z kierunkiem obiegu S\xc5\x82o\xc5\x84ca)._NEWLINE_Uwa\xc5\xbca si\xc4\x99, \xc5\xbce materia Pallas przynajmniej w pewnym stopniu uleg\xc5\x82a przekszta\xc5\x82ceniu pod wp\xc5\x82ywem temperatury i cz\xc4\x99\xc5\x9bciowej dyferencjacji, co sugeruje, \xc5\xbce jest to protoplaneta. Podczas fazy formowania si\xc4\x99 planet Uk\xc5\x82adu S\xc5\x82onecznego obiekty ros\xc5\x82y poprzez akrecj\xc4\x99 do mniej wi\xc4\x99cej wielko\xc5\x9bci Pallas. Wiele z tych cia\xc5\x82 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej po\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82o si\xc4\x99 w wi\xc4\x99ksze obiekty, kt\xc3\xb3re sta\xc5\x82y si\xc4\x99 planetami, podczas gdy inne zosta\xc5\x82y zniszczone w kolizjach z innymi protoplanetami. Pallas i Westa s\xc4\x85 prawdopodobnie pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bciami z tego wczesnego etapu powstawania planet._NEWLINE_Pallas nale\xc5\xbca\xc5\x82a do grona kandydatek do miana planety we wczesnym projekcie definicji planety, sformu\xc5\x82owanym przez Mi\xc4\x99dzynarodow\xc4\x85 Uni\xc4\x99 Astronomiczn\xc4\x85 w 2006 roku, ale nie zakwalifikowa\xc5\x82a si\xc4\x99 w ostatecznej definicji, poniewa\xc5\xbc nie \xe2\x80\x9ewyczy\xc5\x9bci\xc5\x82a\xe2\x80\x9d otoczenia swojej orbity z mniejszych cia\xc5\x82._NEWLINE_Jest mo\xc5\xbcliwe, \xc5\xbce Pallas zostanie sklasyfikowana jako planeta kar\xc5\x82owata, je\xc5\x9bli oka\xc5\xbce si\xc4\x99, \xc5\xbce jest w r\xc3\xb3wnowadze hydrostatycznej.\n_START_SECTION_\nOrbita i obr\xc3\xb3t\n_START_PARAGRAPH_\nParametry dynamiczne Pallas s\xc4\x85 niezwyk\xc5\x82e dla tak du\xc5\xbcego cia\xc5\x82a. Jej orbita jest silnie nachylona (34,841\xc2\xb0 do ekliptyki, 34,21\xc2\xb0 do p\xc5\x82aszczyzny niezmiennej Laplace\xe2\x80\x99a) i nieco ekscentryczna. Odr\xc3\xb3\xc5\xbcnia to j\xc4\x85 od cia\xc5\x82 kr\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85cych w centralnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci pasa planetoid, w tej samej \xc5\x9bredniej odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci od S\xc5\x82o\xc5\x84ca. Ponadto nachylenie jej osi jest bardzo wysokie, r\xc3\xb3wne 78 \xc2\xb1 13\xc2\xb0 lub 65 \xc2\xb1 12\xc2\xb0 (w oparciu o niejednoznaczn\xc4\x85 analiz\xc4\x99 krzywej blasku), biegun obrotu wskazuje kierunek o wsp\xc3\xb3\xc5\x82rz\xc4\x99dnych ekliptycznych (\xce\xb2, \xce\xbb) = (\xe2\x88\x9212\xc2\xb0, 35\xc2\xb0) lub (43\xc2\xb0, 193\xc2\xb0) z niepewno\xc5\x9bci\xc4\x85 10\xc2\xb0._NEWLINE_Obserwacje Teleskopu Hubble\xe2\x80\x99a z 2007 roku, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc obserwacje przez teleskopy Kecka w latach 2003\xe2\x80\x932005 wskazuj\xc4\x85, \xc5\xbce poprawne jest pierwsze rozwi\xc4\x85zanie. Oznacza to, \xc5\xbce w czasie lata i zimy (na obu p\xc3\xb3\xc5\x82kulach Pallas) du\xc5\xbca cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 jej powierzchni jest stale o\xc5\x9bwietlona lub pozostaje stale w ciemno\xc5\x9bci, przez czas rz\xc4\x99du roku ziemskiego.\n_START_SECTION_\nWsp\xc3\xb3\xc5\x82mierno\xc5\x9bci ruch\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nPallas wykazuje wsp\xc3\xb3\xc5\x82mierno\xc5\x9b\xc4\x87 okresu obiegu z Ceres, kt\xc3\xb3ra nie jest jednak rzeczywistym rezonansem orbitalnym. Jest r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc blisko rezonans\xc3\xb3w 18:7 (okres 6500 lat) oraz w przybli\xc5\xbceniu 5:2 (okres 83 lat) z Jowiszem.\n_START_SECTION_\nTranzyty planet z Pallas\n_START_PARAGRAPH_\nZ Pallas czasami widoczne s\xc4\x85 tranzyty Merkurego, Wenus, Ziemi i Marsa przed tarcz\xc4\x85 S\xc5\x82o\xc5\x84ca. Ostatnie tranzyty Ziemi z Pallas by\xc5\x82y widoczne w latach 1968 i 1998, a kolejny tranzyt nast\xc4\x85pi w 2224. Merkury przeszed\xc5\x82 przed tarcz\xc4\x85 S\xc5\x82o\xc5\x84ca w pa\xc5\xbadzierniku 2009 roku. Ostatni tranzyt Wenus mia\xc5\x82 miejsce w 1677, a Marsa w 1597, nast\xc4\x99pny tranzyt Wenus nast\xc4\x85pi w 2123, a Marsa w 2759.\n_START_SECTION_\nBadania\n_START_PARAGRAPH_\nPallas nie by\xc5\x82a dot\xc4\x85d bezpo\xc5\x9brednio badana przez sond\xc4\x99 kosmiczn\xc4\x85. W drugiej dekadzie XXI wieku istnia\xc5\x82a mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87, \xc5\xbce sonda Dawn po zako\xc5\x84czeniu bada\xc5\x84 Westy i Ceres mo\xc5\xbce dokona\xc4\x87 kr\xc3\xb3tkiego przelotu w pobli\xc5\xbcu Pallas, podczas jej przej\xc5\x9bcia przez p\xc5\x82aszczyzn\xc4\x99 ekliptyki w grudniu 2018, o ile wystarczy jej paliwa. W czasie misji pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 jednak problemy z ko\xc5\x82em reakcyjnym, kt\xc3\xb3re przekre\xc5\x9bli\xc5\x82y ten plan. Ze wzgl\xc4\x99du na du\xc5\xbce nachylenie orbity Pallas nie jest mo\xc5\xbcliwe, aby sonda taka jak Dawn znalaz\xc5\x82a si\xc4\x99 na zbli\xc5\xbconej orbicie; badania Pallas wymaga\xc5\x82yby inaczej zaprojektowanej misji.'