b'\n_START_ARTICLE_\nKinematografia ukrai\xc5\x84ska\n_START_PARAGRAPH_\nKinematografia ukrai\xc5\x84ska uznawana jest przez historyk\xc3\xb3w filmu za jedn\xc4\x85 z najstarszych w Europie wschodniej. Ju\xc5\xbc w latach 1896-1902 fotograf i filmowiec-amator Alfred Fedecki (mieszkaj\xc4\x85cy na sta\xc5\x82e w Charkowie Polak) realizowa\xc5\x82 w tym mie\xc5\x9bcie kroniki filmowe. Pierwsze zdj\xc4\x99cia filmowe na ziemiach ukrai\xc5\x84skich zosta\xc5\x82y zrobione przez Fedeckiego we wrze\xc5\x9bniu 1896 w\xc5\x82a\xc5\x9bnie w Charkowie, a ju\xc5\xbc w grudniu tego roku odby\xc5\x82 si\xc4\x99 w charkowskiej operze pierwszy zorganizowany przez niego seans filmowy._NEWLINE_Pionierzy kina ukrai\xc5\x84skiego zajmowali si\xc4\x99 do I wojny \xc5\x9bwiatowej g\xc5\x82\xc3\xb3wnie ekranizacj\xc4\x85 popularnych sztuk Iwana Kotlarewskiego, takich jak \xe2\x80\x9eNatalka Po\xc5\x82tawka\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9eMoskal-czariwnyk\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9eNajmyczka\xe2\x80\x9d. Mia\xc5\x82a te\xc5\xbc wtedy miejsce pr\xc3\xb3ba stworzenia filmu o historycznej tematyce ukrai\xc5\x84skiej \xe2\x80\x93 \xe2\x80\x9eBohdan Chmielnicki\xe2\x80\x9d, tak\xc5\xbce na podstawie sztuki teatralnej o tym samym tytule, wed\xc5\x82ug powie\xc5\x9bci Mychaj\xc5\x82a Staryckiego.\n_START_SECTION_\nKino nieme\n_START_PARAGRAPH_\nOd 1919 w USRR rozpocz\xc4\x99to upa\xc5\x84stwowienie kin i przemys\xc5\x82u filmowego. W 1922 powsta\xc5\x82 Wszechukrai\xc5\x84ski Zarz\xc4\x85d Filmowy, kt\xc3\xb3ry zreorganizowa\xc5\x82 i stworzy\xc5\x82 od podstaw przedsi\xc4\x99biorstwa filmowe w Odessie i Ja\xc5\x82cie, a w 1928 kijowskie studio filmowe (w przysz\xc5\x82o\xc5\x9bci \xe2\x80\x93 Kijowsk\xc4\x85 Wytw\xc3\xb3rni\xc4\x99 Filmow\xc4\x85 im. O\xc5\x82eksandra Dow\xc5\xbcenki), jedn\xc4\x85 z najwi\xc4\x99kszych i najnowocze\xc5\x9bniejszych na \xc5\x9bwiecie w owym czasie._NEWLINE_Nieme kino tego okresu stara\xc5\x82o si\xc4\x99 po\xc5\x82\xc4\x85czy\xc4\x87 tematyk\xc4\x99 rewolucyjn\xc4\x85 z popularnym w poprzednim okresie melodramatem, oraz tematyk\xc4\x85 przyrodnicz\xc4\x85 (Ukrazja P. Czardynina; Sumka dypkuriera, Jag\xc3\xb3dki mi\xc5\x82o\xc5\x9bci) O\xc5\x82eksandra Dow\xc5\xbcenki._NEWLINE_W tym czasie na Ukrainie pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 na ekranie ekranizacje klasycznych utwor\xc3\xb3w ukrai\xc5\x84skiej literatury \xe2\x80\x93 Taras Trjasy\xc5\x82o, Myko\xc5\x82a D\xc5\xbcerja, Borys\xc5\x82aw smiejetsja._NEWLINE_W Odessie w owym czasie powsta\xc5\x82o wiele film\xc3\xb3w, re\xc5\xbcyserowanych przez moskiewskich re\xc5\xbcyser\xc3\xb3w. W 1925 na ekrany wszed\xc5\x82 film Siergieja Eisensteina Pancernik Potiomkin, kt\xc3\xb3ry przeszed\xc5\x82 do klasyki gatunku, i zosta\xc5\x82 wizyt\xc3\xb3wk\xc4\x85 Odessy._NEWLINE_Pod koniec lat 20. w ukrai\xc5\x84skiej kinematografii pojawi\xc5\x82 si\xc4\x99 nurt modernistyczny, kt\xc3\xb3ry powsta\xc5\x82 dzi\xc4\x99ki wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy re\xc5\xbcysera \xc5\x81esia Kurbasa z pisarzami Mike Johansenem i Jurijem Janowskim. Nowe idee do kina ukrai\xc5\x84skiego wni\xc3\xb3s\xc5\x82 w tym czasie samouk \xe2\x80\x93 re\xc5\xbcyser i scenarzysta rze\xc5\xbabiarz Iwan Kawaleridze (Prometej, Zaporo\xc5\xbcec za Dunajem)._NEWLINE_Wa\xc5\xbcn\xc4\x85 rol\xc4\x99 w tworzeniu kinematografii ukrai\xc5\x84skiej odegra\xc5\x82y filmy O\xc5\x82eksandra Dow\xc5\xbcenki: Zwenigora (1928),  Arsena\xc5\x82 (1929), Ziemia (1930). Ciekawe jest to, \xc5\xbce Dow\xc5\xbcenko, kt\xc3\xb3ry s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 w szeregach armii Ukrai\xc5\x84skiej Republiki Ludowej, pokaza\xc5\x82 film Arsena\xc5\x82 \xe2\x80\x9ez innej strony\xe2\x80\x9d. Jego tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9b\xc4\x87 podnios\xc5\x82a ukrai\xc5\x84sk\xc4\x85 kinematografi\xc4\x99 do \xc5\x9bwiatowego poziomu. W 1958 na \xc5\x9awiatowej Wystawie w Brukseli jego film Ziemia zosta\xc5\x82 uznany za jeden z 12 najpi\xc4\x99kniejszych obraz\xc3\xb3w na \xc5\x9bwiecie. Stylistyka, stworzona przez Dow\xc5\xbcenk\xc4\x99, da\xc5\x82a pocz\xc4\x85tek nowemu kierunkowi, zwanemu \xe2\x80\x9eukrai\xc5\x84skim kinem poetyckim\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nKino d\xc5\xbawi\xc4\x99kowe\n_START_PARAGRAPH_\nW 1930 wyprodukowano na Ukrainie pierwszy film d\xc5\xbawi\xc4\x99kowy \xe2\x80\x93 dokumentalny Symfonia Donbasu w re\xc5\xbcyserii Dzigi Wiertowa, \xd0\xb0 w nast\xc4\x99pnym roku widzowie mogli po raz pierwszy us\xc5\x82ysze\xc4\x87 g\xc5\x82osy aktor\xc3\xb3w w filmie Front O. So\xc5\x82owiowa._NEWLINE_Pod koniec lat 30. terror w ZSRR po\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 si\xc4\x99 z koniunkturalnym powrotem do tematyki narodowo-historycznej. Pami\xc4\x85tk\xc4\x85 tamtych czas\xc3\xb3w s\xc4\x85 filmy Szczors (1939) Dow\xc5\xbcenki i Bohdan Chmielnicki (1941) Igora Sawczenki._NEWLINE_Ukrai\xc5\x84skie kino czas\xc3\xb3w II wojny \xc5\x9bwiatowej, cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo ewakuowane na wsch\xc3\xb3d, by\xc5\x82o przewa\xc5\xbcnie podporz\xc4\x85dkowane zadaniom ideologicznym czasu wojny. Jednak i w tym czasie pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 znacz\xc4\x85ce filmy, do kt\xc3\xb3rych mo\xc5\xbcna zaliczy\xc4\x87 film T\xc4\x99cza Marka Donskiego, wed\xc5\x82ug scenariusza Wandy Wasilewskiej, kt\xc3\xb3ry z nadzwyczajn\xc4\x85 si\xc5\x82\xc4\x85 artystycznego przekazu pokazywa\xc5\x82 tragedi\xc4\x99 ukrai\xc5\x84skiej wsi okupowanej przez faszyst\xc3\xb3w._NEWLINE_Chocia\xc5\xbc ukrai\xc5\x84skie filmy z lat 1945-1953 by\xc5\x82y obwarowane \xc5\x9bcis\xc5\x82ymi kanonami socrealizmu, o ich du\xc5\xbcej warto\xc5\x9bci artystycznej stanowi wysoki poziom gry aktor\xc3\xb3w (na ekranie w tym czasie pojawili si\xc4\x99 Mychaj\xc5\x82o Romanow, Amwrosij Buczma, Dmytro Miljutenko i m\xc5\x82ody Siergiej Bondarczuk) i pracy wysokiej klasy operator\xc3\xb3w (Podwih rozwidnyka, 1974, re\xc5\xbcyser Boris Barnet, operator Dany\xc5\x82o Demuckyj; Taras Szewczenko, 1951, re\xc5\xbcyser Igor Sawczenko, operator Dany\xc5\x82o Demuckyj, i inne).\n_START_SECTION_\nCzas odwil\xc5\xbcy\n_START_PARAGRAPH_\nW czasie politycznej odwil\xc5\xbcy drugiej po\xc5\x82owy lat 50. i pocz\xc4\x85tku lat 60. szybko wzrasta ukrai\xc5\x84ska produkcja kinowa. Wiele z tych film\xc3\xb3w odnios\xc5\x82o wielki sukces, i jest pami\xc4\x99tana do dzisiaj: Wiosna na ulicy Zarzecznej (1956, re\xc5\xbcyserzy Marlen Chucyjew \xd1\x96 Feliks Mironer), Spraha (1959, Jewhen Taszkow), Iwanna (1960, Wiktor Iwczenko), Son (1964, Wo\xc5\x82odymyr Denysenko), Za dwumja zajcami (1961, re\xc5\xbcyser Wiktor Iwanow).\n_START_SECTION_\nUkrai\xc5\x84skie kino artystyczne\n_START_PARAGRAPH_\nUkrai\xc5\x84skie kino lat 60. i 70. mo\xc5\xbce poszczyci\xc4\x87 si\xc4\x99 wieloma s\xc5\x82awami, i to zar\xc3\xb3wno w\xc5\x9br\xc3\xb3d re\xc5\xbcyser\xc3\xb3w (Siergiej Parad\xc5\xbcanow, Jurij Iljenko, Leonid Osyka, Myko\xc5\x82a Maszczenko), jak i aktor\xc3\xb3w (Iwan Myko\xc5\x82ajczuk, Jurij Szumskyj, Jura Hnat, Kostiantyn Stepankow, Myko\xc5\x82a Hry\xc5\x84ko, Bohdan Stupka)._NEWLINE_W tym czasie powsta\xc5\x82y filmy, kt\xc3\xb3re da\xc5\x82y pocz\xc4\x85tek fenomenowi \xe2\x80\x9eukrai\xc5\x84skiego kina poetyckiego\xe2\x80\x9d: Cienie zapomnianych przodk\xc3\xb3w (1964) Siergieja Parad\xc5\xbcanowa, nagrodzone na MFF w Mar del Plata, Studnia dla spragnionych (1965) Jurija Iljenki, Wierno\xc5\x9b\xc4\x87 (1965) Piotra Todorowskiego i Kamienny krzy\xc5\xbc (1968) Leonida Osyki._NEWLINE_Jednak reakcyjna polityka tzw. \xe2\x80\x9ezastoju\xe2\x80\x9d zniszczy\xc5\x82a ca\xc5\x82kowicie ukrai\xc5\x84skie kino artystyczne. Re\xc5\xbcyser Siergiej Parad\xc5\xbcanow zosta\xc5\x82 usuni\xc4\x99ty z bran\xc5\xbcy filmowej i \xc5\xbcycia spo\xc5\x82ecznego. Autorski film Kiry Muratowej D\xc5\x82ugie po\xc5\xbcegnania (1971) trafi\xc5\x82 na p\xc3\xb3\xc5\x82k\xc4\x99. Taki sam los spotka\xc5\x82 filmy Jurija Iljenki Noc Kupa\xc5\x82y (1969) i Bia\xc5\x82y ptak z czarnym znamieniem (1971), kt\xc3\xb3ry otrzyma\xc5\x82 z\xc5\x82ot\xc4\x85 statuetk\xc4\x99 na MFF w Moskwie._NEWLINE_W 1967 ukrai\xc5\x84ski re\xc5\xbcyser Aleksandr Ptuszko otrzyma\xc5\x82 nagrod\xc4\x99 w Moskwie za film Wij, nakr\xc4\x99cony na podstawie opowiadania Miko\xc5\x82aja Gogola. By\xc5\x82 to pierwszy radziecki horror._NEWLINE_Estetyka ukrai\xc5\x84skiego kina artystycznego stymulowa\xc5\x82a re\xc5\xbcyserski debiut aktora Iwana Myko\xc5\x82ajczuka (Babi\xc5\x82on XX, 1979), \xd0\xb0 wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesne elementy kina artystycznego pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 w filmach Myko\xc5\x82y Maszenki Komisary (1971) \xd1\x96 Jak hartowa\xc5\x82a si\xc4\x99 stal (1973).\n_START_SECTION_\nLata 70.-80.\n_START_PARAGRAPH_\nW latach \xe2\x80\x9ezastoju\xe2\x80\x9d w ZSRR otworzy\xc5\x82 si\xc4\x99 nowy rozdzia\xc5\x82 walki przeciw ukrai\xc5\x84skiej kulturze narodowej. Niszczono ukrai\xc5\x84skie instytucje kulturalne, rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 totalna rusyfikacja, mia\xc5\x82y miejsce aresztowania i seria proces\xc3\xb3w politycznych ukrai\xc5\x84skich dzia\xc5\x82aczy kulturalnych i artyst\xc3\xb3w. Ukrai\xc5\x84skie kino poetyckie zosta\xc5\x82o uznane przez w\xc5\x82adze za \xe2\x80\x9earchaiczne\xe2\x80\x9d, oderwane od \xc5\xbcycia, a nazwisko Dow\xc5\xbcenki znalaz\xc5\x82o si\xc4\x99 na indeksie. Wkr\xc3\xb3tce wskutek cenzury ideologicznej trafi\xc5\x82y \xe2\x80\x9ena p\xc3\xb3\xc5\x82k\xc4\x99\xe2\x80\x9d znane filmy (w\xc5\x9br\xc3\xb3d nich Studnia dla spragnionych, Komisary)._NEWLINE_Jednak przy biurokratycznym skostnieniu w czasach bre\xc5\xbcniewowskiej reakcji w latach 1970-1980 pojawi\xc5\x82o si\xc4\x99 kilka film\xc3\xb3w, stworzonych przez re\xc5\xbcyser\xc3\xb3w o silnych osobowo\xc5\x9bciach. W epoce \xe2\x80\x9ezastoju\xe2\x80\x9d Leonid Bykow nakr\xc4\x99ci\xc5\x82 film Do walki staj\xc4\x85 tylko starcy (1972), \xd0\xb0 w 1983 Roman Ba\xc5\x82ajan, po kilku udanych ekranizacjach rosyjskiej klasyki, w filmie We \xc5\x9bnie i na jawie dok\xc5\x82adnie pokaza\xc5\x82 rzeczywisto\xc5\x9b\xc4\x87 tego okresu._NEWLINE_W ukrai\xc5\x84skich wytw\xc3\xb3rniach powsta\xc5\x82y w tym czasie popularne w ca\xc5\x82ym ZSRR filmy: D\xe2\x80\x99Artagnan i trzej muszkieterowie (1978, re\xc5\xbcyser Georgij Jungwald-Chylkewycz), Pryhody Elektronika (1979, re\xc5\xbcyser Konstantin Bromberg), Gdzie jest Czarny Kot? (1979, re\xc5\xbcyser Stanis\xc5\x82aw Goworuchin), Ze\xc5\x82enyj furhon (1983, re\xc5\xbcyser O\xc5\x82eksandr Paw\xc5\x82owskyj), Czarodij (1982, re\xc5\xbcyser Kostjantyn Bromberg), Samotna \xc5\xbcinka ba\xc5\xbcaje poznajomytys (1986, re\xc5\xbcyser Wiaczes\xc5\x82aw Krysztofowycz).\n_START_SECTION_\nKino dokumentalne i animowane\n_START_PARAGRAPH_\nW latach 70.-80. XX wieku kino dokumentalne prze\xc5\xbcy\xc5\x82o wielki rozkwit. Kijowskie studio film\xc3\xb3w dokumentalnych wyprodukowa\xc5\x82o olbrzymie ilo\xc5\x9bci film\xc3\xb3w, w\xc5\x9br\xc3\xb3d kt\xc3\xb3rych by\xc5\x82y: Mowa trawyn, Czy dumajut trawyny?, Sim krokiw za horyzont re\xc5\xbcysera Feliksa Soboljewa i innych._NEWLINE_Nadzwyczaj udanym okres ten by\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc dla ukrai\xc5\x84skiej animacji. Filmy re\xc5\xbcyser\xc3\xb3w Wo\xc5\x82odymyra Dachno ( serial Jak Kozacy grali w pi\xc5\x82k\xc4\x99 no\xc5\xbcn\xc4\x85), Dawida Czerkaskiego (Pryhody kapitana Brungwelja, Kry\xc5\x82a), Leonida Zarubina (So\xc5\x82omjanyj byczok), Wo\xc5\x82odymyra Honczarowa (Czumackyj szljach) rozs\xc5\x82awi\xc5\x82y ukrai\xc5\x84sk\xc4\x85 animacj\xc4\x99 poza granicami kraju.\n_START_SECTION_\nCzasy pieriestrojki\n_START_PARAGRAPH_\nZa czas\xc3\xb3w pieriestrojki powsta\xc5\x82o wiele film\xc3\xb3w o tematyce spo\xc5\x82ecznej, na przyk\xc5\x82ad: Syndrom asteniczny Kiry Muratowej (1989); Bycz Bo\xc5\xbcyj O\xc5\x82eha Fia\xc5\x82ko (1988); Rozpad Mychaj\xc5\x82a Bielikowa (1990) i inne. Film Jurija Illjenki \xc5\x81ebedyne ozero. Zona (1989) zdoby\xc5\x82 s\xc5\x82aw\xc4\x99 mi\xc4\x99dzynarodow\xc4\x85 swoj\xc4\x85 antytotalitarn\xc4\x85 wymow\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nPrze\xc5\x82om wiek\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nW latach 90. ukrai\xc5\x84ska telewizja rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a produkcj\xc4\x99 znanego serialu telewizyjnego Roksolana (re\xc5\xbcyser Borys Nebijeridze) oraz Ostriw ljubwi (re\xc5\xbcyser O\xc5\x82eh Bijma)._NEWLINE_Na pocz\xc4\x85tku XXI wieku wielu ukrai\xc5\x84skich aktor\xc3\xb3w zacz\xc4\x99\xc5\x82o gra\xc4\x87 w filmach zagranicznych. Wielki sukces odni\xc3\xb3s\xc5\x82 film Jerzego Hoffmana Ogniem i mieczem (1999), w kt\xc3\xb3rym Bohdan Stupka zagra\xc5\x82 rol\xc4\x99 Chmielnickiego. Od tego czasu Stupka wyst\xc4\x85pi\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w serialu historycznym Czorna Rada (2000) Myko\xc5\x82y Zasiejewa-Rudenki i w filmie Modlitwa za hetmana Mazep\xc4\x99 (2001) Jurija Iljenki._NEWLINE_Tematy historyczne sta\xc5\x82y si\xc4\x99 specjalno\xc5\x9bci\xc4\x85 re\xc5\xbcysera O\xc5\x82eksandra Janczuka. Pod koniec lat 90. i na pocz\xc4\x85tku XXI wieku powsta\xc5\x82y filmy Ho\xc5\x82od-33 (1991) o tragicznym losie Ukrai\xc5\x84c\xc3\xb3w w czasie Ho\xc5\x82odomoru, oraz Neskorenyj (2000) \xd1\x96 Zalizna sotnia (2004), kt\xc3\xb3re opowiada\xc5\x82y o losach \xc5\xbco\xc5\x82nierzy Ukrai\xc5\x84skiej Powsta\xc5\x84czej Armii.'