b"\n_START_ARTICLE_\nEliasz\n_START_SECTION_\nEliasz w Biblii\n_START_PARAGRAPH_\nEliasz po raz pierwszy wymieniony jest w 1 Ksi\xc4\x99dze Kr\xc3\xb3lewskiej jako nios\xc4\x85cy s\xc5\x82owo Boga Jahwe Achabowi, kr\xc3\xb3lowi Izraela. Nazywany Tiszbit\xc4\x85 \xe2\x80\x93 Eliasz Tiszbita (urodzony w Tiszbe w Gileadzie; w starszych przek\xc5\x82adach nazywany Teszbitczykiem lub Tisbit\xc4\x85._NEWLINE_Po audiencji u kr\xc3\xb3la Achaba skry\xc5\x82 si\xc4\x99 na pustkowiu nad potokiem \xe2\x80\x9eKerit, kt\xc3\xb3ry jest na wsch\xc3\xb3d od Jordanu\xe2\x80\x9d, gdzie kruki przynosi\xc5\x82y mu po\xc5\xbcywienie. Gdy z powodu suszy potok wysech\xc5\x82, B\xc3\xb3g pos\xc5\x82a\xc5\x82 Eliasza do miasta Sarepta w okolicach Sydonu (Fenicja). Mieszka\xc5\x82 w domu wdowy przez dwa lata. W tym czasie prorok wskrzesi\xc5\x82 jej zmar\xc5\x82ego syna (1 Krl 17,3\xe2\x80\x9324)._NEWLINE_U ko\xc5\x84ca swojego okresu odosobnienia Eliasz spotka\xc5\x82 Obadiasza \xe2\x80\x93 zarz\xc4\x85dc\xc4\x99 pa\xc5\x82acu kr\xc3\xb3la Achaba, kt\xc3\xb3ry zosta\xc5\x82 wys\xc5\x82any na poszukiwanie nowych pastwisk dla byd\xc5\x82a. Obadiasz \xe2\x80\x93 na polecenie Eliasza \xe2\x80\x93 oznajmi\xc5\x82 wkr\xc3\xb3tce swojemu panu, gdzie przebywa\xc5\x82 zbieg. Wkr\xc3\xb3tce kr\xc3\xb3l przyby\xc5\x82 na spotkanie Eliasza \xe2\x80\x93 obarczy\xc5\x82 go odpowiedzialno\xc5\x9bci\xc4\x85 za nieszcz\xc4\x99\xc5\x9bcia Izraela (Achab wprowadzi\xc5\x82 w swoim kraju kult boga Baala za namow\xc4\x85 \xc5\xbcony, Jezabel). Rozstrzygni\xc4\x99ciem sporu o prawdziwo\xc5\x9b\xc4\x87 Boga \xe2\x80\x93 Jahwe Eliasza i Baala Achaba \xe2\x80\x93 mia\xc5\x82y by\xc4\x87 publiczne ofiary ca\xc5\x82opalne na G\xc3\xb3rze Karmel. Jahwe pozwoli\xc5\x82 Eliaszowi dokona\xc4\x87 cudu, kt\xc3\xb3ry przekona\xc5\x82 Izraelit\xc3\xb3w o fa\xc5\x82szywo\xc5\x9bci Baala. 450 prorok\xc3\xb3w tego bo\xc5\xbcka zosta\xc5\x82o zabitych. Od tego czasu krain\xc4\x99 opu\xc5\x9bci\xc5\x82a susza i g\xc5\x82\xc3\xb3d._NEWLINE_Jezabel rozw\xc5\x9bcieczona \xc5\x9bmierci\xc4\x85 prorok\xc3\xb3w Baala zagrozi\xc5\x82a \xc5\x9bmierci\xc4\x85 Eliaszowi, lecz ten zbieg\xc5\x82 do Beer Szewy i ukrywa\xc5\x82 si\xc4\x99 na pustyni. Gdy odpoczywa\xc5\x82 pod drzewem janowca odezwa\xc5\x82 si\xc4\x99 do\xc5\x84 g\xc5\x82os anio\xc5\x82a: \xe2\x80\x9eWsta\xc5\x84, jedz; bo jeszcze dalek\xc4\x85 drog\xc4\x99 masz\xe2\x80\x9d. Po\xc5\xbcywiwszy si\xc4\x99, wyruszy\xc5\x82 i szed\xc5\x82 przez 40 dni do G\xc3\xb3ry Horeb (Synaj), gdzie zamieszka\xc5\x82 w jaskini. B\xc3\xb3g wtedy zapyta\xc5\x82: \xe2\x80\x9eCo tu czynisz, Eliaszu?\xe2\x80\x9d. W odpowiedzi na \xc5\xbcalenie si\xc4\x99 Eliasza, B\xc3\xb3g nakaza\xc5\x82 mu i\xc5\x9b\xc4\x87 do Damaszku i nama\xc5\x9bci\xc4\x87 Chazaela kr\xc3\xb3lem Aramu, Jehu kr\xc3\xb3lem Izraela, a Elizeusza prorokiem w\xc5\x82asnego miasta._NEWLINE_W 6 lat po tym ostrzeg\xc5\x82 Achaba i Jezabel, \xc5\xbce oboje zgin\xc4\x85 tragicznie. Podobnie, 4 lata p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, zapowiedzia\xc5\x82 \xc5\x9bmier\xc4\x87 Achazjasza \xe2\x80\x93 syna Achaba i Jezabel, kt\xc3\xb3ry przej\xc4\x85\xc5\x82 tron po ojcu. Mi\xc4\x99dzy tymi wydarzeniami historia proroka nie jest dok\xc5\x82adnie znana \xe2\x80\x93 mo\xc5\xbcliwe, \xc5\xbce uda\xc5\x82 si\xc4\x99 w odosobnienie na jaki\xc5\x9b czas._NEWLINE_Uda\xc5\x82 si\xc4\x99 do Gilgal, do uczni\xc3\xb3w prorok\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 tam przekaza\xc5\x82 wiedz\xc4\x99 o swym odej\xc5\x9bciu Elizeuszowi, swojemu nast\xc4\x99pcy, kt\xc3\xb3ry towarzyszy\xc5\x82 mu dalej w w\xc4\x99dr\xc3\xb3wce do Betel i Jerycho. Przeszli \xe2\x80\x9emi\xc4\x99dzy rozst\xc4\x85pionymi wodami\xe2\x80\x9d Jordanu, lecz wkr\xc3\xb3tce \xe2\x80\x9ew\xc3\xb3z ognisty i konie ogniste roz\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82y obydwu: i wst\xc4\x85pi\xc5\x82 Eliasz przez wicher do nieba\xe2\x80\x9d. Elizeusz mia\xc5\x82 w\xc3\xb3wczas powt\xc3\xb3rzy\xc4\x87 gest swojego nauczyciela \xe2\x80\x93 uderzeniem p\xc5\x82aszcza w wod\xc4\x99, rzeka rozst\xc4\x85pi\xc5\x82a si\xc4\x99 i przeszed\xc5\x82 przeze\xc5\x84. Pi\xc4\x99\xc4\x87dziesi\xc4\x99ciu prorok\xc3\xb3w widz\xc4\x85cych to zdarzenie rzek\xc5\x82o: \xe2\x80\x9eSpocz\xc4\x85\xc5\x82 duch Eliasza na Elizeuszu\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Wa\xc5\xbcnym elementem eschatologii \xc5\xbcydowskiej sta\xc5\x82o si\xc4\x99 oczekiwanie na powr\xc3\xb3t Eliasza z nieba przed nadej\xc5\x9bciem Mesjasza i czas\xc3\xb3w mesja\xc5\x84skich. Wed\xc5\x82ug apokryficznej Apokalipsy Eliasza, Eliasz wraz z Henochem w czasach ostatecznych maj\xc4\x85 si\xc4\x99 sprzeciwi\xc4\x87 przeciwnikowi Mesjasza, jednak zostaj\xc4\x85 zabici i ich zw\xc5\x82oki le\xc5\xbc\xc4\x85 trzy i p\xc3\xb3\xc5\x82 dnia na rynku. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej jednak zmartwychwstaj\xc4\x85 i pokonuj\xc4\x85 syna nieprawo\xc5\x9bci. Do tej samej tradycji prawdopodobnie odwo\xc5\x82uje si\xc4\x99 Apokalipsa \xc5\x9bw. Jana.\n_START_SECTION_\nEliasz w liturgii sederu paschalnego\n_START_PARAGRAPH_\nW czasie rodzinnego Sederu paschalnego celebrowanego w judaizmie, po czterech cz\xc4\x99\xc5\x9bciach, jakby czterech ods\xc5\x82onach dramatu \xe2\x80\x93 nast\xc4\x99puje zawsze pi\xc4\x85ta cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87. Jej symbolem jest pi\xc4\x85ty kielich \xe2\x80\x93 kielich proroka Eliasza, (hebr. kos szel Elijahu hanawi). Odmawia si\xc4\x99 wtedy modlitwy Szefoch Chamatecha (\xe2\x80\x9eWylej sw\xc3\xb3j gniew\xe2\x80\x9d) i Elijachu Hanawi (Eliasz Prorok). _NEWLINE_Obrz\xc4\x99d pi\xc4\x85tego kielicha zach\xc4\x99ca \xc5\x9bwi\xc4\x99tuj\xc4\x85cych \xc5\xbbyd\xc3\xb3w do oczekiwania z nadziej\xc4\x85 i ufno\xc5\x9bci\xc4\x85 na spe\xc5\x82nienie ostatecznej obietnicy Boga: nadej\xc5\x9bcia epoki mesja\xc5\x84skiej. Kielich ten, najpi\xc4\x99kniejszy, jaki znajduje si\xc4\x99 w domu nie powinien by\xc4\x87 podnoszony ani nie wolno z niego pi\xc4\x87. Po sederze, dop\xc3\xb3ki Eliasz nie przyjdzie, wino z niego wlewa si\xc4\x99 z powrotem do butelki. Istnieje te\xc5\xbc zwyczaj, \xc5\xbce kielich Eliasza nape\xc5\x82niany jest winem z kielich\xc3\xb3w wszystkich uczestnik\xc3\xb3w Sederu, co symbolizuje, \xc5\xbce wszyscy musz\xc4\x85 dzia\xc5\x82a\xc4\x87 razem, aby nadszed\xc5\x82 Mesjasz. Opr\xc3\xb3cz kielicha, otwiera si\xc4\x99 tak\xc5\xbce drzwi domu, aby zaprosi\xc4\x87 proroka Eliasza, kt\xc3\xb3rego przyj\xc5\x9bcie b\xc4\x99dzie oznacza\xc5\x82o, \xc5\xbce Mesjasz jest ju\xc5\xbc blisko. Czyni\xc4\x85 to najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej dzieci. Otwarcie drzwi jest tak\xc5\xbce wyrazem braku l\xc4\x99ku przed niebezpiecze\xc5\x84stwem. Jest to bowiem \xe2\x80\x9enoc specjalnej opieki Boga\xe2\x80\x9d (hebr. lejl szimurim). Wszyscy wstaj\xc4\x85 i recytuj\xc4\x85 Szefoch Chamatecha i od\xc5\x9bpiewuj\xc4\x85 Elijachu Hanawi. Istnieje zwyczaj pozostawiania jednego pustego krzes\xc5\x82a przy stole, jako \xe2\x80\x9ekrzes\xc5\x82a proroka Eliasza\xe2\x80\x9d. Podobnie jak kielich, powinno by\xc4\x87 to najdostojniejsze krzes\xc5\x82o w domu. Po od\xc5\x9bpiewaniu modlitw drzwi si\xc4\x99 zamyka.\n_START_SECTION_\nEliasz w islamie\n_START_PARAGRAPH_\nEliasz jest uznawany za proroka tak\xc5\xbce przez muzu\xc5\x82man\xc3\xb3w; jego posta\xc4\x87 pojawia si\xc4\x99 w Koranie pod imieniem \xe2\x80\x8f\xd8\xa5\xd9\x84\xd9\x8a\xd8\xa7\xd8\xb3\xe2\x80\x8e trb. lijaas trl. \xe2\x80\x99\xc4\x81l\xc4\xab\xc4\x81s).\n_START_SECTION_\nKult\n_START_PARAGRAPH_\nJego wspomnienie liturgiczne w Ko\xc5\x9bciele katolickim obchodzono niegdy\xc5\x9b 17 czerwca, obecnie za Martyrologium Rzymskim 20 lipca._NEWLINE_Cerkiew prawos\xc5\x82awna wspomina \xc5\x9bwi\xc4\x99tego proroka odpowiednio 20 lipca/2 sierpnia.\n_START_SECTION_\nIkonografia\n_START_PARAGRAPH_\nW ikonografii wczesnochrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skiej prorok przedstawiany by\xc5\x82 cz\xc4\x99sto jako m\xc5\x82odzieniec w tunice i paliuszu. Od wczesnego \xc5\x9bredniowiecza wyst\xc4\x99puje ju\xc5\xbc jako cz\xc5\x82owiek stary odziany w d\xc5\x82ug\xc4\x85 opo\xc5\x84cz\xc4\x99, wykonan\xc4\x85 z koziej sk\xc3\xb3ry. Siwe w\xc5\x82osy spadaj\xc4\x85 na ramiona. Ma \xc5\x9bredniej d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci brod\xc4\x99 i bose stopy. Zazwyczaj praw\xc4\x85 r\xc4\x99k\xc4\x85 b\xc5\x82ogos\xc5\x82awi, w lewej dzier\xc5\xbcy zw\xc3\xb3j z napisem: \xe2\x80\x9eGorliwie stawa\xc5\x82em w obronie Pana, Boga Zast\xc4\x99p\xc3\xb3w, gdy\xc5\xbc synowie izraelscy porzucili przymierze z Tob\xc4\x85\xe2\x80\x9d (1 Kr 19, 10)._NEWLINE_Najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej przedstawian\xc4\x85 scen\xc4\x85 z \xc5\xbcycia proroka jest wniebowzi\xc4\x99cie Eliasza na ognistym wozie zaprz\xc4\x99\xc5\xbconym w skrzydlate rumaki. Niekiedy w\xc3\xb3z proroka zmierza ku niebu po t\xc4\x99czy. U st\xc3\xb3p wozu stoi prorok Elizeusz, chwytaj\xc4\x85cy spadaj\xc4\x85cy p\xc5\x82aszcz mistrza. Ponadto proroka Eliasza spotykamy na ikonach Przemienienia Pa\xc5\x84skiego, gdy w ge\xc5\x9bcie modlitewnym stoi po prawicy Chrystusa._NEWLINE_W tradycji zachodniej rol\xc4\x99 atrybut\xc3\xb3w proroka pe\xc5\x82ni\xc4\x85 kruk i/lub ognisty miecz.\n_START_SECTION_\nW sztuce\n_START_PARAGRAPH_\nPosta\xc4\x87 Eliasza jest zwi\xc4\x85zana z eponimicznym oratorium Felixa Mendelssohna-Batholdy'ego. Biblijny prorok Eliasz jest tak\xc5\xbce g\xc5\x82\xc3\xb3wnym bohaterem powie\xc5\x9bci Paulo Coelho Pi\xc4\x85ta g\xc3\xb3ra. George Washington Moon napisa\xc5\x82 epos Elijah the Prophet."