b'\n_START_ARTICLE_\nJedwab\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nZnaleziska archeologiczne wskazuj\xc4\x85, \xc5\xbce jedwab wytwarzano ju\xc5\xbc w staro\xc5\xbcytnych Chinach, oko\xc5\x82o 3600 roku p.n.e. \xc5\x9awiadcz\xc4\x85 o tym znalezione narz\xc4\x99dzia do wyplatania oraz farbowana jedwabna gaza, znalezione na stanowisku archeologicznym kultury Hemudu w prowincji Zhejiang. Bardziej z\xc5\x82o\xc5\xbcone wyroby, w tym adamaszki, zosta\xc5\x82y odkryte na innym stanowisku w Zhejiang i datowane s\xc4\x85 na 2700 r. p.n.e._NEWLINE_Chi\xc5\x84skie podanie g\xc5\x82osi, \xc5\xbce jedwab zosta\xc5\x82 odkryty w ogrodzie cesarza Huang Di, \xc5\xbcyj\xc4\x85cego w latach 2698 \xe2\x80\x93 2598 p.n.e. Wed\xc5\x82ug legendy cesarz poprosi\xc5\x82 sw\xc4\x85 \xc5\xbcon\xc4\x99 Xi Lingshi, by sprawdzi\xc5\x82a, jaki szkodnik niszczy drzewa morwowe. Cesarzowa zauwa\xc5\xbcy\xc5\x82a, \xc5\xbce s\xc4\x85 to bia\xc5\x82e larwy, kt\xc3\xb3re prz\xc4\x99d\xc4\x85 b\xc5\x82yszcz\xc4\x85ce kokony. Przypadkowo jeden kokon wpad\xc5\x82 jej do wrz\xc4\x85tku i okaza\xc5\x82o si\xc4\x99, \xc5\xbce mo\xc5\xbcna wyci\xc4\x85gn\xc4\x85\xc4\x87 z niego delikatn\xc4\x85 ni\xc4\x87, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 Xi Lingshi zawin\xc4\x99\xc5\x82a na szpulk\xc4\x99. W ten spos\xc3\xb3b, jak g\xc5\x82osi legenda, odkry\xc5\x82a tajemnic\xc4\x99 produkcji jedwabiu._NEWLINE_Chi\xc5\x84czycy strzegli tej tajemnicy przez oko\xc5\x82o 2000 lat. Przez ten czas Chiny mia\xc5\x82y monopol na produkcj\xc4\x99 jedwabiu, kt\xc3\xb3ry eksportowa\xc5\x82y tzw. jedwabnym szlakiem. Ka\xc5\xbcdego, kto zdradzi\xc5\x82by tajemnic\xc4\x99 jego wyrobu, czeka\xc5\x82 wyrok \xc5\x9bmierci. Wed\xc5\x82ug relacji bizanty\xc5\x84skich historyk\xc3\xb3w Teofanesa i Prokopiusza z Cezarei tajemnica jedwabiu zosta\xc5\x82a przemycona z Chin do Konstantynopola przez dw\xc3\xb3ch mnich\xc3\xb3w dopiero w roku 550. Cesarstwem Wschodniorzymskim (Bizancjum) rz\xc4\x85dzi\xc5\x82 w\xc3\xb3wczas Justynian I. Mieszka\xc5\x84cy Bizancjum kupowali chi\xc5\x84ski jedwab, kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82 przywo\xc5\xbcony tzw. jedwabnym szlakiem przez kupc\xc3\xb3w. W\xc4\x99drowali oni przez kilka miesi\xc4\x99cy, pokonuj\xc4\x85c 4800 km i nara\xc5\xbcali \xc5\xbcycie, pod\xc4\x85\xc5\xbcaj\xc4\x85c przez terytoria ogarni\xc4\x99te wojn\xc4\x85. W Europie jedwab wart by\xc5\x82 maj\xc4\x85tek, dlatego w\xc5\x82adcy Bizancjum zale\xc5\xbca\xc5\x82o na zdobyciu tajemnicy jego produkcji. Obieca\xc5\x82 dw\xc3\xb3m mnichom, \xc5\xbce sowicie ich wynagrodzi, je\xc5\x9bli przywioz\xc4\x85 jajeczka jedwabnik\xc3\xb3w z Chin i posi\xc4\x85d\xc4\x85 sekret ich hodowli. Plan si\xc4\x99 powi\xc3\xb3d\xc5\x82, wys\xc5\x82a\xc5\x84cy zdobyli ok. 26 tysi\xc4\x99cy jajeczek i przetransportowali je do Europy, chowaj\xc4\x85c je w wydr\xc4\x85\xc5\xbconym wn\xc4\x99trzu bambusowych kij\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rymi si\xc4\x99 podpierali. Prawdopodobnie jednak to tylko legenda, poniewa\xc5\xbc hodowla jedwabnik\xc3\xb3w jest udokumentowana na terenie bizanty\xc5\x84skiej Syrii ju\xc5\xbc w V wieku, a wed\xc5\x82ug niekt\xc3\xb3rych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 greckich, jedwab m\xc3\xb3g\xc5\x82 powstawa\xc4\x87 w Grecji ju\xc5\xbc w IV w. p.n.e. Cesarze strzegli sekretu r\xc3\xb3wnie zazdro\xc5\x9bnie jak Azjaci, organizuj\xc4\x85c poprzez urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w zwanych kommerkiarioi \xc5\x9bcis\xc5\x82\xc4\x85 kontrol\xc4\x99 pa\xc5\x84stwa nad przemys\xc5\x82em jedwabnym. O\xc5\x9brodki produkcji przesuwano z biegiem wiek\xc3\xb3w coraz dalej na zach\xc3\xb3d Cesarstwa, by w IX\xe2\x80\x93X w. skoncentrowa\xc4\x87 je w basenie Morza Egejskiego. Najpr\xc4\x99\xc5\xbcniejsze warsztaty (ergasteria) funkcjonowa\xc5\x82y w Heraklei pod Konstantynopolem, Sufli (w Ewros), Atenach, Koryncie i Tebach. Bizanty\xc5\x84ska produkcja tekstyli\xc3\xb3w osi\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82a wy\xc5\xbcyny kunsztu \xe2\x80\x93 jej wytwory zadziwiaj\xc4\x85 bogactwem skomplikowanych motyw\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re cz\xc4\x99sto obejmowa\xc5\x82y ca\xc5\x82e sceny religijne b\xc4\x85d\xc5\xba historyczne. Na tkaninach ch\xc4\x99tnie haftowano pr\xc3\xb3cz ornament\xc3\xb3w ro\xc5\x9blinno-geometrycznych przej\xc4\x99te z Persji fantastyczne hippokampy, gryfy, pegazy, a nadto s\xc5\x82onie, lwy oraz cesarskie or\xc5\x82y, dwug\xc5\x82owe i jednog\xc5\x82owe. Rozbudowany dw\xc3\xb3r cesarski nap\xc4\x99dza\xc5\x82 rozw\xc3\xb3j owego rzemios\xc5\x82a niezliczonymi zam\xc3\xb3wieniami. Purpurowe, ci\xc4\x99\xc5\xbckie jedwabie cesarskie przetykano z regu\xc5\x82y z\xc5\x82otem, otrzymuj\xc4\x85c brokaty._NEWLINE_Bizantyjczycy z powodzeniem przez d\xc5\x82ugi czas strzegli tajnik\xc3\xb3w procesu otrzymywania drogocennej tkaniny przed przenikni\xc4\x99ciem na Zach\xc3\xb3d. W roku 968 biskup Liutprand z Cremony, pose\xc5\x82 cesarza Ottona I, daremnie pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 wywie\xc5\xba\xc4\x87 purpurowy jedwab z Konstantynopola \xe2\x80\x93 cenny towar zosta\xc5\x82 mu skonfiskowany przez cesarskich urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w. Dopiero w 1147 Roger II, kr\xc3\xb3l Sycylii, zdoby\xc5\x82 tajemnic\xc4\x99 porywaj\xc4\x85c z Teb i Koryntu rzemie\xc5\x9blnik\xc3\xb3w-specjalist\xc3\xb3w._NEWLINE_Z Chin jedwabnictwo trafi\xc5\x82o do Persji i Japonii. Z Sycylii natomiast rozprzestrzeni\xc5\x82o si\xc4\x99 na Hiszpani\xc4\x99 i reszt\xc4\x99 W\xc5\x82och. W XIII wieku pojawi\xc5\x82o si\xc4\x99 we Francji, a od XVII wieku rozpowszechni\xc5\x82o si\xc4\x99 w ca\xc5\x82ej Europie. Aktualnie Europa sprowadza cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 sur\xc3\xb3wki jedwabnej z Chin.'