b'\n_START_ARTICLE_\nKonfederacja (historia Polski)\n_START_PARAGRAPH_\nKonfederacja (\xc5\x82ac. confoederatio, zwi\xc4\x85zek) \xe2\x80\x93 zwi\xc4\x85zek zbrojny zawi\xc4\x85zywany przez duchownych, szlacht\xc4\x99 i miasta w celu realizacji w\xc5\x82asnych intencji lub w zast\xc4\x99pstwie w\xc5\x82adzy pa\xc5\x84stwowej, tworzony w Polsce i na Litwie w wiekach XIII-XIX. Jej genezy nale\xc5\xbcy szuka\xc4\x87 w \xc5\x9bredniowiecznym prawie oporu (\xc5\x82ac. ius resistendi) przeciwko w\xc5\x82adcy._NEWLINE_Charakterystyczn\xc4\x85 cech\xc4\x85 konfederacji by\xc5\x82a przynale\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 imienna; spis jej cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w sporz\xc4\x85dzano w akcie jej zawi\xc4\x85zania. Jako \xc5\xbce zawi\xc4\x85zanie nast\xc4\x99powa\xc5\x82o dla realizacji z g\xc3\xb3ry okre\xc5\x9blonego celu, konfederacja mia\xc5\x82a charakter czasowy.\n_START_SECTION_\nPocz\xc4\x85tki\n_START_PARAGRAPH_\nPierwszymi tego typu zwi\xc4\x85zkami by\xc5\x82y konfederacje miejskie, powo\xc5\x82ywane w latach 1298, 1302, 1310, 1350 przez miasta Wielkopolski. Mia\xc5\x82y na celu m.in. ochron\xc4\x99 bezpiecze\xc5\x84stwa handlu i spokoju publicznego poprzez t\xc4\x99pienie rozboju na drogach. Konfederacja z 1350 roku przewidywa\xc5\x82a odbywanie wsp\xc3\xb3lnych narad w razie niebezpiecze\xc5\x84stwa, gro\xc5\xbc\xc4\x85cego kt\xc3\xb3remu\xc5\x9b ze skonfederowanych miast._NEWLINE_Konfederacje wy\xc5\x82\xc4\x85cznie rycerskie powsta\xc5\x82y w Polsce w drugiej po\xc5\x82owie XIV wieku. Zwo\xc5\x82ywane by\xc5\x82y w obronie swob\xc3\xb3d szlacheckich przeciwko w\xc5\x82adzy centralnej, wp\xc5\x82ywom duchowie\xc5\x84stwa i rozwojowi husytyzmu. W 1307 roku, w reakcji na zawi\xc4\x85zanie konfederacji rycerskiej przeciwnej roszczeniom kleru, dotycz\xc4\x85cym dziesi\xc4\x99cin i s\xc4\x85downictwa, duchowie\xc5\x84stwo zawi\xc4\x85za\xc5\x82o w\xc5\x82asn\xc4\x85 konfederacj\xc4\x99._NEWLINE_Konfederacje mog\xc5\x82y by\xc4\x87 te\xc5\xbc tworzone przy osobie kr\xc3\xb3la, w obronie majestatu; istnia\xc5\x82y te\xc5\xbc przypadki, gdy w\xc5\x82adca sam popiera\xc5\x82 ich postulaty i przy\xc5\x82\xc4\x85cza\xc5\x82 si\xc4\x99 do zwi\xc4\x85zku. Konfederacje uznane za buntownicze wobec kr\xc3\xb3la nazywano rokoszami._NEWLINE_W latach 1382 i 1384 zwo\xc5\x82ano konfederacje mi\xc4\x99dzystanowe (mieszczan i szlachty) w Radomsku w celu ochrony bezpiecze\xc5\x84stwa w pa\xc5\x84stwie na czas bezkr\xc3\xb3lewia.\n_START_SECTION_\nRzeczpospolita Obojga Narod\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nW czasie bezkr\xc3\xb3lewia po \xc5\x9bmierci Zygmunta Augusta w 1572 roku wykszta\xc5\x82ci\xc5\x82 si\xc4\x99 nowy rodzaj tego typu zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w: konfederacja generalna lub konfederacja kapturowa, zast\xc4\x99puj\xc4\x85ca najwa\xc5\xbcniejsze instytucje pa\xc5\x84stwa, kt\xc3\xb3re w normalnym trybie dzia\xc5\x82a\xc5\x82y w imieniu kr\xc3\xb3la, gdy nie by\xc5\x82o monarchy. Uchwa\xc5\x82y konfederacji generalnej stanowione by\xc5\x82y wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci\xc4\x85 g\xc5\x82os\xc3\xb3w._NEWLINE_Prawo do wyst\xc4\x99powania poddanych przeciwko w\xc5\x82adcy gwarantowa\xc5\x82 artyku\xc5\x82 de non praestanda oboedientia konfederacji warszawskiej w 1573 roku, wysnuty z przywileju mielnickiego z 1501, gdzie zapewniano senatorom prawo do uwa\xc5\xbcania kr\xc3\xb3la, kt\xc3\xb3ry przekroczy\xc5\x82 swoje uprawnienia za tyrana._NEWLINE_W czasie konfederacji sejm zast\xc4\x99powa\xc5\x82a rada generalna konfederacji, na kt\xc3\xb3rej decyzje w razie konieczno\xc5\x9bci zapada\xc5\x82y wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci\xc4\x85 g\xc5\x82os\xc3\xb3w. Wybrany przez szlacht\xc4\x99 marsza\xc5\x82ek konfederacji sprawowa\xc5\x82 w\xc5\x82adz\xc4\x99 wykonawcz\xc4\x85 wraz z kr\xc3\xb3lem i Senatem. W czasie obowi\xc4\x85zywania konfederacji zawieszano przynajmniej de iure prawa szlachty (zakaz pozbawiania wolno\xc5\x9bci i konfiskaty mienia bez wyroku s\xc4\x85dowego)._NEWLINE_Pocz\xc4\x85tkowo konfederacje obejmowa\xc5\x82y jedno tylko wojew\xc3\xb3dztwo b\xc4\x85d\xc5\xba ziemi\xc4\x99 (konfederacja wojew\xc3\xb3dzka). Konfederacj\xc4\x99, kt\xc3\xb3ra obejmowa\xc5\x82a ca\xc5\x82e pa\xc5\x84stwo, nazywano konfederacj\xc4\x85 generaln\xc4\x85. Konfederacje generalne zawi\xc4\x85zywano osobno dla Korony i Wielkiego Ksi\xc4\x99stwa Litewskiego. W\xc5\x82adz\xc4\x99 nad konfederacj\xc4\x85 obejmowa\xc5\x82a rada generalna konfederacji, na jej czele sta\xc5\x82 marsza\xc5\x82ek konfederacji, u boku kt\xc3\xb3rego stali konsyliarze. Zbrojn\xc4\x85 konfederacj\xc4\x85 dowodzi\xc5\x82 regimentarz. Organem naczelnym konfederacji by\xc5\x82a walna rada, odpowiedzialna przed sejmem, wybierana przez sejmiki konfederackie. W czasie trwania konfederacji w jej organach obowi\xc4\x85zywa\xc5\x82a zasada g\xc5\x82osowania wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci\xc4\x85 g\xc5\x82os\xc3\xb3w. Ten ewenement ustrojowy doprowadzi\xc5\x82 do powstania sejmu skonfederowanego. Kilka rad walnych konfederacji mia\xc5\x82o charakter sejm\xc3\xb3w nadzwyczajnych (1710, 1735)._NEWLINE_Innym jeszcze rodzajem konfederacji by\xc5\x82y konfederacje wojskowe (lub \xc5\xbco\xc5\x82nierskie), zawi\xc4\x85zywane przez nieop\xc5\x82acane wojska Rzeczypospolitej._NEWLINE_Zawi\xc4\x85zywania konfederacji w Rzeczypospolitej zakaza\xc5\x82a ostatecznie konstytucja sejmu niemego z 1717 roku, w rzeczywisto\xc5\x9bci zasada ta nigdy nie by\xc5\x82a przestrzegana._NEWLINE_Sejm Czteroletni uchwali\xc5\x82 ustaw\xc4\x99 zabraniaj\xc4\x85c\xc4\x85 tworzenia konfederacji, zapowiadaj\xc4\x85c\xc4\x85 karanie \xc5\x9bmierci\xc4\x85 inicjator\xc3\xb3w takich zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w.'