b'\n_START_ARTICLE_\nTabliczka woskowa\n_START_PARAGRAPH_\nTabliczka woskowa - tabliczka z drewna pokrytego na jednej stronie warstw\xc4\x85 wosku pisarskiego, po kt\xc3\xb3rym pisa\xc5\x82o si\xc4\x99 rylcem. Tabliczki by\xc5\x82y u\xc5\xbcywane od staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci do pisania lub rysowania.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nTabliczki woskowe by\xc5\x82y wytworem kultury staro\xc5\xbcytnego Bliskiego Wschodu. U\xc5\xbcywano ich ju\xc5\xbc w XV w. p.n.e., a by\xc4\x87 mo\xc5\xbce nawet wcze\xc5\x9bniej. W okresie p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym by\xc5\x82y bardzo popularne w Grecji i Cesarstwie Rzymskim. Powszechnie u\xc5\xbcywano ich w administracji, skarbowo\xc5\x9bci i s\xc4\x85downictwie, spisywano na nich rachunki i r\xc3\xb3\xc5\xbcnego rodzaju rejestry. S\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82y tak\xc5\xbce do korespondencji (po zamazaniu warstwy wosku umieszczano na tej samej tabliczce odpowied\xc5\xba zwrotn\xc4\x85), jako osobiste notatniki, w szko\xc5\x82ach \xe2\x80\x93 do nauki pisania i liczenia, a tak\xc5\xbce do zapisu utwor\xc3\xb3w literackich. Tabliczki woskowe by\xc5\x82y popularnym, powszechnie stosowanym materia\xc5\x82em pisarskim w staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci i \xc5\x9bredniowieczu._NEWLINE_Obok dokument\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 podstawowej formy dokumentowania dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci kancelarii w XIII w., a zw\xc5\x82aszcza w XIV w. \xe2\x80\x93 gromadzono r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc notatki maj\xc4\x85ce na celu zapisanie za\xc5\x82atwianych spraw finansowych, s\xc4\x85dowych i administracyjnych. Nie posiada\xc5\x82y one jednak samodzielnego waloru prawnego, jaki mia\xc5\x82 dokument. Pergamin by\xc5\x82 materia\xc5\x82em pisarskim bardzo drogim. Znane jest pos\xc5\x82ugiwanie si\xc4\x99 w tym celu tabliczkami woskowymi, na kt\xc3\xb3rych tre\xc5\x9b\xc4\x87 takich zapis\xc3\xb3w mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o zmieni\xc4\x87 w miar\xc4\x99 ich dezaktualizowania si\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nTabliczki toru\xc5\x84skie\n_START_PARAGRAPH_\nArchiwum Pa\xc5\x84stwowe w Toruniu przechowuje unikatowy zbi\xc3\xb3r 16 poliptyk\xc3\xb3w licz\xc4\x85cych 127 tabliczek woskowych. W Toruniu tabliczki woskowe u\xc5\xbcywane by\xc5\x82y w administracji miejskiej jako ksi\xc4\x99gi od II po\xc5\x82owy XIII w. do oko\xc5\x82o 1530 r. S\xc4\x85 to deseczki drewniane, wydr\xc4\x85\xc5\xbcone i wype\xc5\x82nione woskiem, spi\xc4\x99te paskami sk\xc3\xb3ry. Ok\xc5\x82adki maj\xc4\x85 cz\xc4\x99sto ro\xc5\x9blinny i zoomorficzny ornament roma\xc5\x84ski. Zapis\xc3\xb3w dokonywali najpewniej sekretarze miejscy lub pisarze. Na wosku pisano rozgrzanym rylcem wykonanym przewa\xc5\xbcnie z twardych, ostro zako\xc5\x84czonych metali, z drewna albo ko\xc5\x9bci z \xc5\x82agodn\xc4\x85 ko\xc5\x84c\xc3\xb3wk\xc4\x85. T\xc4\x85 sam\xc4\x85 stron\xc4\x99 tabliczki mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o u\xc5\xbcy\xc4\x87 wielokrotnie \xe2\x80\x93 wystarczy\xc5\x82o zatrze\xc4\x87 tekst wcze\xc5\x9bniejszy. Do zamazywania lub usuwania tekstu u\xc5\xbcywano rylc\xc3\xb3w zako\xc5\x84czonych szerok\xc4\x85 \xc5\x82opatk\xc4\x85. Deseczki zwi\xc4\x85zywano od strony grzbiet\xc3\xb3w rzemieniem, dodaj\xc4\x85c ok\xc5\x82adki i spinaj\xc4\x85c ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 jednym lub dwoma paskami sk\xc3\xb3ry. Wewn\xc4\x85trz poliptyk\xc3\xb3w na rogach deseczek znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 przyklejone warstw\xc4\x85 wosku karteczki papieru, kt\xc3\xb3re mia\xc5\x82y chroni\xc4\x87 wosk przed zatarciem. Teksty dotycz\xc4\x85 op\xc5\x82at czynszowych w Toruniu, stanowi\xc4\x85 cenne \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o do bada\xc5\x84 gospodarki i kultury mieszcza\xc5\x84skiej tego czasu. _NEWLINE_Tre\xc5\x9b\xc4\x87 tabliczek toru\xc5\x84skich jest znana. Zosta\xc5\x82y one odczytane i wydane drukiem przez Karola G\xc3\xb3rskiego i Witolda Szczuczko. Zapisy s\xc4\x85 wielowarstwowe, dotycz\xc4\x85 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie finans\xc3\xb3w miejskich i dotycz\xc4\x85 wszelkiego rodzaju transakcji zawieranych przez mieszczan, a wi\xc4\x99c czynsz\xc3\xb3w od urz\xc4\x85dze\xc5\x84 targowych i przemys\xc5\x82owych, grunt\xc3\xb3w i rent r\xc3\xb3\xc5\xbcnego rodzaju. S\xc4\x85 te\xc5\xbc rozliczenia wzajemnych zobowi\xc4\x85za\xc5\x84 i r\xc3\xb3\xc5\xbcne formy sp\xc5\x82aty d\xc5\x82ug\xc3\xb3w. Zapisywano tak\xc5\xbce wilkierze i uchwa\xc5\x82y rady miejskiej.\n_START_SECTION_\nTabliczki woskowe w innych miejscach\n_START_PARAGRAPH_\nDo dzi\xc5\x9b w Europie i na \xc5\x9bwiecie ocala\xc5\x82o niewiele tabliczek. Szczeg\xc3\xb3lnie ma\xc5\x82o zachowa\xc5\x82o si\xc4\x99 tabliczek z kancelarii miejskich. W Polsce najwi\xc4\x99kszy poza Toruniem zbi\xc3\xb3r przechowywany jest w Gda\xc5\x84sku, obejmuje 4 poliptyki z\xc5\x82o\xc5\xbcone z 36 tabliczek. Tabliczkami takimi pos\xc5\x82ugiwano si\xc4\x99 prawdopodobnie tak\xc5\xbce w Poznaniu, o czym \xc5\x9bwiadczy rylec znaleziony przez archeolog\xc3\xb3w na Ostrowie Tumskim. Najwi\xc4\x99kszy zbi\xc3\xb3r 6 poliptyk\xc3\xb3w w Niemczech znajduje si\xc4\x99 w Lipsku. Kolekcja toru\xc5\x84ska jest natomiast najwi\xc4\x99kszym na \xc5\x9bwiecie zbiorem pochodz\xc4\x85cym z jednej kancelarii miejskiej. Wed\xc5\x82ug historyk\xc3\xb3w sztuki najstarsza cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 tabliczek toru\xc5\x84skich zosta\xc5\x82a wykonana i ozdobiona ornamentem w warsztatach w Lubece lub w miastach pobliskich w II po\xc5\x82owie XIII w.'