b'\n_START_ARTICLE_\nITS-8\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nW 1935 roku w Instytucie Techniki Szybownictwa rozpocz\xc4\x99to prace nad projektem motoszybowca, kt\xc3\xb3ry mia\xc5\x82 s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc4\x87 do wst\xc4\x99pnego szkolenia pilot\xc3\xb3w samolotowych oraz jako maszyna do\xc5\x9bwiadczalna. Zgodnie z za\xc5\x82o\xc5\xbceniami przyj\xc4\x99tymi przez ISTUS konstrukcja mia\xc5\x82a mie\xc4\x87 podobne w\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci w locie silnikowym i bezsilnikowym. Zak\xc5\x82adano, \xc5\xbce wersje b\xc4\x99d\xc4\x85 r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x87 si\xc4\x99 tylko wymiennym p\xc5\x82atem._NEWLINE_Projekt wst\xc4\x99pny zosta\xc5\x82 opracowany przez in\xc5\xbc. Wies\xc5\x82awa St\xc4\x99pniewskiego, pomys\xc5\x82odawc\xc4\x85 uk\xc5\x82adu dwubelkowego by\xc5\x82 in\xc5\xbc. Boles\xc5\x82aw Wi\xc5\x9bnicki. W ITS zosta\xc5\x82 stworzony zesp\xc3\xb3\xc5\x82 projektowy w sk\xc5\x82ad kt\xc3\xb3rego weszli: Franciszek Kotowski (odpowiedzialny za konstrukcj\xc4\x99 p\xc5\x82ata, belek ogonowych i usterzenia), in\xc5\xbc. Boles\xc5\x82aw Wi\xc5\x9bnicki (odpowiedzialny za konstrukcj\xc4\x99 kabiny, uk\xc5\x82adu sterowania i \xc5\x82o\xc5\xbca silnika), in\xc5\xbc. Micha\xc5\x82 Pi\xc4\x85tek (odpowiedzialny za obliczenia) oraz J\xc3\xb3zef Niespa\xc5\x82 (odpowiedzialny za szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owe rozwi\xc4\x85zania konstrukcyjne)._NEWLINE_In\xc5\xbcynier Rudolf Matz nadzorowa\xc5\x82 budow\xc4\x99 prototypu w Warsztatach Szybowcowych Zwi\xc4\x85zku Awiatycznego Student\xc3\xb3w Politechniki Lwowskiej. Pocz\xc4\x85tkowo przewidywano zastosowanie silnika \xe2\x80\x9eBobo\xe2\x80\x9d o mocy 10\xc2\xa0KM konstrukcji in\xc5\xbc. W.\xc2\xa0Zalewskiego i in\xc5\xbc. J.\xc2\xa0Falkiewicza, ostatecznie zastosowano silniejszy K\xc3\xb6ber K\xc3\xb6tter M3 o mocy 18\xc2\xa0KM. Prace przy budowie prototypu zako\xc5\x84czono w po\xc5\x82owie 1936 roku. Motoszybowiec zosta\xc5\x82 staranie wyko\xc5\x84czony aerodynamicznie, zewn\xc4\x99trzne powierzchnie zosta\xc5\x82y wyr\xc3\xb3wnane przez szpachlowanie, a ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 konstrukcji zosta\xc5\x82a pokryta lakierem Nu-Enamel. Pierwsze loty zosta\xc5\x82y wykonane pod koniec sierpnia w wersji bezsilnikowej, szybowiec by\xc5\x82 holowany przez samoch\xc3\xb3d a pilotowa\xc5\x82 go konstruktor. Jesieni\xc4\x85 zosta\xc5\x82 oblatany w wersji silnikowej przez Zbigniewa \xc5\xbbabskiego na lotnisku w Skni\xc5\x82owie. W trakcie lot\xc3\xb3w problemy powodowa\xc5\x82 silnik, kt\xc3\xb3ry przy niskich obrotach powodowa\xc5\x82 drgania ca\xc5\x82ej konstrukcji. Problemy zosta\xc5\x82y usuni\xc4\x99te poprzez poprawienie jego amortyzacji, przekonstruowaniu r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc uleg\xc5\x82 uk\xc5\x82ad paliwowy i uk\xc5\x82ad sterowania silnikiem tak aby wyeliminowa\xc4\x87 p\xc4\x99kanie i przecieranie si\xc4\x99 przewod\xc3\xb3w. W ITS opracowano te\xc5\xbc specjalny dekompresor, kt\xc3\xb3ry umo\xc5\xbcliwia\xc5\x82 uruchamianie silnika w locie. W 1937 roku ITS-8 przeszed\xc5\x82 pr\xc3\xb3by w Instytucie Techniki Szybownictwa._NEWLINE_Jeszcze przed zako\xc5\x84czeniem pr\xc3\xb3b prototypu ITS-8 rozpocz\xc4\x99to prace nad wersj\xc4\x85 wyczynow\xc4\x85 motoszybowca oznaczon\xc4\x85 symbolem ITS-8W. Prace prowadzi\xc5\x82 zesp\xc3\xb3\xc5\x82 z\xc5\x82o\xc5\xbcony z in\xc5\xbcynier\xc3\xb3w: Rudolf Matz, Franciszek Kotowski, Z.\xc2\xa0Ko\xc5\x82odziej i E.\xc2\xa0Bernat. W nowym projekcie zrezygnowano z koncepcji wymiennych skrzyde\xc5\x82, zaprojektowano nowe o zwi\xc4\x99kszonej rozpi\xc4\x99to\xc5\x9bci, z ca\xc5\x82kowicie przebudowan\xc4\x85 sekcj\xc4\x85 \xc5\x9brodkow\xc4\x85 skrzyd\xc5\x82a. Zastosowano profil dwuwypuk\xc5\x82y ITS B o grubo\xc5\x9bci 15,4% w cz\xc4\x99\xc5\x9bci prostok\xc4\x85tnej, zw\xc4\x99\xc5\xbcaj\xc4\x85cy si\xc4\x99 ku ko\xc5\x84cu do 9%. Kad\xc5\x82ub r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zosta\xc5\x82 przeprojektowany, zmieniono usterzenie pionowe na podw\xc3\xb3jne, zastosowano czterocylindrowy silnik dwusuwowy ch\xc5\x82odzony powietrzem, Ava 4A-00, o mocy 25\xc2\xa0KM (przy 2300 obr./min). Budowa prototypu zosta\xc5\x82a rozpocz\xc4\x99ta w Do\xc5\x9bwiadczalnych Warsztatach Szybowcowych ITS, a po ich upadku kontynuowana w Lwowskich Warsztatach Lotniczych. Prototyp wersji ITS-8W zosta\xc5\x82 oblatany 18 maja 1938 roku przez Zbigniewa \xc5\xbbabskiego. _NEWLINE_W 1937 roku, na podstawie patentu nr P49629 prof. in\xc5\xbc. Stanis\xc5\x82awa \xc5\x81ukasiewicza i prof. Zbigniewa Leliwy-Krzywob\xc5\x82ockiego, opracowano projekt motoszybowca wyposa\xc5\xbconego w pomocniczy silnik rakietowy na paliwo sta\xc5\x82e. Wzmocnieniu mia\xc5\x82o ulec podwozie, mocowanie p\xc5\x82ata oraz zak\xc5\x82adano przebudowanie tylnej cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 kad\xc5\x82uba, gdzie przewidziano miejsce do monta\xc5\xbcu rakiet pomocniczych. Zak\xc5\x82adano u\xc5\xbcycie s\xc5\x82abszego silnika JS-4 o mocy 5,9-6,6\xc2\xa0kW konstrukcji Jerzego Szab\xc5\x82owskiego, kt\xc3\xb3ry mia\xc5\x82 by\xc4\x87 wspomagany przy starcie przez rakiety prochowe. Opracowany projekt zak\xc5\x82ada\xc5\x82 zastosowanie ra\xc2\xadkiet pomocniczych o \xc5\x9brednicach od 51 do 150\xc2\xa0mm, d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci do 400\xc2\xa0mm i masie do 72\xc2\xa0kg. Obliczeniowy ci\xc4\x85g rakiet wynosi\xc5\x82 od 10,5 do 200\xc2\xa0kG, a czas pracy do 314 sekund. Po obliczeniach i testach rakiet (z u\xc5\xbcyciem modeli) projekt zarzucono._NEWLINE_W 1938 roku rozpocz\xc4\x99to projektowanie kolejnej wersji motoszybowca, oznaczonej jako ITS-8M, kt\xc3\xb3ra mia\xc5\x82a by\xc4\x87 przeznaczona do bada\xc5\x84 meteorologicznych. Zak\xc5\x82adano, \xc5\xbce powstanie uniwersalna konstrukcja daj\xc4\x85ca mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 badania pr\xc4\x85d\xc3\xb3w wst\xc4\x99puj\xc4\x85cych. Z uwagi na przeznaczanie przewidywano zastosowanie w tej wersji silnika Ava-4A-02 o mocy 35-40\xc2\xa0KM lub Sarolea Albatros o mocy 32-35\xc2\xa0KM. Zmiany konstrukcyjne obejmowa\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wprowadzenie dwuko\xc5\x82owego podwozia chowanego w locie oraz zastosowanie klap. W celu zmniejszenia opor\xc3\xb3w szkodliwych wzmocniono konstrukcj\xc4\x99 skrzyd\xc5\x82a i zrezygnowano z zastrza\xc5\x82\xc3\xb3w. Budow\xc4\x99 prototypu rozpocz\xc4\x99to w 1939 roku w Lwowskich Warsztatach Lotniczych, wybuch wojny nie pozwoli\xc5\x82 na jej uko\xc5\x84czenie.\n_START_SECTION_\nKonstrukcja (ITS-8)\n_START_PARAGRAPH_\nJednomiejscowy motoszybowiec o konstrukcji drewnianej, w uk\xc5\x82adzie zastrza\xc5\x82owego g\xc3\xb3rnop\xc5\x82atu z dwiema belkami ogonowymi i \xc5\x9bmig\xc5\x82em pchaj\xc4\x85cym._NEWLINE_P\xc5\x82at dwudzielny, o obrysie prostok\xc4\x85tno-trapezowym z zaokr\xc4\x85glon\xc4\x85 ko\xc5\x84c\xc3\xb3wk\xc4\x85. Jednod\xc5\xbawigarowy (d\xc5\xbawigar skrzynkowy) z dwoma d\xc5\xbawigarkami pomocniczymi. Powierzchnia p\xc5\x82ata kryta do d\xc5\xbawigara sklejk\xc4\x85, dalej p\xc5\x82\xc3\xb3tnem. Podparty dwiema parami zastrza\xc5\x82\xc3\xb3w. Okucia zastrza\xc5\x82\xc3\xb3w by\xc5\x82y os\xc5\x82oni\xc4\x99te wyprofilowanymi owiewkami. Prostok\xc4\x85tna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 p\xc5\x82ata mia\xc5\x82a profil wkl\xc4\x99s\xc5\x82owypuk\xc5\x82y ITS-B4, o grubo\xc5\x9bci 15,4%, przechodz\xc4\x85cy w dalszej cz\xc4\x99\xc5\x9bci w profil dwuwypuk\xc5\x82y ITS-B1, o grubo\xc5\x9bci 9%. P\xc5\x82at by\xc5\x82 wyposa\xc5\xbcony w lotki wychylane r\xc3\xb3\xc5\xbcnicowo, kryte p\xc5\x82\xc3\xb3tnem. W \xc5\x9brodkowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci p\xc5\x82ata mie\xc5\x9bci\xc5\x82 si\xc4\x99 zbiornik paliwa._NEWLINE_Kad\xc5\x82ub sk\xc5\x82ada\xc5\x82 si\xc4\x99 z cz\xc4\x99\xc5\x9bci centralnej o konstrukcji p\xc3\xb3\xc5\x82skorupowej usztywnionej wr\xc4\x99gami, krytej sklejk\xc4\x85, mieszcz\xc4\x85cej zakryt\xc4\x85 kabin\xc4\x99 oraz dw\xc3\xb3ch belek ogonowych. Prz\xc3\xb3d kad\xc5\x82uba by\xc5\x82 wykonany z blachy aluminiowej. Tablica przyrz\xc4\x85d\xc3\xb3w wyposa\xc5\xbcona w pr\xc4\x99dko\xc5\x9bciomierz, wysoko\xc5\x9bciomierz, wariometr, busol\xc4\x99, zakr\xc4\x99tomierz i obrotomierz. Belki ogonowe mia\xc5\x82y konstrukcj\xc4\x99 d\xc5\xbawigara skrzynkowego, ze \xc5\x9bwierkowymi pasami i rozp\xc3\xb3rkami. W p\xc5\x82aszczy\xc5\xbanie poziomej belki by\xc5\x82y usztywnione przez naci\xc4\x85gi wykonane z drutu._NEWLINE_Usterzenie sk\xc5\x82ada\xc5\x82o si\xc4\x99 ze statecznika poziomego i zamocowanego do niego przegubowo statecznika pionowego. Konstrukcja usterzenia drewniana, powierzchnie sterowe kryte p\xc5\x82\xc3\xb3tnem. Statecznik pionowy by\xc5\x82 dodatkowo usztywniony naci\xc4\x85gami z drutu do statecznika poziomego._NEWLINE_Podwozie jednotorowe sk\xc5\x82ada\xc5\x82o si\xc4\x99 z jesionowej p\xc5\x82ozy podkad\xc5\x82ubowej amortyzowanej d\xc4\x99tk\xc4\x85 gumow\xc4\x85, chowanego k\xc3\xb3\xc5\x82ka g\xc5\x82\xc3\xb3wnego Argus o \xc5\x9brednicy 290\xc2\xa0mm oraz stalowej p\xc5\x82ozy ogonowej._NEWLINE_Nap\xc4\x99d stanowi\xc5\x82 dwucylindrowy, dwusuwowy, ch\xc5\x82odzony powietrzem, p\xc5\x82aski silnik K\xc3\xb6ber K\xc3\xb6tter M3 o mocy 18\xc2\xa0KM (przy 2700 obr./min). Silnik by\xc5\x82 osadzony na \xc5\x82o\xc5\xbcu z rur stalowych, os\xc5\x82oni\xc4\x99ty wyprofilowan\xc4\x85 owiewk\xc4\x85. Nap\xc4\x99dza\xc5\x82 sta\xc5\x82e dwu\xc5\x82opatowe \xc5\x9bmig\xc5\x82o pchaj\xc4\x85ce firmy Szoma\xc5\x84ski o \xc5\x9brednicy 1,36\xc2\xa0m. Zu\xc5\xbcycie paliwa wynosi\xc5\x82o 6 litr\xc3\xb3w na godzin\xc4\x99 lotu.'