b'\n_START_ARTICLE_\nMychaj\xc5\x82o Hruszewski\n_START_SECTION_\n\xc5\xbbyciorys\n_START_PARAGRAPH_\nUrodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 w Che\xc5\x82mie w rodzinie nauczyciela pochodz\xc4\x85cego z okolic Czehrynia. Gimnazjum uko\xc5\x84czy\xc5\x82 w Tyflisie (Tbilisi), dok\xc4\x85d przeniesiono jego ojca. W roku 1886 wst\xc4\x85pi\xc5\x82 na wydzia\xc5\x82 historyczno-filozoficzny Uniwersytetu Kijowskiego. By\xc5\x82 aktywnym dzia\xc5\x82aczem kijowskiego oddzia\xc5\x82u towarzystwa Hromada._NEWLINE_W 1894 r. Hruszewski otrzyma\xc5\x82 stopie\xc5\x84 magistra i wyjecha\xc5\x82 do Lwowa, gdzie za rekomendacj\xc4\x85 Wo\xc5\x82odymyra Antonowycza obj\xc4\x85\xc5\x82 na Uniwersytecie Lwowskim katedr\xc4\x99 historii powszechnej, ze szczeg\xc3\xb3lnym uwzgl\xc4\x99dnieniem historii Europy Wschodniej. W praktyce by\xc5\x82a to pierwsza na \xc5\x9bwiecie katedra historii Ukrainy, w dodatku wyk\xc5\x82adanej w j\xc4\x99zyku ukrai\xc5\x84skim. W latach 1898\xe2\x80\x931913 kierowa\xc5\x82 lwowskim Towarzystwem Naukowym im. Szewczenki, przy kt\xc3\xb3rym stworzy\xc5\x82 bibliotek\xc4\x99 i muzeum. Owocem naukowej pracy Hruszewskiego na uniwersytecie by\xc5\x82o powstanie tzw. lwowskiej szko\xc5\x82y historyk\xc3\xb3w Ukrainy (Iwan Krypjakewycz, Iwan D\xc5\xbcyd\xc5\xbcora, Omeljan Terleckyj, Stepan Tomasziwskyj, Myron Korduba), oraz rozpocz\xc4\x99cie publikacji monumentalnego, dziesi\xc4\x99ciotomowego dzie\xc5\x82a Historia Ukrainy-Rusi (\xd0\x86\xd1\x81\xd1\x82\xd0\xbe\xd1\x80\xd1\x96\xd1\x8f \xd0\xa3\xd0\xba\xd1\x80\xd0\xb0\xd1\x97\xd0\xbd\xd0\xb8-\xd0\xa0\xd1\x83\xd1\x81\xd0\xb8, 1898\xe2\x80\x931937)._NEWLINE_W 1899 r. Hruszewski rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 polityczn\xc4\x85, b\xc4\x99d\xc4\x85c jednym z za\xc5\x82o\xc5\xbcycieli Ukrai\xc5\x84skiej Partii Narodowo-Demokratycznej. Po rewolucji 1905 r. przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 swoj\xc4\x85 zasadnicz\xc4\x85 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 naukow\xc4\x85 i spo\xc5\x82eczn\xc4\x85 do Kijowa. W Kijowie powo\xc5\x82a\xc5\x82 do \xc5\xbcycia Ukrai\xc5\x84skie Towarzystwo Naukowe i Towarzystwo Ukrai\xc5\x84skich Post\xc4\x99powc\xc3\xb3w. I wojna \xc5\x9bwiatowa zasta\xc5\x82a Hruszewskiego w jego domu we wsi Krzywor\xc3\xb3wnia. Przez W\xc4\x99gry i neutraln\xc4\x85 w\xc3\xb3wczas Rumuni\xc4\x99 przedosta\xc5\x82 si\xc4\x99 do Kijowa. 11 grudnia 1914 zosta\xc5\x82 tam aresztowany przez rosyjsk\xc4\x85 \xc5\xbcandarmeri\xc4\x99 i skazany na zes\xc5\x82anie z zarzutem austrofilstwa i przyczynienia si\xc4\x99 do powstania Legionu Ukrai\xc5\x84skich Strzelc\xc3\xb3w Siczowych. Przebywa\xc5\x82 na zes\xc5\x82aniu w Symbirsku, p\xc3\xb3\xc5\xbaniej dzi\xc4\x99ki staraniom Petersburskiej Akademii Nauk przeniesiony do Kazania. R\xc3\xb3wnolegle 31 marca 1916 roku rada naukowa Uniwersytetu Lwowskiego pozbawi\xc5\x82a go funkcji profesora. We wrze\xc5\x9bniu 1916 wyjecha\xc5\x82 do Moskwy, gdzie wznowi\xc5\x82 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 polityczn\xc4\x85 moskiewskiej filii Towarzystwa Ukrai\xc5\x84skich Post\xc4\x99powc\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nUkrai\xc5\x84ska Centralna Rada, Ukrai\xc5\x84ska Republika Ludowa\n_START_PARAGRAPH_\nPo rewolucji lutowej i obaleniu caratu, 20 marca 1917 r. Hruszewskiego jednog\xc5\x82o\xc5\x9bnie wybrano na przewodnicz\xc4\x85cego nowo powsta\xc5\x82ej Ukrai\xc5\x84skiej Centralnej Rady w Kijowie. W tej sytuacji, 27 marca Hruszewski wr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do Kijowa. Wst\xc4\x85pi\xc5\x82 do Ukrai\xc5\x84skiej Partii Socjalist\xc3\xb3w-Rewolucjonist\xc3\xb3w. W ci\xc4\x85gu kolejnych miesi\xc4\x99cy doprowadzi\xc5\x82 do uzupe\xc5\x82nienia sk\xc5\x82adu Rady tak, aby reprezentowa\xc5\x82a ona ca\xc5\x82e spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwo ziem ukrai\xc5\x84skich znajduj\xc4\x85cych si\xc4\x99 pod w\xc5\x82adz\xc4\x85 Rz\xc4\x85du Tymczasowego, w tym mniejszo\xc5\x9bci narodowe. Pod kierownictwem Hruszewskiego Rada og\xc5\x82osi\xc5\x82a swoje cztery uniwersa\xc5\x82y. Po proklamowaniu 22 stycznia 1918 r. w IV uniwersale niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bci Ukrai\xc5\x84skiej Republiki Ludowej, Mychaj\xc5\x82o Hruszewski jako przewodnicz\xc4\x85cy Centralnej Rady by\xc5\x82 jej pierwszym prezydentem. Do sukces\xc3\xb3w Hruszewskiego nale\xc5\xbcy przede wszystkim doprowadzenie do korzystnych postanowie\xc5\x84 pokoju brzeskiego z 9 lutego 1918, w kt\xc3\xb3rym Niemcy i Austro-W\xc4\x99gry uzna\xc5\x82y pa\xc5\x84stwo ukrai\xc5\x84skie._NEWLINE_Po wkroczeniu wojsk niemieckich i austro-w\xc4\x99gierskich na Ukrain\xc4\x99, 29 kwietnia 1918 r. Centralna Rada zosta\xc5\x82a odsuni\xc4\x99ta od w\xc5\x82adzy w wyniku popartego przez Niemc\xc3\xb3w przewrotu wojskowego Paw\xc5\x82a Skoropadskiego, a Ukrai\xc5\x84ska Republika Ludowa przekszta\xc5\x82cona w Hetmanat. Hruszewski usun\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 z \xc5\xbcycia publicznego i odm\xc3\xb3wi\xc5\x82 uczestnictwa w tworzeniu za\xc5\x82o\xc5\xbconej w\xc3\xb3wczas Ukrai\xc5\x84skiej Akademii Nauk._NEWLINE_W lutym 1919 po okupacji Kijowa przez Armi\xc4\x99 Czerwon\xc4\x85 wyjecha\xc5\x82 do Kamie\xc5\x84ca Podolskiego, stamt\xc4\x85d do Czechos\xc5\x82owacji, a nast\xc4\x99pnie do Austrii, gdzie po\xc5\x9bwi\xc4\x99ci\xc5\x82 si\xc4\x99 publicystyce i dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci politycznej w emigracyjnej Ukrai\xc5\x84skiej Partii Socjalist\xc3\xb3w-Rewolucjonist\xc3\xb3w. W maju 1920 wraz z cz\xc5\x82onkami delegacji zagranicznej Ukrai\xc5\x84skiej Partii Socjalist\xc3\xb3w-Rewolucjonist\xc3\xb3w pot\xc4\x99pi\xc5\x82 rozstrzygni\xc4\x99cia terytorialne umowy warszawskiej pomi\xc4\x99dzy Ukrai\xc5\x84sk\xc4\x85 Republik\xc4\x85 Ludow\xc4\x85 a Polsk\xc4\x85. 19 lipca 1920 skierowa\xc5\x82 list do KC Komunistycznej Partii bolszewik\xc3\xb3w Ukrainy, o\xc5\x9bwiadczaj\xc4\x85c, \xc5\xbce UPSR popiera stanowisko Kominternu i zaproponowa\xc5\x82 KP(b)U wsp\xc3\xb3\xc5\x82prac\xc4\x99 z UPSR. Wyrazi\xc5\x82 pragnienie powrotu do USRR.\n_START_SECTION_\nPrzyjazd na Ukrain\xc4\x99 sowieck\xc4\x85\n_START_PARAGRAPH_\n3 listopada 1923 Politbiuro KP(b)U przyj\xc4\x99\xc5\x82o uchwa\xc5\x82\xc4\x99 o zezwoleniu Hruszewskiemu na powr\xc3\xb3t do USRR. 7 marca 1924 Hruszewski przyby\xc5\x82 do Kijowa. Rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 prac\xc4\x99 we Wszechukrai\xc5\x84skiej Akademii Nauk, gdzie kierowa\xc5\x82 sekcj\xc4\x85 historii Ukrainy._NEWLINE_W listopadzie-grudniu 1929 nast\xc4\x85pi\xc5\x82o zaostrzenie wewn\xc4\x99trznego kursu politycznego w ZSRR. J\xc3\xb3zef Stalin w ramach toczonych od \xc5\x9bmierci Lenina walk frakcyjnych w WKP(b) pokona\xc5\x82 Niko\xc5\x82aja Bucharina i jego zwolennik\xc3\xb3w, zdobywaj\xc4\x85c wraz z grup\xc4\x85 popieraj\xc4\x85cych go dzia\xc5\x82aczy pe\xc5\x82ni\xc4\x99 w\xc5\x82adzy w partii bolszewickiej. W grudniu 1929 zosta\xc5\x82a proklamowana przez Stalina i KC partii bolszewickiej polityka przymusowej przy\xc5\x9bpieszonej kolektywizacji rolnictwa i budowy przemys\xc5\x82u ci\xc4\x99\xc5\xbckiego-zbrojeniowego w ramach zrewidowanego pierwszego planu pi\xc4\x99cioletniego. Oznacza\xc5\x82o to definitywne odej\xc5\x9bcie od polityki NEPu \xe2\x80\x93 obowi\xc4\x85zuj\xc4\x85cych od 1921 zasad regulowanej gospodarki rynkowej i relatywnego liberalizmu w polityce kulturalnej i spo\xc5\x82ecznej ZSRR. Nowy kurs polityczny oznacza\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc pe\xc5\x82n\xc4\x85 centralizacj\xc4\x99 w\xc5\x82adzy w Moskwie, likwidacj\xc4\x99 wzgl\xc4\x99dnej autonomii i samodzielno\xc5\x9bci republik zwi\xc4\x85zkowych, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 cieszy\xc5\x82y si\xc4\x99 w latach 20, koniec polityki korenizacji i walk\xc4\x99 z przejawami tzw. narodowego komunizmu, okre\xc5\x9blanego odt\xc4\x85d jako odchylenie nacjonalistyczne. W pierwszym rz\xc4\x99dzie dotyczy\xc5\x82o to USRR, najwa\xc5\xbcniejszej po RFSRR republiki zwi\xc4\x85zkowej._NEWLINE_Skala oporu spo\xc5\x82ecznego przeciw przymusowej kolektywizacji i krach gospodarczy z ni\xc4\x85 zwi\xc4\x85zany, wymusi\xc5\x82y na w\xc5\x82adzach sowieckich w 1930 spowolnienie tempa likwidacji prywatnego rolnictwa, b\xc4\x99d\xc4\x85c jednocze\xc5\x9bnie jedn\xc4\x85 z przes\xc5\x82anek rozszerzenia terroru wobec ukrai\xc5\x84skich elit spo\xc5\x82ecznych i by\xc5\x82ych dzia\xc5\x82aczy politycznych okresu Ukrai\xc5\x84skiej Republiki Ludowej \xe2\x80\x93 socjalist\xc3\xb3w i niebolszewickich socjaldemokrat\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy mogli by\xc4\x87 potencjalnymi przyw\xc3\xb3dcami oporu spo\xc5\x82ecznego. Po zako\xc5\x84czeniu procesu pokazowego Zwi\xc4\x85zku Wyzwolenia Ukrainy GPU rozpocz\xc4\x99\xc5\x82o zatem jesieni\xc4\x85 1930 przygotowania do nast\xc4\x99pnego procesu pokazowego, tym razem tzw. Ukrai\xc5\x84skiego Centrum Narodowego, r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc mistyfikacji GPU. Celem UCN, podobnie jak wcze\xc5\x9bniej ZWU mia\xc5\x82o by\xc4\x87 obalenie w\xc5\x82adzy sowieckiej na Ukrainie i wprowadzenie ustroju kapitalistycznego. \xc5\x9arodkami do tego mia\xc5\x82y by\xc4\x87: zbrojne powstanie ku\xc5\x82ackie i obca (polska) interwencja zbrojna. Aresztowania maj\xc4\x85ce stanowi\xc4\x87 przygotowania do procesu rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 na pocz\xc4\x85tku roku 1931._NEWLINE_Na przyw\xc3\xb3dc\xc4\x99 Ukrai\xc5\x84skiego Centrum Narodowego OGPU wytypowa\xc5\x82o Mychaj\xc5\x82a Hruszewskiego. Hruszewski zosta\xc5\x82 aresztowany 21 marca 1931 roku w Moskwie, nakaz aresztowania wystawi\xc5\x82 osobi\xc5\x9bcie zast\xc4\x99pca szefa OGPU ZSRR Gienrich Jagoda. Hruszewski, przewieziony do Charkowa podczas przes\xc5\x82uchania 28 marca 1931 przyzna\xc5\x82, \xc5\xbce nale\xc5\xbca\xc5\x82 do organizacji kontrrewolucyjnej i pot\xc4\x99pi\xc5\x82 wszystkie pr\xc3\xb3by walki z w\xc5\x82adz\xc4\x85 sowieck\xc4\x85. Przewieziony do Moskwy 3 kwietnia 1931 na pierwszym przes\xc5\x82uchaniu prowadzonym przez Jakowa Agranowa potwierdzi\xc5\x82 swoje wcze\xc5\x9bniejsze zeznania na temat istnienia \xe2\x80\x9ekonspiracyjnej ukrai\xc5\x84skiej organizacji nacjonalistycznej\xe2\x80\x9d z sob\xc4\x85 na czele. Jednak uwolniony z aresztu i przes\xc5\x82uchiwany 15 kwietnia z wolnej stopy odwo\xc5\x82a\xc5\x82 wszystkie swoje wcze\xc5\x9bniejsze zeznania. Agranow by\xc5\x82 zmuszony napisa\xc4\x87 w raporcie do Jagody, \xc5\xbce nie by\xc5\x82o \xc5\xbcadnej powsta\xc5\x84czej organizacji na kt\xc3\xb3rej czele staliby bliscy wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracownicy Hruszewskiego oraz \xc5\xbce nie by\xc5\x82o \xc5\xbcadnych powsta\xc5\x84czych tendencji w \xc5\x9brodowisku jego przyjaci\xc3\xb3\xc5\x82 politycznych. W konsekwencji OGPU by\xc5\x82o zmuszone zrezygnowa\xc4\x87 z publicznego procesu, a na przyw\xc3\xb3dc\xc4\x99 Ukrai\xc5\x84skiego Centrum Narodowego wytypowano Matwija Jaworskiego, r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc aresztowanego ukrai\xc5\x84skiego historyka, kt\xc3\xb3ry w przeciwie\xc5\x84stwie do Hruszewskiego nie odwo\xc5\x82a\xc5\x82 wcze\xc5\x9bniejszych zezna\xc5\x84._NEWLINE_Hruszewskiego wprawdzie zwolniono, ale bolszewicy odsun\xc4\x99li go od bada\xc5\x84 i administracyjnie przenie\xc5\x9bli do Moskwy. Tu jego stan zdrowia stale si\xc4\x99 pogarsza\xc5\x82. Zmar\xc5\x82 w ko\xc5\x84cu 1934 podczas operacji w sanatorium w Kis\xc5\x82owodsku, u progu wielkiego terroru w ZSRR.\n_START_SECTION_\nPogl\xc4\x85dy, ocena pracy naukowej\n_START_PARAGRAPH_\nOpr\xc3\xb3cz Historii Ukrainy-Rusi, Hruszewski jest r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc autorem 5-tomowej Historii literatury ukrai\xc5\x84skiej, Zarysu historii narodu ukrai\xc5\x84skiego i Ilustrowanej historii Ukrainy. By\xc5\x82 tak\xc5\xbce redaktorem serii \xc5\xb9r\xc3\xb3d\xc5\x82a do historii Ukrainy-Rusi (ukr. \xd0\x94\xd0\xb6\xd0\xb5\xd1\x80\xd0\xb5\xd0\xbb\xd0\xb0 \xd0\xb4\xd0\xbe \xd1\x96\xd1\x81\xd1\x82\xd0\xbe\xd1\x80\xd1\x96\xd1\x97 \xd0\xa3\xd0\xba\xd1\x80\xd0\xb0\xd1\x97\xd0\xbd\xd0\xb8-\xd0\xa0\xd1\x83\xd1\x81\xd0\xb8), wydanej w 11 tomach (1895\xe2\x80\x931924) przez Towarzystwo Naukowe im. Szewczenki we Lwowie. W swoich pierwszych pracach opisywa\xc5\x82 histori\xc4\x99 przez pryzmat zagadnie\xc5\x84 spo\xc5\x82ecznych, jednak w p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym okresie zmieni\xc5\x82 punkt widzenia na pa\xc5\x84stwowo-narodowy. Uwa\xc5\xbca si\xc4\x99 go za tw\xc3\xb3rc\xc4\x99 pierwszej pe\xc5\x82nej koncepcji historii Ukrainy od czas\xc3\xb3w najdawniejszych do wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesno\xc5\x9bci. W polityce by\xc5\x82 konsekwentnym wyznawc\xc4\x85 ukrai\xc5\x84skiego narodnictwa i federalizmu. Ukrain\xc4\x99 widzia\xc5\x82 jako pa\xc5\x84stwo demokratyczne, stanowi\xc4\x85ce fundament bytu narodu ukrai\xc5\x84skiego, ale szanuj\xc4\x85ce prawa mniejszo\xc5\x9bci._NEWLINE_John Armstrong w monografii Ukrainian Nationalism 1939\xe2\x80\x931945 przedstawi\xc5\x82 pogl\xc4\x85d, \xc5\xbce pierwszych \xc5\x9blad\xc3\xb3w tworzenia si\xc4\x99 ideologii nacjonalizmu ukrai\xc5\x84skiego nale\xc5\xbcy si\xc4\x99 doszukiwa\xc4\x87 w tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9bci pisarzy ukrai\xc5\x84skich: Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Myko\xc5\x82y Kostomarowa i w szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci Mychaj\xc5\x82a Hruszewskiego, kt\xc3\xb3ry by\xc4\x87 mo\xc5\xbce bardziej ni\xc5\xbc ktokolwiek inny zas\xc5\x82uguje na tytu\xc5\x82 ojca ukrai\xc5\x84skiego nacjonalizmu._NEWLINE_Kazimierz Sochaniewicz w referacie Stan, organizacja i postulaty bada\xc5\x84 nad historj\xc4\x85 ziem po\xc5\x82udniowo-ruskich wyg\xc5\x82oszonym na IV Powszechnym Zje\xc5\xbadzie Historyk\xc3\xb3w Polskich (Pozna\xc5\x84 1925) okre\xc5\x9bli\xc5\x82 dokonane przez Hruszewskiego publikacje \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 jako pozostaj\xc4\x85ce pod widocznym wp\xc5\x82ywem Aleksandra Jab\xc5\x82onowskiego a zar\xc3\xb3wno im, jak i jego opracowaniom, podobnie jak ca\xc5\x82ej historiografii ukrai\xc5\x84skiej, zarzuci\xc5\x82 brak obiektywizmu naukowego._NEWLINE_Z definicj\xc4\x85 Ukrainy przedstawion\xc4\x85 przez Hruszewskiego nie zgodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 w pracy The Origin of Russia (1954) Henryk Paszkiewicz, kt\xc3\xb3ry przedstawi\xc5\x82 pogl\xc4\x85d, \xc5\xbce u\xc5\xbcywanie terminu Ukraina w odniesieniu do wiek\xc3\xb3w IX-XIV (czyli czas\xc3\xb3w Rusi Kijowskiej) jest b\xc5\x82\xc4\x99dem, gdy\xc5\xbc poj\xc4\x99cia Ukraina i Ru\xc5\x9b nie pokrywa\xc5\x82y si\xc4\x99 ze sob\xc4\x85 ani w czasie, ani w przestrzeni, nie mog\xc4\x85 zatem by\xc4\x87 traktowane r\xc3\xb3wnorz\xc4\x99dnie.'