b'\n_START_ARTICLE_\nTetrarchia\n_START_PARAGRAPH_\nTetrarchia (z greckiego rz\xc4\x85dy czterech, czw\xc3\xb3rw\xc5\x82adza; \xc5\x82ac. kwadrumwirat) \xe2\x80\x93 system rz\xc4\x85d\xc3\xb3w w cesarstwie rzymskim wprowadzany stopniowo przez cesarza Dioklecjana od 286 roku. Polega\xc5\x82 na r\xc3\xb3wnoczesnym panowaniu czterech podmiot\xc3\xb3w w\xc5\x82adzy: dw\xc3\xb3ch august\xc3\xb3w i dw\xc3\xb3ch w\xc5\x82adc\xc3\xb3w ni\xc5\xbcszej rangi z tytu\xc5\x82em cezara.\n_START_SECTION_\nKryzys tetrarchii\n_START_PARAGRAPH_\nPrzy wyborze nowych cezar\xc3\xb3w pomini\xc4\x99to syn\xc3\xb3w Maksymiana i Konstancjusza: odpowiednio Maksencjusza oraz Konstantyna. Po \xc5\x9bmierci Konstancjusza Chlorusa (306) jego legiony obra\xc5\x82y augustem Konstantyna i prawowity (wed\xc5\x82ug regu\xc5\x82 systemu) nast\xc4\x99pca \xe2\x80\x93 Sewer, zmuszony by\xc5\x82 uzna\xc4\x87 jego wsp\xc3\xb3\xc5\x82rz\xc4\x85dy. Wkr\xc3\xb3tce po w\xc5\x82adz\xc4\x99 si\xc4\x99gn\xc4\x85\xc5\x82 tak\xc5\xbce Maksencjusz w Italii, wspomagany przez ojca \xe2\x80\x93 Maksymiana Herkuliusza, kt\xc3\xb3ry niech\xc4\x99tnie rozsta\xc5\x82 si\xc4\x99 z tytu\xc5\x82em cesarskim w 305 roku. Tak wi\xc4\x99c system tetrarchii \xe2\x80\x93 nie uwzgl\xc4\x99dniaj\xc4\x85cy prawa dziedziczenia w\xc5\x82adzy w rodzinie, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wymuszaj\xc4\x85cy nienaturaln\xc4\x85 sytuacj\xc4\x99 dobrowolnego zrzekania si\xc4\x99 w\xc5\x82adzy \xe2\x80\x93 w praktyce okaza\xc5\x82 si\xc4\x99 utopijny._NEWLINE_Jak zauwa\xc5\xbcono w krytycznej ocenie tego systemu, tetrarchia doprowadzi\xc5\x82a do anarchii, gdy\xc5\xbc w nied\xc5\x82ugim czasie zamiast czterech by\xc5\x82o sze\xc5\x9bciu cesarzy i zaledwie w cztery lata pod usuni\xc4\x99ciu si\xc4\x99 Dioklecjana cesarstwu grozi\xc5\x82 rozpad. Sw\xc4\x85 tysi\xc4\x85cletni\xc4\x85 sto\xc5\x82eczn\xc4\x85 rol\xc4\x99 utraci\xc5\x82o Wieczne Miasto \xe2\x80\x93 Rzym, gdy\xc5\xbc o wyborze nowych stolic decydowa\xc5\x82a ju\xc5\xbc nie tradycja historyczna, lecz aspekt g\xc5\x82\xc3\xb3wnie militarny. \xc5\x9aci\xc5\x9ble \xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82o si\xc4\x99 to kryzysem to\xc5\xbcsamo\xc5\x9bci imperium jako pa\xc5\x84stwa, gdy\xc5\xbc jego ludno\xc5\x9b\xc4\x87 straci\xc5\x82a dotychczasowy centralny punkt odniesienia wzgl\xc4\x99dem o\xc5\x9brodka w\xc5\x82adzy. W d\xc4\x85\xc5\xbceniu do przywr\xc3\xb3cenia poprzedniego uk\xc5\x82adu rozgorza\xc5\x82y wojny domowe o w\xc5\x82adz\xc4\x99, kt\xc3\xb3re doprowadzi\xc5\x82y do sytuacji, i\xc5\xbc by\xc5\x82o nie tylko czterech cesarzy, ale cztery cesarstwa._NEWLINE_Ostatecznie w wyniku tych konflikt\xc3\xb3w (a tak\xc5\xbce w rezultacie \xc5\x9bmierci niekt\xc3\xb3rych pretendent\xc3\xb3w do w\xc5\x82adzy) w 313 roku cesarstwo mia\xc5\x82o ju\xc5\xbc tylko dw\xc3\xb3ch w\xc5\x82adc\xc3\xb3w: Konstantyna na Zachodzie i Licyniusza na Wschodzie. W 324 Konstantyn ostatecznie pokona\xc5\x82 rywala i zosta\xc5\x82 jedynow\xc5\x82adc\xc4\x85 imperium, faktycznie k\xc5\x82ad\xc4\x85c kres idei i systemowi tetrarchii. Po jego \xc5\x9bmierci w 337 roku w\xc5\x82adz\xc4\x99 odziedziczyli synowie.\n_START_SECTION_\nPropaganda idei tetrachii\n_START_PARAGRAPH_\nWszyscy spo\xc5\x9br\xc3\xb3d panuj\xc4\x85cych wywodzili si\xc4\x99 z szereg\xc3\xb3w wojska i ono stanowi\xc5\x82o zasadnicze oparcie nowej w\xc5\x82adzy, b\xc4\x99d\xc4\x85c gwarantem jej bezpiecze\xc5\x84stwa i trwa\xc5\x82o\xc5\x9bci. W tym duchu oddzia\xc5\x82ywano te\xc5\xbc propagandowo na spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwo cesarstwa. Szacunek dla armii i zgodn\xc4\x85 r\xc3\xb3wno\xc5\x9b\xc4\x87 tetrarch\xc3\xb3w usilnie popularyzowano w ca\xc5\x82ym imperium, przede wszystkim za po\xc5\x9brednictwem rze\xc5\xbaby figuralnej i monet. Wznoszone pomniki r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc charakteryzowa\xc5\x82y si\xc4\x99 jednolito\xc5\x9bci\xc4\x85, zar\xc3\xb3wno w stylu, jak i w istotnych szczeg\xc3\xb3\xc5\x82ach przedstawie\xc5\x84, a nawet pod wzgl\xc4\x99dem u\xc5\xbcywanego materia\xc5\x82u. Wykonywano je z czerwonego porfiru, a stylistycznie cechowa\xc5\x82a je niezwyk\xc5\x82a schematyzacja wyobra\xc5\xbce\xc5\x84 w\xc5\x82adc\xc3\xb3w wraz z uniformizacj\xc4\x85 postaci (sztywne, schematyczne pozy, jednakowe stroje, bro\xc5\x84 itp. akcesoria) i z zatraceniem portretowych cech indywidualnych (trudne do odr\xc3\xb3\xc5\xbcnienia twarze-maski, figuralne upodobnienie wszystkich portretowanych do siebie). Zarazem oblicza te wyra\xc5\xbca\xc5\x82y nastroje w\xc5\x82adczo\xc5\x9bci, si\xc5\x82y, a nawet okrucie\xc5\x84stwa, s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85ce gloryfikacji panuj\xc4\x85cego i jego boskiej w\xc5\x82adzy w manierze despotyzmu wschodniego. Rze\xc5\xbaba figuralna tego okresu zatraca cechy realistycznego portretu rzymskiego, staj\xc4\x85c si\xc4\x99 jedynie wyrazem uosobienia w\xc5\x82adzy._NEWLINE_W tych uproszczonych i umownych wyobra\xc5\xbceniach poza tym silnie podkre\xc5\x9blano ide\xc4\x99 wojskowego braterstwa i konstruktywnej zgody tetrarch\xc3\xb3w. Typowym przyk\xc5\x82adem s\xc4\x85 dwa zabytki epoki przedstawiaj\xc4\x85ce ich zbiorowo, a b\xc4\x99d\xc4\x85ce cz\xc4\x99\xc5\x9bciami porfirowych kolumn wyci\xc4\x99tych z budowli. Pochodz\xc4\x85ca z pocz\xc4\x85tku IV w n.e. grupa czterech postaci umieszczona w fasadzie bazyliki na pl. \xc5\x9bw. Marka w Wenecji, stanowi propagandowe wyobra\xc5\xbcenie swoi\xc5\x9bcie egalitarystycznej jedno\xc5\x9bci i daje symboliczne wyobra\xc5\xbcenie concordii \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85cej august\xc3\xb3w i cezar\xc3\xb3w. Jednakowo upozowani, obj\xc4\x99ci w ge\xc5\x9bcie zgody, s\xc4\x85 niemo\xc5\xbcliwi do odr\xc3\xb3\xc5\xbcnienia i imiennego okre\xc5\x9blenia._NEWLINE_Jeszcze intensywniej propagand\xc4\x99 idei czw\xc3\xb3rw\xc5\x82adzy szerzono za po\xc5\x9brednictwem monet kr\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85cych powszechnie i docieraj\xc4\x85cych wsz\xc4\x99dzie. Ju\xc5\xbc wczesne emisje Dioklecjana i Maksymiana Herkuliusza propaguj\xc4\x85 has\xc5\x82a takie jak Concordia Militum (Zgoda wojsk) czy Virtus Militum (M\xc4\x99stwo wojsk), a tak\xc5\xbce kult Jowisza i Herkulesa jako zbawc\xc3\xb3w-patron\xc3\xb3w (conservatores) obu w\xc5\x82adc\xc3\xb3w. Reforma pieni\xc4\x85dza wprowadzi\xc5\x82a do obiegu m.in. now\xc4\x85, pe\xc5\x82nowarto\xc5\x9bciow\xc4\x85 monet\xc4\x99 srebrn\xc4\x85 \xe2\x80\x93 argenteus, zwi\xc4\x99kszaj\xc4\x85c\xc4\x85 spo\xc5\x82eczne zaufanie do w\xc5\x82adzy i s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85c\xc4\x85 za tym skuteczniejsze narz\xc4\x99dzie propagandy. Typowy jest powtarzany na rewersie motyw sceny ofiary sk\xc5\x82adanej wsp\xc3\xb3lnie przez tetrarch\xc3\xb3w na tle umocnie\xc5\x84 wojskowego obozu (b\xc4\x85d\xc5\xba miasta), w po\xc5\x82\xc4\x85czeniu z r\xc3\xb3\xc5\xbcnymi has\xc5\x82ami, a zw\xc5\x82aszcza Providentia Augg[ustorum] (Opieku\xc5\x84czo\xc5\x9b\xc4\x87 august\xc3\xb3w) i Virtus Militum. Inny nowy nomina\xc5\x82 \xe2\x80\x93 follis, swym has\xc5\x82em przewodnim Sacra Moneta Augg[ustorum] et Caess[ares] Nostr[orum] propagowa\xc5\x82 tak donios\xc5\x82e osi\xc4\x85gni\xc4\x99cia tetrarchii, jakimi by\xc5\x82y o\xc5\xbcywienie gospodarki i gruntowna reforma pieni\xc4\x85dza.\n_START_SECTION_\nInne znaczenia\n_START_PARAGRAPH_\nSpotykane w staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci okre\xc5\x9blenie tetrarchia stosowano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w szerszym znaczeniu \xe2\x80\x93 jako okre\xc5\x9blenie terytorium podleg\xc5\x82ego tetrarsze pochodz\xc4\x85cemu niekoniecznie z rodu cesarskiego. Oznacza\xc5\x82o ono zarz\xc4\x85dc\xc4\x99 (wielkorz\xc4\x85dc\xc4\x99) cz\xc4\x99\xc5\x9bci wzgl\xc4\x99dnie pewnego obszaru pa\xc5\x84stwa. Jako pierwszy wprowadzi\xc5\x82 je w tym znaczeniu macedo\xc5\x84ski Filip II w opanowanej przez siebie Tesalii; wyst\xc4\x99powa\xc5\x82o tak\xc5\xbce w Galacji. W cesarstwie rzymskim by\xc5\x82 to tytu\xc5\x82 przyznawany zale\xc5\xbcnym od Rzymu w\xc5\x82adcom w Azji Mniejszej i Syrii, kt\xc3\xb3rych obszar panowania by\xc5\x82 mniejszy od kr\xc3\xb3lestwa. W Nowym Testamencie odnosi si\xc4\x99 on do syn\xc3\xb3w Heroda Wielkiego: Heroda Antypasa \xe2\x80\x93 tetrarchy Galilei i Perei (Mt 14,1; \xc5\x81k 3,1; 3,19), oraz Filipa \xe2\x80\x93 tetrarchy Iturei i Trachonu (\xc5\x81k 3,1), jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc do tetrarchy Abileny Lizaniasza (\xc5\x81k 3,1).'