b'\n_START_ARTICLE_\nKryptonianie\n_START_SECTION_\nWygl\xc4\x85d i moce\n_START_PARAGRAPH_\nRasa krypto\xc5\x84ska pochodzi z planety Krypton, odleg\xc5\x82ej od Ziemi o ponad 50 lat \xc5\x9bwietlnych (we wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych wydaniach Krypton znajduje si\xc4\x99 27 lat \xc5\x9bwietlnych od Ziemi). Ewolucja Kryptonian, oraz innych form \xc5\xbcycia, jakie rozwin\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 na planecie Krypton, wykazuje pewne podobie\xc5\x84stwa do ewolucji, jaka mia\xc5\x82a miejsce na Ziemi. Opr\xc3\xb3cz podobnych do ludzi Kryptonian, rodzim\xc4\x85 planet\xc4\x99 Supermana zamieszkiwa\xc5\x82y niegdy\xc5\x9b inni przedstawiciele naczelnych (np. ma\xc5\x82pka Beppo), jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc psowate (np. superpies Krypto). Superman oraz wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 innych znanych Kryptonian wykazuj\xc4\x85 cechy rasy kaukaskiej, aczkolwiek istnia\xc5\x82a te\xc5\xbc wysoko rozwini\xc4\x99ta negroidalna odmiana Kryptonian, zamieszkuj\xc4\x85ca wysp\xc4\x99 Vathlo (zosta\xc5\x82a ona wprowadzona do komiks\xc3\xb3w dopiero w latach 70. XX wieku), a tak\xc5\xbce zamieszkuj\xc4\x85ca kontynent o nazie Twenx odmiana wykazuj\xc4\x85ca cechy rasy \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82tej._NEWLINE_Kryptonianie w swoim naturalnym \xc5\x9brodowisku, jakim by\xc5\x82a planeta Krypton, nie posiadaj\xc4\x85 \xc5\xbcadnych nadprzyrodzonych mocy. Unikalna fizjologia rasy krypto\xc5\x84skiej sprawi\xc5\x82a jednak, \xc5\xbce w wyniku napromieniowania energi\xc4\x85 \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82tego s\xc5\x82o\xc5\x84ca (wok\xc3\xb3\xc5\x82 kt\xc3\xb3rego kr\xc4\x85\xc5\xbcy Ziemia), zyskuj\xc4\x85 takie same moce, jakie posiada Superman. Szeroki wachlarz mocy przebywaj\xc4\x85cych na Ziemi Kryptonian obejmuje: nadludzk\xc4\x85 si\xc5\x82\xc4\x99, nadludzk\xc4\x85 kondycj\xc4\x99, ogromn\xc4\x85 szybko\xc5\x9b\xc4\x87, latanie, niezniszczalno\xc5\x9b\xc4\x87, nadludzki oddech (w tym oddech zamra\xc5\xbcaj\xc4\x85cy), wzrok termiczny, wzrok rentgenowski, oraz wyostrzone zmys\xc5\x82y wzroku, s\xc5\x82uchu i w\xc4\x99chu._NEWLINE_G\xc5\x82\xc3\xb3wnymi s\xc5\x82abo\xc5\x9bciami przybysz\xc3\xb3w z planety Krypton s\xc4\x85: promieniowanie kryptonitu, blask rodzimego czerwonego s\xc5\x82o\xc5\x84ca (kt\xc3\xb3ry odbiera im wszystkie nadludzkie moce), magia i niemo\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 widzenia przez przedmioty, kt\xc3\xb3re wykonane s\xc4\x85 z o\xc5\x82owiu.\n_START_SECTION_\nRozkwit i upadek cywilizacji krypto\xc5\x84skiej\n_START_PARAGRAPH_\nNa czele zaawansowanej technologicznie cywilizacji krypto\xc5\x84skiej sta\xc5\x82a Rada Naukowa, w\xc5\x9br\xc3\xb3d kt\xc3\xb3rej zasiada\xc5\x82 Jor-El (ojciec Supermana). Mimo tak wysokiego rozwoju cywilizacyjnego, Kryptonianie s\xc4\x85 wyznawcami kultu solarnego b\xc3\xb3stwa \xe2\x80\x93 Rao, uosabiaj\xc4\x85cego czerwone s\xc5\x82o\xc5\x84ce Kryptonu. W spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwie planety Krypton panowa\xc5\x82 zwyczaj, zgodnie z kt\xc3\xb3rym m\xc4\x99\xc5\xbcczy\xc5\xbani przybierali proste nazwiska (np. Jor-El i Kal-El), w kt\xc3\xb3rych zaakcentowana jest nazwa rodu (w tym przypadku r\xc3\xb3d El\xc3\xb3w), natomiast kobietom nadawane s\xc4\x85 nazwiska patronimiczne, w kt\xc3\xb3rym opr\xc3\xb3cz imienia dochodzi pe\xc5\x82ne nazwisko ojca (np. Lara Lor-Van lub Kara Zor-El). Kryptonianie nie uznawali kary \xc5\x9bmierci, a zamiast niej najwy\xc5\xbcszym wymiarem kary by\xc5\x82o uwi\xc4\x99zienie w Strefie Widmo (taki los spotka\xc5\x82 m.in. genera\xc5\x82a Zoda i jego bliskich wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracownik\xc3\xb3w)._NEWLINE_Rasa krypto\xc5\x84ska s\xc5\x82yn\xc4\x99\xc5\x82a niegdy\xc5\x9b z osi\xc4\x85gni\xc4\x99\xc4\x87 w dziedzinie klonowania. Przez tysi\xc4\x85clecia, banki klonowania przed\xc5\x82u\xc5\xbca\xc5\x82y \xc5\xbcycie elit na Kryptonie, co pozwala\xc5\x82o im na rozw\xc3\xb3j wiedzy i sztuki. Jednocze\xc5\x9bnie pycha tej rasy sprzyja\xc5\x82a nastrojom ksenofobicznym, izolacjonistycznym i etatyzmowi. Harmoni\xc4\x99 zak\xc5\x82\xc3\xb3ci\xc5\x82a dopiero grupa terrorystyczna o nazwie Black Zero, kt\xc3\xb3ra d\xc5\x82ugo przeciwstawia\xc5\x82a si\xc4\x99 klonowaniu, a\xc5\xbc wszcz\xc4\x99\xc5\x82a trwaj\xc4\x85c\xc4\x85 tysi\xc4\x85ce lat wojn\xc4\x99 domow\xc4\x85. W wyniku dzia\xc5\x82a\xc5\x84 Black Zero uleg\xc5\x82a zniszczeniu stolica Kryptonu \xe2\x80\x93 miasto Kandor, a wraz ni\xc4\x85 urz\xc4\x85dzenie termonuklearne, kt\xc3\xb3re zapocz\xc4\x85tkowa\xc5\x82o powoln\xc4\x85 reakcj\xc4\x99 \xc5\x82a\xc5\x84cuchow\xc4\x85 w j\xc4\x85drze planety. Skutkiem uszkodzenia j\xc4\x85dra Kryptonu by\xc5\x82o wydobywanie si\xc4\x99 na powierzchni\xc4\x99 \xe2\x80\x9ezielonej \xc5\x9bmierci\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 radioaktywnego pierwiastka o nazwie kryptonit, kt\xc3\xb3rego radioaktywne promieniowanie zabija\xc5\x82o miliony Kryptonian. Ostatecznie planeta eksplodowa\xc5\x82a, jednak na kr\xc3\xb3tko przed jej zag\xc5\x82ad\xc4\x85, naukowiec Jor-El zd\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82 ewakuowa\xc4\x87 w niewielkiej rakiecie swojego jedynego syna o nazwisku Kal-El, by te przetrwa\xc5\x82o.\n_START_SECTION_\nOcalali Kryptonianie\n_START_PARAGRAPH_\nPo trafieniu na Ziemi\xc4\x99 Kal-El zosta\xc5\x82 przygarni\xc4\x99ty i wychowany przez prostych farmer\xc3\xb3w z Kansas jako Clark Kent. W ko\xc5\x84cu Clark sta\xc5\x82 si\xc4\x99 superbohaterem znanym jako Superman. Z czasem na Ziemi\xc4\x99 zacz\xc4\x99li przybywa\xc4\x87 inni ocalali Kryptonianie: Supergirl (kuzynka Kal-Ela o nazwisku Kara Zor-El), okrutny genera\xc5\x82 Zod ze swoj\xc4\x85 \xc5\x9bwit\xc4\x85, oraz inni przedstawiciele tej rasy, kt\xc3\xb3rzy uwi\xc4\x99zieni byli w zabutelkowanym przez Brainiaca mie\xc5\x9bcie Kandor\n_START_SECTION_\nAdaptacje\n_START_PARAGRAPH_\nW czterocz\xc4\x99\xc5\x9bciowej serii film\xc3\xb3w pe\xc5\x82nometra\xc5\xbcowych z lat 1978\xe2\x80\x931987 zapocz\xc4\x85tkowanej obrazem Superman (Superman: The Movie) w re\xc5\xbcyserii Richarda Donnera (p\xc3\xb3\xc5\xbaniejsze cz\xc4\x99\xc5\x9bci by\xc5\x82y kr\xc4\x99cone przez innych re\xc5\xbcyser\xc3\xb3w), spin-offie pod tytu\xc5\x82em Supergirl (Supergirl) w re\xc5\xbcyserii Jeannota Szwarca, oraz w pseudo-sequelu do tej serii pod tytu\xc5\x82em Superman: Powr\xc3\xb3t (Superman Returns) z 2006 roku w re\xc5\xbcyserii Bryana Singera, Kryptonianie zostali przedstawieni jako lud, kt\xc3\xb3rego cz\xc5\x82onkowie nosili bia\xc5\x82e szaty ozdobione herbami rod\xc3\xb3w. Tak jak w historiach komiksowych rz\xc4\x85dz\xc4\x85ca planet\xc4\x85 rada starszych odrzuca\xc5\x82a teorie Jor-Ela (Marlon Brando) o rych\xc5\x82ej zag\xc5\x82adzie planety (w filmie mia\xc5\x82o do niej doj\xc5\x9b\xc4\x87 za spraw\xc4\x85 czerwonego s\xc5\x82o\xc5\x84ca, kt\xc3\xb3re mia\xc5\x82o sta\xc4\x87 si\xc4\x99 supernow\xc4\x85). Nie podzielaj\xc4\x85cy obaw naukowca, kr\xc3\xb3tkowzroczni przyw\xc3\xb3dcy planety przyczynili si\xc4\x99 tym samym do zag\xc5\x82ady w\xc5\x82asnej cywilizacji. Uda\xc5\x82o si\xc4\x99 przetrwa\xc4\x87 tylko synowi Jor-Ela \xe2\x80\x93 Kal-Elowi (Christopher Reeve) i kilkorgu innym przedstawicielom rasy. W tych filmach krypto\xc5\x84ska technologia i architektura opiera\xc5\x82a si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie na samorosn\xc4\x85cych kryszta\xc5\x82ach, kt\xc3\xb3re by\xc5\x82y bardzo powszechne na ich planecie i mog\xc5\x82y by\xc4\x87 u\xc5\xbcywane r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc do przechowywania informacji. Ta technologia s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82a do budowy architektury (np. utworzona przez Clarka na Arktyce Forteca Samotno\xc5\x9bci), statk\xc3\xb3w kosmicznych (jak ten, w kt\xc3\xb3rym Kal-El przylecia\xc5\x82 an Ziemi\xc4\x99), a nawet ca\xc5\x82ej wyspy, jak ta stworzona przez Lexa Luthora (Kevin Spacey), w Superman: Powr\xc3\xb3t. Kolejnym przyk\xc5\x82adem zaawansowania technologicznego Kryptonian w produkcjach kinowych z lat 1978\xe2\x80\x931987 by\xc5\x82a Strefa Widmo. W scenie otwieraj\xc4\x85cej pierwszy i drugi film wida\xc4\x87 proces tr\xc3\xb3jki kryminalist\xc3\xb3w: genera\xc5\x82a Zoda (Terence Stamp), Ursy (Sarah Douglas) i Nona (Jack O\xe2\x80\x99Halloran), kt\xc3\xb3rzy ostatecznie zostaj\xc4\x85 skazani na banicj\xc4\x99 w Strefie Widmo (w filmie zosta\xc5\x82a ona przedstawiona jako gigantyczne lustro dryfuj\xc4\x85ce w przestrzeni kosmicznej). W Superman II zostaj\xc4\x85 oni w ko\xc5\x84cu uwolnieni przez eksplozj\xc4\x99 bomby nuklearnej w kosmosie. Jeszcze innymi ocala\xc5\x82ymi by\xc5\x82a spo\xc5\x82eczno\xc5\x9b\xc4\x87 miasta Argo City w filmie Supergirl. W filmie Superman: Powr\xc3\xb3t ukazano ch\xc5\x82opca o nazwisku Jason White (Tristan Lake Leabu), kt\xc3\xb3rego matk\xc4\x85 by\xc5\x82a Lois Lane (Kate Bosworth), a biologicznym ojcem Clark (Brandon Routh) (co czyni\xc5\x82o ch\xc5\x82opca hybryd\xc4\x85 ludzko-krypto\xc5\x84sk\xc4\x85)._NEWLINE_W serialu telewizyjnym Tajemnice Smallville (Smallville) wspomniano, i\xc5\xbc cywilizacja krypto\xc5\x84ska cechowa\xc5\x82a si\xc4\x99 pierwotnie du\xc5\xbc\xc4\x85 wojowniczo\xc5\x9bci\xc4\x85, a\xc5\xbc w ko\xc5\x84cu wyewoluowa\xc5\x82a w bardziej pokojowo nastawion\xc4\x85 kultur\xc4\x99 naukowc\xc3\xb3w. Na jej czele sta\xc5\x82a Rada Najwy\xc5\xbcsza. Kryptonianie znali dobrze Ziemi\xc4\x99, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 wielokrotnie odwiedzali (\xc5\x9bwiadectwa ich obecno\xc5\x9bci zosta\xc5\x82y odnaleziony w jaskini rdzennego ludu Kawatch\xc3\xb3w). Wierzyli oni w proroctwo g\xc5\x82osz\xc4\x85ce schy\xc5\x82ek ich cywilizacji i pocz\xc4\x85tek nowego \xc5\x9bwiata na Ziemi, kt\xc3\xb3ra b\xc4\x99dzie dla nich rajem (Zwoje Rao). Proroctwo Rao zosta\xc5\x82o spe\xc5\x82nione przez fanatycznego wyznawc\xc4\x99 nieuniknionego upadku Kryptonu \xe2\x80\x93 Zor-Ela (Christopher Heyerdahl), ojca Kary (Laura Vandervoort), kt\xc3\xb3ry uszkodzi\xc5\x82 i tak niestabilne j\xc4\x85dro planety, przyczyniaj\xc4\x85c si\xc4\x99 do jej zag\xc5\x82ady. Tak jak w kanonicznych historiach komiksowych uda\xc5\x82o si\xc4\x99 przetrwa\xc4\x87 Kal-Elowi (Tom Welling), wspomnianej Karze, wi\xc4\x99\xc5\xbaniom Strefy Widmo, ale te\xc5\xbc dw\xc3\xb3jce innych podkomendnych genera\xc5\x82a Zoda (Callum Blue): Nam-Ekowi (Leonard Roberts) i Aethyr (Alana de la Garza), naukowcowi Dax-Urowi (Marc McClure), kt\xc3\xb3ry \xc5\xbcy\xc5\x82 na Ziemi jako cz\xc5\x82owiek przez 100 lat, a\xc5\xbc zosta\xc5\x82 zabity przez Brainiaca (James Marsters), i r\xc3\xb3\xc5\xbcnym klonom Kryptonian._NEWLINE_W filmie Cz\xc5\x82owiek ze stali (Man of Steel) z 2013 roku (w re\xc5\xbcyserii Zacka Snydera) Kryptonianie zostali przedstawieni jako rasa kosmit\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3ra rygorystycznie praktykowa\xc5\x82a polityk\xc4\x99 sztucznej kontroli nad populacj\xc4\x85 poprzez in\xc5\xbcynieri\xc4\x99 genetyczn\xc4\x85. Genetyczne tworzenie nast\xc4\x99pnych pokole\xc5\x84 Kryptonian mia\xc5\x82o za zadanie odg\xc3\xb3rnie przygotowa\xc4\x87 obywateli do okre\xc5\x9blonych r\xc3\xb3l w spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwie: w filmie wyr\xc3\xb3\xc5\xbcniono naukowc\xc3\xb3w takich jak Jor-El (Russell Crowe), a tak\xc5\xbce wojskowych, do kt\xc3\xb3rych zalicza\xc5\x82 si\xc4\x99 m.in. genera\xc5\x82 Zod (Michael Shannon). By\xc5\x82o wspomniane, i\xc5\xbc wieki wcze\xc5\x9bniej, w dobie wielkiej eksploracji kosmosu, cywilizacja krypto\xc5\x84ska wysy\xc5\x82a\xc5\x82a misje zwiadowcze w celu poszukiwania nowych planet do zasiedlenia. W celu ujarzmienia \xc5\x9brodowiska na nowo odkrytych planetach u\xc5\xbcywano pot\xc4\x99\xc5\xbcnych machin do terraformacji. W ko\xc5\x84cu, kiedy wprowadzono sztuczn\xc4\x85 kontrol\xc4\x99 populacji, Kryptonianie porzucili plac\xc3\xb3wki w kosmosie i zacz\xc4\x99li eksploatowa\xc4\x87 zasoby naturalne ojczystego \xc5\x9bwiata, a\xc5\xbc do stanu, w kt\xc3\xb3rym j\xc4\x85dro planety sta\xc5\x82o si\xc4\x99 niestabilne. Na kr\xc3\xb3tko przed zniszczeniem planety Krypton urodzi\xc5\x82o si\xc4\x99 pierwsze (i technicznie ostatnie) od wiek\xc3\xb3w pocz\xc4\x99te w naturalny spos\xc3\xb3b dziecko \xe2\x80\x93 Kal-El, czyli p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszy Superman (Henry Cavill). W filmie pokazano problemy Kryptonian z przystosowaniem si\xc4\x99 do ziemskich warunk\xc3\xb3w i manifestowaniem si\xc4\x99 u nich wystrzy\xc5\xbconych zmys\xc5\x82\xc3\xb3w (u Clarka, gdy ten by\xc5\x82 dzieckiem i u Zoda po uszkodzeniu przez Supermana jego he\xc5\x82mu).'