b'\n_START_ARTICLE_\nKartel\n_START_SECTION_\nKartele w Unii Europejskiej\n_START_PARAGRAPH_\nKartele w Unii Europejskiej s\xc4\x85 nielegalne na mocy artyku\xc5\x82u 101. Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.\n_START_SECTION_\nStatystyki\n_START_PARAGRAPH_\nWed\xc5\x82ug danych z 7 pa\xc5\xbadziernika 2009, w latach 2004-2009 Komisja Europejska na\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82a na uczestnik\xc3\xb3w karteli kary w wysoko\xc5\x9bci niemal 10 mld euro \xc5\x82\xc4\x85cznie. Najwi\xc4\x99kszym pod wzgl\xc4\x99dem na\xc5\x82o\xc5\xbconej kary kartelem by\xc5\x82a zmowa producent\xc3\xb3w szyb samochodowych, ukarana w 2008 roku grzywn\xc4\x85 w wysoko\xc5\x9bci niemal 1,4 mld euro. Kolejne znacz\xc4\x85ce ukarane kartele to zmowa producent\xc3\xb3w gazu (w 2009 roku, kara ponad 1,1 mld euro) oraz zmowa producent\xc3\xb3w wind i schod\xc3\xb3w ruchomych (w 2007 roku, kara niemal 1 mld euro).\n_START_SECTION_\nKartel producent\xc3\xb3w gumy\n_START_PARAGRAPH_\nW listopadzie 2006 roku Unia Europejska ukara\xc5\x82a kar\xc4\x85 grzywny w wysoko\xc5\x9bci 519 mln euro uczestnik\xc3\xb3w kartelowej zmowy cenowej na rynku produkt\xc3\xb3w gumowych. Wed\xc5\x82ug inspektor\xc3\xb3w, w 1996-2002 kartel sztucznie kontrolowa\xc5\x82 ceny kauczuku syntetycznego, co wymiernie odbi\xc5\x82o si\xc4\x99 na cenach opon. Obok najwi\xc4\x99kszych europejskich koncern\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 Eni i Shell, kar\xc4\x99 zap\xc5\x82aci te\xc5\xbc czeski Unipetrol (nale\xc5\xbc\xc4\x85cy do PKN Orlen) oraz Trade-Stomil. Od wyroku odwo\xc5\x82a\xc5\x82 si\xc4\x99 Trade-Stomil, kt\xc3\xb3ry w 2011 r. zosta\xc5\x82 ostatecznie oczyszczony z zarzut\xc3\xb3w. Kary nie zap\xc5\x82aci koncern Bayer, kt\xc3\xb3ry doni\xc3\xb3s\xc5\x82 o procederze i wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracowa\xc5\x82 z unijn\xc4\x85 komisj\xc4\x85 ds. konkurencji (zob. leniency).\n_START_SECTION_\nKartele w Stanach Zjednoczonych\n_START_PARAGRAPH_\nTworzenie karteli w Stanach Zjednoczonych jest nielegalne na podstawie uchwalonej w 1890 roku Ustawy Shermana. Na jej podstawie zmowy pomi\xc4\x99dzy producentami mog\xc4\x85 by\xc4\x87 traktowane jak przest\xc4\x99pstwa kryminalne.\n_START_SECTION_\nKartel witamin\n_START_PARAGRAPH_\nPod koniec lat 90. Departament Sprawiedliwo\xc5\x9bci Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 \xc5\x9bledztwo w sprawie utworzenia kartelu producent\xc3\xb3w witamin. W jego trakcie udowodniono, \xc5\xbce uczestnicy kartelu byli w zmowie dotycz\xc4\x85cej regulacji poda\xc5\xbcy oraz cen witamin, dostarczanych do firm, takich jak General Mills, Kellogg, Coca-Cola, Tyson Foods czy Procter & Gamble. Efektem zmowy by\xc5\x82y zawy\xc5\xbcone ceny wielu produkt\xc3\xb3w codziennej konsumpcji. Proces doprowadzi\xc5\x82 do wysokich kar finansowych dla uczestnik\xc3\xb3w kartelu oraz kar pozbawienia wolno\xc5\x9bci dla os\xc3\xb3b organizuj\xc4\x85cych kartel. Tylko w 1999 roku na\xc5\x82o\xc5\xbcono \xc5\x82\xc4\x85czne kary w wysoko\xc5\x9bci 850 milion\xc3\xb3w USD, w tym rekordow\xc4\x85 kar\xc4\x99 w wysoko\xc5\x9bci 500 milion\xc3\xb3w USD na firm\xc4\x99 Hoffmann-La Roche oraz 225 milion\xc3\xb3w USD na firm\xc4\x99 BASF AG.'