b'\n_START_ARTICLE_\nPomnik Wsp\xc3\xb3lnego M\xc4\x99cze\xc5\x84stwa \xc5\xbbyd\xc3\xb3w i Polak\xc3\xb3w w Warszawie\n_START_SECTION_\nLokalizacja\n_START_PARAGRAPH_\nPomnik Wsp\xc3\xb3lnego M\xc4\x99cze\xc5\x84stwa \xc5\xbbyd\xc3\xb3w i Polak\xc3\xb3w w Warszawie znajduje si\xc4\x99 na terenie zarz\xc4\x85dzanym przez Fundacj\xc4\x99 Rodziny Nissenbaum\xc3\xb3w i przylega od po\xc5\x82udnia do Cmentarza \xc5\xbbydowskiego przy ulicy Okopowej_NEWLINE_W latach 1929\xe2\x88\x921939 w tym miejscu znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 boisko nale\xc5\xbc\xc4\x85ce do Sportowego Klubu Robotniczo\xe2\x88\x92Akademickiego SKRA. Z chwil\xc4\x85 zaj\xc4\x99cia Warszawy przez Niemc\xc3\xb3w wydany zosta\xc5\x82 zakaz uprawiania sportu. Gdy Niemcy utworzyli getto, stadion sta\xc5\x82 si\xc4\x99 miejscem masowej eksterminacji \xc5\xbbyd\xc3\xb3w i Polak\xc3\xb3w. W latach 1940\xe2\x88\x921943 na terenie stadionu Niemcy rozstrzelali i pogrzebali ponad siedem tysi\xc4\x99cy os\xc3\xb3b. Grzebano tutaj r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc cia\xc5\x82a ofiar egzekucji przeprowadzanych w innych miejscach na terenie getta m.in. 140 Polak\xc3\xb3w i \xc5\xbbyd\xc3\xb3w rozstrzelanych 27 marca 1943 przez Niemc\xc3\xb3w na Pawiaku w odwecie za akcj\xc4\x99 pod Arsena\xc5\x82em._NEWLINE_Wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie pomnik znajduje si\xc4\x99 na terenie warszawskiej dzielnicy Wola i osiedla M\xc5\x82yn\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nGeneza pomnika\n_START_PARAGRAPH_\nWe wrze\xc5\x9bniu 1988 Fundacj\xc4\x99 Nissenbaum\xc3\xb3w powiadomiono, \xc5\xbce podczas wykonywania wykop\xc3\xb3w pod fundamenty wie\xc5\xbcowca przy ul. Gibalskiego, w miejscu dawnego, przedwojennego stadionu Skry odkryto ludzkie szcz\xc4\x85tki. Prace ziemne po interwencji przedstawicieli Fundacji wstrzymano. Po przeprowadzeniu bada\xc5\x84 okaza\xc5\x82o si\xc4\x99, \xc5\xbce jest to teren masowych egzekucji, kt\xc3\xb3re by\xc5\x82y wykonywane w tym miejscu od 1940 roku._NEWLINE_Bezpo\xc5\x9brednio po wojnie ekshumowano z tego miejsca cia\xc5\x82a pomordowanych dzia\xc5\x82aczy lewicowych, a nast\xc4\x99pnie 6588 cia\xc5\x82 zidentyfikowanych jako \xc5\xbcydowskie (z\xc5\x82o\xc5\xbcono je nast\xc4\x99pnie na cmentarzu Powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w przy ulicy Wolskiej w Warszawie). _NEWLINE_W zwi\xc4\x85zku z nowym znaleziskiem Fundacja wyst\xc4\x85pi\xc5\x82a z postulatem upami\xc4\x99tnienia terenu by\xc5\x82ego stadionu jako miejsca masowego mordu Polak\xc3\xb3w i \xc5\xbbyd\xc3\xb3w dokonanego w czasie okupacji hitlerowskiej. Okaza\xc5\x82o si\xc4\x99, \xc5\xbce pozosta\xc5\x82y na nim jeszcze szcz\xc4\x85tki oko\xc5\x82o trzystu Polak\xc3\xb3w i \xc5\xbbyd\xc3\xb3w._NEWLINE_W\xc5\x82adze miejskie, Rada Ochrony Pomnik\xc3\xb3w Walki i M\xc4\x99cze\xc5\x84stwa, Fundacja Nissenbaum\xc3\xb3w oraz Zwi\xc4\x85zek Religijny Wyznania Moj\xc5\xbceszowego podj\xc4\x99\xc5\x82y wsp\xc3\xb3lne starania maj\xc4\x85ce na celu godne uczczenie ofiar niemieckiego terroru._NEWLINE_Ostatecznie w\xc5\x82adze miejskie wyrazi\xc5\x82y w listopadzie 1988 zgod\xc4\x99 na takie rozwi\xc4\x85zanie i we wrze\xc5\x9bniu 1989 roku stan\xc4\x85\xc5\x82 tam pomnik w obecnej formie.\n_START_SECTION_\nUroczysto\xc5\x9bci zwi\xc4\x85zane z pochowaniem zabitych\n_START_PARAGRAPH_\nW dniu 13 grudnia 1988 szcz\xc4\x85tki pomordowanych, z zachowaniem odpowiedniego rytua\xc5\x82u i ceremonia\xc5\x82u wyznania moj\xc5\xbceszowego i rzymskokatolickiego, z\xc5\x82o\xc5\xbcone zosta\xc5\x82y do betonowych niszy-katakumb, w miejscu ich znalezienia._NEWLINE_W uroczysto\xc5\x9bciach i wsp\xc3\xb3lnej modlitwie wzi\xc4\x99\xc5\x82o udzia\xc5\x82 dwudziestu jeden rabin\xc3\xb3w przyby\xc5\x82ych z ca\xc5\x82ego \xc5\x9bwiata oraz duchowni katoliccy, z biskupem Henrykiem Muszy\xc5\x84skim, \xc3\xb3wczesnym delegatem Episkopatu do spraw kontakt\xc3\xb3w z judaizmem._NEWLINE_W miejscu egzekucji i poch\xc3\xb3wku postawiono symboliczny pomnik. Jest to jedyny tego rodzaju w \xc5\x9bwiecie pomnik, kt\xc3\xb3ry wzniesiono na zbiorowej mogile rozstrzelanych w tym miejscu \xc5\xbbyd\xc3\xb3w i Polak\xc3\xb3w.'