b'\n_START_ARTICLE_\nSos majonezowy\n_START_PARAGRAPH_\nSos majonezowy, potocznie majonez (z fr. sauce mayonnaise) \xe2\x80\x93 zimny, emulsyjny sos, o szerokim zastosowaniu, jeden z sos\xc3\xb3w podstawowych._NEWLINE_Pocz\xc4\x85tkowo wyrabiany r\xc4\x99cznie na bie\xc5\xbc\xc4\x85ce potrzeby, od pocz\xc4\x85tku XX wieku tak\xc5\xbce przemys\xc5\x82owo, w postaci daj\xc4\x85cej si\xc4\x99 d\xc5\x82u\xc5\xbcej przechowywa\xc4\x87. G\xc5\x82\xc3\xb3wnym sk\xc5\x82adnikiem klasycznego majonezu jest oliwa z dodatkiem surowego \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82tka, jako sk\xc5\x82adnika emulguj\xc4\x85cego, przyprawiona octem winnym lub cytryn\xc4\x85, sol\xc4\x85 i bia\xc5\x82ym pieprzem._NEWLINE_Obecnie w praktyce kuchennej oraz w produkcji przemys\xc5\x82owej spotyka si\xc4\x99 r\xc3\xb3\xc5\xbcne warianty majonezu i r\xc3\xb3\xc5\xbcne odpowiadaj\xc4\x85ce im przepisy. Przede wszystkim oliwa zast\xc4\x99powana jest zwykle innymi olejami ro\xc5\x9blinnymi. Zamiast surowego \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82tka stosuje si\xc4\x99 czasem \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82tka gotowane lub ca\xc5\x82e surowe jajka, a w produkcji przemys\xc5\x82owej \xe2\x80\x93 jajka w proszku. Cz\xc4\x99sto spotykanym dodatkiem jest musztarda, kt\xc3\xb3ra pe\xc5\x82ni rol\xc4\x99 stabilizatora emulsji oraz dodatku smakowego. Musztarda zaostrza jednak smak majonezu, co jest krytykowane przez ortodoksyjnych znawc\xc3\xb3w kuchni. Spotyka si\xc4\x99 te\xc5\xbc w majonezie najrozmaitsze inne przyprawy, np. cukier. Do majonez\xc3\xb3w produkowanych przemys\xc5\x82owo dodaje si\xc4\x99 tak\xc5\xbce stabilizatory, konserwanty, barwniki i aromaty syntetyczne._NEWLINE_W kuchni francuskiej oraz w dawniejszej kuchni polskiej majonezem (fr. mayonnaise) nazywa si\xc4\x99 te\xc5\xbc potraw\xc4\x99: na zimno z ryby, rak\xc3\xb3w lub mi\xc4\x99sa i drobiu, kt\xc3\xb3ra podaje si\xc4\x99 albo jako przek\xc4\x85ska w formie sa\xc5\x82aty na muszelkach, albo na p\xc3\xb3\xc5\x82miskach w ca\xc5\x82o\xc5\x9bci jako danie wykwintne przy proszonych \xc5\x9bniadaniach, obiadach i kolacjach, najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej z ryb. Wybiera si\xc4\x99 wtedy du\xc5\xbc\xc4\x85 ryb\xc4\x99, gotuje si\xc4\x99 j\xc4\x85 w ca\xc5\x82o\xc5\x9bci w wanience, a u\xc5\x82o\xc5\xbcywszy na d\xc5\x82ugim p\xc3\xb3\xc5\x82misku lub na desce serwet\xc4\x85 obszytej, smaruje si\xc4\x99 j\xc4\x85 grubo sosem majonezowym i garniruje po wierzchu w najrozmaitszy spos\xc3\xb3b (za M. Ochorowicz-Monatow\xc4\x85).\n_START_SECTION_\nHistoria sosu majonezowego\n_START_PARAGRAPH_\nNie ma powodu, by s\xc4\x85dzi\xc4\x87, \xc5\xbce ten prosty sos, z\xc5\x82o\xc5\xbcony z popularnych w basenie Morza \xc5\x9ar\xc3\xb3dziemnego od czas\xc3\xb3w prehistorycznych produkt\xc3\xb3w, by\xc5\x82 wynaleziony raz, w jednym miejscu i czasie, przez okre\xc5\x9blon\xc4\x85 osob\xc4\x99. Raczej znany jest od niepami\xc4\x99tnych czas\xc3\xb3w i by\xc5\x82 wynajdowany wielokrotnie. W ksi\xc4\x85\xc5\xbckach kucharskich pojawia si\xc4\x99 pod znan\xc4\x85 obecnie nazw\xc4\x85 prawdopodobnie w pocz\xc4\x85tku XIX wieku.\n_START_SECTION_\nLegendy o powstaniu sosu i teorie o pochodzeniu nazwy "majonez"\n_START_PARAGRAPH_\nIstniej\xc4\x85 rozmaite wersje legendy wi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85cej wprowadzenie majonezu, pod obecn\xc4\x85 nazw\xc4\x85, do kuchni francuskiej z miastem Mah\xc3\xb3n, stolic\xc4\x85 Minorki, osob\xc4\x85 marsza\xc5\x82ka Francji, ksi\xc4\x99cia Louis Fran\xc3\xa7ois Armand du Plessis de Richelieu oraz odniesionym tam zwyci\xc4\x99stwem nad si\xc5\x82ami brytyjskimi w 1756 roku. Ku jego czci admira\xc5\x82 mia\xc5\x82 tak w\xc5\x82a\xc5\x9bnie nazwa\xc4\x87 wynaleziony wtedy przez siebie sos._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug innej wersji tej legendy obro\xc5\x84com obleganego przez Francuz\xc3\xb3w Mah\xc3\xb3n pozosta\xc5\x82y jedynie zapasy jaj i oliwy. W tych okoliczno\xc5\x9bciach ich g\xc5\x82\xc3\xb3wnym po\xc5\xbcywieniem mia\xc5\x82y si\xc4\x99 sta\xc4\x87 jaja na twardo przyprawiane sosem sporz\xc4\x85dzonym z mieszaniny jaj i oliwy. Gdy Francuzi zdobyli Mah\xc3\xb3n, zastali na sto\xc5\x82ach w\xc5\x82a\xc5\x9bnie tak\xc4\x85 potraw\xc4\x99, w kt\xc3\xb3rej r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zasmakowali i kt\xc3\xb3r\xc4\x85 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej upowszechnili._NEWLINE_Jeszcze inna legenda g\xc5\x82osi, \xc5\xbce nazwa "majonez" pochodzi od Karola Gwizjusza ksi\xc4\x99cia Mayenne, kt\xc3\xb3ry mia\xc5\x82 po\xc5\xbcywi\xc4\x87 si\xc4\x99 kurczakiem z zimnym sosem, przed bitw\xc4\x85 z Henrykiem IV pod Arques w 1589 r._NEWLINE_Jeszcze inna ludowa etymologia wywodzi nazw\xc4\x99 majonezu od francuskiego miasta Bayonne (s\xc5\x82ynnego sk\xc4\x85din\xc4\x85d ze swojej szynki) i utrzymuje, \xc5\xbce jego pierwotna nazwa to Sauce bayonnaise._NEWLINE_Marie-Antoine Car\xc3\xaame w swoim dziele Cuisinier parisien ("Kucharz paryski") z 1833 wyprowadza nazw\xc4\x99 majonezu, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 zapisuje magnonnaise lub magnionnaise od francuskiego s\xc5\x82owa manier \xe2\x80\x93 "miesza\xc4\x87"._NEWLINE_W ko\xc5\x84cu Prosper Montagn\xc3\xa9, s\xc5\x82ynny francuski kucharz, wskazuje na starofrancuskie s\xc5\x82owo moyeu \xe2\x80\x93 "\xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82tko" jako \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82os\xc5\x82\xc3\xb3w "majonezu".'