b'\n_START_ARTICLE_\nUk\xc5\x82ad kataklizmiczny\n_START_PARAGRAPH_\nUk\xc5\x82ad kataklizmiczny, zmienna kataklizmiczna (ang. cataclysmic variable, CV) \xe2\x80\x93 ciasny uk\xc5\x82ad podw\xc3\xb3jny gwiazd, sk\xc5\x82adaj\xc4\x85cy si\xc4\x99 z masywniejszego bia\xc5\x82ego kar\xc5\x82a oraz mniej masywnej gwiazdy ci\xc4\x85gu g\xc5\x82\xc3\xb3wnego (gwiazdy podobnej do S\xc5\x82o\xc5\x84ca) lub gwiazdy nieco odewoluowanej (np. podolbrzyma)._NEWLINE_Je\xc5\x9bli mniej masywna gwiazda ca\xc5\x82kowicie wype\xc5\x82nia swoj\xc4\x85 powierzchni\xc4\x99 Roche\xe2\x80\x99a, w\xc3\xb3wczas materia z atmosfery gwiazdy mo\xc5\xbce przep\xc5\x82ywa\xc4\x87 w kierunku bia\xc5\x82ego kar\xc5\x82a przez punkt Lagrange\xe2\x80\x99a L1. Niezerowy moment p\xc4\x99du powoduje, \xc5\xbce gaz nie opada od razu na powierzchni\xc4\x99 bia\xc5\x82ego kar\xc5\x82a, ale tworzy wok\xc3\xb3\xc5\x82 niego dysk akrecyjny. Je\xc5\x9bli pole magnetyczne bia\xc5\x82ego kar\xc5\x82a jest wystarczaj\xc4\x85co silne, dysk ten jest na pewnej wysoko\xc5\x9bci rozrywany lub w og\xc3\xb3le nie mo\xc5\xbce powsta\xc4\x87 (materia opada w\xc3\xb3wczas na bieguny magnetyczne bia\xc5\x82ego kar\xc5\x82a tworz\xc4\x85c tzw. kolumny akrecyjne). Niestabilno\xc5\x9b\xc4\x87 przep\xc5\x82ywu materii przez dysk akrecyjny jest przyczyn\xc4\x85 nag\xc5\x82ych poja\xc5\x9bnie\xc5\x84, obserwowanych w przypadku nowych kar\xc5\x82owatych. W przypadku nowych klasycznych i nowych powrotnych obserwuje si\xc4\x99 znacznie silniejsze poja\xc5\x9bnienia okre\xc5\x9blane jako wybuch gwiazdy nowej. Spowodowane s\xc4\x85 one zainicjowaniem reakcji termoj\xc4\x85drowych wodoru na powierzchni bia\xc5\x82ego kar\xc5\x82a (poniewa\xc5\xbc materia znajduje si\xc4\x99 tam w stanie zdegenerowanym, to reakcje te zachodz\xc4\x85 w spos\xc3\xb3b bardzo gwa\xc5\x82towny). Od tych w\xc5\x82a\xc5\x9bnie wybuch\xc3\xb3w pochodzi nazwa \xe2\x80\x9ezmienne kataklizmiczne\xe2\x80\x9d (w rzeczywisto\xc5\x9bci gwiazda nie ponosi w wyniku wybuchu \xc5\xbcadnego wi\xc4\x99kszego uszczerbku). Charakterystyczn\xc4\x85 cech\xc4\x85 wyr\xc3\xb3\xc5\xbcniaj\xc4\x85c\xc4\x85 uk\xc5\x82ady kataklizmiczne w okresie spokoju (mi\xc4\x99dzy kolejnymi wybuchami) jest tzw. flickering, czyli zachodz\xc4\x85ce w spos\xc3\xb3b losowy i w bardzo kr\xc3\xb3tkiej skali czasu zmiany jasno\xc5\x9bci.'