b"\n_START_ARTICLE_\nW\xc5\x82adys\xc5\x82aw Szlengel\n_START_SECTION_\nM\xc5\x82odo\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nW\xc5\x82adys\xc5\x82aw Szlengel urodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 w 1912 (wed\xc5\x82ug innych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 w 1914) w Warszawie w rodzinie \xc5\xbcydowskiej. Ojciec, Maurycy Szlengel, by\xc5\x82 artyst\xc4\x85 malarzem i scenografem. Zmar\xc5\x82 7 grudnia 1934 w wieku 50 lat. Matka, Mala z domu Wermus, zmar\xc5\x82a 30 lipca 1936. Maurycy i Mala Szlenglowie spoczywaj\xc4\x85 na cmentarzu \xc5\xbcydowskim przy ulicy Okopowej w Warszawie, jednak ich nagrobek nie zachowa\xc5\x82 si\xc4\x99 do dnia dzisiejszego. Z nekrolog\xc3\xb3w rodzic\xc3\xb3w Szlengla wynika, \xc5\xbce mia\xc5\x82 brata lub braci._NEWLINE_W\xc5\x82adys\xc5\x82aw Szlengel mieszka\xc5\x82 w kamienicy przy ulicy Walic\xc3\xb3w 14 (Hipoteka 6788, w 1930 dom nale\xc5\xbca\xc5\x82 do Zygmunta Mintza). Pod tym adresem w warszawskiej ksi\xc4\x85\xc5\xbcce telefonicznej na rok 1930 widnieje Maurycy Szlengel (artysta). Ojciec W\xc5\x82adys\xc5\x82awa wymieniony jest tak\xc5\xbce w ksi\xc4\x85\xc5\xbcce na lata 1938/1939, mimo \xc5\xbce ju\xc5\xbc wtedy nie \xc5\xbcy\xc5\x82. Szlengel w 1930 uko\xc5\x84czy\xc5\x82 trzyklasow\xc4\x85 warszawsk\xc4\x85 Szko\xc5\x82\xc4\x99 Handlow\xc4\x85 Zgromadzenia Kupc\xc3\xb3w (szko\xc5\x82\xc4\x99 t\xc4\x99 uko\xc5\x84czy\xc5\x82 tak\xc5\xbce Ludwik Sempoli\xc5\x84ski, kt\xc3\xb3ry w przysz\xc5\x82o\xc5\x9bci b\xc4\x99dzie gra\xc5\x82 teksty Szlengla, oraz historyk Marian Fuks, kt\xc3\xb3ry b\xc4\x99dzie pisa\xc5\x82 o Szlenglu w swoich pracach naukowych). Mia\xc5\x82 \xc5\xbcon\xc4\x99, kt\xc3\xb3rej imi\xc4\x99 pozostaje nieznane.\n_START_SECTION_\nTw\xc3\xb3rczo\xc5\x9b\xc4\x87 do 1939 roku\n_START_PARAGRAPH_\n31 sierpnia 1930 w \xe2\x80\x9eNaszym Przegl\xc4\x85dzie\xe2\x80\x9d opublikowa\xc5\x82 wiersz Cjankali (daw. nazwa cyjanku potasu), dotycz\xc4\x85cy wystawianego wtedy przez Leona Schillera dramatu Friedricha Wolffa, poruszaj\xc4\x85cego spraw\xc4\x99 legalizacji aborcji._NEWLINE_Po tym debiucie nadal posy\xc5\x82a\xc5\x82 swoje wiersze do prasy. W listopadzie 1931 ukaza\xc5\x82a si\xc4\x99 w tygodniku ilustrowanym \xe2\x80\x9eKino\xe2\x80\x9d kr\xc3\xb3tka notatka: P. W\xc5\x82adys\xc5\x82aw Szlengiel, Wiersz dobry, ale nie aktualny, wiec nie skorzystamy. W lipcu 1934 dziennik \xe2\x80\x9e5-ta Rano\xe2\x80\x9d jako jedn\xc4\x85 \xe2\x80\x9eZ teki prac czytelnik\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d wydrukowa\xc5\x82 jego satyr\xc4\x99 \xc5\xbb\xc4\x85dam pomnika dla Johna Dillingera, wiersz nawi\xc4\x85zuj\xc4\x85cy do naj\xc5\x9bwie\xc5\xbcszych doniesie\xc5\x84 na temat \xc5\x9bmierci i pogrzebu s\xc5\x82ynnego gangstera. Pojedyncze wiersze ukaza\xc5\x82y si\xc4\x99 tak\xc5\xbce w \xe2\x80\x9eKinie\xe2\x80\x9d i zwi\xc4\x85zane by\xc5\x82y tematycznie z profilem tygodnika, m.in. Manifest widz\xc3\xb3w z przedmie\xc5\x9bcia (listopad 1934). Po opublikowaniu wiersza Gwiazdka ma\xc5\x82ej gwiazdki (grudzie\xc5\x84 1934) przyszed\xc5\x82 do redakcji list, kt\xc3\xb3ry \xe2\x80\x9eKino\xe2\x80\x9d zamie\xc5\x9bci\xc5\x82o na swoich \xc5\x82amach pt. Uznanie dla m\xc5\x82odego poety: Przesy\xc5\x82am w znaczkach pocztowych groszy 50 na cel dobroczynny, aby uczci\xc4\x87 pana W\xc5\x82adys\xc5\x82awa Szlengiela za pi\xc4\x99kny wiersz o ma\xc5\x82ej Shirley w numerze gwiazdkowym. Bardziej regularnie jego utwory zacz\xc4\x99\xc5\x82y ukazywa\xc4\x87 si\xc4\x99 w prasie w drugiej po\xc5\x82owie lat trzydziestych, zw\xc5\x82aszcza od 1937._NEWLINE_W 1936 Szlengel wyst\xc4\x85pi\xc5\x82 do s\xc4\x85du przeciwko pracownikowi polskiego radia Henrykowi Bielickiemu, oskar\xc5\xbcaj\xc4\x85c go o plagiat. Szlengel z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 na rzecz Bielickiego scenariusz s\xc5\x82uchowiska Ludzie na dnie w pa\xc5\xbadzierniku 1934 roku, s\xc5\x82uchowisko to 7 marca 1936 roku pojawi\xc5\x82o si\xc4\x99 na falach eteru pod tytu\xc5\x82em Trzy mile od brzegu w programie Weso\xc5\x82a Syrena. Autorem mia\xc5\x82a by\xc4\x87 osoba ukryta pod kryptonimem Henbiel. Pe\xc5\x82nomocnikiem Szlengla w tej sprawie by\xc5\x82 Jan Brzechwa. Prasa informowa\xc5\x82a o rozpocz\xc4\x99ciu procesu 3 czerwca 1936 i o jego zako\xc5\x84czeniu 28 wrze\xc5\x9bnia 1936. Opisywa\xc5\x82a te\xc5\xbc szczeg\xc3\xb3\xc5\x82y zdarzenia, wedle kt\xc3\xb3rych Bielicki pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 uniemo\xc5\xbcliwi\xc4\x87 Szlenglowi wys\xc5\x82uchanie audycji: najpierw bezskutecznie zapraszaj\xc4\x85c go o tej porze do siebie, a potem odwiedzaj\xc4\x85c go w dniu emisji w domu i uszkadzaj\xc4\x85c radioodbiornik. Sprawa toczy\xc5\x82a si\xc4\x99 w warszawskim S\xc4\x85dzie Okr\xc4\x99gowym w pierwszej instancji; Bielicki skazany zosta\xc5\x82 na 3 miesi\xc4\x85ce aresztu w zawieszeniu 25 wrze\xc5\x9bnia 1936 roku; od wyroku z\xc5\x82o\xc5\xbcono odwo\xc5\x82anie. Sprawa znalaz\xc5\x82a si\xc4\x99 na wokandzie S\xc4\x85du Apelacyjnego. W apelacji adwokat drugiej strony podnosi\xc5\x82 kwesti\xc4\x99 \xc5\xbcydowskiego pochodzenia \xc5\x9bwiadk\xc3\xb3w oskar\xc5\xbcenia, domagaj\xc4\x85c si\xc4\x99, by nie dawa\xc4\x87 wiary ich zeznaniom. 5 stycznia 1937 roku s\xc4\x85d apelacyjny potwierdzi\xc5\x82 wyrok pierwszej instancji. By\xc5\x82 to pierwszy w Polsce proces o plagiat radiowy._NEWLINE_W 1937 Szlengel podpisa\xc5\x82 apel ponad 300 polskich pisarzy do Ministra O\xc5\x9bwiecenia Publicznego o zarz\xc4\x85dzenie rewizji reformy ortograficznej z 1936. Posiedzenie protestacyjne przeciw nowej pisowni odby\xc5\x82o si\xc4\x99 w Towarzystwie Literat\xc3\xb3w i Dziennikarzy w Warszawie 18 listopada 1937. Chodzi\xc5\x82o o rewizj\xc4\x99 prac Komisji Ortograficznej z lat 1935\xe2\x80\x931936._NEWLINE_W 1938 nale\xc5\xbca\xc5\x82 do Stowarzyszenia Autor\xc3\xb3w ZAiKS.\n_START_SECTION_\nNagrania p\xc5\x82ytowe (1935\xe2\x80\x931939)\n_START_PARAGRAPH_\nSzlengel by\xc5\x82 autorem ponad 70 piosenek (w tym oko\xc5\x82o 40 tang), kt\xc3\xb3re w latach 1935\xe2\x80\x931939 by\xc5\x82y nagrywane na p\xc5\x82ytach Syrena-Electro i Odeon. \xc5\x9apiewali je tacy popularni piosenkarze z okresu lat 30. jak: Adam Aston, Janusz Pop\xc5\x82awski, Tadeusz Faliszewski, Albert Harris, Mieczys\xc5\x82aw Fogg, Stefan Witas czy Wiera Gran._NEWLINE_W\xc5\x9br\xc3\xb3d tekst\xc3\xb3w jego autorstwa istotn\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 stanowi\xc5\x82y polskie wersje przeboj\xc3\xb3w zagranicznych i piosenek z film\xc3\xb3w: Jude\xc5\x82 gra na skrzypcach (Jid\xc5\x82 mit'n fid\xc5\x82, 1936), Noc w operze (A night at the opera, 1935), Panna Lili (Fr\xc3\xa4ulein Lilli, 1936), Kr\xc3\xb3l kobiet (The Great Ziegfeld, 1936), Tango Notturno (1937), Vivere (w\xc5\x82oski film z 1936)._NEWLINE_Opiewa\xc5\x82 te\xc5\xbc koloryt kulturowy Warszawy. Pisa\xc5\x82 teksty stylizowane na miejski folklor, przeboje andrusowskie (\xc5\x82obuzerskie, cwaniackie) \xe2\x80\x93 pastisze na tyle przekonuj\xc4\x85ce, \xc5\xbce faktycznie sta\xc5\x82y si\xc4\x99 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 folkloru, z kt\xc3\xb3rym identyfikowa\xc5\x82y si\xc4\x99 pokolenia mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w stolicy. W piosenkach tworzy\xc5\x82 pe\xc5\x82ne ciep\xc5\x82a i serdeczno\xc5\x9bci obrazki poetyckie, utrwalaj\xc4\x85c w nich wizerunki postaci z ni\xc5\xbcszych sfer, ulicy czy p\xc3\xb3\xc5\x82\xc5\x9bwiatka (Panna Andzia ma wychodne, Jadziem, panie Zielonka, Dziewczyna z Podwala). Inspirowa\xc5\x82o go \xc5\x9brodowisko, w kt\xc3\xb3rym dorasta\xc5\x82 \xe2\x80\x93 r\xc3\xb3\xc5\xbcnorodno\xc5\x9b\xc4\x87 i barwno\xc5\x9b\xc4\x87 typ\xc3\xb3w ludzkich z rejonu ulic Ch\xc5\x82odnej, Ciep\xc5\x82ej i Krochmalnej._NEWLINE_Od pocz\xc4\x85tku pisania dla bran\xc5\xbcy fonograficznej wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracowa\xc5\x82 du\xc5\xbco z kompozytorem Boles\xc5\x82awem Mucmanem, urodzonym tak\xc5\xbce na Walicowie. Kilka tekst\xc3\xb3w napisa\xc5\x82 do muzyki Ryszarda Sielickiego, z kt\xc3\xb3rym si\xc4\x99 przyja\xc5\xbani\xc5\x82, a kt\xc3\xb3ry zwi\xc4\x85zany by\xc5\x82 w\xc3\xb3wczas z wytw\xc3\xb3rni\xc4\x85 p\xc5\x82ytow\xc4\x85 Odeon. Przez pierwsze lata teksty tworzy\xc5\x82 najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej w sp\xc3\xb3\xc5\x82ce autorskiej z J\xc3\xb3zefem Lipskim.\n_START_SECTION_\nProblematyka spo\xc5\x82eczna (1930\xe2\x80\x931939)\n_START_PARAGRAPH_\nW latach 1930\xe2\x80\x931939 pisa\xc5\x82 wiersze dla \xe2\x80\x9eNaszego Przegl\xc4\x85du\xe2\x80\x9d, dla satyrycznego czasopisma \xe2\x80\x9eSzpilki\xe2\x80\x9d oraz dla czasopism \xe2\x80\x9eRobotnik\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9eSygna\xc5\x82y\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9eChocho\xc5\x82\xe2\x80\x9d. Utwory te, zw\xc5\x82aszcza p\xc3\xb3\xc5\xbaniejsze, porusza\xc5\x82y tematyk\xc4\x99 sytuacji \xc5\xbbyd\xc3\xb3w w Polsce. Podejmowa\xc5\x82 w nich problem \xc5\xbcydowskiej to\xc5\xbcsamo\xc5\x9bci, dotyka\xc5\x82 newralgicznych punkt\xc3\xb3w relacji polsko-\xc5\xbcydowskich, mierzy\xc5\x82 si\xc4\x99 z antysemityzmem, reagowa\xc5\x82 na bie\xc5\xbc\xc4\x85ce doniesienia z areny mi\xc4\x99dzynarodowej.\n_START_SECTION_\nDziennikarstwo\n_START_PARAGRAPH_\nW 1937 w artykule Niedoko\xc5\x84czony wywiad z Karolem Szymanowskim w tygodniku ilustrowanym \xe2\x80\x9eKino\xe2\x80\x9d Szlengel pisa\xc5\x82, \xc5\xbce w 1934 roku otrzyma\xc5\x82 od redakcji \xe2\x80\x9eKina\xe2\x80\x9d dyspozycj\xc4\x99 przeprowadzenia szeregu wywiad\xc3\xb3w z przedstawicielami muzyki powa\xc5\xbcnej i odzwierciedlenia w przeprowadzonych rozmowach stosunku kompozytor\xc3\xb3w muzyki powa\xc5\xbcnej do kina.\n_START_SECTION_\nBia\xc5\x82ystok i Lw\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nPo wybuchu II wojny \xc5\x9bwiatowej uczestniczy\xc5\x82 w obronie Warszawy. Nast\xc4\x99pnie przedosta\xc5\x82 si\xc4\x99 z \xc5\xbcon\xc4\x85 do Bia\xc5\x82egostoku, gdzie pracowa\xc5\x82 w Bia\xc5\x82ostockim Teatrze Miniatur, kt\xc3\xb3ry powsta\xc5\x82 w grudniu 1939. Kierownictwo artystyczne obj\xc4\x85\xc5\x82 Kazimierz Krukowski, literackie Zbigniew Mitzner (Jan Szel\xc4\x85g), a muzyczne Leon Boru\xc5\x84ski. Siedzib\xc4\x85 teatru by\xc5\x82 Dom Ludowy im. Marsza\xc5\x82ka J. Pi\xc5\x82sudskiego (obecnie Teatr Dramatyczny im. Aleksandra W\xc4\x99gierki). Z tego okresu pochodzi piosenka pt. List zapisana i odtworzona z pami\xc4\x99ci przez W\xc5\x82odzimierza Boru\xc5\x84skiego. Na pocz\xc4\x85tku 1940 zesp\xc3\xb3\xc5\x82 odby\xc5\x82 tourn\xc3\xa9e po miastach Bia\xc5\x82orusi Zachodniej: Grodnie, Lidzie, Baranowiczach, Nowogr\xc3\xb3dku, Brze\xc5\x9bciu i Wo\xc5\x82kowysku. Po tych wyst\xc4\x99pach rozpad\xc5\x82 si\xc4\x99, gdy\xc5\xbc cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w zespo\xc5\x82u postanowi\xc5\x82a opu\xc5\x9bci\xc4\x87 teren okupacji sowieckiej. Szlengel przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 si\xc4\x99 z Bia\xc5\x82egostoku do Lwowa, gdzie przebywa\xc5\x82 do oko\xc5\x82o czerwca 1941 roku. Wyst\xc4\x99powa\xc5\x82 tam we Lwowskim Teatrze Miniatur. Pod koniec maja 1941 roku zamieszka\xc5\x82 wraz z \xc5\xbcon\xc4\x85 w mieszkaniu kompozytora Alfreda Sch\xc3\xbctza i po wybuchu wojny sowiecko-niemieckiej (22 czerwca 1941) przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 si\xc4\x99 do Warszawy. Z Alfredem Sch\xc3\xbctzem napisa\xc5\x82 melorecytacj\xc4\x99 dramatyczn\xc4\x85 Stacja Marinka oraz pasodoble Dziewczyna z owocami.\n_START_SECTION_\nKawiarnia Sztuka\n_START_PARAGRAPH_\nW 1941 wr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do Warszawy do kamienicy na ulicy Walic\xc3\xb3w i znalaz\xc5\x82 si\xc4\x99 w warszawskim getcie. Bra\xc5\x82 aktywny udzia\xc5\x82 w dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci kawiarni Sztuka, gdzie wyst\xc4\x99powa\xc5\x82 razem z Wac\xc5\x82awem Teitelbaumem (mecenas Wacu\xc5\x9b), Wier\xc4\x85 Gran, Pol\xc4\x85 Braun, Dian\xc4\x85 Blumenfeld, Marysi\xc4\x85 Ajzensztadt, Andrzejem W\xc5\x82astem i pianistami Janin\xc4\x85 Pruszyck\xc4\x85, Adolfem Goldfederem i W\xc5\x82adys\xc5\x82awem Szpilmanem. Wiera Gran wykonywa\xc5\x82a tam Jej pierwszy bal, utw\xc3\xb3r skomponowany przez W\xc5\x82adys\xc5\x82awa Szpilmana ze s\xc5\x82owami Szlengla na motywach walca To dawny m\xc3\xb3j znajomy z opery Ludomira R\xc3\xb3\xc5\xbcyckiego Casanova, inspirowany francuskim filmem, z kt\xc3\xb3rego przej\xc4\x85\xc5\x82 tytu\xc5\x82 (Un carnet de bal, 1937, wy\xc5\x9bwietlany w Polsce pt. Jej pierwszy bal). By\xc5\x82 to najwi\xc4\x99kszy przeb\xc3\xb3j kabaretowy lokalu, trwa\xc5\x82 pi\xc4\x99tna\xc5\x9bcie minut i najsilniej wzrusza\xc5\x82 publiczno\xc5\x9b\xc4\x87 w ko\xc5\x84cowym fragmencie, w kt\xc3\xb3rym motywy walca R\xc3\xb3\xc5\xbcyckiego przechodzi\xc5\x82y w kompozycj\xc4\x99 Chopina. Tw\xc3\xb3rcy Balu zdawali sobie spraw\xc4\x99 z mo\xc5\xbcliwych konsekwencji nielegalnego grania w getcie muzyki Chopina, a jednak wa\xc5\xbcyli si\xc4\x99 na z\xc5\x82amanie tego zakazu. Szlengel stworzy\xc5\x82 na scenie posta\xc4\x87 Majera Mli\xc5\x84czyka, \xc5\xbcydowskiego kupca pos\xc5\x82uguj\xc4\x85cego si\xc4\x99 szmoncesow\xc4\x85 polszczyzn\xc4\x85. Z 15 felieton\xc3\xb3w zachowa\xc5\x82 si\xc4\x99 tekst Pami\xc4\x99taj\xc4\x85 o mnie, Piosenka Majera Mli\xc5\x84czyka. Szlengel by\xc5\x82 w tym czasie t\xc4\x99gawy, niski, wchodzi\xc5\x82 na estrad\xc4\x99 w ameryka\xc5\x84skich okularach, opowiada\xc5\x82 o dziejach Majera Mli\xc5\x84czyka, gettowego \xc5\xbbyda, wzbudza\xc5\x82 swoimi wyst\xc4\x99pami salwy \xc5\x9bmiechu. Szlengel wyst\xc4\x99powa\xc5\x82 te\xc5\xbc z dialogami z J\xc3\xb3zefem Lipskim, z kt\xc3\xb3rym przed wojn\xc4\x85 napisa\xc5\x82 bardzo wiele tekst\xc3\xb3w piosenek. Kawiarnia Sztuka przerwa\xc5\x82a swoj\xc4\x85 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 w drugiej po\xc5\x82owie 1942 r._NEWLINE_Bra\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w przedstawieniach dla dzieci w Domu Sierot prowadzonym przez Janusza Korczaka. Jego tekst Kartka z dziennika akcji by\xc5\x82 pierwszym literackim opisem wymarszu dzieci z Domu Sierot na Umschlagplatz.\n_START_SECTION_\n\xc5\xbbywy Dziennik\n_START_PARAGRAPH_\nW kuplecie Szlengla R\xc3\xa9sum\xc3\xa9, czyli krakowiaki makabryczne \xc5\x9bpiewanym w finale wyst\xc4\x99p\xc3\xb3w w kawiarni Sztuka wspomniany jest \xc5\xbbywy Dziennik, kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82 atrakcj\xc4\x85 program\xc3\xb3w: fraszki, wierszyki, kalambury, parodie, zebrane w jeden blok aktualno\xc5\x9bci zamienia\xc5\x82y si\xc4\x99 w kronik\xc4\x99 getta. Szlengel by\xc5\x82 jednym z inicjator\xc3\xb3w tego cyklicznego widowiska, kt\xc3\xb3re nawi\xc4\x85zywa\xc5\x82o do formy i tre\xc5\x9bci gazety codziennej. Pisa\xc5\x82 teksty, by\xc5\x82 jednym z wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cych aktor\xc3\xb3w i prowadzi\xc5\x82 konferansjerk\xc4\x99. Na program \xc5\xbbywego Dziennika sk\xc5\x82ada\xc5\x82y si\xc4\x99 artystycznie przetworzone gatunki znane z dzia\xc5\x82\xc3\xb3w i szpalt prasowych: artyku\xc5\x82y, wywiady, komunikaty, reporta\xc5\xbce, sprawozdania itp. W \xc5\xbcartobliwej kabaretowej formie, z ci\xc4\x99tym humorem komentowa\xc5\x82y one bie\xc5\xbc\xc4\x85ce wydarzenia, kt\xc3\xb3rymi \xc5\xbcy\xc5\x82o getto. Pierwszy wyst\xc4\x99p zespo\xc5\x82u odby\xc5\x82 si\xc4\x99 w marcu 1942. Recenzent \xe2\x80\x9eGazety \xc5\xbbydowskiej\xe2\x80\x9d entuzjastycznie wypowiada\xc5\x82 si\xc4\x99 na temat poziomu tekst\xc3\xb3w i wykona\xc5\x84 \xc5\xbbywego Dziennika. Inne materia\xc5\x82y o \xc5\xbbywym Dzienniku opublikowane s\xc4\x85 w tekstach wspomnieniowych.\n_START_SECTION_\nWiersze z getta warszawskiego\n_START_PARAGRAPH_\nBy\xc5\x82 autorem wierszy dokumentuj\xc4\x85cych Zag\xc5\x82ad\xc4\x99 narodu \xc5\xbcydowskiego w getcie warszawskim. Emanuel Ringelblum wspomina, \xc5\xbce utwory Szlengla, pisane po polsku, by\xc5\x82y bardzo popularne w getcie, wyra\xc5\xbca\xc5\x82y bowiem nastroje i my\xc5\x9bli ludzi. Recytowano je na r\xc3\xb3\xc5\xbcnych wieczorach literackich i rozrywkowych, kr\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82y przekazywane z r\xc4\x85k do r\xc4\x85k w odpisach maszynowych lub hektografowanych. Wzrusza\xc5\x82y do \xc5\x82ez, gdy\xc5\xbc by\xc5\x82y na czasie, m\xc3\xb3wi\xc5\x82y o sprawach, kt\xc3\xb3rymi \xc5\xbcy\xc5\x82o i pasjonowa\xc5\x82o si\xc4\x99 getto. Sam Szlengel pisa\xc5\x82 o nich, \xc5\xbce by\xc5\x82y jak u\xc5\x9bmiechy uspokajaj\xc4\x85ce umieraj\xc4\x85cego mi\xc4\x99dzy jednym drgnieniem b\xc3\xb3lu a drugim. Do najbardziej znanych wierszy nale\xc5\xbc\xc4\x85: Okno na tamt\xc4\x85 stron\xc4\x99, Obrachunek z Bogiem, Dwie \xc5\x9bmierci, Kontratak, Paszporty, Rzeczy, Telefon, Ma\xc5\x82a stacja Treblinki._NEWLINE_ Okno na tamt\xc4\x85 stron\xc4\x99_NEWLINE_Mam okno na tamt\xc4\x85 stron\xc4\x99, bezczelne \xc5\xbcydowskie okno_NEWLINE_na pi\xc4\x99kny park Krasi\xc5\x84skiego, gdzie li\xc5\x9bcie jesienne mokn\xc4\x85\xe2\x80\xa6_NEWLINE_Pod wiecz\xc3\xb3r szaroliliowy sk\xc5\x82adaj\xc4\x85 ga\xc5\x82\xc4\x99zie pok\xc5\x82on_NEWLINE_i patrz\xc4\x85 si\xc4\x99 drzewa aryjskie w to moje \xc5\xbcydowskie okno\xe2\x80\xa6_NEWLINE_A mnie w oknie stan\xc4\x85\xc4\x87 nie wolno (bardzo to s\xc5\x82uszny przepis),_NEWLINE_\xc5\xbcydowskie robaki\xe2\x80\xa6 krety\xe2\x80\xa6 powinni i musz\xc4\x85 by\xc4\x87 \xc5\x9blepi._NEWLINE_Niech siedz\xc4\x85 w bar\xc5\x82ogach, norach w robot\xc4\x99 z utkwionym okiem_NEWLINE_i wara im od patrzenia i od \xc5\xbcydowskich okien\xe2\x80\xa6_NEWLINE_A ja\xe2\x80\xa6 kiedy noc zapada\xe2\x80\xa6 by wszystko wyr\xc3\xb3wna\xc4\x87 i zatrze\xc4\x87,_NEWLINE_dopadam do okna w ciemno\xc5\x9bci i patrz\xc4\x99\xe2\x80\xa6 \xc5\xbcar\xc5\x82ocznie patrz\xc4\x99\xe2\x80\xa6_NEWLINE_i kradn\xc4\x99 zgaszon\xc4\x85 Warszaw\xc4\x99, szumy i gwizdy dalekie,_NEWLINE_zarysy dom\xc3\xb3w i ulic, kikuty wie\xc5\xbcyc kalekie\xe2\x80\xa6_NEWLINE_Kradn\xc4\x99 sylwetk\xc4\x99 Ratusza, u st\xc3\xb3p mam plac Teatralny,_NEWLINE_pozwala ksi\xc4\x99\xc5\xbcyc Wachmeister na szmugiel sentymentalny\xe2\x80\xa6_NEWLINE_Wbijaj\xc4\x85 si\xc4\x99 oczy \xc5\xbcar\xc5\x82ocznie, jak ostrza w pier\xc5\x9b nocy utkwione,_NEWLINE_w warszawski wiecz\xc3\xb3r milcz\xc4\x85cy, w miasto me zaciemnione\xe2\x80\xa6_NEWLINE_A kiedy mam dosy\xc4\x87 zapasu na jutro, a mo\xc5\xbce i wi\xc4\x99cej\xe2\x80\xa6_NEWLINE_\xc5\xbcegnam milcz\xc4\x85ce miasto, magicznie podnosz\xc4\x99 r\xc4\x99ce\xe2\x80\xa6_NEWLINE_zamykam oczy i szepc\xc4\x99: \xe2\x80\x93 Warszawo\xe2\x80\xa6 odezwij si\xc4\x99\xe2\x80\xa6 czekam\xe2\x80\xa6_NEWLINE_Wnet fortepiany w mie\xc5\x9bcie podnosz\xc4\x85 milcz\xc4\x85ce wieka\xe2\x80\xa6_NEWLINE_podnosz\xc4\x85 si\xc4\x99 same na rozkaz ci\xc4\x99\xc5\xbckie, smutne, zm\xc4\x99czone\xe2\x80\xa6_NEWLINE_i p\xc5\x82ynie ze stu fortepian\xc3\xb3w w noc\xe2\x80\xa6 Szopenowski polonez\xe2\x80\xa6_NEWLINE_Wzywaj\xc4\x85 mnie klawikordy, w m\xc4\x99k\xc4\x85 nabrzmia\xc5\x82ej ciszy_NEWLINE_p\xc5\x82yn\xc4\x85 nad miastem akordy spod trupio bia\xc5\x82ych klawiszy\xe2\x80\xa6_NEWLINE_Koniec\xe2\x80\xa6 opuszczam r\xc4\x99ce\xe2\x80\xa6 wraca do pude\xc5\x82 polonez\xe2\x80\xa6_NEWLINE_Wracam i my\xc5\x9bl\xc4\x99, \xc5\xbce \xc5\xbale jest mie\xc4\x87 okno na tamt\xc4\x85 stron\xc4\x99\xe2\x80\xa6_NEWLINE_  _NEWLINE__NEWLINE_Nale\xc5\xbca\xc5\x82 do grona wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracownik\xc3\xb3w Oneg Szabat. Przydzielony zosta\xc5\x82 do pracy w tzw. szopie szczotkarzy i zacz\xc4\x85\xc5\x82 mieszka\xc4\x87 na ulicy \xc5\x9awi\xc4\x99tojerskiej 34. Kontynuowa\xc5\x82 sam pisanie \xc5\xbbywego Dziennika i wyg\xc5\x82asza\xc5\x82 go na spotkaniach literackich. Tworzy\xc5\x82 dialogi dw\xc3\xb3ch szczotkarzy Kimpeta i Urinensafta. Planowa\xc5\x82 napisa\xc4\x87 powie\xc5\x9b\xc4\x87 o teatrze polskim, pracowa\xc5\x82 nad sztuk\xc4\x85 Pomnik Judasza oraz nad Encyklopedi\xc4\x85 Getta Warszawskiego. Nie zachowa\xc5\x82 si\xc4\x99 jednak \xc5\xbcaden z tych tekst\xc3\xb3w._NEWLINE_Swoje wiersze wydawa\xc5\x82 konspiracyjnie w zbiorkach kolportowanych w formie maszynopis\xc3\xb3w: Wo\xc5\x82anie w nocy, Donos poetycki, Zahlen bitte, Wiersze z dni ostatnich. Z my\xc5\x9bl\xc4\x85 o przysz\xc5\x82ym odbiorcy przygotowa\xc5\x82 w styczniu 1943 ostateczny zbi\xc3\xb3r w\xc5\x82asnych wierszy pisanych w getcie, kt\xc3\xb3remu nada\xc5\x82 tytu\xc5\x82 Co czyta\xc5\x82em umar\xc5\x82ym. Poprzedzi\xc5\x82 go s\xc5\x82owem skierowanym Do polskiego czytelnika, w kt\xc3\xb3rym m.in. wyra\xc5\xbca\xc5\x82 nadziej\xc4\x99, i\xc5\xbc tom ten stanie si\xc4\x99 kiedy\xc5\x9b publicznie dost\xc4\x99pny i \xc5\xbce we\xc5\xbamie go do r\xc4\x99ki Polak-demokrata, dla kt\xc3\xb3rego m\xc4\x99ka narodu, kt\xc3\xb3ry dzieli\xc5\x82 z nim lata dobre i z\xc5\x82e, nie b\xc4\x99dzie oboj\xc4\x99tna. W przedmowie pisa\xc5\x82 te\xc5\xbc o swojej wielkiej mi\xc5\x82o\xc5\x9bci do Warszawy \xe2\x80\x93 g\xc5\x82\xc4\x99bokiej, beznadziejnej i jednostronnej, jak sam j\xc4\x85 okre\xc5\x9bla\xc5\x82._NEWLINE_W prozatorskim tek\xc5\x9bcie Co czyta\xc5\x82em umar\xc5\x82ym \xe2\x80\x93 wyja\xc5\x9bniaj\xc4\x85cym sens tytu\xc5\x82u, jaki nada\xc5\x82 zbiorowi \xe2\x80\x93 opisa\xc5\x82 akcj\xc4\x99 selekcyjn\xc4\x85, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 przeprowadzono w szopie szczotkarzy 18 stycznia 1943.\n_START_SECTION_\nWiersz Rzeczy\n_START_PARAGRAPH_\nW styczniu 1943 rozpocz\xc4\x99to wydawanie czasopisma literackiego \xe2\x80\x9eKultura Jutra\xe2\x80\x9d pod redakcj\xc4\x85 Jerzego Brauna. Ju\xc5\xbc w pierwszym numerze og\xc5\x82oszono konkurs na utw\xc3\xb3r o Warszawie. Termin nadsy\xc5\x82ania wierszy odk\xc5\x82adano i ostatecznie wyznaczono na Wielkanoc (25 kwietnia) 1943. Na konkurs dostarczono m.in. przemycony z getta wiersz Rzeczy, kt\xc3\xb3rego autor nie by\xc5\x82 znany redakcji. Rzuci\xc5\x82a go na ulic\xc4\x99 m\xc5\x82oda \xc5\xbbyd\xc3\xb3wka prowadzona w konwoju mi\xc4\x99dzy kwarta\xc5\x82ami p\xc5\x82on\xc4\x85cego ju\xc5\xbc wtedy getta. Po zako\xc5\x84czeniu wojny okaza\xc5\x82o si\xc4\x99, \xc5\xbce wiersz ten napisa\xc5\x82 W\xc5\x82adys\xc5\x82aw Szlengel. Utwory nagrodzone (m.in. Jerzego Zag\xc3\xb3rskiego i Tadeusza Gajcego) oraz wiersz Rzeczy wydrukowane zosta\xc5\x82y w \xe2\x80\x9eKulturze Jutra\xe2\x80\x9d nr 6/7 (czerwiec\xe2\x80\x93lipiec 1943). W tym czasie Szlengel ju\xc5\xbc nie \xc5\xbcy\xc5\x82._NEWLINE_Wiersz Rzeczy zachowa\xc5\x82 si\xc4\x99 tak\xc5\xbce w Archiwum Ringelbluma (Ring. II 353)._NEWLINE_Wiersz ten zosta\xc5\x82 nagrany ze wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesn\xc4\x85 muzyk\xc4\x85.\n_START_SECTION_\n\xc5\x9amier\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nSzlengel bezskutecznie szuka\xc5\x82 schronienia po aryjskiej stronie. W czasie powstania w getcie ukrywa\xc5\x82 si\xc4\x99 w schronie Szymona Kaca przy ulicy \xc5\x9awi\xc4\x99tojerskiej 36. Po wykryciu schronienia przez Niemc\xc3\xb3w zosta\xc5\x82 wraz z \xc5\xbcon\xc4\x85 rozstrzelany 8 maja 1943.\n_START_SECTION_\nRecepcja utwor\xc3\xb3w Szlengla\n_START_PARAGRAPH_\nPiosenki Szlengla by\xc5\x82y przez wojn\xc4\x85 bardzo popularne i nadawane w radio, chocia\xc5\xbc bywa\xc5\x82 te\xc5\xbc obiektem napa\xc5\x9bci. Na przyk\xc5\x82ad w jednym z artyku\xc5\x82\xc3\xb3w komentuj\xc4\x85cych piosenki tego okresu (m.in. Szlengla) mo\xc5\xbcemy wyczyta\xc4\x87, \xc5\xbce: Autorami tych \xe2\x80\x9earcydzie\xc5\x82\xe2\x80\x9d s\xc4\x85 sami \xc5\xbbydzi, kt\xc3\xb3rzy nadaj\xc4\x85 sobie imiona s\xc5\x82owia\xc5\x84skie ... Nie chce si\xc4\x99 wprost wylicza\xc4\x87 \xe2\x80\x93 taka masa tego \xc5\x9bwi\xc5\x84stwa. Wszystko na jedn\xc4\x85 mod\xc5\x82\xc4\x99, owrzodzia\xc5\x82e, s\xc5\x82awi\xc4\x85ce wszystko, cokolwiek jest godne krymina\xc5\x82u. Biedny j\xc4\x99zyk polski kaleczy si\xc4\x99 i zarzyna w tych \xe2\x80\x9eszlagierach\xe2\x80\x9d. W gazecie \xe2\x80\x9eABC\xe2\x80\x9d pisano: Tw\xc3\xb3rca szmoncesowatych piosenek W\xc5\x82adys\xc5\x82aw (sic!) Szlengel .. og\xc5\x82osi\xc5\x82 w \xe2\x80\x9eNaszym Przegl\xc4\x85dzie\xe2\x80\x9d wiersz pe\xc5\x82en rado\xc5\x9bci ze zwyci\xc4\x99stwa Murzyna nad Niemcem, sprowadzaj\xc4\x85c mecz bokserski do zagadnienia rasizmu._NEWLINE_Po wojnie d\xc5\x82ugo by\xc5\x82 w Polsce \xe2\x80\x9epoet\xc4\x85 nieznanym\xe2\x80\x9d, chocia\xc5\xbc jego tanga andrusowskie i piosenki cieszy\xc5\x82y si\xc4\x99 popularno\xc5\x9bci\xc4\x85 i by\xc5\x82y \xc5\x9bpiewane. Mimo to kursowa\xc5\x82 w obiegu literaturoznawczym i wydawano systematycznie, chocia\xc5\xbc rzadko, jego wiersze i teksty. W ostatnich dw\xc3\xb3ch dekadach teksty z Getta s\xc4\x85 t\xc5\x82umaczone na wiele j\xc4\x99zyk\xc3\xb3w a tragizm jego wojennej historii jest omawiany w kontek\xc5\x9bcie zar\xc3\xb3wno Zag\xc5\x82ady narodu \xc5\xbcydowskiego jak i w kontek\xc5\x9bcie tragedii jednostki. Portret Szlengla wy\xc5\x82ania si\xc4\x99 te\xc5\xbc z innych opracowa\xc5\x84. Henryk Grynberg odtworzy\xc5\x82 kabaret gettowej kawiarni Sztuka w dramacie Kabaret po tamtej stronie  i przytacza tam wiele wierszy Szlengla."