b'\n_START_ARTICLE_\nRozdepka rzeczna\n_START_SECTION_\nSystematyka\n_START_PARAGRAPH_\nGatunek opisany przez Linneusza w \xe2\x80\x9eSystema Naturae\xe2\x80\x9d jako Nerita fluviatilis. Do rodzaju Theodoxus (rozdepka) przeniesiony przez de Montforta w 1810 roku. Jest gatunkiem typowym rodzaju, bowiem, jak si\xc4\x99 okazuje, Theodoxus lutetianus, kt\xc3\xb3ry to gatunek jako pierwszy opisa\xc5\x82 de Montfort z Sekwany w okolicach Pary\xc5\xbca pod now\xc4\x85 nazw\xc4\x85 rodzajow\xc4\x85, jest synonimem Theodoxus fluviatilis. Poniewa\xc5\xbc nie jest znane miejsce pochodzenia okazu, na podstawie kt\xc3\xb3rego Linneusz opisa\xc5\x82 gatunek, a sam opis jest niewystarczaj\xc4\x85cy, Anistratenko ze wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracownikami w 1999 roku wyznaczy\xc5\x82 i opisa\xc5\x82 lektotyp. Gatunek klasyfikowany w obr\xc4\x99bie rodziny Neritidae, przez niekt\xc3\xb3rych autor\xc3\xb3w wydzielany (wraz z rodzajem Theodoxus) do oddzielnej podrodziny Theodoxinae.\n_START_SECTION_\nTaksonomia\n_START_PARAGRAPH_\nBourguignat przytacza przypuszczenia, \xc5\xbce nazwa rodzaju mog\xc5\x82a zosta\xc4\x87 nadana na cze\xc5\x9b\xc4\x87 c\xc3\xb3rki de Montforta, Th\xc3\xa9odoksji. Epitet gatunkowy odnosi si\xc4\x99 do \xc5\x9brodowiska, w kt\xc3\xb3rym gatunek wyst\xc4\x99puje (\xc5\x82ac. fluviatilis  \xe2\x80\x93 rzeczny). W pi\xc5\x9bmiennictwie polskoj\xc4\x99zycznym gatunek znany jest pod nazw\xc4\x85 rozdepka rzeczna.\n_START_SECTION_\nCechy morfologiczne i anatomiczne\n_START_PARAGRAPH_\nMuszla jajowato-p\xc3\xb3\xc5\x82kolista, stosunkowo grubo\xc5\x9bcienna, zbudowana z 2 \xc2\xbd-3 szybko narastaj\xc4\x85cych skr\xc4\x99t\xc3\xb3w, z kt\xc3\xb3rych ostatni jest rozd\xc4\x99ty i stanowi 4/5 szeroko\xc5\x9bci muszli. Muszla bez do\xc5\x82ka osiowego i przegr\xc3\xb3d wewn\xc4\x99trznych. Szczyt muszli przyp\xc5\x82aszczony, ma\xc5\x82o wystaj\xc4\x85cy. Szczyt muszli, zw\xc5\x82aszcza u starszych osobnik\xc3\xb3w, bywa skorodowany. Powierzchnia muszli delikatnie pr\xc4\x85\xc5\xbckowana, z silniej zaznaczonymi liniami okresowych zahamowa\xc5\x84 wzrostu. Ubarwienie muszli bardzo zmienne, od jasnego z delikatnym rysunkiem lub plamami, ciemne jednobarwne, po ca\xc5\x82kowicie czarne z jasnymi deseniami. Ubarwienie muszli jest zale\xc5\xbcne od czynnik\xc3\xb3w \xc5\x9brodowiskowych: sk\xc5\x82adu chemicznego wody, typu pod\xc5\x82o\xc5\xbca, pokarmu, kt\xc3\xb3rym si\xc4\x99 od\xc5\xbcywia osobnik. Osobniki z populacji ba\xc5\x82tyckich maj\xc4\x85 zwykle ciemn\xc4\x85, czarn\xc4\x85 barw\xc4\x99 muszli, podczas gdy te z pobliskich jezior przymorskich s\xc4\x85 \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82tawo-zielon\xc4\x85. Muszle osobnik\xc3\xb3w z populacji w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci zasi\xc4\x99gu maj\xc4\x85 zwykle bia\xc5\x82e, nieregularne plamkowanie, a tych z po\xc5\x82udniowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci \xe2\x80\x93 zygzakowate wzorki. Na muszlach osobnik\xc3\xb3w jeziornych pojawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 te\xc5\xbc paski w odcieniach ja\xc5\x9bniejszych b\xc4\x85d\xc5\xba ciemniejszych ni\xc5\xbc t\xc5\x82o, czasami tak\xc5\xbce siatkowate wzory. Protokoncha zbudowana z jednego skr\xc4\x99tu. Otw\xc3\xb3r muszli p\xc3\xb3\xc5\x82kolisty, z ostrym brzegiem. P\xc5\x82ytka parietalna (przy brzegu kolumienkowym) szeroka, bia\xc5\x82awo-per\xc5\x82owa. Wieczko wapienne, kszta\xc5\x82tem zbli\xc5\xbcone do litery D, o budowie spiralnej, \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82tawe, z czerwonawym, b\xc5\x82oniastym brzegiem zewn\xc4\x99trznym, zaopatrzone w wyrostek wewn\xc4\x99trzny s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85cy jako miejsce przyczepu mi\xc4\x99\xc5\x9bnia wrzeciona. Kszta\xc5\x82t wieczka i wyrostka jest wa\xc5\xbcn\xc4\x85 cech\xc4\x85 systematyczn\xc4\x85, umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85c\xc4\x85 odr\xc3\xb3\xc5\xbcnianie blisko spokrewnionych z rozdepk\xc4\x85 rzeczn\xc4\x85 (i podobnych pod wzgl\xc4\x99dem morfologii) gatunk\xc3\xb3w T. danubialis, T. transversalis i T. prevostianus: u rozdepki rzecznej \xc5\xbcebro wyrostka jest wyci\xc4\x85gni\xc4\x99te i tworzy skrzyde\xc5\x82ko, formuj\xc4\x85ce wraz \xc5\xbcebrem wyrostka zag\xc5\x82\xc4\x99bienie \xe2\x80\x93 te struktury nie s\xc4\x85 obserwowane u pozosta\xc5\x82ych z wymienionych gatunk\xc3\xb3w._NEWLINE_Wymiary muszli: d\xc5\x82ugo\xc5\x9b\xc4\x87 6\xe2\x80\x9314 mm, szeroko\xc5\x9b\xc4\x87 4\xe2\x80\x938 mm, wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 3\xe2\x80\x936 mm, masa do 343 mg. Osobniki ze \xc5\x9brodowisk s\xc5\x82odkowodnych mog\xc4\x85 osi\xc4\x85ga\xc4\x87 nieco wi\xc4\x99ksze wymiary ni\xc5\xbc osobniki ze \xc5\x9brodowisk s\xc5\x82onawych._NEWLINE_Cia\xc5\x82o o kr\xc4\x99pej budowie, g\xc5\x82owa i grzbiet szaroczarne, p\xc5\x82aszcz szary, pozosta\xc5\x82e zewn\xc4\x99trzne cz\xc4\x99\xc5\x9bci cia\xc5\x82a \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82tawe. Czu\xc5\x82ki d\xc5\x82ugie, szarawe. Oczy s\xc4\x85 du\xc5\xbce, czarne. Stopa bia\xc5\x82awa._NEWLINE_Nie posiada w\xc5\x82a\xc5\x9bciwych szcz\xc4\x99k i gruczo\xc5\x82\xc3\xb3w \xc5\x9blinowych (cecha typowa tej rodziny), radula jest w typie rhipidoglossa. Z\xc4\x85b \xc5\x9brodkowy niewielki, z\xc4\x99by boczne silnie zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowane: 1. i 4. bardzo du\xc5\xbce, szerokie i wyd\xc5\x82u\xc5\xbcone (wi\xc4\x99ksze ni\xc5\xbc z\xc4\x85b \xc5\x9brodkowy), 2. i 3. bardzo ma\xc5\x82e._NEWLINE_Wyst\xc4\x99puje dymorfizm p\xc5\x82ciowy, przejawiaj\xc4\x85cy si\xc4\x99 odmiennym kszta\xc5\x82tem wyrostka wieczka. U samc\xc3\xb3w skrzyde\xc5\x82ko wyrostka ma brzeg zakrzywiony, natomiast u samic jest on prosty._NEWLINE_Uk\xc5\x82ad rozrodczy u samic ma z\xc5\x82o\xc5\xbcon\xc4\x85 budow\xc4\x99. Wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 dwa otwory p\xc5\x82ciowe, z kt\xc3\xb3rych jeden obs\xc5\x82uguje cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 przyjmuj\xc4\x85c\xc4\x85 nasienie, a drugi s\xc5\x82u\xc5\xbcy do sk\xc5\x82adania jaj. W cz\xc4\x99\xc5\x9bci przyjmuj\xc4\x85cej nasienie wyr\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x87 mo\xc5\xbcna pochw\xc4\x99, torebk\xc4\x99 kopulacyjn\xc4\x85 i zbiorniczek nasienia. Ten ostatni ma po\xc5\x82\xc4\x85czenie z cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 uk\xc5\x82adu rozrodczego odpowiedzialn\xc4\x85 za produkcj\xc4\x99 jaj. W cz\xc4\x99\xc5\x9bci produkuj\xc4\x85cej jaja wyr\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x87 mo\xc5\xbcna jajnik, jajow\xc3\xb3d, kt\xc3\xb3rego dalsza cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 jest rozszerzona (jajow\xc3\xb3d p\xc5\x82aszczowy). Z jajowodem p\xc5\x82aszczowym \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85 si\xc4\x99 gruczo\xc5\x82 skorupkowy i gruczo\xc5\x82 bia\xc5\x82kowy. Do uk\xc5\x82adu rozrodczego zalicza si\xc4\x99 te\xc5\xbc woreczek krystaliczny, po\xc5\x82o\xc5\xbcony pomi\xc4\x99dzy ko\xc5\x84cem jajowodu a jelitem, kt\xc3\xb3ry gromadzi wy\xc5\x82apywane z tre\xc5\x9bci jelita cz\xc4\x85stki (np. ziarenka minera\xc5\x82\xc3\xb3w, pancerzyki okrzemek), wykorzystywane do wzmocnienia \xc5\x9bcianek kokon\xc3\xb3w jajowych._NEWLINE_M\xc4\x99ski uk\xc5\x82ad rozrodczy zbudowany jest z j\xc4\x85dra, nasieniowodu, p\xc4\x99cherzyka nasiennego, prostaty i przewodu wyprowadzaj\xc4\x85cego. Otw\xc3\xb3r p\xc5\x82ciowy znajduje si\xc4\x99 w jamie p\xc5\x82aszczowej, w pobli\xc5\xbcu odbytu. Pr\xc4\x85cie mie\xc5\x9bci si\xc4\x99 w okolicach podstawy prawego czu\xc5\x82ka. Sperma jest do niego transportowana rynienk\xc4\x85, w kt\xc3\xb3rej wyst\xc4\x99puje nab\xc5\x82onek migawkowy.\n_START_SECTION_\nWyst\xc4\x99powanie\n_START_PARAGRAPH_\nGatunek szeroko rozprzestrzeniony, wyst\xc4\x99puje w wodach s\xc5\x82odkich i s\xc5\x82onawych w prawie ca\xc5\x82ej Europie, z wyj\xc4\x85tkiem Alp i Norwegii, w Szwecji do 58\xc2\xbaN. Z nielicznymi wyj\xc4\x85tkami nie wyst\xc4\x99puje tak\xc5\xbce w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci w\xc3\xb3d \xc5\x9br\xc3\xb3dl\xc4\x85dowych Finlandii, a ponadto w \xc5\x9brodkowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci dorzecza Dunaju. Obecny tak\xc5\xbce na Wyspach Brytyjskich (w\xc5\x82\xc4\x85cznie z Orkadami), w Irlandii (z wyj\xc4\x85tkiem cz\xc4\x99\xc5\x9bci p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej i po\xc5\x82udniowo-zachodniej), Wyspach Alandzkich, Krecie, Sardynii i Korsyce._NEWLINE_Jest najdalej na p\xc3\xb3\xc5\x82noc wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cym przedstawicielem rozdepkowatych i jedynym, kt\xc3\xb3rego mo\xc5\xbcna spotka\xc4\x87 w Ba\xc5\x82tyku._NEWLINE_Wyst\xc4\x99puje te\xc5\xbc w Azji Mniejszej i Iranie oraz Afryce P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej (Maroku i Algierii, cho\xc4\x87 niekt\xc3\xb3rzy wydzielaj\xc4\x85 tamtejsze populacje jako osobne gatunki)._NEWLINE_Zanieczyszczenie w\xc3\xb3d przyczyni\xc5\x82o si\xc4\x99 do wymarcia tego gatunku w Renie w ko\xc5\x84cu lat 90. XX wieku, jednak w 2006 roku wykryto w g\xc3\xb3rnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci dorzecza Renu now\xc4\x85 populacj\xc4\x99, r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 pod wzgl\xc4\x99dem morfologii osobnik\xc3\xb3w od wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cych w tym miejscu przed wymarciem, a pokrewn\xc4\x85 pod wzgl\xc4\x99dem sekwencji genu podjednostki I oksydazy cytochromu c (COI) z populacjami z rejonu Morza Czarnego. Wraz z obserwowanym rozprzestrzenianiem gatunku w dorzeczu Dunaju wskazuje to na ekspansj\xc4\x99 gatunku na obszary niezasiedlone i rekolonizacj\xc4\x99 obszar\xc3\xb3w, w kt\xc3\xb3rych wcze\xc5\x9bniej wygin\xc4\x85\xc5\x82, czemu sprzyja\xc4\x87 ma po\xc5\x82\xc4\x85czenie dorzecza Renu i Dunaju kana\xc5\x82ami \xc5\xbceglugowymi._NEWLINE_W Polsce wyst\xc4\x99puje w przybrze\xc5\xbcnych wodach Ba\xc5\x82tyku, zasiedla te\xc5\xbc Pojezierze Pomorskie, Pojezierze Mazurskie, Kujawy, Nizin\xc4\x99 Wielkopolsk\xc4\x85, Nizin\xc4\x99 Mazowieck\xc4\x85, Podlasie, G\xc3\xb3rny \xc5\x9al\xc4\x85sk, Dolny \xc5\x9al\xc4\x85sk, Nizin\xc4\x99 Sandomiersk\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nPaleogeografia i ewolucja\n_START_PARAGRAPH_\nSkamienia\xc5\x82o\xc5\x9bci muszli rozdepek znane s\xc4\x85 z osad\xc3\xb3w oligocenu. Dywersyfikacja rozdepek nast\xc4\x85pi\xc5\x82a w pliocenie, ok. 5,3\xe2\x80\x931,8 mln lat temu. Nast\xc4\x99puj\xc4\x85ce w\xc3\xb3wczas zmiany siedliskowe, zwi\xc4\x85zane z formowaniem i ewolucj\xc4\x85 s\xc5\x82odkowodnego Morza Panno\xc5\x84skiego przyczyni\xc5\x82y si\xc4\x99 do wyodr\xc4\x99bnienia z linii wyj\xc5\x9bciowej, za kt\xc3\xb3r\xc4\x85 uwa\xc5\xbca si\xc4\x99 T. transversalis, osobnych linii rozdepek, w tym rozdepki rzecznej. Dywersyfikacji i rozprzestrzenieniu rozdepek sprzyja\xc5\x82a ich zdolno\xc5\x9b\xc4\x87 do tolerowania niskiego zasolenia, kt\xc3\xb3ra jednak nie jest odziedziczona po wsp\xc3\xb3lnym przodku, a raczej ewoluowa\xc5\x82a niezale\xc5\xbcnie w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych populacjach (np. u rozdepek rzecznych zasiedlaj\xc4\x85cych s\xc5\x82onawe limany Morza Czarnego i zatoki Morza Ba\xc5\x82tyckiego)._NEWLINE_Analiza por\xc3\xb3wnawcza sekwencji wybranych gen\xc3\xb3w osobnik\xc3\xb3w pochodz\xc4\x85cych z r\xc3\xb3\xc5\xbcnych populacji wskazuje na to, \xc5\xbce centrum r\xc3\xb3\xc5\xbcnicowania gatunku by\xc5\x82y rejony po\xc5\x82udniowej Europy: region pontokaspijski i, zasiedlony nieco p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, P\xc3\xb3\xc5\x82wysep Apeni\xc5\x84ski \xe2\x80\x93 w populacjach zamieszkuj\xc4\x85cych te tereny zachowa\xc5\x82o si\xc4\x99 najwi\xc4\x99ksze zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowanie genetyczne. Po ust\xc4\x85pieniu zlodowacenia nast\xc4\x85pi\xc5\x82a ekspansja gatunku, przy czym centrum tej ekspansji w kierunku p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym by\xc5\x82y populacje p\xc3\xb3\xc5\x82nocnow\xc5\x82oskie, kt\xc3\xb3rych przedstawiciele pocz\xc4\x85tkowo skolonizowali tereny Niemiec, a stamt\xc4\x85d pozosta\xc5\x82e rejony p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej i p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-zachodniej Europy. Nieliczne unikalne haplotypy pontokaspijskie obecne w populacjach niemieckich \xc5\x9bwiadcz\xc4\x85 o tym, \xc5\xbce ekspansja na p\xc3\xb3\xc5\x82noc odr\xc4\x99bn\xc4\x85 drog\xc4\x85 przez tereny Europy Centralnej r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc mia\xc5\x82a miejsce.\n_START_SECTION_\nZajmowane siedliska\n_START_PARAGRAPH_\n\xc5\x9alimak eurytopowy, o du\xc5\xbcej plastyczno\xc5\x9bci fenotypowej. Zamieszkuje litoral r\xc3\xb3\xc5\xbcnych typ\xc3\xb3w s\xc5\x82odkowodnych i s\xc5\x82onawowodnych zbiornik\xc3\xb3w wodnych i ciek\xc3\xb3w: strumienie, rzeki, jeziora, zbiorniki zaporowe, zalewy, estuaria, a tak\xc5\xbce s\xc5\x82onawe wody morskie. Niekt\xc3\xb3rzy podaj\xc4\x85, \xc5\xbce wyst\xc4\x99puje te\xc5\xbc w \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82ach. Toleruje zasolenie do 19 promili. Pomimo tego, \xc5\xbce przodkami gatunku s\xc4\x85 formy s\xc5\x82onowodne, wydaje si\xc4\x99, \xc5\xbce w trakcie ewolucji utraci\xc5\x82 przystosowania do tolerowania s\xc5\x82onej wody, i obserwowane w dzisiejszych populacjach odpowiednie przystosowania nie s\xc4\x85 homologiczne do tych obserwowanych u pokrewnych gatunk\xc3\xb3w z rodzaju Theodoxus. Osobniki z populacji s\xc5\x82onawowodnych wykazuj\xc4\x85 wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 tolerancj\xc4\x99 na zasolenie i jego zmiany ni\xc5\xbc osobniki z populacji s\xc5\x82odkowodnych. Osobniki z r\xc3\xb3\xc5\xbcnych populacji rozdepki rzecznej wykazuj\xc4\x85 r\xc3\xb3\xc5\xbcnice w ekspresji bia\xc5\x82ek, kt\xc3\xb3re mog\xc4\x85 by\xc4\x87 odpowiedzialne za tolerancj\xc4\x99 na stres osmotyczny, zwi\xc4\x85zany z przemieszczaniem si\xc4\x99 do \xc5\x9brodowisk o r\xc3\xb3\xc5\xbcnym st\xc4\x99\xc5\xbceniu soli. \xc5\x9awiadczy\xc4\x87 to mo\xc5\xbce o powstaj\xc4\x85cych r\xc3\xb3\xc5\xbcnicach genetycznych, zwi\xc4\x85zanych z post\xc4\x99puj\xc4\x85cym niezale\xc5\xbcnie w poszczeg\xc3\xb3lnych populacjach przystosowywaniem do lokalnych warunk\xc3\xb3w._NEWLINE_Na og\xc3\xb3\xc5\x82 wyst\xc4\x99puje p\xc5\x82ytko, w strefie przybrze\xc5\xbcnej, czasami spotka\xc4\x87 j\xc4\x85 mo\xc5\xbcna g\xc5\x82\xc4\x99biej, na g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci kilku-kilkunastu metr\xc3\xb3w, maksymalnie do 60 m. Preferuje miejsca z wartkim przep\xc5\x82ywem wody lub wystawione na falowanie, z wod\xc4\x85 dobrze natlenion\xc4\x85 oraz pod\xc5\x82o\xc5\xbca kamieniste, wyst\xc4\x99puje tak\xc5\xbce na zanurzonych przedmiotach, podwodnych cz\xc4\x99\xc5\x9bciach budowli hydrotechnicznych, rzadziej na hydrofitach (trzcinie Phragmites australis, gr\xc4\x85\xc5\xbcelach Nuphar lutea, grzybieniach Nymphaea alba). W siedliskach s\xc5\x82onawych Ba\xc5\x82tyku wyst\xc4\x99puje g\xc5\x82\xc3\xb3wnie na makrofitach: trawie morskiej Zostera marina, morszczynie Fucus vesiculosus i rdestnicach (Potamogeton spp.), a w rejonach o wi\xc4\x99kszym zasoleniu na pod\xc5\x82o\xc5\xbcu skalistym lub na koloniach omu\xc5\x82k\xc3\xb3w (Mytilus). Gatunek wapniolubny, optymalne pH wody: 7,2-7,9, osobniki z populacji na wyspach Alandzkich toleruj\xc4\x85 pH w zakresie 7,8-8,9. Mo\xc5\xbce wyst\xc4\x99powa\xc4\x87 skupiskowo, osi\xc4\x85gaj\xc4\x85c miejscami du\xc5\xbce zag\xc4\x99szczenia: w Ba\xc5\x82tyku notowano nawet ponad 1000 os/m\xc2\xb2, w jeziorze Ochrydzkim \xe2\x80\x93 do 6412 osobnik\xc3\xb3w/m\xc2\xb2. Na stanowiskach z kamienistym litoralem, w jeziorach z tward\xc4\x85 wod\xc4\x85, jest jednym z najliczniej wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cych \xc5\x9blimak\xc3\xb3w, stanowi\xc4\x85c do 83\xe2\x80\x9389% wszystkich osobnik\xc3\xb3w tej gromady, zarazem jednak liczebno\xc5\x9b\xc4\x87 osobnik\xc3\xb3w w populacji wykazuje znaczne wahania sezonowe._NEWLINE_Gatunek wymaga w\xc3\xb3d stosunkowo czystych, \xce\xb2-mezosaprobowych \xe2\x80\x93 jest uznawany za gatunek wska\xc5\xbanikowy. Mo\xc5\xbce tolerowa\xc4\x87 niewielkie zanieczyszczenie.\n_START_SECTION_\nOddychanie\n_START_PARAGRAPH_\nGatunek skrzelodyszny, osobniki oddychaj\xc4\x85 tlenem rozpuszczonym w wodzie. Pojedyncze skrzele (lewe) jest tr\xc3\xb3jk\xc4\x85tne, dwupierzaste z dwoma rz\xc4\x99dami blaszek, zwykle jest schowane w obszernej jamie p\xc5\x82aszczowej. Osobniki hodowane w \xc5\x9brodowisku s\xc5\x82odko- i s\xc5\x82onawowodnym nie r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc5\x82y si\xc4\x99 od siebie pod wzgl\xc4\x99dem zu\xc5\xbcycia tlenu. Jednak wraz ze spadkiem koncentracji tlenu w wodzie zu\xc5\xbcycie przez nie tlenu mala\xc5\x82o. Wraz ze zwi\xc4\x99kszaniem temperatury zu\xc5\xbcycie tlenu przez rozdepki rzeczne ros\xc5\x82o zgodnie z krzyw\xc4\x85 Krogha, do momentu, gdy temperatura osi\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82a 29\xc2\xa0\xc2\xb0C (35\xc2\xa0\xc2\xb0C w \xc5\x9brodowisku s\xc5\x82onawowodnym). \xc5\x9alimak toleruje okresowe spadki koncentracji tlenu nawet poni\xc5\xbcej poziomu 2 mg O\xe2\x82\x82/L.\n_START_SECTION_\nOd\xc5\xbcywianie\n_START_PARAGRAPH_\nZdrapywacze, \xc5\xbceruj\xc4\x85 na peryfitonie i detrytusie. \xc5\xbberuje g\xc5\x82\xc3\xb3wnie noc\xc4\x85. G\xc5\x82\xc3\xb3wnym komponentem pokarmu s\xc4\x85 bentosowe okrzemki, maty cyjanobakterii i zielenic stanowi\xc4\x85 prawdopodobnie mniej korzystne \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o pokarmu dla rozdepek rzecznych. Mog\xc4\x85 te\xc5\xbc zjada\xc4\x87 osiedlaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 propagule morszczynu. Niekt\xc3\xb3rzy podaj\xc4\x85, \xc5\xbce obserwowano rozdepki rzeczne \xc5\xbceruj\xc4\x85ce na padlinie. Roczna produkcja biomasy wynosi\xc4\x87 mo\xc5\xbce do 2,284 mg AFDW/m\xc2\xb2, a stosunek produkcji do biomasy kszta\xc5\x82tuje si\xc4\x99 w granicach 1,29-1,57.\n_START_SECTION_\nWydalanie\n_START_PARAGRAPH_\nNarz\xc4\x85dem wydalniczym jest pojedyncza (lewa) nerka, b\xc4\x99d\xc4\x85ca przekszta\xc5\x82conym metanefrydium. Nerka u rozdepki rzecznej jest po\xc5\x82o\xc5\xbcona po prawej stronie osierdzia. Mocz jest wydalany bezpo\xc5\x9brednio na zewn\xc4\x85trz (bez po\xc5\x9brednictwa moczowodu).\n_START_SECTION_\nRozmna\xc5\xbcanie\n_START_PARAGRAPH_\nGatunek rozdzielnop\xc5\x82ciowy. Stosunek ilo\xc5\x9bci osobnik\xc3\xb3w obydwu p\xc5\x82ci w populacjach wynosi 1:1. Zap\xc5\x82odnienie jest wewn\xc4\x99trzne. Rozr\xc3\xb3d trwa od kwietnia do pa\xc5\xbadziernika. Kapsu\xc5\x82ki jajowe (zwykle mniej ni\xc5\xbc 10 w k\xc5\x82adce jajowej, przeci\xc4\x99tnie 4-5 \xe2\x80\x93 w wodach du\xc5\x84skich) przyczepiane s\xc4\x85 do trwa\xc5\x82ych pod\xc5\x82o\xc5\xbcy, czasami r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc do muszli innych mi\xc4\x99czak\xc3\xb3w, w tym rozdepek. Kapsu\xc5\x82ka ma kszta\xc5\x82t eliptyczny, sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z dw\xc3\xb3ch po\xc5\x82\xc3\xb3wek, jest inkrustowana drobnymi ziarenkami piasku, pancerzykami okrzemek, ig\xc5\x82ami g\xc4\x85bek. Stare kapsu\xc5\x82ki jajowe maj\xc4\x85 kolor \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82tawy, cz\xc4\x99sto poro\xc5\x9bni\xc4\x99te s\xc4\x85 epifitonem, \xc5\x9bwie\xc5\xbco z\xc5\x82o\xc5\xbcone maj\xc4\x85 kolor bia\xc5\x82y. Pojedyncza kapsu\xc5\x82ka jajowa ma \xc5\x9brednic\xc4\x99 ok. 0,9\xe2\x80\x931,1 mm i zawiera ok. 70-160 jaj o \xc5\x9brednicy 110\xe2\x80\x93150 \xce\xbcm (w wodach s\xc5\x82onawych zwykle mniej: 55-80 i o mniejszych wymiarach). Samica sk\xc5\x82ada oko\xc5\x82o 40 kapsu\xc5\x82ek jajowych w ci\xc4\x85gu lata i oko\xc5\x82o 20 jesieni\xc4\x85. Tylko jedno z jaj w kapsu\xc5\x82ce rozwija si\xc4\x99, pozosta\xc5\x82e stanowi\xc4\x85 pokarm dla rozwijaj\xc4\x85cego si\xc4\x99 zarodka. Rozw\xc3\xb3j jest prosty. M\xc5\x82ode \xc5\x9blimaki wykluwaj\xc4\x85 si\xc4\x99 najwcze\xc5\x9bniej po 30 dniach (zale\xc5\xbcnie od temperatury \xe2\x80\x93 w ch\xc5\x82odnej wodzie rozw\xc3\xb3j mo\xc5\xbce trwa\xc4\x87 nawet 100 dni, a w przypadku jaj zimuj\xc4\x85cych \xe2\x80\x93 7\xe2\x80\x938 miesi\xc4\x99cy), maj\xc4\x85c wymiary cia\xc5\x82a ok. 0,5\xe2\x80\x931 mm. W temperaturze poni\xc5\xbcej 10 \xc2\xb0C rozw\xc3\xb3j zarodka jest zahamowany. D\xc5\x82ugo\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\xbcycia: 2\xe2\x80\x933 lata (maksymalnie do 3,5 roku w wodach du\xc5\x84skich). Mog\xc4\x85 wyda\xc4\x87 do dw\xc3\xb3ch pokole\xc5\x84 w sezonie wegetacyjnym, jedno z nich pojawia si\xc4\x99 w lipcu, drugie we wrze\xc5\x9bniu. Dojrza\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 p\xc5\x82ciow\xc4\x85 osi\xc4\x85gaj\xc4\x85, gdy d\xc5\x82ugo\xc5\x9b\xc4\x87 muszli przekroczy 5,5\xe2\x80\x935,7 mm. \xc5\x9amiertelno\xc5\x9b\xc4\x87 jest najwi\xc4\x99ksza w sezonie zimowym, gdy osobniki bywaj\xc4\x85 eksponowane na niskie temperatury oraz w zwi\xc4\x85zku dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci\xc4\x85 pr\xc4\x85d\xc3\xb3w wody i sztorm\xc3\xb3w, przemieszczaj\xc4\x85cych materia\xc5\x82 skalny i l\xc3\xb3d.\n_START_SECTION_\nGenetyka\n_START_PARAGRAPH_\nDiploidalna liczba chromosom\xc3\xb3w 2n = 26 u samic i 2n = 25 u samc\xc3\xb3w. Kom\xc3\xb3rki somatyczne samc\xc3\xb3w posiadaj\xc4\x85 zwykle tylko jeden homolog w 6. parze chromosom\xc3\xb3w, a podczas mejozy obserwowano u nich tylko 12 biwalent\xc3\xb3w i 1 uniwalent. Badacze sugeruj\xc4\x85, \xc5\xbce wi\xc4\x85\xc5\xbce si\xc4\x99 to z posiadaniem przez ten gatunek systemu determinacji p\xc5\x82ci X0._NEWLINE_Dziewi\xc4\x99\xc4\x87 par chromosom\xc3\xb3w to chromosomy metacentryczne, dwie pary \xe2\x80\x93 submetacentryczne, pozosta\xc5\x82e za\xc5\x9b s\xc4\x85 subtelocentryczne.\n_START_SECTION_\nInterakcje mi\xc4\x99dzygatunkowe\n_START_PARAGRAPH_\n\xc5\x9alimaki \xc5\xbceruj\xc4\x85ce na peryfitonie porastaj\xc4\x85cym plechy morszczynu (Fucus vesiculosus) stymuluj\xc4\x85 wzrost brunatnicy, usuwaj\xc4\x85c glony blokuj\xc4\x85ce dost\xc4\x99p \xc5\x9bwiat\xc5\x82a i wydalaj\xc4\x85c fekalia, b\xc4\x99d\xc4\x85ce \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em biogen\xc3\xb3w (azotu i fosforu), kt\xc3\xb3re morszczyn mo\xc5\xbce bezpo\xc5\x9brednio pobiera\xc4\x87. Zarazem jednak \xc5\xbcerowanie na propagulach morszczynu mo\xc5\xbce ogranicza\xc4\x87 rekrutacj\xc4\x99 nowych osobnik\xc3\xb3w tych brunatnic, zw\xc5\x82aszcza gdy rozdepki rzeczne wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 masowo._NEWLINE_Biogeny pochodz\xc4\x85ce z fekali\xc3\xb3w wydalanych przez \xc5\xbceruj\xc4\x85ce rozdepki rzeczne przyczyniaj\xc4\x85 si\xc4\x99 do zwi\xc4\x99kszania produkcji pierwotnej peryfitonowych glon\xc3\xb3w, zw\xc5\x82aszcza w warunkach niedostatku biogen\xc3\xb3w i gdy zag\xc4\x99szczenie \xc5\x9blimak\xc3\xb3w jest niewielkie. Jednak gdy \xc5\x9blimaki te wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 w wi\xc4\x99kszych zag\xc4\x99szczeniach, ich \xc5\xbcerowanie powoduje zmniejszenie biomasy peryfitonu oraz zmniejszenie zag\xc4\x99szczenia zamieszkuj\xc4\x85cej go mejofauny. W niekt\xc3\xb3rych jeziorach \xc5\xbcerowanie rozdepek mo\xc5\xbce odpowiada\xc4\x87 za 80% ca\xc5\x82o\xc5\x9bci efekt\xc3\xb3w wywieranych przez ro\xc5\x9blino\xc5\xbcerc\xc3\xb3w na zespo\xc5\x82y peryfitonu._NEWLINE_Rozdepki rzeczne s\xc4\x85 zjadane przez ryby, stwierdzono je w przewodach pokarmowych m.in. lipieni (Thymallus thymallus), p\xc5\x82oci (Rutilus rutilus), okoni (Perca fluviatilis) i cert (Vimba vimba). Stanowi\xc4\x85 pokarm pijawek (m.in. Glossiphonia complanata); atakowany przez pijawk\xc4\x99 \xc5\x9blimak stara si\xc4\x99, przez energiczne potrz\xc4\x85sanie muszl\xc4\x85, str\xc4\x85ci\xc4\x87 napastnika, w ostateczno\xc5\x9bci zamyka otw\xc3\xb3r muszli wieczkiem. Rozdepki rzeczne znajdowano tak\xc5\xbce w przewodach pokarmowych ptactwa wodnego, gdzie najprawdopodobniej dostawa\xc5\x82y si\xc4\x99 po\xc5\x82ykane wraz z k\xc4\x99sami hydrofit\xc3\xb3w._NEWLINE_S\xc4\x85 pierwszym \xc5\xbcywicielem po\xc5\x9brednim przywry Plagioporus skrjabini, drugim \xc5\xbcywicielem po\xc5\x9brednim Cotylurus cornutus, ponadto paso\xc5\xbcytuje na nich Asymphylodora demeli i Notocotylus zduni. Na rozdepkach rzecznych stwierdzono r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wyst\xc4\x99powanie paso\xc5\xbcytniczych orz\xc4\x99sk\xc3\xb3w: osobniki tego gatunku s\xc4\x85 g\xc5\x82\xc3\xb3wnym gospodarzem dla Trichodina baltica (w niekt\xc3\xb3rych populacjach \xc5\x9blimaka u wszystkich osobnik\xc3\xb3w w jamie p\xc5\x82aszcza wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 te orz\xc4\x99ski), a tak\xc5\xbce Protospira mazurica i Hypocomella quatuor.\n_START_SECTION_\nWykorzystanie\n_START_PARAGRAPH_\nMuszle rozdepki rzecznej by\xc5\x82y wykorzystywane do wyrobu bi\xc5\xbcuterii \xe2\x80\x93 wykonany z nich wisiorek odnaleziono w paleolitycznej osadzie po\xc5\x82o\xc5\xbconej nad Donem (Markina Gora).\n_START_SECTION_\nZagro\xc5\xbcenia i ochrona\n_START_PARAGRAPH_\nW IUCN gatunek jest sklasyfikowany jako gatunek najmniejszej troski (LC). Zagro\xc5\xbcenie dla gatunku stanowi\xc4\x87 mo\xc5\xbce regulacja rzek i prace hydrotechniczne, zmiany stosunk\xc3\xb3w wodnych, zanieczyszczenie i eutrofizacja w\xc3\xb3d, jednak\xc5\xbce nie wygl\xc4\x85da na to, by czynniki te powodowa\xc5\x82y znacz\xc4\x85ce zmniejszenie liczebno\xc5\x9bci osobnik\xc3\xb3w w populacjach. Wydaje si\xc4\x99, \xc5\xbce wi\xc4\x99ksza odporno\xc5\x9b\xc4\x87 na zanieczyszczenie w\xc3\xb3d mo\xc5\xbce przyczynia\xc4\x87 si\xc4\x99 do tego, \xc5\xbce rozdepki rzeczne wypieraj\xc4\x85 gatunki rodzime z rodzaju Theodoxus, wyst\xc4\x99puj\xc4\x85ce w dorzeczu Dunaju. Niemniej jednak spadek liczebno\xc5\x9bci populacji, kt\xc3\xb3ry mo\xc5\xbce by\xc4\x87 konsekwencj\xc4\x85 dzia\xc5\x82ania tych czynnik\xc3\xb3w, spowodowa\xc5\x82, \xc5\xbce rozdepka rzeczna zosta\xc5\x82a wpisana na Czerwon\xc4\x85 List\xc4\x99 gatunk\xc3\xb3w w Czechach jako wymar\xc5\x82y, jako krytycznie zagro\xc5\xbcony w Szwajcarii i zagro\xc5\xbcony w Niemczech.'