b'\n_START_ARTICLE_\nSocjalizm w Brazylii\n_START_SECTION_\nPierwsza Republika (1889\xe2\x80\x931930)\n_START_PARAGRAPH_\nPierwszy Socjalistyczny Kongres Brazylii rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 w 1892 roku w Rio de Janerio. w tym samym roku w S\xc3\xa3o Paulo odby\xc5\x82 si\xc4\x99 inny, niezale\xc5\xbcny od pierwszego kongres. Rok 1892 opr\xc3\xb3cz dw\xc3\xb3ch kongres\xc3\xb3w socjalist\xc3\xb3w sta\xc5\x82 si\xc4\x99 rokiem powstania Socjalistycznej Partii Robotniczej (Partido Oper\xc3\xa1rio Socialista). Socjalistyczna Partia Robotnicza wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie uwa\xc5\xbcana jest za pierwsz\xc4\x85 socjalistyczn\xc4\x85 parti\xc4\x99 w Brazylii. Trzy lata p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, w Rio za\xc5\x82o\xc5\xbcona zosta\xc5\x82a konkurencyjna "Partido Socialista Oper\xc3\xa1rio". Silv\xc3\xa9rio Fontes, uwa\xc5\xbcany za pierwszego brazylijskiego marksist\xc4\x99, uruchomi\xc5\x82 Socjalistyczne Centrum Santos, kt\xc3\xb3re publikowa\xc5\x82o socjalistyczny magazyn "Social Question" i gazet\xc4\x99 "O Socialista"._NEWLINE_Pierwsz\xc4\x85 znacz\xc4\x85c\xc4\x85 og\xc3\xb3lnokrajow\xc4\x85 parti\xc4\x85 socjalistyczn\xc4\x85 by\xc5\x82a powsta\xc5\x82a z inicjatywy w\xc5\x82oskiego imigranta Alceb\xc3\xadadesa Bertollottiego w 1902 roku. Bertolletti w czasie pobytu we W\xc5\x82oszech, pracowa\xc5\x82 dla organu prasowego W\xc5\x82oskiej Partii Socjalistycznej, "Avanti". W tym samym roku powsta\xc5\x82a "Partido Socialista Coletivista" na czele kt\xc3\xb3rej sta\xc5\x82 Vicente de Sousa, dziennikarz, za\xc5\x82o\xc5\xbcyciel brazylijskiej Press Association (Associa\xc3\xa7\xc3\xa3o Brasileira de Imprensa \xe2\x80\x93 ABI). Z kolei w 1906 roku za\xc5\x82o\xc5\xbcona zosta\xc5\x82a Niezale\xc5\xbcna Partia Robotnicza (Partido Oper\xc3\xa1rio Independente) kt\xc3\xb3rej dzia\xc5\x82acze za\xc5\x82o\xc5\xbcyli "uniwersytet popularny" w kt\xc3\xb3rym wyk\xc5\x82adali Rocha Pombo, Manuel Bomfim i Jose Verissimo._NEWLINE_Rozszerzenie idei socjalistycznych wzros\xc5\x82o w czasie I wojny \xc5\x9bwiatowej, jednak wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa brazylijskiego w dalszej mierze nie mia\xc5\x82a dost\xc4\x99pu do pogl\xc4\x85d\xc3\xb3w g\xc5\x82oszonych przez grupy lewicowe. W 1916 roku Francisco Vieira da Silva, Toledo de Loiola, Alonso Costa i Mariano Garcia og\xc5\x82osili Manifest Brazylijskiej Partii Socjalistycznej (Manifesto do Partido Socialista do Brasil). 1 maja nast\xc4\x99pnego roku, manifest podpisali Nestora Peixoto de Oliveira, Izaaka Izeckson i Murilo Araujo. Grupa ta wystawi\xc5\x82a Evaristo de Morais jako swojego kandydata do parlamentu i publikowa\xc5\x82a dwie gazety "Folha Nova" i "Tempos Novos"._NEWLINE_W grudniu 1919 roku powsta\xc5\x82a Liga Socjalistyczna. Jej cz\xc5\x82onkowie przy wsparciu Evaristo de Morais, Mauricio de Lacerda, Nicanor Nascimento, Agripino Nazare, Leonidas de Resende, Pontes de Miranda rozpocz\xc4\x99li w 1921 roku wydawanie czasopisma "Clarte". W 1925 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a Brazylijska Partia Socjalistyczna (Partido Socialista Brasil). Podstaw\xc4\x85 powsta\xc5\x82ej w 1922 Brazylijskiej Partii Komunistycznej by\xc5\x82y istniej\xc4\x85ce wcze\xc5\x9bniej organizacje anarchistyczne. Przed rewolucj\xc4\x85 1930 roku, Mauricio de Lacerda powo\xc5\x82a\xc5\x82 kr\xc3\xb3tkotrwa\xc5\x82y Front Lewicy, kt\xc3\xb3rego celem by\xc5\x82o napisanie projektu socjalistycznej konstytucji Brazylii.\n_START_SECTION_\nEra Vargasa (1930\xe2\x80\x931945)\n_START_PARAGRAPH_\nDzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 polityczna w okresie dyktatury Getulio Vargasa by\xc5\x82a poddawana represjom. W dniach 23-27 listopada, 1935 roku w Natal, Recife, i Rio de Janeiro odby\xc5\x82o si\xc4\x99 nieudane powstanie. Na czele rebelii sta\xc5\x82 Sojusz Wyzwolenia Narodowego (Alian\xc3\xa7a Nacional Libertadora \xe2\x80\x93 ANL), ANL by\xc5\x82a szerok\xc4\x85 koalicj\xc4\x85 si\xc5\x82 okre\xc5\x9blaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 jako antyfaszystowskie (socjali\xc5\x9bci, komuni\xc5\x9bci, libera\xc5\x82owie), korzystaj\xc4\x85c\xc4\x85 ze wsparcia taktycznego lewicowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci oficer\xc3\xb3w wojska. W Natal, rebeliantom uda\xc5\x82o si\xc4\x99 nawet utworzy\xc4\x87 rz\xc4\x85d rz\xc4\x85dz\xc4\x85cy miastem przez cztery dni. Po st\xc5\x82umieniu powstania, zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82y si\xc4\x99 represje re\xc5\xbcimu wobec opozycji._NEWLINE_W 1937 roku Vargas ustanowi\xc5\x82 now\xc4\x85, czwart\xc4\x85 konstytucj\xc4\x99 pa\xc5\x84stwa zwan\xc4\x85 popularnie "Polaca", poniewa\xc5\xbc wzorowana by\xc5\x82a na kwietniowej Konstytucji RP. Rz\xc4\x85d wdra\xc5\xbca\xc5\x82 w \xc5\xbcycie "Plano Cohen" polegaj\xc4\x85cy na sianiu w kraju paniki, kt\xc3\xb3ra zosta\xc5\x82a og\xc5\x82oszona przez pa\xc5\x84stwow\xc4\x85 propagand\xc4\x99 jako mi\xc4\x99dzynarodowa pr\xc3\xb3ba "rewolucji socjalistycznej", w Brazylii, w rzeczywisto\xc5\x9bci mia\xc5\x82o to pom\xc3\xb3c Vargasowi w utrzymaniu si\xc4\x99 przy w\xc5\x82adzy. Nowa konstytucja zdelegalizowa\xc5\x82a partie polityczne i st\xc5\x82umi\xc5\x82a dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 ruch\xc3\xb3w spo\xc5\x82ecznych._NEWLINE_W 1936 roku, jedna z czo\xc5\x82owych dzia\xc5\x82aczek komunistycznych Olga Ben\xc3\xa1rio Prestes, b\xc4\x99d\xc4\x85ca pochodzenia \xc5\xbcydowskiego zosta\xc5\x82a deportowana przez re\xc5\xbcim Vargasa do nazistowskich Niemiec, zosta\xc5\x82a zamordowana przez nazist\xc3\xb3w w 1942 roku. Jej m\xc4\x85\xc5\xbc Lu\xc3\xads Carlos Prestes w listopadzie 1935 sta\xc5\x82 na czele nieudanego powstania. Innym liderem socjalistycznym zabitym przez re\xc5\xbcim by\xc5\x82 anarchista Oreste Ristori, deportowany w 1936 roku do Kr\xc3\xb3lestwa W\xc5\x82och i zamordowany przez funkcjonariuszy policji faszystowskiej w dniu 2 grudnia 1943 roku.\n_START_SECTION_\nDruga Republika(1945\xe2\x80\x931964)\n_START_PARAGRAPH_\nPo upadku re\xc5\xbcimu Vargasa w 1945 roku, nast\xc4\x85pi\xc5\x82 dalszy rozw\xc3\xb3j idei socjalistycznej. Tu\xc5\xbc po upadku re\xc5\xbcimu utworzona zosta\xc5\x82a Lewica Demokratyczna (Esquerda Democr\xc3\xa1tica), zarejestrowana w sierpniu 1947 roku jako Brazylijska Partia Socjalistyczna (Partido Socialista Brasileiro \xe2\x80\x93 PSB)._NEWLINE_W 1946 roku, Lu\xc3\xads Carlos Prestes zosta\xc5\x82 wybrany pierwszym komunistycznym senatorem Brazylii, po utracie mandatu komuni\xc5\x9bci zdobyli swojego senatora dopiero sze\xc5\x9b\xc4\x87dziesi\xc4\x85t lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, gdy do senatu dosta\xc5\x82 si\xc4\x99 In\xc3\xa1cio Arruda z Cear\xc3\xa1. W 1947 roku, PCB liczy\xc5\x82a blisko 200.000 cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w, w wyborach natomiast uzyska\xc5\x82a 480.000 g\xc5\x82os\xc3\xb3w (prawie 9% og\xc3\xb3\xc5\x82u g\xc5\x82osuj\xc4\x85cych). W 1956 roku na \xc5\x82amach partii nast\xc4\x85pi\xc5\x82 konflikt. Roz\xc5\x82am wi\xc4\x85zany by\xc5\x82 z pot\xc4\x99pieniem Stalina przez Nikit\xc4\x99 Chruszczowa w czasie XX Kongresu KPZR. PCB w 1958 zatwierdzi\xc5\x82a nowy manifest w kt\xc3\xb3rym proponowa\xc5\x82a osi\xc4\x85gni\xc4\x99cie cel\xc3\xb3w komunistycznych przez sposoby demokratyczne. Niekt\xc3\xb3rzy przyw\xc3\xb3dcy partii niezadowoleni z polityki, opu\xc5\x9bcili PCB i w 1962 roku za\xc5\x82o\xc5\xbcyli Komunistyczn\xc4\x85 Parti\xc4\x99 Brazylii._NEWLINE_W 1955 roku odby\xc5\x82a si\xc4\x99 Konferencja Episkopatu Ameryki \xc5\x81aci\xc5\x84skiej (Conselho Episkopatu Latino Americano \xe2\x80\x93 CELAM). Kierunek obrany przez II Sob\xc3\xb3r Watyka\xc5\x84ski (1962-1965) doprowadzi\xc5\x82 do powstania teologii wyzwolenia kt\xc3\xb3ra odgrywa\xc5\x82a znacz\xc4\x85c\xc4\x85 rol\xc4\x99 na brazylijskiej lewicy a\xc5\xbc do lat 90._NEWLINE_W 1961 roku, po rezygnacji J\xc3\xa2nio Quadrosa, wiceprezydentem kraju zosta\xc5\x82 socjaldemokrata Jo\xc3\xa3o Goulart. Zosta\xc5\x82 on obalony w 1964 roku w wyniku wojskowego zamachu stanu. Najwi\xc4\x99kszym przeciwnikiem Goularta by\xc5\x82 Carlos Lacerda cz\xc5\x82onek prawicowej "Uni\xc3\xa3o Democr\xc3\xa1tica Nacional", syn Mauricio de Lacerda, za\xc5\x82o\xc5\xbcyciela PCB.\n_START_SECTION_\nWojskowa dyktatura (1945-1985)\n_START_PARAGRAPH_\nW wyniku puczu z 1964 roku, wszystkie partie polityczne zosta\xc5\x82y zakazane, a organizacje socjalistyczne rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 podziemn\xc4\x85. W 1965 roku umiarkowani politycy lewicy do\xc5\x82\xc4\x85czyli do Brazylijskiego Ruchu Demokratycznego (Movimento Democratico Brasileiro \xe2\x80\x93 MDB), partii opozycyjnej wzgl\xc4\x99dem re\xc5\xbcimu. Druga po\xc5\x82owa lat 60. i 70. by\xc5\x82a okresem nieustannych prze\xc5\x9bladowa\xc5\x84 socjalist\xc3\xb3w i innych grup opozycyjnych wobec re\xc5\xbcimu. Zdecydowano wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 opozycjonist\xc3\xb3w by\xc5\x82a zwolennikami lewicy od socjalizmu po leninizm i maoizm. Powolny proces demokratyzacji zainicjowany przez Ernesto Geisela w drugiej po\xc5\x82owie lat 70. przyczyni\xc5\x82 si\xc4\x99 do ponownych wybor\xc3\xb3w w kt\xc3\xb3rych bra\xc4\x87 udzia\xc5\x82 mog\xc5\x82y partie socjalistyczne i komunistyczne._NEWLINE_W styczniu 1979 roku, na XI Kongresie Hutnik\xc3\xb3w zawi\xc4\x85zano demokratyczno-socjalistyczn\xc4\x85 Parti\xc4\x99 Pracuj\xc4\x85cych, do jej oficjalnego kongresu dosz\xc5\x82o rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej w katolickiej szkole Colegio Sion w S\xc3\xa3o Paulo. Partia uzyska\xc5\x82a poparcie zwi\xc4\x85zkowc\xc3\xb3w, intelektualist\xc3\xb3w, artyst\xc3\xb3w, zwolennik\xc3\xb3w teologii wyzwolenia i starej lewicy brazylijskiej. W 1984 powsta\xc5\x82 Movimento dos Trabalhadores Sem Terra, b\xc4\x99d\xc4\x85cy reakcj\xc4\x85 na nieudan\xc4\x85 reform\xc4\x99 roln\xc4\x85 re\xc5\xbcimy. Ten socjalistyczny ruch spo\xc5\x82eczny sta\xc5\x82 si\xc4\x99 wkr\xc3\xb3tce najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 organizacj\xc4\x85 spo\xc5\x82eczn\xc4\x85 w Ameryce Po\xc5\x82udniowej, licz\xc4\x85c oko\xc5\x82o 1,5 miliona cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w w 23 z 26 stan\xc3\xb3w Brazylii.\n_START_SECTION_\nNowa Republika (1985-)\n_START_PARAGRAPH_\nChico Mendes, cz\xc5\x82onek Partii Pracuj\xc4\x85cych i ikona walki o zachowanie Amazonii, zosta\xc5\x82 zamordowany w swoim domu w Acre. Mendes znany jest obecnie jako jeden z pierwszych lider\xc3\xb3w ruchu ekologicznego socjalizmu._NEWLINE_W wyborach w 1989 roku, Partia Pracuj\xc4\x85cych utworzy\xc5\x82a socjalistyczn\xc4\x85 koalicj\xc4\x99 z Demokratyczn\xc4\x85 Parti\xc4\x85 Pracy, Partia Pracuj\xc4\x85cych w wyborach prezydenckich wystawi\xc5\x82a Luiza In\xc3\xa1cio Lula da Silv\xc4\x99. Demokratyczna Partia Pracy, jedyny brazylijski cz\xc5\x82onek Mi\xc4\x99dzynarod\xc3\xb3wki Socjalistycznej, zadeklarowa\xc5\x82a \xc5\xbce jest jedynym rzeczywistym spadkobiercom obalonego przez wojsko Goularta i Brazylijskiej Partii Pracy, i wystawi\xc5\x82a swojego kandydata kt\xc3\xb3rym zosta\xc5\x82 Leonel Brizola. Lula pokona\xc5\x82 Brizola i przeszed\xc5\x82 do drugiej tury wybor\xc3\xb3w, przegrywaj\xc4\x85c z neoliberalnym kandydatem Fernandem Collor de Mello. Lula wystartowa\xc5\x82 bezskutecznie w dw\xc3\xb3ch kolejnych wyborach prezydenckich, ostatecznie prezydentem zosta\xc5\x82 w 2002 roku. Sposoby rz\xc4\x85dzenia przez Parti\xc4\x99 Pracy doprowadzi\xc5\x82y do ma\xc5\x82ego roz\xc5\x82amu, w wyniku kt\xc3\xb3rego powsta\xc5\x82a Partia Socjalizmu i Wolno\xc5\x9bci.'