b'\n_START_ARTICLE_\nKotawiec jasnonogi\n_START_SECTION_\nCharakterystyka\n_START_PARAGRAPH_\nJego cia\xc5\x82o pokryte jest g\xc4\x99stym z\xc5\x82otym futrem z zielonym odcieniem. Ko\xc5\x84c\xc3\xb3wka ogona, ty\xc5\x82 ud, jak i w\xc4\x85sy na policzkach s\xc4\x85 \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82toz\xc5\x82ote. D\xc5\x82onie i stopy s\xc4\x85 blade, twarz pozbawiona jest w\xc5\x82os\xc3\xb3w, ale pokryta ciemnobr\xc4\x85zow\xc4\x85 sk\xc3\xb3r\xc4\x85, obrysowan\xc4\x85 delikatn\xc4\x85 lini\xc4\x85 bia\xc5\x82ego futra. Nie ma wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnionych k\xc4\x99pek futra na brwiach, jak u innych gatunk\xc3\xb3w kotawca.Podobnie jak inne ma\xc5\x82py zwierzokszta\xc5\x82tne, ma d\xc5\x82ugie, smuk\xc5\x82e, chwytne ogony. Porusza si\xc4\x99 na czterech \xc5\x82apach na ziemi lub na drzewach. Jest stosunkowo lekki, wi\xc4\x99c zwinnie podr\xc3\xb3\xc5\xbcuje na szczytach ga\xc5\x82\xc4\x99zi, u\xc5\xbcywaj\xc4\x85c czterech ko\xc5\x84czyn._NEWLINE_Kotawce jasnonogie cechuje dymorfizm p\xc5\x82ciowy, przejawiaj\xc4\x85cy si\xc4\x99 w r\xc3\xb3\xc5\xbcnicach w wielko\xc5\x9bci obu p\xc5\x82ci. Dziko \xc5\xbcyj\xc4\x85ce doros\xc5\x82e samce wa\xc5\xbc\xc4\x85 4\xe2\x80\x938 kg i mierz\xc4\x85 42\xe2\x80\x9360 cm, natomiast samice zwykle wa\xc5\xbc\xc4\x85 3,5\xe2\x80\x935 kg i mierz\xc4\x85 30\xe2\x80\x9350 cm._NEWLINE_Samce maj\xc4\x85 bladoniebiesk\xc4\x85 moszn\xc4\x99 oraz wyra\xc5\xbanie czerwone pr\xc4\x85cia.\n_START_SECTION_\nWyst\xc4\x99powanie\n_START_PARAGRAPH_\nWyst\xc4\x99puje w Afryce Zachodniej, od Senegalu po rzek\xc4\x99 Wolt\xc4\x99. Zosta\xc5\x82 introdukowany na Wyspy Zielonego Przyl\xc4\x85dka oraz na wyspy Ameryki \xc5\x9arodkowej: Saint Kitts, Nevis, Saint-Martin i Barbados, gdzie zosta\xc5\x82 przywieziony pod koniec XVII wieku, kiedy statki handlarzy z niewolnikami kursowa\xc5\x82y z Afryki Zachodniej na Karaiby._NEWLINE_Chocia\xc5\xbc preferuje on okre\xc5\x9blone warunki \xc5\x9brodowiskowe, potrafi \xc5\x82atwo zaadaptowa\xc4\x87 si\xc4\x99 do r\xc3\xb3\xc5\xbcnych siedlisk. W Afryce wyst\xc4\x99puje na po\xc5\x82udnie od Sahary, w lasach przygranicznych sawann. Obszary te charakteryzuj\xc4\x85 si\xc4\x99 zwykle niskimi, krzaczastymi drzewami i wysokimi trawami. Ma\xc5\x82py te unikaj\xc4\x85 wn\xc4\x99trza g\xc4\x99stych, wilgotnych las\xc3\xb3w r\xc3\xb3wnikowych. Skolonizowa\xc5\x82y one r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc regiony przybrze\xc5\xbcne Afryki Zachodniej, chocia\xc5\xbc jest to odst\xc4\x99pstwo od norm siedliskowych. Uwa\xc5\xbca si\xc4\x99, \xc5\xbce ostatnie zniszczenia siedlisk i wylesianie przyczyni\xc5\x82y si\xc4\x99 do niedawnych migracji. Na Karaibach gatunek ten zajmuje rozmaite siedliska, w tym bagna namorzynowe, sektory rolne i wysoce zaludnione tereny miejskie._NEWLINE_Pomimo \xc5\xbce kotawiec jasnonogi nie jest uwa\xc5\xbcany za gatunek zagro\xc5\xbcony, istniej\xc4\x85 obawy, \xc5\xbce dalsze \xc5\x82owiectwo, pu\xc5\x82apki i niszczenie siedlisk mog\xc4\x85 doprowadzi\xc4\x87 do znacznego spadku populacji w rodzimej Afryce. Na Karaibach, gdzie zosta\xc5\x82y introdukowane, koczkodany uwa\xc5\xbcane s\xc4\x85 za szkodniki. Ich populacja znacznie si\xc4\x99 zag\xc4\x99\xc5\x9bci\xc5\x82a na niekt\xc3\xb3rych obszarach z powodu braku naturalnych drapie\xc5\xbcnik\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nEkologia\n_START_PARAGRAPH_\nJako przedstawiciele rodziny koczkodanowatych kotawce jasnonogie s\xc4\x85 wysoce uspo\xc5\x82ecznione i zazwyczaj \xc5\xbcyj\xc4\x85 w grupach licz\xc4\x85cych od 7 do 80 osobnik\xc3\xb3w. W obr\xc4\x99bie tych grup mo\xc5\xbcna zauwa\xc5\xbcy\xc4\x87 odr\xc4\x99bn\xc4\x85 hierarchi\xc4\x99 spo\xc5\x82eczn\xc4\x85, o kt\xc3\xb3rej \xc5\x9bwiadcz\xc4\x85 przez zachowania piel\xc4\x99gnacyjne oraz stosunki p\xc5\x82ciowe. Samce i samice wsp\xc3\xb3\xc5\x82uczestnicz\xc4\x85 w wymianie mi\xc4\x99dzy grupami. Gdy osi\xc4\x85gn\xc4\x85 dojrza\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 p\xc5\x82ciow\xc4\x85, przenosz\xc4\x85 si\xc4\x99 z grupy do grupy z najbli\xc5\xbcszymi cz\xc5\x82onkami rodziny. To pomaga unikn\xc4\x85\xc4\x87 drapie\xc5\xbcnik\xc3\xb3w, zmniejszy\xc4\x87 kojarzenie krewniacze i zwi\xc4\x99kszy\xc4\x87 rozprzestrzenianie si\xc4\x99 gen\xc3\xb3w. Ma\xc5\x82e pokrywanie si\xc4\x99 terytorium koczkodan\xc3\xb3w istnieje w wielu siedliskach. Samce alfa ustanawiaj\xc4\x85 dominacje poprzez walk\xc4\x99 fizyczn\xc4\x85 lub pokazywanie moszny. Pozycja spo\xc5\x82eczna determinuje dost\xc4\x99p do koleg\xc3\xb3w i zasob\xc3\xb3w. Samce alfa ograniczaj\xc4\x85 blisko\xc5\x9b\xc4\x87 innych samc\xc3\xb3w do samic i broni\xc4\x85 swojego terytorium fizyczn\xc4\x85 agresj\xc4\x85 przed obcymi samcami. Tylko wtedy, gdy \xc5\xbcywno\xc5\x9b\xc4\x87 lub siedlisko staj\xc4\x85 si\xc4\x99 niewystarczaj\xc4\x85ce, pojawia si\xc4\x99 konfrontacja terytorialna._NEWLINE_Ma\xc5\x82py te porozumiewaj\xc4\x85 si\xc4\x99 zar\xc3\xb3wno werbalnie, jak i niewerbalnie. Maj\xc4\x85 inny g\xc5\x82os, kt\xc3\xb3rego u\xc5\xbcywaj\xc4\x85, aby ostrzec innych w grupie przed drapie\xc5\xbcnikiem, a nawet potrafi\xc4\x85 wydawa\xc4\x87 inne d\xc5\xbawi\xc4\x99ki dla konkretnych drapie\xc5\xbcnik\xc3\xb3w. J\xc4\x99zyk cia\xc5\x82a, tak jak jasno ubarwione genitalia, jest u\xc5\xbcywany do zaalarmowania niebezpiecze\xc5\x84stwa, ale mo\xc5\xbce zosta\xc4\x87 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc u\xc5\xbcyty jako spos\xc3\xb3b ustanawiania dominacji. Udokumentowano tak\xc5\xbce, \xc5\xbce kotawce jasnonogie mog\xc4\x85 u\xc5\xbcywa\xc4\x87 wyrazu twarzy do wyra\xc5\xbcania swojego stanu emocjonalnego.\n_START_SECTION_\nPo\xc5\xbcywienie\n_START_PARAGRAPH_\nOd\xc5\xbcywia si\xc4\x99 zar\xc3\xb3wno owocami, jak i li\xc5\x9b\xc4\x87mi, w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od dost\xc4\x99pno\xc5\x9bci zasob\xc3\xb3w. Dostosowuje si\xc4\x99 do dost\xc4\x99pnych bogactw naturalnych w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od pory roku i warunk\xc3\xb3w \xc5\x9brodowiskowych. Szukaj po\xc5\xbcywienia wzd\xc5\x82u\xc5\xbc sawann, jedz\xc4\x85c dost\xc4\x99pne trawy. Niemniej jednak owoce s\xc4\x85 bardziej preferowane, ni\xc5\xbc li\xc5\x9bcie i mniej po\xc5\xbcywne trawy powszechnie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85ce w sawannach. Owoce zazwyczaj s\xc4\x85 zbierane na drzewach, w g\xc5\x82\xc3\xb3wnej mierze s\xc4\x85 to: banany, papaje i mango. Na wolno\xc5\x9bci u\xc5\xbcywa work\xc3\xb3w policzkowych, charakterystycznych dla wszystkich przedstawicieli koczkodanowatych, do przechowywania i przenoszenia \xc5\xbcywno\xc5\x9bci. Takie zachowanie chroni cenny pokarm przed innymi konsumentami i pozwala dalej zbiera\xc4\x87 jedzenie przez d\xc5\x82u\xc5\xbcszy czas.\n_START_SECTION_\nRozmna\xc5\xbcanie\n_START_PARAGRAPH_\nKotawce jasnonogie \xc5\xbcyj\xc4\x85 w stadzie obracaj\xc4\x85cym si\xc4\x99 wok\xc3\xb3\xc5\x82 samc\xc3\xb3w alfa, kt\xc3\xb3rzy maj\xc4\x85 kontrol\xc4\x99 nad interakcjami spo\xc5\x82ecznymi i wsp\xc3\xb3\xc5\x82\xc5\xbcyciem pomi\xc4\x99dzy innymi samcami i samicami w grupie. Rozmna\xc5\xbcaj\xc4\x85 si\xc4\x99 raz w roku. Odst\xc4\x99p czasu mi\xc4\x99dzy ka\xc5\xbcd\xc4\x85 pr\xc3\xb3b\xc4\x85 kopulacji zale\xc5\xbcy od sukcesu lub pora\xc5\xbcki poprzedniej ci\xc4\x85\xc5\xbcy. Ta zazwyczaj trwa oko\xc5\x82o 165 dni. Samce osi\xc4\x85gaj\xc4\x85 dojrza\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 p\xc5\x82ciow\xc4\x85 w wieku 5 lat, natomiast samice w wieku 2 lat. Pomimo wysokiej \xc5\x9bmiertelno\xc5\x9bci niemowl\xc4\x85t, wynosz\xc4\x85cej oko\xc5\x82o 57%, koczkodany silnie inwestuj\xc4\x85 w swoje potomstwo. Matki opiekuj\xc4\x85 si\xc4\x99 swoimi m\xc5\x82odymi przez oko\xc5\x82o rok, zanim pozwol\xc4\x85 im wie\xc5\x9b\xc4\x87 indywidualne \xc5\xbcycie.\n_START_SECTION_\nRola w ekosystemie\n_START_PARAGRAPH_\nZ racji i\xc5\xbc gatunek ten \xc5\xbcywi si\xc4\x99 on owocami, prawdopodobnie odgrywa du\xc5\xbc\xc4\x85 rol\xc4\x99 w rozsiewaniu nasion. Ponadto w zwi\xc4\x85zku z ro\xc5\x9blino\xc5\xbcern\xc4\x85 diet\xc4\x85 konkuruje z owadami, ptakami, nietoperzami i innymi naczelnymi. Du\xc5\xbce zag\xc4\x99szczenie tych ma\xc5\x82p czyni je dost\xc4\x99pnymi dla wielu drapie\xc5\xbcnik\xc3\xb3w. S\xc4\x85 wi\xc4\x99c \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em \xc5\xbcywno\xc5\x9bci dla innych organizm\xc3\xb3w, w tym afryka\xc5\x84skich kot\xc3\xb3w, drapie\xc5\xbcnych ptak\xc3\xb3w, a czasem pawian\xc3\xb3w. Na Karaibach i w Ameryce \xc5\x9arodkowej ludzie s\xc4\x85 jedynymi udokumentowanymi zagra\xc5\xbcaj\xc4\x85cymi im drapie\xc5\xbcnikami. Pomimo tego to pierwotniaki i paso\xc5\xbcytnicze robaki s\xc4\x85 najcz\xc4\x99stszymi i najbardziej szkodliwymi organizmami, kt\xc3\xb3re atakuj\xc4\x85 te ma\xc5\x82py na wolno\xc5\x9bci.'