b'\n_START_ARTICLE_\nPustynia\n_START_SECTION_\nWiadomo\xc5\x9bci og\xc3\xb3lne\n_START_PARAGRAPH_\nPrzyczyny powstawania pusty\xc5\x84 mog\xc4\x85 by\xc4\x87 r\xc3\xb3\xc5\xbcnorodne: niskie opady i temperatury, bardzo silne wyja\xc5\x82owienie gleby, jej silne zasolenie (przez chlorki, siarczany, w\xc4\x99glan sodu), zatrucie \xc5\x9brodowiska gazami wulkanicznymi lub wyziewami z fabryk (g\xc5\x82\xc3\xb3wnie hut miedzi), albo te\xc5\xbc nadmierny wypas i inne formy dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci cz\xc5\x82owieka. Naturalne pustynie istniej\xc4\x85 na obszarach skrajnie suchych o ujemnym bilansie wodnym (potencjalne parowanie przewy\xc5\xbcsza\xc5\x82oby wielokrotnie opady). Mog\xc4\x85 to by\xc4\x87 obszary stale lub okresowo bardzo gor\xc4\x85ce, miejscami nieraz przez d\xc5\x82ugie lata zupe\xc5\x82nie pozbawione opad\xc3\xb3w, gdzie \xc5\x9brednie temperatury wielu miesi\xc4\x99cy przekraczaj\xc4\x85 30\xc2\xa0\xc2\xb0C, a maksymalne 50\xc2\xa0\xc2\xb0C; po\xc5\x82o\xc5\xbcone przewa\xc5\xbcnie pomi\xc4\x99dzy 15\xc2\xb0 a 30\xc2\xb0 (35\xc2\xb0) szeroko\xc5\x9bci geograficznej p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej oraz po\xc5\x82udniowej, co wynika z charakterystycznej cyrkulacji atmosferycznej i geograficznego rozk\xc5\x82adu opad\xc3\xb3w na Ziemi (Pustynie i p\xc3\xb3\xc5\x82pustynie gor\xc4\x85ce), albo te\xc5\xbc obszary oddalone od zwrotnik\xc3\xb3w, po\xc5\x82o\xc5\xbcone w g\xc5\x82\xc4\x99bi l\xc4\x85du (np. w Azji \xc5\x9arodkowej, pn.-zach. Chinach, p\xc5\x82d.-zach. Mongolii, w stanie Nevada w USA), o klimacie skrajnie kontynentalnym, z wysokimi temperaturami latem i niskimi w zimie.\n_START_SECTION_\nOpady\n_START_PARAGRAPH_\nOpady na pustyni s\xc4\x85 bardzo niskie, ale warto\xc5\x9bci ich mog\xc4\x85 by\xc4\x87 zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowane. Wynosz\xc4\x85 one, wed\xc5\x82ug r\xc3\xb3\xc5\xbcnych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82, do 160, 250 lub nawet 300\xc2\xa0mm rocznie; niekiedy mog\xc4\x85 by\xc4\x87 nawet wi\xc4\x99ksze, ale za to nier\xc3\xb3wnomiernie roz\xc5\x82o\xc5\xbcone w ci\xc4\x85gu roku._NEWLINE_W Europie jako pustyni\xc4\x99 okre\xc5\x9bla si\xc4\x99 obszar, kt\xc3\xb3ry otrzymuje rocznie poni\xc5\xbcej 100\xc2\xa0mm opad\xc3\xb3w; w Stanach Zjednoczonych poni\xc5\xbcej 200\xc2\xa0mm. Z drugiej strony niekt\xc3\xb3re tereny otrzymuj\xc4\x85 zaledwie 10\xe2\x80\x9320\xc2\xa0mm rocznego opadu; istniej\xc4\x85 te\xc5\xbc obszary (np. \xc5\x9brodkowa Sahara, wn\xc4\x99trze P\xc5\x82w. Arabskiego, p\xc3\xb3\xc5\x82noc Chile, pd.-wsch. Iran, zach. Indie, pn. Meksyk, zach. Australia), na kt\xc3\xb3rych deszcz nie pada przez wiele kolejnych lat. Przyczyn\xc4\x85 ma\xc5\x82ej ilo\xc5\x9bci opad\xc3\xb3w mog\xc4\x85 by\xc4\x87: wysokie ci\xc5\x9bnienie atmosferyczne w strefie podzwrotnikowej (Sahara; pustynie, a w\xc5\x82a\xc5\x9bciwie p\xc3\xb3\xc5\x82pustynie Australii); po\xc5\x82o\xc5\xbcenie w tzw. \xe2\x80\x9ecieniu opadowym\xe2\x80\x9d (pustynie w zachodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Ameryki P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej, niekt\xc3\xb3re p\xc3\xb3\xc5\x82pustynie w Afryce Wschodniej i Po\xc5\x82udniowej); du\xc5\xbca wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 nad poziomem morza (pustynie Tybetu i Boliwii; Pustynia Gobi). Na pustyni jest ma\xc5\x82e zachmurzenie i niska wilgotno\xc5\x9b\xc4\x87 wzgl\xc4\x99dna (poni\xc5\xbcej 20%); wyj\xc4\x85tek stanowi\xc4\x85 tzw. pustynie mgielne le\xc5\xbc\xc4\x85ce na zach. wybrze\xc5\xbcach kontynent\xc3\xb3w, wzd\xc5\x82u\xc5\xbc kt\xc3\xb3rych p\xc5\x82yn\xc4\x85 zimne pr\xc4\x85dy morskie, powoduj\xc4\x85ce du\xc5\xbc\xc4\x85 wilgotno\xc5\x9b\xc4\x87 powietrza (70-80%), wyst\xc4\x99powanie cz\xc4\x99stych mgie\xc5\x82 i du\xc5\xbcego zachmurzenia, przy niemal zupe\xc5\x82nym braku opad\xc3\xb3w (fragmenty pusty\xc5\x84 Atakama w Chile i Namib w Afryce Po\xc5\x82udniowo-Zachodniej) niewielkiej ilo\xc5\x9bci wody dostarczaj\xc4\x85 tam skraplaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 mg\xc5\x82y. Te r\xc3\xb3\xc5\xbcnice w wielko\xc5\x9bci i rozk\xc5\x82adzie opad\xc3\xb3w s\xc4\x85 jedn\xc4\x85 z przyczyn ogromnego zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowania ekosystem\xc3\xb3w pustynnych.\n_START_SECTION_\nTemperatura\n_START_PARAGRAPH_\nTemperatura powietrza na pustyniach jest wysoka, przynajmniej latem, i bardzo zmienna: maksymalna na pustyniach gor\xc4\x85cych mo\xc5\xbce zbli\xc5\xbca\xc4\x87 si\xc4\x99 do 60\xc2\xa0\xc2\xb0C, minimalna spada poni\xc5\xbcej 0\xc2\xa0\xc2\xb0C, a na ch\xc5\x82odnych pustyniach Azji \xc5\x9arodkowej do 30\xc2\xa0\xc2\xb0C; wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 znaczne dobowe (do 30-40\xc2\xa0\xc2\xb0C) i roczne wahania temperatury (zw\xc5\x82aszcza w \xc5\x9brodk. Azji, gdzie dochodz\xc4\x85 do 60\xc2\xa0\xc2\xb0C). O temperaturze decyduje zar\xc3\xb3wno szeroko\xc5\x9b\xc4\x87 geograficzna, jak i wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 nad poziomem morza, a przyczyn\xc4\x85 olbrzymich r\xc3\xb3\xc5\xbcnic temperatury mi\xc4\x99dzy dniem a noc\xc4\x85 jest niska wilgotno\xc5\x9b\xc4\x87 powietrza. Tylko na pustyniach mgielnych, przy stale istniej\xc4\x85cym zachmurzeniu, dobowe wahania temperatury s\xc4\x85 minimalne. Istotna dla organizm\xc3\xb3w \xc5\xbcyj\xc4\x85cych na pustyni jest te\xc5\xbc temperatura gruntu, kt\xc3\xb3ra mo\xc5\xbce osi\xc4\x85ga\xc4\x87 w po\xc5\x82udnie 70-85\xc2\xa0\xc2\xb0C, a w nocy obni\xc5\xbca si\xc4\x99 poni\xc5\xbcej 0\xc2\xa0\xc2\xb0C._NEWLINE_Pustynie s\xc4\x85 zasadniczo obszarami bezodp\xc5\x82ywowymi. Brak jest na ich terenie sta\xc5\x82ego odp\xc5\x82ywu powierzchniowego poza tzw. rzekami tranzytowymi albo allochtonicznymi (tj. przep\xc5\x82ywaj\xc4\x85cymi przez pustynie, np. Nil), oraz rzekami przybyszowymi, kt\xc3\xb3rych \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a le\xc5\xbc\xc4\x85 poza obszarem pustyni, na kt\xc3\xb3rej ko\xc5\x84cz\xc4\x85 sw\xc3\xb3j bieg, gin\xc4\x85c w piaskach lub tworz\xc4\x85c tzw. such\xc4\x85 delt\xc4\x99. Cieki okresowe wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 nieregularnie i bardzo kr\xc3\xb3tko (cieki epizodyczne), wype\xc5\x82niaj\xc4\x85c d\xc5\x82ugie, kr\xc4\x99te doliny pustynne wadi (arab. uedy, w Meksyku i USA arrayo, na terenach nadkaspijskich ba\xc5\x82kan), kt\xc3\xb3re raz na kilka lat, po obfitym opadzie, zmieniaj\xc4\x85 si\xc4\x99 w rw\xc4\x85cy potok. Gdzieniegdzie na pustyniach istniej\xc4\x85 \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a (Oaza). Zbiorniki wodne wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 rzadko i s\xc4\x85 przewa\xc5\xbcnie silnie zasolone (s\xc5\x82one, gorzkie, sodowe, boraksowe); rzadko sta\xc5\x82e, np. Jezioro Aralskie; cz\xc4\x99\xc5\x9bciej efemeryczne: okresowe lub epizodyczne. Lokalne nazwy takich okresowych i epizodycznych zbiornik\xc3\xb3w lub bagien, a r\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie p\xc5\x82askich obszar\xc3\xb3w powsta\xc5\x82ych po ich wyschni\xc4\x99ciu, to sebkha (sebka; Sahara), shott (szott; p\xc3\xb3\xc5\x82nocna Afryka), kewir (Iran), takyr (Nizina Tura\xc5\x84ska), salar i salina (Andy), pampa (ca\xc5\x82a Ameryka Po\xc5\x82udniowa). Po wyschni\xc4\x99ciu s\xc5\x82onego zbiornika wodnego, dno mo\xc5\xbce by\xc4\x87 pokryte wykwitami soli (so\xc5\x82onczaki). Zbiorniki sta\xc5\x82e, ze wzgl\xc4\x99du na sezonowe zmiany wielko\xc5\x9bci opad\xc3\xb3w, parowania i dop\xc5\x82ywu charakteryzuj\xc4\x85 si\xc4\x99 du\xc5\xbcymi zmianami poziomu wody i powierzchni. Powierzchnia jeziora Czad w Afryce waha si\xc4\x99 od 11 000 do 22 000\xc2\xa0km\xc2\xb2, jeszcze wi\xc4\x99ksze zmiany powierzchni wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 w Jeziorze Eyre (Australia). Amplituda waha\xc5\x84 poziomu lustra wody w Morzu Martwym r\xc3\xb3wna by\xc5\x82a w XX w. 12 m. W zwi\xc4\x85zku z pustynnieniem klimatu na wielu obszarach w latach 1950-80 nast\xc4\x85pi\xc5\x82o obni\xc5\xbcenie si\xc4\x99 poziomu lustra wody, np. w Morzu Kaspijskim o ponad 3 m, w Morzu Martwym o 4 m.\n_START_SECTION_\nRze\xc5\xbaba terenu i geomorfologia\n_START_PARAGRAPH_\nNa pustyniach przewa\xc5\xbca wietrzenie fizyczne ze wzgl\xc4\x99du na cz\xc4\x99ste i znaczne wahania temperatury; odgrywa tu istotn\xc4\x85 rol\xc4\x99 silna insolacja na pustyniach gor\xc4\x85cych i zamr\xc3\xb3z na pustyniach kontynentalnych. Wietrzenie chemiczne odgrywa mniejsza rol\xc4\x99, a zwi\xc4\x85zane jest z oddzia\xc5\x82ywaniem soli i z dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci\xc4\x85 w\xc3\xb3d epizodycznych; jego rezultatem s\xc4\x85 skorupy \xc5\xbcelaziste i solne, funkcjonuj\xc4\x85ce jako pancerz pustynny (patyna, lakier pustynny). Wobec braku okrywy ro\xc5\x9blinnej na rze\xc5\xbab\xc4\x99 pustyni du\xc5\xbcy wp\xc5\x82yw ma dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 deflacyjna wiatru, czyli wywiewanie (tworz\xc4\x85ce m.in. niecki, rynny, wanny i misy deflacyjne, kieszenie, jamy, wydmuszyska, osta\xc5\x84ce i bruki deflacyjne) oraz dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 korazyjna, czyli \xc5\xbc\xc5\x82obienie, \xc5\x9bcieranie i polerowanie powierzchni skalnych przez piasek niesiony przez wiatr (jej wytworem s\xc4\x85 np. wyg\xc5\x82ady eoliczne, \xc5\xbc\xc5\x82obki i bruzdy korazyjne, graniaki wiatrowe, grzyby i okapy skalne), a tak\xc5\xbce akumulacja eoliczna (tworz\xc4\x85ca m.in. zmarszczki eoliczne; wydmy, takie jak barchany, wydmy pod\xc5\x82u\xc5\xbcne, wydmy poprzeczne, wydmy paraboliczne, wydmy gwia\xc5\xbadziste; wielkie garby piaszczyste draa i in.)._NEWLINE_Ostatnio uwa\xc5\xbca si\xc4\x99 jednak, \xc5\xbce najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 rol\xc4\x99 w kszta\xc5\x82towaniu rze\xc5\xbaby pustyni odgrywa\xc5\x82y i odgrywaj\xc4\x85 nadal wody opadowe, dzia\xc5\x82aj\xc4\x85ce zwykle nieregularnie i kr\xc3\xb3tkotrwale, ale bardzo gwa\xc5\x82townie. Za najwa\xc5\xbcniejsze procesy uwa\xc5\xbca si\xc4\x99 sp\xc5\x82ukiwanie bruzdowe i w\xc4\x85wozowe oraz zmyw pokrywowy. Opady okresowe pog\xc5\x82\xc4\x99biaj\xc4\x85 stare doliny plejstoce\xc5\x84skie (wadi), powsta\xc5\x82e w wilgotnym (pluwialnym) klimacie. Istotna jest te\xc5\xbc dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 rzek sta\xc5\x82ych i okresowych. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 piask\xc3\xb3w na pustyniach piaszczystych powsta\xc5\x82a bowiem nie jako produkt wietrzenia ska\xc5\x82, naniesiony przez wiatr, ale zosta\xc5\x82a naniesiona przez wody rzek w okresie pluwialnym. Mog\xc4\x85 by\xc4\x87 one tak\xc5\xbce nanoszone przez obecnie istniej\xc4\x85ce cieki. Niekt\xc3\xb3re pustynie (np. w Mongolii i p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-zachodnich Chinach) istnia\xc5\x82y ju\xc5\xbc w pliocenie; inne powsta\xc5\x82y w plejstocenie, w okresie panowania klimatu suchego i wietrznego, a przy wzro\xc5\x9bcie wilgotno\xc5\x9bci klimatu dochodzi\xc5\x82o do ograniczenia ich zasi\xc4\x99gu. Dla Sahary np. okres 40 000-25 000 p.n.e. to okres wilgotny, w kt\xc3\xb3rym powsta\xc5\x82y doliny rzeczne (wadi), jeziora i zasoby w\xc3\xb3d podziemnych; w okresie 20 000-17 000 p.n.e. (okres najwi\xc4\x99kszego zasi\xc4\x99gu l\xc4\x85dolodu skandynawskiego w Europie) panowa\xc5\x82 tam klimat suchy i wietrzny, a ok. 6000 lat p.n.e. (tzw. holoce\xc5\x84skie optimum klimatyczne) nast\xc4\x85pi\xc5\x82 wzrost wilgotno\xc5\x9bci klimatu i ograniczenie zasi\xc4\x99gu pustyni._NEWLINE_Wbrew powszechnej opinii powierzchnia wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci pusty\xc5\x84 nie jest piaszczysta; np. pustynie piaszczyste stanowi\xc4\x85 tylko 1/9 powierzchni Sahary, a najwi\xc4\x99ksze obszary zajmuj\xc4\x85 pustynie skaliste. W zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od pod\xc5\x82o\xc5\xbca rozr\xc3\xb3\xc5\xbcniano dawniej pustynie: kamienist\xc4\x85 (skalist\xc4\x85; hamada), ciemn\xc4\x85, o urozmaiconej rze\xc5\xbabie; \xc5\xbcwirow\xc4\x85 (rumowisk \xc5\xbcwirowych; serir); piaszczyst\xc4\x85 (erg na Saharze, kum w Turkmenistanie); ilast\xc4\x85-bia\xc5\x82\xc4\x85 pustyni\xc4\x99 szott\xc3\xb3w (wyschni\xc4\x99tych s\xc5\x82onych jezior), pokrytych sol\xc4\x85 zalegaj\xc4\x85c\xc4\x85 na seriach i\xc5\x82\xc3\xb3w; szott\xc3\xb3w z wykwitami w\xc4\x99glanu wapnia oraz gipsu (szott, sebha na Saharze, takyr w Turkmenistanie, kewir w Iranie, playa w Ameryce Pn.). Obecnie zwraca si\xc4\x99 tak\xc5\xbce uwag\xc4\x99 na konfiguracj\xc4\x99 terenu i wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia: pustynie g\xc3\xb3rzyste (skaliste); u ich podn\xc3\xb3\xc5\xbca znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 pedymenty (rozleg\xc5\x82e powierzchnie erozyjne) ze sto\xc5\xbckami nap\xc5\x82ywowymi \xc5\xbcwirowymi (serir) i piaszczystymi (erg), przechodz\xc4\x85cymi w r\xc3\xb3wninne playa osad\xc3\xb3w mu\xc5\x82owo-ilastych (w Afryce szott, sebha); pustynie wy\xc5\xbcynne, gdzie znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 rumowiska \xc5\xbcwirowe (serir); pustynie nizinne, zaj\xc4\x99te przez pustynie piaszczyste (erg). Na pustyniach piaszczystych znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 zar\xc3\xb3wno piaski lotne, z kt\xc3\xb3rych usypywane s\xc4\x85 wydmy, jak i piaski \xe2\x80\x9ezamar\xc5\x82e\xe2\x80\x9d, pokryte skorup\xc4\x85 pylast\xc4\x85, soln\xc4\x85 lub wapienn\xc4\x85. Do najwi\xc4\x99kszych pusty\xc5\x84 piaszczystych na \xc5\x9bwiecie nale\xc5\xbc\xc4\x85: Ar-Rub al-Chali na P\xc5\x82w. Arabskim, Wielki Erg Zachodni, Wielki Erg Wschodni i Erg Szasz na Saharze, Wielka Pustynia Piaszczysta i Wielka Pustynia Wiktorii w Australii, Takla Makan w Kotlinie Kaszgarskiej w Azji; najwi\xc4\x99ksze obszary pusty\xc5\x84 \xc5\xbcwirowych i piaszczysto-\xc5\xbcwirowych znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 na Saharze, Pustyni Libijskiej, Gibsona (w Australii), Gobi; a pustynie kamieniste na Saharze (Ahaggar, Tibesti, Al-Hamada al-Hamra, Tanizruft), w cz\xc4\x99\xc5\x9bci Pustyni Arabskiej, na znacznych obszarach pustyni Atakama oraz pusty\xc5\x84 Azji \xc5\x9arodk.; pustynie ilaste zajmuj\xc4\x85 rozleg\xc5\x82e tereny w Azji (m.in. Wielka Pustynia S\xc5\x82ona).\n_START_SECTION_\nGleby\n_START_PARAGRAPH_\nGleby pusty\xc5\x84 s\xc4\x85 s\xc5\x82abo wykszta\xc5\x82cone (przewa\xc5\xbcnie szaroziemy, gleby kasztanowe), o ma\xc5\x82ej zawarto\xc5\x9bci materii organicznej z powodu minimalnej pokrywy ro\xc5\x9blinnej, cz\xc4\x99sto praktycznie pozbawione pr\xc3\xb3chnicy i edafonu, martwe. W wyniku podsi\xc4\x85kania zawartej w nich wody i szybkiego jej wyparowywania, mog\xc4\x85 by\xc4\x87 bogate w sole mineralne, cz\xc4\x99sto osadzaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 na powierzchni. W efekcie gleby pustynne s\xc4\x85 cz\xc4\x99sto zasolone lub te\xc5\xbc wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 na nich skorupy (chlorkowe, gipsowe, wapienne, laterytowe, krzemianowe). W efekcie gleba staje si\xc4\x99 toksyczna; np. na skutek zasolenia gleby chlorkiem sodu powsta\xc5\x82y pustynie bylicowe w zachodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Azji \xc5\x9arodkowej i w Wielkiej Kotlinie w Ameryce P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej.\n_START_SECTION_\nKlimat\n_START_PARAGRAPH_\nPustynie i p\xc3\xb3\xc5\x82pustynie kontynentalne (ch\xc5\x82odne) le\xc5\xbc\xc4\x85 w g\xc5\x82\xc4\x99bi platform kontynentalnych, w ciep\xc5\x82ej strefie klimatu umiarkowanego, maj\xc4\x85cego charakter skrajnie kontynentalny. Lato jest gor\xc4\x85ce, temperatura dochodzi na niekt\xc3\xb3rych obszarach do 40, a nawet 50\xc2\xa0\xc2\xb0C; zima bywa mro\xc5\xbana, temperatura obni\xc5\xbca si\xc4\x99 do kilkunastu stopni poni\xc5\xbcej zera, niekiedy nawet dochodzi do -40\xc2\xa0\xc2\xb0C, ze sk\xc4\x85pym opadem \xc5\x9bniegu; wiosn\xc4\x85 wody roztopowe umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85 tworzenie si\xc4\x99 efemerycznej, szybko zanikaj\xc4\x85cej pokrywy ro\xc5\x9blinnej. Roczna suma opad\xc3\xb3w wynosi od kilkudziesi\xc4\x99ciu do 200\xe2\x80\x93300\xc2\xa0mm, przy czym wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 opad\xc3\xb3w przypada na wiosn\xc4\x99, podczas kt\xc3\xb3rej nast\xc4\x99puje najbujniejszy rozw\xc3\xb3j ro\xc5\x9blinno\xc5\x9bci, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie efemeryd. Pokrywa ro\xc5\x9blinna jest lepiej rozwini\xc4\x99ta ni\xc5\xbc na pustyniach gor\xc4\x85cych, st\xc4\x85d w\xc5\x82a\xc5\x9bciwych pusty\xc5\x84 ch\xc5\x82odnych jest stosunkowo niewiele (s\xc4\x85 np. w Azji Centralnej); wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 obszar\xc3\xb3w ma charakter p\xc3\xb3\xc5\x82pustynny i stopniowo przechodzi w otaczaj\xc4\x85ce je suche stepy. Dlatego brak jest charakterystycznych gatunk\xc3\xb3w ro\xc5\x9blin pustynnych, a r\xc3\xb3\xc5\xbcnice mi\xc4\x99dzy poszczeg\xc3\xb3lnymi strefami maj\xc4\x85 raczej charakter ilo\xc5\x9bciowy, a nie jako\xc5\x9bciowy. W por\xc3\xb3wnaniu z pustyniami gor\xc4\x85cymi zaznaczaj\xc4\x85 si\xc4\x99 pewne r\xc3\xb3\xc5\xbcnice w charakterze ro\xc5\x9blinno\xc5\x9bci; z powodu mroz\xc3\xb3w zimowych na pustyniach ch\xc5\x82odnych zupe\xc5\x82nie brak jest sukulent\xc3\xb3w, a ro\xc5\x9bliny drzewiaste trac\xc4\x85 li\xc5\x9bcie na zim\xc4\x99._NEWLINE_W Europie obszar pusty\xc5\x84 i p\xc3\xb3\xc5\x82pusty\xc5\x84 jest ograniczony do rejonu Niziny Nadkaspijskiej, z opadami rocznymi 160\xe2\x80\x93250\xc2\xa0mm, temperatur\xc4\x85 latem 22-24\xc2\xa0\xc2\xb0C, glebami cz\xc4\x99sto zasolonymi i poro\xc5\x9bni\xc4\x99tymi zespo\xc5\x82ami bylicowo-trawiastymi, halofitami i drzewami (np. wierzby i topole). Najwi\xc4\x99ksze obszary ch\xc5\x82odnych pusty\xc5\x84 i p\xc3\xb3\xc5\x82pusty\xc5\x84 znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 w Azji, gdzie zajmuj\xc4\x85 \xc5\x9brodkow\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 kontynentu, od Niziny Nadkaspijskiej na zachodzie po pustyni\xc4\x99 Gobi i Ordos na wschodzie. Wykazuj\xc4\x85 one znaczne zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowanie klimatyczne, glebowe i du\xc5\xbce zasolenie pod\xc5\x82o\xc5\xbca. Niekt\xc3\xb3re obszary pusty\xc5\x84 le\xc5\xbc\xc4\x85 na znacznej wysoko\xc5\x9bci n.p.m. Granica pomi\xc4\x99dzy pustyniami ch\xc5\x82odnymi i gor\xc4\x85cymi nie jest ostra; przyjmuje si\xc4\x99, \xc5\xbce wyznacza j\xc4\x85 zasi\xc4\x99g palmy daktylowej (Phoenix dactylifera), kt\xc3\xb3ra nie mo\xc5\xbce rosn\xc4\x85\xc4\x87 na terenach z d\xc5\x82ugimi okresami ujemnych temperatur. W Azji wyr\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x87 mo\xc5\xbcna dwa wielkie obszary pusty\xc5\x84 ch\xc5\x82odnych: \xc5\x9brodkowoazjatycki (pustynie irano-tura\xc5\x84skie i kazasko-d\xc5\xbcungarskie), kt\xc3\xb3re \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85 si\xc4\x99 z gor\xc4\x85cymi pustyniami afryka\xc5\x84sko-arabsko-indyjskimi, oraz centralnoazjatycki, obejmuj\xc4\x85cy wy\xc5\xbcynne i g\xc3\xb3rskie rejony Azji Centralnej, w tym pustynie Tybetu le\xc5\xbc\xc4\x85ce na \xc5\x9bredniej wysoko\xc5\x9bci 4600 m n.p.m._NEWLINE_W Ameryce P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej pustynie ch\xc5\x82odne zajmuj\xc4\x85 obszary mi\xc4\x99dzy Sierra Nevada i G\xc3\xb3rami Kaskadowymi a G\xc3\xb3rami Skalistymi. Lata s\xc4\x85 gor\xc4\x85ce, a zimy z d\xc5\x82ugimi okresami ujemnych temperatur, i z opadami \xc5\x9bniegu. Ro\xc5\x9blinno\xc5\x9b\xc4\x87 jest uboga i ma\xc5\x82o zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowana; wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia si\xc4\x99 pustynie bylicowe (z dominuj\xc4\x85cym gatunkiem Artemisia tridentata, bylic\xc4\x85 tr\xc3\xb3jz\xc4\x99bow\xc4\x85), pustynie \xc5\x82obodowe, krzewiaste oraz drzewiasto-krzewiaste, a na glebach alkalicznych alkaliczne pustynie \xc5\x82obodowe. W Ameryce Po\xc5\x82udniowej zbli\xc5\xbcone do ch\xc5\x82odnych p\xc3\xb3\xc5\x82pusty\xc5\x84 s\xc4\x85 niekt\xc3\xb3re formacje ro\xc5\x9blinne na obszarze Patagonii, trawiaste lub krzewiaste. Ingerencja cz\xc5\x82owieka na ch\xc5\x82odnych pustyniach i p\xc3\xb3\xc5\x82pustyniach jest znaczna, gdy\xc5\xbc pokrywa ro\xc5\x9blinna jest na nich zdecydowanie bogatsza ni\xc5\xbc na pustyniach gor\xc4\x85cych.\n_START_SECTION_\nAzja\n_START_PARAGRAPH_\nGobi (2.000\xc2\xa0000\xc2\xa0km\xc2\xb2), Takla Makan, Kyzy\xc5\x82-kum, Kara-kum, Mujun-kum, Saryjesyk Atyrau, Registan, Thar (Wielka Pustynia Indyjska) (238\xc2\xa0700\xc2\xa0km\xc2\xb2), Thal, Wielka Pustynia S\xc5\x82ona (Iran), Syryjska, Wielki Nefud, Ma\xc5\x82y Nefud, Ar-Rab al-Chali, A\xc5\x82aszan, Ordos (Chiny), Pustynia Lut (p\xc5\x82d.-wsch. Iran), Negew (13\xc2\xa0000\xc2\xa0km\xc2\xb2), Pustynia Cubiego , Aral-kum (wyschni\xc4\x99ta cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Jeziora Aralskiego)\n_START_SECTION_\nAfryka\n_START_PARAGRAPH_\nSahara  (9.064\xc2\xa0300\xc2\xa0km\xc2\xb2), Wielki Erg Zachodni, Wielki Erg Wschodni, Libijska, Zachodnia, Wschodnia, Arabska, Nubijska, Al-Hamada al-Hamra, Kalahari (1.800\xc2\xa0000\xc2\xa0km\xc2\xb2), Namib, Al-D\xc5\xbcafur,\n_START_SECTION_\nAmeryka P\xc3\xb3\xc5\x82nocna\n_START_PARAGRAPH_\nWielka Pustynia S\xc5\x82ona (Stany Zjednoczone) (10\xc2\xa0300\xc2\xa0km\xc2\xb2), Mojave, Bols\xc3\xb3n de Mapim\xc3\xad, Anza-Borrego, Sonora, Zatoki Kalifornijskiej, Chihuahua (USA, Meksyk)\n_START_SECTION_\nAmeryka Po\xc5\x82udniowa\n_START_PARAGRAPH_\nPatago\xc5\x84ska (670\xc2\xa0000\xc2\xa0km\xc2\xb2), Atakama (45\xc2\xa0000\xc2\xa0km\xc2\xb2), Sechura\n_START_SECTION_\nAustralia\n_START_PARAGRAPH_\nWielka Pustynia Piaszczysta (360\xc2\xa0000\xc2\xa0km\xc2\xb2), Tanami, Simpsona, Gibsona, Wielka Pustynia Wiktorii, Ma\xc5\x82a Pustynia Piaszczysta, Strzeleckiego\n_START_SECTION_\nEuropa\n_START_PARAGRAPH_\nPustynia B\xc5\x82\xc4\x99dowska (33\xc2\xa0km\xc2\xb2) i Pustynia Siedlecka (Polska), Tabernas (p\xc5\x82d.-wsch. Hiszpania)'