b'\n_START_ARTICLE_\nSynagoga Lewanty\xc5\x84ska\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nSynagogi weneckie zosta\xc5\x82y niegdy\xc5\x9b nazywane terminem scuole, prawdopodobnie przez analogi\xc4\x99 do bractw (konfraterni) religijnych, kt\xc3\xb3re tak w\xc5\x82a\xc5\x9bnie nazywano w Wenecji._NEWLINE_Synagogi Hiszpa\xc5\x84ska i Lewanty\xc5\x84ska zosta\xc5\x82y zbudowane na terenie Starego Getta (Ghetto Vecchio) dla dw\xc3\xb3ch r\xc3\xb3\xc5\xbcnych grup sefardyjskich, kt\xc3\xb3re pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 w Wenecji po spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci aszkenazyjskiej i w\xc5\x82oskiej. Spo\xc5\x82eczno\xc5\x9b\xc4\x87 sefardyjska, skupiona wok\xc3\xb3\xc5\x82 Synagogi Lewanty\xc5\x84skiej, przyby\xc5\x82a w latach 1538\xe2\x80\x931561 z Lewantu, ze wschodniego wybrze\xc5\xbca Morza \xc5\x9ar\xc3\xb3dziemnego). Nowo przybysze byli przede wszystkim bogatymi kupcami, handluj\xc4\x85cymi przyprawami i tekstyliami, szczeg\xc3\xb3lnie cenionymi w Republice Weneckiej; ich wy\xc5\xbcszy status spo\xc5\x82eczny, jeszcze bardziej ni\xc5\xbc r\xc3\xb3\xc5\xbcnica w obrz\xc4\x99dach religijnych, znalaz\xc5\x82 swe odzwierciedlenie w dw\xc3\xb3ch miejscach kultu r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x85cych si\xc4\x99 architektonicznie od tych, kt\xc3\xb3re wzniesiono na terenie Nowego Getta (Ghetto Nuovo). Obie synagogi sefardyjskie s\xc4\x85 monumentalnymi budynkami mog\xc4\x85cymi pomie\xc5\x9bci\xc4\x87 w swoich wystawnych wn\xc4\x99trzach co najmniej sto os\xc3\xb3b._NEWLINE_Synagoga Lewanty\xc5\x84ska w latach 60. XVII wieku znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 w z\xc5\x82ym stanie technicznym i grozi\xc5\x82a zawaleniem. Zdecydowano wi\xc4\x99c o jej rozebraniu do fundament\xc3\xb3w i zbudowaniu nowego, wi\xc4\x99kszego obiektu. Prace budowlane rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 w 1683 roku, a dobieg\xc5\x82y ko\xc5\x84ca w 1712 roku. Synagoga Lewanty\xc5\x84ska by\xc5\x82a pierwsz\xc4\x85 synagog\xc4\x85 w Wenecji zbudowan\xc4\x85 specjalnie dla potrzeb kultu. Podobnie jak w Synagodze Hiszpa\xc5\x84skiej odbywaj\xc4\x85 si\xc4\x99 w niej regularnie nabo\xc5\xbce\xc5\x84stwa._NEWLINE_Podczas akcji konserwatorskiej Save Venice Inc., kt\xc3\xb3ra rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 w latach 70. XX w., zrealizowano szereg dzia\xc5\x82a\xc5\x84, w tym: wzmocnienie konstrukcji budynku, po\xc5\x82o\xc5\xbcenie nowych tynk\xc3\xb3w na zewn\xc4\x85trz, remont dachu, instalacja systemu grzewczego, renowacja drewnianych rze\xc5\xbab, wymiana paneli z adamaszku w holu g\xc5\x82\xc3\xb3wnym i renowacja Scuoli Luzzatto.\n_START_SECTION_\nArchitektura\n_START_PARAGRAPH_\nSynagoga Lewanty\xc5\x84ska jest prawdopodobnie jedyn\xc4\x85 z weneckich synagog, kt\xc3\xb3ra zachowa\xc5\x82a prawie wszystkie swoje oryginalne cechy. Ma dwie fasady, jedn\xc4\x85 wychodz\xc4\x85c\xc4\x85 na Campiello i drug\xc4\x85, wychodz\xc4\x85c\xc4\x85 na boczn\xc4\x85 alejk\xc4\x99. Jedno\xc5\x9b\xc4\x87 dekoracyjna obu fasad zosta\xc5\x82a osi\xc4\x85gni\xc4\x99ta dzi\xc4\x99ki poziomym rz\xc4\x99dom p\xc5\x82yt z marmuru istryjskiego oraz pionowym kolumnom okien \xe2\x80\x93 prostok\xc4\x85tnych na parterze, zaokr\xc4\x85glonych na I pi\xc4\x99trze, w sali modlitw i owalnych na II pi\xc4\x99trze. Centralnie umieszczone drzwi, zosta\xc5\x82y zwie\xc5\x84czone \xc5\x82ukiem i obramione nadpro\xc5\xbcem. Wielok\xc4\x85tny wykusz, zbudowany w bocznej fasadzie, jest rozwi\xc4\x85zaniem typowym dla architektury weneckiej), okre\xc5\x9blanym w dialekcie terminem \xe2\x80\x9ediag\xc3\xb2\xe2\x80\x9d lub \xe2\x80\x9eliag\xc3\xb2\xe2\x80\x9d. Podobny do niego wykusz istnieje r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w Synagodze Hiszpa\xc5\x84skiej. W wykuszu, przeprutym trzema oknami, znajduje si\xc4\x99 bima. Na fasadzie synagogi widnieje marmurowa tablica, upami\xc4\x99tniaj\xc4\x85ca weneckich \xc5\xbbyd\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy zgin\xc4\x99li podczas I wojny \xc5\x9bwiatowej.\n_START_SECTION_\nWn\xc4\x99trze\n_START_PARAGRAPH_\nWn\xc4\x99trze ma ponad 4 m wysoko\xc5\x9bci i kszta\xc5\x82t prostok\xc4\x85ta. Prostok\xc4\x85tny jest r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc hol wej\xc5\x9bciowy do sali modlitw. Po jego prawej stronie znajduje si\xc4\x99 niewielki pok\xc3\xb3j do nauki i modlitwy, tzw. Midrasz Luzzatto (lub Jeshiva Luzzato), nale\xc5\xbc\xc4\x85cy do rodziny Luzzato i przeniesiony do tutejszej synagogi w 1836 roku z dawnej Scuoli Luzzato. Po lewej stronie holu znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 schody, prowadz\xc4\x85ce do sali g\xc5\x82\xc3\xb3wnej i do galerii dla kobiet, rozci\xc4\x85gaj\xc4\x85cej si\xc4\x99 wysoko, wzd\xc5\x82u\xc5\xbc holu wej\xc5\x9bciowego. Galeria by\xc5\x82a niegdy\xc5\x9b zamkni\xc4\x99ta kratami. Sufit pokrywaj\xc4\x85 rze\xc5\xbaby w drewnie i z\xc5\x82ocenia. Zosta\xc5\x82y one prawdopodobnie wykonane przez Andre\xc4\x99 Brustolona, kt\xc3\xb3ry pracowa\xc5\x82 w synagodze pod koniec XVII wieku. W kr\xc3\xb3tszych bokach sali znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 aron ha-kodesz oraz usytuowana naprzeciw niego bima. Takie ich rozmieszczenie wynika z tradycji sefardyjskiej. Bima, b\xc4\x99d\xc4\x85ca dzie\xc5\x82em Andrei Brustolona, stoi na wysokim pode\xc5\x9bcie. Zdobi\xc4\x85 j\xc4\x85 drobne motywy kwiatowe. Dwie spiralnie skr\xc4\x99cone kolumny, przypominaj\xc4\x85ce te ze \xc5\x9awi\xc4\x85tyni Salomona, podtrzymuj\xc4\x85 ci\xc4\x99\xc5\xbcki daszek akustyczny. Na m\xc3\xb3wnic\xc4\x99 prowadz\xc4\x85 z obu stron p\xc3\xb3\xc5\x82koliste schody._NEWLINE_Znajduj\xc4\x85cy si\xc4\x99 po przeciwnej stronie aron ha-kodesz kontrastuje poprzez sw\xc4\x85 og\xc3\xb3ln\xc4\x85 prostot\xc4\x99 z wystawn\xc4\x85 bim\xc4\x85. Jest zamkni\xc4\x99ty mosi\xc4\x99\xc5\xbcn\xc4\x85 bram\xc4\x85, b\xc4\x99d\xc4\x85c\xc4\x85 darem rabina Menachema, syna Majona Vivante z roku 5546 (1786). Na drzwiach aronu widnieje Dziesi\xc4\x99\xc4\x87 Przykaza\xc5\x84 i data 5542 (1782). \xc5\x9aciany i posadzk\xc4\x99 synagogi pokrywaj\xc4\x85 cenne marmury. Wystroju wn\xc4\x99trza dope\xc5\x82niaj\xc4\x85 holenderskie \xc5\xbcyrandole, mosi\xc4\x99\xc5\xbcne \xc5\x9bwieczniki oraz kunsztowne, srebrne lampy wisz\xc4\x85ce wok\xc3\xb3\xc5\x82 aron ha-kodesz.'