b'\n_START_ARTICLE_\nOperacje morskie w Cie\xc5\x9bninie Dardanelskiej\n_START_SECTION_\nPreludium\n_START_PARAGRAPH_\nW momencie wybuchu I wojny \xc5\x9bwiatowej Turcja osma\xc5\x84ska by\xc5\x82a krajem neutralnym, nie opowiedziawszy si\xc4\x99 jeszcze za \xc5\xbcadn\xc4\x85 ze stron konfliktu. Wielka Brytania mia\xc5\x82a d\xc5\x82ugie tradycje wp\xc5\x82yw\xc3\xb3w i du\xc5\xbce interesy w tym rejonie, ale w ostatnich czasach to Niemcy starali si\xc4\x99 pog\xc5\x82\xc4\x99bia\xc4\x87 przyjazne stosunki z Turcj\xc4\x85. Wielka Brytania niezbyt pomog\xc5\x82a swojej sprawie, kiedy po wybuchu wojny nie tylko zarekwirowa\xc5\x82a dwa wybudowane na zam\xc3\xb3wienie tureckie okr\xc4\x99ty liniowe (pancerniki), ale tak\xc5\xbce odm\xc3\xb3wi\xc5\x82a oddania zap\xc5\x82aty. W odpowiedzi na to, Niemcy przekazali Turcji dwa okr\xc4\x99ty wojenne: kr\xc4\x85\xc5\xbcownik liniowy SMS \xe2\x80\x9eGoeben\xe2\x80\x9d i kr\xc4\x85\xc5\xbcownik lekki SMS \xe2\x80\x9eBreslau\xe2\x80\x9d. Oba te okr\xc4\x99ty by\xc5\x82y obsadzone za\xc5\x82og\xc4\x85 niemieck\xc4\x85, ale otrzyma\xc5\x82y formalnie nowe nazwy: \xe2\x80\x9eYavuz Sultan Selim\xe2\x80\x9d i \xe2\x80\x9eMedili\xe2\x80\x9d i sta\xc5\x82y si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 si\xc5\x82\xc4\x85 marynarki tureckiej. W tym czasie \xe2\x80\x9eGoeben\xe2\x80\x9d by\xc5\x82 przez prawie rok zdecydowanie najpot\xc4\x99\xc5\xbcniejszym okr\xc4\x99tem na basenie Morza Czarnego._NEWLINE_W pa\xc5\xbadzierniku 1914 roku Turcja zamkn\xc4\x99\xc5\x82a cie\xc5\x9bnin\xc4\x99 Dardanelsk\xc4\x85 przed statkami kraj\xc3\xb3w Ententy. 28 pa\xc5\xbadziernika, jeszcze przed wypowiedzeniem wojny, turecka flota wzmocniona obecno\xc5\x9bci\xc4\x85 \xe2\x80\x9eGoebena\xe2\x80\x9d rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a regularne ataki na rosyjskie statki i instalacje brzegowe na Morzu Czarnym. Turcy zbombardowali Odess\xc4\x99 i Sewastopol, zatapiaj\xc4\x85c stawiacz min i kanonierk\xc4\x99. 2 listopada Rosja wypowiedzia\xc5\x82a wojn\xc4\x99 Turcji, a cztery dni p\xc3\xb3\xc5\xbaniej zrobi\xc5\x82a to tak\xc5\xbce Wielka Brytania. Po nieudanym tureckim ataku na Rosj\xc4\x99 przez Kaukaz w grudniu 1914 roku, rz\xc4\x85d rosyjski wys\xc5\x82a\xc5\x82 pro\xc5\x9bb\xc4\x99 o pomoc do rz\xc4\x85du Wielkiej Brytanii._NEWLINE_Winston Churchill, kt\xc3\xb3ry wtedy by\xc5\x82 Pierwszym Lordem Admiralicji, ju\xc5\xbc wcze\xc5\x9bniej planowa\xc5\x82 zdobycie kontroli nad Dardanelami. Pat na froncie zachodnim, rosyjska pro\xc5\x9bba o pomoc i ocena, \xc5\xbce Turcja jest s\xc5\x82abym przeciwnikiem, uczyni\xc5\x82y projekt kampanii w cie\xc5\x9bninie Dardanelskiej bardzo interesuj\xc4\x85cym._NEWLINE_11 stycznia, na \xc5\xbc\xc4\x85danie Churchilla, dow\xc3\xb3dca floty brytyjskiej na Morzu \xc5\x9ar\xc3\xb3dziemnym, wiceadmira\xc5\x82 Sackville Hamilton Carden, przedstawi\xc5\x82 plan zdobycia kontroli nad cie\xc5\x9bnin\xc4\x85, u\xc5\xbcywaj\xc4\x85c do tego si\xc5\x82y z\xc5\x82o\xc5\xbconej z pancernik\xc3\xb3w, okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych i tra\xc5\x82owc\xc3\xb3w. 13 stycznia plan ten zosta\xc5\x82 zatwierdzony przez gabinet brytyjski i Carden otrzyma\xc5\x82 do swojej dyspozycji dodatkowe okr\xc4\x99ty, kilka pancernik\xc3\xb3w generacji przeddrednot\xc3\xb3w, a tak\xc5\xbce najnowocze\xc5\x9bniejszy wtedy na \xc5\x9bwiecie pancernik HMS \xe2\x80\x9eQueen Elizabeth\xe2\x80\x9d i kr\xc4\x85\xc5\xbcownik liniowy HMS \xe2\x80\x9eInflexible\xe2\x80\x9d. Francja ze swojej strony do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82a si\xc4\x99 z dywizjonem czterech predrednot\xc3\xb3w, a Rosja wys\xc5\x82a\xc5\x82a jeden kr\xc4\x85\xc5\xbcownik ("Askold"), kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82 w drodze z Dalekiego Wschodu. \xc5\xbbaden z kraj\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rych okr\xc4\x99ty mia\xc5\x82y wzi\xc4\x85\xc4\x87 udzia\xc5\x82 w operacji morskiej, nie m\xc3\xb3g\xc5\x82 sobie pozwoli\xc4\x87, aby skierowa\xc4\x87 te\xc5\xbc tam oddzia\xc5\x82y l\xc4\x85dowe, a wi\xc4\x99c mia\xc5\x82a by\xc4\x87 to operacja tylko i wy\xc5\x82\xc4\x85cznie morska. Na pocz\xc4\x85tku lutego zorientowano si\xc4\x99 jednak, \xc5\xbce jakie\xc5\x9b oddzia\xc5\x82y l\xc4\x85dowe b\xc4\x99d\xc4\x85 potrzebne i otrzymano jeden oddzia\xc5\x82 kr\xc3\xb3lewskich marines, a tak\xc5\xbce skierowano do Egiptu ostatni\xc4\x85 dost\xc4\x99pn\xc4\x85 dywizj\xc4\x99 brytyjsk\xc4\x85, 29. Dywizj\xc4\x99 Piechoty. W Egipcie przebywali ju\xc5\xbc na szkoleniu \xc5\xbco\xc5\x82nierze australijscy i nowozelandzcy (korpus ANZAC) i postanowiono, \xc5\xbce do\xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85 oni do operacji, je\xc5\xbceli b\xc4\x99d\xc4\x85 potrzebni. Spodziewano si\xc4\x99 jednak, \xc5\xbce piechota b\xc4\x99dzie potrzebna jedynie do okupacji Konstantynopola, a nie w trakcie przejmowania kontroli nad cie\xc5\x9bnin\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nPrze\xc5\x82amywanie blokady\n_START_PARAGRAPH_\nJu\xc5\xbc 3 listopada 1914 na rozkaz Churchilla flota brytyjska przeprowadzi\xc5\x82a pierwszy atak w Dardanelach, po rozpocz\xc4\x99ciu wojny pomi\xc4\x99dzy Rosj\xc4\x85 a Turcj\xc4\x85. W ataku, kt\xc3\xb3ry odby\xc5\x82 si\xc4\x99 jeszcze przed oficjalnym wypowiedzeniem wojny przez Angli\xc4\x99, wzi\xc4\x99\xc5\x82y udzia\xc5\x82 2 angielskie kr\xc4\x85\xc5\xbcowniki liniowe i jeden przestarza\xc5\x82y francuski pancernik \xe2\x80\x9eVerite\xe2\x80\x9d. Zadaniem ataku by\xc5\x82o sprawdzenie stanu tureckich umocnie\xc5\x84, a tak\xc5\xbce czego mo\xc5\xbcna si\xc4\x99 spodziewa\xc4\x87 ze strony obro\xc5\x84c\xc3\xb3w. Rezultaty z punktu widzenia Brytyjczyk\xc3\xb3w by\xc5\x82y bardzo zach\xc4\x99caj\xc4\x85ce, po zaledwie dwudziestominutowym bombardowaniu fortu w Sedd el Bahr jeden z pocisk\xc3\xb3w trafi\xc5\x82 w magazyn amunicyjny. Powsta\xc5\x82a eksplozja uszkodzi\xc5\x82a (ale nie zniszczy\xc5\x82a) 10 dzia\xc5\x82 tureckich i zabi\xc5\x82a 86 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy. \xc5\x81\xc4\x85czne straty po stronie tureckiej wynios\xc5\x82y 150 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy, w tym 40 Niemc\xc3\xb3w._NEWLINE_Dardanele by\xc5\x82y bronione przez system ufortyfikowanej i mobilnej artylerii, ulokowanej w trzech systemach obronnych \xe2\x80\x93 zewn\xc4\x99trznym, \xc5\x9brodkowym i wewn\xc4\x99trznym. Strefa zewn\xc4\x99trzna by\xc5\x82a po\xc5\x82o\xc5\xbcona przy samych wej\xc5\x9bciach do cie\xc5\x9bnin i mia\xc5\x82a si\xc4\x99 okaza\xc4\x87 bardzo podatna na bombardowania, a strefa wewn\xc4\x99trzna, po\xc5\x82o\xc5\xbcona by\xc5\x82a w najw\xc4\x99\xc5\xbcszych miejscach cie\xc5\x9bnin w okolicach \xc3\x87anakkale. Poza stref\xc4\x85 wewn\xc4\x99trzn\xc4\x85 cie\xc5\x9bniny nie by\xc5\x82y ju\xc5\xbc aktywnie bronione, ale po\xc5\x82o\xc5\xbcono tam 10 p\xc3\xb3l minowych, w kt\xc3\xb3rych \xc5\x82\xc4\x85cznie znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 370 min._NEWLINE_Operacja, kt\xc3\xb3ra ostatecznie sta\xc5\x82a si\xc4\x99 dziesi\xc4\x99ciomiesi\xc4\x99czn\xc4\x85 wojn\xc4\x85 na wyniszczenie, rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 o 7.30 rano, 19 lutego 1915 r. Dwa niszczyciele zosta\xc5\x82y wys\xc5\x82ane na zwiady, w ich kierunku otworzy\xc5\x82a ogie\xc5\x84 bateria dzia\xc5\x82 24 cm z baterii Kum Kale o godzinie 7.58. Dwa pancerniki podesz\xc5\x82y bli\xc5\xbcej baterii i rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y z ni\xc4\x85 pojedynek ogniowy, pierwsze brytyjskie strza\xc5\x82y pad\xc5\x82y o 9.51 z okr\xc4\x99tu HMS \xe2\x80\x9eCornwallis\xe2\x80\x9d. Dzie\xc5\x84 ten nie przyni\xc3\xb3s\xc5\x82 jednak tak spektakularnego rezultatu jak test z 3 listopada._NEWLINE_Nast\xc4\x99pna operacja odby\xc5\x82a si\xc4\x99 sze\xc5\x9b\xc4\x87 dni p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, ju\xc5\xbc 25 lutego. Tym razem Turcy ewakuowali lini\xc4\x99 obrony zewn\xc4\x99trznej i flota brytyjska wesz\xc5\x82a w g\xc5\x82\xc4\x85b cie\xc5\x9bnin. Oddzia\xc5\x82y desantowe kr\xc3\xb3lewskich marines wyl\xc4\x85dowa\xc5\x82y przy Sedd El Bahr i Kum Kale, wysadzaj\xc4\x85c tamtejsze fortyfikacje prawie bez oporu wroga. 1 marca 4 pancerniki przeprowadzi\xc5\x82y bombardowanie \xc5\x9brodkowej linii obrony._NEWLINE_Nie by\xc5\x82o prawie \xc5\xbcadnych post\xc4\x99p\xc3\xb3w przy czyszczeniu p\xc3\xb3l minowych. Tra\xc5\x82owce, kt\xc3\xb3re przeznaczono na t\xc4\x99 operacj\xc4\x99, by\xc5\x82y nieopancerzonymi trawlerami z cywilnymi za\xc5\x82ogami, kt\xc3\xb3re odm\xc3\xb3wi\xc5\x82y pracy pod ostrza\xc5\x82em wroga. Dodatkowo utrudnia\xc5\x82y prac\xc4\x99 silne pr\xc4\x85dy wyst\xc4\x99puj\xc4\x85ce w cie\xc5\x9bninach. Taka sytuacja doda\xc5\x82a Turkom ducha bojowego. Kiedy Brytyjczycy przeprowadzili nast\xc4\x99pny rajd na zewn\xc4\x99trzn\xc4\x85 lini\xc4\x99 obrony, marines zastali tam tym razem bojowo nastawionych obro\xc5\x84c\xc3\xb3w i stracili w ataku 23 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy._NEWLINE_Zdecydowano si\xc4\x99 wreszcie skorzysta\xc4\x87 z pomocy \xe2\x80\x9eQueen Elizabeth\xe2\x80\x9d. Okr\xc4\x99t ten zbombardowa\xc5\x82 najpierw wewn\xc4\x99trzn\xc4\x85 lini\xc4\x99 obrony, strzelaj\xc4\x85c przez ca\xc5\x82y p\xc3\xb3\xc5\x82wysep od strony Morza Egejskiego, ale p\xc3\xb3\xc5\xbaniej wszed\xc5\x82 w g\xc5\x82\xc4\x85b cie\xc5\x9bnin i kontynuowa\xc5\x82 atak z tej pozycji. W nocy 13 marca zrobiono pr\xc3\xb3b\xc4\x99 rozminowania cie\xc5\x9bnin, do akcji pod os\xc5\x82on\xc4\x85 nocy przyst\xc4\x85pi\xc5\x82o sze\xc5\x9b\xc4\x87 tra\xc5\x82owc\xc3\xb3w ubezpieczanych przez kr\xc4\x85\xc5\xbcownik HMS \xe2\x80\x9eAmethyst\xe2\x80\x9d, jednak pomimo ciemno\xc5\x9bci baterie tureckie otworzy\xc5\x82y bardzo skuteczny ogie\xc5\x84, uszkadzaj\xc4\x85c cztery tra\xc5\x82owce i bardzo ci\xc4\x99\xc5\xbcko uszkadzaj\xc4\x85c prowadz\xc4\x85cy je kr\xc4\x85\xc5\xbcownik._NEWLINE_Po fiasku tej operacji admira\xc5\x82 Carden z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 dymisj\xc4\x99 15 marca i dow\xc3\xb3dztwo przej\xc4\x85\xc5\x82 kontradmira\xc5\x82 John de Robeck, kt\xc3\xb3ry otrzyma\xc5\x82 zgod\xc4\x99 na przeprowadzenie ostatecznego ataku w ci\xc4\x85gu dnia, u\xc5\xbcywaj\xc4\x85c wszystkich mo\xc5\xbcliwych okr\xc4\x99t\xc3\xb3w, z tra\xc5\x82owcami operuj\xc4\x85cymi pod bezpo\xc5\x9bredni\xc4\x85 os\xc5\x82on\xc4\x85 ca\xc5\x82ej floty.\n_START_SECTION_\nOperacje okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych\n_START_PARAGRAPH_\nAtaki brytyjskich okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 ju\xc5\xbc w 1914 roku, jeszcze przed oficjalnym rozpocz\xc4\x99ciem ca\xc5\x82ej kampanii. 13 grudnia, brytyjski okr\xc4\x99t podwodny HMS B11 wszed\xc5\x82 w cie\xc5\x9bniny skutecznie unikaj\xc4\x85c pi\xc4\x99ciu pas\xc3\xb3w p\xc3\xb3l minowych i storpedowa\xc5\x82 bardzo stary, bo zbudowany w 1874 roku turecki pancernik "Mesudiye", kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82 zakotwiczony jako p\xc5\x82ywaj\xc4\x85ca bateria w zatoce Sari Sighlar na po\xc5\x82udnie od \xc3\x87anakkale. "Mesudiye" wywr\xc3\xb3ci\xc5\x82 si\xc4\x99 10 minut p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 z jego za\xc5\x82ogi licz\xc4\x85cej 673 marynarzy znalaz\xc5\x82a si\xc4\x99 w potrzasku pod przewr\xc3\xb3conym kad\xc5\x82ubem. Sta\xc5\x82o si\xc4\x99 to w wodzie na tyle p\xc5\x82ytkiej, \xc5\xbce wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 kad\xc5\x82uba wystawa\xc5\x82a nad wod\xc4\x99 i wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 za\xc5\x82ogi zosta\xc5\x82a uratowana \xe2\x80\x93 w ataku tym zgin\xc4\x99\xc5\x82o tylko 37 os\xc3\xb3b._NEWLINE_Akcja ta by\xc5\x82a du\xc5\xbcym sukcesem Royal Navy, dowodz\xc4\x85cy B11 kapitan Norman Holbrook otrzyma\xc5\x82 za ni\xc4\x85 order Victoria Cross (pierwszy VC przyznany oficerowi marynarki w czasie I wojny \xc5\x9bwiatowej), odznaczenia otrzyma\xc5\x82o tak\xc5\xbce 12 innych cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w za\xc5\x82ogi._NEWLINE_W akcjach poprzedzaj\xc4\x85cych w\xc5\x82a\xc5\x9bciwe operacje morskie uczestniczy\xc5\x82y tak\xc5\xbce francuskie okr\xc4\x99ty podwodne. 15 stycznia 1915 roku francuski okr\xc4\x99t "Saphir" przep\xc5\x82yn\xc4\x85\xc5\x82 przez cie\xc5\x9bniny, mijaj\xc4\x85c po drodze 10 p\xc3\xb3l minowych, ale wp\xc5\x82yn\xc4\x85\xc5\x82 na mielizn\xc4\x99 w okolicy Nagara. Wed\xc5\x82ug r\xc3\xb3\xc5\xbcnych opis\xc3\xb3w zosta\xc5\x82 on p\xc3\xb3\xc5\xbaniej zatopiony przez za\xc5\x82og\xc4\x99 lub turecki ogie\xc5\x84 \xe2\x80\x93 zgin\xc4\x99\xc5\x82o przy tym 14 marynarzy, a 13 dosta\xc5\x82o si\xc4\x99 do niewoli._NEWLINE_17 kwietnia HMS E15 pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 przej\xc5\x9b\xc4\x87 przez cie\xc5\x9bniny, ale zszed\xc5\x82 zbyt g\xc5\x82\xc4\x99boko i zosta\xc5\x82 zniesiony przez silny pr\xc4\x85d morski na mielizn\xc4\x99 przy Kepez na po\xc5\x82udniowym ko\xc5\x84cu zatoki Sari Sighlar, tu\xc5\xbc pod dzia\xc5\x82ami baterii Dardanos. 7 marynarzy zgin\xc4\x99\xc5\x82o, a reszta dosta\xc5\x82a si\xc4\x99 do niewoli. E15 stanowi\xc5\x82 cenn\xc4\x85 zdobycz dla Turk\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy kilkakrotnie ponawiali pr\xc3\xb3by \xc5\x9bci\xc4\x85gni\xc4\x99cia go z mielizny, ale Brytyjczycy po wielu pr\xc3\xb3bach zd\xc4\x85\xc5\xbcyli go zniszczy\xc4\x87 zanim do tego dosz\xc5\x82o._NEWLINE_Pierwszym okr\xc4\x99tem podwodnym, kt\xc3\xb3remu uda\xc5\x82o si\xc4\x99 przej\xc5\x9b\xc4\x87 przez Dardanele, by\xc5\x82 australijski HMAS AE2, kt\xc3\xb3ry dokona\xc5\x82 tego 25 kwietnia, w dzie\xc5\x84 rozpocz\xc4\x99cia desant\xc3\xb3w w zatoce Anzac i zatoce Helles. AE2, pod dow\xc3\xb3dztwem kapitana Stokera, mia\xc5\x82 kilka okazji, aby zatopi\xc4\x87 warto\xc5\x9bciowe dla Turk\xc3\xb3w okr\xc4\x99ty, ale okaza\xc5\x82o si\xc4\x99, \xc5\xbce wszystkie jego torpedy mia\xc5\x82y defekty. 30 kwietnia AE2 zosta\xc5\x82 zatopiony przez turecki torpedowiec w zatoce Artaki i jego za\xc5\x82oga dosta\xc5\x82a si\xc4\x99 do niewoli._NEWLINE_Drugi okr\xc4\x99t podwodny, kt\xc3\xb3remu uda\xc5\x82o si\xc4\x99 przej\xc5\x9b\xc4\x87 przez cie\xc5\x9bniny, mia\xc5\x82 wi\xc4\x99cej szcz\xc4\x99\xc5\x9bcia. 27 kwietnia HMS E14 pod dow\xc3\xb3dztwem Edwarda Boyle\xe2\x80\x99a przeszed\xc5\x82 na Morze Marmara i przez trzy tygodnie sia\xc5\x82 tam zamieszanie i zniszczenie w najbardziej chyba udanej akcji ca\xc5\x82ej kampanii morskiej. O ile liczba i warto\xc5\x9b\xc4\x87 zatopionych przez niego statk\xc3\xb3w by\xc5\x82a stosunkowo niska, efekt psychologiczny i wp\xc5\x82yw na morale Turk\xc3\xb3w by\xc5\x82 nie do przecenienia. Po powrocie do bazy Boyle otrzyma\xc5\x82 Victoria Cross, a p\xc3\xb3\xc5\xbaniej jeszcze kilkakrotnie z powodzeniem przechodzi\xc5\x82 na Morze Marmara, za\xc5\x9b 21 lipca uda\xc5\x82o mu si\xc4\x99 skutecznie przebi\xc4\x87 si\xc4\x99 przez cie\xc5\x9bniny, pomimo nowej sieci przeciwko okr\xc4\x99tom podwodnym zamontowanej przez Turk\xc3\xb3w._NEWLINE_Innym brytyjskim okr\xc4\x99tem podwodnym, kt\xc3\xb3ry z powodzeniem dosta\xc5\x82 si\xc4\x99 na Morze Marmara, by\xc5\x82 HMS E11. Okr\xc4\x99t ten pod dow\xc3\xb3dztwem Martina Nasmitha zatopi\xc5\x82 lub uszkodzi\xc5\x82 11 statk\xc3\xb3w, z czego a\xc5\xbc trzy w jednym dniu: 24 maja w porcie Rodosko, a 8 sierpnia E11 storpedowa\xc5\x82 turecki stary pancernik "Heireddin Barbarossa"._NEWLINE_Z pok\xc5\x82ad\xc3\xb3w okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych wysy\xc5\x82ani byli tak\xc5\xbce na l\xc4\x85d \xc5\xbco\xc5\x82nierze w celach dywersyjnych. 8 wrze\xc5\x9bnia porucznik H.V. Lyon pop\xc5\x82yn\xc4\x85\xc5\x82 z pok\xc5\x82adu HMS E2 w kierunku mostu kolejowego w pobli\xc5\xbcu K\xc3\xbc\xc3\xa7\xc3\xbck\xc3\xa7ekmece z zadaniem jego zniszczenia. Most zosta\xc5\x82 rzeczywi\xc5\x9bcie zniszczony, ale porucznik Lyon nie powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 z akcji. Przeprowadzono te\xc5\xbc kilka operacji maj\xc4\x85cych na celu utrudnienie komunikacji kolejowej w rejonie zatoki Izmit. W nocy 20 sierpnia porucznik D\xe2\x80\x99Oyly Hughes pop\xc5\x82yn\xc4\x85\xc5\x82 z pok\xc5\x82adu E11 i wysadzi\xc5\x82 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 linii kolejowej, za co otrzyma\xc5\x82 Distinguished Service Order. 17 lipca HMS E7, w tym samym rejonie ostrzela\xc5\x82 szyny kolejowe i ogniem dzia\xc5\x82a uszkodzi\xc5\x82 dwa poci\xc4\x85gi, kt\xc3\xb3re zosta\xc5\x82y zmuszone do zatrzymania si\xc4\x99._NEWLINE_Po sukcesach brytyjskich tak\xc5\xbce francuskie okr\xc4\x99ty podwodne nadal pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82y przedrze\xc4\x87 si\xc4\x99 na Morze Marmara. "Joule" pr\xc3\xb3buj\xc4\x85cy tego dokona\xc4\x87 1 maja wszed\xc5\x82 na min\xc4\x99 i zaton\xc4\x85\xc5\x82, a 27 lipca prawie si\xc4\x99 to uda\xc5\x82o "Marriote", zosta\xc5\x82 on jednak zatrzymany przez sie\xc4\x87 (t\xc4\x85 sam\xc4\x85, kt\xc3\xb3rej uda\xc5\x82o si\xc4\x99 wcze\xc5\x9bniej unikn\xc4\x85\xc4\x87 E14) i zmuszony do wynurzenia si\xc4\x99. Po ostrzelaniu przez nieprzyjaciela za\xc5\x82oga zosta\xc5\x82a zmuszona do samozatopienia okr\xc4\x99tu._NEWLINE_Pierwszym francuskim okr\xc4\x99tem podwodnym, kt\xc3\xb3remu uda\xc5\x82o si\xc4\x99 przej\xc5\x9b\xc4\x87 przez cie\xc5\x9bniny, by\xc5\x82 \xe2\x80\x9eTurquoise\xe2\x80\x9d, jednak w czasie powrotu wp\xc5\x82yn\xc4\x85\xc5\x82 na mielizn\xc4\x99 i nieuszkodzony zosta\xc5\x82 przechwycony przez Turk\xc3\xb3w. Ca\xc5\x82a za\xc5\x82oga zosta\xc5\x82a wzi\xc4\x99ta do niewoli, w r\xc4\x99ce nieprzyjaciela dosta\xc5\x82y si\xc4\x99 te\xc5\xbc tajne plany przysz\xc5\x82ych operacji \xe2\x80\x93 mi\xc4\x99dzy innymi planowane spotkanie z HMS E20. Na spotkanie E20 uda\xc5\x82 si\xc4\x99 niemiecki okr\xc4\x99t podwodny UB-14, kt\xc3\xb3ry storpedowa\xc5\x82 E20. "Turquoise" zosta\xc5\x82 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej \xc5\x9bci\xc4\x85gni\xc4\x99ty z mielizny i w\xc5\x82\xc4\x85czony do floty tureckiej, nazwany "Onbasi M\xc3\xbcstecip", na cze\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\xbco\xc5\x82nierza, kt\xc3\xb3rego celny ogie\xc5\x84 zmusi\xc5\x82 francuskiego dow\xc3\xb3dc\xc4\x99 do poddania si\xc4\x99._NEWLINE_Operacje okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych na Morzu Marmara by\xc5\x82y jedynym znacz\xc4\x85cym sukcesem aliant\xc3\xb3w w czasie ca\xc5\x82ej bitwy o Gallipoli. Pomi\xc4\x99dzy kwietniem 1915 a styczniem 1916 brytyjskie okr\xc4\x99ty podwodne zatopi\xc5\x82y dwa pancerniki, jeden niszczyciel, pi\xc4\x99\xc4\x87 kanonierek, dziewi\xc4\x99\xc4\x87 transporter\xc3\xb3w wojska, siedem statk\xc3\xb3w zaopatrzeniowych, 35 parowc\xc3\xb3w i 188 mniejszych statk\xc3\xb3w. Turcy zostali zmuszeni do porzucenia Morza Marmara jako trasy zaopatrzeniowej.'