b'\n_START_ARTICLE_\nVickers Valiant\n_START_SECTION_\nProjekt\n_START_PARAGRAPH_\nW 1947, kiedy podstaw\xc4\x85 brytyjskiego lotnictwa bombowego by\xc5\x82y wci\xc4\x85\xc5\xbc wywodz\xc4\x85ce si\xc4\x99 z wojny 4-silnikowe bombowce o nap\xc4\x99dzie t\xc5\x82okowym, przede wszystkim Avro Lincoln, brytyjskie Ministerstwo Obrony postawi\xc5\x82o firmom lotniczym ambitne wymagania B.35/46 opracowania nowego bombowca odrzutowego o pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci 930 km/h, pu\xc5\x82apie operacyjnym 15 000 m, zasi\xc4\x99gu 5500 km i ud\xc5\xbawigu bomb 4500 kg. Opr\xc3\xb3cz zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w Vickers-Armstrong, prace projektowe podj\xc4\x99to te\xc5\xbc w firmach Avro i Handley Page. Doprowadzi\xc5\x82y one do powstania trzech bombowc\xc3\xb3w serii "V" \xe2\x80\x93 Handley Page Victor, Avro Vulcan i Vickers Valiant._NEWLINE_Zar\xc3\xb3wno Handley Page i Avro przedstawi\xc5\x82y nieortodoksyjne projekty bombowc\xc3\xb3w o nowoczesnych rozwi\xc4\x85zaniach technicznych i wysokich osi\xc4\x85gach. Brytyjski sztab lotnictwa postanowi\xc5\x82 zam\xc3\xb3wi\xc4\x87 oba typy, na wypadek niepowodzenia jednego z nich. Projekt Vickersa zosta\xc5\x82 pocz\xc4\x85tkowo odrzucony jako zbyt konserwatywny. Jednak\xc5\xbce, na skutek energicznego lobbingu g\xc5\x82\xc3\xb3wnego projektanta Vickersa, George Edwardsa w Ministerstwie Lotnictwa, dopuszczono tak\xc5\xbce cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo zmieniony projekt Vickersa, dostosowuj\xc4\x85c do niego specyfikacj\xc4\x99 B.9/48. Jako g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 jego zalet\xc4\x99 potraktowano przewidywany szybszy czas dostarczenia samolot\xc3\xb3w, ni\xc5\xbc u konkurencji, borykaj\xc4\x85cej si\xc4\x99 z nowymi rozwi\xc4\x85zaniami. W efekcie, podj\xc4\x99to bezprecedensow\xc4\x85 ju\xc5\xbc p\xc3\xb3\xc5\xbaniej decyzj\xc4\x99 zam\xc3\xb3wienia a\xc5\xbc trzech typ\xc3\xb3w samolot\xc3\xb3w dla wype\xc5\x82nienia tych samych zada\xc5\x84, w tym samolotu Vickersa jako przewidywany sprz\xc4\x99t przej\xc5\x9bciowy._NEWLINE_Pierwszy prototyp samolotu o oznaczeniu fabrycznym Vickers typ 660, numer WB210, wykona\xc5\x82 pierwszy lot 18 maja 1951, zgodnie z uzgodnionym terminem. Miesi\xc4\x85c p\xc3\xb3\xc5\xbaniej otrzyma\xc5\x82 oficjaln\xc4\x85 nazw\xc4\x99 Valiant. Prototyp uleg\xc5\x82 katastrofie w styczniu 1952 na skutek po\xc5\xbcaru silnika w locie (1 ofiara), lecz w kwietniu oblatano drugi prototyp._NEWLINE_Pierwszy samolot seryjny w wariancie Valiant B.1 (Bomber Mark 1) zosta\xc5\x82 oblatany w grudniu 1953 i dostarczony wojsku w styczniu 1955. Wyprzedzaj\xc4\x85c w ten spos\xc3\xb3b pozosta\xc5\x82e bombowce "V", zapocz\xc4\x85tkowa\xc5\x82 komponent lotniczy brytyjskich si\xc5\x82 odstraszania nuklearnego.\n_START_SECTION_\nWersje\n_START_PARAGRAPH_\n\xc5\x81\xc4\x85cznie z trzema prototypami, zbudowano 107 samolot\xc3\xb3w Valiant. 39 samolot\xc3\xb3w zbudowano w wersji bombowej B.1, z tego pi\xc4\x99\xc4\x87 przedprodukcyjnych samolot\xc3\xb3w Typ 674 i 34 samoloty ostatecznego wariantu produkcyjnego Typ 706 (wed\xc5\x82ug innych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82, zbudowano 36 samolot\xc3\xb3w bombowych). Typ 674 by\xc5\x82 nap\xc4\x99dzany 4 silnikami Rolls-Royce Avon RA.14 o ci\xc4\x85gu po 42,3 kN (4310 kg), a Typ 706 silnikami Avon RA.28 204 lub 205 o ci\xc4\x85gu 46,7 kN (4760 kg)._NEWLINE_Dalsze 8 samolot\xc3\xb3w (wed\xc5\x82ug innych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 11) zbudowano w wersji bombowo-rozpoznawczej B(PR).1. Wersja ta mog\xc5\x82a mie\xc4\x87 w komorze bombowej zamontowan\xc4\x85 platform\xc4\x99 mieszcz\xc4\x85c\xc4\x85 12 kamer r\xc3\xb3\xc5\xbcnych typ\xc3\xb3w. Kolejne 13 samolot\xc3\xb3w uko\xc5\x84czono w wersji bombowo-rozpoznawczej Typ 733 Valiant B.PR(K).1, mog\xc4\x85cej tak\xc5\xbce s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc4\x87 jako powietrzny tankowiec. Ostatnie 44 samoloty zbudowano jako powietrzne tankowce Typ 758 Valiant B(K).1. Mog\xc5\x82y one tak\xc5\xbce s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc4\x87 jako bombowce po demonta\xc5\xbcu zbiornik\xc3\xb3w w komorze bombowej i aparatury tankuj\xc4\x85cej. Prawdopodobnie samoloty te otrzyma\xc5\x82y aparatur\xc4\x99 do tankowania dopiero od 1959 roku. Produkcja wszystkich Valiant\xc3\xb3w zako\xc5\x84czy\xc5\x82a si\xc4\x99 w sierpniu 1957. Co najmniej 7 samolot\xc3\xb3w zosta\xc5\x82o p\xc3\xb3\xc5\xbaniej przebudowanych na samoloty walki radioelektronicznej (wariant RCM), wyposa\xc5\xbcone w generatory zak\xc5\x82\xc3\xb3ce\xc5\x84 i inny sprz\xc4\x99t._NEWLINE_Zbudowano tak\xc5\xbce jeden prototyp znacznie ulepszonej wersji Valiant B.2, przeznaczonej pocz\xc4\x85tkowo do wyszukiwania i wskazywania cel\xc3\xb3w ("pathfinder"). By\xc5\x82 on dostosowany do latania na niskich pu\xc5\x82apach, ze wzmocnion\xc4\x85 struktur\xc4\x85 p\xc5\x82atowca. Zam\xc3\xb3wiono 17 sztuk tego wariantu w 1952, lecz po anulowaniu programu uko\xc5\x84czony zosta\xc5\x82 tylko jeden, oblatany we wrze\xc5\x9bniu 1953.\n_START_SECTION_\nS\xc5\x82u\xc5\xbcba\n_START_PARAGRAPH_\nPierwsz\xc4\x85 jednostk\xc4\x85 bombow\xc4\x85 Kr\xc3\xb3lewskich Si\xc5\x82 Powietrznych (RAF) wyposa\xc5\xbcon\xc4\x85 w Vickersy Valianty, zarazem pierwsz\xc4\x85 wyposa\xc5\xbcon\xc4\x85 w bombowce strategiczne, by\xc5\x82a 138. Eskadra (No. 138 Squadron, od lipca 1955 roku). W okresie najwi\xc4\x99kszej popularno\xc5\x9bci Valianty stanowi\xc5\x82y wyposa\xc5\xbcenie co najmniej siedmiu eskadr._NEWLINE_Valiant by\xc5\x82 pierwszym bombowcem serii "V", kt\xc3\xb3ry zosta\xc5\x82 u\xc5\xbcyty bojowo, podczas angielsko-francusko-izraelskiej interwencji w Egipcie o Kana\xc5\x82 Sueski w 1956 roku. W ramach Operacji Muszkieter Valianty, dzia\xc5\x82aj\xc4\x85c z bazy na Malcie, bombardowa\xc5\x82y cele w Egipcie bombami konwencjonalnymi. By\xc5\x82o to tak\xc5\xbce jedyne zastosowanie bojowe bombowc\xc3\xb3w serii "V" do czasu wojny o Falklandy i u\xc5\xbcycia w niej samolot\xc3\xb3w Avro Vulcan. Pomimo braku przeciwdzia\xc5\x82ania egipskiego i zrzucenia 856 (lub 942) ton bomb, jedynie trzy z siedmiu lotnisk, kt\xc3\xb3re by\xc5\x82y g\xc5\x82\xc3\xb3wnymi celami, zosta\xc5\x82o powa\xc5\xbcnie uszkodzonych. Wynika\xc5\x82o to cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo z wyszkolenia za\xc5\x82\xc3\xb3g g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w kierunku atak\xc3\xb3w nuklearnych. Po tej operacji, RAF ponownie zacz\xc4\x85\xc5\x82 k\xc5\x82a\xc5\x9b\xc4\x87 nacisk tak\xc5\xbce na szkolenie za\xc5\x82\xc3\xb3g bombowc\xc3\xb3w strategicznych w kierunku bombardowa\xc5\x84 konwencjonalnych._NEWLINE_Valiant B.1 z 49. Eskadry RAF-u (No. 49 Squadron) by\xc5\x82 samolotem, kt\xc3\xb3ry zrzuci\xc5\x82 pierwsz\xc4\x85 brytyjsk\xc4\x85 bomb\xc4\x99 atomow\xc4\x85 Blue Danube na poligonie w Australii 11 pa\xc5\xbadziernika 1956 roku. Kilka miesi\xc4\x99cy p\xc3\xb3\xc5\xbaniej Valiant B(K).1 z tej samej eskadry zrzuci\xc5\x82 pierwsz\xc4\x85 brytyjsk\xc4\x85 bomb\xc4\x99 wodorow\xc4\x85 Green Granite Small nad Pacyfikiem. Pr\xc3\xb3ba tej bomby nie by\xc5\x82a jednak do ko\xc5\x84ca udana. W pe\xc5\x82ni udan\xc4\x85 pr\xc3\xb3b\xc4\x99 przeprowadzono w kwietniu 1958 roku z bomb\xc4\x85 wodorow\xc4\x85 Green Granite Large. Dalsze pr\xc3\xb3by prowadzono do listopada 1958 roku, kiedy rz\xc4\x85d brytyjski zdecydowa\xc5\x82 o zaprzestaniu test\xc3\xb3w atomowych._NEWLINE_Pocz\xc4\x85tkowo Valianty pozostawiono w srebrnym kolorze, lecz po wyposa\xc5\xbceniu w bro\xc5\x84 atomow\xc4\x85 otrzyma\xc5\x82y specjalne bia\xc5\x82e malowanie, maj\xc4\x85ce chroni\xc4\x87 od b\xc5\x82ysku wybuchu j\xc4\x85drowego._NEWLINE_Vickersy Valianty pocz\xc4\x85tkowo przeznaczono do roli strategicznych bombowc\xc3\xb3w przenosz\xc4\x85cych bro\xc5\x84 atomow\xc4\x85, lecz na pocz\xc4\x85tku lat 60. zast\xc4\x85pi\xc5\x82y je w tej roli nowocze\xc5\x9bniejsze Victory i Vulcany. Po tym okresie trzy eskadry Valiant\xc3\xb3w przeznaczono do taktycznego bombardowania konwencjonalnego, a maszyny dalszych dwu przekszta\xc5\x82cono na powietrzne tankowce. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 samolot\xc3\xb3w s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82a nadal jako samoloty rozpoznania strategicznego._NEWLINE_Jako bombowce taktyczne, na skutek wzrastaj\xc4\x85cej skuteczno\xc5\x9bci rakiet przeciwlotniczych przeciw celom na du\xc5\xbcej wysoko\xc5\x9bci, Valianty musia\xc5\x82y operowa\xc4\x87 na ma\xc5\x82ym pu\xc5\x82apie. Wyraz temu da\xc5\x82a zmiana malowania na dwukolorowy kamufla\xc5\xbc. Loty na ma\xc5\x82ej wysoko\xc5\x9bci, po\xc5\x82\xc4\x85czone z omijaniem przeszk\xc3\xb3d terenowych, okaza\xc5\x82y si\xc4\x99 jednak na d\xc5\x82u\xc5\xbcsz\xc4\x85 met\xc4\x99 zab\xc3\xb3jcze dla Valiant\xc3\xb3w, projektowanych jako wysoko\xc5\x9bciowe bombowce strategiczne. Po serii wypadk\xc3\xb3w okaza\xc5\x82o si\xc4\x99, \xc5\xbce g\xc5\x82\xc3\xb3wne d\xc5\xbawigary skrzyde\xc5\x82 uleg\xc5\x82y nadmiernemu zm\xc4\x99czeniu materia\xc5\x82u na skutek du\xc5\xbcych obci\xc4\x85\xc5\xbce\xc5\x84. Pomimo \xc5\xbce samoloty by\xc5\x82y wci\xc4\x85\xc5\xbc u\xc5\xbcyteczne, zw\xc5\x82aszcza w wersji tankowca, zdecydowano, \xc5\xbce wymiana d\xc5\xbawigar\xc3\xb3w jest nieop\xc5\x82acalna w perspektywie nied\xc5\x82ugiej przewidywanej dalszej s\xc5\x82u\xc5\xbcby samolot\xc3\xb3w. Flot\xc4\x99 Valiant\xc3\xb3w uziemiono w pa\xc5\xbadzierniku 1964 i oficjalnie wycofano z eksploatacji w styczniu 1965 roku._NEWLINE_Valiant by\xc5\x82 ostatnim samolotem zaprojektowanym w zak\xc5\x82adach Vickers, kt\xc3\xb3re nast\xc4\x99pnie wr\xc3\xb3ci\xc5\x82y do innej produkcji militarnej. Obecnie w muzeum pozostaje jeden Valiant (w Hendon w Londynie).\n_START_SECTION_\nOpis techniczny\n_START_PARAGRAPH_\nMetalowy g\xc3\xb3rnop\xc5\x82at o konstrukcji konwencjonalnej. Skrzyd\xc5\x82o o zmiennym skosie: 45 stopni przy kad\xc5\x82ubie i 24 stopnie w pozosta\xc5\x82ej cz\xc4\x99\xc5\x9bci (compound sweep), usterzenie klasyczne. Za\xc5\x82oga 5-osobowa w ci\xc5\x9bnieniowej kabinie w nosie samolotu (dw\xc3\xb3ch pilot\xc3\xb3w, dw\xc3\xb3ch nawigator\xc3\xb3w i operator urz\xc4\x85dze\xc5\x84 elektronicznych). Obaj piloci dysponowali fotelami katapultowymi. Uzbrojenie w komorze bombowej w kad\xc5\x82ubie. Nap\xc4\x99d: 4 silniki odrzutowe Rolls-Royce Avon umieszczone u nasady skrzyde\xc5\x82, wloty powietrza w skrzyd\xc5\x82ach.'