b'\n_START_ARTICLE_\nPrimitivo\n_START_SECTION_\nEuropa (6000 p.n.e. \xe2\x80\x93 1870)\n_START_PARAGRAPH_\nZnaleziska archeologiczne \xc5\x9bwiadcz\xc4\x85 o uprawie winoro\xc5\x9bli w\xc5\x82a\xc5\x9bciwej (Vitis vinifera) w regionie Kaukazu oko\xc5\x82o 6000 p.n.e. i niewiele p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym wykorzystywaniu procesu winifikacji. Uprawy tego gatunku rozprzestrzeni\xc5\x82y si\xc4\x99 zw\xc5\x82aszcza w basenie Morza \xc5\x9ar\xc3\xb3dziemnego. W Chorwacji istnia\xc5\x82o kilka rodzimych szczep\xc3\xb3w spokrewnionych z primitivo, na kt\xc3\xb3rych opiera\xc5\x82 si\xc4\x99 przemys\xc5\x82 winiarski w XIX wieku. Ich zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowanie pozwala przypuszcza\xc4\x87, \xc5\xbce odmiana ros\xc5\x82a w Chorwacji d\xc5\x82u\xc5\xbcej ni\xc5\xbc gdziekolwiek indziej. Kl\xc4\x99ska filoksery pod koniec XIX wieku niemal ca\xc5\x82kowicie zniszczy\xc5\x82a krzewy tych szczep\xc3\xb3w. W 2001 odkryto dziewi\xc4\x99\xc4\x87 krzew\xc3\xb3w znanych jako crljenak ka\xc5\xa1telanski, identycznych genetycznie z primitivo i zinfandelem._NEWLINE_Po badaniach uwa\xc5\xbca si\xc4\x99, \xc5\xbce primitivo zosta\xc5\x82o sprowadzone do w\xc5\x82oskiej Apulii w XVIII wieku jako samodzielny klon. Don Francesco Filippo Indellicati, proboszcz parafii w Gioia del Colle w pobli\xc5\xbcu Bari wyselekcjonowa\xc5\x82 w 1799 wcze\xc5\x9bnie dojrzewaj\xc4\x85cy (primo) krzew odmiany zagarese i nasadzi\xc5\x82 winoro\xc5\x9bl w Liponti. Nada\xc5\x82 on mu nazw\xc4\x99 primativo, od \xc5\x82aci\xc5\x84skiego primativus (najwcze\xc5\x9bniej dojrzewaj\xc4\x85cy). Klon dojrzewa\xc5\x82 ju\xc5\xbc pod koniec sierpnia i na pocz\xc4\x85tku XIX wieku zyska\xc5\x82 popularno\xc5\x9b\xc4\x87 w ca\xc5\x82ej p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Apulii. Po raz pierwszy nazwa primitivo pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99 we w\xc5\x82oskich dokumentach urz\xc4\x99dowych w latach 70. XIX wieku. Sadzonki trafi\xc5\x82y pod koniec XIX wieku do Mandurii (od kt\xc3\xb3rej nazw\xc4\x99 wzi\xc4\x99\xc5\x82a apelacja DOC Primitivo di Manduria), kiedy hrabina Sabini z Altamury po\xc5\x9blubi\xc5\x82a Tommaso Schiavoni-Tafuriego z Mandurii i wnios\xc5\x82a je w posagu.\n_START_SECTION_\nWschodnie wybrze\xc5\xbce Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych (1829\xe2\x80\x931850)\n_START_PARAGRAPH_\nSadzonki primitivo, kt\xc3\xb3re dotar\xc5\x82y do Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych, pochodzi\xc5\x82y prawdopodobnie z cesarskiej szk\xc3\xb3\xc5\x82ki w Wiedniu. Monarchia Habsburg\xc3\xb3w gromadzi\xc5\x82a w wiede\xc5\x84skiej szk\xc3\xb3\xc5\x82ce okazy z ca\xc5\x82ego terenu imperium, w tym m.in. z Chorwacji i Dalmacji, kt\xc3\xb3ra zosta\xc5\x82a przy\xc5\x82\xc4\x85czona w 1797. George Gibbs, ogrodnik na Long Island, otrzymywa\xc5\x82 dostawy winoro\xc5\x9bli m.in. z pa\xc5\x82acu Sch\xc3\xb6nbrunn i Europy w latach 1820-1829. Wed\xc5\x82ug Sullivana Black Zinfardel of Hungary, wzmiankowany przez Williama Roberta Prince\'a w Traktacie o winoro\xc5\x9bli (A Treatise on the Vine) z 1830 mo\xc5\xbce odnosi\xc4\x87 si\xc4\x99 do jednej z odmian otrzymanych przez Gibbsa do 1829. S\xc5\x82ownik Webstera sugeruje, \xc5\xbce nazwa wywodzi si\xc4\x99 od w\xc4\x99gierskiego tzinif\xc3\xa1ndli (czirifandli), dla kt\xc3\xb3rego \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em jest z kolei niemieckie zierfandler, synonim jasnej odmiany winoro\xc5\x9bli sylvaner z austriackiego regionu winiarskiego Thermenregion._NEWLINE_Gibbs by\xc5\x82 w Bostonie w 1830, a wkr\xc3\xb3tce potem tamtejszy handlarz, Samuel Perkins rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 sprzeda\xc5\xbc Zenfendala. W 1830 dostarczy\xc5\x82 Prince\'owi sadzonki podobnej odmiany \'Black St. Peters\', kt\xc3\xb3ra mog\xc5\x82a pochodzi\xc4\x87 z Wielkiej Brytanii, gdzie wiele szczep\xc3\xb3w ma w nazwie St. Peters. Informacje o tych sadzonkach s\xc4\x85 sk\xc4\x85pe, poza tym, \xc5\xbce krzewy \'Black St. Peters\', kt\xc3\xb3re sadzono w Kalifornii w latach 50. XIX wieku by\xc5\x82y identyczne z tymi, kt\xc3\xb3re dotar\xc5\x82y tam jako \'Zinfandel\' do lat 70. XIX wieku._NEWLINE_A\xc5\xbc do 1835 Charles M. Hovey, czo\xc5\x82owy szk\xc3\xb3\xc5\x82karz w Bostonie poleca\xc5\x82 szczep \'Zinfindal\' do uprawy na winogrona deserowe. Odmiana by\xc5\x82a ch\xc4\x99tnie uprawiana w ogrzewanych szklarniach, a dojrzewa\xc5\x82a w nich ju\xc5\xbc w czerwcu. Pierwsza wzmianka o produkcji wina z winogron Zinfindal pochodzi z ksi\xc4\x85\xc5\xbcki Johna Fiska Allena Practical Treatise in the Culture and Treatment of the Grape Vine z 1847. Wkr\xc3\xb3tce potem pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99 odmiana concord i inne, kt\xc3\xb3re mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o uprawia\xc4\x87 w okolicach Bostonu bez os\xc5\x82on.\n_START_SECTION_\nKalifornia (1850\xe2\x80\x931933)\n_START_PARAGRAPH_\nKalifornijska gor\xc4\x85czka z\xc5\x82ota w latach 50. XIX wieku obj\xc4\x99\xc5\x82a te\xc5\xbc szk\xc3\xb3\xc5\x82karzy, w\xc5\x9br\xc3\xb3d nich Prince\'a i Fredericka W. Macondraya, kt\xc3\xb3rzy zabrali sadzonki \'Zinfandela\'. Prince zanotowa\xc5\x82, \xc5\xbce grona \xc5\x9bwietnie schn\xc4\x85 na rodzynki i \xc5\xbce przypuszcza, \xc5\xbce jego krzewy i \'Black Sonora\', na kt\xc3\xb3r\xc4\x85 natrafi\xc5\x82 w Kalifornii, s\xc4\x85 takie same. Kiedy do Kalifornii nadesz\xc5\x82y sadzonki \'Black St. Peters\', z pocz\xc4\x85tku by\xc5\x82y uwa\xc5\xbcane za osobny szczep, ale do lat 70. XIX wieku zauwa\xc5\xbcono, \xc5\xbce nie r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x85 si\xc4\x99 niczym od zinfandela._NEWLINE_Pierwszym winiarzem, kt\xc3\xb3ry wyprodukowa\xc5\x82 kalifornijskie wino z zinfandela, by\xc5\x82 zapewne Joseph W. Osborne. Zasadzi\xc5\x82 krzewy w swojej winnicy Oak Knoll na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od Napa, a jego wino z 1857 zyska\xc5\x82o uznanie. Area\xc5\x82 obsadzony szczepem r\xc3\xb3s\xc5\x82 szybko i pod koniec XIX wieku odmiana by\xc5\x82a ju\xc5\xbc najpopularniejsz\xc4\x85 w Kalifornii. Najstarsze zachowane krzewy rosn\xc4\x85ce w Old Hill datuje si\xc4\x99 na oko\xc5\x82o 1880 rok._NEWLINE_Z zachowanych starych krzew\xc3\xb3w produkuje si\xc4\x99 wina czerwone wy\xc5\xbcszej klasy, ale wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 z nich zosta\xc5\x82a wykarczowana w latach 20. XX wieku, w okresie prohibicji (1920\xe2\x80\x931933). Przyczyny karczowania nie by\xc5\x82y jednak oczywiste, bowiem nawet podczas prohibicji domowy wyr\xc3\xb3b win by\xc5\x82 w praktyce dozwolony i niekt\xc3\xb3re winnice zaj\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 sprzeda\xc5\xbc\xc4\x85 winogron na wino klientom indywidualnym. Zinfandel by\xc5\x82 popularny w\xc5\x9br\xc3\xb3d winiarzy amator\xc3\xb3w mieszkaj\xc4\x85cych w pobli\xc5\xbcu winnic, jednak podatno\xc5\x9b\xc4\x87 odmiany na ple\xc5\x9bnienie podczas d\xc5\x82u\xc5\xbcszego transportu utrudnia\xc5\x82a sprzeda\xc5\xbc na Wschodnie Wybrze\xc5\xbce. Zinfandela wypiera\xc5\x82 szczep alicante bouschet i inne odmiany o grubszych sk\xc3\xb3rkach, kt\xc3\xb3re lepiej znosi\xc5\x82y podr\xc3\xb3\xc5\xbc. W 1931 wys\xc5\x82ano na wsch\xc3\xb3d dwa razy mniej zinfandela ni\xc5\xbc alicante bouschet.\n_START_SECTION_\nPonowne odkrycie po prohibicji (od 1933)\n_START_PARAGRAPH_\nNa prze\xc5\x82omie lat 20. i 30. przemys\xc5\x82 winiarski do\xc5\x9bwiadczy\xc5\x82 Wielkiego Kryzysu i prohibicji. Wiele spo\xc5\x9br\xc3\xb3d winnic, kt\xc3\xb3re przetrwa\xc5\x82y dzi\xc4\x99ki produkcji samych winogron, znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 w Dolinie Kalifornijskiej, kt\xc3\xb3rej warunki naturalne nie sprzyja\xc5\x82y uzyskaniu wysokiej jako\xc5\x9bci zinfandela. Okres prohibicji pozostawi\xc5\x82 po sobie niedostatek winogron dobrej jako\xc5\x9bci, a zinfandel popad\xc5\x82 w nie\xc5\x82ask\xc4\x99 jako surowiec do produkcji win wzmacnianych. Istnieli jednak winiarze, kt\xc3\xb3rzy produkowali jednoodmianowe wina czerwone._NEWLINE_W po\xc5\x82owie XX wieku zinfandel, niegdy\xc5\x9b wyj\xc4\x85tkowo popularna w Kalifornii odmiana, by\xc5\x82 zapomniany. W 1972 H.W. Yoxall, brytyjski pisarz specjalizuj\xc4\x85cy si\xc4\x99 w tematyce winiarskiej napisa\xc5\x82: \xe2\x80\x9eJest w Kalifornii zachwycaj\xc4\x85ca odmiana, zinfandel, kt\xc3\xb3ra jakoby pochodzi z W\xc4\x99gier, ale tam jest obecnie nieznana\xe2\x80\x9d. W 1974 ameryka\xc5\x84scy autorzy okre\xc5\x9blali zinfandela jako \xe2\x80\x9eprodukt charakterystyczny dla Kalifornii, nieuprawiany nigdzie indziej\xe2\x80\x9d i \xe2\x80\x9eczerwony szczep charakterystyczny dla Kalifornii\xe2\x80\x9d._NEWLINE_W 1972 Bob Trinchero z wytw\xc3\xb3rni Sutter Home zdecydowa\xc5\x82 si\xc4\x99 odla\xc4\x87 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 moszczu z kadzi (tzw. saign\xc3\xa9e), by zwi\xc4\x99kszy\xc4\x87 koncentracj\xc4\x99 tanin i koloru w winie produkowanym pod mark\xc4\x85 Deaver Vineyard Zinfandel. Odlany moszcz winifikowa\xc5\x82 na wytrawne wino i chcia\xc5\x82 je wypu\xc5\x9bci\xc4\x87 na rynek pod nazw\xc4\x85 Oeil de Perdrix, znan\xc4\x85 ze szwajcarskiego wina produkowanego t\xc4\x85 sam\xc4\x85 metod\xc4\x85. Ameryka\xc5\x84skie Bureau of Alcohol, Tobacco, Firearms and Explosives, sprawuj\xc4\x85ce m.in. nadz\xc3\xb3r nad produkcj\xc4\x85 alkoholu za\xc5\xbc\xc4\x85da\xc5\x82o uzupe\xc5\x82nienia nazwy o angielskie t\xc5\x82umaczenie i Trinchero doda\xc5\x82 do nazwy "White Zinfandel". Wyprodukowa\xc5\x82 w\xc3\xb3wczas 220 skrzynek. W tamtym okresie popyt na bia\xc5\x82e wina przekracza\xc5\x82 poda\xc5\xbc winogron o jasnej sk\xc3\xb3rce, przez co wielu kalifornijskich winiarzy ulega\xc5\x82o pokusie produkcji \xe2\x80\x9ebia\xc5\x82ych\xe2\x80\x9d win z odmian o ciemnej sk\xc3\xb3rce poprzez ograniczenie kontaktu soku ze sk\xc3\xb3rk\xc4\x85 do minimum. Podczas winifikacji rocznika 1975 pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 komplikacje \xe2\x80\x93 dro\xc5\xbcd\xc5\xbce wymar\xc5\x82y, zanim ca\xc5\x82y cukier uleg\xc5\x82 fermentacji. Po dw\xc3\xb3ch tygodniach i degustacji Trinchero zdecydowa\xc5\x82 si\xc4\x99 sprzeda\xc4\x87 tak powsta\xc5\x82e r\xc3\xb3\xc5\xbcowe, s\xc5\x82odkawe wino. Lekka s\xc5\x82odycz White Zinfandela sta\xc5\x82a si\xc4\x99 sukcesem na miar\xc4\x99 wina Mateus Ros\xc3\xa9 po II wojnie \xc5\x9bwiatowej. Przez wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 lat 80. i 90. XX wieku zinfandel by\xc5\x82 najpopularniejszym winem odmianowym w Stanach Zjednoczonych. W 2006 White Zinfandel by\xc5\x82 co dziesi\xc4\x85tym (9,9%) winem sprzedawanym w Stanach Zjednoczonych (wed\xc5\x82ug warto\xc5\x9bci: 6,3%), sprzedano go sze\xc5\x9bciokrotnie wi\xc4\x99cej ni\xc5\xbc czerwonego wariantu. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 White Zinfandela pochodzi z winnic w Dolinie Kalifornijskiej (Central Valley), produkuj\xc4\x85cych wy\xc5\x82\xc4\x85cznie to wino._NEWLINE_Krytycy winni w latach 70. i 80. XX wieku opisywali White Zinfandel jako cukierkowy, bez wyrazu i nie wart zainteresowania, cho\xc4\x87 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej t\xc5\x82oczone wina sta\xc5\x82y si\xc4\x99 bardziej owocowe, a ich s\xc5\x82odycz jest mniej landrynkowa.\n_START_SECTION_\nZwi\xc4\x85zek ze szczepami primitivo, crljenak ka\xc5\xa1telanski i tribidrag\n_START_PARAGRAPH_\nPrzez d\xc5\x82ugi czas zinfandela uwa\xc5\xbcano za \xe2\x80\x9eameryka\xc5\x84sk\xc4\x85 winoro\xc5\x9bl i wino\xe2\x80\x9d (America\'s vine and wine). Kiedy Austin Goheen, patolog ro\xc5\x9blinny z University of California, Davis (UCD) przebywa\xc5\x82 we W\xc5\x82oszech w 1967 zauwa\xc5\xbcy\xc5\x82, \xc5\xbce wino t\xc5\x82oczone z primitivo bardzo przypomina mu zinfandela. R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc inni badacze w tamtym okresie zauwa\xc5\xbcyli podobie\xc5\x84stwo. W 1968 primitivo sprowadzono do Kalifornii i w 1972 ampelografowie uznali odmian\xc4\x99 za identyczn\xc4\x85 z zinfandelem. W 1975 z winogron ze sprowadzonych krzew\xc3\xb3w zrobiono pierwsze wino, kt\xc3\xb3re sprawia\xc5\x82o wra\xc5\xbcenie zinfandela. W 1975 doktorant Wade Wolfe wykaza\xc5\x82, \xc5\xbce oba szczepy maj\xc4\x85 identyczn\xc4\x85 konfiguracj\xc4\x99 charakterystycznych izoenzym\xc3\xb3w._NEWLINE_W 1976 dr Lamberti z Bari poinformowa\xc5\x82 Goheena, \xc5\xbce primitivo mo\xc5\xbce by\xc4\x87 chorwack\xc4\x85 odmian\xc4\x85 plavac mali. Goheen w trakcie bada\xc5\x84 z u\xc5\xbcyciem analizy charakterystycznych izoenzym\xc3\xb3w doszed\xc5\x82 do wniosku, \xc5\xbce s\xc4\x85 one podobne, ale nie identyczne. R\xc3\xb3\xc5\xbcnice mi\xc4\x99dzy wspomnianymi odmianami kwestionowali niekt\xc3\xb3rzy Chorwaci, w\xc5\x9br\xc3\xb3d nich kalifornijski winiarz Mike Grgich. W 1991 Grgich i inni winiarze za\xc5\x82o\xc5\xbcyli stowarzyszenie Zinfandel Advocates and Producers (ZAP), kt\xc3\xb3re zajmowa\xc5\x82o si\xc4\x99 promocj\xc4\x85 odmiany i produkowanego z niej wina oraz wspieraniem bada\xc5\x84 naukowych. Dzi\xc4\x99ki wsparciu ZAP Carole Meredith z University of California, Davis odby\xc5\x82a podr\xc3\xb3\xc5\xbc do Chorwacji, podczas kt\xc3\xb3rej we wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy z uniwersytetem w Zagrzebiu zebra\xc5\x82a 148 pr\xc3\xb3bek odmiany plavac mali z ca\xc5\x82ej Dalmacji._NEWLINE_W 1993 Carole Meredith i John Bowers za pomoc\xc4\x85 bada\xc5\x84 DNA pokazali, \xc5\xbce primitivo i zinfandel s\xc4\x85 klonami tej samej odmiany. Por\xc3\xb3wnawcze badania uprawne wskaza\xc5\x82y, \xc5\xbce \xe2\x80\x9eKlony primitivo z regu\xc5\x82y okazuj\xc4\x85 si\xc4\x99 lepsze od zinfandela: owoce dojrzewaj\xc4\x85 wcze\xc5\x9bniej, plony s\xc4\x85 zbli\xc5\xbcone albo wy\xc5\xbcsze, a odporno\xc5\x9b\xc4\x87 na szar\xc4\x85 ple\xc5\x9b\xc5\x84 bywa wy\xc5\xbcsza\xe2\x80\x9d. Wnioski s\xc4\x85 zgodne z teori\xc4\x85, \xc5\xbce primitivo by\xc5\x82o wcze\xc5\x9bnie dojrzewaj\xc4\x85cym klonem chorwackiej winoro\xc5\x9bli._NEWLINE_W 1998 grupa badawcza Meredith dosz\xc5\x82a do wniosku, \xc5\xbce plavac mali nie jest tym samym, co zinfandel, ale ich podobie\xc5\x84stwo wynika z genetycznej relacji rodzic-potomek (jedna z odmian powsta\xc5\x82a ze skrzy\xc5\xbcowania drugiej z inn\xc4\x85). W 2000 okaza\xc5\x82o si\xc4\x99, \xc5\xbce plavac mali jest krzy\xc5\xbc\xc3\xb3wk\xc4\x85 primitivo/zinfandela z inn\xc4\x85, nieustalon\xc4\x85 jeszcze w\xc3\xb3wczas odmian\xc4\x85. Odmian\xc4\x99 t\xc4\x99 odkryli p\xc3\xb3\xc5\xbaniej Ivan Peji\xc4\x87 i Edi Maleti\xc4\x87 z Uniwersytetu w Zagrzebiu: okaza\xc5\x82a si\xc4\x99 ni\xc4\x85 odmiana dobri\xc4\x8di\xc4\x87, stary szczep z le\xc5\xbc\xc4\x85cej na Morzu Adriatyckim wyspy \xc5\xa0olta._NEWLINE_To odkrycie pozwoli\xc5\x82o na ograniczenie poszukiwa\xc5\x84 primitivo w Chorwacji do centralnej Dalmacji i po\xc5\x82o\xc5\xbconych w tym pasie wysp. W\xc5\x9br\xc3\xb3d zebranych pr\xc3\xb3bek znaleziono krzew o zgodnym DNA. Pr\xc3\xb3bka by\xc5\x82a pobrana w 2001 z nale\xc5\xbc\xc4\x85cej do Ivicy Raduni\xc4\x87a winnicy w Ka\xc5\xa1tel Novi. Crljenak ka\xc5\xa1telanski (\xe2\x80\x9eczerwony z Ka\xc5\xa1teli\xe2\x80\x9d) jest reprezentantem primitivo/zinfandela w naturalnym \xc5\x9brodowisku, cho\xc4\x87 od czasu wys\xc5\x82ania sadzonek do W\xc5\x82och i USA pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 pewne r\xc3\xb3\xc5\xbcnice genetyczne. Po stwierdzeniu, \xc5\xbce wszystkie te okre\xc5\x9blenia dotycz\xc4\x85 tego samego szczepu, Meredith okre\xc5\x9bla odmian\xc4\x99 skr\xc3\xb3tem ZPC \xe2\x80\x93 Zinfandel/Primitivo/Crljenak Ka\xc5\xa1telanski._NEWLINE_Winnica na wyspie liczy\xc5\x82a tylko 9 krzew\xc3\xb3w crljenaka ka\xc5\xa1telanskiego w\xc5\x9br\xc3\xb3d tysi\xc4\x99cy innych. W 2002 odkryto kolejne, uprawiane w nadbrze\xc5\xbcnym miasteczku Omi\xc5\xa1 pod nazw\xc4\x85 pribidrag. Obydwa klony s\xc4\x85 hodowane w Kalifornii w szk\xc3\xb3\xc5\x82ce Ridge Vineyards, przy czym infekcje wirusowe op\xc3\xb3\xc5\xbani\xc5\x82y ich rozpowszechnienie. Pierwsze chorwackie wino odmianowe z ZPC zosta\xc5\x82o wyprodukowane przez Ediego Maleticia w 2005. W Kalifornii popularno\xc5\x9b\xc4\x87 klonu primitivo wzros\xc5\x82a, jednak wydaje si\xc4\x99 tam rosn\xc4\x85\xc4\x87 mniej bujnie ni\xc5\xbc zinfandel. Produkowane z tego klonu wina maj\xc4\x85 podobno bardziej wyraziste aromaty przypraw korzennych._NEWLINE_Na potrzeby wydanej w 2012 ksi\xc4\x85\xc5\xbcki Wine Grapes Jancis Robinson, Julia Harding i specjalizuj\xc4\x85cy si\xc4\x99 w winoro\xc5\x9bli genetyk Jos\xc3\xa9 Vouillamoz przeprowadzili dalsze badania korzeni zinfandela. Badania, w tym DNA dowiod\xc5\x82y, \xc5\xbce zinfandel jest chorwackim szczepem znanym w okolicach Splitu jako tribidrag ju\xc5\xbc w XV wieku, a kluczowego dowodu dostarczy\xc5\x82 90-letni krzew uprawiany w ogrodzie starszej pani w Splicie. Wed\xc5\x82ug chorwackiego j\xc4\x99zykoznawcy, Valentina Putaneca, s\xc5\x82owo tribidrag(a) pochodzi z greckiego \xcf\x80\xcf\x81\xcf\x89\xce\xb9 \xce\xba\xce\xb1\xcf\x81\xcf\x80\xce\xbf\xce\xb6 (wcze\xc5\x9bnie dojrzewaj\xc4\x85cy), co odpowiada etymologii primitivo._NEWLINE_W p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych badaniach tribidraga oznaczono jako rodzica odmian plavina, grk, vranac i crljenak crni. W 2008 potwierdzono, \xc5\xbce tribidrag jest identyczny z czarnog\xc3\xb3rsk\xc4\x85 odmian\xc4\x85 krato\xc5\xa1ija, co przypuszczano ju\xc5\xbc w po\xc5\x82owie XX wieku.\n_START_SECTION_\nKwestie prawne\n_START_PARAGRAPH_\nRegulacje prawne dotycz\xc4\x85ce etykiet nie nad\xc4\x85\xc5\xbcaj\xc4\x85 za badaniami DNA, cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo ze wzgl\xc4\x99d\xc3\xb3w marketingowych. Unia Europejska uzna\xc5\x82a w styczniu 1999 zinfandela za synonim primitivo, co oznacza, \xc5\xbce pochodz\xc4\x85ce z W\xc5\x82och wina primitivo mog\xc4\x85 by\xc4\x87 etykietowane jako zinfandel w Stanach Zjednoczonych i innych krajach, kt\xc3\xb3re akceptuj\xc4\x85 w tym zakresie prawo unijne. W\xc5\x82oscy winiarze skwapliwie skorzystali z tych przepis\xc3\xb3w i eksportuj\xc4\x85 swoje wyroby za ocean jako zinfandel z akceptacj\xc4\x85 Alcohol and Tobacco Tax and Trade Bureau (TTB)._NEWLINE_Inne przepisy obowi\xc4\x85zuj\xc4\x85 winiarzy ameryka\xc5\x84skich. Wed\xc5\x82ug stanu na stycze\xc5\x84 2014 zar\xc3\xb3wno zinfandel jak i primitivo s\xc4\x85 dopuszczone w Stanach Zjednoczonych przez TTB do produkcji win, ale nadal nie s\xc4\x85 oznaczone jako synonimy. Oznacza to, \xc5\xbce ameryka\xc5\x84scy winiarze musz\xc4\x85 oznacza\xc4\x87 swoje wina jako zinfandel albo primitivo w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od klonu, kt\xc3\xb3ry uprawiaj\xc4\x85. Bureau of Alcohol, Tobacco, Firearms and Explosives (ATF) wnios\xc5\x82o w 2002 o uznanie obu nazw za synonimy, ale wskutek nacisk\xc3\xb3w wniosek RIN 1513\xe2\x80\x93AA32 zosta\xc5\x82 w 2008 wycofany.\n_START_SECTION_\nUprawa i produkcja wina\n_START_PARAGRAPH_\nKrzewy rosn\xc4\x85 do\xc5\x9b\xc4\x87 bujnie i najbardziej lubi\xc4\x85 gor\xc4\x85cy klimat, cho\xc4\x87 nie nadmiernie, gdy\xc5\xbc upa\xc5\x82 mo\xc5\xbce spowodowa\xc4\x87 obsychanie gron. Grona s\xc4\x85 du\xc5\xbce i zwarte, a sk\xc3\xb3rka jag\xc3\xb3d cienka. Szczep lubi przepuszczalne gleby. Odmiana jest do\xc5\x9b\xc4\x87 podatna na szar\xc4\x85 ple\xc5\x9b\xc5\x84, przy czym wra\xc5\xbcliwszy jest klon zinfandel. Owoce dojrzewaj\xc4\x85 stosunkowo wcze\xc5\x9bnie i maj\xc4\x85 wysoki poziom cukr\xc3\xb3w. W sprzyjaj\xc4\x85cych warunkach atmosferycznych mo\xc5\xbcna pozwoli\xc4\x87 winogronom na przejrzenie, by uzyska\xc4\x87 deserowe wino z op\xc3\xb3\xc5\xbanionego zbioru (fr. vendanges tardives, niem. Sp\xc3\xa4tlese). Zalet\xc4\x85 primitivo jest oddawanie terroir i mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 nadania mu w\xc5\x82asnego stylu przez winiarzy._NEWLINE_Charakterystyczne dla odmiany jest nier\xc3\xb3wne dojrzewanie poszczeg\xc3\xb3lnych jag\xc3\xb3d w gronie: w gronie mog\xc4\x85 by\xc4\x87 jednocze\xc5\x9bnie wysuszone na rodzynki, przejrza\xc5\x82e i zielone, niedojrza\xc5\x82e jagody. Niekt\xc3\xb3rzy winiarze winifikuj\xc4\x85 wszystkie jagody jednocze\xc5\x9bnie, inni decyduj\xc4\x85 si\xc4\x99 na r\xc4\x99czny zbi\xc3\xb3r wybranych gron albo nawet jag\xc3\xb3d przez kilka tygodni. Proces ten jest jednym ze sk\xc5\x82adnik\xc3\xb3w wysokiej ceny niekt\xc3\xb3rych zinfandeli_NEWLINE_Czerwonym winom produkowanym ze szczepu zarzuca si\xc4\x99 zbyt wysoki poziom alkoholu, cho\xc4\x87 nowoczesne technologie winiarskie pozwoli\xc5\x82y na ograniczenie tego problemu. Niekt\xc3\xb3rzy producenci, jak np. Joel Peterson rezygnuj\xc4\x85 z nich, gdy\xc5\xbc uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85, \xc5\xbce odwr\xc3\xb3cona osmoza i inne techniki usuwania alkoholu pozbawiaj\xc4\x85 nap\xc3\xb3j r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc innych charakterystycznych cech. Peterson twierdzi, \xc5\xbce je\xc5\x9bli tylko garbniki i inne w\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci danego wina dobrze komponuj\xc4\x85 si\xc4\x99 z 15% alkoholu, to nale\xc5\xbcy pozostawi\xc4\x87 wino takie, jakie jest z natury._NEWLINE_Smak wina zale\xc5\xbcy m.in. od momentu zbioru owoc\xc3\xb3w, d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci fermentacji i maceracji oraz od ewentualnego starzenia w beczkach. Zawarto\xc5\x9b\xc4\x87 cukru w gronach w okresie zbioru (mierzona skal\xc4\x85 Ballinga albo Brixa) ma r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc istotny wp\xc5\x82yw na aromat. Winogrona na White Zinfandela s\xc4\x85 zbierane przy 20\xc2\xb0 dojrza\xc5\x82o\xc5\x9bci, kiedy cechy charakterystyczne dla odmiany s\xc4\x85 jeszcze s\xc5\x82abo wykszta\xc5\x82cone, cho\xc4\x87 zdarzaj\xc4\x85 si\xc4\x99 nuty tytoniu i sk\xc3\xb3rki jab\xc5\x82ka. Przy 23\xc2\xb0 (poziom okre\xc5\x9blany w przypadku wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci odmian jako \xe2\x80\x9edojrza\xc5\x82y\xe2\x80\x9d) pojawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 aromaty truskawki, stopie\xc5\x84 wy\xc5\xbcej wi\xc5\x9bni, a nuty jag\xc3\xb3d przy 25\xc2\xb0.\n_START_SECTION_\nStany Zjednoczone\n_START_PARAGRAPH_\nZinfandel jest najbardziej rozpowszechniony w winnicach kalifornijskich, ale odmian\xc4\x99 uprawia si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w innych stanach: Arizonie, Kolorado, Illinois, Indianie, Iowa, Massachusetts, Nevadzie, Nowym Meksyku, Nowy Jork, Karolinie P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej, Ohio, Oregonie, Tennessee, Teksasie i Waszyngtonie. Ameryka\xc5\x84scy winiarze produkuj\xc4\x85 wina w licznych stylach: od deserowych win z p\xc3\xb3\xc5\xbanego zbioru poprzez r\xc3\xb3\xc5\xbcowego White Zinfandela i lekkie czerwone wina podobne do beaujolais a\xc5\xbc po pe\xc5\x82ne czerwone wina i wzmocnione w rodzaju porto._NEWLINE_Pocz\xc4\x85tkowo krzewy zinfandela by\xc5\x82y uprawiane wsp\xc3\xb3lnie z odmianami durif (petite syrah), carignan, grenache, mourv\xc3\xa8dre, mission (listan prieto) i muscat (o sk\xc5\x82adzie wina decydowa\xc5\x82y proporcje odmian w winnicy). Cho\xc4\x87 od tego czasu wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 winnic uleg\xc5\x82a uporz\xc4\x85dkowaniu, to kalifornijscy winiarze nadal u\xc5\xbcywaj\xc4\x85 domieszek, przede wszystkim petite syrah. W 2011 zinfandelem by\xc5\x82o obsadzonych ok. 10% powierzchni kalifornijskich winnic. W 2012 roku wyt\xc5\x82oczono 448 tys. ton winogron zinfandel (primitivo), co dawa\xc5\x82o wtedy odmianie trzeci\xc4\x85 lokat\xc4\x99, za chardonnay i cabernet sauvignon, a przed merlotem.\n_START_SECTION_\nW\xc5\x82ochy\n_START_PARAGRAPH_\nWi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 primitivo jest uprawiana w Apulii, \xe2\x80\x9eobcasie w\xc5\x82oskiego buta\xe2\x80\x9d, a odmiana jest 12. w rankingu najpopularniejszych szczep\xc3\xb3w. Najwa\xc5\xbcniejszymi apelacjami DOC s\xc4\x85 Primitivo di Manduria i Gioia del Colle w Apulii oraz Falerno del Massico i Cilento w Kampanii. Wina primitivo di manduria s\xc4\x85 oferowane w wariancie wytrawnym oraz w s\xc5\x82odkim (Dolce Naturale) i wzmocnionym (Liquoroso Dolce Naturale, Liquoroso Secco). Og\xc3\xb3lna apelacja Gioia del Collo dla win czerwonych (rosso) i r\xc3\xb3\xc5\xbcowych (rosato) okre\xc5\x9bla udzia\xc5\x82 primitivo na 50\xe2\x80\x9360%, a je\xc5\x9bli wino zosta\xc5\x82o oznaczone dodatkowo jako szczepowe primitivo \xe2\x80\x93 100%. Wino falerno w przynajmniej 85% musi sk\xc5\x82ada\xc4\x87 si\xc4\x99 z odmiany. W winach oznaczonych apelacj\xc4\x85 Cilento Rosso albo Rosato DOC udzia\xc5\x82 odmiany waha si\xc4\x99 mi\xc4\x99dzy 10 a 20%._NEWLINE_Tradycyjnie winogrona by\xc5\x82y t\xc5\x82oczone i winifikowane, a wino wysy\xc5\x82ane na p\xc3\xb3\xc5\x82noc kraju (Toskania i Piemont), gdzie s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82o do wzbogacania tamtejszych win. Po odkryciu zwi\xc4\x85zku mi\xc4\x99dzy primitivo a zinfadelem wzros\xc5\x82a powierzchnia winnic i produkcja win odmianowych. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 w\xc5\x82oskiego primitivo to wonne, krzepkie wino o wysokiej zawarto\xc5\x9bci alkoholu. Niekt\xc3\xb3rzy winiarze oferuj\xc4\x85 wina starzone w nowych beczkach z ameryka\xc5\x84skiego d\xc4\x99bu, by nada\xc4\x87 winu styl ameryka\xc5\x84skiego zinfandela._NEWLINE_W 1990 uprawy we W\xc5\x82oszech si\xc4\x99ga\xc5\x82y ok. 17\xc2\xa0000\xc2\xa0ha, w 2000 roku 7951\xc2\xa0ha.\n_START_SECTION_\nChorwacja\n_START_PARAGRAPH_\nChorwacki crljenak ka\xc5\xa1telanski nie by\xc5\x82 sprzedawany samodzielnie przed odkryciem zwi\xc4\x85zku z zinfandelem. Profesor Maleti\xc4\x87 otrzyma\xc5\x82 z Davis w Kalifornii sadzonki obu klon\xc3\xb3w: zinfandel i primitivo i zasadzi\xc5\x82 je na wyspie Hvar. Pierwsze wina odmianowe ze szczepu wyt\xc5\x82oczono w Chorwacji w 2005. Popyt na odmiany o ciemnej sk\xc3\xb3rce jest du\xc5\xbcy, a w\xc5\x82adze wspieraj\xc4\x85 badania nad odmian\xc4\x85. Wed\xc5\x82ug statystyk Uniwersytetu w Zagrzebiu uprawy crljenaka ka\xc5\xa1telanskiego wzros\xc5\x82y z 22 krzew\xc3\xb3w w 2001 do ok. 2000 sztuk w 2008. W 2012 by\xc5\x82o ich ju\xc5\xbc ok. 200\xc2\xa0000.\n_START_SECTION_\nInne pa\xc5\x84stwa\n_START_PARAGRAPH_\nPrimitivo jest popularn\xc4\x85 odmian\xc4\x85 w Czarnog\xc3\xb3rze i jest tam uprawiany pod nazw\xc4\x85 krato\xc5\xa1ija. W macedo\xc5\x84skich winnicach szczep spotyka si\xc4\x99 w\xc5\x9br\xc3\xb3d starych krzew\xc3\xb3w innych odmian. Winiarze zamiast selekcji decyduj\xc4\x85 si\xc4\x99 raczej na zakup sadzonek z W\xc5\x82och._NEWLINE_Stare krzewy, pochodz\xc4\x85ce z lat 30. XX wieku zosta\xc5\x82y odkryte w stanie Kalifornia Dolna w Meksyku. Odmiana uprawiana jest r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w zachodniej Kanadzie._NEWLINE_Niewielkie uprawy istniej\xc4\x85 w Australii, w Mudgee w Nowej Po\xc5\x82udniowej Walii, a tak\xc5\xbce w Australii Zachodniej i Po\xc5\x82udniowej, w McLaren Vale. Szczep jest uprawiany r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w Republice Po\xc5\x82udniowej Afryki, a jeden z tamtejszych producent\xc3\xb3w zosta\xc5\x82 nawet wyr\xc3\xb3\xc5\xbcniony medalem czasopisma Decanter. We Francji wino szczepowe z primitivo w 2012 roku oferowa\xc5\x82 tylko jeden winiarz.\n_START_SECTION_\nPo\xc5\x82\xc4\x85czenia kulinarne\n_START_PARAGRAPH_\nWina z primitivo, zw\xc5\x82aszcza w wariancie zinfandel, cz\xc4\x99sto kojarz\xc4\x85 si\xc4\x99 z d\xc5\xbcemem, dzi\xc4\x99ki czemu mog\xc4\x85 towarzyszy\xc4\x87 nawet mocno przyprawionym i osolonym potrawom. Polecane s\xc4\x85 na przyj\xc4\x99cia na \xc5\x9bwie\xc5\xbcym powietrzu. Z po\xc5\x82\xc4\x85cze\xc5\x84 kulinarnych wymienia si\xc4\x99 duszone mi\xc4\x99sa i w\xc4\x85tr\xc3\xb3bk\xc4\x99 drobiow\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nSynonimy\n_START_PARAGRAPH_\nLista wed\xc5\x82ug katalogu VIVC: crljenak ka\xc5\xa1telanski, gioia del colle, krato\xc5\xa1ija, locale, morellone, plavac veliki, primaticcio, primativo, primitivo di gioia, primitivo nero, uva della pergola, uva di corato, zin (potocznie), zinfandel, ZPC, black st. peters, zenfendal, zinfardel, zinfindal, taranto, zeinfandall, zinfardell, zinfindel, zinfandal.'