b'\n_START_ARTICLE_\nTunel pod Ma\xc5\x82ym Wo\xc5\x82owcem\n_START_SECTION_\nOpis\n_START_PARAGRAPH_\nS\xc4\x85 to dwa r\xc3\xb3wnoleg\xc5\x82e, proste, stopowe, jednotorowe, tunele kolejowe wydr\xc4\x85\xc5\xbcone pod Ma\xc5\x82ym Wo\xc5\x82owcem (720 m n.p.m.). Pierwszy tunel o d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci 1560 m wydr\xc4\x85\xc5\xbcono w latach 1876\xe2\x80\x931879. Drugi r\xc3\xb3wnoleg\xc5\x82y o rekordowej d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci 1601 m, wydr\xc4\x85\xc5\xbcono w latach 1907\xe2\x80\x931912. Wloty tuneli po\xc5\x82o\xc5\xbcone s\xc4\x85 na wysoko\xc5\x9bci 535 i 540 m n.p.m., a ich spadek w kierunku po\xc5\x82udniowo-wschodnim wynosi 3,12 promila. Maksymalna g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9b\xc4\x87 tuneli od powierzchni wynosi 181 m. Tunele wykonano w obudowie murowej z bloczk\xc3\xb3w kamiennych, cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo z ceg\xc5\x82y klinkierowej, a miejscami ze wstawkami element\xc3\xb3w obudowy \xc5\xbcelbetowej. Portale wlot\xc3\xb3w do tunelu wyko\xc5\x84czono w obudowie kamiennej z kli\xc5\x84c\xc3\xb3w. Kszta\xc5\x82t tuneli eliptyczny, szeroko\xc5\x9b\xc4\x87 4,8 m, wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 5,8 m. W ociosach tuneli wykonano kilkana\xc5\x9bcie wn\xc4\x99k ucieczkowych i rewizyjnych uk\xc5\x82adu odwadniania tuneli. W celu odprowadzenia spalin w po\xc5\x82owie tunelu wydr\xc4\x85\xc5\xbcono w skale szyb wentylacyjny (komin) s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85cy do przewietrzania, a mi\xc4\x99dzy r\xc3\xb3wnoleg\xc5\x82ymi tunelami wykonano pi\xc4\x99\xc4\x87 przecinek \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85cych (z czego do dzi\xc5\x9b trzy pozosta\xc5\x82y dro\xc5\xbcne), kt\xc3\xb3re jednocze\xc5\x9bnie stanowi\xc4\x85 wn\xc4\x99ki awaryjne.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nDecyduj\xc4\x85cy wp\xc5\x82yw na budow\xc4\x99 tunelu mia\xc5\x82a wojna francusko-pruska, kt\xc3\xb3ra pokaza\xc5\x82a jak wa\xc5\xbcn\xc4\x85 rol\xc4\x99 odgrywa\xc5\x82a w\xc3\xb3wczas kolej. Po zako\xc5\x84czeniu wr\xc3\xb3cono do pierwotnych koncepcji budowy linii kolejowej Wa\xc5\x82brzych \xe2\x80\x93 K\xc5\x82odzko, jednego z odcink\xc3\xb3w \xc5\x9al\xc4\x85skiej Kolei G\xc3\xb3rskiej. Jedn\xc4\x85 z wielu przeszk\xc3\xb3d na trasie, by\xc5\x82 masyw Ma\xc5\x82ego Wo\xc5\x82owca (720 m n.p.m.) w Rybnickim Grzbiecie oddzielaj\xc4\x85cy Kotlin\xc4\x99 Wa\xc5\x82brzysk\xc4\x85 od Obni\xc5\xbcenia Noworudzkiego. W celu jego przekroczenia zdecydowano wydr\xc4\x85\xc5\xbcy\xc4\x87 jednotorowy tunel o d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci 1560 m w obudowie murowej. Pierwsze prace rozpocz\xc4\x99to latem 1876 roku i trwa\xc5\x82y do 1879 roku. Pierwszy poci\xc4\x85g przejecha\xc5\x82 oficjalnie tunelem dopiero 15 pa\xc5\xbadziernika 1880 roku po zako\xc5\x84czeniu wszystkich prac na jednotorowej trasie. Pod koniec XIX wieku postanowiono wybudowa\xc4\x87 drugi r\xc3\xb3wnoleg\xc5\x82y tor. W 1909 roku przyst\xc4\x85piono do budowy drugiego r\xc3\xb3wnoleg\xc5\x82ego tunelu o d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci 1601 m, o parametrach podobnych do wcze\xc5\x9bniej wykonanego tunelu. Tunel zosta\xc5\x82 oddany do ruchu w 1912 roku.  Tunel, kt\xc3\xb3ry pierwszy zosta\xc5\x82 oddany do eksploatacji zosta\xc5\x82 wy\xc5\x82\xc4\x85czony z ruchu pod koniec lat 90. XX wieku.'