b'\n_START_ARTICLE_\n5 Dywizja Piechoty (II RP)\n_START_SECTION_\nNa froncie polsko-ukrai\xc5\x84skim\n_START_PARAGRAPH_\n14 maja 1919 ruszy\xc5\x82a polska ofensywa w Galicji Wschodniej. W pierwszej fazie dzia\xc5\x82a\xc5\x84 dywizja naciera\xc5\x82a w kierunku na \xc5\xbb\xc3\xb3\xc5\x82kiew. Nast\xc4\x99pnie, dzia\xc5\x82aj\xc4\x85c w sk\xc5\x82adzie Grupie Operacyjnej gen. J\xc4\x99drzejowskiego, 30 maja zaj\xc4\x99\xc5\x82a Zbor\xc3\xb3w. 1 czerwca, wsp\xc3\xb3lnie z dywizj\xc4\x85 p\xc5\x82k. Sikorskiego, zdoby\xc5\x82a Tarnopol. 4 czerwca wysz\xc5\x82a na rubie\xc5\xbc Gontowo-Kurniki-Netreba-Zbara\xc5\xbc-Ochrymowce. Tu jej \xc5\xbco\xc5\x82nierze po raz pierwszy zetkn\xc4\x99li si\xc4\x99 z patrolami 20 Dywizji Strzelc\xc3\xb3w Armii Czerwonej. Polacy obsadzili front o d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci ok. 50 km od Kutyszcza na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy po Ochrymowce._NEWLINE_W zwi\xc4\x85zku sukcesami rozpocz\xc4\x99tej 8 czerwca kontrofensywy ukrai\xc5\x84skiej, dywizja otrzyma\xc5\x82a rozkaz odwrotu. 15 czerwca rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a spod Ostrowca marsz w kierunku zachodnim. Pod naporem Ukrai\xc5\x84c\xc3\xb3w dywizja ponosi\xc5\x82a du\xc5\xbce straty. Utracona zosta\xc5\x82a \xc5\x82\xc4\x85czno\xc5\x9b\xc4\x87 z grup\xc4\x85 kpt. Bleszy\xc5\x84skiego. 23 czerwca obsadzi\xc5\x82a lini\xc4\x99 Be\xc5\x82zec-Skwarzaw\xc4\x99-Kazimier\xc3\xb3wk\xc4\x99. Pod Skwarzaw\xc4\x85 odparto ukrai\xc5\x84skie ataki. Stan dywizji spad\xc5\x82 do ok. 3200 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy._NEWLINE_Po zatrzymaniu Ukrai\xc5\x84c\xc3\xb3w rozpocz\xc4\x99to si\xc4\x99 przygotowania do polskiej kontrofensywy. Walcz\xc4\x85ce oddzia\xc5\x82y mog\xc5\x82y by\xc4\x87 ju\xc5\xbc wzmocnione jednostkami armii gen. Hallera._NEWLINE_28 czerwca dywizja dywizja uderzy\xc5\x82a i zdoby\xc5\x82a Z\xc5\x82ocz\xc3\xb3w, a 29 czerwca Nuszcze, Manaj\xc3\xb3w i Kot\xc5\x82\xc3\xb3w. Kolejne trzy dni reorganizowano dywizj\xc4\x99._NEWLINE_Ofensywa polska rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 2 lipca i trwa\xc5\x82a do 17 lipca. W tym czasie zepchni\xc4\x99to resztki wojsk ukrai\xc5\x84skich za Zbrucz. 5 Dywizja Piechoty swoimi oddzia\xc5\x82ami stan\xc4\x99\xc5\x82a na dawnej granicy austriacko-rosyjskiej na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od Zbara\xc5\xbca. 18 sierpnia stanowi\xc5\x82a odw\xc3\xb3d Frontu Galicyjskiego i na rozkaz jego dow\xc3\xb3dcy zluzowa\xc5\x82a w Zbruczu 3 DP Leg. \xc5\xbbo\xc5\x82nierze dywizji udzielali pomocy ludno\xc5\x9bci w pracach polowych i odbudowie wiosek w powiatach husiaty\xc5\x84skim, trembowelskim i podhajeckim._NEWLINE_W pa\xc5\xbadzierniku 1919 dywizja zosta\xc5\x82a wycofana znad Zbrucza w rejon Zbara\xc5\xbca. Post\xc3\xb3j wykorzystano na szkolenie i odpoczynek._NEWLINE_W pu\xc5\x82kach powsta\xc5\x82y szko\xc5\x82y podoficerskie, szko\xc5\x82y dla analfabet\xc3\xb3w, gospody \xc5\xbco\xc5\x82nierskie i biblioteki. Dla \xc5\xbco\xc5\x82nierzy organizowano wyk\xc5\x82ady z historii Polski i tradycji or\xc4\x99\xc5\xbca polskiego._NEWLINE_Po zako\xc5\x84czeniu wojny z Ukrai\xc5\x84cami dokonano cz\xc4\x99\xc5\x9bciowej demobilizacji wojska. Stany batalion\xc3\xb3w spad\xc5\x82y do 150\xe2\x80\x93200 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy, a stan rzutu bojowego dywizji nie przekracza\xc5\x82 3000.\n_START_SECTION_\nW wojnie polsko-bolszewickiej\n_START_PARAGRAPH_\nW pocz\xc4\x85tkach 1920 Armia Czerwona koncentrowa\xc5\x82a swoje oddzia\xc5\x82y na Podolu. W lutym zacz\xc4\x99\xc5\x82y nap\xc5\x82ywa\xc4\x87 do 5 DP uzupe\xc5\x82nienia. W po\xc5\x82owie lutego otrzyma\xc5\x82a ona zadanie zluzowa\xc4\x87 12 Dywizj\xc4\x99 Piechoty. Celem poprawy warunk\xc3\xb3w obrony, gen. J\xc4\x99drzejewski postanowi\xc5\x82 przesun\xc4\x85\xc4\x87 front o 45\xe2\x80\x9360 km na wsch\xc3\xb3d, na lini\xc4\x99 Nowokonstantyn\xc3\xb3w-Latycz\xc3\xb3w-Dera\xc5\xbania, a obron\xc4\x99 oprze\xc4\x87 o bagniste rzeki Wo\xc5\x82k i Boh._NEWLINE_18 lutego 5 DP wsparta oddzia\xc5\x82ami 12 DP, IV/4 psk i dwoma poci\xc4\x85gami pancernymi uderzy\xc5\x82a na stoj\xc4\x85c\xc4\x85 przed ni\xc4\x85 bolszewick\xc4\x85 44 Dywizj\xc4\x99 Strzelc\xc3\xb3w. Atakowano trzema kolumnami: p\xc5\x82k. D\xc4\x85browskiego na Latycz\xc3\xb3w, mjr. Alojzego \xc5\x81ukawskiego na Nowokonstantyn\xc3\xb3w i p\xc5\x82k. Leona Silickiego na Dera\xc5\xbani\xc4\x99. Uzyskano ca\xc5\x82kowite zaskoczenie. Dywizja osi\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82a wyznaczon\xc4\x85 lini\xc4\x99 trac\xc4\x85c ok. 130 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy. Obsadzi\xc5\x82a odcinek frontu o szeroko\xc5\x9bci 76 km, z czterema przycz\xc3\xb3\xc5\x82kami mostowymi w Dera\xc5\xbanej, Latyczowie, Nowokonstantynowie i Starej Sieniawie. G\xc5\x82\xc3\xb3wny wysi\xc5\x82ek obrony gen. J\xc4\x99drzejewski skoncentrowa\xc5\x82 w\xc5\x82a\xc5\x9bnie na przycz\xc3\xb3\xc5\x82kach. Pozosta\xc5\x82y teren obj\xc4\x99to systemem patroli._NEWLINE_23 lutego bolszewicy uderzyli na bronione przez Polak\xc3\xb3w przycz\xc3\xb3\xc5\x82ki. Pod Latyczowem 19 pp odpar\xc5\x82 natarcie sowieckiej Brygady Taraszcza\xc5\x84skiej. Pod Nowokonstantynowem odrzucono jednak Polak\xc3\xb3w za rzek\xc4\x99. Pododdzia\xc5\x82y 39 i 40 pp zagro\xc5\xbcone oskrzydleniem rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y odwr\xc3\xb3t. W taborach pu\xc5\x82kowych odwr\xc3\xb3t przerodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 w niezorganizowan\xc4\x85 ucieczk\xc4\x99. Na ty\xc5\x82ach dywizji zapanowa\xc5\x82a panika. Powtarzano wiadomo\xc5\x9bci o za\xc5\x82amaniu si\xc4\x99 frontu. Gen. J\xc4\x99drzejewski, wsp\xc3\xb3lnie z oficerami, z broni\xc4\x85 w r\xc4\x99ku zatrzymywa\xc5\x82 uciekaj\xc4\x85cych._NEWLINE_24 lutego dywizja wyprowadzi\xc5\x82a kontratak na Nowokonstantyn\xc3\xb3w. W ci\xc4\x99\xc5\xbckim boju odzyskano przycz\xc3\xb3\xc5\x82ek mostowy. W tym dniu walczono r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc pod Dera\xc5\xbani\xc4\x85. Przycz\xc3\xb3\xc5\x82ka broni\xc5\x82 II i III/38 pp z dywizjonem 12 pap. Atakowa\xc5\x82a Brygada Bohu\xc5\x84ska wzmocniona dwoma bateriami artylerii, dwoma poci\xc4\x85gami pancernymi i pu\xc5\x82kiem kawalerii. Kompanie polskie z\xc5\x82o\xc5\xbcone z weteran\xc3\xb3w obrony Lwowa stawi\xc5\x82y zaciek\xc5\x82y op\xc3\xb3r. Wobec przewagi Rosjan wycofa\xc5\x82y si\xc4\x99 jednak z przycz\xc3\xb3\xc5\x82ka. Na pomoc obro\xc5\x84com saniami przyby\xc5\x82y dwie ostatnie kompanie odwodowe i dwa poci\xc4\x85gi pancerne. Nieprzyjaciel wycofa\xc5\x82 si\xc4\x99 pod os\xc5\x82on\xc4\x85 zmroku. Polskie poci\xc4\x85gi pancerne zmusi\xc5\x82y do odwrotu pancerki rosyjskie. Nad ranem 25 lutego odzyskano przycz\xc3\xb3\xc5\x82ek._NEWLINE_W walkach o przycz\xc3\xb3\xc5\x82ki Polacy stracili 117 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy. Os\xc5\x82abiona 44 DS zaprzesta\xc5\x82a dzia\xc5\x82a\xc5\x84 zaczepnych. Do 26 kwietnia dywizja gen. J\xc4\x99drzejewskiego pozostawa\xc5\x82a na swoich stanowiskach._NEWLINE_Prowadzone by\xc5\x82y walki pozycyjne. Od 14 marca przeciwnikiem 5 DP by\xc5\x82a bolszewicka 45 Dywizja Strzelc\xc3\xb3w. Polacy organizowali wypady na przedni jej skraj obrony. Niszczono te\xc5\xbc urz\xc4\x85dzenia ty\xc5\x82owe i artyleri\xc4\x99. Do chwili ruszenia ofensywy na Kij\xc3\xb3w, 5 Dywizja dokona\xc5\x82a 12 du\xc5\xbcych i 30 mniejszych wypad\xc3\xb3w. Stracono 370 poleg\xc5\x82ych i rannych. Ponadto wzi\xc4\x99to ok. 600 je\xc5\x84c\xc3\xb3w, zdobyto 11 dzia\xc5\x82, 85 ckm, rozbito dwa poci\xc4\x85gi pancerne. N\xc4\x99kani wypadami bolszewicy nie mogli przeprowadzi\xc4\x87 planowanych akcji zaczepnych, a szeregowi \xc5\xbco\xc5\x82nierze ulegali demoralizacji._NEWLINE_Podczas ofensywy kijowskiej 5 DP razem z 12 i 18 DP wchodzi\xc5\x82a w sk\xc5\x82ad 6 Armii gen. Wac\xc5\x82awa Iwaszkiewicza. W pocz\xc4\x85tkowej fazie nie dosz\xc5\x82o do walk z szybko wycofuj\xc4\x85cym si\xc4\x99 nieprzyjacielem. 39 pp otrzyma\xc5\x82 zadanie rozbroi\xc4\x87 i odtransportowa\xc4\x87 na ty\xc5\x82y poddaj\xc4\x85cej si\xc4\x99 brygady ukrai\xc5\x84skich strzelc\xc3\xb3w siczowych._NEWLINE_14 maja znad Berezyny ruszy\xc5\x82a do ofensywa wojska rosyjskie Frontu Zachodniego pod dow\xc3\xb3dztwem Michai\xc5\x82a Tuchaczewskiego._NEWLINE_25 maja 5 DP otrzyma\xc5\x82a zadanie przegrupowa\xc4\x87 si\xc4\x99 na p\xc3\xb3\xc5\x82noc. W zwi\xc4\x85zku z atakami armii konnej Budionnego pogorszy\xc5\x82o si\xc4\x99 te\xc5\xbc po\xc5\x82o\xc5\xbcenie si\xc5\x82 polskich na Ukrainie. W rezultacie na p\xc3\xb3\xc5\x82noc pojecha\xc5\x82a IX Brygada Piechoty z III/40 pp. Pozosta\xc5\x82e na Ukrainie cz\xc4\x99\xc5\x9bci 5 DP skierowano na pomoc walcz\xc4\x85cej z armi\xc4\x85 konn\xc4\x85 13 DP. Walczono ze zmiennym szcz\xc4\x99\xc5\x9bciem._NEWLINE_Odwr\xc3\xb3t_NEWLINE_5 czerwca wojska polskie rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y odwr\xc3\xb3t z Ukrainy. Dowodzona przez gen. Paw\xc5\x82a Szyma\xc5\x84skiego X Brygada Piechoty cofa\xc5\x82a si\xc4\x99 razem z 2 Armi\xc4\x85 gen. Raszewskiego. W czerwcu zosta\xc5\x82a wzmocniona 105 pp i broni\xc5\x82a pozycji nad rzekami S\xc5\x82ucz i Hory\xc5\x84. 5 lipca wsp\xc3\xb3\xc5\x82dzia\xc5\x82a\xc5\x82a z 18 DP gen. Franciszka Krajowskiego i stanowi\xc5\x82a jej po\xc5\x82udniowe skrzyd\xc5\x82o w akcji na Ostr\xc3\xb3g\xe2\x80\x93Dubno. Od 30 czerwca do 5 lipca broni\xc5\x82a Zas\xc5\x82awia. 5 lipca wsp\xc3\xb3\xc5\x82dzia\xc5\x82a\xc5\x82a z 18 DP gen. Franciszka Krajowskiego i stanowi\xc5\x82a jej po\xc5\x82udniowe skrzyd\xc5\x82o w akcji na Ostr\xc3\xb3g-Dubno. Prowadz\xc4\x85c dzia\xc5\x82ania op\xc3\xb3\xc5\xbaniaj\xc4\x85ce od 6 do 25 lipca broni\xc5\x82a Krzemie\xc5\x84ca i Bia\xc5\x82okrynicy. B\xc4\x99d\xc4\x85c w sk\xc5\x82adzie 6 Armii bra\xc5\x82a udzia\xc5\x82 w zwyci\xc4\x99skiej bitwie z armi\xc4\x85 konn\xc4\x85 pod Brodami. Podczas dalszego odwrotu os\xc5\x82ania\xc5\x82a Lw\xc3\xb3w walcz\xc4\x85c m.in. pod Toporowem, \xc5\x81opatynem i Jampolem._NEWLINE_4 lipca na Aut\xc4\x85 ruszy\xc5\x82a ofensywa Frontu Zachodniego Tuchaczewskiego. IX Brygada Piechoty wchodzi\xc5\x82a w sk\xc5\x82ad grupy gen. J\xc4\x99drzejewskiego i w jej sk\xc5\x82adzie tworzy\xc5\x82a prawe skrzyd\xc5\x82o 1 Armii gen. Zegad\xc5\x82owicza. Na brygad\xc4\x99 uderzy\xc5\x82y oddzia\xc5\x82y rosyjskiej 15 Armii Augusta Korka._NEWLINE_38 pp broni\xc5\x82 miasteczka Plissa nad rzek\xc4\x85 Mniut\xc4\x85 i poni\xc3\xb3s\xc5\x82 wielkie straty. Ci\xc4\x99\xc5\xbckie walki toczy\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc 39 pp trac\xc4\x85c ok. 45% stanu osobowego. Brygada wycofa\xc5\x82a si\xc4\x99 w kierunku na G\xc5\x82\xc4\x99bokie. Dalej kontynuowano odwr\xc3\xb3t na Duni\xc5\x82owicze \xe2\x80\x93 Wilejk\xc4\x99 \xe2\x80\x93 Mo\xc5\x82odeczno \xe2\x80\x93 Bogdanowo. III/40 pp poni\xc3\xb3s\xc5\x82 wielkie straty nad jez. Gliniak. Po walce wycofywa\xc5\x82 si\xc4\x99 dzia\xc5\x82aj\xc4\x85c jako ubezpieczenie boczne dywizji litewsko-bia\xc5\x82oruskiej. 38 pp wzi\xc4\x85\xc5\x82 te\xc5\xbc udzia\xc5\x82 w kontrataku pod Lipiszkami oraz walczy\xc5\x82 pod Ziabkami i Jurkowem. 39 pp broni\xc5\x82 linii rzeki Olszanka. Straty by\xc5\x82y jednak ogromne. Z resztek obu pu\xc5\x82k\xc3\xb3w i III/40 pp utworzono "Oddzia\xc5\x82 9 Brygady Piechoty" licz\xc4\x85cy zaledwie 190 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy. Broni\xc4\x85c linii Niemna 23\xe2\x80\x9324 VlI oddzia\xc5\x82 stoczy\xc5\x82 zwyci\xc4\x99ski b\xc3\xb3j pod Wo\xc5\x82p\xc4\x85. po walce 60 zdolnych jeszcze do walki \xc5\xbco\xc5\x82nierzy odes\xc5\x82ano do Ma\xc5\x82kini, a stamt\xc4\x85d do Lwowa._NEWLINE_Polska kontrofensywa_NEWLINE_Zwyci\xc4\x99stwo polskie nad Wis\xc5\x82\xc4\x85 umo\xc5\xbcliwi\xc5\x82o Polakom w ostatniej dekadzie sierpnia przej\xc5\x9b\xc4\x87 do dzia\xc5\x82a\xc5\x84 zaczepnych tak\xc5\xbce w Galicji. B\xc4\x99d\xc4\x85ca ju\xc5\xbc po reorganizacji 5 DP ruszy\xc5\x82y do przeciwnatarcia, aby odepchn\xc4\x85\xc4\x87 nieprzyjaciela od Lwowa i opanowa\xc4\x87 lini\xc4\x99 Bugu. 19 pp wzmocniony dwiema bateriami 5 pap zdoby\xc5\x82 Busk. W dniach 1\xe2\x80\x9310 wrze\xc5\x9bnia b\xc4\x99d\xc4\x85c w okr\xc4\x85\xc5\xbceniu broni\xc5\x82 wyzwolonego miasta atakowanego przez oddzia\xc5\x82y 45 i 47. Dywizji Strzelc\xc3\xb3w. W po\xc5\x82owie wrze\xc5\x9bnia wojska polskie przesz\xc5\x82y do ostatniej w tej wojnie ofensywy w Galicji Wschodniej. 5 DP zepchn\xc4\x99\xc5\x82a nieprzyjaciela za rzek\xc4\x99 Pe\xc5\x82twi\xc4\x99. W pocz\xc4\x85tkach pa\xc5\xbadziernika sforsowa\xc5\x82a Boh i zaj\xc4\x99\xc5\x82a Starokonstantyn\xc3\xb3w. 10 pa\xc5\xbadziernika dywizja wspar\xc5\x82a sprzymierzone z Polsk\xc4\x85 oddzia\xc5\x82y ukrai\xc5\x84skie pod Dera\xc5\xbani\xc4\x85 i Lityniem. By\xc5\x82o to ostatnie jej zwyci\xc4\x99stwo w wojnie polsko bolszewickiej. Symbolicznie mia\xc5\x82o ono miejsce na polach bitew toczonych przez dywizj\xc4\x99 w lutym i marcu 1920.\n_START_SECTION_\nDywizja w okresie pokoju\n_START_PARAGRAPH_\n18 pa\xc5\xbadziernika 5 Dywizja Piechoty wycofa\xc5\x82a si\xc4\x99 na lini\xc4\x99 wyznaczon\xc4\x85 w traktacie pokojowym podpisanym 12 pa\xc5\xbadziernika w Rydze. Jej oddzia\xc5\x82y rozlokowane zosta\xc5\x82y w rejon Zbara\xc5\xbc\xe2\x80\x93\xc5\x81anowce._NEWLINE_Jednak ju\xc5\xbc w grudniu 40 pp pomaszerowa\xc5\x82 do Lwowa, w styczniu 38 pp do Przemy\xc5\x9bla, a 39 pp do Jaros\xc5\x82awia. 19 pp pocz\xc4\x85tkowo obsadzi\xc5\x82 tzw. kordon etapowy od Zborowa przez Z\xc5\x82ocz\xc3\xb3w do \xc5\xbbd\xc5\xbcar, a dopiero w lutym przegrupowa\xc5\x82 si\xc4\x99 do Lwowa zajmuj\xc4\x85c koszary na Cytadeli._NEWLINE_W garnizonach jednostki rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y programowe szkolenie. W pierwszej kolejno\xc5\x9bci musia\xc5\x82y jednak same zadba\xc4\x87 o sprawy socjalno\xe2\x80\x93bytowe. W lutym 1921 dokonano w pu\xc5\x82kach spisu monter\xc3\xb3w, mechanik\xc3\xb3w, elektrotechnik\xc3\xb3w, \xc5\x9blusarzy, palaczy przydatnych do prac adaptacyjnych. Zakupiono ciep\xc5\x82\xc4\x85 odzie\xc5\xbc, starano si\xc4\x99 zaradzi\xc4\x87 olbrzymim brakom w zaopatrzeniu i polepszy\xc4\x87 wy\xc5\xbcywienie. Oddzia\xc5\x82y przechodzi\xc5\x82y na struktury pokojowe. 20 stycznia rozwi\xc4\x85zano poczt\xc4\x99 polow\xc4\x85 5 DP. Obs\xc5\x82ug\xc4\x99 dywizji przej\xc4\x99\xc5\x82y cywilne urz\xc4\x99dy pocztowe i telegraficzne. Rozwi\xc4\x85zano te\xc5\xbc kolumny taborowe W marcu przekazano do sk\xc5\x82adnic nadliczbow\xc4\x85 bro\xc5\x84. Wiosn\xc4\x85 1921 zreorganizowano dywizj\xc4\x99. Odesz\xc5\x82y 38. i 39 pp, a w jej sk\xc5\x82ad wszed\xc5\x82 26 pu\xc5\x82k piechoty z 7 Dywizji Piechoty._NEWLINE_W 1923 jej sk\xc5\x82adzie by\xc5\x82y nast\xc4\x99puj\xc4\x85ce pu\xc5\x82ki: 19., 26. i 40. pu\xc5\x82ki piechoty i 5 pu\xc5\x82k artylerii polowej._NEWLINE_Latem 1921 rozpocz\xc4\x99\xc5\x82o przydzielanie \xc5\xbco\xc5\x82nierzom ziemi w ramach akcji osadnictwa wojskowego na Kresach Wschodnich. Dokonywano ostrej selekcji kandydat\xc3\xb3w. Na blisko siedemset poda\xc5\x84 napisanych przez \xc5\xbco\xc5\x82nierzy dywizji, uwzgl\xc4\x99dniono niespe\xc5\x82na dwie\xc5\x9bcie. Osadnicy otrzymywali dzia\xc5\x82ki o przeci\xc4\x99tnej powierzchni oko\xc5\x82o 18 ha._NEWLINE_Du\xc5\xbcym wyzwaniem dla dow\xc3\xb3dc\xc3\xb3w by\xc5\x82o zorganizowanie na wysokim poziomie pracy wychowawczej i o\xc5\x9bwiatowej. W maju ukaza\xc5\x82 si\xc4\x99 rozkaz dow\xc3\xb3dcy dywizji o przymusowym nauczaniu \xc5\xbco\xc5\x82nierzy analfabet\xc3\xb3w, oparty na Instrukcji przymusowego nauczania. W poszczeg\xc3\xb3lnych pododdzia\xc5\x82ach ok. 70-80% rekrut\xc3\xb3w nie umia\xc5\x82o pisa\xc4\x87 ani czyta\xc4\x87. Zaj\xc4\x99cia prowadzono w okresie jesienno-zimowym po 10 godzin tygodniowo, a w okresie wiosenno\xe2\x80\x93letnim po 2\xe2\x80\x933 godziny tygodniowo. Kurs podzielono pocz\xc4\x85tkowo na cztery, nast\xc4\x99pnie na trzy stopnie odpowiadaj\xc4\x85ce klasom szko\xc5\x82y powszechnej. Ka\xc5\xbcdy stopie\xc5\x84 ko\xc5\x84czy\xc5\x82 si\xc4\x99 egzaminem z udzia\xc5\x82em przedstawicieli kuratorium lwowskiego. W 1927 oceny pozytywne na egzaminie otrzyma\xc5\x82o 87% \xc5\xbco\xc5\x82nierzy. W drugiej po\xc5\x82owie lat trzydziestych, wraz ze zmniejszeniem si\xc4\x99 rozmiar\xc3\xb3w analfabetyzmu, stopniowo spad\xc5\x82a liczba \xc5\xbco\xc5\x82nierzy obejmowanych nauk\xc4\x85 przymusow\xc4\x85._NEWLINE_W jednostkach prowadzono te\xc5\xbc wyk\xc5\x82ady z historii Polski i dziej\xc3\xb3w or\xc4\x99\xc5\xbca polskiego. Na wyk\xc5\x82adach m\xc3\xb3wiono te\xc5\xbc i o procedurach zak\xc5\x82adania ksi\xc4\x85\xc5\xbceczek oszcz\xc4\x99dno\xc5\x9bciowych, mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bciach zaci\xc4\x85gania kredyt\xc3\xb3w czy te\xc5\xbc otwierania kont bankowych. Organizowano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc kursy doskonalenia zawodowego. By\xc5\x82y to najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej kursy przysposobienia rolniczego, hodowli, sadownictwa i pszczelarstwa. Propagowano sp\xc3\xb3\xc5\x82dzielczo\xc5\x9b\xc4\x87 rolnicz\xc4\x85. Uczono te\xc5\xbc przysz\xc5\x82ych stolarzy, \xc5\x9blusarzy i introligator\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nMobilizacja i przegrupowanie\n_START_PARAGRAPH_\nW marcu 1939 roku, zgodnie z planem operacyjnym \xe2\x80\x9eZach\xc3\xb3d\xe2\x80\x9d, 5 Dywizja Piechoty zosta\xc5\x82a przewidziana do sk\xc5\x82adu Armii \xe2\x80\x9ePomorze\xe2\x80\x9d. Latem 1939 roku, po korektach planu, 5 DP zosta\xc5\x82a przeznaczona do Grupy Odwod\xc3\xb3w \xe2\x80\x9eKutno\xe2\x80\x9d._NEWLINE_27 sierpnia zarz\xc4\x85dzono mobilizacj\xc4\x99 niejawn\xc4\x85 dla oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w Okr\xc4\x99gu Korpusu nr VI Lw\xc3\xb3w. Stawiennictwo rezerwist\xc3\xb3w by\xc5\x82o wzorowe. Po zako\xc5\x84czeniu mobilizacyjnego rozwini\xc4\x99cia 19 Pu\xc5\x82k Piechoty Obro\xc5\x84c\xc3\xb3w Lwowa transportami kolejowymi przegrupowany zosta\xc5\x82 do W\xc5\x82oc\xc5\x82awka. Do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 do niego I/5 pal. Te dwie jednostki stanowi\xc5\x82y Oddzia\xc5\x82 Wydzielony pp\xc5\x82k. Sadowskiego przeznaczony do Armii \xe2\x80\x9ePomorze\xe2\x80\x9d. Pozosta\xc5\x82e pu\xc5\x82ki zako\xc5\x84czy\xc5\x82y mobilizacj\xc4\x99 4 i 5 wrze\xc5\x9bnia. Transporty jecha\xc5\x82y przez Dubno - Kowel - Brze\xc5\x9b\xc4\x87 - Bia\xc5\x82\xc4\x85 Podlask\xc4\x85._NEWLINE_Kiedy transporty by\xc5\x82y ju\xc5\xbc w drodze, zmieniono dywizji zadania. Gen. Zulauf obj\xc4\x85\xc5\x82 dow\xc3\xb3dztwo nad dora\xc5\xbanie utworzon\xc4\x85 Grup\xc4\x85 Operacyjn\xc4\x85 przeznaczon\xc4\x85 do obrony odcinka od Zegrza do Zakroczymia._NEWLINE_Kolejna zmiana u\xc5\xbcycia oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w dywizji nast\xc4\x85pi\xc5\x82a 6 wrze\xc5\x9bnia. Naczelny W\xc3\xb3dz poleci\xc5\x82 wzmocni\xc4\x87 obron\xc4\x99 Warszawy 40 pu\xc5\x82kiem piechoty. 26 pu\xc5\x82k piechoty podzielono. Jego I batalion skierowano w rejon Zgierza, II bp przeznaczono do os\xc5\x82ony mostu pod \xc5\x9awidrem, a III bp wyznaczono do obrony Warszawy._NEWLINE_5 pal, b\xc4\x99d\xc4\x85c jeszcze w transportach, zosta\xc5\x82 zbombardowany. 8 wrze\xc5\x9bnia na stacji Mordy poleg\xc5\x82 dow\xc3\xb3dca II/5 pal mjr Deskur i dow\xc3\xb3dca 4 baterii por. Eugeniusz \xc5\x81ozi\xc5\x84ski. Dywizjon wy\xc5\x82adowa\xc5\x82 si\xc4\x99 i 10 wrze\xc5\x9bnia dotar\xc5\x82 do Warszawy. 8 wrze\xc5\x9bnia r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc III dywizjon zosta\xc5\x82 zbombardowany w Siedlcach. I on pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 dotrze\xc4\x87 do Warszawy. Uda\xc5\x82o si\xc4\x99 to jedynie 8 baterii. 5 dywizjon artylerii ci\xc4\x99\xc5\xbckiej dotar\xc5\x82 do Warszawy 11 i 13 wrze\xc5\x9bnia._NEWLINE_Z rozkazu wy\xc5\xbcszych prze\xc5\x82o\xc5\xbconych 5 Dywizja Piechoty dotar\xc5\x82a na front cz\xc4\x99\xc5\x9bciami. G\xc5\x82\xc3\xb3wne si\xc5\x82y dywizji skoncentrowano w Warszawie, ale i tutaj oba pu\xc5\x82ki piechoty i poszczeg\xc3\xb3lne dywizjony artylerii walczy\xc5\x82y na r\xc3\xb3\xc5\xbcnych odcinkach i podlega\xc5\x82y lokalnym dow\xc3\xb3dcom.\n_START_SECTION_\nWalki na przedpolach Warszawy\n_START_PARAGRAPH_\nW okolicach Modlina, nad Bugo-Narwi\xc4\x85 i Wis\xc5\x82\xc4\x85 w pocz\xc4\x85tkach wrze\xc5\x9bnia 1939 dzia\xc5\x82a\xc5\x82a 5 DP (bez 19 pp i I/5 pal) pod dow\xc3\xb3dztwem gen. bryg. Juliusza Zulaufa wchodz\xc4\x85ca w sk\xc5\x82ad Armii \xe2\x80\x9eWarszawa\xe2\x80\x9d. Rejon ten by\xc5\x82 bardzo wa\xc5\xbcny z wojskowego punktu widzenia, tu bowiem miano broni\xc4\x87 stolicy przed atakiem wojsk niemieckich nacieraj\xc4\x85cych z kierunku p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-wschodniego. G\xc5\x82\xc3\xb3wnym zadaniem dywizji by\xc5\x82a obrona przedmie\xc5\x9b\xc4\x87 Zegrza, Modlina, Orzechowa, linii Narwi i przeprawy w D\xc4\x99bem._NEWLINE_Sytuacja w tym rejonie przedstawia\xc5\x82a si\xc4\x99 nast\xc4\x99puj\xc4\x85co. Dow\xc3\xb3dca 5 DP mia\xc5\x82 do dyspozycji Warszawsk\xc4\x85 Brygad\xc4\x99 Obrony Narodowej pod dow\xc3\xb3dztwem p\xc5\x82k. dypl. J\xc3\xb3zefa Sas-Hoszowskiego. Wchodz\xc4\x85cy w jej sk\xc5\x82ad Dzia\xc5\x82dowski batalion Obrony Narodowej pod dow\xc3\xb3dztwem kpt. Kazimierza Mordzewskiego obsadzi\xc5\x82 dw\xc3\xb3r w Poniatowie, a 2 batalion 26 pp i 2 Warszawski batalion Obrony Narodowej dowodzony przez mjr. Bronis\xc5\x82awa Surewicza broni\xc5\x82y odcinka na p\xc5\x82d. od Zegrza. W D\xc4\x99bem stacjonowa\xc5\x82a 3 kompania 26 pp, w odwodzie znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 batalion wojsk \xc5\x82\xc4\x85czno\xc5\x9bci, pluton artylerii i pluton saper\xc3\xb3w. Przed zmrokiem 6 wrze\xc5\x9bnia obron\xc4\x99 wzmocni\xc5\x82 dodatkowo poci\xc4\x85g pancerny nr 13, a tak\xc5\xbce 98 dywizjon artylerii ci\xc4\x99\xc5\xbckiej pod dow\xc3\xb3dztwem kpt. Edwarda Chmielika, kt\xc3\xb3ry zaj\xc4\x85\xc5\x82 stanowisko w okolicy Niepor\xc4\x99tu. Na drugi dzie\xc5\x84 wojska polskie opu\xc5\x9bci\xc5\x82y Zegrze, wycofuj\xc4\x85c si\xc4\x99 za Bugo-Narew, na rozkaz dow\xc3\xb3dcy Armii wysadzono tak\xc5\xbce most. Na razie nie dosz\xc5\x82o na tej linii do bezpo\xc5\x9bredniego starcia z Niemcami. W tej sytuacji jeden dywizjon artylerii zosta\xc5\x82 wycofany w rejon Jab\xc5\x82onny, a drugi w kierunku Warszawy, natomiast w nocy z 8 na 9 wrze\xc5\x9bnia 98 dac odszed\xc5\x82 do Wieliszewa._NEWLINE_11 wrze\xc5\x9bnia Niemcy rozpocz\xc4\x99li forsowanie Narwi mi\xc4\x99dzy Zegrzem i Serockiem, a nast\xc4\x99pnego dnia pod D\xc4\x99bem. Wojska polskie gen. J. Zulaufa pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82y zatrzyma\xc4\x87 natarcie nieprzyjaciela. Kolejne starcia nie przynios\xc5\x82y sukcesu stronie polskiej. W miar\xc4\x99 walk dociera\xc5\x82y tak\xc5\xbce resztki rozbitych oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w z 8 DP. Od strony Beniaminowa dzia\xc5\x82a\xc5\x82a 20 DP. Jednak\xc5\xbce jej uderzenie na Ryni\xc4\x99, gdzie usi\xc5\x82owa\xc5\x82a przeprawi\xc4\x87 si\xc4\x99 niemiecka 217 DP, zako\xc5\x84czy\xc5\x82o si\xc4\x99 niepowodzeniem. 13 wrze\xc5\x9bnia Niemcy przyst\xc4\x85pili do forsowania rzeki z kolei na linii D\xc4\x99be-Izbica. G\xc5\x82\xc3\xb3wne uderzenie skierowa\xc5\x82o si\xc4\x99 na D\xc4\x99be, gdzie pokonali op\xc3\xb3r Polak\xc3\xb3w i szybko posuwali si\xc4\x99 naprz\xc3\xb3d. Po po\xc5\x82udniu tego dnia zaj\xc4\x99li odcinek Wieliszew-Poniat\xc3\xb3w-Skrzeszew. W obronie Poniatowa poleg\xc5\x82 dow\xc3\xb3dca 2 baterii 8 pal ppor. Wiktor Zdziarski. Na tej linii Niemcy zatrzymali si\xc4\x99. Wojska polskie pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82y kontratakowa\xc4\x87, ale wszystkie ataki za\xc5\x82amywa\xc5\x82y si\xc4\x99 w ogniu niemieckiej artylerii._NEWLINE_Ostatecznie walki z wrogiem w okolicach Wieliszewa zako\xc5\x84czy\xc5\x82y si\xc4\x99 kl\xc4\x99sk\xc4\x85 wojsk polskich. Resztki grupy wojsk gen. J. Zulaufa wycofano do obrony Warszawy, za\xc5\x9b pozosta\xc5\x82e oddzia\xc5\x82y mia\xc5\x82y opanowa\xc4\x87 D\xc4\x99be, ale pod naporem Niemc\xc3\xb3w wycofa\xc5\x82y si\xc4\x99 w kierunku Modlina.\n_START_SECTION_\nWalki OW pp\xc5\x82k. Sadowskiego\n_START_PARAGRAPH_\n19 Pu\xc5\x82k Piechoty z I dywizjonem 5 Pu\xc5\x82ku Artylerii Lekkiej, jako Oddzia\xc5\x82 Wydzielony pp\xc5\x82k. Sadowskiego, od 4 wrze\xc5\x9bnia 1939 walczy\xc5\x82 w sk\xc5\x82adzie Armii \xe2\x80\x9ePomorze\xe2\x80\x9d._NEWLINE_W pierwszych dniach wrze\xc5\x9bnia obsadzi\xc5\x82 przedmo\xc5\x9bcie \xe2\x80\x9eW\xc5\x82oc\xc5\x82awek\xe2\x80\x9d. Pocz\xc4\x85tkowo pozostawa\xc5\x82 bez kontaktu z nieprzyjacielem. 6 wrze\xc5\x9bnia pu\xc5\x82k otrzyma\xc5\x82 rozkaz utrzymania przedmo\xc5\x9bcia do czasu przej\xc5\x9bcia na zachodni brzeg Wis\xc5\x82y 16 Dywizji Piechoty. 8 wrze\xc5\x9bnia oddzia\xc5\x82y GO gen. Bo\xc5\x82tucia zako\xc5\x84czy\xc5\x82y przepraw\xc4\x99. Po zniszczeniu mostu OW, na rozkaz gen. W\xc5\x82adys\xc5\x82awa Bortnowskiego rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 marsz wzd\xc5\x82u\xc5\xbc Wis\xc5\x82y pod P\xc5\x82ock. Tam pu\xc5\x82k mia\xc5\x82 zluzowa\xc4\x87 Nowogr\xc3\xb3dzk\xc4\x85 BK._NEWLINE_10 wrze\xc5\x9bnia zorganizowano obron\xc4\x99 rejonu Radziwia oraz odcinka K\xc4\x99pa Tokarska-Tokary-R\xc4\x85bierz._NEWLINE_11 wrze\xc5\x9bnia OW wszed\xc5\x82 w sk\xc5\x82ad GO gen. Karaszewicza-Tokarzewskiego. 12 wrze\xc5\x9bnia Niemcy rozpocz\xc4\x99li forsowanie Wis\xc5\x82y. Pod Radziwiem ich oddzia\xc5\x82y zosta\xc5\x82y powstrzymane. Jednak na odcinku bronionym przez I batalion, nieprzyjaciel uchwyci\xc5\x82 przycz\xc3\xb3\xc5\x82ek i zdoby\xc5\x82 Tokary, R\xc4\x85bierz i Okopy. 13 wrze\xc5\x9bnia pu\xc5\x82k wsparty I/5 pa kontratakowa\xc5\x82. I batalion uderzy\xc5\x82 na Dobrzyk\xc3\xb3w, III na Tokary, a II na Radziwie. Wspiera\xc5\x82 I/5 pal. Oko\xc5\x82o. 10:00 natarcie za\xc5\x82ama\xc5\x82o si\xc4\x99. Bataliony rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y dzia\xc5\x82ania op\xc3\xb3\xc5\xbaniaj\xc4\x85ce. Na skraju las\xc3\xb3w \xc5\x81\xc4\x85ckich powstrzymano nacieraj\xc4\x85c\xc4\x85 niemieck\xc4\x85 3 DP przy du\xc5\xbcych stratach obu stron._NEWLINE_Gen. Karaszewicz-Tokarzewski zdecydowa\xc5\x82 si\xc5\x82ami 15 DP odrzuci\xc4\x87 Niemc\xc3\xb3w zza Wis\xc5\x82\xc4\x99. Noc\xc4\x85 z 13/14 wrze\xc5\x9bnia 19 pu\xc5\x82k wszed\xc5\x82 pod rozkazy dcy 15 DP i w jej sk\xc5\x82adzie atakowa\xc5\x82 niemiecki 8 pu\xc5\x82k piechoty. Obie strony ponios\xc5\x82y znaczne straty. Broni\xc4\x85cy wzg\xc3\xb3rz na po\xc5\x82udniowym skraju lasu w rejonie dworu \xc5\x81\xc4\x85ck III/19 pp zosta\xc5\x82 pobity._NEWLINE_16 wrze\xc5\x9bnia za\xc5\x82ama\xc5\x82 si\xc4\x99 front polski nad Bzur\xc4\x85. OW otrzyma\xc5\x82 zadanie odej\xc5\x9b\xc4\x87 do I\xc5\x82owa. 17 wrze\xc5\x9bnia ataki niemieckiego lotnictwa zada\xc5\x82y maszeruj\xc4\x85cym kolumnom ogromne straty. Resztki pu\xc5\x82ku dotar\xc5\x82y do przeprawy pod Witkowicami._NEWLINE_19 pp Odsieczy Lwowa przesta\xc5\x82 istnie\xc4\x87. Ma\xc5\x82e grupy \xc5\xbco\xc5\x82nierzy zdo\xc5\x82a\xc5\x82y jednak przedrze\xc4\x87 si\xc4\x99 do Warszawy, gdzie zameldowa\xc5\x82y si\xc4\x99 u dow\xc3\xb3dcy macierzystej 5 DP gen. Zulaufa._NEWLINE_1/5 pal w ci\xc4\x99\xc5\xbckim nocnym marszu te\xc5\xbc zosta\xc5\x82 rozbity. 18 wrze\xc5\x9bnia w rejonie nadle\xc5\x9bnictwa Kampinos dysponowa\xc5\x82 ju\xc5\xbc tylko 1 bateri\xc4\x85. Do dywizjonu do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 pluton artylerii piechoty 69 pp i haubica 100 mm z obs\xc5\x82ug\xc4\x85. Do godzin popo\xc5\x82udniowych ogniem siedmiu dzia\xc5\x82 odpierano natarcia niemieckie. Du\xc5\xbce straty i brak amunicji uniemo\xc5\xbcliwi\xc5\x82y dalsz\xc4\x85 obron\xc4\x99. Po zdemontowaniu dzia\xc5\x82 resztki pododdzia\xc5\x82u maszerowa\xc5\x82y w kierunku Bzury. 19 wrze\xc5\x9bnia pod Radziwi\xc5\x82\xc5\x82\xc3\xb3wkiem dywizjon zosta\xc5\x82 otoczony, a \xc5\xbco\xc5\x82nierze wzi\xc4\x99ci do niewoli._NEWLINE_Lwowska 5 Dywizja Piechoty spe\xc5\x82ni\xc5\x82a sw\xc3\xb3j obowi\xc4\x85zek w kampanii wrze\xc5\x9bniowej. Boje 40 Pu\xc5\x82ku Piechoty Dzieci Lwowskich na Ochocie i Woli oraz III batalionu 26 Pu\xc5\x82ku Piechoty mjr Decowskiego na Babicach sta\xc5\x82y si\xc4\x99 przyk\xc5\x82adem nieust\xc4\x99pliwej, twardej walki z przewa\xc5\xbcaj\xc4\x85cymi si\xc5\x82ami nieprzyjaciela. Dzielnie walczy\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Oddzia\xc5\x82 Wydzielony pp\xc5\x82k. Sadowskiego (19 pp z I/5 pal) ._NEWLINE_Oddzia\xc5\x82y dywizji ponios\xc5\x82y wysokie straty: w 40 pp przekracza\xc5\x82y one 30% stanu osobowego, w 26 pp - 25%._NEWLINE_Stanowi\xc4\x85cy du\xc5\xbcy odsetek \xc5\xbco\xc5\x82nierzy dywizji Ukrai\xc5\x84cy, w niczym nie ust\xc4\x99powali swym polskim towarzyszom na polu bitwy. Nie zanotowano ani jednego przypadku dezercji. Dowodzi to du\xc5\xbcej skuteczno\xc5\x9bci wychowania patriotycznego i obywatelskiego prowadzonego w Wojsku Polskim w okresie mi\xc4\x99dzywojennym.'