b'\n_START_ARTICLE_\nAzjatycki wy\xc5\x9bcig kosmiczny\n_START_SECTION_\nProgram za\xc5\x82ogowy\n_START_PARAGRAPH_\nJaponia umie\xc5\x9bci\xc5\x82a swojego pierwszego sztucznego satelit\xc4\x99 Ohsumi na orbicie za pomoc\xc4\x85 w\xc5\x82asnej rakiety no\xc5\x9bnej w 1970 roku jako czwarty kraj na \xc5\x9bwiecie. Japo\xc5\x84ski program kosmiczny jest bardzo r\xc3\xb3\xc5\xbcnorodny dzi\xc4\x99ki \xc5\x9bcis\xc5\x82ej wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy przede wszystkim z NASA, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie przy eksploatacji Mi\xc4\x99dzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS). Dzi\xc4\x99ki udzia\xc5\x82owi w programie ISS Japonia ma przydzia\xc5\x82 miejsc w sta\xc5\x82ych za\xc5\x82ogach stacji, utrzymuje sw\xc3\xb3j korpus astronaut\xc3\xb3w, a tak\xc5\xbce bierze udzia\xc5\x82 w zaopatrywaniu stacji w\xc5\x82asnym statkiem transportowym HTV (H-II Transfer Vehicle Kounotori). Przypuszcza si\xc4\x99, \xc5\xbce statek ten mo\xc5\xbce sta\xc4\x87 si\xc4\x99 zal\xc4\x85\xc5\xbckiem projektu przysz\xc5\x82ego japo\xc5\x84skiego statku za\xc5\x82ogowego. Ponadto Japonia posiada na ISS w\xc5\x82asny modu\xc5\x82 laboratoryjny Kib\xc5\x8d, najwi\xc4\x99kszy modu\xc5\x82 stacji.\n_START_SECTION_\nEksploracja Uk\xc5\x82adu S\xc5\x82onecznego\n_START_PARAGRAPH_\nW ramach w\xc5\x82asnych program\xc3\xb3w Japonia ju\xc5\xbc w 1990 roku umie\xc5\x9bci\xc5\x82a na orbicie Ksi\xc4\x99\xc5\xbcyca sond\xc4\x99 Hiten, a w 2007 roku kolejny orbiter Kaguya (wcze\xc5\x9bniejsza nazwa: Selene). W odleglejszych planach jest wys\xc5\x82anie sondy, kt\xc3\xb3ra opr\xc3\xb3cz orbitera zawiera\xc4\x87 b\xc4\x99dzie tak\xc5\xbce l\xc4\x85downik i \xc5\x82azik ksi\xc4\x99\xc5\xbcycowy. W 2010 roku Japonia wystrzeli\xc5\x82a orbiter Wenus Akatsuki, jednak z powodu awarii wej\xc5\x9bcie na orbit\xc4\x99 Wenus nie powiod\xc5\x82o si\xc4\x99. Dopiero w 2015 r. przy kolejnym zbli\xc5\xbceniu do planety uda\xc5\x82o si\xc4\x99 sond\xc4\x99 wprowadzi\xc4\x87 na odleg\xc5\x82\xc4\x85 orbit\xc4\x99 wok\xc3\xb3\xc5\x82 Wenus. Natomiast pe\xc5\x82nym sukcesem zako\xc5\x84czy\xc5\x82o si\xc4\x99 wys\xc5\x82anie w 2003 roku sondy Hayabusa, kt\xc3\xb3ra w 2005 roku wyl\xc4\x85dowa\xc5\x82a na planetoidzie (25143) Itokawa, pobra\xc5\x82a z niej pr\xc3\xb3bki i w 2010 roku dostarczy\xc5\x82a je na Ziemi\xc4\x99 - by\xc5\x82o to pierwsze takie osi\xc4\x85gni\xc4\x99cie na skal\xc4\x99 \xc5\x9bwiatow\xc4\x85. W 2014 roku zosta\xc5\x82a wys\xc5\x82ana podobna misja Hayabusa 2 do planetoidy (162173) Ryugu, nale\xc5\xbc\xc4\x85cej do innego typu spektralnego.\n_START_SECTION_\nRakiety no\xc5\x9bne\n_START_PARAGRAPH_\nJapo\xc5\x84ski program kosmiczny oparty jest na rakietach no\xc5\x9bnych rodziny H-II, kt\xc3\xb3ra w najwi\xc4\x99kszej wersji H-IIB mo\xc5\xbce wynie\xc5\x9b\xc4\x87 na nisk\xc4\x85 orbit\xc4\x99 wok\xc3\xb3\xc5\x82ziemsk\xc4\x85 ok. 19 t \xc5\x82adunku. Cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9b\xc4\x87 start\xc3\xb3w tych rakiet jest jednak niewielka i wynosi kilka rocznie.\n_START_SECTION_\nProgram za\xc5\x82ogowy\n_START_PARAGRAPH_\nPierwszy chi\xc5\x84ski satelita, Dong Fang Hong 1, zosta\xc5\x82 wystrzelony w 1970 roku, dzi\xc4\x99ki czemu Chiny sta\xc5\x82y si\xc4\x99 pi\xc4\x85tym w historii mocarstwem kosmicznym. Natomiast ju\xc5\xbc jako trzeci kraj, po Rosji i Stanach Zjednoczonych, Chiny umie\xc5\x9bci\xc5\x82y swoich astronaut\xc3\xb3w na orbicie wok\xc3\xb3\xc5\x82ziemskiej \xe2\x80\x93 pierwszy start za\xc5\x82ogowy statku Shenzhou 5 odby\xc5\x82 si\xc4\x99 w 2003 r. Statki tego typu stanowi\xc4\x85 nieznacznie powi\xc4\x99kszon\xc4\x85 i unowocze\xc5\x9bnion\xc4\x85 wersj\xc4\x99 rosyjskich statk\xc3\xb3w Sojuz. Do chwili obecnej odby\xc5\x82y si\xc4\x99 zaledwie cztery chi\xc5\x84skie starty za\xc5\x82ogowe, ale Chiny rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y ju\xc5\xbc przygotowania do budowy w\xc5\x82asnej stacji orbitalnej o wielko\xc5\x9bci nieco tylko mniejszej ni\xc5\xbc dawna rosyjska stacja Mir w jej szczytowym okresie rozwoju. Stacja ma zosta\xc4\x87 uko\xc5\x84czona w 2020 r., a obecnie trwaj\xc4\x85 loty testowe pojedynczych modu\xc5\x82\xc3\xb3w Tiangong, za pomoc\xc4\x85 kt\xc3\xb3rych przeprowadzane s\xc4\x85 testy zbli\xc5\xbcania dw\xc3\xb3ch statk\xc3\xb3w na orbicie, cumowania oraz d\xc5\x82u\xc5\xbcszego przebywania ludzi na orbicie.\n_START_SECTION_\nKsi\xc4\x99\xc5\xbcyc\n_START_PARAGRAPH_\nW latach 2007 i 2010 Chiny wystrzeli\xc5\x82y dwie sondy ksi\xc4\x99\xc5\xbcycowe w ramach programu Chang\xe2\x80\x99e. W 2013 r. umieszczono na Ksi\xc4\x99\xc5\xbcycu w ramach misji Chang\xe2\x80\x99e 3 samobie\xc5\xbcny pojazd Yutu na wz\xc3\xb3r ameryka\xc5\x84skich \xc5\x82azik\xc3\xb3w marsja\xc5\x84skich. Druga tego typu misja Chang\xe2\x80\x99e 4 planowana jest w 2019 r. W 2014 r. wystartowa\xc5\x82a sonda Chang\xe2\x80\x99e 5-T1, kt\xc3\xb3rej celem s\xc4\x85 testy aparatu powrotnego po oblocie Ksi\xc4\x99\xc5\xbcyca. Start w\xc5\x82a\xc5\x9bciwej sondy Chang\xe2\x80\x99e 5, kt\xc3\xb3ra b\xc4\x99dzie sk\xc5\x82ada\xc5\x82a si\xc4\x99 z l\xc4\x85downika i powrotnika maj\xc4\x85cego przywie\xc5\xba\xc4\x87 pr\xc3\xb3bki ksi\xc4\x99\xc5\xbcycowego gruntu, jest planowany w 2017 r. Przewidziana jest potem jeszcze jedna podobna misja Chang\xe2\x80\x99e 6. W dalszej perspektywie, na razie do\xc5\x9b\xc4\x87 nieokre\xc5\x9blonej, m\xc3\xb3wi si\xc4\x99 o l\xc4\x85dowaniu ludzi na Ksi\xc4\x99\xc5\xbcycu.\n_START_SECTION_\nMars\n_START_PARAGRAPH_\nChiny zamierza\xc5\x82y rozpocz\xc4\x85\xc4\x87 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc eksploracj\xc4\x99 Marsa, ale pierwszy orbiter Marsa Yinghuo-1, kt\xc3\xb3ry zosta\xc5\x82 w 2012 r. wystrzelony razem z rosyjskim l\xc4\x85downikiem Fobos-Grunt, na skutek awarii rosyjskiej rakiety no\xc5\x9bnej nie opu\xc5\x9bci\xc5\x82 orbity Ziemi.\n_START_SECTION_\nRakiety no\xc5\x9bne\n_START_PARAGRAPH_\nChi\xc5\x84ski program kosmiczny opiera si\xc4\x99 na rodzinie rakiet no\xc5\x9bnych Chang Zheng (w skr\xc3\xb3cie CZ, D\xc5\x82ugi Marsz). Cztery podstawowe modele tej rakiety w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych wariantach o ud\xc5\xbawigu maksymalnie ok. 12 t na nisk\xc4\x85 orbit\xc4\x99 wok\xc3\xb3\xc5\x82ziemsk\xc4\x85, s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85 do wynoszenia na orbit\xc4\x99 chi\xc5\x84skich obiekt\xc3\xb3w. Ponadto od 1985 roku Chiny udost\xc4\x99pniaj\xc4\x85 swe rakiety r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc komercyjnie dzi\xc4\x99ki stosunkowo niskim cenom. Obecnie trwaj\xc4\x85 prace nad nowymi modelami CZ-5, 6 i 7, z kt\xc3\xb3rych najwi\xc4\x99kszy, Chang Zheng 5, b\xc4\x99dzie mia\xc5\x82 ud\xc5\xbawig oko\xc5\x82o 25 t na LEO i stanie si\xc4\x99 podstawowym modelem przy budowie stacji za\xc5\x82ogowej oraz dalszych lotach za\xc5\x82ogowych._NEWLINE_Chiny zdecydowanie przoduj\xc4\x85 w Azji je\xc5\x9bli idzie o liczb\xc4\x99 start\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3ra wynosi obecnie ok. 20 rocznie, co pozwala uzyska\xc4\x87 wynik podobny do USA. Ponadto Chiny rozwijaj\xc4\x85 w\xc5\x82asne sieci satelitarne: meteorologiczne, telekomunikacyjne i inne.\n_START_SECTION_\nPozosta\xc5\x82e kraje\n_START_PARAGRAPH_\nPozostali uczestnicy azjatyckiego wy\xc5\x9bcigu kosmicznego pozostaj\xc4\x85 w tyle za powy\xc5\xbcszymi trzema pa\xc5\x84stwami. Izrael i Iran wystrzeli\xc5\x82y za pomoc\xc4\x85 w\xc5\x82asnych rakiet no\xc5\x9bnych po kilka niewielkich satelit\xc3\xb3w. Korea P\xc3\xb3\xc5\x82nocna wystrzeli\xc5\x82a satelit\xc4\x99 Kwangmy\xc5\x8fngs\xc5\x8fng-3B, za pomoc\xc4\x85 w\xc5\x82asnej rakiety no\xc5\x9bnej Unha-3, natomiast Korea Po\xc5\x82udniowa wystrzeli\xc5\x82a satelit\xc4\x99 za pomoc\xc4\x85 rakiety no\xc5\x9bnej KSLV-I, zaprojektowanej przez Rosjan i Korea\xc5\x84czyk\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nObszary rywalizacji\n_START_PARAGRAPH_\nPoni\xc5\xbcej zestawiono tylko dokonane najwa\xc5\xbcniejsze osi\xc4\x85gni\xc4\x99cia, pomin\xc4\x85wszy nieudane (jak wspomniane japo\xc5\x84ska misja Akatsuki na Wenus czy chi\xc5\x84ska Yinghuo-1 na Marsa). Nie uwzgl\xc4\x99dniono te\xc5\xbc odleglejszych plan\xc3\xb3w, gdy\xc5\xbc w wielu przypadkach s\xc4\x85 one nie tylko nieweryfikowalne, ale wr\xc4\x99cz nierealistyczne (jak np. plany lot\xc3\xb3w za\xc5\x82ogowych Iranu).'