b'\n_START_ARTICLE_\nBernardyni\n_START_SECTION_\nXV w.\n_START_PARAGRAPH_\nPocz\xc4\x85tki bernardyn\xc3\xb3w wi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85 si\xc4\x99 z postaci\xc4\x85 \xc5\x9bw. Jana Kapistrana, kt\xc3\xb3ry jesieni\xc4\x85 1453 r. zawita\xc5\x82 w Krakowie. Kapistran \xe2\x80\x93 przedstawiciel radykalnej ga\xc5\x82\xc4\x99zi franciszkan\xc3\xb3w zwanej obserwantami (ga\xc5\x82\xc4\x85\xc5\xba cismonta\xc5\x84ska) \xe2\x80\x93 nie d\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82 do przejmowania i reformowania dotychczas istniej\xc4\x85cych klasztor\xc3\xb3w (owych franciszkan\xc3\xb3w zwano konwentualnymi), lecz do utworzenia oddzielnej siatki klasztor\xc3\xb3w obserwanckich. Kilkumiesi\xc4\x99czna dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 kaznodziejska Kapistrana wywar\xc5\x82a wielki wp\xc5\x82yw na \xc5\xbcycie religijne Krakowa, przede wszystkim za\xc5\x9b zaowocowa\xc5\x82a za\xc5\x82o\xc5\xbceniem klasztoru pw. \xc5\x9bw. Bernardyna ze Sieny. \xc5\x81\xc4\x85czna liczba nowych adept\xc3\xb3w \xc5\xbcycia franciszka\xc5\x84skiego wynosi\xc5\x82a ok. 100 braci, w du\xc5\xbcej mierze profesor\xc3\xb3w i student\xc3\xb3w Akademii Krakowskiej. Kard. Zbigniew Ole\xc5\x9bnicki grunt na locum nowej wsp\xc3\xb3lnoty wyznaczy\xc5\x82 na Stradomiu, u st\xc3\xb3p wzg\xc3\xb3rza wawelskiego._NEWLINE_Istnienie dw\xc3\xb3ch wsp\xc3\xb3lnot franciszka\xc5\x84skich spowodowa\xc5\x82o nadanie im nazw zwyczajowych przez mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Krakowa. W miejsce dotychczasowej: bracia (jej \xc5\x9bladem jest ul. Bracka), zacz\xc4\x99to u\xc5\xbcywa\xc4\x87 nazw zaczerpni\xc4\x99tych od patron\xc3\xb3w \xc5\x9bwi\xc4\x85ty\xc5\x84: bracia od \xc5\x9bw. Franciszka, i bracia od \xc5\x9bw. Bernardyna, skr\xc3\xb3cone nast\xc4\x99pnie do: franciszkanie i bernardyni. Relacje mi\xc4\x99dzy tymi dwoma ga\xc5\x82\xc4\x99ziami franciszkan\xc3\xb3w by\xc5\x82y poprawne a przypadki przej\xc5\x9bcia braci \xe2\x80\x93 sporadyczne (patrz: Jan z Dukli)_NEWLINE_Bernardyni rozwijali si\xc4\x99 bardzo szybko. Pocz\xc4\x85tkowo stanowili cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 obserwanckiej wikarii austriacko-czesko-polskiej, z kt\xc3\xb3rej w 1464 r. wydzielono komisariat, przekszta\xc5\x82cony trzy lata p\xc3\xb3\xc5\xbaniej w wikari\xc4\x99. W wyniku podzia\xc5\x82u Zakonu na oddzielne wsp\xc3\xb3lnoty konwentualnych i obserwant\xc3\xb3w w 1517 r. wikaria polska zosta\xc5\x82a przemianowana na prowincj\xc4\x99 z wezwaniem Bogurodzicy Dziewicy Maryi. Liczy\xc5\x82a w\xc3\xb3wczas 27 klasztor\xc3\xb3w z ok. 800 zakonnikami. Kwit\xc5\x82o \xc5\xbcycie naukowe; studia teologiczne istnia\xc5\x82y w klasztorach w Krakowie, Lwowie, Poznaniu i Wilnie. Nale\xc5\xbcy wymieni\xc4\x87 tu: Jana z Komorowa \xe2\x80\x93 historyka, Antoniego z Radomska (+ 1487), Jana ze Stopnicy (+ 1518) i Anzelma Polaka (+ 1520) \xe2\x80\x93 autora pierwszego polskiego opisu Ziemi \xc5\x9awi\xc4\x99tej. G\xc5\x82\xc3\xb3wnym polem dzia\xc5\x82ania by\xc5\x82o jednak duszpasterstwo prowadzone we w\xc5\x82asnych ko\xc5\x9bcio\xc5\x82ach. Jego znaczenie uwydatnia si\xc4\x99 wzi\xc4\x85wszy pod uwag\xc4\x99 fakt, i\xc5\xbc w owym czasie wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 duchownych potrafi\xc5\x82a ledwo wy\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc4\x87 prawdy wiary. W \xc5\x9bwi\xc4\x85tyniach za\xc5\x9b bernardy\xc5\x84skich kaznodziejstwo sta\xc5\x82o na wysokim poziomie, pr\xc3\xb3cz tego wprowadzano religijne pie\xc5\x9bni w ojczystym j\xc4\x99zyku (autorem wielu z nich by\xc5\x82 W\xc5\x82adys\xc5\x82aw z Gielniowa), urz\xc4\x85dzano bogate nabo\xc5\xbce\xc5\x84stwa, procesje, szopki i jase\xc5\x82ka. Prawie przy ka\xc5\xbcdym z klasztor\xc3\xb3w istnia\xc5\x82 Trzeci Zakon i bractwa: \xc5\x9bw. Bernardyna, \xc5\x9bw. Anny i Niepokalanego Pocz\xc4\x99cia NMP._NEWLINE_Charakterystycznym polem dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci bernardy\xc5\x84skiej by\xc5\x82y misje w\xc5\x9br\xc3\xb3d prawos\xc5\x82awnych na wschodnich rubie\xc5\xbcach pa\xc5\x84stwa polsko-litewskiego. Bernardyni uznawali wa\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 sakrament\xc3\xb3w u prawos\xc5\x82awnych, wymagaj\xc4\x85c jedynie wyznania wiary. Na tym tle powsta\xc5\x82 sp\xc3\xb3r z mistrzami Akademii Krakowskiej, rozstrzygni\xc4\x99ty w Rzymie na korzy\xc5\x9b\xc4\x87 bernardyn\xc3\xb3w._NEWLINE_W pierwszym 50-leciu istnienia \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a wymieniaj\xc4\x85 ok. 30 braci zmar\xc5\x82ych w opinii \xc5\x9bwi\xc4\x99to\xc5\x9bci. Spo\xc5\x9br\xc3\xb3d nich na o\xc5\x82tarze zostali wyniesieni: \xc5\x9bw. Jan z Dukli (+ 1484), \xc5\x9bw. Szymon z Lipnicy (+ 1482), b\xc5\x82. W\xc5\x82adys\xc5\x82aw z Gielniowa (+ 1505). Wci\xc4\x85\xc5\xbc \xc5\xbcywy jest kult S\xc5\x82ugi Bo\xc5\xbcego Rafa\xc5\x82a z Proszowic (+ 1534).\n_START_SECTION_\nXVI\xe2\x80\x93XVIII w.\n_START_PARAGRAPH_\nW okresie reformacji rozw\xc3\xb3j prowincji uleg\xc5\x82 zahamowaniu. Cho\xc4\x87 tylko trzech braci uleg\xc5\x82o \xe2\x80\x9enowinkom\xe2\x80\x9d, do 1580 r. nie przyj\xc4\x99to \xc5\xbcadnej nowej fundacji. Rozwin\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 w\xc3\xb3wczas dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 kaznodziejska skierowana na przeciwstawienie si\xc4\x99 reformacji oraz lepsze obja\xc5\x9bnianie prawd wiary. Zapisali si\xc4\x99 tu szczeg\xc3\xb3lnie: Klemens z Radymna (+ 1562), Fabian Orzeszkowski (+ 1575) \xe2\x80\x93 kt\xc3\xb3rego kazania spowodowa\xc5\x82y podpalenie przez luteran klasztoru we Wschowie, Innocenty z Ko\xc5\x9bciana (+ 1542)._NEWLINE_Epoka kontrreformacji spowodowa\xc5\x82a gwa\xc5\x82towny rozw\xc3\xb3j prowincji. W latach 1600\xe2\x80\x931628 przyj\xc4\x99to 33 nowe fundacje. Rozwija\xc5\x82 si\xc4\x99 w nich kult maryjny i pasyjny. Kalwarie istnia\xc5\x82y w: Kalwarii Zebrzydowskiej (pierwszy taki obiekt w Polsce), G\xc3\xb3rze Kalwarii i Cytowianach. Sanktuaria cierpi\xc4\x85cego Chrystusa znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 w: Alwerni, Tarnowie i Parady\xc5\xbcu. Propagowano \xe2\x80\x9edomki loreta\xc5\x84skie\xe2\x80\x9d; najs\xc5\x82ynniejszy z nich znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 na warszawskiej Pradze. O ok. 50 klasztorach bernardy\xc5\x84skich mo\xc5\xbcna m\xc3\xb3wi\xc4\x87 jako o sanktuariach. Pi\xc4\x99\xc4\x87 cudownych wizerunk\xc3\xb3w maryjnych zosta\xc5\x82o ukoronowanych koronami papieskimi w XVIII w.: Sokal (1724), Wilno (1750 \xe2\x80\x93 ss. Bernardynki), Le\xc5\xbcajsk (1752), Sk\xc4\x99pe (1755), Rzesz\xc3\xb3w (1763). Ostatnia jak do tej pory koronacja papieska mia\xc5\x82a miejsce w Kalwarii Zebrzydowskiej (1887). (W 2003 koronowano na prawie diecezjalnym obraz Matki Bo\xc5\xbcej w Piotrkowie Trybunalskim, a obecnie czynione s\xc4\x85 starania o koronacj\xc4\x99 w Przeworsku). R\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie zmieniaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 pogl\xc4\x85dy dotycz\xc4\x85ce ub\xc3\xb3stwa zakonnego spowodowa\xc5\x82y zmiany w wygl\xc4\x85dzie bernardy\xc5\x84skich \xc5\x9bwi\xc4\x85ty\xc5\x84. Wiele z nich nie odbiega\xc5\x82o monumentalno\xc5\x9bci\xc4\x85 od ko\xc5\x9bcio\xc5\x82\xc3\xb3w katedralnych (Lw\xc3\xb3w, Le\xc5\xbcajsk, Buds\xc5\x82aw)._NEWLINE_W tym czasie zacz\xc4\x99\xc5\x82y pojawia\xc4\x87 si\xc4\x99 tak\xc5\xbce tendencje reformistyczne w zwi\xc4\x85zku z maj\xc4\x85cym swe korzenie we W\xc5\x82oszech autonomicznym ruchem \xc5\x9bci\xc5\x9blejszej obserwancji zwanej reformatami. Do reformy bernardyn\xc3\xb3w jednak nie dosz\xc5\x82o, a reformaci utworzyli oddzielne struktury. Jednak w wyniku tych zawirowa\xc5\x84 podzielono dotychczasow\xc4\x85 prowincj\xc4\x99 pw. Bogurodzicy Dziewicy. Ostateczny podzia\xc5\x82 ustali\xc5\x82 si\xc4\x99 w 1731 r. na cztery prowincje: ma\xc5\x82opolsk\xc4\x85 (z dotychczasowym wezwaniem), wielkopolsk\xc4\x85 (pw. Matki Bo\xc5\xbcej Anielskiej), rusk\xc4\x85 (pw. Niepokalanego Pocz\xc4\x99cia NMP) i litewsk\xc4\x85 (pw. \xc5\x9bw. Kazimierza). Na kr\xc3\xb3tko przed rozbiorami te cztery prowincje bernardy\xc5\x84skie liczy\xc5\x82y sobie 118 klasztor\xc3\xb3w i ok. 2300 braci.\n_START_SECTION_\nXIX\xe2\x80\x93XX w.\n_START_PARAGRAPH_\nRozbiory przynios\xc5\x82y za\xc5\x82amanie si\xc4\x99 \xc5\xbcycia zakonnego w Polsce. W zaborze pruskim do 1837 r. zosta\xc5\x82y skasowane wszystkie konwenty bernardyn\xc3\xb3w. Podobnie by\xc5\x82o w zaborze rosyjskim, na ziemiach wcielonych do Rosji. Wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 swobod\xc4\x85 cieszyli si\xc4\x99 bernardyni w Kr\xc3\xb3lestwie Kongresowym, jednak\xc5\xbce i tu w czasie powstania styczniowego klasztory zosta\xc5\x82y skasowane, a zakonnicy przeniesieni do konwent\xc3\xb3w etatowych w Kole, Zas\xc5\x82awiu i Kretyndze. Do 1918 r. przetrwa\xc5\x82o w nich zaledwie 2 braci. Najlepsza sytuacja panowa\xc5\x82a w Galicji, gdzie \xe2\x80\x93 mimo obowi\xc4\x85zuj\xc4\x85cego j\xc3\xb3zefinizmu, kt\xc3\xb3ry podporz\xc4\x85dkowywa\xc5\x82 klasztory biskupom, a z zakonnik\xc3\xb3w czyni\xc5\x82 duszpasterzy parafialnych \xe2\x80\x93 ocala\xc5\x82o 16 klasztor\xc3\xb3w._NEWLINE_Konsekwencj\xc4\x85 bulli \xe2\x80\x9eFelicitate quadam\xe2\x80\x9d z 1897 r., jednocz\xc4\x85cej autonomiczne ga\xc5\x82\xc4\x99zie Zakonu Braci Mniejszych by\xc5\x82o zjednoczenie galicyjskich prowincji reformat\xc3\xb3w i bernardyn\xc3\xb3w. Nast\xc4\x85pi\xc5\x82o to w 1899 r. Zjednoczona prowincja liczy\xc5\x82a 23 klasztory i 323 braci. Unia by\xc5\x82a jednak zjawiskiem przej\xc5\x9bciowym. W nowej jednostce byli bernardyni stanowili wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87, dominuj\xc4\x85c w wyborach w\xc5\x82adz prowincji. W 1911 r. unia zosta\xc5\x82a zerwana._NEWLINE_Po odzyskaniu niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bci nast\xc4\x85pi\xc5\x82 proces rewindykacji konwent\xc3\xb3w zabor\xc3\xb3w pruskiego i rosyjskiego. W momencie wybuchu II wojny \xc5\x9bwiatowej Prowincja Niepokalanego Pocz\xc4\x99cia liczy\xc5\x82a sobie 368 zakonnik\xc3\xb3w w 39 klasztorach. Siedzib\xc4\x85 kurii prowincjalnej i domem studi\xc3\xb3w by\xc5\x82 klasztor \xc5\x9bw. Andrzeja we Lwowie. Bracia prowadzili wiele dzie\xc5\x82: 18 parafii, 2 szko\xc5\x82y, g\xc5\x82osili misje ludowe i rekolekcje. Poza granicami kraju utrzymywali misj\xc4\x99 na Sachalinie._NEWLINE_II wojna \xc5\x9bwiatowa pr\xc3\xb3cz ofiar w ludziach zabra\xc5\x82a bernardynom po\xc5\x82ow\xc4\x99 ich klasztor\xc3\xb3w. Wielu zakonnik\xc3\xb3w zosta\xc5\x82o zmuszonych do opuszczenia kraju. Kilku z nich za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82o Polsk\xc4\x85 Misj\xc4\x99 Katolick\xc4\x85 w Argentynie w Martin Coronado, gdzie pozostaj\xc4\x85 do dzi\xc5\x9b sprawuj\xc4\x85c duszpastersk\xc4\x85 piecz\xc4\x99 nad tamtejsza Poloni\xc4\x85._NEWLINE_Po zako\xc5\x84czeniu wojny na terenie radzieckiej Ukrainy dzia\xc5\x82a\xc5\x82 Martynian Darzycki (+ 2009). Jego dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 \xe2\x80\x93 wsparta przez zakonnik\xc3\xb3w z Polski \xe2\x80\x93 zaowocowa\xc5\x82a stworzeniem ukrytych struktur zakonu. Po upadku komunizmu bracia z Ukrainy utworzyli zale\xc5\xbcn\xc4\x85 od bernardyn\xc3\xb3w wikari\xc4\x99, a nast\xc4\x99pnie odr\xc4\x99bn\xc4\x85 Prowincj\xc4\x99 \xc5\x9bw. Micha\xc5\x82a Archanio\xc5\x82a (2004). Obecnie liczy ona 17 klasztor\xc3\xb3w i ok. 80 braci.\n_START_SECTION_\nCharyzmat\n_START_PARAGRAPH_\nCharyzmat bernardy\xc5\x84ski wyp\xc5\x82ywa w prostej linii z charyzmatu franciszka\xc5\x84skiego, stanowi\xc4\x85c jego odro\xc5\x9bl w kulturze polskiej. Franciszek z Asy\xc5\xbcu zaleca\xc5\x82 braciom dba\xc4\x87 nie tylko o w\xc5\x82asne u\xc5\x9bwi\xc4\x99cenie, ale te\xc5\xbc i o u\xc5\x9bwi\xc4\x99cenie ludzi. Cech\xc4\x85 charakterystyczn\xc4\x85 bernardyn\xc3\xb3w sta\xc5\x82o si\xc4\x99 przebywanie i apostolstwo w\xc5\x9br\xc3\xb3d prostego ludu poprzez kwest\xc4\x99, kaznodziejstwo, ale te\xc5\xbc i dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 kulturaln\xc4\x85. Wystr\xc3\xb3j bernardy\xc5\x84skich \xc5\x9bwi\xc4\x85ty\xc5\x84, jak i sprawowane w nich nabo\xc5\xbce\xc5\x84stwa przyci\xc4\x85ga\xc5\x82y wiernych sw\xc4\x85 plastyczno\xc5\x9bci\xc4\x85, odwo\xc5\x82ywa\xc5\x82y si\xc4\x99 do ich uczu\xc4\x87. Wiele z tych ko\xc5\x9bcio\xc5\x82\xc3\xb3w posiada\xc5\x82o status sanktuarium. Wa\xc5\xbcnym elementem oddzia\xc5\x82ywania na wiernych by\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc III Zakon i bractwa religijne._NEWLINE_Dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 artystyczna bernardyn\xc3\xb3w r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc by\xc5\x82a ukierunkowana na apostolstwo. Nale\xc5\xbcy wymieni\xc4\x87 tu b\xc5\x82. W\xc5\x82adys\xc5\x82awa z Gielniowa, autora pierwszych pie\xc5\x9bni religijnych w j\xc4\x99zyku polskim, przede wszystkim napisanej na p\xc3\xb3\xc5\x82 wieku przed \xe2\x80\x9eojcem literatury polskiej\xe2\x80\x9d Miko\xc5\x82ajem Rejem stylem akrostychicznym pie\xc5\x9bni Jezusa Judasz przeda\xc5\x82. Malarstwem zajmowali si\xc4\x99: Franciszek Lekszycki, Benedykt Mazurkiewicz, Walenty \xc5\xbbebrowski, Franciszek z Sieradza. Nieznani z imienia s\xc4\x85 liczni bracia miniaturzy\xc5\x9bci oraz snycerze._NEWLINE_Obok kaznodziej\xc3\xb3w, poet\xc3\xb3w i malarzy nale\xc5\xbcy wymieni\xc4\x87 prostych braci kwestarzy. Zbieranie ja\xc5\x82mu\xc5\xbcn na potrzeby klasztoru stawa\xc5\x82o si\xc4\x99 dla nich okazj\xc4\x85 do prowadzenia dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci apostolskiej. Wielokrotnie byli te\xc5\xbc sportretowani w literaturze pi\xc4\x99knej (u Mickiewicza, Rzewuskiego, Sienkiewicza, Chod\xc5\xbaki)._NEWLINE_W przedrozbiorowej Polsce bernardyni stanowili najliczniejsz\xc4\x85 i silnie zwi\xc4\x85zan\xc4\x85 ze spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwem wsp\xc3\xb3lnot\xc4\x99 zakonn\xc4\x85. Nic dziwnego, \xc5\xbce znale\xc5\xbali r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc miejsce w najwi\xc4\x99kszych dzie\xc5\x82ach polskiej kultury, czego wyrazem s\xc4\x85 postacie ks. Robaka z \xe2\x80\x9ePana Tadeusza\xe2\x80\x9d czy ks. Piotra z \xe2\x80\x9eDziad\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nAfiliowane zgromadzenia \xc5\xbce\xc5\x84skie\n_START_PARAGRAPH_\nZ bernardynami zwi\xc4\x85zana jest kongregacja Si\xc3\xb3str Bernardynek, pierwsze polskie zgromadzenie zakonne, maj\xc4\x85ce swe pocz\xc4\x85tki w p\xc3\xb3\xc5\x82regularnych grupach tercjarek ko\xc5\x84ca XV w. Obecnie istnieje 9 klasztor\xc3\xb3w tego zakonu._NEWLINE_Dzie\xc5\x82em b\xc5\x82. Anastazego Pankiewicza jest Zgromadzenie Si\xc3\xb3str Antonianek od Chrystusa Kr\xc3\xb3la Trzeciego Zakonu Regularnego \xc5\x9bw. Franciszka z Asy\xc5\xbcu, powo\xc5\x82ane do istnienia w 1937 r.\n_START_SECTION_\n\xc5\x9awi\xc4\x99ci\n_START_PARAGRAPH_\nBernardyni wydali liczne owoce \xc5\x9bwi\xc4\x99to\xc5\x9bci: \xc5\x9bw. Jan z Dukli (+ 1484), \xc5\x9bw. Szymon z Lipnicy (+ 1482), b\xc5\x82. W\xc5\x82adys\xc5\x82aw z Gielniowa (+ 1505), m\xc4\x99czennik Dachau b\xc5\x82. Anastazy Pankiewicz (+ 1942). Wci\xc4\x85\xc5\xbc \xc5\xbcywy jest kult S\xc5\x82ugi Bo\xc5\xbcego Rafa\xc5\x82a z Proszowic (+ 1534), zwanego lokalnie b\xc5\x82ogos\xc5\x82awionym. \xc5\x9awi\xc4\x85tobliwym \xc5\xbcyciem s\xc5\x82yn\xc4\x99li te\xc5\xbc: Jacek Filipiak (+ 1912) oraz Hadrian Osmo\xc5\x82owski (+ 1921), kt\xc3\xb3rego proces beatyfikacyjny jest w toku.'