b'\n_START_ARTICLE_\nWieliczka\n_START_SECTION_\nPo\xc5\x82o\xc5\xbcenie\n_START_PARAGRAPH_\nMiasto le\xc5\xbcy w \xc5\x9brodkowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci wojew\xc3\xb3dztwa ma\xc5\x82opolskiego, w zachodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci powiatu wielickiego, w p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-zachodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci gminy Wieliczka. Znajduje si\xc4\x99 w obr\xc4\x99bie Ma\xc5\x82opolski jako krainy historycznej. By\xc5\x82y to te\xc5\xbc tereny ziemi krakowskiej._NEWLINE_Wieliczka le\xc5\xbcy na po\xc5\x82udniowy wsch\xc3\xb3d od Krakowa. Rynek G\xc3\xb3rny w Wieliczce oddalony jest od Rynku G\xc5\x82\xc3\xb3wnego w Krakowie o 13\xc2\xa0km (w linii prostej). Miasto le\xc5\xbcy w kotlinie mi\xc4\x99dzy dwoma grzbietami wzg\xc3\xb3rz ci\xc4\x85gn\xc4\x85cymi si\xc4\x99 z zachodu na wsch\xc3\xb3d: od po\xc5\x82udnia Pog\xc3\xb3rza Wielickiego, od p\xc3\xb3\xc5\x82nocy Piask\xc3\xb3w Bogucickich wchodz\xc4\x85cych w sk\xc5\x82ad Wysoczyzny Wielicko-Gdowskiej. Po\xc5\x82udniowy grzbiet jest wy\xc5\xbcszy, grzbietem p\xc3\xb3\xc5\x82nocnego wzg\xc3\xb3rza prowadzi droga krajowa nr 94. W pobli\xc5\xbcu przebiega r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc autostrada A4 (europejska trasa E40). Pomimo ma\xc5\x82ej powierzchni r\xc3\xb3\xc5\xbcnice wzgl\xc4\x99dne wynosz\xc4\x85 ponad 137\xc2\xa0m: najwy\xc5\xbcsze wzniesienie ma 361,8\xc2\xa0m n.p.m., a najni\xc5\xbcszy punkt le\xc5\xbcy na wysoko\xc5\x9bci 224\xc2\xa0m. Rozci\xc4\x85g\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 zabudowa\xc5\x84 miejskich w kierunku po\xc5\x82udnikowym wynosi ok. 6,2\xc2\xa0km; a w kierunku r\xc3\xb3wnole\xc5\xbcnikowym ok. 3,7\xc2\xa0km._NEWLINE_Wieliczka le\xc5\xbcy w obr\xc4\x99bie aglomeracji krakowskiej. Graniczy z miastem Krak\xc3\xb3w oraz wsiami na terenie gminy Wieliczka: Lednica G\xc3\xb3rna, Grab\xc3\xb3wki, Zabawa, Siercza, Ro\xc5\xbcnowa._NEWLINE_W latach 1975\xe2\x80\x931998 miasto le\xc5\xbca\xc5\x82o w wojew\xc3\xb3dztwie krakowskim._NEWLINE_Miejscowo\xc5\x9b\xc4\x87 stanowi ok. 13% powierzchni gminy oraz ok. 3% powierzchni powiatu wielickiego._NEWLINE_Miasto plasowa\xc5\x82o si\xc4\x99 na 39. miejscu w wojew\xc3\xb3dztwie ma\xc5\x82opolskim pod wzgl\xc4\x99dem powierzchni z 13,41\xc2\xa0km\xc2\xb2._NEWLINE_Cz\xc4\x99\xc5\x9bci miasta Wieliczki: Bogucice, Centrala, Glinki, Go\xc5\x9bciniec, Grab\xc3\xb3wki, Klasno, K\xc5\x82os\xc3\xb3w, Kolonia, Kopalina, Koszutka, Krzyszkowice, Krzy\xc5\xbcowa, Lednica Dolna, Lekarka, Podlesie, Tur\xc3\xb3wka, Zadory.\n_START_SECTION_\nNazwa\n_START_PARAGRAPH_\nPochodz\xc4\x85cy z lat 1123\xe2\x80\x931125 dokument legata papieskiego Idziego, po raz pierwszy wymienia\xc5\x82 \xc5\x82aci\xc5\x84sk\xc4\x85 nazw\xc4\x99 Magnum Sal (\xe2\x80\x98Wielka S\xc3\xb3l\xe2\x80\x99), z kt\xc3\xb3rego wywodzi si\xc4\x99 obecna nazwa miasta. Z czasem wczesno\xc5\x9bredniowieczna nazwa topograficzna wymawiana Wielka S\xc3\xb3l uleg\xc5\x82a znacznemu przekszta\xc5\x82ceniu. Jak wynika z XIV-wiecznych dokument\xc3\xb3w pisanych po \xc5\x82acinie, do u\xc5\xbcytku wprowadzono nazw\xc4\x99 skr\xc3\xb3con\xc4\x85, ograniczon\xc4\x85 do samego przymiotnika, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 w ostatecznym kszta\xc5\x82cie przemian s\xc5\x82owotw\xc3\xb3rczych urzeczownikowiono. Powsta\xc5\x82a wtedy nazwa Wieliczka lub Weliczka utrzyma\xc5\x82a si\xc4\x99 do czas\xc3\xb3w wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych. Oko\xc5\x82o 20\xe2\x80\x9330 lat by\xc5\x82a w obiegu nazwa Grosssalce stanowi\xc4\x85ca dos\xc5\x82owne t\xc5\x82umaczenie najstarszej nazwy polskiej, a u\xc5\xbcywana przez niemieckoj\xc4\x99zyczne g\xc3\xb3rne warstwy mieszczan przyby\xc5\x82ych do Wielkiej Soli na prze\xc5\x82omie XII i XIII w. P\xc3\xb3\xc5\xbaniejsze akty, dokumenty i opisy wzmiankuj\xc4\x85ce t\xc4\x99 miejscowo\xc5\x9b\xc4\x87 nazywa\xc5\x82y j\xc4\x85 Wieliczk\xc4\x85, z wyj\xc4\x85tkiem dokument\xc3\xb3w kr\xc3\xb3lewskich zawieraj\xc4\x85cych przywileje dla miasta, w kt\xc3\xb3rym pisano \xe2\x80\x9emiasto Wieliczka zwane Wielka S\xc3\xb3l\xe2\x80\x9d lub \xe2\x80\x9ekr\xc3\xb3lewskie miasto wielickie Wielka S\xc3\xb3l\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nPierwsze odkryte \xc5\x9blady warzelnictwa pochodz\xc4\x85 z IX w. Powstawa\xc5\x82y wtedy pierwsze warzelnie soli, czerpi\xc4\x85ce solank\xc4\x99 ze \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82. Prawdopodobnie pierwszymi osadnikami by\xc5\x82a ludno\xc5\x9b\xc4\x87 z plemion celtyckich. W p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych latach zostali oni wyparci przez ludno\xc5\x9b\xc4\x87 s\xc5\x82owia\xc5\x84sk\xc4\x85. Znaczenie osady g\xc3\xb3rniczej wzros\xc5\x82o po przeniesieniu stolicy Polski z Gniezna do Krakowa przez Kazimierza Odnowiciela. Warzelnie przynosi\xc5\x82y wielkie dochody, kt\xc3\xb3rych ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 potrzebowa\xc5\x82 na utrzymywanie dworu wraz z dru\xc5\xbcyn\xc4\x85 oraz odbudow\xc4\x99 zniszczonego kraju._NEWLINE_Systematyczny rozw\xc3\xb3j osady g\xc3\xb3rniczej zahamowa\xc5\x82 najazd tatarski, kt\xc3\xb3ry zniszczy\xc5\x82 Krak\xc3\xb3w oraz okolice. Od po\xc5\x82owy XIII w. produkcja soli w Wieliczce polega\xc5\x82a na wygotowywaniu ze s\xc5\x82onej wody proszku solnego. Lecz \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a solankowe w nast\xc4\x99pstwie nadmiernej eksploatacji zacz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 wyczerpywa\xc4\x87, dlatego przyst\xc4\x85piono do pog\xc5\x82\xc4\x99biania tych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82, czyli studzien. W 1252 odkryto pok\xc5\x82ady soli kamiennej i od tej pory zacz\xc4\x99to wydobywa\xc4\x87 s\xc3\xb3l metod\xc4\x85 g\xc5\x82\xc4\x99binow\xc4\x85. W 1289 Henryk Prawy b\xc4\x99d\xc4\x85cy \xc3\xb3wczesnym panem ziemi krakowskiej, wyda\xc5\x82 dokument zezwalaj\xc4\x85cy braciom Jeskowi (Jescho) i Hysinboldowi (Izynbold/Isenbold) za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc4\x87 w Wieliczce miasto na prawie franko\xc5\x84skim. W 1290 ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Przemys\xc5\x82aw II nada\xc5\x82 Wieliczce prawa miejskie. W 1311 za panowania W\xc5\x82adys\xc5\x82awa \xc5\x81okietka pe\xc5\x82ni\xc4\x85cy obowi\xc4\x85zki w\xc3\xb3jta Geslar de Kulpen przy\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 si\xc4\x99 do buntu w\xc3\xb3jta Alberta. Po st\xc5\x82umieniu buntu w\xc3\xb3jt uciek\xc5\x82 na \xc5\x9al\xc4\x85sk, gdzie dalej urz\xc4\x99dowa\xc5\x82 jako w\xc5\x82odarz Wieliczki. We wcze\xc5\x9bniejszych latach na terenie Wieliczki osiedlali si\xc4\x99 niemieccy g\xc3\xb3rnicy. Spowodowa\xc5\x82o to zast\xc4\x85pienie \xc5\x82aciny przez j\xc4\x99zyk niemiecki. Po upadku rebelii kr\xc3\xb3l spostrzeg\xc5\x82 rosn\xc4\x85ce zagro\xc5\xbcenie germanizacj\xc4\x85 i przywr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do u\xc5\xbcytku j\xc4\x99zyk \xc5\x82aci\xc5\x84ski. Za czas\xc3\xb3w rz\xc4\x85d\xc3\xb3w Kazimierza Wielkiego nast\xc4\x85pi\xc5\x82 gwa\xc5\x82towny i szybki rozw\xc3\xb3j miasta. Miasto zosta\xc5\x82o otoczone murami, wybudowano zamek \xc5\xbcupny i nast\xc4\x85pi\xc5\x82 rozw\xc3\xb3j gospodarczy miejscowo\xc5\x9bci. Miko\xc5\x82aj Wierzynek za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 szpital na Tur\xc3\xb3wce (dzielnica) oraz schronisko dla bezdomnych._NEWLINE_XIII w. si\xc4\x99gaj\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc dzieje wielickiego zamku, kt\xc3\xb3ry od pocz\xc4\x85tku pe\xc5\x82ni\xc5\x82 rol\xc4\x99 siedziby administracyjnej \xc5\xbbup Krakowskich warzelni i kopalni soli w Wieliczce oraz Bochni. Dochody z \xc5\xbbup stanowi\xc5\x82y przez wiele wiek\xc3\xb3w jeden z g\xc5\x82\xc3\xb3wnych filar\xc3\xb3w polskiej gospodarki (w XIV w. dawa\xc5\x82y 1/3 dochod\xc3\xb3w skarbu pa\xc5\x84stwa). Wzmo\xc5\xbcone zainteresowanie turystyczne Wieliczk\xc4\x85 przyni\xc3\xb3s\xc5\x82 XVI w., dzi\xc4\x99ki stworzeniu mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci zwiedzania kopalni. Renesansowy zachwyt \xc5\x9bwiatem i \xc5\xbc\xc4\x85dza poznania przyci\xc4\x85ga\xc5\x82y do wielickiej kopalni podr\xc3\xb3\xc5\xbcnik\xc3\xb3w \xc5\x82akn\xc4\x85cych do\xc5\x9bwiadczy\xc4\x87 \xe2\x80\x9epodr\xc3\xb3\xc5\xbcy do wn\xc4\x99trza Ziemi\xe2\x80\x9d. Kazimierz Wielki w 1356 ustanowi\xc5\x82 S\xc4\x85d Sze\xc5\x9bciu Miast, w kt\xc3\xb3rym by\xc5\x82a te\xc5\xbc Wieliczka. W 1361 miasto przesz\xc5\x82o z prawa franko\xc5\x84skiego na magdeburskie._NEWLINE_Za czas\xc3\xb3w W\xc5\x82adys\xc5\x82awa Jagie\xc5\x82\xc5\x82y nast\xc4\x85pi\xc5\x82 rozw\xc3\xb3j terytorialny miasta. W okresie ostatnich Jagiellon\xc3\xb3w nast\xc4\x99powa\xc5\x82 dalszy rozw\xc3\xb3j miasta. Struktura narodowo\xc5\x9bciowa Wieliczki by\xc5\x82a do\xc5\x9b\xc4\x87 jednolita, poniewa\xc5\xbc koloni\xc5\x9bci niemieccy zostali spolonizowani. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w stanowili Polacy. W XVI\xc2\xa0w. zacz\xc4\x99\xc5\x82y tworzy\xc4\x87 si\xc4\x99 cechy. Na pocz\xc4\x85tku XVII\xc2\xa0w. by\xc5\x82o ich 14. U szczytu pot\xc4\x99gi gospodarczej Wieliczka by\xc5\x82a najwi\xc4\x99kszym miastem przemys\xc5\x82owym w kraju._NEWLINE_W 1651 Wieliczk\xc4\x99 nawiedzi\xc5\x82a zaraza, kt\xc3\xb3ra zdziesi\xc4\x85tkowa\xc5\x82a ludno\xc5\x9b\xc4\x87 miasta. W latach 1655\xe2\x80\x931660, za czas\xc3\xb3w potopu szwedzkiego, nast\xc4\x85pi\xc5\x82 schy\xc5\x82ek gospodarczy miasta. Wieliczka w\xc3\xb3wczas spl\xc4\x85drowana i spalona, nie by\xc5\x82a jednak terenem walk. Za\xc5\x82oga szwedzka pilnowa\xc5\x82a kopalni oraz robotnik\xc3\xb3w, \xc5\x9bci\xc4\x85ga\xc5\x82a podatki oraz \xc5\xbcywno\xc5\x9b\xc4\x87. Gabriel Wojni\xc5\x82\xc5\x82owicz u boku Jerzego Sebastiana Lubomirskiego przyst\xc4\x85pi\xc5\x82 do zorganizowania licz\xc4\x85cego ok. 3000 ludzi oddzia\xc5\x82u, kt\xc3\xb3ry wzi\xc4\x85\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w wyzwoleniu Wieliczki, Bochni i Wi\xc5\x9bnicza. Bitwa zosta\xc5\x82a stoczona w Kamionnej, gdzie Polacy uderzywszy ze wzg\xc3\xb3rza, odnie\xc5\x9bli zwyci\xc4\x99stwo. Miastem targa\xc5\x82y wa\xc5\x9bnie religijne pomi\xc4\x99dzy katolikami a bra\xc4\x87mi polskimi, kt\xc3\xb3rzy mieli w nim zb\xc3\xb3r. Nale\xc5\xbceli do niego tak\xc5\xbce Morsztynowie \xe2\x80\x93 zarz\xc4\x85dcy \xc5\xbcup kr\xc3\xb3lewskich. W 1655 do miasta sprowadzili si\xc4\x99 franciszkanie reformaci, kt\xc3\xb3rzy wybudowali sw\xc3\xb3j ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82. Po z\xc5\x82ych czasach Potopu nast\xc4\x85pi\xc5\x82 jeszcze kr\xc3\xb3tki okres rozwoju po wiktorii wiede\xc5\x84skiej, kiedy kr\xc3\xb3l Jan III Sobieski w 1683 ufundowa\xc5\x82 dzwonnic\xc4\x99 w centrum miasta._NEWLINE_9 czerwca 1772 roku rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 okupacja Wieliczki przez si\xc5\x82y austriackie. W 1784 wybudowano now\xc4\x85 drog\xc4\x99 do Gdowa, wzd\xc5\x82u\xc5\xbc kt\xc3\xb3rej powsta\xc5\x82a kolonia j\xc3\xb3zefi\xc5\x84ska Lednica Niemiecka. W 1809 zdobyt\xc4\x85 przez Austriak\xc3\xb3w Wieliczk\xc4\x99 w\xc5\x82\xc4\x85czono w sk\xc5\x82ad Ksi\xc4\x99stwa Warszawskiego. Habsburgowie odzyskali miasto po upadku Ksi\xc4\x99stwa i jego rozbiorze w wyniku ustale\xc5\x84 Kongresu Wiede\xc5\x84skiego. Od tej pory pod urz\xc4\x99dow\xc4\x85, niemieck\xc4\x85 nazw\xc4\x85 Gro\xc3\x9f Salze sta\xc5\x82a si\xc4\x99 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 Galicji. Za czas\xc3\xb3w rozbior\xc3\xb3w wzros\xc5\x82o bezrobocie, poniewa\xc5\xbc Austriacy \xc5\x9bci\xc4\x85gali nowoczesny sprz\xc4\x99t do kopalni z g\xc5\x82\xc4\x99bi Austrii, zaprzestano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc produkcji machin i narz\xc4\x99dzi na terenie miasta i okolic, ponadto z powodu niskich p\xc5\x82ac w kopalni g\xc3\xb3rnicy polscy zwalniali si\xc4\x99 masowo, co spowodowa\xc5\x82o przymusowy przyjazd g\xc3\xb3rnik\xc3\xb3w niemieckich, w\xc4\x99gierskich, siedmiogrodzkich oraz chorwackich. Zmieni\xc5\x82 si\xc4\x99 sk\xc5\x82ad narodowo\xc5\x9bciowy miasta na rzecz ludno\xc5\x9bci nap\xc5\x82ywowej. Po wybuchu w 1846 powstania krakowskiego przy pomocy g\xc3\xb3rnik\xc3\xb3w Edward Dembowski przej\xc4\x85\xc5\x82 w\xc5\x82adz\xc4\x99 w Wieliczce i skarbiec kopalni soli. Zosta\xc5\x82 sekretarzem Jana Tyssowskiego, dyktatora rewolucji. W okresie autonomii galicyjskiej nast\xc4\x85pi\xc5\x82 stopniowy rozw\xc3\xb3j miasta. Wieliczka by\xc5\x82a najwi\xc4\x99kszym skupiskiem g\xc3\xb3rnik\xc3\xb3w w Galicji, \xc5\xbbupy zatrudnia\xc5\x82y ponad 2000 pracownik\xc3\xb3w. W 1857 uruchomiono lini\xc4\x99 kolejow\xc4\x85._NEWLINE_Dopiero pod koniec XIX w. nast\xc4\x85pi\xc5\x82 rozw\xc3\xb3j budownictwa publicznego. Wcze\xc5\x9bniej rozbudowywano miasto za pieni\xc4\x85dze prywatne. Wybudowano Koloni\xc4\x99 G\xc3\xb3rnicz\xc4\x85 (osiedle dla rodzin g\xc3\xb3rniczych), elektrowni\xc4\x99 salinarn\xc4\x85 (zaopatrywa\xc5\x82a w pr\xc4\x85d nie tylko kopalni\xc4\x99, ale i miasto) oraz nowoczesn\xc4\x85 warzelni\xc4\x99 soli. W okresie mi\xc4\x99dzywojennym nast\xc4\x85pi\xc5\x82 rozw\xc3\xb3j terytorialny Wieliczki. Powstawa\xc5\x82y nowe dzielnice mieszkaniowe. W 1933 mia\xc5\x82 miejsce strajk g\xc3\xb3rnik\xc3\xb3w, spowodowany obni\xc5\xbck\xc4\x85 p\xc5\x82ac o 13%. Strajk st\xc5\x82umiono policj\xc4\x85 szturmow\xc4\x85. W 1934 w granice miasta w\xc5\x82\xc4\x85czono cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 wsi Zabawa, Lednic\xc4\x99 Doln\xc4\x85 i Niemieck\xc4\x85 i Klasno._NEWLINE_W czasie I wojny \xc5\x9bwiatowej, w dniach od 28 listopada do 7 grudnia 1914 roku Wieliczka by\xc5\x82a okupowana przez wojska rosyjskie ._NEWLINE_7 wrze\xc5\x9bnia 1939 rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 okupacja przez wojska niemieckie, kt\xc3\xb3re wkroczy\xc5\x82y do Polski od strony S\xc5\x82owacji. Miasto by\xc5\x82o przeludnione, poniewa\xc5\xbc na wie\xc5\x9b\xc4\x87 o budowanym getcie w Krakowie przenios\xc5\x82o si\xc4\x99 do Wieliczki 5,4 tys. os\xc3\xb3b pochodzenia \xc5\xbcydowskiego. W ca\xc5\x82ym mie\xc5\x9bcie mieszka\xc5\x82o 11 tys. \xc5\xbbyd\xc3\xb3w, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w dzielnicy Klasno. Jednak po otwarciu krakowskiego getta rozpocz\xc4\x99to wyw\xc3\xb3zki ludno\xc5\x9bci \xc5\xbcydowskiej z Wieliczki do Krakowa. 21 stycznia 1945 Wieliczka zosta\xc5\x82a wyzwolona spod okupacji niemieckiej przez oddzia\xc5\x82y 106 korpusu armijnego z 60 armii 1 Frontu Ukrai\xc5\x84skiego. Podczas walk zgin\xc4\x99\xc5\x82o 138 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy radzieckich (po wojnie ku ich czci postawiono pomnik przy ul. Bohater\xc3\xb3w Warszawy)._NEWLINE_Po II wojnie \xc5\x9bwiatowej rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 okres systematycznego rozwoju miasta. W granice miasta w\xc5\x82\xc4\x85czono kolejno: Bogucice z fragmente Czarnochowic (1954) i Krzyszkowice (1973). W 1978 UNESCO postanowi\xc5\x82o wpisa\xc4\x87 wielick\xc4\x85 kopalni\xc4\x99 soli na list\xc4\x99 \xc5\x9bwiatowego Dziedzictwa Kultury._NEWLINE_W 1992 w mie\xc5\x9bcie nast\xc4\x85pi\xc5\x82a katastrofa g\xc3\xb3rnicza. Wyciek wody w poprzeczni Mina spowodowa\xc5\x82 zapadni\xc4\x99cie si\xc4\x99 torowiska oraz p\xc4\x99kni\xc4\x99cie mur\xc3\xb3w klasztoru Franciszkan\xc3\xb3w. W 1994 miasto zosta\xc5\x82o uznane za pomnik historii. 1 stycznia 2006 do Wieliczki przy\xc5\x82\xc4\x85czono cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 wsi Czarnochowice.\n_START_SECTION_\nBudowa geologiczna\n_START_PARAGRAPH_\nProces poznawania budowy geologicznej Wieliczki zosta\xc5\x82 zapocz\xc4\x85tkowany w okresie poszukiwania s\xc5\x82onych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 i studni solankowych. Najstarsza zachowane dokumenty o z\xc5\x82o\xc5\xbcu soli kamiennej zosta\xc5\x82y wykonane w latach 1631\xe2\x80\x931638 przez Marcina Germana. Rozw\xc3\xb3j bada\xc5\x84 by\xc5\x82 rozpocz\xc4\x99ty w XVIII w.\n_START_SECTION_\nPerm\n_START_PARAGRAPH_\nNajstarsze osady rozpoznane na terenie miasta i najbli\xc5\xbcszej okolicy to ilaste mu\xc5\x82owce o zabarwieniu czerwonowi\xc5\x9bniowym z szarozielonymi plamami. I\xc5\x82owce te zawieraj\xc4\x85 nieregularne warstwy anhydrytu i nale\xc5\xbc\xc4\x85 do grupy minera\xc5\x82\xc3\xb3w solnych powsta\xc5\x82ych na drodze krystalizacji z wody morskiej. Rozpoznano je w odwiercie Siercza 1, ok. 1,5\xc2\xa0km od centrum Wieliczki. Szacowany wiek osad\xc3\xb3w to 225 milion\xc3\xb3w lat.\n_START_SECTION_\nJura \xc5\x9brodkowa\n_START_PARAGRAPH_\nS\xc5\x82abo spoiste piaskowce brunatne zalegaj\xc4\x85ce pomi\xc4\x99dzy i\xc5\x82owcami permskimi a wapieniami jury g\xc3\xb3rnej, zosta\xc5\x82y rozpoznane w otworze Siercza 1. Osad jury \xc5\x9brodkowej powsta\xc5\x82 przed oko\xc5\x82o 160 milionami lat.\n_START_SECTION_\nJura g\xc3\xb3rna\n_START_PARAGRAPH_\nStanowi cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 sztywnego niesfa\xc5\x82dowanego pod\xc5\x82o\xc5\xbca miasta. Kremowobia\xc5\x82e wapienie z licznymi ciemnoszarymi bu\xc5\x82ami krzemiennymi zosta\xc5\x82y rozpoznane w otworze Siercza 1 oraz H4 zlokalizowanym pomi\xc4\x99dzy klasztorem reformat\xc3\xb3w a warzelni\xc4\x85, gdzie wiercono otw\xc3\xb3r o g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci 513,8\xc2\xa0m. Wapie\xc5\x84 jury g\xc3\xb3rnej stwierdzono r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w licznych otworach w Krzyszkowicach, Soboniowicach, Baryczy i Przebieczanach.\n_START_SECTION_\nKreda i starszy trzeciorz\xc4\x99d\n_START_PARAGRAPH_\nUtwor\xc3\xb3w tych nie stwierdzono powy\xc5\xbcej wapieni jury g\xc3\xb3rnej, lecz w pozycji nasuni\xc4\x99tej w\xc5\x9br\xc3\xb3d ska\xc5\x82 karpackich. Osady okresu kredowego oraz starszego trzeciorz\xc4\x99dowego reprezentowane s\xc4\x85 w nasuni\xc4\x99tych ska\xc5\x82ach fliszu karpackiego, kt\xc3\xb3rego brzeg p\xc3\xb3\xc5\x82nocny przylega do po\xc5\x82udniowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci miasta. Flisz karpacki zbudowany jest z dw\xc3\xb3ch jednostek tektonicznych i litostratygraficznych \xe2\x80\x93 z p\xc5\x82aszczowizny pod\xc5\x9bl\xc4\x85skiej i \xc5\x9bl\xc4\x85skiej. Jednostki te rozpoznano w licznych odwiertach i wyrobiskach kopalnianych. Do p\xc5\x82aszczowizny pod\xc5\x9bl\xc4\x85skiej zaliczane s\xc4\x85: warstwy istebnia\xc5\x84skie (piaskowce tomaszkowickie), \xc5\x82upki zielone z syderytami i \xc5\x82upki pstre. Do p\xc5\x82aszczowizny \xc5\x9bl\xc4\x85skiej nale\xc5\xbc\xc4\x85: warstwy wierzowskie (\xc5\x82upki ilaste), warstwy gezowe dolne (\xc5\x82upki ilaste i mulaste oraz piaskowce gezowe), warstwy lgockie (piaskowce, \xc5\x82upki ilaste) oraz warstwy jaspisowe (pstre \xc5\x82upki krzemieniowe, jaspisy). Osady te powsta\xc5\x82y w g\xc3\xb3rnej kredzie i starszym trzeciorz\xc4\x99dzie przed oko\xc5\x82o 100 do 30 milion\xc3\xb3w lat. Z utwor\xc3\xb3w fliszowych okresu kredowego pochodzi znaleziona na Lednicy s\xc5\x82ynna skamienia\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 przedstawiaj\xc4\x85ca skrzemienia\xc5\x82y pie\xc5\x84 wymar\xc5\x82ej z ko\xc5\x84cem ery mezozoicznej ro\xc5\x9bliny Cycedeoidea (Raumeria). Ska\xc5\x82y fliszu wyst\xc4\x99puj\xc4\x85ce obecnie w po\xc5\x82udniowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci miasta zosta\xc5\x82y nasuni\xc4\x99te w wyniku orogenezy alpejskiej.\n_START_SECTION_\nCzwartorz\xc4\x99d\n_START_PARAGRAPH_\nOsady zaliczane do tego okresu reprezentowane s\xc4\x85 na terenie Wieliczki i okolicy przez utwory epoki plejstocenu i holocenu. W\xc5\x9br\xc3\xb3d osad\xc3\xb3w plejstocenu wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie gliny lessowe, py\xc5\x82y i gliny zwietrzelinowe, a lokalnie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 piaski, \xc5\xbcwiry, gliny morenowe i g\xc5\x82azy z moreny oraz i\xc5\x82y zastoiskowe. Do holocenu zaliczane s\xc4\x85 gleby, namu\xc5\x82y organiczne, piaski i \xc5\xbcwir wype\xc5\x82niaj\xc4\x85ce wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesne koryta potok\xc3\xb3w i mniejszych ciek\xc3\xb3w wodnych. Osobn\xc4\x85 grup\xc4\x99 stanowi\xc4\x85 koluwia, czyli utwory przemieszczaj\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 w d\xc3\xb3\xc5\x82 po stoku w wyniku zjawisk osuwiskowych. Procesy te obejmuj\xc4\x85 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie po\xc5\x82udniow\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 miasta i trwaj\xc4\x85 nieprzerwanie od momentu wycofania si\xc4\x99 l\xc4\x85dolodu z Wieliczki. Po ust\xc4\x85pieniu morza mioce\xc5\x84skiego nast\xc4\x85pi\xc5\x82 d\xc5\x82ugi okres erozji, w wyniku kt\xc3\xb3rej powsta\xc5\x82a rze\xc5\xbaba bardziej urozmaicona od wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnej. W epoce plejstoce\xc5\x84skiej nast\xc4\x85pi\xc5\x82o z\xc5\x82agodzenie starszej rze\xc5\xbaby terenu poprzez wype\xc5\x82nienie obni\xc5\xbce\xc5\x84 osadami polodowcowymi. W glinie morenowej i utworach fluwioglacyjnych na Sierczy odnaleziono fragment ska\xc5\x82 krystalicznych naniesionych przez l\xc4\x85dol\xc3\xb3d ze Skandynawii. Cie\xc5\x84sze p\xc5\x82yty moreny oraz pojedyncze g\xc5\x82azy lodowcowe odkryto w dolinie potoku \xc5\x9awidni\xc3\xb3wka, na Psiej G\xc3\xb3rce oraz w Su\xc5\x82kowie i Baryczy. Pokrywa utwor\xc3\xb3w czwartorz\xc4\x99dowych maskuj\xc4\x85cych rze\xc5\xbab\xc4\x99 starszego pod\xc5\x82o\xc5\xbca jest zmienna, lecz najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej wynosi od kilku do kilkunastu metr\xc3\xb3w, ale lokalnie mo\xc5\xbce przekracza\xc4\x87 30 metr\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nTektonika\n_START_PARAGRAPH_\nStarsze kompleksy skalne wyst\xc4\x99puj\xc4\x85ce w pod\xc5\x82o\xc5\xbcu miasta, do kt\xc3\xb3rych zaliczane s\xc4\x85 utwory permu, jury \xc5\x9brodkowej i jury g\xc3\xb3rnej nale\xc5\xbc\xc4\x85 do cz\xc4\x99\xc5\x9bci monokliny \xc5\x9bl\xc4\x85sko-krakowskiej. W czasie orogenezy alpejskiej obszar monokliny zachowa\xc5\x82 si\xc4\x99 jak sztywna p\xc5\x82yta. Ulega\xc5\x82 jedynie ruchom obni\xc5\xbcaj\xc4\x85cym i wypi\xc4\x99trzaj\xc4\x85cym, dlatego pop\xc4\x99ka\xc5\x82 na poszczeg\xc3\xb3lne bloki poprzesuwane wzajemnie wzd\xc5\x82u\xc5\xbc powierzchni uskokowych. W przeciwie\xc5\x84stwie do utwor\xc3\xb3w monokliny \xc5\x9bl\xc4\x85sko-krakowskiej osady kredowe i trzeciorz\xc4\x99dowe Karpat zosta\xc5\x82y silnie pofa\xc5\x82dowane i przesuni\xc4\x99to ku p\xc3\xb3\xc5\x82nocy. W czasie gdy sztywna p\xc5\x82yta starszych utwor\xc3\xb3w pop\xc4\x99ka\xc5\x82a na poszczeg\xc3\xb3lne bloki, a osady fiszu karpackiego zosta\xc5\x82y nasuni\xc4\x99te ku p\xc3\xb3\xc5\x82nocy, wytworzy\xc5\x82o si\xc4\x99 zapadlisko przedkarpackie, kt\xc3\xb3re p\xc3\xb3\xc5\xbaniej zosta\xc5\x82o zalane przez morze mioce\xc5\x84skie. Osady tego morza to bade\xc5\x84ska formacja solono\xc5\x9bna Wieliczki. Po jej osadzeniu nast\xc4\x85pi\xc5\x82a kolejna faza g\xc3\xb3rotw\xc3\xb3rcza Karpat, w czasie kt\xc3\xb3rej p\xc5\x82aszczowizny fliszu karpackiego przesuwaj\xc4\x85c si\xc4\x99 ku p\xc3\xb3\xc5\x82nocy, sfa\xc5\x82dowa\xc5\x82y utwory formacji solono\xc5\x9bnej i utworzy\xc5\x82y drugorz\xc4\x99dn\xc4\x85 struktur\xc4\x99 tektoniczn\xc4\x85, tzw. element Salid\xc3\xb3w. Osady solne zosta\xc5\x82y oderwane od pod\xc5\x82o\xc5\xbca i z nadleg\xc5\x82ymi warstwami chodenickimi zosta\xc5\x82y posuni\xc4\x99te i spi\xc4\x99trzone przed czo\xc5\x82em Karpat na obszarze miasta i okolic, tworz\xc4\x85c z\xc5\x82o\xc5\xbce soli kamiennej.\n_START_SECTION_\nSurowce mineralne\n_START_PARAGRAPH_\nDo surowc\xc3\xb3w mineralnych wydobywanych na obszarze Wieliczki i najbli\xc5\xbcszej okolicy nale\xc5\xbc\xc4\x85: s\xc3\xb3l kamienna, solanki naturalne, ska\xc5\x82y ilaste (surowiec ceramiczny), piasek (surowiec budowlany) oraz spoiste piaskowce stosowane w budownictwie. S\xc3\xb3l kamienna wydobywana jest od XIII w. Sta\xc5\x82a si\xc4\x99 podstaw\xc4\x85 rozwoju miasta. Obecnie roczne wydobycie soli w solance (surowiec do produkcji soli warzonej) zmniejszy\xc5\x82o si\xc4\x99 do 100 tys. ton rocznie oraz kilkudziesi\xc4\x99ciu ton soli kamiennej do produkcji soli paszowej Wisol. W zachodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci z\xc5\x82o\xc5\xbca w by\xc5\x82ej otworowej Kopalni \xe2\x80\x9eBarycz\xe2\x80\x9d (1924\xe2\x80\x931998) wydobywa\xc5\x82o si\xc4\x99 ok. 80 tys. ton solanki, jako surowca do produkcji sody w by\xc5\x82ych Krakowskich Zak\xc5\x82adach Sodowych Solvay. Ska\xc5\x82y ilaste, jako surowiec do produkcji ceg\xc5\x82y, wydobywane s\xc4\x85 w Wieliczce i okolicach od XIX\xc2\xa0w. Miejsce wydobycia i\xc5\x82\xc3\xb3w zmienia\xc5\x82o si\xc4\x99. Dawne odkrywki umiejscowione w p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-zachodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci miasta obok cegielni i w miejscu dzisiejszego osiedla Ko\xc5\x9bciuszki zosta\xc5\x82y zast\xc4\x85pione nowymi, zlokalizowanymi najpierw u podn\xc3\xb3\xc5\xbca stoku Sierczy pomi\xc4\x99dzy szybem \xe2\x80\x9eKo\xc5\x9bciuszko\xe2\x80\x9d a Grab\xc3\xb3wkami, nast\xc4\x99pnie w Su\xc5\x82kowie. Piasek jako minera\xc5\x82 budowlany i podsadzkowy dla wype\xc5\x82niania wyrobisk podziemnych Kopalni Soli od dawna by\xc5\x82 eksploatowany ze z\xc5\x82o\xc5\xbca piask\xc3\xb3w bogucickich na Psiej G\xc3\xb3rce oraz na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od Wieliczki na wzg\xc3\xb3rzu Kaim i w Zabawie. Wydobywa\xc5\x82a go r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc okoliczna ludno\xc5\x9b\xc4\x87 u podn\xc3\xb3\xc5\xbca wzg\xc3\xb3rza Winnica nad potokiem Lednica z rozsypanych piaskowc\xc3\xb3w tomaszkowickich. Piaskowce u\xc5\xbcywane do budowy fundament\xc3\xb3w budynk\xc3\xb3w mieszkalnych i gospodarczych wydobywano w niewielkich \xc5\x82omach na po\xc5\x82udnie od miasta oraz na Sierczy, Grab\xc3\xb3wkach i Biskupicach. nale\xc5\xbc\xc4\x85 one do utwor\xc3\xb3w fiszu karpackiego i charakteryzuj\xc4\x85 si\xc4\x99 bardzo dobrymi parametrami technicznymi. Wyr\xc3\xb3\xc5\xbcniaj\xc4\x85 si\xc4\x99 piaskowce gezowe o spoiwie krzemionkowym powoduj\xc4\x85cym ich du\xc5\xbc\xc4\x85 spoisto\xc5\x9b\xc4\x87 i odporno\xc5\x9b\xc4\x87 na wietrzenie.\n_START_SECTION_\nGleba\n_START_PARAGRAPH_\nNa terenie Wieliczki wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 trzy typy gleb. W dolinie Serafy i cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo Zabawki utworzy\xc5\x82y si\xc4\x99 mady lekkie i \xc5\x9brednie. W miejscach ni\xc5\xbcej po\xc5\x82o\xc5\xbconych i lepiej nawodnionych maj\xc4\x85 one charakter gleb bagiennych. W po\xc5\x82udniowej i wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci miasta powsta\xc5\x82y gleby gliniasto-piaszczyste. W cz\xc4\x99\xc5\x9bci p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 gleby lessowe o poziomie pr\xc3\xb3chniczym do 40\xc2\xa0cm mi\xc4\x85\xc5\xbcszo\xc5\x9bci. Gleby te s\xc4\x85 prawnie chronione. Jako\xc5\x9b\xc4\x87 gleb w Wieliczce jest dobra (klasy III\xe2\x80\x86\xe2\x80\x93\xe2\x80\x86IV) i kwalifikuje rejon jako rolniczo-warzywny. Prawie ca\xc5\x82y obszar miasta, z wyj\xc4\x85tkiem teren\xc3\xb3w przemys\xc5\x82owych, zabudowanych i zaj\xc4\x99tych przez obiekty transportowe jest intensywnie wykorzystywany rolniczo. W cz\xc4\x99\xc5\x9bci zachodniej i p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej dominuj\xc4\x85 grunty orne, w po\xc5\x82udniowej sady, pastwiska i \xc5\x82\xc4\x85ki. W strefie zabudowanej znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 liczne przydomowe ogrody warzywne.\n_START_SECTION_\nSzata ro\xc5\x9blinna\n_START_PARAGRAPH_\nNaturaln\xc4\x85 szat\xc4\x85 ro\xc5\x9blinn\xc4\x85 by\xc5\x82a puszcza, kt\xc3\xb3ra ju\xc5\xbc znikn\xc4\x99\xc5\x82a z obszar\xc3\xb3w miasta. Obecnie niewielkie kompleksy le\xc5\x9bne wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 w rejonie Grab\xc3\xb3wek i Krzyszkowic. Tworz\xc4\x85 je g\xc5\x82\xc3\xb3wnie drzewa li\xc5\x9bciaste z domieszk\xc4\x85 iglastych. W Lesie Krzyszkowickim wyst\xc4\x99puje papro\xc4\x87 podrze\xc5\x84 \xc5\xbcebrowiec oraz przylaszczka pospolita. Las ten ma powierzchni\xc4\x99 33,95 ha i zosta\xc5\x82 uznany przez wojewod\xc4\x99 ma\xc5\x82opolskiego za u\xc5\xbcytek ekologiczny. Dna dolin Zabawki i Serafy porastaj\xc4\x85 nieregularne k\xc4\x99py drzew, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie li\xc5\x9bciaste i zaro\xc5\x9bla. W centralnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci miasta znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 dwa parki.\n_START_SECTION_\nHydrografia\n_START_PARAGRAPH_\nObszar Wieliczki le\xc5\xbcy na terenie dw\xc3\xb3ch dorzeczy drugiego rz\xc4\x99du Zabawki i Serafy, kt\xc3\xb3re po po\xc5\x82\xc4\x85czeniu z Drwini\xc4\x85 D\xc5\x82ug\xc4\x85 uchodz\xc4\x85 do Wis\xc5\x82y. Zlewnia Zabawki w cz\xc4\x99\xc5\x9bci g\xc3\xb3rnej ma symetryczny uk\xc5\x82ad sieci rzecznej. Sk\xc5\x82adaj\xc4\x85 si\xc4\x99 na ni\xc4\x85 trzy wi\xc4\x99ksze potoki: Tomaszkowicki, Miod\xc3\xb3wka, \xc5\x9awid\xc3\xb3wka oraz kilka innych ciek\xc3\xb3w wodnych bez nazw. Ich koryta s\xc4\x85 g\xc5\x82\xc4\x99boko wci\xc4\x99te, a ich przebieg kr\xc4\x99ty. Wyp\xc5\x82ywaj\xc4\x85 ze \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82, m\xc5\x82ak i wysi\xc4\x99k\xc3\xb3w w strefie osuwiskowej w Chor\xc4\x85gwicy. Granica pomi\xc4\x99dzy zlewniami Zabawki i Serafy biegnie na wsch\xc3\xb3d od ul. Asnyka oraz ul. Dobczyckiej. Zlewnia Serafy ma asymetryczny uk\xc5\x82ad sieci rzecznej. Wynika ona z braku wyst\xc4\x99powania prawobrze\xc5\xbcnych dop\xc5\x82yw\xc3\xb3w. G\xc3\xb3rna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 zlewni Serafy zosta\xc5\x82a silnie przekszta\xc5\x82cona, a ciek skanalizowany. Potok ten mia\xc5\x82 pocz\xc4\x85tek na os. Sienkiewicza. Obecnie Serafa wyp\xc5\x82ywa na powierzchni\xc4\x99 w okolicy warzelni, cho\xc4\x87 jest bardziej \xc5\x9bciekiem ni\xc5\xbc potokiem. Wszystkie boczne dop\xc5\x82ywy bior\xc4\x85ce pocz\xc4\x85tek wysoko na zboczu doliny s\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo skanalizowane i zamienione w \xc5\x9bcieki komunalne i przemys\xc5\x82owe. Na lewym i prawym brzegu Serafy znajduje si\xc4\x99 sie\xc4\x87 dolinek odwadnianych okresowo lub epizodycznie. W lewobrze\xc5\xbcnej zlewni wyst\xc4\x99puje kilka wi\xc4\x99kszych i szereg mniejszych zbiornik\xc3\xb3w wodnych. Do tych pierwszych nale\xc5\xbc\xc4\x85 dwa stawy na Grab\xc3\xb3wkach, staw Syberia (pod Baranem), staw w parku Kingi i Mickiewicza. Lokalnie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 zw\xc5\x82aszcza w dnie dolin sta\xc5\x82e lub okresowe podmok\xc5\x82o\xc5\x9bci.\n_START_SECTION_\nOchrona \xc5\x9brodowiska\n_START_PARAGRAPH_\nW Wieliczce znajduje si\xc4\x99 biologiczna oczyszczalnia \xc5\x9bciek\xc3\xb3w, mo\xc5\xbce ona oczy\xc5\x9bci\xc4\x87 10 m\xc2\xb3 \xc5\x9bciek\xc3\xb3w na dob\xc4\x99. \xc5\x9acieki z miasta s\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc pompowane do oczyszczalni \xc5\x9bciek\xc3\xb3w w Krakowie-P\xc5\x82aszowie, dzi\xc4\x99ki temu z tych obiekt\xc3\xb3w mo\xc5\xbce korzysta\xc4\x87 12 318 os\xc3\xb3b. W Wieliczce wytworzono w 2008 3096,58 ton odpad\xc3\xb3w komunalnych. Wielickie \xc5\x9bmieci zostaj\xc4\x85 sk\xc5\x82adowane lub przetworzone na sk\xc5\x82adowisku odpad\xc3\xb3w Barycz w Krakowie. W mie\xc5\x9bcie istnieje mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 segregacji \xc5\x9bmieci._NEWLINE_Na terenie miasta znajduje si\xc4\x99 u\xc5\xbcytek ekologiczny Las Krzyszkowicki oraz Rezerwat przyrody Groty Kryszta\xc5\x82owe.\n_START_SECTION_\nArchitektura\n_START_PARAGRAPH_\nWe wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnym planie miasta wyra\xc5\xbanie zaznaczone s\xc4\x85 akcenty staromiejskiej zabudowy. W \xc5\x9bredniowieczu zastosowano nowy (jak dla tamtych czas\xc3\xb3w) uk\xc5\x82ad szachownicowy w rozplanowaniu przestrzeni miasta, kt\xc3\xb3re w przebiegu linii obwarowa\xc5\x84 nie uleg\xc5\x82o wi\xc4\x99kszym zmianom, natomiast przeobrazi\xc5\x82o si\xc4\x99 wskutek adaptacji dotychczasowego uk\xc5\x82adu ulic i zabudowy miejskiej z okresu lokacji do stosowanego wtedy powszechnie wzorca miasta z sieci\xc4\x85 ulic krzy\xc5\xbcuj\xc4\x85cych si\xc4\x99 w r\xc3\xb3wnych odst\xc4\x99pach pod k\xc4\x85tem prostym. Du\xc5\xbca zmian\xc4\x85 w tym okresie by\xc5\x82a redukcja lokacyjnego rynku, o kszta\xc5\x82cie wyd\xc5\x82u\xc5\xbconego owalu, do wielko\xc5\x9bci r\xc3\xb3wnej poszczeg\xc3\xb3lnym kwadratom blok\xc3\xb3w zabudowy \xe2\x80\x93 jako wynik wprowadzenia szachownicowego podzia\xc5\x82u Wieliczki w czasach jej intensywnego zasiedlania i o\xc5\xbcywionego budownictwa. Og\xc3\xb3lnie zarys tego podzia\xc5\x82u przetrwa\xc5\x82y do naszych czas\xc3\xb3w. Powierzchnie miasta w obr\xc4\x99bie mur\xc3\xb3w miejskich szacuje si\xc4\x99 na nieca\xc5\x82e 8\xc2\xa0ha. Licz\xc4\x85ce ponad 1\xc2\xa0km d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci obwarowania miasta wzmocniono basztami. Prawdopodobnie by\xc5\x82o ich 21, w tym dwie baszty z bramami wjazdowymi do miasta: Krakowsk\xc4\x85 i K\xc5\x82osowsk\xc4\x85. Wewn\xc4\x85trz mur\xc3\xb3w budynki znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej strefie zabudowy. Stref\xc4\x99 t\xc4\x99 tworzy\xc5\x82y oddzielone od siebie ulicami zespo\xc5\x82y: zamku \xc5\xbcupnego, ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a parafialnego i szybu \xe2\x80\x9eRegis\xe2\x80\x9d. W XVII wieku istnia\xc5\x82o jedynie 10 baszt i brama K\xc5\x82osowska. Obecnie zachowa\xc5\x82a si\xc4\x99 1 baszta, tu\xc5\xbc obok zamku \xc5\xbcupnego._NEWLINE_W Wieliczce jest 187 ulic i 2 place: Skulimowskiego, Ko\xc5\x9bciuszki, ponadto miasto ma kilka du\xc5\xbcych osiedli mieszkaniowych: os. Sienkiewicza, os. Ko\xc5\x9bciuszki, os. Szymanowskiego, os. Pola, os. Asnyka, os. Przysz\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 i os. Bo\xc5\xbca Wola.\n_START_SECTION_\nKultura\n_START_PARAGRAPH_\nCentrum Kultury i Turystyki to gminna instytucja kultury istniej\xc4\x85ca od 1 lutego 2006, kt\xc3\xb3rej organizatorem jest Gmina Wieliczka. Centrum realizuje zadania w dziedzinie wychowania, edukacji i upowszechniania kultury. Propaguje miasto jako atrakcyjn\xc4\x85 miejscowo\xc5\x9b\xc4\x87 wypoczynkow\xc4\x85, podkre\xc5\x9blaj\xc4\x85c jej walory kulturowe i turystyczne. Prowadzi Punkt Informacji Turystycznej i Kulturalnej._NEWLINE_W ofercie programowej znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 ca\xc5\x82oroczne zaj\xc4\x99cia sta\xc5\x82e i cykliczne oraz imprezy okazjonalne. CKiT jest organizatorem koncert\xc3\xb3w, turniej\xc3\xb3w, konkurs\xc3\xb3w, przegl\xc4\x85d\xc3\xb3w, wernisa\xc5\xbcy i wystaw, spektakli teatralnych, konfrontacji artystycznych. Realizuje Dni \xc5\x9awi\xc4\x99tej Kingi, patronki g\xc3\xb3rnik\xc3\xb3w i Kopalni Soli, kt\xc3\xb3ra sta\xc5\x82a si\xc4\x99 symbolem \xc5\x9bwi\xc4\x99ta Wolnego Kr\xc3\xb3lewskiego G\xc3\xb3rniczego Miasta Wieliczki. Patronuje najstarszemu wielickiemu ch\xc3\xb3rowi Towarzystwa \xc5\x9apiewniczego Lutnia, kt\xc3\xb3ry powsta\xc5\x82 w 1872._NEWLINE_Urz\xc4\x85d Miasta i Gminy razem z dzia\xc5\x82em regionalnym Biblioteki Powiatowej w Wieliczce organizuje cykliczne spotkania \xe2\x80\x9eWieliczka \xe2\x80\x93 wieliczanie\xe2\x80\x9d. Prezentowani s\xc4\x85 ludzie, instytucje, miejsca i zabytki zwi\xc4\x85zane z histori\xc4\x85 Ziemi Wielickiej._NEWLINE_Tradycyjn\xc4\x85 postaci\xc4\x85 pojawiaj\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 w Poniedzia\xc5\x82ek Wielkanocny na terenie Wieliczki jest Siuda Baba._NEWLINE_Dni \xc5\x9awi\xc4\x99tej Kingi \xe2\x80\x93 Rokrocznie w lipcu odbywa si\xc4\x99 \xc5\x9bwi\xc4\x99to naszego miasta ku czci patronki g\xc3\xb3rnik\xc3\xb3w \xc5\x9bw. Kingi. Obchody rozpoczynaj\xc4\x85 si\xc4\x99 barwnym korowodem z udzia\xc5\x82em samorz\xc4\x85dowc\xc3\xb3w, zespo\xc5\x82\xc3\xb3w, sportowc\xc3\xb3w, stowarzysze\xc5\x84 i mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Wieliczki. Przez ca\xc5\x82y weekend na uczestnik\xc3\xb3w imprezyczeka szereg atrakcji, mi\xc4\x99dzy innymi konkursy z nagrodami, wyst\xc4\x99py zespo\xc5\x82\xc3\xb3w folklorystycznych oraz zespo\xc5\x82\xc3\xb3w wielickiej sceny muzycznej. Dni \xc5\x9bw. Kingi to r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc okazja by pos\xc5\x82ucha\xc4\x87 najwi\xc4\x99kszych gwiazd polskiej piosenki. W Wieliczce go\xc5\x9bcili m.in. zesp\xc3\xb3\xc5\x82 Bajm, Perfect, Budka Suflera, Bracia, Maryla Rodowicz, Marika._NEWLINE_Dniom \xc5\x9bw. Kingi towarzysz\xc4\x85 zawody w\xc4\x99dkarskie, zawody sportowe, r\xc3\xb3\xc5\xbcnego rodzaju turnieje, akcje charytatywne. Dodatkow\xc4\x85 atrakcj\xc4\x85 jest weso\xc5\x82e miasteczko oraz liczne stoiska gastronomiczne i handlowe. Zwie\xc5\x84czeniem sobotniej zabawy jest widowiskowy pokaz sztucznych ogni.\n_START_SECTION_\nBiblioteka\n_START_PARAGRAPH_\nBiblioteka wielicka zosta\xc5\x82a utworzona w 1945. Jej zadaniem jest udost\xc4\x99pnianie czytelnikom ksi\xc4\x85\xc5\xbcek na terenie Wieliczki oraz ca\xc5\x82ego powiatu. Wielicka biblioteka jest ca\xc5\x82kowicie zinformatyzowana. Ma system komputerowy, kt\xc3\xb3ry u\xc5\x82atwia katalogowanie, ubytkowanie i wypo\xc5\xbcyczanie ksi\xc4\x85\xc5\xbcek. Ksi\xc4\x99gozbi\xc3\xb3r g\xc5\x82\xc3\xb3wnej wypo\xc5\xbcyczalni zawiera ok. 52\xc2\xa0000 wolumin\xc3\xb3w, a w czytelni ok. 10\xc2\xa0900 wolumin\xc3\xb3w. Biblioteka udost\xc4\x99pnia tak\xc5\xbce elektroniczny katalog pozycji na swojej stronie internetowej. Znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 w niej nast\xc4\x99puj\xc4\x85ce dzia\xc5\x82y: literatury dzieci\xc4\x99cej, popularnonaukowej, pi\xc4\x99knej, gromadzenia zbior\xc3\xb3w regionalnych, czytelnia tradycyjna i komputerowa. Na terenie miasta znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 2 filie biblioteczne, a na obszarze ca\xc5\x82ej gminy 6.\n_START_SECTION_\nMuzea\n_START_PARAGRAPH_\nMuzeum \xc5\xbbup Krakowskich Wieliczka jest jednym z najwi\xc4\x99kszych muze\xc3\xb3w g\xc3\xb3rniczych Europy, jednym z 17 muze\xc3\xb3w centralnych, podleg\xc5\x82ych Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Muzeum powsta\xc5\x82o dzi\xc4\x99ki idei Alfonsa D\xc5\x82ugosza, artysty oraz profesora. Muzeum skompletowa\xc5\x82o jedyn\xc4\x85 na \xc5\x9bwiecie kolekcj\xc4\x99 drewnianych machin wyci\xc4\x85gowych. r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc archiwum i bibliotek\xc4\x99 salinarn\xc4\x85 oraz cenny zbi\xc3\xb3r map g\xc3\xb3rniczych. W muzeum znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 ekspozycja podziemna, kt\xc3\xb3ra zlokalizowana jest na III poziomie zabytkowej Kopalni soli Wieliczka (na g\xc5\x82\xc4\x99b. 135\xc2\xa0m) oraz ekspozycja na powierzchni znajduj\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 w \xc5\x9bredniowiecznym Zamku \xc5\xbbupnym, kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82 siedzib\xc4\x85 zarz\xc4\x85du saliny od ko\xc5\x84ca XIII\xc2\xa0w. do 1945. Po zniszczeniach II wojny \xc5\x9bwiatowej zamek wyremontowano, a nast\xc4\x99pnie przekazano do u\xc5\xbcytku Muzeum. Jest organizatorem Popo\xc5\x82udnia ze Straussem, czyli serii letnich koncert\xc3\xb3w muzyki powa\xc5\xbcnej._NEWLINE_Kopalnia Soli \xe2\x80\x9eWieliczka\xe2\x80\x9d jest jednym z najstarszych zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w przemys\xc5\x82owych na \xc5\x9bwiecie; jej pocz\xc4\x85tki si\xc4\x99gaj\xc4\x85 XIII w. Przez ca\xc5\x82e stulecia by\xc5\x82a \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em dochod\xc3\xb3w pa\xc5\x84stwa, wp\xc5\x82ywa\xc5\x82a na rozw\xc3\xb3j kultury, dzisiaj jest jednym z najch\xc4\x99tniej odwiedzanych polskich obiekt\xc3\xb3w turystycznych. Kilkusetletnia eksploatacja z\xc5\x82o\xc5\xbca soli kamiennej ukszta\xc5\x82towa\xc5\x82a obecny wygl\xc4\x85d wyrobisk g\xc3\xb3rniczych. Komory znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 pod miastem, usytuowane s\xc4\x85 na dziewi\xc4\x99ciu poziomach, si\xc4\x99gaj\xc4\x85 g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci 327\xc2\xa0m. Podziemna Wieliczka to blisko 300\xc2\xa0km chodnik\xc3\xb3w i ok. 3000 kom\xc3\xb3r. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 udost\xc4\x99pniona dla turyst\xc3\xb3w obejmuje 3,5\xc2\xa0km odcinek, po\xc5\x82o\xc5\xbcony na g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci od 64 do 135\xc2\xa0m. W kopalni odbywaj\xc4\x85 si\xc4\x99 takie imprezy jak Podziemny Festiwal Ta\xc5\x84ca \xe2\x80\x9eO Solny Skarb\xe2\x80\x9d oraz Podziemne Mi\xc4\x99dzynarodowe Targi Minera\xc5\x82\xc3\xb3w, Skamienia\xc5\x82o\xc5\x9bci i Bi\xc5\xbcuterii, kt\xc3\xb3re odbywaj\xc4\x85 si\xc4\x99 od 1996. Producenci i sprzedawcy bi\xc5\xbcuterii z Polski, Czech, Niemiec, Rosji i Ukrainy prezentuj\xc4\x85 bursztynow\xc4\x85 bi\xc5\xbcuteri\xc4\x99, kolekcje minera\xc5\x82\xc3\xb3w i skamielin.\n_START_SECTION_\nMedia\n_START_PARAGRAPH_\nW mie\xc5\x9bcie wydawane s\xc4\x85 4 bezp\xc5\x82atne gazety o zasi\xc4\x99gu lokalnym: \xe2\x80\x9e\xc5\xbbycie Wieliczki i Powiatu\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9eKurier Wielicki\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9eWielicki Informator Gospodarczy\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9ePanorama Wielicka\xe2\x80\x9d. Wieliczka jest opisywana w Dzienniku Polskim._NEWLINE_Opr\xc3\xb3cz tego dzia\xc5\x82aj\xc4\x85 portale informacyjne: \xe2\x80\x9ewieliczkacity.pl\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x9ewieliczka.eu\xe2\x80\x9d i \xe2\x80\x9ewieliczka.pl\xe2\x80\x9d, kt\xc3\xb3re informuj\xc4\x85 o wydarzeniach maj\xc4\x85cych miejsce na terenie miasta, gminy i powiatu wielickiego. Istnieje r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc forum dyskusyjne o Wieliczce wieliczka24.info.\n_START_SECTION_\nTurystyka\n_START_PARAGRAPH_\nWieliczk\xc4\x99 z racji du\xc5\xbcego znaczenia dla kultury i dziedzictwa ludzko\xc5\x9bci wpisano w 1978 na presti\xc5\xbcow\xc4\x85 List\xc4\x99 \xc5\x9awiatowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO, dzi\xc4\x99ki czemu zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82 si\xc4\x99 ruch turystyczny. Podziemna trasa turystyczna stanowi produkt turystyczny Wieliczki, decyduj\xc4\x85cy o jej to\xc5\xbcsamo\xc5\x9bci na rynku krajowym i zagranicznym. Obok tej g\xc5\x82\xc3\xb3wnej atrakcji turystycznej Wieliczka ma szereg zabytk\xc3\xb3w architektury naziemnej zwi\xc4\x85zanej z histori\xc4\x85 i kultur\xc4\x85 miasta, lecz maj\xc4\x85 du\xc5\xbce mniejsze znaczenie w turystyce miejscowej._NEWLINE_Ca\xc5\x82oroczn\xc4\x85 baz\xc4\x99 noclegow\xc4\x85 w mie\xc5\x9bcie tworz\xc4\x85 hotele i motele o \xc5\x82\xc4\x85cznej ilo\xc5\x9bci 360 miejsc, pensjonaty \xe2\x80\x93 40 miejsc, oraz Dom Pielgrzyma przy klasztorze oo. Franciszkan\xc3\xb3w na 50 miejsc. Sezonowo czynne s\xc4\x85 kempingi na ok. 50 miejsc.\n_START_SECTION_\nSport i rekreacja\n_START_PARAGRAPH_\nMiasto ma dobrze rozwini\xc4\x99t\xc4\x85 sie\xc4\x87 urz\xc4\x85dze\xc5\x84 sportowo-rekreacyjnych. Jej podstawowymi elementami s\xc4\x85 boiska sportowe, hale gimnastyczne, basen, korty tenisowe, place zabaw, parki, skwery._NEWLINE_Sportowcami wywodz\xc4\x85cymi si\xc4\x99 z miasta i okolic to pi\xc5\x82karze Kazimierz Kmiecik (z\xc5\x82oty i srebrny medalista olimpijski), Adam Musia\xc5\x82 (br\xc4\x85zowy medalista mistrzostw \xc5\x9bwiata), szachistka Anna Jurczy\xc5\x84ska (10 medali krajowych i 1 olimpijski). Sportowe sukcesy odnosz\xc4\x85 pi\xc5\x82karze KS \xe2\x80\x9eG\xc3\xb3rnik\xe2\x80\x9d Wieliczka graj\xc4\x85cy w II lidze (odpowiednik dawnej III ligi), siatkarki i szachi\xc5\x9bci MKS MOS Wieliczka, bokserzy (m.in. Artur Szpilka) i koszykarki KS \xe2\x80\x9eG\xc3\xb3rnik\xe2\x80\x9d, zawodnicy sekcji kung-fu, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 prowadzi jeden z zawodnik\xc3\xb3w polskiego kung fu tradycyjnego Tomasza Chabowskiego w M\xc5\x82odzie\xc5\xbcowym Klubie Sportowym Kung Fu oraz Szkole Sztuk Walki Kung Fu \xe2\x80\x9eLung\xe2\x80\x9d, taekwon-do, karate, koszykarki DKS \xe2\x80\x9eKinga\xe2\x80\x9d Wieliczka._NEWLINE_W Wieliczce organizowane s\xc4\x85 og\xc3\xb3lnopolskie turnieje szachowe, siatk\xc3\xb3wki, kung-fu, taekwon-do. najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 atrakcja s\xc4\x85 imprezy sportowe zorganizowane w Kopalni Soli Wieliczka na g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci 125 m pod ziemi\xc4\x85 w komorze \xe2\x80\x9eWarszawa\xe2\x80\x9d. Przy Parku Adama Mickiewicza s\xc4\x85 po\xc5\x82o\xc5\xbcone korty tenisowe, boiska do pi\xc5\x82ki no\xc5\xbcnej, siatk\xc3\xb3wki i koszyk\xc3\xb3wki oraz basen. Przy Szybie Dani\xc5\x82owicza jest stadion pi\xc5\x82karski KS \xe2\x80\x9eG\xc3\xb3rnik\xe2\x80\x9d. W Parku \xc5\x9bw. Kingi jest strzelnica.\n_START_SECTION_\nPi\xc5\x82ka no\xc5\xbcna\n_START_PARAGRAPH_\nW Wieliczce funkcjonuje KS \xe2\x80\x9eG\xc3\xb3rnik\xe2\x80\x9d Wieliczka za\xc5\x82o\xc5\xbcony w 1947, maj\xc4\x85cy barwy klubowe zielono-\xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82to-czarne. Obecnie gra w II lidze, na stadionie przy ul. Dani\xc5\x82owicza 6._NEWLINE_W mie\xc5\x9bcie jest tak\xc5\xbce drugi klub \xe2\x80\x9eWieliczanka\xe2\x80\x9d Wieliczka, kt\xc3\xb3ry powsta\xc5\x82 w 1925. Barwy klubowe Wieliczanki to czerwono-czarny. Najwi\xc4\x99ksze osi\xc4\x85gni\xc4\x99cie tego klubu to rozgrywki w III lidze._NEWLINE_Budowany jest nowy stadion G\xc3\xb3rnika Wieliczki na terenie Psiej G\xc3\xb3rki przy wsparciu finansowym kopalni soli.\n_START_SECTION_\nPi\xc5\x82ka siatkowa\n_START_PARAGRAPH_\nW Wieliczce wyst\xc4\x99puje klub WTS Solna Wieliczka, kontynuator klubu seniorskiej siatk\xc3\xb3wki kobiet MKS MOS Wieliczka istniej\xc4\x85cego od 1991 roku. Klub awansowa\xc5\x82 do II ligi w 2011 roku, od sezonu 2016/2017 wyst\xc4\x99puje w I lidze.\n_START_SECTION_\nTransport drogowy\n_START_PARAGRAPH_\nW pobli\xc5\xbcu Wieliczki przebiega autostrada A4. Kolejn\xc4\x85 drog\xc4\x85 jest przebiegaj\xc4\x85ca przez miasto droga krajowa nr 94. Szlakiem komunikacyjnym jest droga wojew\xc3\xb3dzka nr 964, b\xc4\x99d\xc4\x85ca alternatyw\xc4\x85 dla Zakopianki oraz po\xc5\x82\xc4\x85czeniem z miejscowo\xc5\x9bciami Kotliny Sandomierskiej. Droga wojew\xc3\xb3dzka nr 966 jest alternatyw\xc4\x85 dla drogi krajowej nr 94 \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85c\xc4\x85 Wieliczk\xc4\x99 z Nowym S\xc4\x85czem czy Krynic\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nTransport autobusowy\n_START_PARAGRAPH_\nW Wieliczce nie zatrzymuj\xc4\x85 si\xc4\x99 autobusy po\xc5\x9bpieszne kursuj\xc4\x85ce na trasie Krak\xc3\xb3w\xe2\x80\x93Tarn\xc3\xb3w, co jest sporym utrudnieniem dla turyst\xc3\xb3w i miejscowych (konieczno\xc5\x9b\xc4\x87 korzystania z przystanku w Krakowie). Nieliczne przystanki PKS obs\xc5\x82uguj\xc4\x85 znikom\xc4\x85 liczb\xc4\x99 po\xc5\x82\xc4\x85cze\xc5\x84 przelotowych, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w kierunku Limanowej. Do pocz\xc4\x85tku lat 90. XX w. w Wieliczce istnia\xc5\x82 dworzec autobusowy obs\xc5\x82uguj\xc4\x85cy lokalne po\xc5\x82\xc4\x85czenia._NEWLINE_Miasto ma rozwini\xc4\x99t\xc4\x85 komunikacj\xc4\x99 minibusow\xc4\x85, obs\xc5\x82uguj\xc4\x85c\xc4\x85 zar\xc3\xb3wno po\xc5\x82\xc4\x85czenia lokalne (Krak\xc3\xb3w, Gd\xc3\xb3w, Niepo\xc5\x82omice, Biskupice, Dobczyce), jak i dalsze (Limanowa,Bochnia, Brzesko)._NEWLINE_W ramach projektu zintegrowanej komunikacji w aglomeracji krakowskiej, na terenie gminy Wieliczka uruchomiono sze\xc5\x9b\xc4\x87 linii autobusowych dowo\xc5\xbc\xc4\x85cych mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w z gminy i okolic do stacji Wieliczka Rynek\xe2\x80\x93Kopalnia. Mog\xc4\x85 oni na podstawie jednego biletu dojecha\xc4\x87 autobusem do Wieliczki, a nast\xc4\x99pnie przesi\xc4\x85\xc5\x9b\xc4\x87 si\xc4\x99 na poci\xc4\x85g do Krakowa. Trasy autobus\xc3\xb3w: B1 (Wieliczka Rynek Kopalnia\xe2\x80\x93Byszyce P\xc4\x99tla); D1 (Wieliczka Rynek Kopalnia \xe2\x80\x93 Hucisko); G1 (Wieliczka Rynek Kopalnia-W\xc4\x99grzce Wielkie); G2 (\xc5\x9awi\xc4\x85tniki G\xc3\xb3rne \xe2\x80\x93 Wieliczka Rynek Kopalnia \xe2\x80\x93 W\xc4\x99grzce Wielkie); R1 (Wieliczka Rynek Kopalnia-Graj\xc3\xb3w V Boisko); S1 (Wieliczka Rynek Kopalnia \xe2\x80\x93 \xc5\x9awi\xc4\x85tniki G\xc3\xb3rne).\n_START_SECTION_\nKomunikacja miejska\n_START_PARAGRAPH_\nLinie autobusowe kursuj\xc4\x85ce do Wieliczki w ramach komunikacji aglomeracyjnej obs\xc5\x82ugiwane s\xc4\x85 przez MPK Krak\xc3\xb3w: 204 Wieliczka Kampus \xe2\x80\x93 Borek Fa\xc5\x82\xc4\x99cki, 224 Wieliczka Kampus \xe2\x80\x93 Centrum JP II, 244 Wieliczka Kampus \xe2\x80\x93 Czerwone Maki, 301 Dworzec P\xc5\x82asz\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 Wieliczka \xe2\x80\x93 Niepo\xc5\x82omice Dworzec (linia przy\xc5\x9bpieszona aglomeracyjna), 304 Wieliczka Kampus \xe2\x80\x93 Dworzec G\xc5\x82. Zach\xc3\xb3d (linia przy\xc5\x9bpieszona aglomeracyjna), 904 Wieliczka Kampus \xe2\x80\x93 Pr\xc4\x85dnik Bia\xc5\x82y (linia nocna aglomeracyjna)\n_START_SECTION_\nInne\n_START_PARAGRAPH_\nW centrum miasta znajduje si\xc4\x99 post\xc3\xb3j taks\xc3\xb3wek. Miasto posiada parkingi dla autokar\xc3\xb3w z Polski i z zagranicy oraz sie\xc4\x87 parking\xc3\xb3w dla mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w na terenie ca\xc5\x82ego miasta. W centrum istnieje Strefa P\xc5\x82atnego Parkowania. Zosta\xc5\x82a wprowadzona w 2008. Najbli\xc5\xbcszym portem lotniczym jest krakowskie lotnisko Balice.\n_START_SECTION_\nGospodarka\n_START_PARAGRAPH_\nWieliczka od \xc5\x9bredniowiecza stanowi\xc5\x82a o\xc5\x9brodek wydobywczy. W XVI w. sta\xc5\x82a si\xc4\x99 najwi\xc4\x99kszym miastem przemys\xc5\x82owym na terenie Polski. Potop szwedzki spowodowa\xc5\x82 schy\xc5\x82ek gospodarczego rozwoju miasta. Znaczenie gospodarcze Wieliczki mala\xc5\x82o wraz ze spadkiem ceny soli._NEWLINE_Rynek pracy tworz\xc4\x85 zak\xc5\x82ady przemys\xc5\x82owe, przedsi\xc4\x99biorstwa produkcyjno-us\xc5\x82ugowe, us\xc5\x82ugi (handel, gastronomia itd.) oraz instytucje i urz\xc4\x99dy publiczne. Wiele os\xc3\xb3b mieszkaj\xc4\x85cych w mie\xc5\x9bcie doje\xc5\xbcd\xc5\xbca do pracy do Krakowa, dlatego rozwin\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 sektor transportowy. Rozw\xc3\xb3j strefy handlowo-us\xc5\x82ugowej zwi\xc4\x85zany jest z popytem wewn\xc4\x99trznym oraz ruchem turystycznym na terenie miasta. Wieliczka dysponuje spor\xc4\x85 ilo\xc5\x9bci\xc4\x85 wolnych teren\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re mog\xc4\x85 by\xc4\x87 wykorzystane pod inwestycje przemys\xc5\x82owe, wszelkiego rodzaju us\xc5\x82ugi, budownictwo mieszkaniowe oraz rozwoju infrastruktury turystyczno-rekreacyjnej. W Wieliczce produkowane s\xc4\x85 meble, wyposa\xc5\xbcenie domowe, produkty spo\xc5\xbcywcze, systemy grzewcze. Jedn\xc4\x85 z wi\xc4\x99kszych fabryk na terenie miasta jest Herz._NEWLINE_Barier\xc4\x85 rozwoju miasta jest niewystarczaj\xc4\x85ca baza gastronomiczna, w sk\xc5\x82ad kt\xc3\xb3rej wchodz\xc4\x85 restauracje, kawiarnie, bary, piwiarnie, jad\xc5\x82odajnie i fast-foody. W okresie letnim otwierane s\xc4\x85 sma\xc5\xbcalnie, ogr\xc3\xb3dki gastronomiczne._NEWLINE_Miasto pe\xc5\x82ni funkcj\xc4\x99 lokalnego o\xc5\x9brodka administracyjnego, finansowego, o\xc5\x9bwiatowego oraz centrum opieki zdrowotnej, co zwi\xc4\x85zane jest z blisko\xc5\x9bci\xc4\x85 Krakowa. Mieszcz\xc4\x85 si\xc4\x99 w nim plac\xc3\xb3wki u\xc5\xbcytku publicznego, m.in. urz\xc4\x85d skarbowy, oddzia\xc5\x82 IPN. W Wieliczce mie\xc5\x9bci si\xc4\x99 6 bank\xc3\xb3w, 2 plac\xc3\xb3wki pocztowe, kilka agencji ubezpieczeniowych, targowisko miejskie, dom handlowy, 3 dyskonty spo\xc5\xbcywcze oraz wiele lokali handlowo-us\xc5\x82ugowych skupionych przy ulicach Starego Miasta. Wieliczka jest o\xc5\x9brodkiem us\xc5\x82ugowym dla mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w powiatu i turyst\xc3\xb3w._NEWLINE_W mie\xc5\x9bcie dzia\xc5\x82a 3137 podmiot\xc3\xb3w gospodarczych, z czego 3083 stanowi\xc4\x85 firmy z sektora prywatnego (2011). W mie\xc5\x9bcie najwi\xc4\x99cej przedsi\xc4\x99biorstw, 936, zwi\xc4\x85zane jest z handlem detalicznym (PDK sekcja G) (2011). Druga pod wzgl\xc4\x99dem wielko\xc5\x9bci grupa z bran\xc5\xbcy us\xc5\x82ug profesjonalnych, naukowych liczy 358 przedsi\xc4\x99biorstw (PDK sekcja M). Dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 prowadzi 36 sp\xc3\xb3\xc5\x82ek handlowych z udzia\xc5\x82em kapita\xc5\x82u zagranicznego (2011)._NEWLINE_Obecnie na terenie gminy i miasta ma powsta\xc4\x87 Wielicka Strefa Aktywno\xc5\x9bci Gospodarczej o powierzchni 250\xc2\xa0ha. Ma sk\xc5\x82ada\xc4\x87 si\xc4\x99 z 3 stref przemys\xc5\x82owych. Umo\xc5\xbcliwia blisko\xc5\x9b\xc4\x87 Krakowa oraz dogodne po\xc5\x82o\xc5\xbcenie transportowe.\n_START_SECTION_\nGospodarka komunalna\n_START_PARAGRAPH_\n97,5% mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Wieliczki korzysta z sieci wodoci\xc4\x85gowej, 81,5% z sieci kanalizacyjnej, 84,9% z sieci gazowej (2011). Przeci\xc4\x99tny mieszkaniec Wieliczki w 2011 zu\xc5\xbcy\xc5\x82 35,2\xc2\xa0m\xc2\xb3 wody z wodoci\xc4\x85g\xc3\xb3w, 1329,9\xc2\xa0kWh energii elektrycznej, 271,3\xc2\xa0m\xc2\xb3 gazu z sieci._NEWLINE_Zak\xc5\x82ad Gospodarki Komunalnej w Wieliczce sp. z o.o. jest sp\xc3\xb3\xc5\x82k\xc4\x85 komunaln\xc4\x85 gminy Wieliczka, kt\xc3\xb3ra zajmuje si\xc4\x99 m.in. dostaw\xc4\x85 wody i odprowadzaniem \xc5\x9bciek\xc3\xb3w, gospodark\xc4\x85 odpad\xc3\xb3w komunalnych, utrzymaniem zieleni (parki, skwery), toalet miejskich i obiekt\xc3\xb3w rekreacyjno-sportowych. Odpady komunalne wywo\xc5\xbcone s\xc4\x85 na sk\xc5\x82adowisko odpad\xc3\xb3w Barycz w Krakowie._NEWLINE_W Wieliczce jest 6991 mieszka\xc5\x84, 97,7% z nich ma dost\xc4\x99p do wodoci\xc4\x85g\xc3\xb3w, a 76,8% posiada centralne ogrzewanie (2008). Przeci\xc4\x99tna powierzchnia u\xc5\xbcytkowa wielickiego mieszkania to 75,7\xc2\xa0m\xc2\xb2, a 27,4\xc2\xa0m\xc2\xb2 przypada\xc5\x82o na 1 mieszka\xc5\x84ca._NEWLINE_Miasto nie posiada wystarczaj\xc4\x85cych zasob\xc3\xb3w mieszkaniowych jednak w najbli\xc5\xbcszych latach (od 2008) zarezerwowano na inwestycje w mieszkania socjalne po 2 mln z\xc5\x82 z rocznego bud\xc5\xbcetu.\n_START_SECTION_\nBud\xc5\xbcet miasta\n_START_PARAGRAPH_\nNajwi\xc4\x99ksze wydatki to inwestycje w dziedzinie o\xc5\x9bwiaty (29,4%), gospodarki komunalnej i ochrony \xc5\x9brodowiska (27,3%), transportu i \xc5\x82\xc4\x85czno\xc5\x9bci (10%), pomocy spo\xc5\x82ecznej (9,7%), kultury i sportu (7%) oraz administracji (6%)._NEWLINE_Na inwestycje zostanie wydane ok. 70 mln z\xc5\x82, z czego 26 mln z\xc5\x82 pochodzi ze \xc5\x9brodk\xc3\xb3w Unii Europejskiej.\n_START_SECTION_\nOpieka zdrowotna\n_START_PARAGRAPH_\nKazimierz Wielki stworzy\xc5\x82 fundacj\xc4\x99 szpitaln\xc4\x85 i odda\xc5\x82 opiek\xc4\x99 nad robotnikami \xc5\xbbupy braciom hospitalnikom \xc5\x9aw. Ducha sprowadzonym z Krakowa. Fundacja wielicka pochodzi z 1363. Zbudowano kaplic\xc4\x99 i pierwszy szpital. Miko\xc5\x82aj Wierzynek ufundowa\xc5\x82 schronisko dla bezdomnych oraz szpital dla mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w w tzw. Tur\xc3\xb3wce w latach 1363\xe2\x80\x931368. W p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym okresie szpital i schronisko upad\xc5\x82y. Schronisko kaza\xc5\x82 odbudowa\xc4\x87 W\xc5\x82adys\xc5\x82aw IV Waza. W czasie zabor\xc3\xb3w szpital \xc5\x9bw. Ducha ju\xc5\xbc nie istnia\xc5\x82. Pozosta\xc5\x82a tylko kaplica. Szpital dla g\xc3\xb3rnik\xc3\xb3w po\xc5\x82\xc4\x85czono ze schroniskiem dla bezdomnych._NEWLINE_Obecnie w Wieliczce znajduje si\xc4\x99 1 publiczny Zak\xc5\x82ad Opieki Zdrowotnej przy ulicy Szpunara oraz 6 niepublicznych instytucji, kt\xc3\xb3re obs\xc5\x82uguj\xc4\x85 ludno\xc5\x9b\xc4\x87 miasta i gminy. W mie\xc5\x9bcie nie ma szpitala, dlatego ludno\xc5\x9b\xc4\x87 w razie potrzeby jest przewo\xc5\xbcona do szpitala im. Rydygiera oraz im. \xc5\xbberomskiego w Krakowie-Nowej Hucie. Na 1 aptek\xc4\x99 przypadaj\xc4\x85 2144 osoby, a w mie\xc5\x9bcie jest ich 9._NEWLINE_Wieliczka od XIX w. by\xc5\x82a uznana za miasto uzdrowiskowe. Sta\xc5\x82o si\xc4\x99 to dzi\xc4\x99ki Feliksowi Boczkowskiemu. Odbywa\xc5\x82y si\xc4\x99 tutaj k\xc4\x85piele solankowe, inhalacje oraz picie wody mineralnej. Po rebelii ch\xc5\x82opskiej w Galicji o\xc5\x9brodek upad\xc5\x82. Dopiero w 1964 Mieczys\xc5\x82aw Skulimowski doprowadzi\xc5\x82 do otwarcia pierwszego w Polsce podziemnego sanatorium dla chorych na astm\xc4\x99. Obecnie Podziemny O\xc5\x9brodek Rehabilitacyjno-Leczniczy oferuje leczenie chor\xc3\xb3b dr\xc3\xb3g oddechowych, dermatologicznych oraz alergii. Pacjenci przebywaj\xc4\x85 przez 6,5 godziny 135 metr\xc3\xb3w pod ziemi\xc4\x85 w kopalni soli.\n_START_SECTION_\nNawi\xc4\x85zania w filmie\n_START_PARAGRAPH_\nPlenery Wieliczki zosta\xc5\x82y wykorzystane w jednym z dziewi\xc4\x99ciu film\xc3\xb3w cyklu Najwa\xc5\xbcniejszy dzie\xc5\x84 \xc5\xbcycia (Broda). W filmie Wieliczka prezentowana jest jako fikcyjny Jasie\xc5\x84 bez jakichkolwiek wzmianek o tutejszej kopalni soli. Zdj\xc4\x99cia kr\xc4\x99cone by\xc5\x82y mi\xc4\x99dzy innymi w jednej z wielickich szk\xc3\xb3\xc5\x82, w rejonie starego miasta (Szyb Regis, zamek), a tak\xc5\xbce nowszych osiedli mieszkaniowych.'