b'\n_START_ARTICLE_\nEgipt\n_START_SECTION_\nEtymologia\n_START_PARAGRAPH_\nStaroegipska nazwa kraju oznacza \xe2\x80\x9eCzarny L\xc4\x85d\xe2\x80\x9d i odnosi si\xc4\x99 do \xc5\xbcyznych grunt\xc3\xb3w wzd\xc5\x82u\xc5\xbc Nilu, b\xc4\x99d\xc4\x85cych przeciwie\xc5\x84stwem s\xc4\x85siaduj\xc4\x85cej z nimi pustyni, \xe2\x80\x9eCzerwonego L\xc4\x85du\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Arabskie s\xc5\x82owo Mi\xe1\xb9\xa3r, obecna oficjalna nazwa kraju, ma pochodzenie semickie. Wed\xc5\x82ug pierwotnego asyryjskiego rodzaju pisma s\xc5\x82owa Misir / Musur s\xc4\x85 spokrewnione z hebrajskim s\xc5\x82owem \xd7\x9e\xd6\xb4\xd7\xa6\xd6\xb0\xd7\xa8\xd6\xb7\xd7\x99\xd6\xb4\xd7\x9d (Mitzr\xc3\xa1yim) oznaczaj\xc4\x85cym kraj lub pa\xc5\x84stwo. Pocz\xc4\x85tkowe w\xc4\x85skie znaczenie tego s\xc5\x82owa, rozumiane jako Egipt Dolny (Dolny Kraj), zosta\xc5\x82o rozszerzone na ca\xc5\x82y kraj (G\xc3\xb3rny i Dolny Egipt)._NEWLINE_Nazwy europejskie Egypt, \xc3\x84gypten, \xc3\x89gypte, Egitto itd. pochodz\xc4\x85 z \xc5\x82aci\xc5\x84skiego s\xc5\x82owa Aegyptus i pierwotnie ze starogreckiego s\xc5\x82owa \xce\x91\xce\xaf\xce\xb3\xcf\x85\xcf\x80\xcf\x84\xce\xbf\xcf\x82 (Aigyptos). Koptowie utrzymuj\xc4\x85, \xc5\xbce s\xc4\x85 bezpo\xc5\x9brednimi potomkami staroegipskiego spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa z czas\xc3\xb3w faraon\xc3\xb3w. Od ich imienia powsta\xc5\x82o greckie s\xc5\x82owo aigyptos, kt\xc3\xb3re np. w j\xc4\x99zyku niemieckim przekszta\xc5\x82ci\xc5\x82o si\xc4\x99 w s\xc5\x82owo \xc3\x84gypten. Wed\xc5\x82ug innych teorii s\xc5\x82owo Aigyptos stanowi kontaminacj\xc4\x99 egipskiego wyra\xc5\xbcenia \xe1\xb8\xa5wt-k3-pt\xe1\xb8\xa5, co oznacza \xe2\x80\x9eSiedziba duszy boga Ptah\xe2\x80\x9d, przy czym jest to tak\xc5\xbce nawi\xc4\x85zanie do \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni Ptaha w Memphis.\n_START_SECTION_\nKlimat\n_START_PARAGRAPH_\nW Egipcie przewa\xc5\xbca klimat skrajnie suchy zwrotnikowy. Roczna suma opad\xc3\xb3w na og\xc3\xb3\xc5\x82 nie przekracza kilkudziesi\xc4\x99ciu milimetr\xc3\xb3w. Z tego wzgl\xc4\x99du wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 ludno\xc5\x9bci zamieszkuje tereny w delcie i dolinie Nilu. Nad rzek\xc4\x85 istnieje oaza nadrzeczna, kt\xc3\xb3rej d\xc5\x82ugo\xc5\x9b\xc4\x87 wynosi nieca\xc5\x82e 3 tys. kilometr\xc3\xb3w. Od tysi\xc4\x85cleci w Egipcie tworzono system sztucznego nawadniania, znacznie zwi\xc4\x99kszaj\xc4\x85c powierzchni\xc4\x99 grunt\xc3\xb3w uprawnych. System nawadniaj\xc4\x85cy rozbudowano w 1970 roku, gdy w Asuanie zbudowano zapor\xc4\x99 wodn\xc4\x85 (Wielka Tama), sztuczny zbiornik (Jezioro Nasera) i elektrowni\xc4\x99 wodn\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nOchrona przyrody\n_START_PARAGRAPH_\nNa terenie Egiptu znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 dwa rezerwaty biosfery \xe2\x80\x93 Rezerwat biosfery Omayed oraz Rezerwat biosfery Wadi al-Allaki.\n_START_SECTION_\nLudno\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nLudno\xc5\x9b\xc4\x87 Egiptu jest niemal wy\xc5\x82\xc4\x85cznie arabskoj\xc4\x99zyczna. Oko\xc5\x82o 90% populacji stanowi\xc4\x85 muzu\xc5\x82manie, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie sunnici. Opr\xc3\xb3cz nich w Egipcie \xc5\xbcyje ok. 8 mln (ok. 10%) chrze\xc5\x9bcijan, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie Kopt\xc3\xb3w, czyli wiernych wyznania dominuj\xc4\x85cego w Egipcie przed podbojami arabskimi. Ich cech\xc4\x85 charakterystyczn\xc4\x85 jest wytatuowany \xe2\x80\x93 zazwyczaj na r\xc4\x99ce \xe2\x80\x93 krzy\xc5\xbc. Za za\xc5\x82o\xc5\xbcyciela wsp\xc3\xb3lnoty uwa\xc5\xbca si\xc4\x99 \xc5\x9bw. Marka Ewangelist\xc4\x99. Mimo pos\xc5\x82ugiwania si\xc4\x99 obecnie j\xc4\x99zykiem arabskim cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 z nich nie uwa\xc5\xbca si\xc4\x99 za Arab\xc3\xb3w. Na obszarze Pustyni Zachodniej wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 plemiona Berber\xc3\xb3w, w dolinie g\xc3\xb3rnego Nilu pojedyncze osady ludno\xc5\x9bci negroidalnej._NEWLINE_W miastach zamieszkuje oko\xc5\x82o 47% ludno\xc5\x9bci. Przyrost naturalny w 2005 wyni\xc3\xb3s\xc5\x82 1,78%. M\xc4\x99\xc5\xbcczy\xc5\xbani \xc5\xbcyj\xc4\x85 przeci\xc4\x99tnie 68 lat, a kobiety 74 lata (2005)._NEWLINE_Egipt jest najludniejszym krajem arabskim i trzecim pod wzgl\xc4\x99dem liczby mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w pa\xc5\x84stwem Afryki. \xc5\x9arednia g\xc4\x99sto\xc5\x9b\xc4\x87 zaludnienia jest niewielka, a rozmieszczenie ludno\xc5\x9bci bardzo nier\xc3\xb3wnomierne. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 kraju jest niemal bezludna, a g\xc4\x99sto\xc5\x9b\xc4\x87 zaludnienia na terenach rolniczych (Dolina Nilu i Delta Nilu) nale\xc5\xbcy do najwi\xc4\x99kszych na \xc5\x9bwiecie. Kair, stolica kraju i najwi\xc4\x99ksze miasto Afryki, wraz z s\xc4\x85siaduj\xc4\x85cymi miejscowo\xc5\x9bciami, liczy ponad 17 mln mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w, co stanowi ponad 20% ludno\xc5\x9bci pa\xc5\x84stwa.\n_START_SECTION_\nRolnictwo\n_START_PARAGRAPH_\nWsp\xc3\xb3\xc5\x82czesne rolnictwo egipskie nie jest w stanie zaspokoi\xc4\x87 wewn\xc4\x99trznych potrzeb kraju. Sektor rolniczy i przemys\xc5\x82 przetw\xc3\xb3rstwa spo\xc5\xbcywczego s\xc4\x85 jednymi z lepiej rozwijaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 ga\xc5\x82\xc4\x99zi gospodarki w tym kraju._NEWLINE_W egipskim klimacie mo\xc5\xbcliwe s\xc4\x85 nawet trzy zbiory plon\xc3\xb3w w ci\xc4\x85gu roku. Najwi\xc4\x99cej grunt\xc3\xb3w zajmuje uprawa bawe\xc5\x82ny \xe2\x80\x93 g\xc5\x82\xc3\xb3wnego produktu eksportowego. Z ro\xc5\x9blin spo\xc5\xbcywczych najwa\xc5\xbcniejsze s\xc4\x85: ry\xc5\xbc, kukurydza, pszenica i sorgo dwubarwne, z kt\xc3\xb3rego otrzymuje si\xc4\x99 kasz\xc4\x99 i m\xc4\x85k\xc4\x99. Uprawia si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc trzcin\xc4\x99 cukrow\xc4\x85, palm\xc4\x99 daktylow\xc4\x85, drzewa cytrusowe i warzywa. Hodowla zwierz\xc4\x85t odgrywa w Egipcie drugorz\xc4\x99dn\xc4\x85 rol\xc4\x99 ze wzgl\xc4\x99du na brak pastwisk. Rybo\xc5\x82\xc3\xb3wstwo \xe2\x80\x93 morskie i \xc5\x9br\xc3\xb3dl\xc4\x85dowe, jest r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wa\xc5\xbcn\xc4\x85 ga\xc5\x82\xc4\x99zi\xc4\x85 gospodarki._NEWLINE_W latach 70 XX w. wybudowano Wysok\xc4\x85 Tam\xc4\x99 Asua\xc5\x84sk\xc4\x85 na Nilu. Powsta\xc5\x82o przez to jedno z najwi\xc4\x99kszych sztucznych jezior \xc5\x9bwiata \xe2\x80\x93 Jezioro Nasera. Jego utworzenie pozwoli\xc5\x82o uregulowa\xc4\x87 bieg Nilu, zapobiega\xc4\x87 powodziom, rozwin\xc4\x85\xc4\x87 \xc5\xbceglug\xc4\x99 i rybo\xc5\x82\xc3\xb3wstwo, produkcj\xc4\x99 energii elektrycznej oraz zyska\xc4\x87 pola uprawne na dawnych terenach pustynnych. W efekcie Nil przesta\xc5\x82 wylewa\xc4\x87, wi\xc4\x99c ro\xc5\x9bliny mo\xc5\xbcna uprawia\xc4\x87 tylko na terenach sztucznie nawadnianych._NEWLINE_W latach 90 XX wieku rozpocz\xc4\x99to wielkie projekty irygacyjne \xe2\x80\x93 doprowadzenie wody z Nilu (Jeziora Nasera) Kana\xc5\x82em Szajcha Zajida (z najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 na \xc5\x9bwiecie stacj\xc4\x85 pomp Mubarak Pumping Station) do oazy Charga i innych w okolicach jezior Toszka.\n_START_SECTION_\nPrzemys\xc5\x82\n_START_PARAGRAPH_\nDobrze rozwini\xc4\x99ty jest przemys\xc5\x82 chemiczny \xe2\x80\x93 szczeg\xc3\xb3lnie produkcja nawoz\xc3\xb3w sztucznych, w\xc5\x82\xc3\xb3kien syntetycznych, farmaceutyk\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 a tak\xc5\xbce przemys\xc5\x82 w\xc5\x82\xc3\xb3kienniczy i odzie\xc5\xbcowy, daj\xc4\x85cy obecnie ok. 1/4 warto\xc5\x9bci og\xc3\xb3lnej produkcji przemys\xc5\x82owej._NEWLINE_Z bogactw mineralnych Egiptu najwi\xc4\x99ksze znaczenie maj\xc4\x85 ropa naftowa i fosforyty. Ropa naftowa pochodzi ze z\xc5\x82\xc3\xb3\xc5\xbc na zachodzie p\xc3\xb3\xc5\x82wyspu Synaj oraz z nowych pok\xc5\x82ad\xc3\xb3w w szelfie Zatoki Sueskiej, wzd\xc5\x82u\xc5\xbc wybrze\xc5\xbca \xc5\x9br\xc3\xb3dziemnomorskiego, a tak\xc5\xbce z obszaru Pustyni Zachodniej, przy granicy z Libi\xc4\x85. Fosforyty, ruda \xc5\xbcelaza, mangan wydobywane s\xc4\x85 w okolicach Asuanu i na zachodzie p\xc3\xb3\xc5\x82wyspu Synaj. Gaz ziemny wydobywa si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w delcie Nilu i ze z\xc5\x82\xc3\xb3\xc5\xbc podmorskich._NEWLINE_Przemys\xc5\x82 przetw\xc3\xb3rczy widoczny jest w miastach po\xc5\x82o\xc5\xbconych w delcie Nilu, nad Kana\xc5\x82em Sueskim i w Heluanie, gdzie istnieje wielki kombinat metalurgiczno-koksowniczy. Natomiast w Asuanie istniej\xc4\x85 huty \xc5\xbcelaza i aluminium. Zak\xc5\x82ady metalurgiczne znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 w Kafr Ad-Dawwar. Najlepiej rozwini\xc4\x99ty jest przemys\xc5\x82 w\xc5\x82\xc3\xb3kienniczy, do\xc5\x9b\xc4\x87 dobrze \xe2\x80\x93 chemiczny, elektromaszynowy, petrochemiczny i sk\xc3\xb3rzano-obuwniczy. Du\xc5\xbce o\xc5\x9brodki przemys\xc5\x82u petrochemicznego rozwin\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 w Aleksandrii, Kairze, Suezie, Tanta i Asjut. Poza tym w kraju istniej\xc4\x85 liczne zak\xc5\x82ady przetw\xc3\xb3rcze surowc\xc3\xb3w i materia\xc5\x82\xc3\xb3w budowlanych \xe2\x80\x93 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie wapieni wykorzystywanych w przemy\xc5\x9ble cementowym._NEWLINE_W Egipcie znajduje si\xc4\x99 kilka montowni zagranicznych koncern\xc3\xb3w motoryzacyjnych. Istniej\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zak\xc5\x82ady produkuj\xc4\x85cy sprz\xc4\x99t transportu kolejowego, elektromaszynowego i elektrotechnicznego. Przemys\xc5\x82 energetyczny posiada elektrownie j\xc4\x85drowe w Al-Dabaa, o mocy 2000 MW, a na Wysokiej Tamie na Nilu przy Zbiorniku Nesera zlokalizowana jest hydroelektrownia._NEWLINE_Wa\xc5\xbcn\xc4\x85 rol\xc4\x99 w gospodarce Egiptu odgrywa Kana\xc5\x82 Sueski \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85cy Morze \xc5\x9ar\xc3\xb3dziemne z Morzem Czerwonym. Przep\xc5\x82ywaj\xc4\x85 nim mi\xc4\x99dzy innymi tankowce przewo\xc5\xbc\xc4\x85ce rop\xc4\x99 naftow\xc4\x85 z kraj\xc3\xb3w Bliskiego Wschodu do Europy oraz ropoci\xc4\x85g Sumed.\n_START_SECTION_\nPolskie przedsi\xc4\x99biorstwa w Egipcie\n_START_PARAGRAPH_\nW Egipcie dzia\xc5\x82aj\xc4\x85 44 polskie przedsi\xc4\x99biorstwa. Wed\xc5\x82ug egipskiego Ministerstwa Inwestycji w ci\xc4\x85gu ostatnich pi\xc4\x99ciu lat polskie przedsi\xc4\x99biorstwa zainwestowa\xc5\x82y w Egipcie 10,6 mln dolar\xc3\xb3w (142. miejsce w tym kraju). Wed\xc5\x82ug Polskiej Agencji Informacji i Inwestycji Zagranicznych (PAIiIZ) w Egipcie dzia\xc5\x82a 10 du\xc5\xbcych przedsi\xc4\x99biorstw z udzia\xc5\x82em polskiego kapita\xc5\x82u \xe2\x80\x93 w sektorze wydobycia ropy i gazu, transportu morskiego, turystycznym. Najwi\xc4\x99kszym przedsi\xc4\x99biorstwem jest Polskie G\xc3\xb3rnictwo Naftowe i Gazownictwo.\n_START_SECTION_\nMuzu\xc5\x82manie\n_START_PARAGRAPH_\nSzariat jest g\xc5\x82\xc3\xb3wnym \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em ustawodawstwa. Z jednej strony wyk\xc5\x82adnia islamu jest w Egipcie przewa\xc5\xbcnie nowoczesna i post\xc4\x99powa \xe2\x80\x93 w szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci przez przoduj\xc4\x85cy w muzu\xc5\x82ma\xc5\x84skim \xc5\x9bwiecie Uniwersytet Al-Azhar. Z drugiej strony Egipt jest od wiek\xc3\xb3w, obok Arabii Saudyjskiej, centrum islamskiego fundamentalizmu.\n_START_SECTION_\n\xc5\xbbydzi\n_START_PARAGRAPH_\nWed\xc5\x82ug Biblii do Egiptu przyby\xc5\x82 Abraham, a potem pojmany J\xc3\xb3zef. Tutaj urodzi\xc5\x82o si\xc4\x99 wiele postaci biblijnych, m.in. Moj\xc5\xbcesz, Aaron czy Jozue. Moj\xc5\xbcesz prowadzi\xc5\x82 Izraelit\xc3\xb3w z Egiptu do Ziemi Obiecanej. Biblia opisuje r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc plagi egipskie, przej\xc5\x9bcie przez Morze Czerwone, Synaj i G\xc3\xb3r\xc4\x99 Synaj, gdzie Moj\xc5\xbcesz otrzyma\xc5\x82 od Jahwe Dekalog. Na tym terenie rozpocz\xc4\x99to te\xc5\xbc spisywanie Biblii._NEWLINE_Aleksandria ju\xc5\xbc od staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci, na d\xc5\x82ugo przed zniszczeniem \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni jerozolimskiej w 70 n.e., by\xc5\x82a jednym z najwi\xc4\x99kszych o\xc5\x9brodk\xc3\xb3w \xc5\xbcydowskiej diaspory. Wed\xc5\x82ug Flawiusza byli oni pierwszymi osiedle\xc5\x84cami w tym mie\xc5\x9bcie. Z czasem przydzielono im ca\xc5\x82\xc4\x85 dzielnic\xc4\x99. Tu, z polecenia kr\xc3\xb3la Ptolemeusza II Filadelfosa, powsta\xc5\x82 grecki przek\xc5\x82ad Biblii hebrajskiej, tzw. Septuaginta. W I w. n.e. pisarz Filon stwierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce w ca\xc5\x82ym Egipcie mieszka milion \xc5\xbbyd\xc3\xb3w. Ju\xc5\xbc w VI w. p.n.e. prorok Jeremiasz skierowa\xc5\x82 or\xc4\x99dzie do \xc5\xbbyd\xc3\xb3w osiedlonych w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych cz\xc4\x99\xc5\x9bciach tego kraju, m.in. w Memfis (Nof)._NEWLINE_W czasach najnowszych liczba \xc5\xbbyd\xc3\xb3w w Egipcie gwa\xc5\x82townie si\xc4\x99 zmniejszy\xc5\x82a, poniewa\xc5\xbc zmuszeni byli wyjecha\xc4\x87 do Izraela. W 1948 w Egipcie zamieszkiwa\xc5\x82o ju\xc5\xbc jedynie 75 tysi\xc4\x99cy \xc5\xbbyd\xc3\xb3w. Obecnie w Kairze \xc5\xbcyje nieca\xc5\x82e 200 ubogich starszych os\xc3\xb3b pochodzenia \xc5\xbcydowskiego. \xc5\xbbydzi zamieszkuj\xc4\x85 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie Aleksandri\xc4\x99, Stary Kair oraz dom starc\xc3\xb3w w kairskim Heliopolis. Do ostatnich wysiedle\xc5\x84 \xc5\xbbyd\xc3\xb3w z Egiptu dosz\xc5\x82o po wojnach arabsko-izraelskich w roku 1956 i 1967. W 1979 roku Izrael i Egipt zawar\xc5\x82y pok\xc3\xb3j, na mocy kt\xc3\xb3rego warunki bytowe \xc5\xbbyd\xc3\xb3w w Egipcie poprawi\xc5\x82y si\xc4\x99.'