b'\n_START_ARTICLE_\nMineralogia\n_START_PARAGRAPH_\nMineralogia \xe2\x88\x92 nauka zajmuj\xc4\x85ca si\xc4\x99 badaniem minera\xc5\x82\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nCharakterystyka\n_START_PARAGRAPH_\nG\xc5\x82\xc3\xb3wnym zadaniem mineralogii jest poznanie budowy wewn\xc4\x99trznej minera\xc5\x82u, morfologii jego kryszta\xc5\x82\xc3\xb3w, genezy, wyst\xc4\x99powania, asocjacji oraz chemizmu. Naukami wywodz\xc4\x85cymi si\xc4\x99 z mineralogii s\xc4\x85 petrografia, petrologia, gemmologia, krystalografia i jej pochodne. Mineralogia dzieli si\xc4\x99 tak\xc5\xbce na topomineralogi\xc4\x99 (nauka o wyst\xc4\x99powaniu minera\xc5\x82\xc3\xb3w), mineralogi\xc4\x99 genetyczn\xc4\x85 oraz mineralogi\xc4\x99 opisow\xc4\x85. Jest przede wszystkim nauk\xc4\x85 interdyscyplinarn\xc4\x85, pe\xc5\x82ni istotn\xc4\x85 rol\xc4\x99 w badaniach w zakresie chemii, fizyki, ochrony \xc5\x9brodowiska, astronomii, medycyny oraz w naukach technicznych._NEWLINE_Dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 badawcza mineralogii zmierza w kilku kierunkach. Jeden z nich prowadzi w stron\xc4\x99 poznania tych sk\xc5\x82adnik\xc3\xb3w skorupy ziemskiej, kt\xc3\xb3re mog\xc4\x85 by\xc4\x87 wykorzystywane w celach praktycznych (fizyka, medycyna, technika)._NEWLINE_Przedmiot bada\xc5\x84 zbli\xc5\xbca mineralogi\xc4\x99 do nauk geologicznych, z kt\xc3\xb3rymi jest silnie zwi\xc4\x85zana, natomiast spos\xc3\xb3b traktowania przedmiotu bada\xc5\x84, metody stosowane do poznania sk\xc5\x82adnik\xc3\xb3w skorupy ziemskiej oraz spos\xc3\xb3b wnioskowania zbli\xc5\xbca j\xc4\x85 do dziedzin fizyki i chemii.\n_START_SECTION_\nHistoria mineralogii\n_START_PARAGRAPH_\nNajstarsze zachowane wiadomo\xc5\x9bci o minera\xc5\x82ach zapisane s\xc4\x85 w papirusach staroegipskich. Staro\xc5\xbcytni Grecy jako pierwsi zacz\xc4\x99li tworzy\xc4\x87 podstawy naukowego zajmowania si\xc4\x99 sk\xc5\x82adnikami skorupy ziemskiej. Najdawniejsz\xc4\x85 zachowana prac\xc4\x85 z tego okresu jest rozprawa ucznia Arystotelesa i Platona, Teofrasta z Ersos (370-287 p.n.e.) O kamieniach (\xce\xa0\xce\xb5\xcf\x81\xcf\x84 \xce\x91\xce\xb9\xce\xb4\xcf\x89\xce\xbd)._NEWLINE_My\xc5\x9bl\xc4\x85c o historii mineralogii - nauki o minera\xc5\x82ach, nale\xc5\xbcy zastanowi\xc4\x87 si\xc4\x99 najpierw co mo\xc5\xbcna uzna\xc4\x87 za jej pocz\xc4\x85tek. Najwa\xc5\xbcniejszymi \xc5\x9bwiadectwami s\xc4\x85 pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci po starych kulturach, pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci materialne. Mamy tutaj na my\xc5\x9bli zabytki wykonane z minera\xc5\x82\xc3\xb3w, lub z zespo\xc5\x82\xc3\xb3w minera\xc5\x82\xc3\xb3w - czyli ska\xc5\x82. Przyk\xc5\x82adem mog\xc4\x85 by\xc4\x87 malowid\xc5\x82a na \xc5\x9bcianach jaski\xc5\x84 wykonane farbami mineralnymi, narz\xc4\x99dzia pracy, kamienne i ceramiczne naczynia, cz\xc4\x99\xc5\x9bci uzbrojenia, a nawet budowle. To wszystko prowadzi do jednego wniosku - cz\xc5\x82owiek ju\xc5\xbc dawno pozna\xc5\x82 warto\xc5\x9b\xc4\x87 kamieni i nauczy\xc5\x82 si\xc4\x99 je u\xc5\xbcytkowa\xc4\x87. Po tym jak nasz przyk\xc5\x82adowy cz\xc5\x82owiek my\xc5\x9bl\xc4\x85cy nauczy\xc5\x82 si\xc4\x99 pos\xc5\x82ugiwa\xc4\x87 wspomnianymi kamieniami - pozna\xc5\x82 kowalno\xc5\x9b\xc4\x87 metali rodzimych i zacz\xc4\x85\xc5\x82 sporz\xc4\x85dza\xc4\x87 wyroby kute z "kamienia". Przyk\xc5\x82adem mog\xc4\x85 by\xc4\x87 zachowane do dzi\xc5\x9b staroegipskie wyroby kute ze z\xc5\x82ota rodzimego z okresu Ambra (4400-4236 p.n.e.). Najd\xc5\x82u\xc5\xbcej ten spos\xc3\xb3b obr\xc3\xb3bki przetrwa\xc5\x82 na Grenlandii, gdzie jeszcze w XIX w. odkuwano przedmioty codziennego u\xc5\xbcytku z \xc5\xbcelaza rodzimego wydobywanego z bazalt\xc3\xb3w na wyspie Disko. Dalszym ogniwem w rozwoju kultury materialnej cz\xc5\x82owieka by\xc5\x82o poznanie sposob\xc3\xb3w wytapiania metali z rud, co zapocz\xc4\x85tkowa\xc5\x82o nieprzerwany rozw\xc3\xb3j hutnictwa, kt\xc3\xb3re wycisn\xc4\x99\xc5\x82o najsilniejsze pi\xc4\x99tno na dziejach ludzko\xc5\x9bci._NEWLINE_Pocz\xc4\x85tki mineralogii, podobnie i jak wielu innych nauk przyrodniczych, s\xc4\x85 \xc5\x9bci\xc5\x9ble zwi\xc4\x85zane z konieczno\xc5\x9bci\xc4\x85 zaspokajania bytowych potrzeb ludzko\xc5\x9bci. Najdawniejsze zainteresowania mineralogi\xc4\x85 maj\xc4\x85 charakter czysto utylitarny. Najstarsze zachowane wiadomo\xc5\x9bci o minera\xc5\x82ach zapisane s\xc4\x85 w papirusach staroegipskich. O zakresie tych zainteresowa\xc5\x84 i o wysi\xc5\x82ku, jaki dawni Egipcjanie wk\xc5\x82adali w poznanie \xc5\x9bwiata minera\xc5\x82\xc3\xb3w i ska\xc5\x82, \xc5\x9bwiadcz\xc4\x85 ich narz\xc4\x99dzia znalezione w opuszczonych kopalniach z\xc5\x82ota rodzimego w Transwalu i Rodezji. Wskazuj\xc4\x85 one, \xc5\xbce staroegipscy poszukiwacze "\xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82tego metalu" docierali tam ju\xc5\xbc w epoce br\xc4\x85zu. Spo\xc5\x9br\xc3\xb3d licznych lud\xc3\xb3w wykorzystuj\xc4\x85cych minera\xc5\x82y i ska\xc5\x82y - pierwsi Grecy pocz\xc4\x99li tworzy\xc4\x87 postawy naukowego ujmowania zagadnie\xc5\x84 dotycz\xc4\x85cych sk\xc5\x82adnik\xc3\xb3w skorupy ziemskiej. Wzmianki o minera\xc5\x82ach znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 w pismach Arystotelesa (384-322 p.n.e.). pt. "O kamieniach", w kt\xc3\xb3rej zawarty jest opis do\xc5\x9b\xc4\x87 znacznej - jak na owe czasy - liczby minera\xc5\x82\xc3\xb3w. Znacznie wi\xc4\x99cej wiadomo\xc5\x9bci o minera\xc5\x82ach zawartych jest w p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych pismach Dioscoridesa (ok. 50 p.n.e.), oraz w dzie\xc5\x82ach Strabona i Pliniusza Starszego, a zw\xc5\x82aszcza w rozprawie Pliniusza Starszego pt. "Historia naturalis" (77 n.e.). Z naukowego punktu widzenia jego rozprawa wykazuje ni\xc5\xbcszy poziom, ni\xc5\xbc dawniejsze prace greckie - jednak to Pliniusz M\xc5\x82odszy da\xc5\x82 pocz\xc4\x85tek nowej nauce, wulkanologii, opisuj\xc4\x85c s\xc5\x82awny wybuch Wezuwiusza w 79 r. n.e. Warto te\xc5\xbc zwr\xc3\xb3ci\xc4\x87 uwag\xc4\x99, \xc5\xbce to Rzymianie doprowadzili do rozkwitu poszukiwanie, eksploatacj\xc4\x99 i przer\xc3\xb3bk\xc4\x99 wielu surowc\xc3\xb3w mineralnych. Zainteresowania ich jednak mia\xc5\x82y charakter niemal wy\xc5\x82\xc4\x85cznie praktyczny. Po wy\xc5\xbcej wspomnianym rozwoju nauki o minera\xc5\x82ach, kt\xc3\xb3ry trwa\xc5\x82 kilka wiek\xc3\xb3w - nast\xc4\x85pi\xc5\x82 okres zastoju, a nawet zapomnienia o dawnych osi\xc4\x85gni\xc4\x99ciach tej ga\xc5\x82\xc4\x99zi wiedzy._NEWLINE_Dopiero na pocz\xc4\x85tku XI w. pojawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 rozprawy arabskiego lekarza Ibn Sina (980-1037), zwanego w Europie Awicenn\xc4\x85. Opracowa\xc5\x82 on nie tylko oryginaln\xc4\x85 systematyk\xc4\x99 minera\xc5\x82\xc3\xb3w, ale zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc uwag\xc4\x99 na ich warunki powstawania. Z tego okresu pochodzi r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc rozprawa uczonego astronoma Albiruni z Chorezmii (dzi\xc5\x9b Uzbekistan), kt\xc3\xb3ry pierwszy zamie\xc5\x9bci\xc5\x82 w opisach minera\xc5\x82\xc3\xb3w dane dotycz\xc4\x85ce wa\xc5\xbcniejszych sta\xc5\x82ych fizycznych. Tak wi\xc4\x99c w dziejach mineralogii silnie zaznaczy\xc5\x82 si\xc4\x99 bujny, cho\xc4\x87 kr\xc3\xb3tkotrwa\xc5\x82y rozw\xc3\xb3j kultury arabskiej. Wa\xc5\xbcnych wydarzeniem w rozwoju mineralogii w Europie jest rozprawa Albertusa Magnusa pt. "De mineralibus", napisana w II po\xc5\x82. XIII w. Silny wp\xc5\x82yw na rozw\xc3\xb3j mineralogii wywar\xc5\x82 Georg Bauer (1494-1555) znany pod nazwiskiem Agricola, kt\xc3\xb3ry zebra\xc5\x82 materia\xc5\x82y rozproszone w dawniejszych pismach, uzupe\xc5\x82ni\xc5\x82 je wiadomo\xc5\x9bciami uzyskanymi od g\xc3\xb3rnik\xc3\xb3w saskich i czeskich, a po dope\xc5\x82nieniu w\xc5\x82asnymi spostrze\xc5\xbceniami uj\xc4\x85\xc5\x82 w kilku rozprawach. Wyj\xc4\x85tkowe stanowisko w rozwoju nauki o minera\xc5\x82ach zajmuje jego rozprawa z 1546r. pt. "De natura fossilium". gdy\xc5\xbc od niej datuje si\xc4\x99 pocz\xc4\x85tek mineralogii jako nauki do\xc5\x9bwiadczalnej. Wa\xc5\xbcn\xc4\x85 rol\xc4\x99 odegra\xc5\x82a te\xc5\xbc w podobnym czasie og\xc5\x82oszona rozprawa Biringucciego, uwzgl\xc4\x99dniajaca do\xc5\x9bwiadczenia g\xc3\xb3rnik\xc3\xb3w alpejskich, apeni\xc5\x84skich, sycylijskich i sadry\xc5\x84skich.'