b'\n_START_ARTICLE_\nWachau (dolina)\n_START_SECTION_\nGeografia\n_START_PARAGRAPH_\nWachau rozci\xc4\x85ga si\xc4\x99 na d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci ok. 35\xc2\xa0km od miasta Melk po Krems an der Donau, obejmuj\xc4\x85c prze\xc5\x82omowy odcinek doliny Dunaju oraz stoki Dunkelsteinerwald i po\xc5\x82udniowe tereny Waldviertel._NEWLINE_Dunaj przecina tutaj po\xc5\x82udniowy kraniec Masywu Czeskiego. Prze\xc5\x82om zbudowany jest ze ska\xc5\x82 krystalicznych, a w obszarach gdzie dolina si\xc4\x99 rozszerza oraz w Spitzer Graben nagromadzi\xc5\x82y si\xc4\x99 osady z trzecio- i czwartorz\xc4\x99du._NEWLINE_W dolinie panuj\xc4\x85 \xc5\x82agodne warunki klimatyczne \xe2\x80\x93 strome stoki chroni\xc4\x85 przed silnymi wiatrami z zachodu i p\xc3\xb3\xc5\x82nocy. Z uwagi na du\xc5\xbce r\xc3\xb3\xc5\xbcnice w terenie, klimat zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowany jest lokalnie \xe2\x80\x93 na stokach i w wy\xc5\xbcszych partiach penepleny panuje surowszy klimat Waldviertel. Podczas gdy \xc5\x9brednia temperatura roczna w regionie Kremsu to +9 \xc2\xb0C, to w okolicach Jauerlingu +5 \xc2\xb0C.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nZ uwagi na \xc5\x82agodny klimat i po\xc5\x82o\xc5\xbcenie Wachau by\xc5\x82a zamieszkana ju\xc5\xbc w okresie neolitycznym. W g\xc3\xb3rnym Wachau znaleziono tzw. Wenus z Willendorfu a ko\xc5\x82o Krems tzw. Wenus z Galgenbergu \xe2\x80\x93 najstarszy znany przyk\xc5\x82ad sztuki figuralnej w Europie. Znaleziono tu \xc5\x9blady illiryjskiej kultury halsztackiej (800\xe2\x80\x93400 p.n.e.), po kt\xc3\xb3rej nast\xc4\x85pi\xc5\x82a kultura late\xc5\x84ska._NEWLINE_Na po\xc5\x82udnie od Dunaju rozwin\xc4\x99\xc5\x82o si\xc4\x99 kr\xc3\xb3lestwo Noricum, kt\xc3\xb3re zosta\xc5\x82o zaj\xc4\x99te przez Rzymian w roku 15 p.n.e. \xe2\x80\x93 Favianis (wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesne Mautern an der Donau) sta\xc5\x82o si\xc4\x99 wa\xc5\xbcnym garnizonem przy granicy (limes) na Dunaju. Po upadku granicy w IV wieku, tereny Noricum by\xc5\x82y cz\xc4\x99sto naje\xc5\xbcd\xc5\xbcane przez plemiona z p\xc3\xb3\xc5\x82nocy. Po za\xc5\x82o\xc5\xbceniu przez Seweryna z Noricum w 453 roku klasztoru wykorzystywanego przez pielgrzym\xc3\xb3w w drodze do W\xc5\x82och, Mautern sta\xc5\x82o si\xc4\x99 wa\xc5\xbcnym o\xc5\x9brodkiem religijnym._NEWLINE_Ok. 800 roku klasztory z Bawarii i Salzburga rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y upraw\xc4\x99 winoro\xc5\x9bli na stokach doliny Dunaju w Wachau, tworz\xc4\x85c terasy. Do dnia dzisiejszego zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 \xc5\x9bredniowieczne gospodarstwa winiarzy \xe2\x80\x93 o charakterystycznym kszta\xc5\x82cie litery U lub litery L. Po sekularyzacji w 1803 roku, wiele winnic podupad\xc5\x82o, co przyczyni\xc5\x82o si\xc4\x99 do zubo\xc5\xbcenia regionu._NEWLINE_Nazwa \xe2\x80\x9eWachau\xe2\x80\x9d po raz pierwszy jest wzmiankowana jako \xe2\x80\x9eWahowa\xe2\x80\x9d w 853 roku a nazwa \xe2\x80\x9eKrems\xe2\x80\x9d jako \xe2\x80\x9eUrbs Chremisa\xe2\x80\x9d w 995 roku. \xe2\x80\x9eWachau\xe2\x80\x9d w formie \xc5\x82aci\xc5\x84skiej Vuachoua wzmiankowana jest r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w dokumencie Ottona I Wielkiego z 972 roku. Powsta\xc5\x82a ok. 1200 roku Pie\xc5\x9b\xc5\x84 o Nibelungach wzmiankuje miasta z Wachau: P\xc3\xb6chlarn (Bechelaren), Melk (Medelike) i Mautern an der Donau (Mutoren)._NEWLINE_Wachau nale\xc5\xbca\xc5\x82o od 976 roku do Babenberg\xc3\xb3w. W XI wieku w Wachau zamieszkali Kuenringerowie, a po ich wymarciu tereny Wachau przesz\xc5\x82y w 1430 roku w posiadanie Albrechta II Habsburga. Dopiero pod koniec XIX wieku Wachau sta\xc5\x82 si\xc4\x99 modnym celem turystycznym, a turystyka rozwija\xc5\x82a si\xc4\x99 pr\xc4\x99\xc5\xbcnie r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc dzi\xc4\x99ki kolei Donauuferbahn zbudowanej na pocz\xc4\x85tku XX wieku.\n_START_SECTION_\nKrajobraz kulturowy\n_START_PARAGRAPH_\nZe wzgl\xc4\x99du na swoje unikalne walory widokowe, architektoniczne i kulturowe dolina Wachau zosta\xc5\x82a wpisana w 2000 roku na list\xc4\x99 \xc5\x9bwiatowego dziedzictwa UNESCO.\n_START_SECTION_\nSch\xc3\xb6nb\xc3\xbchel-Aggsbach\n_START_PARAGRAPH_\nDalej w g\xc3\xb3r\xc4\x99 rzeki na prawym jej brzegu, ok. 5 km od Melku, na skale wznosi si\xc4\x99 zamek Sch\xc3\xb6nb\xc3\xbchel. Zbudowany w XII wieku zamek s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 przez 200 lat rodzinie Schoenbuchele, by po bezpotomnej \xc5\x9bmierci ostatniego przedstawiciela rodu na pocz\xc4\x85tku XIII wieku przej\xc5\x9b\xc4\x87 w r\xc4\x99ce Conrada von Eisenbeutela a nast\xc4\x99pnie w posiadanie opactwa benedyktyn\xc3\xb3w w Melku. W 1396 roku zamek obj\xc4\x99li przedstawiciele rodu Starhemberg \xe2\x80\x93 Casper i Gundaker. Najs\xc5\x82ynniejszym w\xc5\x82a\xc5\x9bcicielem zamku by\xc5\x82 Ernst R\xc3\xbcdiger von Starhemberg (1638\xe2\x80\x931701), kt\xc3\xb3ry dowodzi\xc5\x82 obrona Wiednia w 1683 roku. Od lat 30. XX wieku (z przerwami) zamek nale\xc5\xbcy do rodu Seilern-Aspang._NEWLINE_Zamek Aggstein zosta\xc5\x82 wzniesiony w XIII wieku a z histori\xc4\x85 jego w\xc5\x82asno\xc5\x9bci wi\xc4\x85\xc5\xbce si\xc4\x99 przedstawicieli rodu Kuenringer\xc3\xb3w. W 1429 roku zamek przeszed\xc5\x82 na w\xc5\x82asno\xc5\x9b\xc4\x87 J\xc3\xb6rga Schecka von Walda, kt\xc3\xb3ry go rozbudowa\xc5\x82. Na pocz\xc4\x85tku XVII wieku znalaz\xc5\x82 si\xc4\x99 w posiadaniu Anny von Polheim-Parz, kt\xc3\xb3ra go gruntownie odremontowa\xc5\x82a, po czym z wolna popad\xc5\x82 w ruin\xc4\x99. Od XIX wieku ruiny s\xc4\x85 celem wycieczek turystycznych.\n_START_SECTION_\nZamek Artstetten\n_START_PARAGRAPH_\nOko\xc5\x82o 10 km na zach\xc3\xb3d od Melk, na lewym brzegu Dunaju ko\xc5\x82o Artstetten-P\xc3\xb6bring, znajduje si\xc4\x99 zamek Artstetten. Nale\xc5\xbc\xc4\x85cy dawniej do rodziny cesarskiej zamek, mie\xc5\x9bci obecnie muzeum po\xc5\x9bwi\xc4\x99cone arcyksi\xc4\x99ciu Ferdynandowi, kt\xc3\xb3ry sp\xc4\x99dza\xc5\x82 tu za \xc5\xbcycia wiele czasu i jest pochowany wraz z \xc5\xbcon\xc4\x85 Zofi\xc4\x85 von Chotek w krypcie zamkowej. Cesarz Franciszek J\xc3\xb3zef I by\xc5\x82 przeciwny ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwu arcyksi\xc4\x99cia z ubog\xc4\x85 czesk\xc4\x85 szlachciank\xc4\x85 i nie pozwoli\xc5\x82 pochowa\xc4\x87 pary w  Wiedniu.\n_START_SECTION_\nZamek Hinterhaus\n_START_PARAGRAPH_\nNad Spitzem g\xc3\xb3ruj\xc4\x85 ruiny XIII-wiecznego zamku Hinterhaus, kt\xc3\xb3ry ju\xc5\xbc na pocz\xc4\x85tku XVI wieku popad\xc5\x82 w ruin\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nWei\xc3\x9fenkirchen\n_START_PARAGRAPH_\nWei\xc3\x9fenkirchen in der Wachau na lewym brzegu Dunaju jest wraz z okolicznymi wsiami St. Michael, W\xc3\xb6sendorf i Joching najwi\xc4\x99kszym obszarem winogrodnictwa w Wachau. Uprawiane s\xc4\x85 tu bia\xc5\x82e odmiany winoro\xc5\x9bli Gr\xc3\xbcner Veltliner i Riesling. W miasteczku znajduje si\xc4\x99 wiele winnic \xe2\x80\x93 w najwi\xc4\x99kszej winnicy \xe2\x80\x93 renesansowym Teiserhoferhofie mie\xc5\x9bci si\xc4\x99 muzeum regionalne._NEWLINE_W St. Michael znajduje si\xc4\x99 orientowany ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 \xc5\x9bw. Micha\xc5\x82a po raz pierwszy wzmiankowany w 987 roku \xe2\x80\x93 najstarszy ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 obronny w Wachau. \xc5\x9awi\xc4\x85tynia ta nazywana jest potocznie \xe2\x80\x9eko\xc5\x9bcio\xc5\x82em z siedmioma zaj\xc4\x85cami na dachu\xe2\x80\x9d. Nazwa ta wywodzi si\xc4\x99 z miejscowej legendy o zimie obfitej w wielkie opady \xc5\x9bniegu, kt\xc3\xb3re to mia\xc5\x82y zasypa\xc4\x87 ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82, tak \xc5\xbce zaj\xc4\x85ce wesz\xc5\x82y na dach. \xc5\x9anieg jednak stopnia\xc5\x82 tak szybko, \xc5\xbce zaj\xc4\x85ce nie zd\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82y uciec i zosta\xc5\x82y skamienia\xc5\x82e na dachu. Faktycznie na kalenicy dachu ch\xc3\xb3ru znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 figury terakotowe (jeleni i koni) przypominaj\xc4\x85ce zaj\xc4\x85ce.\n_START_SECTION_\nD\xc3\xbcrnstein\n_START_PARAGRAPH_\nPo\xc5\x82o\xc5\xbcone na lewym brzegu Dunaju \xc5\x9bredniowieczne D\xc3\xbcrnstein nazywane jest \xe2\x80\x9eper\xc5\x82\xc4\x85 Wachau\xe2\x80\x9d. Nad miasteczkiem g\xc3\xb3ruje zamek D\xc3\xbcrnstein, z kt\xc3\xb3rym zwi\xc4\x85zana jest historia kr\xc3\xb3la angielskiego Ryszarda Lwie Serce, kt\xc3\xb3ry sprofanowa\xc5\x82 flag\xc4\x99 Babenberg\xc3\xb3w.  Powracaj\xc4\x85cy z trzeciej wyprawy krzy\xc5\xbcowej przez Austri\xc4\x99 Ryszard Lwie Serce zosta\xc5\x82 pojmany z rozkazu Leopolda V Babenberga i uwi\xc4\x99ziony na zamku D\xc3\xbcrnstein od grudnia 1192 roku do lutego 1194 roku; nast\xc4\x99pnie zosta\xc5\x82 oddany w r\xc4\x99ce cesarza Henryka VI Hohenstauf. Po zap\xc5\x82aceniu okupu 35 tys. w srebrze kr\xc3\xb3l zosta\xc5\x82 uwolniony, a pieni\xc4\x85dze pozwoli\xc5\x82y na sfinansowanie wielkich projekt\xc3\xb3w budowlanych, m.in. w Wiedniu. Zamek zosta\xc5\x82 prawie doszcz\xc4\x99tnie zniszczony podczas najazdu wojsk szwedzkich w XVII wieku._NEWLINE_W XV wieku za\xc5\x82o\xc5\xbcono tu opactwo Augustian\xc3\xb3w D\xc3\xbcrnstein, kt\xc3\xb3re zosta\xc5\x82o przebudowane na pocz\xc4\x85tku XVIII wieku w stylu barokowym wed\xc5\x82ug plan\xc3\xb3w m.in. Josepha Munggenasta (1680\xe2\x80\x931741) a wiele fresk\xc3\xb3w zosta\xc5\x82o wykonanych przez Kremsera Schmidta (1718\xe2\x80\x931801). Charakterystyczna b\xc5\x82\xc4\x99kitno-bia\xc5\x82a wie\xc5\xbca ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a g\xc3\xb3ruje nad starym miastem.   _NEWLINE_Klasztor zosta\xc5\x82 rozwi\xc4\x85zany w 1788 roku z rozkazu cesarza J\xc3\xb3zefa II Habsburga a jego w\xc5\x82o\xc5\x9bci przesz\xc5\x82y na w\xc5\x82asno\xc5\x9b\xc4\x87 opactwa Herzogenburg._NEWLINE_1 listopada 1805 roku pod D\xc3\xbcrenstein stoczono bitw\xc4\x99 III koalicji antyfrancuskiej.\n_START_SECTION_\nKrems i Stein\n_START_PARAGRAPH_\nWschodni\xc4\x85 bram\xc4\x85 do Wachau tworz\xc4\x85 miasta Krems i Stein. W tradycji lokalnej m\xc3\xb3wi si\xc4\x99, \xc5\xbce s\xc4\x85 to trzy miasta: wschodnie Krems i zachodnie Stein po\xc5\x82\xc4\x85czone Und \xe2\x80\x93 Krems und Stein sind drei St\xc3\xa4dte._NEWLINE_Jeszcze w XI-XII wieku Krems rywalizowa\xc5\x82o z Wiedniem. W Kremsie i Steinie zachowa\xc5\x82o si\xc4\x99 po dzie\xc5\x84 dzisiejszy wiele budowli \xc5\x9bredniowiecznych, m.in. XIII-wieczny zamek miejski Gozzoburg i XV-wieczny ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 pijar\xc3\xb3w w Kremsie, czy XIII-wieczny Gro\xc3\x9fer Passauerhof i XIV-wieczny Frauenbergkirche w Steinie. W obydwu miastach znajduje si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wiele budowli barokowych, m.in. ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 \xc5\x9bw. Wita w Krems \xe2\x80\x93 pierwsza \xc5\x9bwi\xc4\x85tynia barokowa wzniesiona na terenie Austrii. W Steinie mieszka\xc5\x82 i dzia\xc5\x82a\xc5\x82 malarz barokowy Kremser Schmidt (1718\xe2\x80\x931801).\n_START_SECTION_\nG\xc3\xb6ttweig\n_START_PARAGRAPH_\nOpactwo Benedyktyn\xc3\xb3w G\xc3\xb6ttweig zosta\xc5\x82o za\xc5\x82o\xc5\xbcone w 1083 roku. Od 1094 roku mieszkali tu benedyktyni przybyli z klasztoru w St. Blasien w Schwarzwaldzie. Opactwo nazywane jest r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc \xe2\x80\x9eaustriackim Monte Cassino\xe2\x80\x9d z uwagi na wiele podobie\xc5\x84stw architektoniczno-krajobrazowych z klasztorem na Monte Cassino._NEWLINE_Po po\xc5\xbcarze na pocz\xc4\x85tku XVIII wieku, klasztor zosta\xc5\x82 odbudowany w stylu barokowym wed\xc5\x82ug projektu Johanna Lucasa von Hildebrandta (1668\xe2\x80\x931745). W 1739 roku zachodnie skrzyd\xc5\x82o kompleksu z komnatami cesarskimi otrzyma\xc5\x82o paradn\xc4\x85 klatk\xc4\x99 schodow\xc4\x85 Kaiserstiege, kt\xc3\xb3rej sufit zdobi plafon \xe2\x80\x9eApoteoza Karola VI\xe2\x80\x9d p\xc4\x99dzla Paula Trogera. W dobrej kondycji zachowa\xc5\x82a si\xc4\x99 roma\xc5\x84ska kaplica \xc5\x9bw. Erentrudy z 1072 roku._NEWLINE_W opactwie znajduje si\xc4\x99 biblioteka manuskrypt\xc3\xb3w oraz zbiory ponad 32 tys. grafik, m.in. dzie\xc5\x82a Rubensa, Rembrandta, D\xc3\xbcrera i Cranacha'