b'\n_START_ARTICLE_\nGadersk\xc3\xa1 dolina\n_START_PARAGRAPH_\nGadersk\xc3\xa1 dolina (w\xc5\x9br\xc3\xb3d mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Turca: Gader, lokalnie w Blatnicy: G\xc3\xa4der, pol. Dolina Gaderska) \xe2\x80\x93 wielka dolina walna w Wielkiej Fatrze na S\xc5\x82owacji, najd\xc5\x82u\xc5\xbcsza w zachodniej (turcza\xc5\x84skiej) cz\xc4\x99\xc5\x9bci tej grupy g\xc3\xb3rskiej. Wraz ze stanowi\xc4\x85c\xc4\x85 jej g\xc3\xb3rn\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 dolin\xc4\x85 Dedoszow\xc4\x85 liczy ok. 18 km d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci. Le\xc5\xbcy w ca\xc5\x82o\xc5\x9bci w granicach Parku Narodowego Wielka Fatra. Przez wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 turyst\xc3\xb3w jest uwa\xc5\xbcana za naj\xc5\x82adniejsz\xc4\x85 dolin\xc4\x99 Wielkiej Fatry oraz za jedn\xc4\x85 z naj\xc5\x82adniejszych dolin na S\xc5\x82owacji.\n_START_SECTION_\nPrzebieg i charakterystyka\n_START_PARAGRAPH_\nPrawie ca\xc5\x82a dolina jest g\xc5\x82\xc4\x99boko wci\xc4\x99ta w mezozoiczne ska\xc5\x82y p\xc5\x82aszczowin chocza\xc5\x84skiej i (cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo w g\xc3\xb3rnych partiach) kri\xc5\xbcnia\xc5\x84skiej. Wylot doliny do Kotliny Turcza\xc5\x84skiej znajduje si\xc4\x99 na wysoko\xc5\x9bci ok. 520 m n.p.m., nieco na pd.-wsch. od centrum Blatnicy, powy\xc5\xbcej ostatnich zabudowa\xc5\x84 tej wsi. Tu\xc5\xbc obok (na pd.) znajduje si\xc4\x99 wylot innej du\xc5\xbcej doliny fatrza\xc5\x84skiej, Doliny Blatnickiej._NEWLINE_Dolina Gaderska pocz\xc4\x85tkowo na bardzo kr\xc3\xb3tkim odcinku biegnie w kierunku pd.-wsch., po czym skr\xc4\x99ca na chwil\xc4\x99 ku p\xc3\xb3\xc5\x82nocy, a nast\xc4\x99pnie, tu\xc5\xbc przed wylotem bocznej (orograficznie lewej) doliny Konsk\xc3\xbd dol, ku pn.wsch. Biegnie tak przez blisko 2 km, a\xc5\xbc poza wylot kolejnej lewej doliny bocznej (V\xc3\xa1penn\xc3\xa1 dolina), po ruiny zamku Blatnica. Na tym odcinku oddziela ona od g\xc5\x82\xc3\xb3wnego zr\xc4\x99bu Wielkiej Fatry niski, skalisty wa\xc5\x82 Ple\xc5\xa1ovicy (684 m n.p.m.), biegn\xc4\x85cy r\xc3\xb3wnolegle do skraju Kotliny Turcza\xc5\x84skiej i pozostaj\xc4\x85cy po stronie zachodniej._NEWLINE_Wy\xc5\xbcej dolina, okr\xc4\x85\xc5\xbcaj\xc4\x85c wielki masyw Tlstej (1414 m n.p.m.), skr\xc4\x99ca coraz bardziej ku wsch., a nast\xc4\x99pnie ku pd.-wsch., jednocze\xc5\x9bnie coraz bardziej zag\xc5\x82\xc4\x99biaj\xc4\x85c si\xc4\x99 w g\xc3\xb3rotw\xc3\xb3r, budowany tu przez dolomity i wapienie \xc5\x9brodkowego triasu. Jej stoki s\xc4\x85 strome, skaliste, poci\xc4\x99te licznymi \xc5\xbcebrami skalnymi, w\xc4\x85wozami i \xc5\xbclebami. Powy\xc5\xbcej drugiej gajowni, na wysoko\xc5\x9bci 627 m n.p.m., dolina si\xc4\x99 rozwidla. Na pd. odchodzi du\xc5\xbca boczna dolina Vlkanov\xc3\xa1, za\xc5\x9b na pd.-wsch. idzie dolina Dedoszowa, uznawana za g\xc5\x82\xc3\xb3wny ci\xc4\x85g Doliny Gaderskiej, kt\xc3\xb3ra ostatecznie na odcinku Kr\xc3\xa1\xc4\xbeova skala \xe2\x80\x93 Kr\xc3\xad\xc5\xbena \xe2\x80\x93 Ostredok \xe2\x80\x93 Such\xc3\xbd vrch opiera si\xc4\x99 o g\xc5\x82\xc3\xb3wny grzbiet Wielkiej Fatry, biegn\xc4\x85cy tu na wysoko\xc5\x9bci 1370\xe2\x80\x931592 m n.p.m._NEWLINE_Opr\xc3\xb3cz wspomnianych ju\xc5\xbc wy\xc5\xbcej dolin bocznych godne uwagi s\xc4\x85 jeszcze kr\xc3\xb3tkie doliny Sokolovo i \xc4\xbduben\xc3\xa1, opadaj\xc4\x85ce z pn. stok\xc3\xb3w masywu Tlstej oraz Drobkova dolina w g\xc3\xb3rnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Dedoszowej (wszystkie orograficznie lewostronne). Po swej orograficznie prawej stronie Dolina Gaderska nie posiada wi\xc4\x99kszych dolin bocznych, dopiero w g\xc3\xb3rnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Doliny Dedoszowej wyr\xc3\xb3\xc5\xbcniaj\xc4\x85 si\xc4\x99 doliny Vr\xc3\xa1tna oraz Doln\xc3\xa9 Veterne, podchodz\xc4\x85ce pod Ostredok. Na skutek takiego ukszta\xc5\x82towania dolina jest niesymetryczna: powierzchnia jej lewej (orograficznie) strony jest ok. dwukrotnie wi\xc4\x99ksza od powierzchni strony prawej._NEWLINE_Na ca\xc5\x82ej d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci Doliny Gaderskiej (wy\xc5\xbcej \xe2\x80\x93 Dedoszowej) p\xc5\x82ynie Gadersk\xc3\xbd potok._NEWLINE_Prawie ca\xc5\x82\xc4\x85 d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci\xc4\x85 doliny (a\xc5\xbc po odga\xc5\x82\xc4\x99zienie doliny Doln\xc3\xa9 Veterne) biegnie droga jezdna, w wi\xc4\x99kszej cz\xc4\x99\xc5\x9bci z nawierzchni\xc4\x85 asfaltow\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nRo\xc5\x9blinno\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nDolina Gaderska prawie w ca\xc5\x82o\xc5\x9bci jest zalesiona. Dominuj\xc4\x85 r\xc3\xb3\xc5\xbcne facje buczyn, w kt\xc3\xb3rych opr\xc3\xb3cz buka wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 jawory, jod\xc5\x82y, a wy\xc5\xbcej \xc5\x9bwierki. Godna uwagi jest licz\xc4\x85ca ok. 1000 osobnik\xc3\xb3w populacja cisa. Na skalnych turniach i p\xc3\xb3\xc5\x82kach znajdziemy reliktowe skupiska sosny, jedne z najbogatszych w ca\xc5\x82ej S\xc5\x82owacji. W\xc5\x9br\xc3\xb3d ro\xc5\x9blin zielnych przewa\xc5\xbcaj\xc4\x85 gatunki typowe dla wysokich, wapiennych masyw\xc3\xb3w Karpat Zachodnich. Nale\xc5\xbc\xc4\x85 do nich: stokrotnica g\xc3\xb3rska, zerwa kulista, skalnica gronkowa, t\xc5\x82ustosz alpejski, driakiew l\xc5\x9bni\xc4\x85ca, ostr\xc3\xb3\xc5\xbcka wynios\xc5\x82a, ko\xc5\x82otocznik wierzbolistny, na bardziej wilgotnych stanowiskach zarzyczka g\xc3\xb3rska, pierwiosnek om\xc4\x85czony, smotrawa okaza\xc5\x82a, na skalistych zboczach goryczka kr\xc3\xb3tko\xc5\x82odygowa, pierwiosnek \xc5\x82yszczak, lokalnie r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc szarotka alpejska. Ro\xc5\x9bnie tu r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc powojnik alpejski i krzew \xc5\x9bwido\xc5\x9bliwa jajowata. We wst\xc4\x99pnych partiach doliny rozwin\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zbiorowiska gatunk\xc3\xb3w ciep\xc5\x82olubnych, z kostrzew\xc4\x85 blad\xc4\x85 i turzyc\xc4\x85 nisk\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nFauna\n_START_PARAGRAPH_\nTypowa dla wysokich masyw\xc3\xb3w Karpat Zachodnich. Wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 tu wszystkie wielkie drapie\xc5\xbcniki \xc5\x9arodkowej Europy: nied\xc5\xbawied\xc5\xba brunatny, wilk i ry\xc5\x9b. Jesieni\xc4\x85 liczne rykowiska jeleni. W g\xc3\xb3rnych, niezalesionych partiach doliny bytuje kilkadziesi\xc4\x85t kozic, b\xc4\x99d\xc4\x85cych potomkami grupy ok. 20 osobnik\xc3\xb3w kozic pochodzenia alpejskiego (Rupicapra rupicapra rupicapra), przeniesionych tu w latach 1956\xe2\x80\x931960 z Czech. Bogata i urozmaicona jest awifauna (gatunki g\xc3\xb3rskie i du\xc5\xbce drapie\xc5\xbcniki: orze\xc5\x82 przedni, sok\xc3\xb3\xc5\x82 w\xc4\x99drowny, puchacz) oraz fauna owad\xc3\xb3w, zw\xc5\x82aszcza motyli i chrz\xc4\x85szczy.\n_START_SECTION_\nTurystyka\n_START_PARAGRAPH_\nDolina Gaderska jest jedn\xc4\x85 z najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej odwiedzanych dolin po zach. stronie Wielkiej Fatry. Dotyczy to zw\xc5\x82aszcza jej dolnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci, z kt\xc3\xb3rej wychodz\xc4\x85 szlaki turystyczne na atrakcyjne krajoznawczo szczyty Tlstej i Ostrej oraz \xc5\x9bcie\xc5\xbcka do ruin zamku Blatnica. Na ca\xc5\x82ej d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci Dolin\xc4\x85 Gadersk\xc4\x85 (wraz z Dedoszow\xc4\x85) biegnie \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82to  znakowany szlak turystyczny do Kr\xc3\xa1\xc4\xbeovej studni pod g\xc5\x82\xc3\xb3wnym grzbietem Wielkiej Fatry (hotel turystyczny). W g\xc3\xb3rnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Dedoszowej odga\xc5\x82\xc4\x99zia si\xc4\x99 od niego zielono  znakowana \xc5\x9bcie\xc5\xbcka, wyprowadzaj\xc4\x85ca wprost na najwy\xc5\xbcszy szczyt pasma \xe2\x80\x93 Ostredok. Pozosta\xc5\x82e doliny boczne nie s\xc4\x85 dost\xc4\x99pne dla turystyki.'