b'\n_START_ARTICLE_\n\xc5\x81owicz\n_START_SECTION_\nPo\xc5\x82o\xc5\xbcenie\n_START_PARAGRAPH_\n\xc5\x81owicz po\xc5\x82o\xc5\xbcony jest na R\xc3\xb3wninie \xc5\x81owicko-B\xc5\x82o\xc5\x84skiej (makroregion Nizina \xc5\x9arodkowomazowiecka) i w p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci wojew\xc3\xb3dztwa \xc5\x82\xc3\xb3dzkiego, historycznie na Mazowszu. Przez miasto przep\xc5\x82ywa Bzura, lewy dop\xc5\x82yw Wis\xc5\x82y. \xc5\x81owicz zajmuje r\xc3\xb3wnin\xc4\x99 o niewielkich deniwelacjach terenu, a wysoko\xc5\x9bci bezwzgl\xc4\x99dne w mie\xc5\x9bcie wahaj\xc4\x85 si\xc4\x99 od ok. 82 m n.p.m. (koryto Bzury) do ok. 90 m n.p.m. w centrum.\n_START_SECTION_\nNazwa\n_START_PARAGRAPH_\nPierwsza wzmianka o miejscowo\xc5\x9bci w formie Loviche pochodzi z bulli papie\xc5\xbca Innocentego II z 1136 roku, kt\xc3\xb3ra potwierdza\xc5\x82a prawa arcybiskup\xc3\xb3w gnie\xc5\xbanie\xc5\x84skich do okolicznych ziem. Nazwa by\xc5\x82a p\xc3\xb3\xc5\xbaniej notowana tak\xc5\xbce w formach louich (1211-1215), Lowicz (1232), Louich (1242), \xc5\x81owicz (1286), in opido \xe2\x80\xa6 Lovicensi (1298), Lowicz (1345), Lowicz (1347), Lovicz (1359), Louicz (1369), archiepiscopi Loviciensis (1379), Lovicz (1359), Louicz (1400), post Novam Civitatem Lovicz \xe2\x80\xa6 Novam Civitatem \xe2\x80\xa6 Antiquae Civitatis (1404), Antiqua Lowicz (1433), Lovicii (1464), Lovicia (1468), opido Lowiczensia, nova et antiqua civitates at que podgrodzye (1499), novam videlicet et antiquam Lovycz atque Podgrodzye (1502), oppidum Lowicz, Staremyastho, Nowemyastho et Podgrodzye, antiqua civitate Lovicz, Antiqua civitas Lovicz, Nova civitas Lowicz, in Anthiqua et Pothgrodzye (1511-12), Nowe Myastho \xe2\x80\xa6 Antiqua Civitatis \xe2\x80\xa6 Nova Civitas Lovicz, Lovycz (1511-23), Lovicii (1553), Lowicz (1579), do \xc5\x81owica (1661), Lowicz (1792), \xc5\x81owicz (1827), \xc5\x81owicz (1884)._NEWLINE_Nazwa miasta pochodzi od nazwy osobowej \xc5\x81owik, u podstawy kt\xc3\xb3rej le\xc5\xbcy czasownik \xc5\x82owi\xc4\x87 w znaczeniu \xe2\x80\x98polowa\xc4\x87\xe2\x80\x99 (ps\xc5\x82. *loviti). Nazwa miejscowa zosta\xc5\x82a utworzona przez dodanie do nazwy osobowej przyrostka -j\xd1\x8c. Istnieje tak\xc5\xbce hipoteza, \xc5\xbce nazwa miasta wywodzi bezpo\xc5\x9brednio od s\xc5\x82owa \xc5\x82owi\xc4\x87, a jej znaczenie to \xe2\x80\x98las, miejsce nadaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 do polowania\xe2\x80\x99._NEWLINE_W dokumencie z 1298 roku przy nazwie pojawi\xc5\x82o si\xc4\x99 po raz pierwszy okre\xc5\x9blenie \xe2\x80\x9emiasto\xe2\x80\x9d, co sugeruje, \xc5\xbce lokacja miasta nast\xc4\x85pi\xc5\x82a jeszcze przed t\xc4\x85 dat\xc4\x85. Na pocz\xc4\x85tku XVI wieku \xc5\x81owicz sk\xc5\x82ada\xc5\x82 si\xc4\x99 z trzech dzielnic, kt\xc3\xb3re wzmiankowane by\xc5\x82y w dokumentach pod nazwami: Antiqua Civitas \xc5\x81owicz (\xc5\x82ac. antiquus \xe2\x80\x98stary\xe2\x80\x99, civitas \xe2\x80\x98miasto\xe2\x80\x99), Nova Civitas \xc5\x81owicz (\xc5\x82ac. novus \xe2\x80\x98nowy\xe2\x80\x99) oraz Podgrodzie (\xe2\x80\x98miejsce pod grodem, przedmie\xc5\x9bcie, cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 miasta za jego wa\xc5\x82ami, murami\xe2\x80\x99).\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nZ bada\xc5\x84 archeologicznych wiadomo, \xc5\xbce we wczesnym \xc5\x9bredniowieczu (XII\xe2\x80\x93XIII w.) na miejscu dzisiejszych ruin zamku znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 drewniano-ziemny, przeprawowy gr\xc3\xb3d obronny przez bagnist\xc4\x85 dolin\xc4\x99 Bzury, posiadaj\xc4\x85cy du\xc5\xbce znaczenie strategiczne. By\xc5\x82 to najprawdopodobniej jeden z pierwszych grod\xc3\xb3w piastowskich. Najstarsza wzmianka o \xc5\x81owiczu (Loviche) pochodzi z bulli papie\xc5\xbca Innocentego II z 7 lipca 1136 r., zatwierdzaj\xc4\x85cej prawo arcybiskup\xc3\xb3w gnie\xc5\xbanie\xc5\x84skich do d\xc3\xb3br \xc5\x82owickich. Dobra te nada\xc5\x82 ko\xc5\x9bcio\xc5\x82owi prawdopodobnie kt\xc3\xb3ry\xc5\x9b z Piast\xc3\xb3w mazowieckich.\n_START_SECTION_\nWiek XIII\n_START_PARAGRAPH_\nOko\xc5\x82o 1214\xe2\x80\x931215 roku w Wolborzu w wyniku stara\xc5\x84 arcybiskupa Henryka Kietlicza, ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99ta z czterech prowincji: krakowskiej (Leszek Bia\xc5\x82y), mazowieckiej (Konrad I mazowiecki), kaliskiej (W\xc5\x82adys\xc5\x82aw Odonic) i opolskiej (Kazimierz I opolski), wydali \xe2\x80\x9eprzywilej immunitetowy\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 dokument m.in. zatwierdzaj\xc4\x85cy dotychczasowe prawa ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a gnie\xc5\xbanie\xc5\x84skiego do d\xc3\xb3br \xc5\x82owickich i grodu. W roku 1242 ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Konrad mazowiecki wyda\xc5\x82 arcybiskupom tzw. \xe2\x80\x9ewielki przywilej\xe2\x80\x9d, w kt\xc3\xb3rym dobra \xc5\x82owickie nazwano castellania (kasztelani\xc4\x85), ale sam \xc5\x81owicz by\xc5\x82 okre\xc5\x9blony jeszcze mianem villa (wie\xc5\x9b), mimo i\xc5\xbc znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 ju\xc5\xbc tu mansio (dw\xc3\xb3r arcybiskupi)._NEWLINE_Nie jest znana dok\xc5\x82adna data otrzymania przez \xc5\x81owicz praw miejskich, ale pierwszym dokumentem, w kt\xc3\xb3rym okre\xc5\x9blany jest mianem oppidum (miasto) jest przywilej menniczy z roku 1298 dla arcybiskupstwa gnie\xc5\xbanie\xc5\x84skiego wystawiony w \xc5\x81owiczu, przez ksi\xc4\x99cia p\xc5\x82ockiego Boles\xc5\x82awa II. Przy czym przez miasto nale\xc5\xbcy rozumie\xc4\x87 tu najprawdopodobniej Podgrodzie, zlokalizowane w okolicach dzisiejszego Przyrynku. Za tez\xc4\x85 t\xc4\x85 przemawia jego kszta\xc5\x82t \xe2\x80\x93 wyra\xc5\xbana po dzi\xc5\x9b dzie\xc5\x84 \xe2\x80\x93 owalnica usytuowana r\xc3\xb3wnolegle do Bzury._NEWLINE_Z innych zachowanych dokument\xc3\xb3w pi\xc5\x9bmienniczych wiadomo jeszcze, i\xc5\xbc wcze\xc5\x9bniej w roku 1263 mia\xc5\x82 miejsce najazd Litwin\xc3\xb3w, w wyniku kt\xc3\xb3rego \xe2\x80\x9e\xc5\x81owicz wraz z ko\xc5\x9bcio\xc5\x82em i dworem zosta\xc5\x82 z\xc5\x82upiony i podpalony\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nWiek XIV\n_START_PARAGRAPH_\nWed\xc5\x82ug relacji Janka z Czarnkowa oko\xc5\x82o roku 1355, w miejscu starego grodu, arcybiskup  gnie\xc5\xbanie\xc5\x84ski Jaros\xc5\x82aw Bogoria Skotnicki wzni\xc3\xb3s\xc5\x82 na sztucznym nasypie nad brzegiem Bzury gotycki murowany zamek, kt\xc3\xb3ry wkr\xc3\xb3tce sta\xc5\x82 si\xc4\x99 rezydencj\xc4\x85 arcybiskup\xc3\xb3w gnie\xc5\xbanie\xc5\x84skich i prymas\xc3\xb3w Polski._NEWLINE_Jeszcze za\xc5\x9b, przed rokiem 1358 lokowa\xc5\x82 na prawie niemieckim Nowe Miasto (obecnie Stare Miasto). Liczne przywileje oraz swobody nada\xc5\x82 miastu ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 mazowiecki Siemowit I. W dokumentach z 1358 i 1359 r. \xc5\x81owicz okre\xc5\x9bla si\xc4\x99 ju\xc5\xbc mianem civis lovicensis i civitas. Usytuowane ono zosta\xc5\x82o wzgl\xc4\x99dem dotychczasowego oppidum na wsch\xc3\xb3d wzd\xc5\x82u\xc5\xbc Bzury, wok\xc3\xb3\xc5\x82 drewnianego ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a, stoj\xc4\x85cego w miejscu dzisiejszej Bazyliki Katedralnej i je\xc5\x9bli wierzy\xc4\x87 zachowanej w niej p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszej inskrypcji, ufundowanego najprawdopodobniej jeszcze w roku 1100 przez ksi\xc4\x99cia W\xc5\x82adys\xc5\x82awa Hermana.\n_START_SECTION_\nKonflikt z Mazowszem\n_START_PARAGRAPH_\nDzi\xc4\x99ki unikalnej randze kasztelanii oraz licznym immunitetom, a tak\xc5\xbce, co nie pozostawa\xc5\x82o bez wp\xc5\x82ywu, wyj\xc4\x85tkowemu po\xc5\x82o\xc5\xbceniu na pograniczu Mazowsza i Polski arcybiskup Jaros\xc5\x82aw Bogoria Skotnicki coraz \xc5\x9bmielej zacz\xc4\x85\xc5\x82 d\xc4\x85\xc5\xbcy\xc4\x87 do uniezale\xc5\xbcnienia jej od zwierzchnictwa ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85t mazowieckich. 1 marca 1357 uda\xc5\x82o mu si\xc4\x99 uzyska\xc4\x87 przywilej od kr\xc3\xb3la polskiego Kazimierza Wielkiego, potwierdzaj\xc4\x85cy posiad\xc5\x82o\xc5\x9bci arcybiskupstwa gnie\xc5\xbanie\xc5\x84skiego, kt\xc3\xb3ry wraz z innymi naciskami ze strony Polski, zmusi\xc5\x82 ksi\xc4\x99cia mazowieckiego Siemowita III do wystawienia 17 maja 1359 roku w Skierniewicach dokumentu uznaj\xc4\x85cego pe\xc5\x82ni\xc4\x99 immunitetu arcybiskupiego do \xc5\x81owicza i kasztelanii. Ksi\xc4\x99ciu uda\xc5\x82o si\xc4\x99 jedynie zachowa\xc4\x87 prawo do polowania na tury. Z dokumentu tego wiadomo te\xc5\xbc, i\xc5\xbc \xc5\x81owicz wraz z przyleg\xc5\x82ymi dobrami, licz\xc4\x85cymi a\xc5\xbc 111 wsi, stanowi\xc5\x82 najwi\xc4\x99kszy kompleks maj\xc4\x85tkowy nale\xc5\xbc\xc4\x85cy do Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a w \xc3\xb3wczesnych czasach na terenie obecnej Polski. Siemowit jednak, nie chc\xc4\x85c si\xc4\x99 \xc5\x82atwo podda\xc4\x87, jeszcze tego samego roku wyznaczy\xc5\x82 arcybiskupom tak\xc5\xbce czynsz w postaci jednej grzywny z\xc5\x82ota, kt\xc3\xb3ry stanowi\xc4\x87 mia\xc5\x82 symbol zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci prymasowskiego \xc5\x81owicza od ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85t mazowieckich. Arcybiskupi za\xc5\x9b zyskali protektora w osobie Kazimierza Wielkiego, kt\xc3\xb3ry w latach 1359\xe2\x80\x931360 kilkakrotnie nazwa\xc5\x82 arcybiskupa Jaros\xc5\x82awa ksi\xc4\x99ciem, tym samym daj\xc4\x85c do zrozumienia Siemowitowi, i\xc5\xbc godzi si\xc4\x99 na niezale\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 d\xc3\xb3br \xc5\x82owickich. By nie psu\xc4\x87 dobrych stosunk\xc3\xb3w z Polsk\xc4\x85, ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 odst\xc4\x85pi\xc5\x82 od roszcze\xc5\x84, by powr\xc3\xb3ci\xc4\x87 do nich zaraz po \xc5\x9bmierci kr\xc3\xb3la. W roku 1374 przy okazji z\xc5\x82o\xc5\xbcenia urz\xc4\x99du przez Jaros\xc5\x82awa Bogori\xc4\x99 i obj\xc4\x99cia go przez Janusza Suchegowilka Strzeleckiego jeszcze raz pojawia si\xc4\x99 wzmianka o kasztelanie \xc5\x82owickim jako funkcjonariuszu arcybiskupim oraz trwaj\xc4\x85cym zatargu. W roku 1379 kr\xc3\xb3l Ludwik W\xc4\x99gierski zobowi\xc4\x85za\xc5\x82 ksi\xc4\x99cia Siemowita III do zachowania wszelkich przywilej\xc3\xb3w ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a gnie\xc5\xbanie\xc5\x84skiego \xe2\x80\x9ew jego dobrach na Mazowszu\xe2\x80\x9d. Tym samym arcybiskup Janusz Suchywilk musia\xc5\x82 z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc4\x87 publiczne o\xc5\x9bwiadczenie, \xc5\xbce \xc5\x81owicz le\xc5\xbcy na Mazowszu. Mimo to ambicje obu stron powodowa\xc5\x82y dalsze zaognienie konfliktu. Ostatecznie w roku 1381 Siemowit III, po sprzeciwie arcybiskupa wobec obj\xc4\x99cia przez syna Siemowita, Henryka mazowieckiego, prepozytury \xc5\x82\xc4\x99czyckiej, najecha\xc5\x82 kasztelani\xc4\x99 \xc5\x82owick\xc4\x85. Pomimo jego \xc5\x9bmierci w tym samym roku, kasztelania by\xc5\x82a okupowana przez Mazowsze jeszcze przez kilka lat (korzystaj\xc4\x85c z zamieszania panuj\xc4\x85cego w Polsce po \xc5\x9bmierci Ludwika W\xc4\x99gierskiego). Nast\xc4\x99pca ksi\xc4\x99cia, Siemowit IV, rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 8 kwietnia 1382 obl\xc4\x99\xc5\xbcenie zamku \xc5\x82owickiego. Spory o kasztelani\xc4\x99 \xc5\x82owick\xc4\x85 trwa\xc5\x82y a\xc5\xbc do czasu wcielenia Mazowsza do Korony._NEWLINE_6 czerwca 1398 roku kr\xc3\xb3l W\xc5\x82adys\xc5\x82aw II Jagie\xc5\x82\xc5\x82o nada\xc5\x82 \xc5\x81owiczowi przywilej solny, dzi\xc4\x99ki kt\xc3\xb3remu mieszka\xc5\x84cy miasta mogli nabywa\xc4\x87 s\xc3\xb3l z \xc5\xbcup Wieliczki i Bochni po ni\xc5\xbcszej cenie, takiej, jak\xc4\x85 p\xc5\x82aci\xc5\x82y miasta kujawskie. Dowodzi to, i\xc5\xbc w \xc5\x81owiczu dzia\xc5\x82a\xc5\x82o, zapewne ju\xc5\xbc wcze\xc5\x9bniej, bractwo praso\xc5\x82\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 handlarzy soli.\n_START_SECTION_\nWiek XV\n_START_PARAGRAPH_\nPo burzliwej drugiej po\xc5\x82owie wieku XIV nast\xc4\x99puje dalszy rozw\xc3\xb3j miasta. Na pocz\xc4\x85tku XV wieku w roku 1405 arcybiskup Miko\xc5\x82aj Kurowski lokowa\xc5\x82 Nowe Miasto uprzednio 9 pa\xc5\xbadziernika 1404 eryguj\xc4\x85c dla niego parafi\xc4\x99 i ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 pod wezwaniem \xc5\x9bw. Ducha. Sam ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 m\xc3\xb3g\xc5\x82 mie\xc4\x87 jednak wcze\xc5\x9bniejszy rodow\xc3\xb3d. Niekt\xc3\xb3rzy historycy uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85, \xc5\xbce najprawdopodobniej sta\xc5\x82 w tym miejscu wcze\xc5\x9bniej drewniany ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82, b\xc4\x99d\xc4\x85cy fili\xc4\x85 parafii Naj\xc5\x9bwi\xc4\x99tszej Marii Panny, pe\xc5\x82ni\xc4\x85cy funkcje szpitalne ju\xc5\xbc w XIV wieku. Dopiero przebudowany z fundacji arcybiskupa Miko\xc5\x82aja Kurowskiego zosta\xc5\x82 podniesiony przez niego do rangi ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a parafialnego. Mog\xc5\x82oby na to wskazywa\xc4\x87 wezwanie sugeruj\xc4\x85ce jego pierwotny szpitalny charakter, a tak\xc5\xbce, zak\xc5\x82adaj\xc4\x85c i\xc5\xbc tak by\xc5\x82o w istocie, po\xc5\x82o\xc5\xbcenie ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a poza granicami Starego Miasta, tu\xc5\xbc przy nieistniej\xc4\x85cej ju\xc5\xbc bramie miejskiej zwanej krakowsk\xc4\x85. Najprawdopodobniej by\xc5\x82 to pierwszy murowany ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 w \xc5\x81owiczu. Zosta\xc5\x82 on pobudowany jako orientowany, jednonawowy w stylu gotyckim przez Janka z Uniejowa._NEWLINE_Tymczasem w miejscu starego drewnianego ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a na terenie Starego Miasta zbudowana zosta\xc5\x82a nowa \xc5\x9bwi\xc4\x85tynia w stylu gotyckim, kt\xc3\xb3ra 25 kwietnia 1433 podniesiona zosta\xc5\x82a do rangi kolegiaty przez arcybiskupa Wojciecha Jastrz\xc4\x99bca. W\xc3\xb3wczas te\xc5\xbc powsta\xc5\x82a Prymasowska Kapitu\xc5\x82a \xc5\x81owicka, a przy Kolegiacie najstarsza w kraju kolonia Akademii Krakowskiej. Kapitu\xc5\x82a \xc5\x82owicka sk\xc5\x82ada\xc5\x82a si\xc4\x99 z prepozyta, dziekana, kustosza i 10 kanonik\xc3\xb3w._NEWLINE_10 sierpnia 1424 roku, kr\xc3\xb3l W\xc5\x82adys\xc5\x82aw Jagie\xc5\x82\xc5\x82o nada\xc5\x82 przywilej zwalniaj\xc4\x85cy wszystkich obywateli \xc5\x82owickich z p\xc5\x82acenia c\xc5\x82a i podatku targowego._NEWLINE_24 pa\xc5\xbadziernika roku 1419 arcybiskup Miko\xc5\x82aj Tr\xc4\x85ba potwierdzi\xc5\x82 przywilej lokacyjny \xc5\x81owicza i przeprowadzi\xc5\x82 unifikacj\xc4\x99 prawa miejskiego dla ca\xc5\x82ej konurbacji, w sk\xc5\x82ad kt\xc3\xb3rej wchodzi\xc5\x82o Podgrodzie, Stare Miasto i Nowe Miasto, wed\xc5\x82ug prawa \xc5\x9bredzkiego. Nie ma wcze\xc5\x9bniejszych wzmianek odno\xc5\x9bnie ratusza miejskiego. Wiadomo jednak, \xc5\xbce ju\xc5\xbc po nadaniu nowego prawa wybudowano takowy po\xc5\x9brodku rynku na Starym Mie\xc5\x9bcie. Pe\xc5\x82ni\xc5\x82 on sw\xc4\x85 funkcj\xc4\x99 do roku 1443 kiedy to wybudowano ratusz nowomiejski. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej stary ratusz s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 jako siedziba i magazyn bractwa praso\xc5\x82\xc3\xb3w i w zwi\xc4\x85zku z now\xc4\x85 funkcj\xc4\x85 zwany by\xc5\x82 \xe2\x80\x93 od kupczenia \xe2\x80\x93 kupusem._NEWLINE_29 sierpnia 1447 roku kr\xc3\xb3l Kazimierz Jagiello\xc5\x84czyk wyda\xc5\x82 przywilej potwierdzaj\xc4\x85cy zwolnienie mieszczan \xc5\x82owickich z p\xc5\x82acenia c\xc5\x82a i podatku targowego._NEWLINE_17 stycznia 1463, w wyniku stara\xc5\x84 arcybiskupa Jana Sprowskiego, kr\xc3\xb3l Kazimierz Jagiello\xc5\x84czyk wystawi\xc5\x82 w Piotrkowie specjalny przywilej kr\xc3\xb3lewski zatwierdzaj\xc4\x85cy wszystkie dotychczasowe przywileje kasztelanii \xc5\x82owickiej i uwalniaj\xc4\x85cy od op\xc5\x82aty rzecznej jednej grzywny z\xc5\x82ota. Przywilej \xc3\xb3w zako\xc5\x84czy\xc5\x82 najazdy ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85t mazowieckich na dobra \xc5\x82owickie._NEWLINE_4 lutego 1495 roku kr\xc3\xb3l Jan Olbracht wyda\xc5\x82 przywilej potwierdzaj\xc4\x85cy zwolnienie mieszczan \xc5\x82owickich z p\xc5\x82acenia c\xc5\x82a i podatku targowego._NEWLINE_Dzi\xc4\x99ki po\xc5\x82o\xc5\xbceniu na wa\xc5\xbcnych szlakach handlowych i komunikacyjnych oraz licznym przywilejom i jarmarkom miasto bardzo szybko si\xc4\x99 rozwija\xc5\x82o.\n_START_SECTION_\nWiek XVI\n_START_PARAGRAPH_\nPomimo specyficznego charakteru miasta, pozostaj\xc4\x85cego niezmiennie pod w\xc5\x82adz\xc4\x85 arcybiskup\xc3\xb3w gnie\xc5\xbanie\xc5\x84skich, z pocz\xc4\x85tku wieku pochodz\xc4\x85 pierwsze wzmianki o pr\xc3\xb3bach osadnictwa \xc5\xbcydowskiego. Mia\xc5\x82o ono charakter czasowy, zwi\xc4\x85zany g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z prowadzon\xc4\x85 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci\xc4\x85 targow\xc4\x85 i jarmarkami, bez prawa do sta\xc5\x82ego pobytu. Nie istnia\xc5\x82a te\xc5\xbc tu gmina \xc5\xbcydowska, a sporadyczni \xc5\xbcydowscy mieszka\xc5\x84cy \xc5\x81owicza lub jego okolic, organizacyjnie przynale\xc5\xbceli do gmin w G\xc4\x85binie b\xc4\x85d\xc5\xba Sochaczewie. Nie zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 jednak szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owe \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a historyczne, kt\xc3\xb3re pozwoli\xc5\x82yby odtworzy\xc4\x87 histori\xc4\x99 pierwszych \xc5\x82owickich \xc5\xbbyd\xc3\xb3w. Pewnym jest natomiast, \xc5\xbce w wyniku tych pr\xc3\xb3b w roku 1526 arcybiskup Jan \xc5\x81aski nadaj\xc4\x85c miastu, lub potwierdzaj\xc4\x85c wcze\xc5\x9bniejszy, przywilej De non tolerandis Judaeis zakaza\xc5\x82 \xc5\xbbydom osadnictwa w \xc5\x81owiczu, a ju\xc5\xbc tam mieszkaj\xc4\x85cych \xe2\x80\x93 wygna\xc5\x82. Wolno im by\xc5\x82o jednak przebywa\xc4\x87 w mie\xc5\x9bcie podczas targ\xc3\xb3w i jarmark\xc3\xb3w, jeszcze zanim w roku 1532 uzyskali prawo wolnego handlu w ca\xc5\x82ym pa\xc5\x84stwie._NEWLINE_Po \xc5\x9bmierci Janusza III w roku 1526, a tym samym wyga\xc5\x9bni\xc4\x99ciu m\xc4\x99skiej linii ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85t czersko-warszawskich, staraniem kr\xc3\xb3la Zygmunta Starego w 1529 ostatecznie inkorporowano Mazowsze do Polski, ustanawiaj\xc4\x85c je jednym z wojew\xc3\xb3dztw Korony._NEWLINE_Od 1572 r. (po \xc5\x9bmierci Zygmunta Augusta) w okresach bezkr\xc3\xb3lewia, \xc5\x81owicz pe\xc5\x82ni\xc5\x82 funkcj\xc4\x99 drugiej stolicy Rzeczypospolitej z racji tego, i\xc5\xbc to tutaj rezydowa\xc5\x82 Interrex, kt\xc3\xb3rego rola zwyczajowo przypada\xc5\x82a prymasowi Polski.\n_START_SECTION_\nWiek XIX\n_START_PARAGRAPH_\nOd 1807 r. wesz\xc5\x82o w sk\xc5\x82ad utworzonego w wyniku wojen napoleo\xc5\x84skich Ksi\xc4\x99stwa Warszawskiego, i dalej od 1815 r. znalaz\xc5\x82o si\xc4\x99 w granicach Kr\xc3\xb3lestwa Polskiego. W 1820 r. dobra \xc5\x82owickie przechodz\xc4\x85 na w\xc5\x82asno\xc5\x9b\xc4\x87 Wielkiego Ksi\xc4\x99cia Konstantego i jego \xc5\xbcony Joanny Grudzi\xc5\x84skiej, kt\xc3\xb3ra oficjalnie otrzyma\xc5\x82a tytu\xc5\x82 \xe2\x80\x9eKsi\xc4\x99\xc5\xbcnej \xc5\x81owickiej\xe2\x80\x9d. Dekretem cesarskim z dnia 9 lipca 1822 r. wydanym w Petersburgu, wskazano ustalenie granic zewn\xc4\x99trznych ksi\xc4\x99stwa \xc5\x82owickiego, tym samym tworz\xc4\x85c je formalnie, gdy\xc5\xbc uprzednio jego nazwa, a\xc5\xbc od czas\xc3\xb3w arcybiskup\xc3\xb3w gnie\xc5\xbanie\xc5\x84skich, funkcjonowa\xc5\x82a tylko zwyczajowo._NEWLINE_W czasie powstania listopadowego (1830\xe2\x80\x931831) w \xc5\x81owiczu zorganizowano Gwardi\xc4\x99 Narodow\xc4\x85._NEWLINE_Wedle testamentu zmar\xc5\x82ej w 1831 roku ksi\xc4\x99\xc5\xbcnej \xc5\x82owickiej, Ksi\xc4\x99stwo zosta\xc5\x82o przy\xc5\x82\xc4\x85czone do d\xc3\xb3br koronnych, czyli sta\xc5\x82o si\xc4\x99 w\xc5\x82asno\xc5\x9bci\xc4\x85 kr\xc3\xb3la polskiego. W wyniku tego, w roku 1838, dobra \xc5\x82owickie przesz\xc5\x82y na w\xc5\x82asno\xc5\x9b\xc4\x87 cara Miko\xc5\x82aja I, a nast\xc4\x99pnie w 1856 Aleksandra II, w 1881 Aleksandra III i w 1894 Miko\xc5\x82aja II._NEWLINE_Przej\xc5\x9bcie d\xc3\xb3br \xc5\x82owickich na w\xc5\x82asno\xc5\x9b\xc4\x87 cara Miko\xc5\x82aja I leg\xc5\x82o u podstaw zgody carskiego sztabu generalnego, na \xc5\xbc\xc4\x85danie namiestnika carskiego w Kr\xc3\xb3lestwie Polskim \xe2\x80\x93 Iwana Paskiewicza, na budow\xc4\x99 pierwszej linii kolejowej w zaborze rosyjskim, tzw. kolei warszawsko-wiede\xc5\x84skiej. W ramach realizacji tej inwestycji \xc5\x81owicz uzyska\xc5\x82 po\xc5\x82\xc4\x85czenie kolejowe z rosyjskim systemem kolejowym. Uk\xc5\x82adanie tor\xc3\xb3w na odcinku Grodzisk Mazowiecki \xe2\x80\x93 Skierniewice \xe2\x80\x93 \xc5\x81owicz uko\xc5\x84czono 15 pa\xc5\xbadziernika 1845. Regularny ruch na trasie Warszawa \xe2\x80\x93 \xc5\x81owicz otwarto 1 listopada 1845. Po pe\xc5\x82nym uruchomieniu tej linii w kwietniu 1848 do granicy zaboru rosyjskiego (Cesarstwo Rosyjskie) z zaborem pruskim (Cesarstwo Austro-W\xc4\x99gierskie), do stacji Maczki (dzi\xc5\x9b dzielnica Sosnowca), \xc5\x81owicz uzyska\xc5\x82 po\xc5\x82\xc4\x85czenie kolejowe z Krakowem, Wroc\xc5\x82awiem i Wiedniem, czyli z systemem kolei austriackich. W 1861 wybudowano stacj\xc4\x99 \xc5\x81owicz G\xc5\x82\xc3\xb3wny._NEWLINE_Po oddaniu do eksploatacji w 1862 roku linii warszawsko-bydgoskiej \xc5\x81owicz uzyska\xc5\x82, przez Warszaw\xc4\x99, po\xc5\x82\xc4\x85czenie z sieci\xc4\x85 kolei pruskich. Z kolei od po\xc5\x82owy listopada 1866 roku \xc5\x81owicz pozyska\xc5\x82, przez Koluszki, bezpo\xc5\x9brednie, lokalne, po\xc5\x82\xc4\x85czenie z \xc5\x81odzi\xc4\x85, w ramach tzw. Kolei Fabryczno-\xc5\x81\xc3\xb3dzkiej._NEWLINE_Pod koniec XIX wieku w S\xc5\x82owniku geograficznym Kr\xc3\xb3lestwa Polskiego miejscowo\xc5\x9b\xc4\x87 wymieniona jest jako siedziba powiatu w guberni warszawskiej._NEWLINE_W drugiej po\xc5\x82owie XIX wieku nast\xc4\x85pi\xc5\x82 rozw\xc3\xb3j drobnego przemys\xc5\x82u. Mimo licznych represji za bohaterski udzia\xc5\x82 w powstaniu styczniowym (1863\xe2\x80\x931864), miasto nadal rozwija\xc5\x82o si\xc4\x99 gospodarczo, edukacyjnie i kulturalnie.\n_START_SECTION_\nWiek XX\n_START_PARAGRAPH_\nW roku 1906 za panowania Miko\xc5\x82aja II Ksi\xc4\x99stwo zosta\xc5\x82o zaliczone do pierwszej kategorii d\xc3\xb3br pa\xc5\x82acowych, zawsze nale\xc5\xbc\xc4\x85cych do osoby panuj\xc4\x85cej i niepodlegaj\xc4\x85cych sprzeda\xc5\xbcy lub alienacji. W 1907 roku w \xc5\x81owiczu zawi\xc4\x85za\xc5\x82a si\xc4\x99 parafia pw. Przenaj\xc5\x9bwi\xc4\x99tszego Sakramentu Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a Starokatolickiego Mariawit\xc3\xb3w. Przy \xc3\xb3wczesnej ul. Glinki w roku 1910 mariawici wybudowali neogotycki ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82. W 1935 roku dosz\xc5\x82o do roz\xc5\x82amu w \xc5\x82owickiej parafii mariawickiej. W\xc3\xb3wczas cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 wiernych wraz z proboszczem opowiedzia\xc5\x82a si\xc4\x99 za mariawityzmem reformowanym. Jako siedzib\xc4\x99 dla swojej parafii obrali kamienic\xc4\x99 przy ulicy Browarnej._NEWLINE_W wyniku I wojny \xc5\x9bwiatowej, w roku 1916 na mocy wydanego przez cesarzy Austro-W\xc4\x99gier i Niemiec aktu 5 listopada o uznaniu Kr\xc3\xb3lestwa Polskiego niepodleg\xc5\x82ego od Rosji i niezwi\xc4\x85zanego uni\xc4\x85 personaln\xc4\x85 z dynasti\xc4\x85 Romanow\xc3\xb3w, Ksi\xc4\x99stwo wesz\xc5\x82o w sk\xc5\x82ad tzw. Regencyjnego Kr\xc3\xb3lestwa Polskiego._NEWLINE_W 1930 roku \xc5\x81owicz odwiedzi\xc5\x82 prezydent Polski Ignacy Mo\xc5\x9bcicki._NEWLINE_W pierwszej po\xc5\x82owie 1936 roku dosz\xc5\x82o w mie\xc5\x9bcie do eksces\xc3\xb3w o pod\xc5\x82o\xc5\xbcu antysemickim._NEWLINE_Od sierpnia 1939 roku dzia\xc5\x82a\xc5\x82 tu ob\xc3\xb3z dla internowanych obywateli polskich pochodzenia niemieckiego.\n_START_SECTION_\nOkres powojenny\n_START_PARAGRAPH_\nW Polsce Ludowej miasto sta\xc5\x82o si\xc4\x99 o\xc5\x9brodkiem przemys\xc5\x82u rolno-spo\xc5\xbcywczego, lekkiego i materia\xc5\x82\xc3\xb3w budowlanych. W 1963 roku w mie\xc5\x9bcie uruchomiono du\xc5\xbc\xc4\x85 przetw\xc3\xb3rni\xc4\x99 owocowo-warzywn\xc4\x85, a w 1969 roku zak\xc5\x82ady dziewiarskie "Syntex". W okresie powojennym powsta\xc5\x82o kilka osiedli mieszkaniowych. _NEWLINE_W latach 60-tych na Rynku Ko\xc5\x9bciuszki ods\xc5\x82oni\xc4\x99to Pomnik Wdzi\xc4\x99czno\xc5\x9bci po\xc5\x9bwi\xc4\x99cony wyzwolicielom miasta - \xc5\xbco\xc5\x82nierzom Wojska Polskiego i 1 i 2 Armii Pancernej I Frontu Bia\xc5\x82oruskiego._NEWLINE_Od 1971 roku w mie\xc5\x9bcie odbywa\xc5\x82y si\xc4\x99 \xc5\x81owickie Dni Muzyki Baroku. W Polsce Ludowej dzia\xc5\x82aj\xc4\x85ca w mie\xc5\x9bcie Sp\xc3\xb3\xc5\x82dzielnia "Sztuka \xc5\x82owicka" zatrudnia\xc5\x82a licznych artyst\xc3\xb3w ludowych z okolic miasta.  W 1979 roku zbudowano tu skansen._NEWLINE_W latach 1975\xe2\x80\x931998 miasto nale\xc5\xbca\xc5\x82o administracyjnie do wojew\xc3\xb3dztwa skierniewickiego._NEWLINE_25 marca 1992 r. papie\xc5\xbc Jan Pawe\xc5\x82 II bull\xc4\x85 Totus Tuus Poloniae Populus erygowa\xc5\x82 diecezj\xc4\x99 \xc5\x82owick\xc4\x85, podnosz\xc4\x85c tym samym kolegiat\xc4\x99 \xc5\x82owick\xc4\x85 do godno\xc5\x9bci katedry. Podczas swej VII. Podr\xc3\xb3\xc5\xbcy Apostolskiej do Polski papie\xc5\xbc odwiedzi\xc5\x82 \xc5\x81owicz i 14 czerwca 1999 r. nada\xc5\x82 katedrze \xc5\x82owickiej tytu\xc5\x82 bazyliki mniejszej.\n_START_SECTION_\nGospodarka\n_START_PARAGRAPH_\nW XIX wieku miejscowo\xc5\x9bci rozwija\xc5\x82 si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc przemys\xc5\x82. S\xc5\x82ownik geograficzny Kr\xc3\xb3lestwa Polskiego wymienia nast\xc4\x99puj\xc4\x85ce zak\xc5\x82ady fabryczne istniej\xc4\x85ce w mie\xc5\x9bcie w 1878 roku: zbo\xc5\xbcowy m\xc5\x82yn o nap\xc4\x99dzie parowym produkuj\xc4\x85cy na 85000 rubli i zatrudniaj\xc4\x85cy 24 robotnik\xc3\xb3w, 2 destylarnie z 4 robotnikami i produkcj\xc4\x85 o warto\xc5\x9bci 22000 rubli, 5 garbarni z zatrudnieniem 10 os\xc3\xb3b z produkcj\xc4\x85 27400 rubli, 3 mydlarnie z 4 robotnikami dostarczaj\xc4\x85cych produkcj\xc4\x99 o warto\xc5\x9bci 17200 rubli, zatrudniaj\xc4\x85cy 5 pracownik\xc3\xb3w lokalny browar warz\xc4\x85cy piwo na sum\xc4\x99 10000 rubli, 2 olejarnie z 6 robotnikami i produkcj\xc4\x85 10500 rubli, 2 warzelnie miodu z prod. miodu pitnego na sum\xc4\x99 600 rubli, 3 fabryki octu z prod. 6260 rubli. W mie\xc5\x9bcie istnia\xc5\x82y tak\xc5\xbce zak\xc5\x82ady korzystaj\xc4\x85ce z bogatych lokalnych zasob\xc3\xb3w gliny. By\xc5\x82y to 4 cegielnie zatrudniaj\xc4\x85ce 17 robotnik\xc3\xb3w z produkcj\xc4\x85 4300 rubli oraz fabryka wyrob\xc3\xb3w glinianych z prod. 14800 rubli. Do 1877 roku w \xc5\x81owiczu istnia\xc5\x82a tak\xc5\xbce lokalna fabryka wyrob\xc3\xb3w \xc5\xbcelaznych z produkcj\xc4\x85 10500 rubli. W sumie warto\xc5\x9b\xc4\x87 produkcji fabryk w mie\xc5\x9bcie \xc5\x81owiczu wynosi\xc5\x82a w 1881 roku 217235 rubli rocznie._NEWLINE_Obecnie w \xc5\x81owiczu istnieje kilka wa\xc5\xbcnych przedsi\xc4\x99biorstw, z kt\xc3\xb3rych najwa\xc5\xbcniejsze to: \xe2\x80\x9eAgros Nova\xe2\x80\x9d oddzia\xc5\x82 w \xc5\x81owiczu (produkcja d\xc5\xbcem\xc3\xb3w, sok\xc3\xb3w owocowych, przetwor\xc3\xb3w warzywnych), Okr\xc4\x99gowa Sp\xc3\xb3\xc5\x82dzielnia Mleczarska w \xc5\x81owiczu (produkcja mleka i produkt\xc3\xb3w mlecznych; zak\xc5\x82ad powsta\xc5\x82 w 1930 r. jako "Sp\xc3\xb3\xc5\x82dzielnia Mleczarska Parowa"), Firma Braci Urbanek (przetw\xc3\xb3rstwo warzyw i owoc\xc3\xb3w), "Lamela" Sp. z o.o., Zak\xc5\x82ad Produkcji Opakowa\xc5\x84 "Opakomet" Sp. z o.o., "PartnersPol Group" Sp. z o.o., "Baumit" Sp. z o.o., "Chemipack" Sp. z o.o. W mie\xc5\x9bcie znajduje si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc baza logistyczno-magazynowa sp\xc3\xb3\xc5\x82ki United Oilfield Services, kt\xc3\xb3ra \xc5\x9bwiadczy us\xc5\x82ugi zwi\xc4\x85zane z poszukiwaniem i udost\xc4\x99pnianiem z\xc5\x82\xc3\xb3\xc5\xbc gazu ziemnego i ropy naftowej.\n_START_SECTION_\nKultura i folklor\n_START_PARAGRAPH_\n\xc5\x81owicz posiada wyra\xc5\xbanie wyodr\xc4\x99bnion\xc4\x85 kultur\xc4\x99 lokaln\xc4\x85, na kt\xc3\xb3r\xc4\x85 sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 gwara \xc5\x82owicka i \xc5\x82owicki folklor, b\xc4\x99d\xc4\x85cy jednym z najlepiej rozpoznawalnych w Polsce i w Europie. Charakterystycznymi jego elementami s\xc4\x85 r\xc4\x99kodzie\xc5\x82a ludowe, m.in. wycinanki i paj\xc4\x85ki tworzone z kolorowego papieru, a tak\xc5\xbce muzyka, taniec i oryginalny str\xc3\xb3j \xc5\x82owicki._NEWLINE_Staraniami w\xc5\x82adz miejskich i organizacji pozarz\xc4\x85dowych tradycja tworzenia sztuki ludowej nadal jest kultywowana, a jej liczne zbiory mo\xc5\xbcna podziwia\xc4\x87 m.in. w Muzeum Miasta \xc5\x81owicza, w skansenie wsi \xc5\x82owickiej w Maurzycach w gminie Zduny, oraz w prywatnym Muzeum Pa\xc5\x84stwa Brzozowskich w Sromowie ko\xc5\x82o \xc5\x81owicza. Gmina \xc5\x81owicz corocznie organizuje festiwal sztuki ludowej, na kt\xc3\xb3rym goszcz\xc4\x85 regionalne zespo\xc5\x82y z Polski i \xc5\x9bwiata._NEWLINE_\xc5\x81owicki folklor rozs\xc5\x82awi\xc5\x82 w \xc5\x9bwiecie marcowy numer czasopisma National Geographic z 1933 roku. Galeria kolorowych zdj\xc4\x99\xc4\x87 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w miasta i okolic w tradycyjnych strojach \xc5\x82owickich pod tytu\xc5\x82em \xe2\x80\x9eRainbow Costumes of Poland\xe2\x80\x99s Peasants\xe2\x80\x9d (T\xc4\x99czowe polskie stroje ludowe) by\xc5\x82a dodatkiem do artyku\xc5\x82u \xe2\x80\x9eThe Poland of the Present\xe2\x80\x9d (Wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesna Polska). Reporter Maynard Owen Williams opisuje w nim m.in. swoje wra\xc5\xbcenia z pobytu w mie\xc5\x9bcie i okolicznych wsiach, nazywaj\xc4\x85c nawet \xc5\x81owicz \xe2\x80\x9ekolorow\xc4\x85 stolic\xc4\x85 polskiej wsi\xe2\x80\x9d (\xe2\x80\x9ecolor capital of peasant Poland\xe2\x80\x9d)._NEWLINE_Coroczna Procesja Bo\xc5\xbcego Cia\xc5\x82a z udzia\xc5\x82em mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w w strojach \xc5\x82owickich do dzi\xc5\x9b przyci\xc4\x85ga t\xc5\x82umy turyst\xc3\xb3w i pielgrzym\xc3\xb3w z kraju i ze \xc5\x9bwiata, m.in. z Niemiec, Japonii i USA.\n_START_SECTION_\nS\xc4\x85siednie gminy\n_START_PARAGRAPH_\nCh\xc4\x85\xc5\x9bno, \xc5\x81owicz (gmina wiejska), Niebor\xc3\xb3w'