b'\n_START_ARTICLE_\nII wojna \xc5\x9bwiatowa w Afryce\n_START_SECTION_\nSytuacja geopolityczna w Afryce w tamtym okresie\n_START_PARAGRAPH_\nPo podbiciu Abisynii przez W\xc5\x82och\xc3\xb3w w 1936 roku, opr\xc3\xb3cz Liberii w Afryce nie by\xc5\x82o \xc5\xbcadnego niezale\xc5\xbcnego pa\xc5\x84stwa.\n_START_SECTION_\nPosiad\xc5\x82o\xc5\x9bci W\xc5\x82och\n_START_PARAGRAPH_\nW\xc5\x82ochy w 1940 kontrolowa\xc5\x82y Libi\xc4\x99, Abisyni\xc4\x99, Erytre\xc4\x99 i Somali W\xc5\x82oskie. Trzy ostatnie terytoria tworzy\xc5\x82y tzw. W\xc5\x82osk\xc4\x85 Afryk\xc4\x99 Wschodni\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nRoszczenia\n_START_PARAGRAPH_\nRoszczenia do Afryki \xc5\x9arodkowej wysuwa\xc5\x82a III Rzesza i by\xc5\x82 to jeden z powod\xc3\xb3w, dla kt\xc3\xb3rych w 1941 zaanga\xc5\xbcowa\xc5\x82a si\xc4\x99 w wojn\xc4\x99 w Afryce wysy\xc5\x82aj\xc4\x85c tam korpus ekspedycyjny Afrika Korps.\n_START_SECTION_\nW\xc5\x82ochy\n_START_PARAGRAPH_\nW\xc5\x82ochy chcia\xc5\x82y stworzy\xc4\x87 tzw. Drugie Imperium Rzymskie, rozci\xc4\x85gaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 od Atlantyku a\xc5\xbc po Bliski Wsch\xc3\xb3d. Aby jak najszybciej pokona\xc4\x87 przeciwnika planowano uderzy\xc4\x87 na Egipt w kierunku Kana\xc5\x82u Sueskiego. Atak nast\xc4\x85pi\xc4\x87 mia\xc5\x82 od strony Libii i W\xc5\x82oskiej Afryki Wschodniej. W\xc5\x82osi zamierzali szybko zaj\xc4\x85\xc4\x87 Somali Brytyjskie, Sudan i Egipt, dotrze\xc4\x87 do Kana\xc5\x82u Sueskiego i sparali\xc5\xbcowa\xc4\x87 konwoje aliant\xc3\xb3w p\xc5\x82yn\xc4\x85ce z lub do Indii. Po opanowaniu tych teren\xc3\xb3w armia w\xc5\x82oska mia\xc5\x82a ruszy\xc4\x87 na bogaty w rop\xc4\x99 P\xc3\xb3\xc5\x82wysep Arabski. W\xc5\x82osi zamierzali te\xc5\xbc okupowa\xc4\x87 Tunezj\xc4\x99. Chciano tak\xc5\xbce pozyska\xc4\x87 do walki Arab\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy byli przeciwnikami angielskiej i francuskiej dominacji w tym regionie.\n_START_SECTION_\nAlianci\n_START_PARAGRAPH_\nZ zagro\xc5\xbcenia brytyjskich i francuskich kolonii zdano sobie spraw\xc4\x99 dopiero po przyst\xc4\x85pieniu W\xc5\x82och do wojny. Wcze\xc5\x9bniej tylko Francuzi na po\xc5\x82udniu Tunezji zbudowali system umocnie\xc5\x84 maj\xc4\x85cy chroni\xc4\x87 t\xc4\x99 koloni\xc4\x99 przed w\xc5\x82osk\xc4\x85 agresj\xc4\x85. Garnizony by\xc5\x82y przygotowane raczej do walk w razie powsta\xc5\x84 tubylc\xc3\xb3w. Brytyjczycy zorganizowali p\xc3\xb3\xc5\xbaniej system konwoj\xc3\xb3w, zaopatruj\xc4\x85cych walcz\xc4\x85ce oddzia\xc5\x82y w Egipcie, na trasie Gibraltar \xe2\x80\x93 Malta \xe2\x80\x93 Aleksandria. Zdobycie przez pa\xc5\x84stwa osi jednej z tych baz oznacza\xc5\x82oby przegran\xc4\x85 na Morzu \xc5\x9ar\xc3\xb3dziemnym.\n_START_SECTION_\nIII Rzesza\n_START_PARAGRAPH_\nAdolf Hitler ju\xc5\xbc w 1940 zaproponowa\xc5\x82 Mussoliniemu wys\xc5\x82anie kilku dywizji pancernych do Afryki, jednak duce odm\xc3\xb3wi\xc5\x82. F\xc3\xbchrer nie nalega\xc5\x82, jednak Niemcy bacznie obserwowali sytuacj\xc4\x99. W razie ewentualnego zaanga\xc5\xbcowania w tamtym rejonie chcieli przede wszystkim opanowa\xc4\x87 Kana\xc5\x82 Sueski i ruszy\xc4\x87 na pola ropy naftowej na Bliskim Wschodzie. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej mieli przej\xc4\x85\xc4\x87 w\xc5\x82adz\xc4\x99 w kilku \xc5\x9brodkowoafryka\xc5\x84skich koloniach Francji.\n_START_SECTION_\nWybuch wojny w Afryce\n_START_PARAGRAPH_\nZa pocz\xc4\x85tek zmaga\xc5\x84 w Afryce P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej uznaje si\xc4\x99 zaj\xc4\x99cie Fortu Capuzzo przez brytyjskie oddzia\xc5\x82y ju\xc5\xbc 10 czerwca 1940, w dniu wypowiedzenia wojny aliantom przez W\xc5\x82och\xc3\xb3w. Mimo tego, nie dosz\xc5\x82o tam do ci\xc4\x99\xc5\xbckich walk, W\xc5\x82osi rozpocz\xc4\x99li natomiast natarcie w alpejskich prze\xc5\x82\xc4\x99czach na pozycje francuskie. 11 czerwca dosz\xc5\x82o do pierwszego wydarzenia maj\xc4\x85cego wp\xc5\x82yw na kampani\xc4\x99 w Afryce \xe2\x80\x93 W\xc5\x82osi zbombardowali Malt\xc4\x99. Ju\xc5\xbc w\xc3\xb3wczas zdawano sobie spraw\xc4\x99, \xc5\xbce ta wyspa b\xc4\x99dzie stanowi\xc4\x87 wa\xc5\xbcny element w systemie uzupe\xc5\x82nie\xc5\x84 brytyjskiej armii. Dzie\xc5\x84 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej 21 w\xc5\x82oskich bombowc\xc3\xb3w Savoia SM-79 zaatakowa\xc5\x82o Bizert\xc4\x99, zapalaj\xc4\x85c zbiorniki paliwa i niszcz\xc4\x85c kilka francuskich samolot\xc3\xb3w na lotnisku. Rozpocz\xc4\x99\xc5\x82o si\xc4\x99 minowanie wybrze\xc5\xbca Morza \xc5\x9ar\xc3\xb3dziemnego. Na granicy egipsko-libijskiej dosz\xc5\x82o tylko do kilku potyczek pomi\xc4\x99dzy brytyjskimi a w\xc5\x82oskimi patrolami. Na Morzu \xc5\x9ar\xc3\xb3dziemnym tak\xc5\xbce dosz\xc5\x82o do kilku mniejszych star\xc4\x87 morskich. 22 czerwca Francuzi skapitulowali przed Niemcami, dwa dni p\xc3\xb3\xc5\xbaniej podpisano w Rzymie zawieszenie broni pomi\xc4\x99dzy Francuzami a W\xc5\x82ochami. Wobec tego Mussolini i Comando Supremo zostawili w spokoju francuskie kolonie zarz\xc4\x85dzane teraz przez Rz\xc4\x85d Vichy. Skupiono si\xc4\x99 na ataku na Egipt, Sudan i Somali Brytyjskie.\n_START_SECTION_\nPocz\xc4\x85tek kampanii wschodnioafryka\xc5\x84skiej\n_START_PARAGRAPH_\nPierwszym celem ambitnego przyw\xc3\xb3dcy W\xc5\x82och by\xc5\x82y kolonie brytyjskie we wschodniej Afryce, zw\xc5\x82aszcza Somali Brytyjskie. Si\xc5\x82y w\xc5\x82oskie, zgromadzone we W\xc5\x82oskiej Wschodniej Afryce, liczy\xc5\x82y ok. 300 000 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy, w zdecydowanej wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci by\xc5\x82y to oddzia\xc5\x82y tubylcze (W\xc5\x82och\xc3\xb3w by\xc5\x82o tylko ok. 50 000). Brytyjczycy mogli im przeciwstawi\xc4\x87 zaledwie ok. 1500 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy, stacjonuj\xc4\x85cych w kilku garnizonach._NEWLINE_W\xc5\x82osi zaatakowali 4 sierpnia 1940 roku, z \xc5\x82atwo\xc5\x9bci\xc4\x85 likwiduj\xc4\x85c op\xc3\xb3r skromnych si\xc5\x82 brytyjskich. Zaj\xc4\x99li Somali Brytyjskie, uzyskuj\xc4\x85c tym samym kontrol\xc4\x99 nad wej\xc5\x9bciem na Morze Czerwone, czyli Zatok\xc4\x85 Ade\xc5\x84sk\xc4\x85, przez to zagrozili brytyjskim szlakom zaopatrzeniowym, prowadz\xc4\x85cym przez Kana\xc5\x82 Sueski. Przeciwko brytyjskim koloniom w Kenii i Sudanie nie podj\xc4\x99to zdecydowanych krok\xc3\xb3w, zadowalaj\xc4\x85c si\xc4\x99 zaj\xc4\x99ciem 14 lipca miast Moyale w Kenii i istotnego ze strategicznego punktu widzenia Kassala le\xc5\xbc\xc4\x85cego w pobli\xc5\xbcu granicy Erytrei. Nast\xc4\x99pnie si\xc5\x82y w\xc5\x82oskie, rozci\xc4\x85gni\xc4\x99te na olbrzymich terenach Afryki, przesz\xc5\x82y do obrony.\n_START_SECTION_\nAtak na Egipt\n_START_PARAGRAPH_\n13 wrze\xc5\x9bnia wojska w\xc5\x82oskie pod dow\xc3\xb3dztwem marsza\xc5\x82ka Grazianiego przekroczy\xc5\x82y granic\xc4\x99 z Egiptem. Po kr\xc3\xb3tkotrwa\xc5\x82ych walkach Brytyjczycy ponosz\xc4\x85c niewielkie straty wycofali si\xc4\x99 o kilkadziesi\xc4\x85t kilometr\xc3\xb3w. 16 wrze\xc5\x9bnia W\xc5\x82osi zaj\xc4\x99li miasto Sidi Barrani i walki na froncie usta\xc5\x82y. Graziani wstrzyma\xc5\x82 ofensyw\xc4\x99 czekaj\xc4\x85c na podci\xc4\x85gni\xc4\x99cia zaopatrzenia (co \xc5\x9bwiadczy o s\xc5\x82abym przygotowaniu armii do najazdu na Egipt). Tymczasem do Egiptu zacz\xc4\x99\xc5\x82o dociera\xc4\x87 zaopatrzenie \xe2\x80\x93 ale do wojsk brytyjskich. 17 wrze\xc5\x9bnia brytyjskie bombowce zbombardowa\xc5\x82y Sidi Barrani i Bengazi. Pomi\xc4\x99dzy w\xc5\x82oskimi wojskami a si\xc5\x82ami aliant\xc3\xb3w pozosta\xc5\x82 80 milowy pas ziemi niczyjej pomi\xc4\x99dzy Sidi Barrani a umocnieniami w Marsa Matruh.\n_START_SECTION_\nKontrofensywa aliant\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nKontrofensywie Brytyjczyk\xc3\xb3w pod og\xc3\xb3lnym dow\xc3\xb3dztwem (a operacyjnym gen.R.N. O\xe2\x80\x99Connora) genera\xc5\x82a Wavella nadano kryptonim Compass. Rozpocz\xc4\x99to j\xc4\x85 wieczorem 7 grudnia 1940 roku marszem przez pas ziemi niczyjej. 9 grudnia ofensywa rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 z pe\xc5\x82nym rozmachem \xe2\x80\x93 do ataku ruszy\xc5\x82y dywizje brytyjskie, hinduskie i australijskie. Wykorzystuj\xc4\x85c nieobsadzon\xc4\x85 przez W\xc5\x82och\xc3\xb3w luk\xc4\x99 w ich froncie na pustyni a nast\xc4\x99pnie wychodz\xc4\x85c na ich ty\xc5\x82y, zaj\xc4\x99to po kolei 7 fort\xc3\xb3w kt\xc3\xb3re pozostawa\xc5\x82y bierne a\xc5\xbc do chwili ataku, wzi\xc4\x99to w nich do niewoli prawie 40 tysi\xc4\x99cy w\xc5\x82oskich je\xc5\x84c\xc3\xb3w, 10 grudnia odbito Sidi Barrani- na tym zako\xc5\x84czy\xc5\x82a si\xc4\x99 ta faza operacji znana jako bitwa o Marmaryk\xc4\x99. Do 15 grudnia Brytyjczycy ca\xc5\x82kowicie wyparli W\xc5\x82och\xc3\xb3w z Egiptu bior\xc4\x85c kolejne kilkana\xc5\x9bcie tysi\xc4\x99cy je\xc5\x84c\xc3\xb3w mi\xc4\x99dzy Buq Buq a Sollum(\xc5\x82\xc4\x85cznie z poprzednimi walkami rozbito 5 dywizji w\xc5\x82oskich) i rozpocz\xc4\x99li po\xc5\x9bcig za wycofuj\xc4\x85cym si\xc4\x99 przeciwnikiem. Alianci wkroczyli do Cyrenajki, kieruj\xc4\x85c si\xc4\x99 na Bardi\xc4\x99, gdzie umacniali si\xc4\x99 W\xc5\x82osi oczekuj\xc4\x85c ataku.\n_START_SECTION_\nWyparcie W\xc5\x82och\xc3\xb3w z Cyrenajki\n_START_PARAGRAPH_\n3 stycznia rozpocz\xc4\x99to, atak na Bardi\xc4\x99, miasto opanowano szturmem po uprzednim przygotowaniu obl\xc4\x99\xc5\xbcniczym i bombardowaniu po kt\xc3\xb3rym podda\xc5\x82o si\xc4\x99 jego 45 tys.obro\xc5\x84c\xc3\xb3w 5 stycznia. Post\xc4\x99py brytyjskich wojsk doprowadzi\xc5\x82y do zablokowania Tobruku dzie\xc5\x84 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej. Obl\xc4\x99\xc5\xbcenie trwa\xc5\x82o od 7 do 22 stycznia - chwili upadku twierdzy w kt\xc3\xb3rej wzi\xc4\x99to 30 tys.je\xc5\x84c\xc3\xb3w i wiele materia\xc5\x82u wojennego zgromadzonego tam przez W\xc5\x82och\xc3\xb3w. Nast\xc4\x99pnie w \xc5\x9bmia\xc5\x82ym rajdzie 7 brytyjskiej dywizji pancernej(zredukowanej obecnie do jednostek szybkich) - po tym ataku nadano jej przydomek "szczur\xc3\xb3w pustyni"(Desert Rats) - w poprzek ca\xc5\x82ej Cyrenajki, trwaj\xc4\x85cym oko\xc5\x82o tygodnia, osi\xc4\x85gni\xc4\x99to brzeg Zatoki Wielkiej Syrty pod Beda Fomm (5 luty). Na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od niego dosz\xc5\x82o do spotkania, kt\xc3\xb3re mo\xc5\xbcna uzna\xc4\x87 za pierwsz\xc4\x85 bitw\xc4\x85 pancern\xc4\x85 w Afryce, mi\xc4\x99dzy wycofuj\xc4\x85cymi si\xc4\x99 z p\xc3\xb3\xc5\x82nocy i w pe\xc5\x82ni zaskoczonymi pojawieniem si\xc4\x99 w tym miejscu si\xc5\x82 brytyjskich - w\xc5\x82oskiej 60 dywizji piechoty, brygady pancernej ze 120 czo\xc5\x82gami oraz cz\xc4\x99\xc5\x9bci garnizonu z Benghazi, kt\xc3\xb3re po kr\xc3\xb3tkich walkach nast\xc4\x99pnego dnia skapitulowa\xc5\x82y oddaj\xc4\x85c ponad 20 tys.je\xc5\x84c\xc3\xb3w, ok.200 czo\xc5\x82g\xc3\xb3w i tyle samo dzia\xc5\x82. _NEWLINE_Do lutego ca\xc5\x82a Cyrenajka znalaz\xc5\x82a si\xc4\x99 w r\xc4\x99kach aliant\xc3\xb3w. Alianci opanowali wa\xc5\xbcne porty i forty: Tobruk, Bengazi, Fort Capuzzo, Bardi\xc4\x99. W ci\xc4\x85gu nieca\xc5\x82ego miesi\xc4\x85ca brytyjska armia przesz\xc5\x82a prawie 700 kilometr\xc3\xb3w(od Mersa Matruh do El Agheila), niszcz\xc4\x85c doszcz\xc4\x99tnie prawie ca\xc5\x82\xc4\x85 w\xc5\x82osk\xc4\x85 armi\xc4\x99 - licz\xc4\x85c\xc4\x85 ok.10 dywizji z kt\xc3\xb3rej wzi\xc4\x99to 130 tys. je\xc5\x84c\xc3\xb3w(pr\xc3\xb3cz zabitych w walkach i wycofanych wcze\xc5\x9bniej) oraz zdobyto(pr\xc3\xb3cz zniszczonych) 400 czo\xc5\x82g\xc3\xb3w i ponad tysi\xc4\x85c dzia\xc5\x82, kosztem w\xc5\x82asnych strat niespe\xc5\x82na 2 tys.ludzi(\xc5\x82\xc4\x85cznie zabitych i rannych) i znikomej ilo\xc5\x9bci czo\xc5\x82g\xc3\xb3w) - kt\xc3\xb3ra mia\xc5\x82a zdoby\xc4\x87 Egipt.\n_START_SECTION_\nPrzybycie Afrika Korps\n_START_PARAGRAPH_\nWobec fatalnej sytuacji W\xc5\x82och\xc3\xb3w, do Afryki przybywaj\xc4\x85 w lutym pierwsze niemieckie pododdzia\xc5\x82y. Ich dow\xc3\xb3dc\xc4\x85 zosta\xc5\x82 Erwin Rommel. 18 lutego dekretem Hitlera, oficjalnie zosta\xc5\x82y nazwane Deutsches Afrika Korps \xe2\x80\x93 Niemieckim Korpusem Afryka\xc5\x84skim. Ju\xc5\xbc kilkana\xc5\x9bcie godzin po przybyciu do Trypolisu ruszy\xc5\x82y na front, a 20 lutego stoczy\xc5\x82y pierwsza potyczk\xc4\x99 z Brytyjczykami pod Marsa al-Burajka niszcz\xc4\x85c 3 wozy bojowe. Rommel uderzy\xc5\x82 pe\xc5\x82nymi si\xc5\x82ami(w sk\xc5\x82adzie 3 dywizji - jednej niemieckiej i dw\xc3\xb3ch w\xc5\x82oskich) 31 marca w kierunku pocz\xc4\x85tkowo na Msus, a p\xc3\xb3\xc5\xbaniej Tobruk i Sollum. Po przej\xc5\x9bciu Cyrenajki pobi\xc5\x82 2 angielsk\xc4\x85 dywizj\xc4\x99 pancern\xc4\x85 i otoczy\xc5\x82 11 kwietnia resztki 9 australijskiej dywizji piechoty i 32 brygad\xc4\x99 z 7 dywizji pancernej w twierdzy Tobruk, kt\xc3\xb3rej garnizon zosta\xc5\x82 nast\xc4\x99pnie uzupe\xc5\x82niony (22 pa\xc5\xbadziernika) 70 australijsk\xc4\x85 dywizj\xc4\x85 piechoty, a pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci 9 dywizji odes\xc5\x82ane na ty\xc5\x82y. Po osi\xc4\x85gni\xc4\x99ciu w po\xc5\x82owie kwietnia skarpy pod Sollum, impet natarcia Rommla wyczerpa\xc5\x82 si\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nKoniec kampanii wschodnioafryka\xc5\x84skiej\n_START_PARAGRAPH_\nWzgl\xc4\x99dny spok\xc3\xb3j na tym obszarze panowa\xc5\x82 do pocz\xc4\x85tku 1941 r. W trakcie tych kilku miesi\xc4\x99cy Brytyjczycy zdo\xc5\x82ali zdecydowanie wzmocni\xc4\x87 swoje si\xc5\x82y w Afryce Wschodniej. Na pocz\xc4\x85tku stycznia 1941 roku posiadali ju\xc5\xbc w tym rejonie ok. 100 tys. \xc5\xbco\xc5\x82nierzy \xe2\x80\x93 dywizj\xc4\x99 po\xc5\x82udniowoafryka\xc5\x84sk\xc4\x85, 2 hinduskie, 2 afryka\xc5\x84skie, suda\xc5\x84sk\xc4\x85, brygad\xc4\x99 Wolnych Francuz\xc3\xb3w i kilka mniejszych jednostek. By\xc5\x82y to w zdecydowanej wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci oddzia\xc5\x82y weteran\xc3\xb3w o znacznie wi\xc4\x99kszych mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bciach bojowych ni\xc5\xbc jednostki w\xc5\x82oskie. Si\xc5\x82y te podzielono na dwa zgrupowania. Pierwszym, sk\xc5\x82adaj\xc4\x85cym si\xc4\x99 w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci z jednostek pochodz\xc4\x85cych z Indii dowodzi\xc5\x82 gen. William Platt. Dow\xc3\xb3dc\xc4\x85 drugiego, z\xc5\x82o\xc5\xbconego z jednostek afryka\xc5\x84skich, by\xc5\x82 gen. Alan Cunningham._NEWLINE_Jako pierwsze uderzy\xc5\x82o zgrupowanie gen. Williama Plata. Natarcie wyprowadzono z rejonu Kassali, a jego celem by\xc5\x82o stolica Erytrei, Asmara. W\xc5\x82osi bronili si\xc4\x99 nadspodziewanie dobrze \xe2\x80\x93 obron\xc4\x99 prze\xc5\x82amano dopiero po dw\xc3\xb3ch miesi\xc4\x85cach pod Keren (zob. bitwa pod Keren). P\xc3\xb3\xc5\x82nocne zgrupowanie wojsk w\xc5\x82oskich w Afryce Wschodniej zosta\xc5\x82o zniszczone lub zneutralizowane do 10 kwietnia 1941 roku._NEWLINE_Dowodz\xc4\x85cy po\xc5\x82udniowym zgrupowaniem gen. Cunningham zaatakowa\xc5\x82 na pocz\xc4\x85tku lutego. Celem natarcia by\xc5\x82o Mogadiszu i Addis Abeba. W\xc5\x82osi stawiali op\xc3\xb3r na linii rzeki D\xc5\xbcuba, jednak ich obrona nie by\xc5\x82a tak silna jak w Erytrei \xe2\x80\x93 miejscowe jednostki masowo przechodzi\xc5\x82y na stron\xc4\x99 brytyjsk\xc4\x85. 26 lutego W\xc5\x82osi, obawiaj\xc4\x85c si\xc4\x99 okr\xc4\x85\xc5\xbcenia w Somali Brytyjskim, wycofali z niego swoje wojska, zdecydowali si\xc4\x99 tak\xc5\xbce stawi\xc4\x87 op\xc3\xb3r si\xc5\x82om sojuszniczym na prze\xc5\x82\xc4\x99czy Marda. 21 marca Brytyjczycy sforsowali w\xc5\x82osk\xc4\x85 lini\xc4\x99 obrony, a 6 kwietnia zaj\xc4\x99li Addis Abeb\xc4\x99. Op\xc3\xb3r zorganizowanych oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w w\xc5\x82oskich w Afryce Wschodniej sko\xc5\x84czy\xc5\x82 si\xc4\x99 w maju 1941 roku wraz z kapitulacj\xc4\x85 pod Amba Alagi 18 tys. \xc5\xbco\xc5\x82nierzy dowodzonych przez ksi\xc4\x99cia Amadeusza d\xe2\x80\x99Aost\xc4\x99. Ostatni punkt w\xc5\x82oskiego oporu (rejon Gondaru) w podbitej w 1936 roku Abisynii pad\xc5\x82 jednak dopiero 27 listopada 1941 roku. Akt kapitulacji podpisa\xc5\x82 przed aliantami genera\xc5\x82 Guglielmo Nasi._NEWLINE_W trakcie walk w Afryce Wschodniej po raz kolejny uwidoczni\xc5\x82a si\xc4\x99 s\xc5\x82abo\xc5\x9b\xc4\x87 armii w\xc5\x82oskiej, wyposa\xc5\xbconej w przestarza\xc5\x82y sprz\xc4\x99t, opieraj\xc4\x85cej si\xc4\x99 w swoich dzia\xc5\x82aniach na niezdyscyplinowanych i \xc5\xbale wyszkolonych \xc5\xbco\xc5\x82nierzach rekrutowanych w\xc5\x9br\xc3\xb3d ludno\xc5\x9bci tubylczej.\n_START_SECTION_\nWy\xc5\x9bcig do Tunisu 1942\n_START_PARAGRAPH_\nWkr\xc3\xb3tce alianci zacz\xc4\x99li kierowa\xc4\x87 coraz wi\xc4\x99cej swoich oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w na odcinek frontu w Tunezji. Tunezja zosta\xc5\x82a jednak wcze\xc5\x9bniej zaj\xc4\x99ta przez pa\xc5\x84stwa Osi, w czego efekcie alianckie konwoje z posi\xc5\x82kami zd\xc4\x85\xc5\xbcaj\xc4\x85ce do port\xc3\xb3w algierskich by\xc5\x82y cz\xc4\x99sto atakowane przez lotnictwo Osi operuj\xc4\x85ce z baz tunezyjskich. Pop\xc5\x82och budzi\xc5\x82y zw\xc5\x82aszcza niemieckie bombowce nurkuj\xc4\x85ce Junkers Ju 87 Stuka. W listopadzie i grudniu 1942 dosz\xc5\x82o do pierwszych walk w Tunezji, jednak si\xc5\x82y os\xc5\x82aniaj\xc4\x85ce odwr\xc3\xb3t Rommla powstrzyma\xc5\x82y wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 atak\xc3\xb3w aliant\xc3\xb3w. Tunisu nie uda\xc5\x82o si\xc4\x99 zaj\xc4\x85\xc4\x87 w 1942, za\xc5\x9b Niemcy d\xc4\x85\xc5\xbcyli do zachowania swoich dotychczasowych pozycji w Tunezji. Walki toczy\xc5\x82y si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w Medjez El Bab, Tebourbie i Beji.\n_START_SECTION_\nWalki w Tunezji\n_START_PARAGRAPH_\nNa pocz\xc4\x85tku 1943 roku oddzia\xc5\x82y alianckie wkroczy\xc5\x82y do Tunezji. Niestety Amerykanie nieumiej\xc4\x99tnie dowodzeni (przez dow\xc3\xb3dc\xc4\x99 II Korpusu gen. Fredendalla kt\xc3\xb3rego zast\xc4\x85pi\xc5\x82 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej otoczony legend\xc4\x85 gen. George S.Patton) a tak\xc5\xbce dysponuj\xc4\x85c niedo\xc5\x9bwiadczonymi oddzia\xc5\x82ami nie osi\xc4\x85gn\xc4\x99li pocz\xc4\x85tkowo wiele._NEWLINE_Si\xc5\x82y niemiecko-w\xc5\x82oskie (w tym cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 niemieckiej 5 Armii Pancernej) dowodzone przez Rommla przeprowadzi\xc5\x82y ostatni\xc4\x85 (luty 1943) w Afryce ofensyw\xc4\x99 znan\xc4\x85 jako bitwa na prze\xc5\x82\xc4\x99czy Kasserine. Mimo ogromnych strat ameryka\xc5\x84skiego sprz\xc4\x99tu (ponad 300 czo\xc5\x82g\xc3\xb3w) i ludzi (kilka tysi\xc4\x99cy), Niemcom nie uda\xc5\x82o si\xc4\x99 ostatecznie przerwa\xc4\x87 frontu i wobec narastaj\xc4\x85cego oporu musieli zrezygnowa\xc4\x87 z dalszego natarcia, po czym wycofali si\xc4\x99 na p\xc3\xb3\xc5\x82noc, w kierunku Tunisu. Natomiast Anglicy osi\xc4\x85gaj\xc4\x85c w lutym 1943 od po\xc5\x82udnia granic\xc4\x99 z Tunezj\xc4\x85 zostali tym samym zmuszeni rozci\xc4\x85gn\xc4\x85\xc4\x87 swe linie zaopatrzeniowe a tak\xc5\xbce napotkali silnie umocnion\xc4\x85 lini\xc4\x99 Mareth o kt\xc3\xb3r\xc4\x85 toczy\xc5\x82y si\xc4\x99 zaci\xc4\x99te walki do ko\xc5\x84ca marca. Przewiduj\xc4\x85c zbli\xc5\xbcaj\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 kl\xc4\x99sk\xc4\x99 w Afryce, a tak\xc5\xbce maj\xc4\x85c na uwadze coraz bardziej zagro\xc5\xbcone (przez marynark\xc4\x99 i lotnictwo alianckie) linie komunikacyjne, niemieckie dow\xc3\xb3dztwo postanowi\xc5\x82o odwo\xc5\x82a\xc4\x87 Rommla z funkcji dow\xc3\xb3dcy Afrika Korps po czym wyjecha\xc5\x82 on do Niemiec.\n_START_SECTION_\nKoniec walk w Afryce\n_START_PARAGRAPH_\nOstateczny atak na si\xc5\x82y Osi w Tunezji przeprowadzono pod kryptonimem Vulcan 6 maja 1943 roku. Uderzono na ostatnie punkty oporu: Bizert\xc4\x99, p\xc3\xb3\xc5\x82wysep Cap Bon oraz Tunis. Operacja Vulcan wspomaga\xc5\x82a operacja Retribution \xe2\x80\x93 marynarka i lotnictwo aliant\xc3\xb3w atakowa\xc5\x82y niemieckie konwoje z uciekaj\xc4\x85cymi do W\xc5\x82och \xc5\xbco\xc5\x82nierzami. W czasie Retributon Alianci pojmali 897 ludzi, tylko 653 Niemcom uda\xc5\x82o si\xc4\x99 dotrze\xc4\x87 do W\xc5\x82och. Nieznana jest liczba tych, kt\xc3\xb3rzy uton\xc4\x99li._NEWLINE_Resztki si\xc5\x82 Osi skapitulowa\xc5\x82y 13 maja 1943. Do niewoli dosta\xc5\x82o si\xc4\x99 wtedy ponad 275 tysi\xc4\x99cy W\xc5\x82och\xc3\xb3w i Niemc\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nSkutki\n_START_PARAGRAPH_\nDzi\xc4\x99ki zwyci\xc4\x99stwu aliant\xc3\xb3w powa\xc5\xbcnie os\xc5\x82abiono W\xc5\x82ochy. Benito Mussolini straci\xc5\x82 poparcie dla swoich decyzji w wojsku i w\xc5\x82oskim spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwie. By\xc5\x82 to pierwszy front, na kt\xc3\xb3rym przegrali Niemcy. Alianci znacznie zwi\xc4\x99kszyli kontrol\xc4\x99 nad Morzem \xc5\x9ar\xc3\xb3dziemnym. Dzi\xc4\x99ki temu mo\xc5\xbcliwe sta\xc5\x82o si\xc4\x99 przeprowadzenie inwazji na W\xc5\x82ochy. Rozpocz\xc4\x99to j\xc4\x85 operacj\xc4\x85 Husky (l\xc4\x85dowanie na Sycylii) 10 lipca 1943 roku.'