b'\n_START_ARTICLE_\nNikita Chruszczow\n_START_SECTION_\nWczesne \xc5\xbcycie\n_START_PARAGRAPH_\nUrodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 15 kwietnia 1894 roku w Kalinowce, wsi znajduj\xc4\x85cej si\xc4\x99 w rosyjskim obwodzie kurskim w pobli\xc5\xbcu obecnej granicy z Ukrain\xc4\x85. Jego rodzice, Siergiej Chruszczow i Ksenia Chruszczowa byli z pochodzenia biednymi rosyjskimi ch\xc5\x82opami. Nikita mia\xc5\x82 m\xc5\x82odsz\xc4\x85 o dwa lata siostr\xc4\x99 Irin\xc4\x99. Siergiej by\xc5\x82 zatrudniony w kilku miejscach na terenie Donbasu we wschodniej Ukrainie, pracuj\xc4\x85c jako kolejarz, g\xc3\xb3rnik i robotnik w cegielni. Jako \xc5\xbce p\xc5\x82ace w Donbasie by\xc5\x82y o wiele wy\xc5\xbcsze ni\xc5\xbc w regionie Kurska, Siergiej opu\xc5\x9bci\xc5\x82 rodzin\xc4\x99 w Kalinowce, wracaj\xc4\x85c tam tylko wtedy, gdy zarobi\xc5\x82 wystarczaj\xc4\x85co du\xc5\xbco pieni\xc4\x99dzy._NEWLINE_Kalinowka by\xc5\x82a typow\xc4\x85 ch\xc5\x82opsk\xc4\x85 wsi\xc4\x85. Nauczycielka Chruszczowa, Lidia Szewczenko, stwierdzi\xc5\x82a p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, \xc5\xbce nigdy nie widzia\xc5\x82a wioski biedniejszej od tej osady. Nikita pracowa\xc5\x82 na roli od dziecka. Przez kilka lat ucz\xc4\x99szcza\xc5\x82 do szko\xc5\x82y podstawowej, najpierw do szko\xc5\x82y parafialnej, nast\xc4\x99pnie w szkole pa\xc5\x84stwowej pod okiem Szewczenki. W swoich wspomnieniach Chruszczow zapami\xc4\x99ta\xc5\x82 Szewczenko jako wolnomy\xc5\x9blicielk\xc4\x99, kt\xc3\xb3ra irytowa\xc5\x82a okolicznych ch\xc5\x82op\xc3\xb3w nieuczestniczeniem w nabo\xc5\xbce\xc5\x84stwach ko\xc5\x9bcielnych, a jej brat przekaza\xc5\x82 ch\xc5\x82opcu ksi\xc4\x85\xc5\xbcki, kt\xc3\xb3re zosta\xc5\x82y zakazane przez rz\xc4\x85d carski. Nauczycielka wywiera\xc5\x82a na Nikit\xc4\x99 du\xc5\xbcy wp\xc5\x82yw. Chcia\xc5\x82a przekona\xc4\x87 go do dalszej edukacji, jednak warunki finansowe rodziny Chruszczow\xc3\xb3w na to nie pozwala\xc5\x82y._NEWLINE_W 1908 roku Siergiej Chruszczow przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 si\xc4\x99 do miasta Juzowka w Donbasie. Czternastoletni Nikita do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 do ojca wraz z matk\xc4\x85 i siostr\xc4\x85 rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej. Juzowka, kt\xc3\xb3ra w 1924 roku zosta\xc5\x82a przemianowana na Stalino, a w 1961 na Donieck, znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 w samym sercu jednego z najbardziej uprzemys\xc5\x82owionych obszar\xc3\xb3w Imperium Rosyjskiego. Ch\xc5\x82opiec rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 prac\xc4\x99 w kilku r\xc3\xb3\xc5\xbcnych miejscach, po czym zosta\xc5\x82 wys\xc5\x82any przez rodzic\xc3\xb3w do fabryki. Pocz\xc4\x85tkowo zosta\xc5\x82 przyj\xc4\x99ty na praktykanta, po zako\xc5\x84czeniu praktyki zatrudniono go na sta\xc5\x82e jako robotnika. Po utracie pracy przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 si\xc4\x99 do innego zak\xc5\x82adu pracy, gdzie obj\xc4\x85\xc5\x82 stanowisko montera podziemnych urz\xc4\x85dze\xc5\x84 \xe2\x80\x93 \xc5\x9blusarza w pobliskiej kopalni w Ruczenkowej. W trakcie tej pracy w\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 si\xc4\x99 w prowadzenie zbi\xc3\xb3rki pieni\xc4\x99dzy dla rodzin ofiar masakry strajkuj\xc4\x85cych g\xc3\xb3rnik\xc3\xb3w kopalni Lena na Syberii. W kopalni pracowa\xc5\x82 wraz z ojcem, kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82 organizatorem zwi\xc4\x85zku zawodowego. Siergiej kolportowa\xc5\x82 w\xc5\x9br\xc3\xb3d g\xc3\xb3rnik\xc3\xb3w oraz organizowa\xc5\x82 odczyty pisma \xe2\x80\x9ePrawda\xe2\x80\x9d. Etap pracy w kopalni nie by\xc5\x82 dla Nikity dobrym okresem. Sam p\xc3\xb3\xc5\xbaniej twierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce rozwa\xc5\xbca\xc5\x82 w\xc3\xb3wczas emigracj\xc4\x99 do Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych celem znalezienia lepiej p\xc5\x82atnej pracy._NEWLINE_Jako wykwalifikowany pracownik zosta\xc5\x82 zwolniony z obowi\xc4\x85zku s\xc5\x82u\xc5\xbcby wojskowej w trakcie I wojny \xc5\x9bwiatowej. Zamiast tego zosta\xc5\x82 zatrudniony w warsztacie obs\xc5\x82uguj\xc4\x85cym dziesi\xc4\x99\xc4\x87 kopal\xc5\x84. By\xc5\x82 zaanga\xc5\xbcowany w kilka strajk\xc3\xb3w zorganizowanych celem wywalczenia wy\xc5\xbcszych p\xc5\x82ac, lepszych warunk\xc3\xb3w pracy i zako\xc5\x84czenia wojny. W 1914 roku o\xc5\xbceni\xc5\x82 si\xc4\x99 z Jefrosini\xc4\x85 Pisarew\xc4\x85, c\xc3\xb3rk\xc4\x85 operatora windy w kopalni, w kt\xc3\xb3rej pracowa\xc5\x82. W 1915 roku urodzi\xc5\x82a si\xc4\x99 im c\xc3\xb3rka, Julia, a w 1917 roku syn, Leonid._NEWLINE_Po abdykacji cara Miko\xc5\x82aja II w 1917 roku, nowy Rz\xc4\x85d Tymczasowy Rosji w Piotrogrodzie mia\xc5\x82 w Donbasie niewielki wp\xc5\x82yw. Chruszczow zosta\xc5\x82 wybrany do rady pracowniczej (lub sowietu) kopalni w Ruczenkowie a w maju 1917 roku zosta\xc5\x82 jej przewodnicz\xc4\x85cym. W pierwszym okresie wojny domowej mi\xc4\x99dzy bolszewikami a bia\xc5\x82ymi nie opowiedzia\xc5\x82 si\xc4\x99 po \xc5\xbcadnej ze strony - jego pogl\xc4\x85dy by\xc5\x82y w\xc3\xb3wczas bli\xc5\xbcsze mienszewikom, kt\xc3\xb3rzy za priorytet uwa\xc5\xbcali post\xc4\x99p gospodarczy, a nie przej\xc4\x99cie w\xc5\x82adzy, co by\xc5\x82o g\xc5\x82\xc3\xb3wnym celem bolszewik\xc3\xb3w. Jak sam przyznaje, ze wzgl\xc4\x99du na mnogo\xc5\x9b\xc4\x87 grup bior\xc4\x85cych udzia\xc5\x82u w wojnie, nie m\xc3\xb3g\xc5\x82 zdecydowa\xc4\x87 si\xc4\x99, kt\xc3\xb3ra z nich mu odpowiada._NEWLINE_W marcu 1918 roku, gdy rz\xc4\x85d bolszewicki zawar\xc5\x82 oddzielny pok\xc3\xb3j z pa\xc5\x84stwami centralnymi, Niemcy zaj\xc4\x99li Donbas a Chruszczow uciek\xc5\x82 do Kalinowki. Pod koniec 1918 roku lub na pocz\xc4\x85tku 1919 zosta\xc5\x82 zmobilizowany do Armii Czerwonej, gdzie przydzielono mu stanowisko komisarza politycznego. Niedawno wprowadzony stopie\xc5\x84 komisarza politycznego by\xc5\x82 na og\xc3\xb3\xc5\x82 przydzielony dzia\xc5\x82aczom robotniczym, a jego zadaniem by\xc5\x82o indoktrynowanie rekrut\xc3\xb3w w ideologii bolszewickiej oraz zwi\xc4\x99kszanie morale i gotowo\xc5\x9bci bojowej wojska. W ramach szkolenia wojskowego przeszed\xc5\x82 dwumiesi\xc4\x99czny kurs polityczny. Wielokrotnie bra\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w bezpo\xc5\x9brednich starciach. Po zdemobilizowaniu zosta\xc5\x82 przypisany jako komisarz do brygady pracy w Donbasie, gdzie on i jego ludzie \xc5\xbcyli w ci\xc4\x99\xc5\xbckich warunkach. D\xc5\x82ugotrwa\xc5\x82a wojna spowodowa\xc5\x82a rozleg\xc5\x82e zniszczenia i kl\xc4\x99sk\xc4\x99 g\xc5\x82odu. Jedn\xc4\x85 z jego ofiar by\xc5\x82a \xc5\xbcona Chruszczowa, kt\xc3\xb3ra zmar\xc5\x82a na tyfus w Kalinowce w trakcie pe\xc5\x82nienia s\xc5\x82u\xc5\xbcby wojskowej przez Nikit\xc4\x99. Komisarz wzi\xc4\x85\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w pogrzebie i wierny swoim ateistycznym pogl\xc4\x85dom odm\xc3\xb3wi\xc5\x82 przej\xc5\x9bcia z trumn\xc4\x85 \xc5\xbcony do lokalnego ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a, kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82 jedyn\xc4\x85 drog\xc4\x85 na cmentarz. Zamiast tego zszokowa\xc5\x82 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w wsi przechodz\xc4\x85c na cmentarz przez p\xc5\x82ot wymijaj\xc4\x85c w ten spos\xc3\xb3b obiekt sakralny.\n_START_SECTION_\nLata w Donbasie\n_START_PARAGRAPH_\nDzi\xc4\x99ki pomocy starego znajomego, w 1921 roku zosta\xc5\x82 przydzielony jako asystent dyrektora do spraw politycznych do kopalni, w kt\xc3\xb3rej wcze\xc5\x9bniej pracowa\xc5\x82. Po\xc5\x9br\xc3\xb3d kilku innych dzia\xc5\x82aczy bolszewickich mog\xc4\x85cych pochwali\xc4\x87 si\xc4\x99 podobnym do\xc5\x9bwiadczeniem \xe2\x80\x93 Chruszczow cieszy\xc5\x82 si\xc4\x99 najwi\xc4\x99kszym zaufaniem. Prac\xc4\x99 otrzyma\xc5\x82 bowiem w czasie, gdy W\xc5\x82odzimierz Lenin wdro\xc5\xbcy\xc5\x82 rynkow\xc4\x85 Now\xc4\x85 Polityk\xc4\x99 Ekonomiczn\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra przez wielu bolszewik\xc3\xb3w uznana zosta\xc5\x82a za ideologiczn\xc4\x85 wolt\xc4\x99. Chruszczow odpowiedzialny za sprawy polityczne zaanga\xc5\xbcowa\xc5\x82 si\xc4\x99 w zarz\xc4\x85dzanie kopalni, og\xc3\xb3lnie przyczyniaj\xc4\x85c si\xc4\x99 do wznowienia pe\xc5\x82nej produkcji po latach wojny._NEWLINE_Chruszczow by\xc5\x82 na tyle skuteczny, \xc5\xbce w po\xc5\x82owie 1922 roku zaproponowano mu dyrekcj\xc4\x99 w pobliskiej kopalni Pastuchow. Odrzuci\xc5\x82 jednak ofert\xc4\x99 staraj\xc4\x85c si\xc4\x99 zapisa\xc4\x87 do nowo powsta\xc5\x82ej uczelni technicznej w Juzowce (wbrew planom jego prze\xc5\x82o\xc5\xbconych). Przed rozpocz\xc4\x99ciem studi\xc3\xb3w uko\xc5\x84czy\xc5\x82 szkol\xc4\x99 \xc5\x9bredni\xc4\x85 i jednocze\xc5\x9bnie kontynuowa\xc5\x82 prac\xc4\x99 w kopalni. Jako student zaanga\xc5\xbcowa\xc5\x82 si\xc4\x99 w dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 radzieckiej partii komunistycznej. Zosta\xc5\x82 cz\xc5\x82onkiem prezydium komitetu partyjnego miasta Stalino. Na kr\xc3\xb3tko do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 do frakcji zwolennik\xc3\xb3w Lwa Trockiego (trockizm), opowiadaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 za demokracj\xc4\x85 wewn\xc4\x85trzpartyjn\xc4\x85, a tym samym znajduj\xc4\x85c si\xc4\x99 w opozycji wobec J\xc3\xb3zefa Stalina._NEWLINE_W 1922 roku Chruszczow pozna\xc5\x82 i po\xc5\x9blubi\xc5\x82 swoj\xc4\x85 drug\xc4\x85 \xc5\xbcon\xc4\x85, Marusi\xc4\x99, kt\xc3\xb3rej nazwisko panie\xc5\x84skie nie jest znane. Szybko si\xc4\x99 rozstali. Chruszczow pom\xc3\xb3g\xc5\x82 jednak by\xc5\x82ej \xc5\xbconie w p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych latach, zw\xc5\x82aszcza gdy c\xc3\xb3rka Marusi powa\xc5\xbcnie zachorowa\xc5\x82a. Wkr\xc3\xb3tce po tym zwi\xc4\x85zku pozna\xc5\x82 Nin\xc4\x99 Pietrown\xc4\x85 Kucharczuk. Nina by\xc5\x82a dobrze wykszta\xc5\x82con\xc4\x85 dzia\xc5\x82aczk\xc4\x85 partii z rodziny ukrai\xc5\x84skich ch\xc5\x82op\xc3\xb3w. Mieszkali ze sob\xc4\x85 do ko\xc5\x84ca \xc5\xbcycia, lecz pobrali si\xc4\x99 oficjalnie dopiero w 1965 roku. Mieli razem tr\xc3\xb3jk\xc4\x99 dzieci: c\xc3\xb3rk\xc4\x99 Rad\xc4\x99, urodzon\xc4\x85 w 1929 roku, syna Siergieja Chruszczowa w 1935 i c\xc3\xb3rk\xc4\x99 Elen\xc4\x99 w 1937. Poza tym mia\xc5\x82 z pierwszego ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwa c\xc3\xb3rk\xc4\x99 Juli\xc4\x99 i  syna Leonida, kt\xc3\xb3rego c\xc3\xb3rk\xc4\x99 Juli\xc4\x99 adoptowa\xc5\x82._NEWLINE_W po\xc5\x82owie 1925 roku zosta\xc5\x82 mianowany sekretarzem partii w raikomie Petrowo-Mari\xc5\x84sk w pobli\xc5\xbcu Stalino, a pod koniec roku zosta\xc5\x82 wybrany delegatem bez prawa g\xc5\x82osowania na XIV Kongres Komunistycznej Partii ZSRR w Moskwie.\n_START_SECTION_\nProtegowany Kaganowicza\n_START_PARAGRAPH_\nChruszczow \xc5\x81azara Kaganowicza pozna\xc5\x82 ju\xc5\xbc w roku 1917. W 1925 roku Kaganowicz zosta\xc5\x82 przewodnicz\xc4\x85cym partii na Ukrainie a Chruszczow zosta\xc5\x82 obj\xc4\x99ty jego patronatem, dzi\xc4\x99ki czemu szybko awansowa\xc5\x82. Pod koniec 1926 roku zosta\xc5\x82 mianowany zast\xc4\x99pc\xc4\x85 przewodnicz\xc4\x85cego aparatu partyjnego w Stalinie. W ci\xc4\x85gu dziewi\xc4\x99ciu miesi\xc4\x99cy jego prze\xc5\x82o\xc5\xbcony, Konstantyn Mojsejenko zosta\xc5\x82 odwo\xc5\x82any, co wed\xc5\x82ug niekt\xc3\xb3rych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 by\xc5\x82o wynikiem dzia\xc5\x82a\xc5\x84 Chruszczowa. Kaganowicz przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 po tym Chruszczowa do pracy w Charkowie, b\xc4\x99d\xc4\x85cym w\xc3\xb3wczas stolic\xc4\x85 Ukrai\xc5\x84skiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Tu obj\xc4\x85\xc5\x82 funkcj\xc4\x99 szefa Wydzia\xc5\x82u Organizacyjnego Komitetu Centralnego Partii Ukrainy. W 1928 zosta\xc5\x82 trafi\xc5\x82 do Kijowa, gdzie zosta\xc5\x82 zast\xc4\x99pc\xc4\x85 przewodnicz\xc4\x85cego tamtejszej struktury partyjnej. _NEWLINE_W 1929 roku zdecydowa\xc5\x82 si\xc4\x99 na kontynuacj\xc4\x99 nauki. Kaganowicz wys\xc5\x82a\xc5\x82 go do Moskwy, gdzie trafi\xc5\x82 on do Stalinowskiej Akademii Przemys\xc5\x82owej. Cho\xc4\x87 nie uko\xc5\x84czy\xc5\x82 tam studi\xc3\xb3w, jego kariera w partii rozwija\xc5\x82a si\xc4\x99. Gdy tamtejsza kom\xc3\xb3rka partyjna zosta\xc5\x82a zaatakowana w \xe2\x80\x9ePrawdzie\xe2\x80\x9d za tolerowanie zbyt du\xc5\xbcej liczby \xe2\x80\x9eprawicowc\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d we w\xc5\x82asnych strukturach, Chruszczow wykorzysta\xc5\x82 ten kryzys do wzmocnienia swoich wp\xc5\x82yw\xc3\xb3w obejmuj\xc4\x85c funkcj\xc4\x99 sekretarza organizacji partyjnej na uczelni. Jako sekretarz wykluczy\xc5\x82 z partii prawicowych cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w. Z czasem zosta\xc5\x82 liderem partii w dzielnicy Bauman, gdzie znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 uczelnia, a nast\xc4\x99pnie w najwi\xc4\x99kszej i najwa\xc5\xbcniejszej dzielnicy miasta. W 1932 roku zosta\xc5\x82 zast\xc4\x99pc\xc4\x85 sekretarza partii w Moskwie. W 1934 roku zosta\xc5\x82 jej sekretarzem i cz\xc5\x82onkiem Komitetu Centralnego partii._NEWLINE_Sam Chruszczow m\xc3\xb3wi\xc5\x82 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, \xc5\xbce w tym czasie zyska\xc5\x82 sobie sympati\xc4\x99 samego Stalina dzi\xc4\x99ki przyja\xc5\xbani z jego \xc5\xbcon\xc4\x85 Nadie\xc5\xbcd\xc4\x85 Alli\xc5\x82ujew\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra uczy\xc5\x82a si\xc4\x99 w tej samej uczelni. Historycy bagatelizuj\xc4\x85 jednak tak\xc4\x85 mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 przypominaj\xc4\x85c, \xc5\xbce Chruszczow by\xc5\x82 jeszcze zbyt nisko ulokowany w hierarchii partyjnej._NEWLINE_B\xc4\x99d\xc4\x85c sekretarzem partii w Moskwie, nadzorowa\xc5\x82 budow\xc4\x99 moskiewskiego metra i wzi\xc4\x85\xc5\x82 bezpo\xc5\x9bredni udzia\xc5\x82 w jego konstruowaniu. Za uruchomienie metra w 1935 roku otrzyma\xc5\x82 Order Lenina. W tym samym roku zosta\xc5\x82 awansowany do stopnia pierwszego sekretarza KC Okr\xc4\x99gu Moskiewskiego, a wi\xc4\x99c ca\xc5\x82ego obwodu moskiewskiego licz\xc4\x85cego wtedy 11 milion\xc3\xb3w mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nOkres stalinizacji\n_START_PARAGRAPH_\nW 1932 roku zosta\xc5\x82 dostrze\xc5\xbcony przez Stalina i spotka\xc5\x82 si\xc4\x99 z nim w jego daczy. Przyw\xc3\xb3dca polubi\xc5\x82 m\xc5\x82odego dzia\xc5\x82acza, co wp\xc5\x82yn\xc4\x99\xc5\x82o na jego awans. Tak\xc5\xbce Chruszczow zosta\xc5\x82 zwolennikiem Stalina w rozgrywkach mi\xc4\x99dzypartyjnych, krytykuj\xc4\x85c trockist\xc3\xb3w i zwolennik\xc3\xb3w Grigorija Zinowjewa. W przeciwie\xc5\x84stwie do du\xc5\xbcej cz\xc4\x99\xc5\x9bci moskiewskich przyw\xc3\xb3dc\xc3\xb3w partyjnych prze\xc5\xbcy\xc5\x82 okres Wielkiej Czystki. Mimo tego stale obawia\xc5\x82 si\xc4\x99 o swoje \xc5\xbcycie ze wzgl\xc4\x99du na dawny romans z trockizmem, do czego zreszt\xc4\x85 przyzna\xc5\x82 si\xc4\x99 w 1937 roku Kaganowiczowi. Kaganowicz wywalczy\xc5\x82 u Stalina ochron\xc4\x99 dla Chruszczowa, a ten przyzna\xc5\x82 si\xc4\x99 do tego epizodu w swoim \xc5\xbcyciu na konferencji partyjnej, co pozwoli\xc5\x82o mu uratowa\xc4\x87 karier\xc4\x99._NEWLINE_Pod koniec 1937 roku, Stalin mianowa\xc5\x82 Chruszczowa szefem partii komunistycznej na Ukrainie. W tym celu Chruszczow opu\xc5\x9bci\xc5\x82 Moskw\xc4\x99 i przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 si\xc4\x99 do Kijowa, kt\xc3\xb3ry w styczniu 1938 roku ponownie sta\xc5\x82 si\xc4\x99 stolic\xc4\x85 Ukrainy. W styczniu 1938 roku zosta\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc cz\xc5\x82onkiem-kandydatem Politbiura. W marcu 1939 roku mianowany zosta\xc5\x82 pe\xc5\x82nym cz\xc5\x82onkiem tego organu.\n_START_SECTION_\nZachodnia Ukraina\n_START_PARAGRAPH_\nGdy 17 wrze\xc5\x9bnia Armia Czerwona zgodnie z ustaleniami paktu Ribbentrop-Mo\xc5\x82otow zaatakowa\xc5\x82a wschodni\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Polski, Chruszczow, w towarzystwie \xc5\xbco\xc5\x82nierzy radzieckich, przyby\xc5\x82 na zaj\xc4\x99te tereny polskie, zamieszkiwane w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci przez etnicznych Ukrai\xc5\x84c\xc3\xb3w. Wielu z nich powita\xc5\x82o inwazj\xc4\x99 ZSRR jako nadziej\xc4\x99 na uzyskanie suwerenno\xc5\x9bci. Rol\xc4\x85 Chruszczowa w tym regionie by\xc5\x82o zapewnienie wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci dla przy\xc5\x82\xc4\x85czenia si\xc4\x99 do ZSRR w planowanych wyborach. Wybory wskutek du\xc5\xbcej akcji propagandowej oraz licznych oszustw wyborczych przynios\xc5\x82y Sowietom sukces i jednog\xc5\x82o\xc5\x9bne w\xc5\x82\xc4\x85czenie tych obszar\xc3\xb3w do ZSRR. 1 listopada 1939 roku Zachodnia Ukraina sta\xc5\x82a si\xc4\x99 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 Ukrai\xc5\x84skiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Chruszczow obsadzi\xc5\x82 organizacje na zaj\xc4\x99tych obszarach g\xc5\x82\xc3\xb3wnie Ukrai\xc5\x84cami ze wschodu kraju, co przyczyni\xc5\x82o si\xc4\x99 do wyobcowania miejscowych zachodnich Ukrai\xc5\x84c\xc3\xb3w. Du\xc5\xbc\xc4\x85 przeszkod\xc4\x85 dla osi\xc4\x85gni\xc4\x99cia jedno\xc5\x9bci na Ukrainie by\xc5\x82a te\xc5\xbc konfiskata ziemi i w\xc5\x82\xc4\x85czenie ich do ko\xc5\x82choz\xc3\xb3w wbrew oczekiwaniom ch\xc5\x82opstwa na przyznanie im przez nowy rz\xc4\x85d ziemi na w\xc5\x82asno\xc5\x9b\xc4\x87.\n_START_SECTION_\nWojna z Niemcami\n_START_PARAGRAPH_\nKiedy hitlerowskie Niemcy napad\xc5\x82y na ZSRR w czerwcu 1941 roku, Chruszczow znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 w Kijowie. Po inwazji, Stalin mianowa\xc5\x82 go komisarzem politycznym. Chruszczow s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 na wielu frontach jako po\xc5\x9brednik mi\xc4\x99dzy miejscowymi dow\xc3\xb3dcami wojskowymi i przyw\xc3\xb3dcami politycznymi w Moskwie. Po przegranej przez ZSRR bitwie o Kij\xc3\xb3w uda\xc5\x82o mu si\xc4\x99 wycofa\xc4\x87 z otoczonego miasta. W trakcie starcia o ukrai\xc5\x84sk\xc4\x85 stolic\xc4\x99, wraz z marsza\xc5\x82kiem Siemionem Budionnym, bezskutecznie apelowa\xc5\x82 do Stalina o wcze\xc5\x9bniejsz\xc4\x85 ewakuacj\xc4\x99 ludzi z miasta, co zosta\xc5\x82o przez radzieckiego przyw\xc3\xb3dc\xc4\x99 zignorowane. Biografowie Chruszczowa uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85, \xc5\xbce podczas tej bitwy Chruszczow prze\xc5\xbcy\xc5\x82 du\xc5\xbcy wstrz\xc4\x85s i polityczne otrze\xc5\xbawienie, co wp\xc5\x82yn\xc4\x99\xc5\x82o na jego negatywne nastawienie do osoby Stalina._NEWLINE_W 1942 roku trafi\xc5\x82 na front po\xc5\x82udniowo-zachodni, gdzie wraz z Siemionem Timoszenk\xc4\x85 zaproponowa\xc5\x82 organizacj\xc4\x99 ogromnej kontrofensywy w rejonie Charkowa. Stalin zatwierdzi\xc5\x82 tylko cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 ich planu, wysy\xc5\x82aj\xc4\x85c do ofensywy 640 tysi\xc4\x99cy \xc5\xbco\xc5\x82nierzy. Uderzenie rozpocz\xc4\x99te 12 maja 1942 roku zaowocowa\xc5\x82o na pocz\xc4\x85tku sukcesem. Jednak wraz z up\xc5\x82ywem czasu nacieraj\xc4\x85ce dywizje Armii Czerwonej zosta\xc5\x82y otoczone przez Niemc\xc3\xb3w. W rezultacie oddzia\xc5\x82y radzieckie odnios\xc5\x82y powa\xc5\xbcne straty, a wielu  \xc5\xbco\xc5\x82nierzy pojmano do niewoli. Stalin niezadowolony z wynik\xc3\xb3w operacji zdegradowa\xc5\x82 Timoszenk\xc4\x99 i karnie przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 Chruszczowa do Moskwy. Cho\xc4\x87 Stalin napomkn\xc4\x85\xc5\x82 o ch\xc4\x99ci aresztowania i egzekucji Chruszczowa, pozwoli\xc5\x82 mu powr\xc3\xb3ci\xc4\x87 na front i wys\xc5\x82a\xc5\x82 go jako komisarza do Stalingradu. Na Front Stalingradzki dotar\xc5\x82 w sierpniu 1942 roku, wkr\xc3\xb3tce po rozpocz\xc4\x99ciu bitwy o miasto. Jego rola w obronie Stalingradu by\xc5\x82a niewielka, gdy\xc5\xbc decyduj\xc4\x85c\xc4\x85 rol\xc4\x99 w dowodzeniu garnizonem miasta dzier\xc5\xbcy\xc5\x82 genera\xc5\x82 Wasilij Czujkow. Jako komisarz pozostawa\xc5\x82 w Stalingradzie przez wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 walk i co najmniej raz nieomal nie poleg\xc5\x82. Przed rozpocz\xc4\x99ciem zwyci\xc4\x99skiej dla ZSRR operacji Uran, kt\xc3\xb3rej celem by\xc5\x82o oswobodzenie miasta, sp\xc4\x99dzi\xc5\x82 wiele czasu na sprawdzaniu morale i gotowo\xc5\x9bci wojsk oraz przegl\xc4\x85dzie niemieckich je\xc5\x84c\xc3\xb3w i rekrutacji niekt\xc3\xb3rych z nich w celach propagandowych._NEWLINE_Operacja Uran zmusi\xc5\x82a Niemc\xc3\xb3w do odwrotu spod Stalingradu, a Chruszczow trafi\xc5\x82 na inne fronty. W lipcu 1943 roku zosta\xc5\x82 w\xc5\x82\xc4\x85czony do wojsk radzieckich walcz\xc4\x85cych w bitwie na \xc5\x81uku Kurskim. Bitwa by\xc5\x82a du\xc5\xbcym sukcesem ZSRR i ostatni\xc4\x85 wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 niemieck\xc4\x85 ofensyw\xc4\x85 na terenie Zwi\xc4\x85zku Radzieckiego. Sam Chruszczow twierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce wiedzia\xc5\x82 o oddzia\xc5\x82ach niemieckich zmierzaj\xc4\x85cych w kierunku Kurska po tym, gdy osobi\xc5\x9bcie przes\xc5\x82uchiwa\xc5\x82 dezertera z SS. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 historyk\xc3\xb3w uwa\xc5\xbca jednak, \xc5\xbce informacja ta zosta\xc5\x82a przez niego podkoloryzowana. Nast\xc4\x99pnie towarzyszy\xc5\x82 w wyzwoleniu Kijowa w listopadzie 1943 roku. Gdy wojska sowieckie zacz\xc4\x99\xc5\x82y odnosi\xc4\x87 liczne zwyci\xc4\x99stwa nad Wehrmachtem kieruj\xc4\x85c si\xc4\x99 w stron\xc4\x99 granic III Rzeszy, Chruszczow zaanga\xc5\xbcowa\xc5\x82 si\xc4\x99 w odbudow\xc4\x99 Ukrainy przyjmuj\xc4\x85c desygnacj\xc4\x99 na premiera USRR._NEWLINE_Jego syn  z pierwszego ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwa, Leonid, pilot bombowca po przypadkowym \xc5\x9bmiertelnym zranieniu kolegi, stan\xc4\x85\xc5\x82 przed s\xc4\x85dem wojskowym. Pozwolono mu na przekwalifikowanie na pilota my\xc5\x9bliwca, a 11.03.1943 r. zosta\xc5\x82 zestrzelony w pobli\xc5\xbcu Smole\xc5\x84ska. Poniewa\xc5\xbc cia\xc5\x82a nie odnaleziono, jego \xc5\xbcon\xc4\x99, Lubow Kutozow\xc4\x85, skazano na 6 lat obozu pracy i 5 lat zes\xc5\x82ania. Ich c\xc3\xb3rk\xc4\x99 Juli\xc4\x99 adoptowali dziadkowie.\n_START_SECTION_\nPowr\xc3\xb3t na Ukrain\xc4\x99\n_START_PARAGRAPH_\nW wyniku wojny prawie ca\xc5\x82y obszar Ukrainy zosta\xc5\x82 czasowo zaj\xc4\x99ty przez Niemc\xc3\xb3w. W chwili powrotu Chruszczowa do kraju w 1943 roku, znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 ona w stanie wojennej dewastacji. Przemys\xc5\x82 republiki zosta\xc5\x82 zniszczony, a rolnictwo odnosi\xc5\x82o powa\xc5\xbcne niedobory. Jeden na sze\xc5\x9bciu Ukrai\xc5\x84c\xc3\xb3w zgin\xc4\x85\xc5\x82 w wyniku dzia\xc5\x82a\xc5\x84 wojennych, miliony Ukrai\xc5\x84c\xc3\xb3w zosta\xc5\x82o wywiezionych w trakcie okupacji do Niemiec jako robotnicy przymusowi lub je\xc5\x84cy wojenni. Odbudow\xc4\x99 gospodarki znacznie utrudnia\xc5\x82y niewielkie zbiory, jak i intensywne susze, kt\xc3\xb3re dotkn\xc4\x99\xc5\x82y Ukrain\xc4\x99 i Zachodni\xc4\x85 Rosj\xc4\x99. Chruszczow zdaj\xc4\x85c sobie spraw\xc4\x99 z rozpaczliwej sytuacji rolnictwa ukrai\xc5\x84skiego wielokrotnie bezskutecznie apelowa\xc5\x82 do Stalina o udzielenie pomocy. Apele te radziecki przyw\xc3\xb3dca ignorowa\xc5\x82. Na udzielenie pomocy w postaci transport\xc3\xb3w \xc5\xbcywno\xc5\x9bci i pieni\xc4\x99dzy zgodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 dopiero po bezpo\xc5\x9bredniej wizycie Chruszczowa w Moskwie. Korzystaj\xc4\x85c z pomocy Chruszczow otworzy\xc5\x82 sie\xc4\x87 sto\xc5\x82\xc3\xb3wek serwuj\xc4\x85cych posi\xc5\x82ki dla najbardziej potrzebuj\xc4\x85cych mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w. Szczeg\xc3\xb3lnie du\xc5\xbcy wk\xc5\x82ad wni\xc3\xb3s\xc5\x82 w odbudow\xc4\x99 rodzinnych stron, kt\xc3\xb3re osobi\xc5\x9bcie odwiedzi\xc5\x82 jako premier USRR. Jako premier Ukrainy kierowa\xc5\x82 te\xc5\xbc poborem nowych rekrut\xc3\xb3w do Armii Czerwonej oraz zwalczaniem resztek Ukrai\xc5\x84skiej Powsta\xc5\x84czej Armii (UPA)._NEWLINE_Pozycja Chruszczowa zosta\xc5\x82a zachwiana ju\xc5\xbc po wojnie, w lutym 1947 roku. Stalin wys\xc5\x82a\xc5\x82 w\xc3\xb3wczas na Ukrain\xc4\x99 \xc5\x81azara Kaganowicza, kt\xc3\xb3ry mia\xc5\x82 pom\xc3\xb3c Chruszczowowi. W rzeczywisto\xc5\x9bci ju\xc5\xbc w nast\xc4\x99pnym miesi\xc4\x85cu, ukrai\xc5\x84ski Komitet Centralny usun\xc4\x85\xc5\x82 polityka z funkcji lidera partii zast\xc4\x99puj\xc4\x85c go Kaganowiczem. Po tych wydarzeniach Chruszczow zachorowa\xc5\x82 i do wrze\xc5\x9bnia tego samego roku rzadko wyst\xc4\x99powa\xc5\x82 publicznie. W swoich wspomnieniach wyznawa\xc5\x82, \xc5\xbce mia\xc5\x82 wtedy zapalenie p\xc5\x82uc. Jednak niekt\xc3\xb3rzy biografowie uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85, \xc5\xbce chorob\xc4\x99 Chruszczow wymy\xc5\x9bli\xc5\x82 obawiaj\xc4\x85c si\xc4\x99 mo\xc5\xbcliwych konsekwencji dymisji. Korzystaj\xc4\x85c z urlopu chorobowego, wraz z dzie\xc4\x87mi uda\xc5\x82 si\xc4\x99 na wczasy do jednego z kurort\xc3\xb3w na \xc5\x81otwie a nast\xc4\x99pnie w Kaliningradzie. Pod koniec roku Kaganowicz zosta\xc5\x82 odes\xc5\x82any do Moskwy, dzi\xc4\x99ki czemu Chruszczow odzyska\xc5\x82 urz\xc4\x85d pierwszego sekretarza. Koncentruj\xc4\x85c w\xc5\x82adz\xc4\x99 wok\xc3\xb3\xc5\x82 siebie zrezygnowa\xc5\x82 z funkcji premiera USRR na rzecz swojego protegowanego, Demjana Korotczenki._NEWLINE_Ostatnie lata Chruszczowa na Ukrainie wi\xc4\x85za\xc5\x82y si\xc4\x99 ze stabilizacj\xc4\x85, ostateczn\xc4\x85 kl\xc4\x99sk\xc4\x85 UPA, odbudow\xc4\x85 przemys\xc5\x82u i rozwojem rolnictwa. Doko\xc5\x84czy\xc5\x82 proces kolektywizacji rolnictwa na Zachodzie Ukrainy oraz wdra\xc5\xbca\xc5\x82 proces przekszta\xc5\x82cenia ch\xc5\x82opstwa w wiejski proletariat, polegaj\xc4\x85cy na tworzeniu agromiasteczek, w ramach kt\xc3\xb3rych rolnicy zyskali dost\xc4\x99p do medi\xc3\xb3w czy bibliotek nieobecnych dotychczas na obszarach wiejskich. W trakcie jego pobytu na Ukrainie uda\xc5\x82o mu si\xc4\x99 w ca\xc5\x82o\xc5\x9bci uko\xc5\x84czy\xc4\x87 jedynie jedno agromiasteczko, po czym w grudniu 1949, na rozkaz Stalina przeprowadzi\xc5\x82 si\xc4\x99 na sta\xc5\x82e do Moskwy. W lutym 1948 r. organizowa\xc5\x82 oczyszczanie wsi z tzw. \xe2\x80\x9eelement\xc3\xb3w szkodliwych\xe2\x80\x9d. \xc5\x81\xc4\x85cznie z inspiracji Chruszczowa aresztowano prawie milion ludzi, a skala i brutalno\xc5\x9b\xc4\x87 daje si\xc4\x99 por\xc3\xb3wna\xc4\x87 z wysiedleniem ku\xc5\x82ak\xc3\xb3w.  W swoich p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych wspomnieniach deklarowa\xc5\x82 swoje przywi\xc4\x85zanie do narodu ukrai\xc5\x84skiego oraz sympati\xc4\x99 wzgl\xc4\x99dem tego kraju._NEWLINE_Zdeklarowany antysemita. Sprzeciwia\xc5\x82 si\xc4\x99, bezpo\xc5\x9brednio po wojnie, okazywaniu jakichkolwiek wzgl\xc4\x99d\xc3\xb3w \xc5\xbbydom wracajacym  z oboz\xc3\xb3w zag\xc5\x82ady, np. zwrotu zaj\xc4\x99tych mieszka\xc5\x84.\n_START_SECTION_\nWalka o w\xc5\x82adz\xc4\x99 w partii\n_START_PARAGRAPH_\n6 marca 1953 roku og\xc5\x82oszono \xc5\x9bmier\xc4\x87 Stalina i wybrano nowe kierownictwo. Malenkow zosta\xc5\x82 premierem, Beria (umocni\xc5\x82 przy tym w\xc5\x82adz\xc4\x99 nad s\xc5\x82u\xc5\xbcbami bezpiecze\xc5\x84stwa), Kaganowicz, Bu\xc5\x82ganin i Mo\xc5\x82otow otrzymali natomiast stanowiska wicepremier\xc3\xb3w. Cz\xc5\x82onkowie Prezydium Komitetu Centralnego niedawno promowani przez Stalina zostali zdegradowani. Sam Chruszczow zosta\xc5\x82 pozbawiony funkcji przewodnicz\xc4\x85cego partii w Moskwie i skoncentrowa\xc5\x82 si\xc4\x99 na bli\xc5\xbcej nieokre\xc5\x9blonych obowi\xc4\x85zkach w Komitecie Centralnym partii. Wp\xc5\x82ywy Chruszczowa wed\xc5\x82ug zachodniej prasy by\xc5\x82y minimalne i najmniej znacz\xc4\x85ce spo\xc5\x9br\xc3\xb3d wszystkich cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w Prezydium. Niespodziewanie jego znaczenie wzros\xc5\x82o po tym, gdy 14 marca Malenkow zrezygnowa\xc5\x82 z pe\xc5\x82nienia sekretariatu w KC w reakcji na oskar\xc5\xbcenia o zbyt du\xc5\xbce uprawnienia. We wrze\xc5\x9bniu Chruszczow zosta\xc5\x82 formalnie wybrany pierwszym sekretarzem KC._NEWLINE_Jeszcze zanim Stalin zosta\xc5\x82 pochowany, Beria rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 szereg pot\xc4\x99\xc5\xbcnych reform zbli\xc5\xbconych do tych realizowanych p\xc3\xb3\xc5\xbaniej przez Chruszczowa, a nawet tych wdra\xc5\xbcanych 30 lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej przez Michai\xc5\x82a Gorbaczowa. Beria stara\xc5\x82 si\xc4\x99 przy tym ukry\xc4\x87 w\xc5\x82asne zbrodnie przerzucaj\xc4\x85c swoj\xc4\x85 odpowiedzialno\xc5\x9b\xc4\x87 na zmar\xc5\x82ego dyktatora. Jednymi z kluczowych decyzji Berii by\xc5\x82a amnestia, kt\xc3\xb3ra obj\xc4\x99\xc5\x82a ponad milion wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w i propozycja likwidacji NRD, kt\xc3\xb3ra mia\xc5\x82a by\xc4\x87 w\xc5\x82\xc4\x85czona w sk\xc5\x82ad zjednoczonych, neutralnych Niemiec. Chruszczow uzna\xc5\x82 zjednoczeniowy pomys\xc5\x82 za antykomunistyczny podobnie jak kilka innych propozycji Berii. W celu ich zablokowania Chruszczow sprzymierzy\xc5\x82 si\xc4\x99 z Malenkowem i rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 kampani\xc4\x99 przeciwko Berii, kt\xc3\xb3ry mia\xc5\x82 rzekomo planowa\xc4\x87 wojskowy zamach stanu. 23 czerwca 1953 roku Beria zosta\xc5\x82 aresztowany na posiedzeniu Prezydium, a nast\xc4\x99pnie os\xc4\x85dzony i stracony wraz z pi\xc4\x99cioma bliskimi wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracownikami w grudniu 1953 roku. Odsuni\xc4\x99cie Berii by\xc5\x82o ostatnim w historii ZSRR odsuni\xc4\x99ciem polityka od w\xc5\x82adzy przez egzekucj\xc4\x99._NEWLINE_Walka o w\xc5\x82adz\xc4\x99 w partii nie zosta\xc5\x82a zako\xc5\x84czona. W\xc5\x82adz\xc4\x99 obj\xc4\x99\xc5\x82o kolektywne kierownictwo w osobach Chruszczowa, Malenkowa i Bu\xc5\x82ganina. Malenkow przedstawia\xc5\x82 odmienn\xc4\x85 od Chruszczowa wizj\xc4\x99 pa\xc5\x84stwa. Chcia\xc5\x82 on zreorganizowa\xc4\x87 rz\xc4\x85d zwi\xc4\x99kszaj\xc4\x85c jego uprawnienia kosztem partii. Chruszczow sta\xc5\x82 si\xc4\x99 na tyle pot\xc4\x99\xc5\xbcny, \xc5\xbce by\xc5\x82 w stanie wyznaczy\xc4\x87 wielu swoich zwolennik\xc3\xb3w ze struktur lokalnych na stanowiska cz\xc5\x82onkowskie w KC. Za zwyci\xc4\x99stwem Chruszczowa przem\xc3\xb3wi\xc5\x82a zapocz\xc4\x85tkowana przez niego Kampania zagospodarowania nieu\xc5\xbcytk\xc3\xb3w (mia\xc5\x82a na celu podniesienie produkcji rolnej w ZSRR w latach 1954-1960 poprzez zaoranie nieu\xc5\xbcytk\xc3\xb3w rolnych, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie step\xc3\xb3w w Kazachstanie, ale tak\xc5\xbce w Rosji (rejon Wo\xc5\x82gi, Uralu, Syberii i rosyjskiego Dalekiego Wschodu), kt\xc3\xb3ra pocz\xc4\x85tkowo okaza\xc5\x82a si\xc4\x99 du\xc5\xbcym sukcesem oraz zainteresowanie si\xc4\x99 prokuratury udzia\xc5\x82em Malenkowa w tzw. sprawie leningradzkiej z 1949 roku._NEWLINE_Na posiedzeniu Komitetu Centralnego w styczniu 1955 roku, Malenkow zosta\xc5\x82 oskar\xc5\xbcony o udzia\xc5\x82 w sprawie leningradzkiej i u\xc5\x82atwienie Berii doj\xc5\x9bcia do w\xc5\x82adzy. Na posiedzeniu Rady Najwy\xc5\xbcszej w nast\xc4\x99pnym miesi\xc4\x85cu zosta\xc5\x82 zdymisjonowany z funkcji premiera. Ku zdziwieniu zachodnich obserwator\xc3\xb3w zast\xc4\x85pi\xc5\x82 go Niko\xc5\x82aj Bu\xc5\x82ganin. Chruszczow jeszcze przed tym wydarzeniem umocni\xc5\x82 swoje wp\xc5\x82ywy w\xc5\x9br\xc3\xb3d lokalnych przyw\xc3\xb3dc\xc3\xb3w partyjnych. Wraz z dymisj\xc4\x85 Malenkowa, Chruszczow sta\xc5\x82 si\xc4\x99 w praktyce najwa\xc5\xbcniejsz\xc4\x85 osob\xc4\x85 w partii. Sam Malenkow pozosta\xc5\x82 jednak w rz\xc4\x85dzie pe\xc5\x82ni\xc4\x85c o wiele mniej znaczn\xc4\x85 funkcj\xc4\x99 ministra energetyki.\n_START_SECTION_\nReformy polityczne\n_START_PARAGRAPH_\nChruszczow zni\xc3\xb3s\xc5\x82 specjalne trybuna\xc5\x82y prowadzone przez s\xc5\x82u\xc5\xbcby bezpiecze\xc5\x84stwa. Trybuna\xc5\x82y te znane jako trojki cz\xc4\x99sto ignorowa\xc5\x82y procedury prawne. Za jego rz\xc4\x85d\xc3\xb3w nie dosz\xc5\x82o do istotnych proces\xc3\xb3w politycznych. Dysydenci byli zazwyczaj karani jedynie usuni\xc4\x99ciem z partii. W 1958 otworzy\xc5\x82 posiedzenie Komitetu Centralnego, na kt\xc3\xb3rym po raz pierwszy prace komisji by\xc5\x82y podane do informacji publicznej. W 1962 roku podzieli\xc5\x82 prowincjonalne komitety partyjne na dwie struktury \xe2\x80\x93 rolnicze i przemys\xc5\x82owe. Ta reforma okaza\xc5\x82a si\xc4\x99 niepopularna w\xc5\x9br\xc3\xb3d partyjnego aparatu i doprowadzi\xc5\x82a do niepokoj\xc3\xb3w wewn\xc4\x85trz partii. Chruszczow z czasem wszed\xc5\x82 te\xc5\xbc w konflikt z Komitetem Centralnym po tym, gdy nakaza\xc5\x82, aby jedna trzecia cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w poszczeg\xc3\xb3lnych komisji KC by\xc5\x82a wymieniana co wybory. Taki przebieg reform nie zyska\xc5\x82 poparcia nawet po\xc5\x9br\xc3\xb3d przyw\xc3\xb3dc\xc3\xb3w partyjnych, kt\xc3\xb3rzy wsparli doj\xc5\x9bcie Chruszczowa do w\xc5\x82adzy.\n_START_SECTION_\nPolityka agrarna\n_START_PARAGRAPH_\nOd lat 40. Chruszczow lobbowa\xc5\x82 na rzecz upraw kukurydzy w ZSRR. Na Ukrainie za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 instytut kukurydzy, a na ziemiach dziewiczych nakaza\xc5\x82 posadzi\xc4\x87 tysi\xc4\x85ce akr\xc3\xb3w tej ro\xc5\x9bliny. W lutym 1955 roku wyg\xc5\x82osi\xc5\x82 przem\xc3\xb3wienie, w kt\xc3\xb3rym opowiedzia\xc5\x82 si\xc4\x99 za wdro\xc5\xbceniem upraw kukurydzy wzorem stosowanych w ameryka\xc5\x84skim stanie Iowa. Tego lata radziecka delegacja odwiedzi\xc5\x82a ten\xc5\xbce stan celem podpatrzenia metod uprawy. Pierwotnym zamiarem delegacji by\xc5\x82o odwiedzenie jedynie ma\xc5\x82ych gospodarstw. Mimo to szef delegacji da\xc5\x82 si\xc4\x99 nam\xc3\xb3wi\xc4\x87 na spotkanie z potentatem rolniczym Roswellem Garstem. Delegacja odwiedzi\xc5\x82a farm\xc4\x99 Garsta a ten we wrze\xc5\x9bniu uda\xc5\x82 si\xc4\x99 z wizyt\xc4\x85 do Zwi\xc4\x85zku Radzieckiego. Farmer zaprzyja\xc5\xbani\xc5\x82 si\xc4\x99 z samym Chruszczowem i sprzeda\xc5\x82 do ZSRR 4500 ton kukurydzy nasiennej. Wdra\xc5\xbcanie upraw okaza\xc5\x82o si\xc4\x99 tylko po\xc5\x82owicznym sukcesem ze wzgl\xc4\x99du na niezbyt sprzyjaj\xc4\x85ce warunki naturalne panuj\xc4\x85ce na sporym obszarze pa\xc5\x84stwa radzieckiego._NEWLINE_Z up\xc5\x82ywem lat radzieckie rolnictwo boryka\xc5\x82o si\xc4\x99 z coraz wi\xc4\x99kszymi problemami. By\xc5\x82y one spowodowane szybk\xc4\x85 mechanizacj\xc4\x85, przez kt\xc3\xb3r\xc4\x85 wiele ko\xc5\x82choz\xc3\xb3w zbankrutowa\xc5\x82o, nie nad\xc4\x85\xc5\xbcaj\xc4\x85c za tempem modernizacji. Do s\xc5\x82abo\xc5\x9bci radzieckiego rolnictwa przyczyni\xc5\x82y si\xc4\x99 te\xc5\xbc teorie Trofima \xc5\x81ysenki, kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82 jednym z doradc\xc3\xb3w Chruszczowa. \xc5\x81ysenkizm przyczyni\xc5\x82 si\xc4\x99 ponadto do znacznego op\xc3\xb3\xc5\xbanienia rozwoju genetyki w Zwi\xc4\x85zku Radzieckim. W czerwcu 1962 roku rz\xc4\x85d podni\xc3\xb3s\xc5\x82 ceny \xc5\xbcywno\xc5\x9bci, zw\xc5\x82aszcza mi\xc4\x99sa i mas\xc5\x82a, co doprowadzi\xc5\x82o do wzrostu niezadowolenia spo\xc5\x82ecznego. Podwy\xc5\xbcki spowodowa\xc5\x82y protest robotnik\xc3\xb3w w Nowoczerkasku, kt\xc3\xb3ry zosta\xc5\x82 st\xc5\x82umiony przez wojsko. Informacje o buncie zosta\xc5\x82y w ZSRR utajone. Rozesz\xc5\x82y si\xc4\x99 jednak w drugim obiegu, sk\xc4\x85d trafi\xc5\x82y na Zach\xc3\xb3d, powa\xc5\xbcnie nadwyr\xc4\x99\xc5\xbcaj\xc4\x85c do tej pory dobr\xc4\x85 reputacj\xc4\x99 Chruszczowa. Do pogorszenia sytuacji dosz\xc5\x82o w 1963 roku wraz z nadej\xc5\x9bciem suszy. Do tej pory w\xc5\x82adze ZSRR by\xc5\x82y niech\xc4\x99tne zakupowi \xc5\xbcywno\xc5\x9bci z Zachodu. Chruszczow zdecydowa\xc5\x82 jednak o nabyciu zapas\xc3\xb3w zbo\xc5\xbca i innych produkt\xc3\xb3w spo\xc5\xbcywczych, co zako\xc5\x84czy\xc5\x82o kryzys.\n_START_SECTION_\nEdukacja\n_START_PARAGRAPH_\nPodczas wizyty w Stanach Zjednoczonych w 1959 roku, by\xc5\x82 pod wielkim wra\xc5\xbceniem programu edukacji rolniczej na uniwersytecie stanowym Iowa i stara\xc5\x82 si\xc4\x99 na\xc5\x9bladowa\xc4\x87 ten wzorzec w Zwi\xc4\x85zku Radzieckim. W tym czasie g\xc5\x82\xc3\xb3wna szko\xc5\x82a rolnicza ZSRR znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 w Moskwie a jej studenci nie wykonywali pracy fizycznej na roli. Chruszczow zaproponowa\xc5\x82, aby program edukacyjny przenie\xc5\x9b\xc4\x87 na obszary wiejskie. Nie powiod\xc5\x82o si\xc4\x99 to jednak ze wzgl\xc4\x99du na op\xc3\xb3r ze strony zar\xc3\xb3wno kadry dydaktycznej, jak i student\xc3\xb3w._NEWLINE_Za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 kilka miasteczek akademickich, w tym Akademgorodok. Premier uwa\xc5\xbca\xc5\x82, \xc5\xbce zachodnia nauka rozwija\xc5\x82a si\xc4\x99 poniewa\xc5\xbc wielu naukowc\xc3\xb3w mieszka\xc5\x82o na sta\xc5\x82e w miasteczkach takich, jak Oxford, odizolowanych od rozrywek wielkich miast kompensuj\xc4\x85c to przyjemnymi warunkami \xc5\xbcycia i dobrym wynagrodzeniem. Stara\xc5\x82 si\xc4\x99 powiela\xc4\x87 takie warunki pracy w ZSRR. Eksperyment Chruszczowa okaza\xc5\x82 si\xc4\x99 sukcesem, jednak jego o\xc5\x9brodki naukowe i miasteczka akademickie przyci\xc4\x85ga\xc5\x82y g\xc5\x82\xc3\xb3wnie m\xc5\x82odszych naukowc\xc3\xb3w, podczas gdy starsi nie chcieli opuszcza\xc4\x87 Moskwy czy Leningradu. Chruszczow zaproponowa\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc, aby zrestrukturyzowa\xc4\x87 radzieckie szko\xc5\x82y wy\xc5\xbcsze. W wyniku programu zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82a si\xc4\x99 liczba m\xc5\x82odzie\xc5\xbcy, kt\xc3\xb3ra zdecydowa\xc5\x82a si\xc4\x99 studiowa\xc4\x87. Chcia\xc5\x82 przesuni\xc4\x99cia punktu ci\xc4\x99\xc5\xbcko\xc5\x9bci szkolnictwa na kszta\xc5\x82cenie zawodowe. Uczniowie sp\xc4\x99dzali du\xc5\xbco czasu na praktykach zawodowych a tylko niewiele w samych plac\xc3\xb3wkach edukacyjnych._NEWLINE_Z plan\xc3\xb3w promocji szkolnictwa zawodowego wycofano si\xc4\x99 po odsuni\xc4\x99ciu Chruszczowa od sprawowania w\xc5\x82adzy. Jedn\xc4\x85 z niewielu trwalszych zmian by\xc5\x82o utworzenie specjalistycznych szk\xc3\xb3\xc5\x82 dla uzdolnionych lub chc\xc4\x85cych studiowa\xc4\x87 jeden konkretny zakres badawczy. Szko\xc5\x82y te by\xc5\x82y wzorowane na szko\xc5\x82ach j\xc4\x99zyk\xc3\xb3w obcych, kt\xc3\xb3re powsta\xc5\x82y w Moskwie i Leningradzie na pocz\xc4\x85tku 1949 roku. W 1962 w Nowosybirsku powsta\xc5\x82a specjalna szko\xc5\x82a letnia, w kt\xc3\xb3rej przygotowywano s\xc5\x82uchaczy do rozwoju wiedzy matematycznej i startu w olimpiadach. W nast\xc4\x99pnym roku w Nowosybirsku otworzona zosta\xc5\x82a Szko\xc5\x82a Specjalizuj\xc4\x85ca si\xc4\x99 w Nauce Matematyki i Nauk \xc5\x9acis\xc5\x82ych. By\xc5\x82a to pierwsza plac\xc3\xb3wka skupiaj\xc4\x85ca si\xc4\x99 na przedmiotach \xc5\x9bcis\xc5\x82ych. Kolejne takie podmioty zosta\xc5\x82y wkr\xc3\xb3tce za\xc5\x82o\xc5\xbcone w Moskwie, Leningradzie i Kijowie. Na pocz\xc4\x85tku lat 70. dzia\xc5\x82a\xc5\x82o ponad 100 szk\xc3\xb3\xc5\x82 specjalistycznych (w dziedzinie matematyki, nauk \xc5\x9bcis\xc5\x82ych, sztuki, muzyki i sportu). W ramach reformy Chruszczowa rozbudowano te\xc5\xbc edukacj\xc4\x99 przedszkoln\xc4\x85. Do ko\xc5\x84ca sprawowania przez niego w\xc5\x82adzy oko\xc5\x82o 22% radzieckich dzieci ucz\xc4\x99szcza\xc5\x82o do przedszkoli (w tym oko\xc5\x82o po\xc5\x82owa dzieci miejskich i tylko oko\xc5\x82o 12% dzieci wiejskich).\n_START_SECTION_\nWczesne relacje i wizyta w Stanach Zjednoczonych (1957-1960)\n_START_PARAGRAPH_\nChruszczow w chwili obj\xc4\x99cia w\xc5\x82adzy nie by\xc5\x82 na Zachodzie znanym politykiem. \xc5\x9awiat zachodni ze zdziwieniem przyj\xc4\x85\xc5\x82 obj\xc4\x99cie przez niego steru w\xc5\x82adzy a opinia publiczna nie wiedzia\xc5\x82a, czego mo\xc5\xbce si\xc4\x99 spodziewa\xc4\x87 po nowym radzieckim premierze. W 1957 roku zosta\xc5\x82 Cz\xc5\x82owiekiem Roku tygodnika \xe2\x80\x9eTime\xe2\x80\x9d. Swoje rz\xc4\x85dy rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 od poszukiwania rozwi\xc4\x85zania problemu podzia\xc5\x82u Niemiec i enklawy Berlina Zachodniego znajduj\xc4\x85cej si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc4\x99boko na terytorium NRD. W listopadzie 1958 roku okre\xc5\x9bli\xc5\x82 Berlin Zachodni mianem nowotworu z\xc5\x82o\xc5\x9bliwego i da\xc5\x82 Ameryce, Wielkiej Brytanii i Francji p\xc3\xb3\xc5\x82roczne ultimatum odno\xc5\x9bnie wycofania ich wojsk z Berlina. W przypadku pozostania na miejscu zachodnich \xc5\xbco\xc5\x82nierzy zagrozi\xc5\x82 blokad\xc4\x85 miasta. Chruszczow nie chc\xc4\x85c otwartej konfrontacji z Zachodem kilkukrotnie przed\xc5\x82u\xc5\xbca\xc5\x82 termin ultimatum._NEWLINE_W polityce obronnej porzuci\xc5\x82 plany Stalina zmierzaj\xc4\x85ce do rozbudowy marynarki oraz zmniejszy\xc5\x82 o jedn\xc4\x85 trzeci\xc4\x85 rozmiar radzieckich si\xc5\x82 zbrojnych. W celu redukcji armii zwolni\xc5\x82 wielu m\xc5\x82odych mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w (szczeg\xc3\xb3lnie student\xc3\xb3w) z obowi\xc4\x85zkowej s\xc5\x82u\xc5\xbcby wojskowej. Redukcja si\xc5\x82 zbrojnych mia\xc5\x82a by\xc4\x87 wed\xc5\x82ug niego kluczem do ocieplenia relacji z USA. Pomimo tych dzia\xc5\x82a\xc5\x84 modernizowa\xc5\x82 armi\xc4\x99, wszed\xc5\x82 w posiadanie nowoczesnych technik wojskowych w tym mi\xc4\x99dzykontynentalnych rakiet balistycznych, kt\xc3\xb3rych zasi\xc4\x99g trzyma\xc5\x82 Zach\xc3\xb3d w stanie ci\xc4\x85g\xc5\x82ej presji politycznej. Znacznie rozwin\xc4\x85\xc5\x82 program kosmiczny, kt\xc3\xb3ry rozwija\xc5\x82 si\xc4\x99 tak szybko, \xc5\xbce gdy Sowieci og\xc5\x82osili wystrzelenie Sputnika 1 na orbit\xc4\x99, wielu zachodnich polityk\xc3\xb3w, w tym ameryka\xc5\x84ski wiceprezydent Richard Nixon, uzna\xc5\x82o to za mistyfikacj\xc4\x99 a\xc5\xbc do czasu potwierdzenia prawdziwo\xc5\x9bci tych doniesie\xc5\x84._NEWLINE_W 1959 roku odby\xc5\x82a si\xc4\x99 wizyta Nixona w ZSRR a jeszcze w tym samym roku, 15 wrze\xc5\x9bnia, Chruszczow odwiedzi\xc5\x82 Waszyngton. Wraz z premierem przyby\xc5\x82a jego \xc5\xbcona oraz doros\xc5\x82e dzieci, co by\xc5\x82o ewenementem na radzieckiej scenie (rzadko\xc5\x9bci\xc4\x85 by\xc5\x82o zabieranie rodzin przez oficjeli na wizyty za granic\xc4\x85). Radziecki przyw\xc3\xb3dca odwiedzi\xc5\x82 ponadto Nowy Jork, Los Angeles i San Francisco (robi\xc4\x85c przy tym zakupy w supermarkecie), stan Iowa (gdzie odwiedzi\xc5\x82 farm\xc4\x99 swojego przyjaciela Roswella Garsta) oraz Pittsburgh. Wizyta premiera obj\xc4\x99\xc5\x82a spotkanie z prezydentem Eisenhowerem w Camp David. Polityk planowa\xc5\x82 zwiedzi\xc4\x87 Disneyland, ale wizyta zosta\xc5\x82a odwo\xc5\x82ana ze wzgl\xc4\x99d\xc3\xb3w bezpiecze\xc5\x84stwa, budz\xc4\x85c niezadowolenie polityka. Wycieczk\xc4\x99 zrekompensowa\xc5\x82 wizyt\xc4\x85 u Eleanor Roosevelt mieszkaj\xc4\x85cej w mie\xc5\x9bcie Hyde Park w stanie Nowy Jork. Podczas wizyty w budynku koncernu IBM w Kalifornii wykaza\xc5\x82 niewielkie zainteresowanie komputerami. Du\xc5\xbce wra\xc5\xbcenie zrobi\xc5\x82a na nim natomiast sto\xc5\x82\xc3\xb3wka samoobs\xc5\x82ugowa, kt\xc3\xb3rej wzorzec powieli\xc5\x82 po powrocie do Zwi\xc4\x85zku Radzieckiego. Wizyta Chruszczowa w Stanach Zjednoczonych spowodowa\xc5\x82a nieformalne porozumienie z prezydentem Eisenhowerem. W jego ramach Amerykanie zgodzili si\xc4\x99 na pewne ust\xc4\x99pstwa w sprawie Berlina a obie strony u\xc5\x9bwiadomi\xc5\x82y sobie, \xc5\xbce polityka odpr\xc4\x99\xc5\xbcenia jest mo\xc5\xbcliwa.\n_START_SECTION_\nOdsuni\xc4\x99cie od w\xc5\x82adzy\n_START_PARAGRAPH_\nOd marca 1964 roku nominalny szef pa\xc5\x84stwa Leonid Bre\xc5\xbcniew planowa\xc5\x82 wraz ze wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracownikami (najwa\xc5\xbcniejszymi z nich byli Michai\xc5\x82 Sus\xc5\x82ow i Aleksiej Kosygin) usuni\xc4\x99cie Chruszczowa z urz\xc4\x99du. Ten swoisty pucz mo\xc5\xbcliwy by\xc5\x82 dzi\xc4\x99ki trwaj\xc4\x85cej pi\xc4\x99\xc4\x87 miesi\xc4\x99cy nieobecno\xc5\x9bci Chruszczowa w Moskwie (w okresie od wrze\xc5\x9bnia do stycznia). W pa\xc5\xbadzierniku 1964 roku, podczas jego urlopu na Krymie, zosta\xc5\x82 telefonicznie wezwany na Plenum KC do Moskwy pod pretekstem przedyskutowania jego propozycji odno\xc5\x9bnie gospodarki rolnej.  W wyniku g\xc5\x82osowania Chruszczow zosta\xc5\x82 odwo\xc5\x82any przez funkcjonariuszy aparatu partyjnego, obawiaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 jego nieprzewidywalno\xc5\x9bci. Obarczono go te\xc5\xbc win\xc4\x85 za pora\xc5\xbcki dyplomatyczne. Formalnie zosta\xc5\x82 zwolniony z obowi\xc4\x85zk\xc3\xb3w \xe2\x80\x9ew zwi\xc4\x85zku z podesz\xc5\x82ym wiekiem i pogorszeniem si\xc4\x99 stanu zdrowia\xe2\x80\x9d. 14 pa\xc5\xbadziernika 1964 roku na jego nast\xc4\x99pc\xc4\x99 na stanowisku I sekretarza partii zarekomendowano Leonida Bre\xc5\xbcniewa, za\xc5\x9b Kosygin zosta\xc5\x82 wskazany na fotel premiera._NEWLINE_Po odsuni\xc4\x99ciu Chruszczowa wiele z jego reform zosta\xc5\x82o odwo\xc5\x82anych, a nowe w\xc5\x82adze przyj\xc4\x99\xc5\x82y bardziej konserwatywny kurs rz\xc4\x85d\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\n\xc5\xbbycie na emeryturze\n_START_PARAGRAPH_\nPrzyznano mu rent\xc4\x99 w wysoko\xc5\x9bci 500 rubli miesi\xc4\x99cznie, a po jej obni\xc5\xbceniu \xe2\x80\x93 400. Zachowa\xc5\x82 te\xc5\xbc do ko\xc5\x84ca \xc5\xbcycia sw\xc3\xb3j dom i dacz\xc4\x99. Na emeryturze popad\xc5\x82 w g\xc5\x82\xc4\x99bok\xc4\x85 depresj\xc4\x99 i bra\xc5\x82 leki uspokajaj\xc4\x85ce oraz nasenne. Podczas gdy nowa rz\xc4\x85dz\xc4\x85ca ekipa cechowa\xc5\x82a si\xc4\x99 du\xc5\xbcym konserwatyzmem, w tym w sprawach sztuki, Chruszczowa zacz\xc4\x99to przychylnie postrzega\xc4\x87 w gronie artyst\xc3\xb3w i pisarzy, kt\xc3\xb3rzy cz\xc4\x99sto go odwiedzali. Od 1966 roku zacz\xc4\x85\xc5\x82 spisywa\xc4\x87 swoje wspomnienia. Przyzna\xc5\x82, \xc5\xbce unurza\xc5\x82 si\xc4\x99 \xe2\x80\x9epo \xc5\x82okcie\xe2\x80\x9d we krwi swoich ofiar i \xc5\xbce \xe2\x80\x9eci\xc4\x85\xc5\xbcy mu to na duszy\xe2\x80\x9d. W 1970 roku wyda\xc5\x82 je na Zachodzie pod nazw\xc4\x85 Khrushchev Remembers. Publikacja zosta\xc5\x82a nieprzychylnie odebrana przez nowy rz\xc4\x85d, a dziennik \xe2\x80\x9eIzwiestija\xe2\x80\x9d stwierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce jest ona pe\xc5\x82na k\xc5\x82amstw.\n_START_SECTION_\n\xc5\x9amier\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nChruszczow zmar\xc5\x82 na atak serca w Moskwie w dniu 11 wrze\xc5\x9bnia 1971 roku. Zosta\xc5\x82 pochowany na moskiewskim cmentarzu Nowodziewiczym. Rz\xc4\x85d, obawiaj\xc4\x85c si\xc4\x99 demonstracji jego zwolennik\xc3\xb3w w trakcie uroczysto\xc5\x9bci pogrzebowych, nie og\xc5\x82osi\xc5\x82 oficjalnie \xc5\x9bmierci by\xc5\x82ego przyw\xc3\xb3dcy a\xc5\xbc do rozpocz\xc4\x99cia ceremonii. Mimo utrzymywaniu \xc5\x9bmierci lidera w tajemnicy wielu znanym artystom i pisarzom uda\xc5\x82o si\xc4\x99 obok rodziny Chruszczowa uczestniczy\xc4\x87 w pogrzebie._NEWLINE_We wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnej Rosji zdania na temat dorobku Chruszczowa s\xc4\x85 podzielone, co spowodowane jest jego decyzj\xc4\x85 z 1954 roku o przekazaniu Krymu Ukrainie. Poprzez t\xc4\x99 sam\xc4\x85 decyzj\xc4\x99 jest postaci\xc4\x85 popularn\xc4\x85 w\xc5\x9br\xc3\xb3d sporej cz\xc4\x99\xc5\x9bci ukrai\xc5\x84skiego spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa. Niemniej jednak badania sonda\xc5\xbcowe wykazuj\xc4\x85, \xc5\xbce wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 Rosjan uwa\xc5\xbca Chruszczowa za posta\xc4\x87, kt\xc3\xb3ra w trakcie swoich rz\xc4\x85d\xc3\xb3w zrobi\xc5\x82a wi\xc4\x99cej dobrego ni\xc5\xbc z\xc5\x82ego. Jego posta\xc4\x87 i jego reformy sta\xc5\x82y si\xc4\x99 wzorcem dla Michai\xc5\x82a Gorbaczowa, kt\xc3\xb3ry darzy\xc5\x82 posta\xc4\x87 Chruszczowa du\xc5\xbcym szacunkiem.'