b'\n_START_ARTICLE_\nLazzaretto na wyspie Manoela\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nOd roku 1526 port Marsamxett zacz\xc4\x85\xc5\x82 by\xc4\x87 u\xc5\xbcywany do cel\xc3\xb3w kwarantanny. Podczas epidemii d\xc5\xbcumy w latach 1592\xe2\x80\x9393(fr.), na wyspie le\xc5\xbc\xc4\x85cej na \xc5\x9brodku portu, znanej \xc3\xb3wcze\xc5\x9bnie pod nazw\xc4\x85 Isolotto, a dzi\xc5\x9b Manoel Island, zbudowany zosta\xc5\x82 prowizoryczny lazaret. W tym czasie postawiono te\xc5\xbc tam magazyny oraz kaplic\xc4\x99 dedykowan\xc4\x85 \xc5\x9bw. Rochowi, lecz zosta\xc5\x82y one zburzone pod koniec XVIII wieku._NEWLINE_W roku 1643 Wielki Mistrz Zakonu \xc5\x9bw. Jana, Juan de Lascaris-Castellar, powodowany obaw\xc4\x85 przed epidemi\xc4\x85, zadecydowa\xc5\x82 o budowie sta\xc5\x82ego lazzaretto. Zakon naby\xc5\x82 wysp\xc4\x99 od Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a w zamian za kilka posiad\xc5\x82o\xc5\x9bci w Tal-Fiddien. Lazzaretto zbudowane przez Lascarisa sk\xc5\x82ada\xc5\x82o si\xc4\x99 z pojedynczego budynku, drugi budynek postawiony zosta\xc5\x82 w roku 1670 przez Wielkiego Mistrza Nicolasa Cotonera. Nast\xc4\x99pne prace budowlane, powi\xc4\x99kszaj\xc4\x85ce istniej\xc4\x85ce budynki, wykonane zosta\xc5\x82y w roku 1683 przez Wielkiego Mistrza Gregorio Caraf\xc4\x99, 1701 przez Ramona Perellosa oraz oko\xc5\x82o 1726 przez Ant\xc3\xb3nio Manoela de Vilhen\xc4\x99. W roku 1797 Wielki Mistrz Emmanuel de Rohan-Polduc zbudowa\xc5\x82 nowy blok i kilka magazyn\xc3\xb3w._NEWLINE_Lazzaretto by\xc5\x82o wykorzystywane r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc jako szpital, zw\xc5\x82aszcza podczas epidemii d\xc5\xbcumy w latach 1813\xe2\x80\x9314, cholery w 1865, i ponownie d\xc5\xbcumy w roku 1937. S\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82o te\xc5\xbc jako szpital wojskowy dla \xc5\xbco\xc5\x82nierzy brytyjskich, francuskich i w\xc5\x82oskich podczas wojny krymskiej. W okresie istnienia Lazzaretto przebywa\xc5\x82o tam kilka znamienitych os\xc3\xb3b, m.in. lord Byron (1811), John Henry Newman (1832/33), sir Walter Scott (1831), Horace Vernet (1840), Benjamin Disraeli (1830) oraz Alphonse de Lamartine (1832)._NEWLINE_Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Lazzaretto, znana jako Profumo Office, by\xc5\x82a u\xc5\xbcywana do odka\xc5\xbcania przychodz\xc4\x85cej poczty. Od roku 1814 do 1844 zdezynfekowana poczta oznaczana by\xc5\x82a czerwonymi woskowymi piecz\xc4\x99ciami, p\xc3\xb3\xc5\xbaniej oznaczano je r\xc3\xb3\xc5\xbcnymi innym znakami. Dezynfekcja przesy\xc5\x82ek pocztowych kontynuowana by\xc5\x82a na du\xc5\xbc\xc4\x85 skal\xc4\x99 do lat 80. XIX wieku, w sporadycznych przypadkach mia\xc5\x82a miejsce a\xc5\xbc do roku 1936._NEWLINE_Lazzaretto u\xc5\xbcywane by\xc5\x82o przez w\xc5\x82adze zdrowotne do roku 1939, kiedy zosta\xc5\x82o zarekwirowane przez Admiralicj\xc4\x99 do u\xc5\xbcytku w celach militarnych podczas II wojny \xc5\x9bwiatowej. Mi\xc4\x99dzy 1941 a 1942 rokiem by\xc5\x82 tam sk\xc5\x82ad cz\xc4\x99\xc5\x9bci do \xc5\x82odzi podwodnych, budynki by\xc5\x82y bombardowane wiele razy przez niemieckie i w\xc5\x82oskie lotnictwo. Wiele z nich zosta\xc5\x82o wtedy zniszczonych, niekt\xc3\xb3re inne budowle rozebrano z powodu uszkodze\xc5\x84, kt\xc3\xb3rych dozna\xc5\x82y podczas nalot\xc3\xb3w._NEWLINE_W roku 1949 kompleks zosta\xc5\x82 ponownie otwarty jako szpital, i pozosta\xc5\x82 nim a\xc5\xbc do opuszczenia Malty przez Royal Navy w latach 70. XX wieku. Nast\xc4\x99pnie zosta\xc5\x82 opuszczony i popad\xc5\x82 w stan zaniedbania._NEWLINE_Od jego zamkni\xc4\x99cia w cz\xc4\x99\xc5\x9bci Lazzatetto umieszczono schronisko dla porzuconych ps\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nDzie\xc5\x84 dzisiejszy\n_START_PARAGRAPH_\nDzi\xc5\x9b Lazzaretto jest opuszczone, cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 budynk\xc3\xb3w si\xc4\x99 zawali\xc5\x82a, inne s\xc4\x85 bliskie tego._NEWLINE_Kompleks ma zosta\xc4\x87 odrestaurowany przez firm\xc4\x99 dewelopersk\xc4\x85 MIDI plc, kt\xc3\xb3ra ju\xc5\xbc odnowi\xc5\x82a pobliski Fort Manoel oraz Fort Tign\xc3\xa9. Planowana renowacja obejmowa\xc5\x82aby napraw\xc4\x99 istniej\xc4\x85cej kamieniarki oraz rekonstrukcj\xc4\x99 zniszczonych struktur. Po renowacji kompleks ma by\xc4\x87 przeznaczony na rezydencje, biura, restauracje, kasyno oraz hotel butikowy. Planowany jest r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc podziemny gara\xc5\xbc._NEWLINE_W latach 2016\xe2\x80\x932017 przeprowadzono kompletn\xc4\x85 odnow\xc4\x99 kaplicy \xc5\x9bw. Jerzego, b\xc4\x99d\xc4\x85c\xc4\x85 kaplic\xc4\x85 cmentarn\xc4\x85. W trakcie renowacji odnaleziono autentyczne fragmenty nagrobk\xc3\xb3w. Po restauracji b\xc4\x99d\xc4\x85 one umieszczone w kaplicy._NEWLINE_Zesp\xc3\xb3\xc5\x82 budynk\xc3\xb3w ma status zabytku narodowego 2. klasy, umieszczony jest na li\xc5\x9bcie National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands pod nr 1169.\n_START_SECTION_\nArchitektura\n_START_PARAGRAPH_\nLazzaretto sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z kompleksu budynk\xc3\xb3w datowanych na XVII\xe2\x80\x93XIX wiek. Nic nie pozosta\xc5\x82o z oryginalnej XVI-wiecznej budowli tymczasowej, i najstarszym istniej\xc4\x85cym budynkiem w zespole jest ten, zbudowany w roku 1643 podczas rz\xc4\x85d\xc3\xb3w Wielkiego Mistrza Lascarisa. Budowla ta, znana jako Palazzo Vecchio (Stary Pa\xc5\x82ac, ang. Old Palace), Palazzo Grande (Wielki Pa\xc5\x82ac, ang. Great Palace) lub po prostu il-Palazz (Pa\xc5\x82ac), jest dwukondygnacyjna (jednopi\xc4\x99trowa), i sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z o\xc5\x9bmiu sal zbudowanych wok\xc3\xb3\xc5\x82 centralnego dziedzi\xc5\x84ca. Na fasadzie budynku znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 kilka herb\xc3\xb3w, lecz zosta\xc5\x82y one zniszczone prawdopodobnie w czasie francuskiej okupacji Malty. Budynek posiada dwie marmurowe inskrypcje, jedn\xc4\x85 niedatowan\xc4\x85, drug\xc4\x85 z roku 1787. Trzecia tablica, pochodz\xc4\x85ca z roku 1797, zosta\xc5\x82a usuni\xc4\x99ta w p\xc3\xb3\xc5\xbanych latach 60. XX wieku. Kopia marmurowej inskrypcji z roku 1814 jest umieszczona na zachodniej \xc5\x9bcianie budynku. Orygina\xc5\x82 przymocowany by\xc5\x82 do szubienic przed fortem Manoel, dzi\xc5\x9b znajduje si\xc4\x99 w depozycie w Valletcie._NEWLINE_W kompleksie znajduje si\xc4\x99 te\xc5\xbc budynek znany jako New Palace (Pa\xc5\x82ac Nowy), zbudowany etapami pomi\xc4\x99dzy latami 70. XVII wieku a wczesnym okresem wieku XVIII. Blok ten sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z magazyn\xc3\xb3w zbudowanych wok\xc3\xb3\xc5\x82 dw\xc3\xb3ch dziedzi\xc5\x84c\xc3\xb3w; jego fasada skierowana w stron\xc4\x99 morza posiada szereg wysokich \xc5\x82uk\xc3\xb3w. Najbardziej na wsch\xc3\xb3d wysuni\xc4\x99ty magazyn zosta\xc5\x82 rozebrany po zbombardowaniu go podczas II wojny \xc5\x9bwiatowej._NEWLINE_W XVIII wieku, ko\xc5\x82o Old Palace zbudowany zosta\xc5\x82 Pest House (szpital epidemicznych chor\xc3\xb3b zaka\xc5\xbanych), w celu izolacji pacjent\xc3\xb3w chorych na d\xc5\xbcum\xc4\x99. W pobli\xc5\xbcu postawiono te\xc5\xbc kilka ob\xc3\xb3r dla zwierz\xc4\x85t b\xc4\x99d\xc4\x85cych w kwarantannie. Pest House zosta\xc5\x82 zburzony, aby zrobi\xc4\x87 miejsce pod stacj\xc4\x99 dezynfekcyjn\xc4\x85, obory zosta\xc5\x82y zniszczone w czasie wojny._NEWLINE_Pomi\xc4\x99dzy Pest House a Old Palace stoi De Rohan Block, zbudowany w roku 1797. Budynek Profumo Office umiejscowiony by\xc5\x82 obok De Rohan Block, lecz zosta\xc5\x82 zburzony podczas wojny._NEWLINE_Ca\xc5\x82y kompleks Lazzaretto otoczony by\xc5\x82 wysokim murem, aby uniemo\xc5\xbcliwi\xc4\x87 ucieczk\xc4\x99 \xe2\x80\x9epensjonariuszom\xe2\x80\x9d. Na terenie tym ulokowanych by\xc5\x82o sze\xc5\x9b\xc4\x87 cmentarzy, z kt\xc3\xb3rych tylko jeden przetrwa\xc5\x82 do czas\xc3\xb3w wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych._NEWLINE_Na \xc5\x9bcianach budynk\xc3\xb3w ocala\xc5\x82o kilka starych graffiti, z najwcze\xc5\x9bniejszym z roku 1681, za\xc5\x9b ostatnim z 1947.'