b"\n_START_ARTICLE_\nWielki Kanion Kolorado\n_START_PARAGRAPH_\nWielki Kanion, Wielki Kanion Kolorado \xe2\x80\x93 (ang. Grand Canyon) prze\xc5\x82om rzeki Kolorado w stanie Arizona w USA przez P\xc5\x82askowy\xc5\xbc Kolorado. Za pocz\xc4\x85tek kanionu uznaje si\xc4\x99 Lee's Ferry (niewielka stacja z motelem i przystani\xc4\x85 dla \xc5\x82odzi le\xc5\xbc\xc4\x85ca oko\xc5\x82o 12\xc2\xa0km od miejscowo\xc5\x9bci Page), natomiast koniec kanionu le\xc5\xbcy w rejonie Grand Wash Cliff le\xc5\xbc\xc4\x85cym oko\xc5\x82o 20\xc2\xa0km od pocz\xc4\x85tku jeziora Mead. Odleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 pomi\xc4\x99dzy tymi punktami mierzona nurtem rzeki Kolorado wynosi 446\xc2\xa0km. Najg\xc5\x82\xc4\x99bszym rejonem Wielkiego Kanionu jest Granite Gorge (W\xc4\x85w\xc3\xb3z Granitowy), w kt\xc3\xb3rym najg\xc5\x82\xc4\x99bsze miejsce le\xc5\xbcy poni\xc5\xbcej kraw\xc4\x99dzi o 1857\xc2\xa0m (6093 st\xc3\xb3p). Szeroko\xc5\x9b\xc4\x87 kanionu waha si\xc4\x99 od ok. 800 m (pod punktem widokowym Toroweap na North Rim \xe2\x80\x93 P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Kraw\xc4\x99dzi) do 29 km w najszerszym miejscu. Jest to najwi\xc4\x99kszy prze\xc5\x82om rzeki na \xc5\x9bwiecie (jednak nie najg\xc5\x82\xc4\x99bszy)._NEWLINE_Obszar ten stanowi park narodowy \xe2\x80\x93 Park Narodowy Wielkiego Kanionu.\n_START_SECTION_\nBudowa geologiczna\n_START_PARAGRAPH_\nKanion wykszta\xc5\x82cony jest g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w \xc5\x82upkach, a tak\xc5\xbce i\xc5\x82o\xc5\x82upkach, wapieniach, piaskowcach i granitowych intruzjach. W kanionie tym mo\xc5\xbcna dostrzec przekr\xc3\xb3j geologiczny od proterozoiku (w prekambrze) po trias (era mezozoiczna). Ka\xc5\xbcda seria warstw skalnych ma inny odcie\xc5\x84. Ska\xc5\x82y osadowe kanionu obfituj\xc4\x85 w skamienia\xc5\x82o\xc5\x9bci, od pierwotnych glon\xc3\xb3w do drzew, od morskich muszli po szcz\xc4\x85tki dinozaur\xc3\xb3w._NEWLINE_Istniej\xc4\x85 r\xc3\xb3\xc5\xbcne hipotezy na temat powstania kanionu. Najbardziej rozpowszechniona m\xc3\xb3wi o tym, \xc5\xbce proces powstawania by\xc5\x82 wyd\xc5\x82u\xc5\xbcony w czasie, Wed\xc5\x82ug niej kanion zacz\xc4\x85\xc5\x82 powstawa\xc4\x87 w zachodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci obecnego przebiegu 17 mln lat temu, natomiast wschodni kraniec ukszta\xc5\x82towa\xc5\x82 si\xc4\x99 5\xe2\x80\x936 mln lat temu. W nast\xc4\x99pnych milionach lat trwa\xc5\x82o wcinanie si\xc4\x99 wg\xc5\x82\xc4\x99bne rzeki i pog\xc5\x82\xc4\x99bianie kanionu, przy zachowaniu jego d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci. Wed\xc5\x82ug tej wersji rzeka Kolorado \xc5\xbc\xc5\x82obi\xc5\x82a kanion w miar\xc4\x99 jak p\xc5\x82askowy\xc5\xbc Kolorado si\xc4\x99 podnosi\xc5\x82. Inna wersja m\xc3\xb3wi o tym, \xc5\xbce ca\xc5\x82y kanion ukszta\xc5\x82towa\xc5\x82 si\xc4\x99 w przeci\xc4\x85gu bardzo kr\xc3\xb3tkiego czasu, nawet kilku dni._NEWLINE_Przed wybudowaniem w 1963 r. zapory wodnej Glen Canyon Dam, tworz\xc4\x85cej jezioro Powella, rzeka nios\xc5\x82a przez kanion dziennie 500\xc2\xa0000 ton osadu, obecnie zapora ograniczy\xc5\x82a transport do 80\xc2\xa0000 ton._NEWLINE_Badaczem, kt\xc3\xb3ry opracowa\xc5\x82 histori\xc4\x99 geologiczn\xc4\x85 Wielkiego Kanionu Kolorado, by\xc5\x82 geolog Clarence Dutton."