b"\n_START_ARTICLE_\nFort Saint Elmo\n_START_SECTION_\nPod\xc5\x82o\xc5\xbce historyczne i budowa\n_START_PARAGRAPH_\nW okolicach roku 1417 lokalna milicja mia\xc5\x82a ju\xc5\xbc za\xc5\x82o\xc5\xbcony sta\xc5\x82y punkt obserwacyjny na ko\xc5\x84cu p\xc3\xb3\xc5\x82wyspu Sciberras. W roku 1488 Arago\xc5\x84czycy zbudowali wie\xc5\xbc\xc4\x99 obserwacyjn\xc4\x85 na Saint Elmo Point, dedykowan\xc4\x85 Erazmowi z Formii, lepiej znanemu jako \xc5\x9bw. Elmo. W roku 1533 Rycerze Joannici wzmocnili wie\xc5\xbc\xc4\x99 ze wzgl\xc4\x99du na jej strategiczn\xc4\x85 pozycj\xc4\x99. W roku 1551 mia\xc5\x82 miejsce najazd osma\xc5\x84ski, kiedy turecka flota wp\xc5\x82yn\xc4\x99\xc5\x82a niepowstrzymana do zatoki Marsamxett. W zwi\xc4\x85zku z tym zdecydowano, \xc5\xbce potrzebna jest wi\xc4\x99ksza ekspansja, i w roku 1552 zburzono wie\xc5\xbc\xc4\x99 i rozpocz\xc4\x99to budow\xc4\x99 nowego fortu gwia\xc5\xbadzistego. Zosta\xc5\x82 on zaprojektowany przez czterech w\xc5\x82oskich architekt\xc3\xb3w, i posiada\xc5\x82 nadszaniec, drog\xc4\x99 na szczycie przeciwskarpy oraz kleszcze. Kilka miesi\xc4\x99cy przed obl\xc4\x99\xc5\xbceniem 1565 roku zbudowano napr\xc4\x99dce rawelin.\n_START_SECTION_\nOdbudowa i modyfikacje\n_START_PARAGRAPH_\nPo obl\xc4\x99\xc5\xbceniu, Wielki Mistrz Jean Parisot de Valette zdecydowa\xc5\x82 o budowie nowego miasta na p\xc3\xb3\xc5\x82wyspie. Prace rozpocz\xc4\x99to w roku 1566, a papie\xc5\xbc przys\xc5\x82a\xc5\x82 swojego architekta Francesco Laparelliego, aby ten zaprojektowa\xc5\x82 fortyfikacje. Zrujnowany fort St. Elmo zosta\xc5\x82 odbudowany i w\xc5\x82\xc4\x85czony w system mur\xc3\xb3w obronnych miasta._NEWLINE_W XVII wieku fort by\xc5\x82 kilkakrotnie modyfikowany. W roku 1614 zbudowany zosta\xc5\x82 Vend\xc3\xb4me Bastion, a w roku 1687 na skale przybrze\xc5\xbcnej zbudowano Carafa Enceinte, os\xc5\x82aniaj\xc4\x85ce fort dooko\xc5\x82a. W p\xc3\xb3\xc5\xbanych latach XVII wieku fort zosta\xc5\x82 bezpo\xc5\x9brednio po\xc5\x82\xc4\x85czony z nadsza\xc5\x84cem, i cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 rowu obronnego zosta\xc5\x82a w czasie prac wype\xc5\x82niona, grzebi\xc4\x85c niekt\xc3\xb3re z oryginalnych mur\xc3\xb3w obronnych. W XVIII wieku na bastionie Vendoma zbudowany zosta\xc5\x82 nowy magazyn prochu (polverista), a pomi\xc4\x99dzy g\xc5\x82\xc3\xb3wnym fortem a Carafa Enceinte zbudowano sk\xc5\x82ady. Znane s\xc4\x85 one jako Sk\xc5\x82ady Pinto (Pinto Stores) i otaczaj\xc4\x85 one teren znany jako Lower Saint Elmo._NEWLINE_8 wrze\xc5\x9bnia 1775 roku fort St. Elmo zosta\xc5\x82 zaj\xc4\x99ty przez 13 zbuntowanych ksi\xc4\x99\xc5\xbcy, r\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie z Saint James Cavalier w fortyfikacjach Valletty od strony l\xc4\x85dowej, co znane jest jako powstanie ksi\xc4\x99\xc5\xbcy. Flaga Zakonu zosta\xc5\x82a opuszczona, i zast\xc4\x85piono j\xc4\x85 chor\xc4\x85gwi\xc4\x85 \xc5\x9bw. Paw\xc5\x82a. Zakonowi uda\xc5\x82o si\xc4\x99 odbi\xc4\x87 fort, tak\xc5\xbce rebelianci z przeciwnej strony miasta poddali si\xc4\x99. Ostatecznie os\xc4\x85dzono ich, trzech zosta\xc5\x82o straconych, reszta wygnana z wyspy lub uwi\xc4\x99ziona. G\xc5\x82owy trzech skaza\xc5\x84c\xc3\xb3w zosta\xc5\x82y wystawione na trzech rogach Saint James Cavalier, lecz zosta\xc5\x82y usuni\xc4\x99te, kiedy w listopadzie tego samego roku Emmanuel de Rohan-Polduc zosta\xc5\x82 wybrany na Wielkiego Mistrza Zakonu.\n_START_SECTION_\nRz\xc4\x85dy brytyjskie\n_START_PARAGRAPH_\nFort zosta\xc5\x82 zmodyfikowany raz jeszcze we wczesnych latach XIX wieku, kiedy Malt\xc4\x85 w\xc5\x82adali Brytyjczycy. Zbudowano wtedy os\xc5\x82on\xc4\x99 (parapet) dla muszkieter\xc3\xb3w. W roku 1855 magazyn prochu na bastionie Vendome zosta\xc5\x82 przerobiony na zbrojowni\xc4\x99, a kilka niewielkich egzemplarzy broni zosta\xc5\x82o tu przeniesionych ze Zbrojowni Pa\xc5\x82acowej. W latach 1870. wykonano wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 ilo\xc5\x9b\xc4\x87 prac przy Abercrombie's Bastion. W roku 1917 w forcie St. Elmo wykonano pierwsz\xc4\x85 na Malcie operacj\xc4\x99 serca (pacjentem by\xc5\x82 \xc5\xbco\xc5\x82nierz brytyjski). W okresie mi\xc4\x99dzywojennym zbudowane zosta\xc5\x82y podstawy dzia\xc5\x82, przeznaczone do umieszczenia nowych podw\xc3\xb3jnych 6-funtowych dzia\xc5\x82 szybkostrzelnych._NEWLINE_Dnia 11 czerwca 1940 roku fort by\xc5\x82 celem pierwszego lotniczego bombardowania Malty. Po\xc5\x9br\xc3\xb3d ludzi, przebywaj\xc4\x85cych w forcie w czasie ataku by\xc5\x82 \xc4\x8aensu Tabone, p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszy prezydent Malty. W wyniku nalotu zgin\xc4\x99\xc5\x82o 6 os\xc3\xb3b._NEWLINE_26 lipca 1941 roku W\xc5\x82osi rozpocz\xc4\x99li atak morski na Grand Harbour. W sk\xc5\x82ad si\xc5\x82 ofensywnych wchodzi\xc5\x82y dwie \xc5\xbcywe torpedy, cztery torpedowe \xc5\x82odzie motorowe MAS (ang.) oraz sze\xc5\x9b\xc4\x87 wybuchowych \xc5\x82odzi motorowych MT (ang.). Si\xc5\x82y atakuj\xc4\x85ce zosta\xc5\x82y do\xc5\x9b\xc4\x87 wcze\xc5\x9bnie wykryte przez brytyjski o\xc5\x9brodek radarowy, i gdy W\xc5\x82osi znale\xc5\xbali si\xc4\x99 w bliskiej odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci, artyleria z St. Elmo otworzy\xc5\x82a ogie\xc5\x84. Zgin\xc4\x99\xc5\x82o 15 W\xc5\x82och\xc3\xb3w, 18 schwytano, a wszystkie \xe2\x80\x9e\xc5\xbcywe torpedy\xe2\x80\x9d, \xc5\x82odzie MT oraz dwie \xc5\x82odzie MAS zosta\xc5\x82y zniszczone. Jedna z \xc5\x82odzi MT trafi\xc5\x82a w Saint Elmo Bridge, \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85cy falochron z ko\xc5\x84cem p\xc3\xb3\xc5\x82wyspu w pobli\xc5\xbcu fortu, powoduj\xc4\x85c jego zawalenie si\xc4\x99. Most nie zosta\xc5\x82 nigdy odbudowany. W roku 2012 zbudowano nowy most, podobny do poprzedniego, lecz innej konstrukcji._NEWLINE_Niekt\xc3\xb3re cz\xc4\x99\xc5\x9bci fortu zosta\xc5\x82y mocno uszkodzone podczas wojny, i do dzi\xc5\x9b mo\xc5\xbcna zobaczy\xc4\x87 \xc5\x9blady bombardowania. Jednostka Royal Malta Artillery opu\xc5\x9bci\xc5\x82a fort 26 marca 1972 roku, zamykaj\xc4\x85c jego d\xc5\x82ug\xc4\x85 histori\xc4\x99 militarn\xc4\x85. Z biegiem czasu coraz wi\xc4\x99ksza cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 fortu przestawa\xc5\x82a by\xc4\x87 u\xc5\xbcywana.\n_START_SECTION_\nDzie\xc5\x84 dzisiejszy\n_START_PARAGRAPH_\nWorld Monuments Fund umie\xc5\x9bci\xc5\x82 Fort Saint Elmo na swojej 2008 Watch List, zawieraj\xc4\x85cej 100 najbardziej zagro\xc5\xbconych miejsc na \xc5\x9bwiecie ze wzgl\xc4\x99du na pogorszenie si\xc4\x99 ich stanu z powodu takich czynnik\xc3\xb3w, jak brak konserwacji i bezpiecze\xc5\x84stwa, naturalne starzenie si\xc4\x99 oraz ekspozycj\xc4\x99 na czynniki atmosferyczne. W roku 2009 rozpocz\xc4\x99to wielkie prace restauracyjne, i do roku 2014 odnowa Upper Saint Elmo oraz Carafa Enceinte by\xc5\x82a prawie zako\xc5\x84czona. Prace nad odnowieniem fortu zosta\xc5\x82y zako\xc5\x84czone w roku 2015. Lower Saint Elmo zosta\xc5\x82 wyczyszczony ze \xc5\x9bmieci, nagromadzonych tam przez lata, a Grand Harbour Regeneration Corporation planuje rozpocz\xc4\x99cie odnawiania._NEWLINE_Od roku 1975 w cz\xc4\x99\xc5\x9bci fortu mie\xc5\x9bci\xc5\x82o si\xc4\x99 National War Museum (Narodowe Muzeum Wojny), w kt\xc3\xb3rym znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 wyposa\xc5\xbcenie wojskowe oraz inne artefakty, powi\xc4\x85zane z I i II wojn\xc4\x85 \xc5\x9bwiatow\xc4\x85. W zasobach muzeum znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc kopia George Cross, kt\xc3\xb3rym Malta zosta\xc5\x82a odznaczona (ang.) przez kr\xc3\xb3la Jerzego VI w kwietniu 1942 roku. Muzeum zosta\xc5\x82o zamkni\xc4\x99te we wrze\xc5\x9bniu 2014 roku, a otwarto je powt\xc3\xb3rnie w maju 2015 roku, z du\xc5\xbco wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 kolekcj\xc4\x85._NEWLINE_Od po\xc5\x82owy XX wieku w forcie Saint Elmo mie\xc5\x9bci si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc akademia policyjna. Inne cz\xc4\x99\xc5\x9bci fortu wykorzystywane s\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc do rekonstrukcji wojskowych In Guardia i Alarme._NEWLINE_Podczas restauracji fortu wykonano szereg prac archeologicznych, i odkryto r\xc3\xb3\xc5\xbcne elementy pochodz\xc4\x85ce z oryginalnego fortu sprzed 1565 roku. Te znaleziska s\xc4\x85 bardzo wa\xc5\xbcne, gdy\xc5\xbc niewiele pozosta\xc5\x82o po pierwotnym forcie, kt\xc3\xb3ry zosta\xc5\x82 bardzo przebudowany przez Laparelliego w roku 1566, a tak\xc5\xbce uleg\xc5\x82 zmianom pomi\xc4\x99dzy XVII a XIX wiekiem._NEWLINE_W listopadzie 2015 roku fort by\xc5\x82 wykorzystywany jako centrum medialne podczas \xe2\x80\x9eValletta Summit on Migration\xe2\x80\x9d (ang.). Dziennikarze zagraniczni stwierdzili, \xc5\xbce by\xc5\x82o to prawdopodobnie \xe2\x80\x9enajwspanialsze miejsce, kiedykolwiek goszcz\xc4\x85ce szczyt Unii Europejskiej\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nOchrona warto\xc5\x9bci kulturowych\n_START_PARAGRAPH_\nFort Saint Elmo umieszczony jest na li\xc5\x9bcie National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands pod nr 1686."