b'\n_START_ARTICLE_\nLiskovsk\xc3\xa1 jasky\xc5\x88a\n_START_SECTION_\nPo\xc5\x82o\xc5\xbcenie\n_START_PARAGRAPH_\nJaskinia po\xc5\x82o\xc5\xbcona jest na terenie wsi Liskov\xc3\xa1, na p\xc3\xb3\xc5\x82nocny wsch\xc3\xb3d od Ru\xc5\xbcomberku. Rozwini\xc4\x99ta jest w najbardziej na wsch\xc3\xb3d wysuni\xc4\x99tym fragmencie masywu g\xc3\xb3ry Mn\xc3\xadch. G\xc5\x82\xc3\xb3wne wej\xc5\x9bcie, w formie du\xc5\xbcego portalu eksponowanego na po\xc5\x82udniowy wsch\xc3\xb3d, jest dobrze widoczne z szosy i linii kolejowej ko\xc5\x82o Liskovej.\n_START_SECTION_\nCharakterystyka\n_START_PARAGRAPH_\nPortal wej\xc5\x9bciowy w kszta\xc5\x82cie elipsy o wysoko\xc5\x9bci 4 m i szeroko\xc5\x9bci 1,3 m znajduje si\xc4\x99 na wysoko\xc5\x9bci 500 m n.p.m., 8 m ponad poziomem rzeki Wag. Bezpo\xc5\x9bredniego dost\xc4\x99pu do niego broni jednak skalna \xc5\x9bciana wysoko\xc5\x9bci ok. 6 m. Dost\xc4\x99p do jaskini umo\xc5\xbcliwia specyficzny \xe2\x80\x9eprzedsionek\xe2\x80\x9d skierowany ku po\xc5\x82udniowemu zachodowi, wychodz\xc4\x85cy na d\xc5\x82ug\xc4\x85 na 8 m galeri\xc4\x99 doprowadzaj\xc4\x85c\xc4\x85 przed wej\xc5\x9bcie._NEWLINE_Jaskinia powsta\xc5\x82a w szaroniebieskich (do ciemnoszarych) wapieniach \xc5\x9brodkowego triasu, tzw. guttensteinskich, bia\xc5\x82o \xc5\xbcy\xc5\x82kowanych \xc5\xbcy\xc5\x82kami kalcytu, zaliczanych do p\xc5\x82aszczowiny chocza\xc5\x84skiej. Pomimo znacznej sumarycznej d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci korytarzy zajmuje jedynie niewielki obszar w kszta\xc5\x82cie prostok\xc4\x85ta o wymiarach 100 x 120 m. Przedstawia rozbudowany labirynt korytarzy usytuowanych na czterech g\xc5\x82\xc3\xb3wnych poziomach, usytuowanych jeden nad drugim i po\xc5\x82\xc4\x85czonych ze sob\xc4\x85 licznymi studniami i uko\xc5\x9bnymi tunelami. Wynika to st\xc4\x85d, \xc5\xbce ca\xc5\x82y system jaskiniowy zosta\xc5\x82 utworzony przez boczne rami\xc4\x99 Wagu, kt\xc3\xb3ry w okresie czwartorz\xc4\x99du wieloma etapami wcina\xc5\x82 si\xc4\x99 w pod\xc5\x82o\xc5\xbce, tworz\xc4\x85c kolejne pi\xc4\x99tra jaskini odpowiadaj\xc4\x85ce terasom rzecznym. Najwi\xc4\x99kszymi komorami jaskini s\xc4\x85 Ve\xc4\xbek\xc3\xa1 sie\xc5\x88 o d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci 75 m i najwi\xc4\x99kszym przekroju 10x10 m (obj\xc4\x99to\xc5\x9b\xc4\x87 ok. 5600 m\xc2\xb3) oraz J\xc3\xa1no\xc5\xa1\xc3\xadkova sie\xc5\x88 o d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci 40 m i maksymalnym przekroju 10x10 m (obj\xc4\x99to\xc5\x9b\xc4\x87 ok. 1000 m\xc2\xb3)._NEWLINE_Obecnie przez jaskini\xc4\x99 nie przecieka \xc5\xbcaden tok wodny. Posiada ona do\xc5\x9b\xc4\x87 ubog\xc4\x85 szat\xc4\x99 naciekow\xc4\x85. Zniszczona i powy\xc5\x82amywana w g\xc5\x82\xc3\xb3wnych korytarzach i salach (Archeologick\xc3\xa1 chodba, Zr\xc3\xbaten\xc3\xbd dom, Guanov\xc3\xbd d\xc3\xb3m), zachowa\xc5\x82a si\xc4\x99 ona w dobrym stanie jedynie w trudniej dost\xc4\x99pnych fragmentach jaskini. Najbogatsz\xc4\x85 szat\xc4\x85 charakteryzuje si\xc4\x99 sala o nazwie Horn\xc3\xa1 snemov\xc5\x88a na czwartym (najwy\xc5\xbcszym, najstarszym i najtrudniej dost\xc4\x99pnym) pi\xc4\x99trze jaskini \xe2\x80\x93 cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo zawalona wielkimi blokami ska\xc5\x82 opad\xc5\x82ymi ze stropu jaskini i pokrytymi naciekami._NEWLINE_Opr\xc3\xb3cz g\xc5\x82\xc3\xb3wnego portalu jaskinia ma jeszcze 5 innych, bocznych wej\xc5\x9b\xc4\x87, znajduj\xc4\x85cych si\xc4\x99 na zach\xc3\xb3d od niego. Temperatura w jaskini, praktycznie sta\xc5\x82a w ci\xc4\x85gu ca\xc5\x82ego roku, wynosi 7\xe2\x80\x938 \xc2\xb0C.\n_START_SECTION_\nZnaczenie archeologiczne\n_START_PARAGRAPH_\nWej\xc5\x9bcie do jaskini przyci\xc4\x85ga\xc5\x82o uwag\xc4\x99 cz\xc5\x82owieka od czas\xc3\xb3w prehistorycznych. \xc5\x9awiadczy o tym du\xc5\xbca ilo\xc5\x9b\xc4\x87 znalezisk archeologicznych, zar\xc3\xb3wno tych pochodz\xc4\x85cych z paleolitu, jak i nale\xc5\xbc\xc4\x85cych do kultury puchowskiej i czas\xc3\xb3w rzymskich. Wspomina\xc5\x82 j\xc4\x85 ju\xc5\xbc s\xc5\x82owacki polihistor Matej Bel w swym dziele Notitia Hungariae novae historico-geographica (Wiede\xc5\x84 1736). Pomimo i\xc5\xbc wn\xc4\x99trze jaskini by\xc5\x82o od XVIII w. penetrowane przez miejscow\xc4\x85 ludno\xc5\x9b\xc4\x87 i poszukiwaczy \xe2\x80\x9eskarb\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d, sta\xc5\x82a si\xc4\x99 ona miejscem szeregu wa\xc5\xbcnych odkry\xc4\x87 archeologicznych. W\xc5\x82a\xc5\x9bnie tu w drugiej po\xc5\x82owie XIX w. prowadzone by\xc5\x82y pierwsze badania speleoarcheologiczne na \xc3\xb3wczesnych W\xc4\x99grzech (niestety, metodami uniemo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85cymi dzi\xc5\x9b precyzyjne datowanie \xc3\xb3wczesnych znalezisk). W czasach wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych jaskini\xc4\x99 badali m.in. geolog prof. J\xc3\xa1n Volko-Starohorsk\xc3\xbd oraz speleolog dr Anton Droppa._NEWLINE_Najstarsze artefakty w postaci kamiennych, \xc5\x82upanych narz\xc4\x99dzi pochodz\xc4\x85 z p\xc3\xb3\xc5\xbanego paleolitu. W 1997 r. w jednym z bocznych korytarzy w pobli\xc5\xbcu J\xc3\xa1no\xc5\xa1\xc3\xadkovej sieni odkryto kultowy obiekt z ludzkimi szcz\xc4\x85tkami. Znalezione fragmenty ceramiki z charakterystycznymi, wypuk\xc5\x82ymi guzkami na powierzchniach, uczyni\xc5\x82y z jaskini pierwsze stanowisko kultury lendzielskiej na Liptowie. Pomi\xc4\x99dzy najwa\xc5\xbcniejsze odkrycia wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnej speleoarcheologii s\xc5\x82owackiej nale\xc5\xbcy wpisa\xc4\x87 odkrycie w Liskovskiej Jaskini w 1993 r. niewielkiej, miedzianej rze\xc5\xbaby przedstawiaj\xc4\x85cej wo\xc5\x82u w zaprz\xc4\x99gu, datowanej na 4 tysi\xc4\x85clecie p.n.e. Jej unikalno\xc5\x9b\xc4\x87 polega na tym, \xc5\xbce nie ma ona na S\xc5\x82owacji odpowiednika w\xc5\x9br\xc3\xb3d innych artefakt\xc3\xb3w z tego okresu, a tak\xc5\xbce na tym, \xc5\xbce jest to najstarsze w og\xc3\xb3le metalowa rze\xc5\xbaba, przedstawiaj\xc4\x85ca zwierz\xc4\x99 zaprz\xc4\x99gowe._NEWLINE_Przed wej\xc5\x9bciem do jaskini odkryto liczne \xc5\x9blady osadnictwa, zaliczane do kultury puchowskiej.\n_START_SECTION_\nFauna jaskini\n_START_PARAGRAPH_\nW Jaskini Liskovskiej stwierdzono dotychczas 12 gatunk\xc3\xb3w nietoperzy. W latach 70. XX w. jaskinia by\xc5\x82a jednym z najwa\xc5\xbcniejszych w tej cz\xc4\x99\xc5\x9bci S\xc5\x82owacji zimowisk nocka du\xc5\xbcego i nocka ostrousznego. Zar\xc3\xb3wno liczba gatunk\xc3\xb3w jak i liczno\xc5\x9b\xc4\x87 tutejszej kolonii rozrodczej nocka rudego czyni\xc4\x85 obecnie jaskini\xc4\x99 (wraz z systemem Jaski\xc5\x84 Demianowskich) najwa\xc5\xbcniejszymi punktami na chiropterologicznej mapie Liptowa._NEWLINE_Stosunkowo uboga jest jaskiniowa fauna bezkr\xc4\x99gowc\xc3\xb3w. G\xc5\x82\xc3\xb3wnie s\xc4\x85 to gatunki powierzchniowe, kt\xc3\xb3re przenikaj\xc4\x85 do przywej\xc5\x9bciowych cz\xc4\x99\xc5\x9bci jaskini, rzadziej za\xc5\x9b gatunki typowo troglofilne. S\xc4\x85 w\xc5\x9br\xc3\xb3d nich m.in. zaleszczotek Neobisium muscorum, skoczogonki Plutomurus carpaticus i Arrhopalites pygmaeus oraz paj\xc4\x85k Clubiona pallidula. W mokrych, gliniastych sedymentach \xc5\xbcyje wilgociolubna d\xc5\xbcd\xc5\xbcownica Octolasium lacteum. Godnym odnotowania jest znalezienie tu jaskiniowej formy skoczogonka z rodziny Megalothorax, nowej dla nauki.\n_START_SECTION_\nOchrona jaskini\n_START_PARAGRAPH_\nJaskinia Liskovska zosta\xc5\x82a obj\xc4\x99ta ochron\xc4\x85 jako chroniony tw\xc3\xb3r przyrody (s\xc5\x82ow. chr\xc3\xa1nen\xc3\xbd pr\xc3\xadrodn\xc3\xbd v\xc3\xbdtvor) rozporz\xc4\x85dzeniem ministerstwa kultury Republiki S\xc5\x82owackiej nr 7453/976 z dnia 30 pa\xc5\xbadziernika 1976 r. Powierzchnia ochronnego pasma wynios\xc5\x82a 18,07 ha. Ustawa nr 287/1994 o ochronie przyrody i \xc5\x9brodowiska (s\xc5\x82ow. O ochrane pr\xc3\xadrody a krajiny) przekategoryzowa\xc5\x82a obiekt na pomnik przyrody (s\xc5\x82ow. pr\xc3\xadrodn\xc3\xa1 pamiatka), za\xc5\x9b rozporz\xc4\x85dzenie ministerstwa \xc5\x9brodowiska przyrodniczego Republiki S\xc5\x82owackiej nr 393 z 1996 r. podnios\xc5\x82o jego rang\xc4\x99 do narodowego pomnika przyrody (s\xc5\x82ow. n\xc3\xa1rodn\xc3\xa1 pr\xc3\xadrodn\xc3\xa1 pamiatka). W pasmie ochronnym obowi\xc4\x85zuje 4. stopie\xc5\x84 w pi\xc4\x99ciostopniowej skali ochrony przyrody.\n_START_SECTION_\nTurystyka\n_START_PARAGRAPH_\nJaskinia nie jest udost\xc4\x99pniona do zwiedzania, a jej wej\xc5\x9bcie jest zamkni\xc4\x99te.'