b"\n_START_ARTICLE_\nVis (wyspa)\n_START_SECTION_\nGeografia\n_START_PARAGRAPH_\nPowierzchnia wyspy wynosi 89,72 km\xc2\xb2; d\xc5\x82ugo\xc5\x9b\xc4\x87 17 km; szeroko\xc5\x9b\xc4\x87 do 8 km, a linia brzegowa 84,91 km. Najwy\xc5\xbcsze wzniesienie to Hum (587 m n.p.m.), kt\xc3\xb3rego wierzcho\xc5\x82ek jest zamkni\xc4\x99ty dla turyst\xc3\xb3w ze wzgl\xc4\x99du na instalacje telekomunikacyjne. Vis jest oddzielony od wyspy Hvar kana\xc5\x82em Vi\xc5\xa1kim, a od pobliskiej, oddalonej o 4,2\xc2\xa0km wyspy Bi\xc5\xa1evo \xe2\x80\x93 kana\xc5\x82em Bi\xc5\xa1evskim. Pobliskie, w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci bezludne wyspy Bi\xc5\xa1evo, Sv. Andrija, Budikovac (Budihovac), Jabuka, Brusnik, Veli i Mali Barjak, Ravnik, Veli i Mali Parzanj, s\xc4\x85 cz\xc4\x99sto \xc5\x82\xc4\x85czone z Visem w archipelag Viski o powierzchni 193\xc2\xa0km\xc2\xb2 (wliczaj\xc4\x85c Vis). Jabuka i Brusnik to jedyne wyspy pochodzenia wy\xc5\x82\xc4\x85cznie wulkanicznego spo\xc5\x9br\xc3\xb3d wszystkich 1185 wysp Chorwacji.\n_START_SECTION_\nKlimat\n_START_PARAGRAPH_\nWyspa ma \xc5\x82agodny klimat \xc5\x9br\xc3\xb3dziemnomorski. W lipcu \xc5\x9brednia temperatura wynosi +24\xc2\xa0\xc2\xb0C, a w styczniu +8,8\xc2\xa0\xc2\xb0C i jest o 2\xc2\xa0\xc2\xb0C ni\xc5\xbcsza w lecie i o 2\xc2\xa0\xc2\xb0C wy\xc5\xbcsza w zimie ni\xc5\xbc w oddalonym o 50 km Splicie. \xc5\x9arednia roczna temperatura powietrza to +16,5\xc2\xa0\xc2\xb0C. Wiej\xc4\x85ce tutaj zim\xc4\x85 wiatry bora cz\xc4\x99sto powoduj\xc4\x85 problemy w po\xc5\x82\xc4\x85czeniach promowych. \xc5\x9arednie opady wynosz\xc4\x85 557 mm rocznie, przy czym na lato przypada tylko 40 mm.\n_START_SECTION_\nBudowa geologiczna\n_START_PARAGRAPH_\nVis jako wyspa na Adriatyku powsta\xc5\x82 oko\xc5\x82o 30 tys. lat temu. Ska\xc5\x82y, z kt\xc3\xb3rych jest zbudowany, pochodz\xc4\x85 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z ery mezozoicznej oraz paleogenu. Dominuj\xc4\x85 wapienie i dolomity z okresu jury i kredy, dzi\xc4\x99ki czemu jest tutaj kilka jaski\xc5\x84, charakterystycznych dla tego typu ska\xc5\x82: Krajli\xc4\x8dna, Titova (miejsce schronienia Josipa Broz Tito w czasie II wojny \xc5\x9bwiatowej) oraz Zelena i s\xc5\x82ynna B\xc5\x82\xc4\x99kitna jaskinia na pobliskich wyspach Ravnik i Bi\xc5\xa1evo. Przewa\xc5\xbca kraw\xc4\x99dziowa rze\xc5\xbaba terenu, w centralnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci wyspy s\xc4\x85 niewielkie obszary r\xc3\xb3wninne._NEWLINE_Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 zachodnia wyspy jest znacznie wy\xc5\xbcsza: trzy szczyty przekraczaj\xc4\x85 500 m n.p.m. S\xc4\x85 to: Hum, Orlovica (566 m n.p.m.) i Mali Hum (514 m n.p.m.). Dominuje wybrze\xc5\xbce klifowe, ale jest tutaj te\xc5\xbc kilkana\xc5\x9bcie pla\xc5\xbc i dwie du\xc5\xbce zatoki: sv. Juraja na p\xc3\xb3\xc5\x82nocny i Komi\xc5\xbea na zachodnim wybrze\xc5\xbcu. Wyspa by\xc5\x82a kiedy\xc5\x9b po\xc5\x82\xc4\x85czona z kontynentem, o czym \xc5\x9bwiadcz\xc4\x85 znajdywane na niej szkielety zwierz\xc4\x85t nie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cych na wyspach dalmaty\xc5\x84skich. Na wyspie jest niewiele \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 wody pitnej i znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 one g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w okolicach miasta Komi\xc5\xbea (\xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a Kamenica, Pizdica i inne). Nie ma tutaj rzek ani jezior, w rejonie g\xc3\xb3ry Manjigor (401 m n.p.m.) jest tylko kilka okresowych strumieni.\n_START_SECTION_\nFlora\n_START_PARAGRAPH_\nZe wzgl\xc4\x99du na swoj\xc4\x85 charakterystyk\xc4\x99 geomorfologiczn\xc4\x85, wyspa Vis jest do\xc5\x9b\xc4\x87 bogata w r\xc3\xb3\xc5\xbcne gatunki ro\xc5\x9blin. Naturalna ro\xc5\x9blinno\xc5\x9b\xc4\x87 na wyspie to przede wszystkim dominuj\xc4\x85cy dawniej d\xc4\x85b ostrolistny (Quercus ilex), najbardziej powszechna obecnie sosna alepska (Pinus halepensis), wyst\xc4\x99puj\xc4\x85ca tutaj w formacji garig i rzadziej jako makia, sosna pinia, ja\xc5\x82owiec (Juniperus phoenicea), wawrzyn szlachetny, kapary, wrzos, wiele gatunk\xc3\xb3w storczykowatych (storczyk purpurowy, bu\xc5\x82awnik mieczolistny, ko\xc5\x9blaczek sto\xc5\xbckowaty, Ophrys bertoloniiformis, O. lacaitae, O. bombyliflora, O. spiralis, O. incubacea, O. sicula, Serapias parviflora, O. bertolonii i Orchis italica), zanokcica, szar\xc5\x82at, pistacja kleista (Pistacia lentiscus L.) , ruta zwyczajna, dziko rosn\xc4\x85cy rozmaryn, lawenda, oleander, szara\xc5\x84czyn str\xc4\x85kowy, sza\xc5\x82wia dalmaty\xc5\x84ska, agawy (agawa ameryka\xc5\x84ska i jukka s\xc5\x82oniostopa), aloes i inne._NEWLINE_W wodach otaczaj\xc4\x85cych wysp\xc4\x99 mo\xc5\xbcna odnale\xc5\xba\xc4\x87 przede wszystkim krasnorosty, brunatnice i zielenice.\n_START_SECTION_\nCzasy prehistoryczne i staro\xc5\xbcytne\n_START_PARAGRAPH_\nVis jest zamieszkany od czas\xc3\xb3w neolitu, od oko\xc5\x82o III tysi\xc4\x85clecia p.n.e. W II tysi\xc4\x85cleciu, w epoce \xc5\xbcelaza, na wysp\xc4\x99 przybyli Liburnianie z ludu Ilir\xc3\xb3w. Mi\xc4\x99dzy 1100 p.n.e. a 750 p.n.e. wybudowali fortyfikacje obronne na wzniesieniach na wyspie, a mi\xc4\x99dzy VI a V w. p.n.e. stworzyli tutaj pierwsze iliryjskie pa\xc5\x84stwo na Adriatyku. W 397 r. p.n.e. Dionizjos I Starszy z Syrakuz nakaza\xc5\x82 zbudowa\xc4\x87 na wyspie koloni\xc4\x99 nazwan\xc4\x85 Issa, pierwsz\xc4\x85 greck\xc4\x85 koloni\xc4\x99 w tej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Adriatyku i jednocze\xc5\x9bnie najstarsze miasto Dalmacji._NEWLINE_Po \xc5\x9bmierci Dionizjosa, mi\xc4\x99dzy IV a I w. p.n.e. Issa by\xc5\x82a niezale\xc5\xbcnym miastem-pa\xc5\x84stwem, utrzymuj\xc4\x85cym mi\xc4\x99dzy innymi w\xc5\x82asn\xc4\x85 mennic\xc4\x99. W czasie tego okresu na wyspie bito monety z br\xc4\x85zu, na kt\xc3\xb3rych mo\xc5\xbcna znale\xc5\xba\xc4\x87 inskrypcje Ionia (Ioniusa) i rysunek g\xc5\x82owy, kt\xc3\xb3rych znaczenie trudno jednak ustali\xc4\x87. Grecy z Issy za\xc5\x82o\xc5\xbcyli w tym czasie r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc kolonie Kor\xc4\x8dula, Trogir, Stobrec i Solin. W trzecim stuleciu p.n.e. wszystkie greckie kolonie w tym rejonie, poza Iss\xc4\x85, podlega\xc5\x82y kr\xc3\xb3lestwu Ilir\xc3\xb3w._NEWLINE_Oko\xc5\x82o 230 r. p.n.e. Agron, kr\xc3\xb3l Ilir\xc3\xb3w, wypowiedzia\xc5\x82 Grekom wojn\xc4\x99 \xe2\x80\x93 Issa zosta\xc5\x82a zaatakowana przez niezdyscyplinowan\xc4\x85 flot\xc4\x99 iliryjsk\xc4\x85, z\xc5\x82o\xc5\xbcon\xc4\x85 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z okr\xc4\x99t\xc3\xb3w pirackich. Grecy z Issy zwr\xc3\xb3cili si\xc4\x99 z pro\xc5\x9bb\xc4\x85 o odsiecz do Rzymian. W czasie obl\xc4\x99\xc5\xbcenia wyspy kr\xc3\xb3l Agron zmar\xc5\x82 i pozostawi\xc5\x82 na tronie kr\xc3\xb3low\xc4\x85 Teut\xc4\x99. Nie\xc5\x9bwiadomi zmiany w\xc5\x82adcy Rzymianie wys\xc5\x82ali do Ilir\xc3\xb3w pos\xc5\x82\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 dw\xc3\xb3ch senator\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy, zmuszeni do rozm\xc3\xb3w z kobiet\xc4\x85, odebrali to jako zniewag\xc4\x99. Ponadto, jeden z senator\xc3\xb3w, Coruncanius, zosta\xc5\x82 zabity, co Senat rzymski odebra\xc5\x82 jako kolejn\xc4\x85 zniewag\xc4\x99._NEWLINE_Rzymianie wypowiedzieli Ilirom wojn\xc4\x99 i wys\xc5\x82ali na Adriatyk oko\xc5\x82o 200 statk\xc3\xb3w z 20 tys. legionist\xc3\xb3w i 200 je\xc5\xbad\xc5\xbac\xc3\xb3w pod dow\xc3\xb3dztwem Gnaeusa Fulviusa i Luciusa Postumiusa Albinusa. Kr\xc3\xb3lowa Teuta powierzy\xc5\x82a obron\xc4\x99 pierwszej z wysp iliryjskich, Hvaru, swojemu zaufanemu, Demetriusowi (Demetrius z Pharos), kt\xc3\xb3ry podda\xc5\x82 si\xc4\x99 natychmiast po przybyciu Rzymian. Ilirowie zostali zmuszeni do podpisania upokarzaj\xc4\x85cego pokoju i p\xc5\x82acenia kontrybucji, a Rzymianie zdobyli prawo do kontroli polityki i decyzji podejmowanych przez kr\xc3\xb3low\xc4\x85 Teut\xc4\x99._NEWLINE_Mi\xc4\x99dzy 200 a 170 r. p.n.e. Issa wci\xc4\x85\xc5\xbc by\xc5\x82a n\xc4\x99kana przez ataki ze strony Ilir\xc3\xb3w, rz\xc4\x85dzonych w tym czasie przez Gentiosa (syna Pleuratosa II). W 172 p.n.e. mieszka\xc5\x84cy Issy wys\xc5\x82ali pos\xc5\x82\xc3\xb3w do Senatu Republiki, kt\xc3\xb3rzy oskar\xc5\xbcyli Gentiosa o szpiegowanie na rzecz Macedonii i o podburzanie lud\xc3\xb3w Dalmacji do wojny. Rzymianie wypowiedzieli Ilirom kolejn\xc4\x85 wojn\xc4\x99, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 \xc5\x82atwo wygrali. Jednym z jej rezultat\xc3\xb3w by\xc5\x82o przyznanie Issie prawa do ochrony ze strony Imperium. Pomimo tego, w 158 p.n.e. kolonie Issy na wybrze\xc5\xbcu dalmaty\xc5\x84skim zosta\xc5\x82y ponownie zaatakowane przez Ilir\xc3\xb3w. Rzymianie okazali cierpliwo\xc5\x9b\xc4\x87 i przed wypowiedzeniem wojny Ilirom wys\xc5\x82ali kolejne poselstwo pod dow\xc3\xb3dztwem powszechnie szanowanego konsula Fanniusa Strabo, kt\xc3\xb3ry mia\xc5\x82 podj\xc4\x85\xc4\x87 pr\xc3\xb3b\xc4\x99 wypracowania porozumienia mi\xc4\x99dzy zwa\xc5\x9bnionymi stronami. Ilirowie obrazili pos\xc5\x82a, twierdz\xc4\x85c, \xc5\xbce nie powinien si\xc4\x99 interesowa\xc4\x87 problemami wschodniego Adriatyku. Sprowokowa\xc5\x82o to kolejn\xc4\x85 wojn\xc4\x99, a nast\xc4\x99pnie przekszta\xc5\x82cenie Ilirii w prowincj\xc4\x99 rzymsk\xc4\x85._NEWLINE_W 59 r. p.n.e. Iliria zosta\xc5\x82a powierzona na okres 5 lat Cezarowi, kt\xc3\xb3ry mia\xc5\x82 w Issie swojego przedstawiciela, Numeriusa Rufusa. 3 marca 56 p.n.e. Cezar przyj\xc4\x85\xc5\x82 poselstwo z Issy i zatwierdzi\xc5\x82 jej przywileje._NEWLINE_Issa utrzymywa\xc5\x82a przyjazne kontakty z Imperium Rzymskim od oko\xc5\x82o 331 r. p.n.e. W 47 r. p.n.e. dobre stosunki z Rzymianami zosta\xc5\x82y gwa\xc5\x82townie przerwane, gdy w konflikcie mi\xc4\x99dzy Gajuszem Juliuszem Cezarem a Pompejuszem, Issa popar\xc5\x82a tego ostatniego. Po tej niefortunnej decyzji wyspa zosta\xc5\x82a przekszta\xc5\x82cona w rzymskie municipium._NEWLINE_Jej sytuacja polityczna sta\xc5\x82a si\xc4\x99 jeszcze bardziej problematyczna, gdy po przegranej rewolcie przeciwko cesarzowi Klaudiuszowi schroni\xc5\x82 si\xc4\x99 tutaj Lucius Arruntius Camillus Scribonianus, eks-gubernator Ilirii (Dalmacji). Zdarzenia te jednak nie zatrzyma\xc5\x82y dalszego rozwoju wyspy jako najwa\xc5\xbcniejszego portu handlowego na Adriatyku. Przez nast\xc4\x99pne kilka wiek\xc3\xb3w Issa nie musia\xc5\x82a obawia\xc4\x87 si\xc4\x99 naje\xc5\xbad\xc5\xbac\xc3\xb3w, chocia\xc5\xbc pobliskie wybrze\xc5\xbce dalmaty\xc5\x84skie pozostawa\xc5\x82o w stanie permanentnej wojny. Upadek Issy nast\xc4\x85pi\xc5\x82 dopiero wraz z upadkiem Imperium Rzymskiego, w V wieku. Wyspy dalmaty\xc5\x84skie sta\xc5\x82y si\xc4\x99 na nast\xc4\x99pne 5 wiek\xc3\xb3w w\xc5\x82asno\xc5\x9bci\xc4\x85 Bizancjum, kt\xc3\xb3re jednak nie przywi\xc4\x85zywa\xc5\x82o wi\xc4\x99kszej wagi do tego terytorium._NEWLINE_W okresie najwi\xc4\x99kszego rozkwitu w Issie mieszka\xc5\x82o prawdopodobnie oko\xc5\x82o 12 000\xe2\x80\x9314 000 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\n\xc5\x9aredniowiecze\n_START_PARAGRAPH_\nMi\xc4\x99dzy VII a VIII wiekiem na wysp\xc4\x99 przybyli Chorwaci, kt\xc3\xb3rzy wch\xc5\x82on\xc4\x99li lub wybili potomk\xc3\xb3w Ilir\xc3\xb3w, Grek\xc3\xb3w i Rzymian. Mniej wi\xc4\x99cej w tym okresie nazwa wyspy zosta\xc5\x82a zmieniona na obecn\xc4\x85, poniewa\xc5\xbc jest ju\xc5\xbc ona wymieniona w De Administrando Imperio (O zarz\xc4\x85dzaniu pa\xc5\x84stwem) Konstantyna VII Porfirogenety z X wieku. W 840 r. jedenasty do\xc5\xbca Wenecji, Pietro Tradonico, poprowadzi\xc5\x82 wypraw\xc4\x99 morsk\xc4\x85 przeciwko mieszka\xc5\x84com Visu i wysp wok\xc3\xb3\xc5\x82 Visu, aby pozby\xc4\x87 si\xc4\x99 zagro\xc5\xbcenia ze strony s\xc5\x82owia\xc5\x84skich pirat\xc3\xb3w n\xc4\x99kaj\xc4\x85cych weneckie statki handlowe._NEWLINE_W 879 r. w\xc5\x82adc\xc4\x85 Chorwacji zosta\xc5\x82 Branimir, popierany przez Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 rzymski. Branimir wprowadzi\xc5\x82 myto i podatki za handel na Adriatyku, co wywo\xc5\x82a\xc5\x82o wojn\xc4\x99 z Wenecj\xc4\x85. Pietro I Candiano, XVI do\xc5\xbca Wenecji, ponownie spr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 rozwi\xc4\x85za\xc4\x87 problemy na Adriatyku i przegra\xc5\x82 bitw\xc4\x99 w okolicy Makarskiej 18 wrze\xc5\x9bnia 887, w kt\xc3\xb3rej straci\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc \xc5\xbcycie. Wenecjanie zostali zmuszeni do p\xc5\x82acenia myta za \xc5\xbceglug\xc4\x99 przez Adriatyk. W tym okresie wyspy dalmaty\xc5\x84skie (w tym Vis) wci\xc4\x85\xc5\xbc stanowi\xc5\x82y w\xc5\x82asno\xc5\x9b\xc4\x87 Bizancjum, a do Chorwacji nale\xc5\xbca\xc5\x82o wy\xc5\x82\xc4\x85cznie wybrze\xc5\xbce Adriatyku, nawet podczas panowania kr\xc3\xb3la Tomis\xc5\x82awa, wybitnego stratega i dow\xc3\xb3dcy wojskowego._NEWLINE_W 976 r. do\xc5\xbca Pietro I Orseolo zaprzesta\xc5\x82 p\xc5\x82acenia myta i wys\xc5\x82a\xc5\x82 6 okr\xc4\x99t\xc3\xb3w, aby ostatecznie rozwi\xc4\x85za\xc4\x87 problem pirat\xc3\xb3w. Statki zaatakowa\xc5\x82y Vis i zniszczy\xc5\x82y cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo porty na wyspie, uprowadzaj\xc4\x85c cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w jako niewolnik\xc3\xb3w. W 997 r. Wenecjanie zn\xc3\xb3w zaatakowali Vis i zr\xc3\xb3wnali z ziemi\xc4\x85 miejscowo\xc5\x9bci na wyspie, uprowadzaj\xc4\x85c tym razem prawie wszystkich mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w. Pozostali zbudowali bezpieczniejsze, po\xc5\x82o\xc5\xbcone w g\xc5\x82\xc4\x99bi wyspy miejscowo\xc5\x9bci Velo Selo i Dol. 9 maja 1000 r. Pietro II Orseolo wys\xc5\x82a\xc5\x82 kolejn\xc4\x85 wypraw\xc4\x99 przeciwko piratom, kt\xc3\xb3ra jednak nie napotka\xc5\x82a oporu i zosta\xc5\x82a przyj\xc4\x99ta z honorami na wszystkich wyspach, poza Kor\xc4\x8dul\xc4\x85 i Lastovo, kt\xc3\xb3re spotka\xc5\x82o to samo, co Vis 3 lata wcze\xc5\x9bniej. Ekspedycja ta zapocz\xc4\x85tkowa\xc5\x82a zmiany przynale\xc5\xbcno\xc5\x9bci wysp dalmaty\xc5\x84skich, kt\xc3\xb3re na nast\xc4\x99pne 800 lat stopniowo sta\xc5\x82y si\xc4\x99 w\xc5\x82asno\xc5\x9bci\xc4\x85 Wenecji. W 1147 Wenecjanie opanowali Hvar i aby umocni\xc4\x87 swoje panowanie w regionie, za\xc5\x82o\xc5\xbcyli w mie\xc5\x9bcie Stari Grad diecezj\xc4\x99, podlegaj\xc4\x85c\xc4\x85 arcybiskupowi w Zadarze, podbitemu w 1111 r. Diecezja obejmowa\xc5\x82a mi\xc4\x99dzy innymi wysp\xc4\x99 Vis._NEWLINE_W 850 benedyktyni zbudowali na pobliskiej wyspie Bi\xc5\xa1evo klasztor. 10 marca 1177 r. Vis odwiedzi\xc5\x82 papie\xc5\xbc Aleksander III. Zdarzenie to prawdopodobnie zapocz\xc4\x85tkowa\xc5\x82o budow\xc4\x99 ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a \xc5\x9bw. Miko\xc5\x82aja (Sv. Nikola) i klasztoru benedyktyn\xc3\xb3w w Komi\xc5\xbey (za\xc5\x82o\xc5\xbconej oko\xc5\x82o 1000 r.). Benedyktyni ostatecznie przenie\xc5\x9bli si\xc4\x99 tutaj z Bi\xc5\xa1eva w 1200, ze wzgl\xc4\x99du na problemy z piratami z miasta Omi\xc5\xa1 i brak s\xc5\x82odkiej wody. Obecnie ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 \xc5\x9bw. Miko\xc5\x82aja jest jednym z najwa\xc5\xbcniejszych zabytk\xc3\xb3w na wyspie._NEWLINE_W 1278 r. Vis i jego mieszka\xc5\x84cy stali si\xc4\x99 poddanymi szlachty z Hvaru. W 1358 r. Wenecja na 50 lat utraci\xc5\x82a ca\xc5\x82e terytorium na rzecz kr\xc3\xb3lestwa W\xc4\x99giersko-Chorwackiego i mieszka\xc5\x84cy Visu odzyskali niezale\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87. Wenecja odzyska\xc5\x82a Dalmacj\xc4\x99 ponownie w 1409 za sum\xc4\x99 100 000 dukat\xc3\xb3w od W\xc5\x82adys\xc5\x82awa Andegawe\xc5\x84skiego z Neapolu, tytularnego kr\xc3\xb3l W\xc4\x99gier.\n_START_SECTION_\nCzasy nowo\xc5\xbcytne\n_START_PARAGRAPH_\nW 1483 neapolita\xc5\x84sko-arago\xc5\x84ska flota kr\xc3\xb3la Ferdynanda II spustoszy\xc5\x82a wysp\xc4\x99 i zniszczy\xc5\x82a Velo Selo, po czym ludno\xc5\x9b\xc4\x87 ponownie przenios\xc5\x82a si\xc4\x99 w okolice starej Issy, do portu \xc5\x9bw. Jerzego (St. George\xe2\x80\x99s Port). Za\xc5\x82o\xc5\xbcone zosta\xc5\x82y wtedy dwie nowe osady, Luka i Kut, kt\xc3\xb3re w 1579 r., po wybudowaniu ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a Gospe od Spilica (Matki Bo\xc5\xbcej z Groty), zosta\xc5\x82y po\xc5\x82\xc4\x85czone w miasto Vis._NEWLINE_W 1515 mieszka\xc5\x84cy Komi\xc5\xbey poprosili biskupa Hvaru o pozwolenie na budow\xc4\x99 ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a Matki Boskiej, nazwanego p\xc3\xb3\xc5\xbaniej ko\xc5\x9bcio\xc5\x82em Matki Boskiej Pirackiej._NEWLINE_W 1571 wyspa zosta\xc5\x82a spl\xc4\x85drowana przez Turk\xc3\xb3w, pokonanych tego roku w bitwie pod Lepanto. Z 1579 pochodz\xc4\x85 pierwsze rejestry dotycz\xc4\x85ce w\xc5\x82a\xc5\x9bcicieli statk\xc3\xb3w rybackich na Visie, dokonuj\xc4\x85cych po\xc5\x82ow\xc3\xb3w w rejonie Palagru\xc5\xbey. W roku 1593 liczba w\xc5\x82a\xc5\x9bcicieli statk\xc3\xb3w na wyspie wzros\xc5\x82a trzykrotnie, a zapiski z roku 1597 m\xc3\xb3wi\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc o pierwszych szkutnikach na wyspie. Na prze\xc5\x82omie XVII i XVIII wieku na wyspie mieszka\xc5\x82 chorwacki pisarz epoki baroku i biskup Andrija Vitalji\xc4\x87, m.in. autor psa\xc5\x82terza._NEWLINE_W 1797, po traktacie w Campo Formio, Vis dosta\xc5\x82 si\xc4\x99 pod w\xc5\x82adanie Austrii, po czym w 1802 zosta\xc5\x82 przej\xc4\x99ty przez Francj\xc4\x99. Wkr\xc3\xb3tce potem Napoleon Bonaparte wprowadzi\xc5\x82 w \xc5\xbcycie \xe2\x80\x9eplan kontynentalny\xe2\x80\x9d, polegaj\xc4\x85cy na zamkni\xc4\x99ciu dla Brytyjczyk\xc3\xb3w port\xc3\xb3w handlowych w Europie. W 1806 Brytyjczycy wys\xc5\x82ali 26 okr\xc4\x99t\xc3\xb3w wojennych na Adriatyk, \xc5\xbceby odbi\xc4\x87 Vis z r\xc4\x85k Francuz\xc3\xb3w, co zosta\xc5\x82o zrealizowane 2 pa\xc5\xbadziernika 1806. Brytyjczycy stopniowo uczynili z wyspy centrum przemytu na Adriatyku i schronienie dla pirat\xc3\xb3w, przez co liczba mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w gwa\xc5\x82townie wzros\xc5\x82a do 14 tys. W odpowiedzi, pod nieobecno\xc5\x9b\xc4\x87 floty brytyjskiej, 10 pa\xc5\xbadziernika 1810 Francuzi i Wenecjanie pod dow\xc3\xb3dztwem admira\xc5\x82a Bernarda Dubourdieu zaatakowali port \xc5\x9bw. Jerzego na Vis i spalili 12 (wersja brytyjska) lub 60 (wersja francuska) statk\xc3\xb3w handlowych. Zagro\xc5\xbceni przez powracaj\xc4\x85ca flot\xc4\x99 brytyjsk\xc4\x85, Francuzi wycofali si\xc4\x99 do Ankony. Wszyscy mieszka\xc5\x84cy, pod dow\xc3\xb3dztwem miczman\xc3\xb3w Jamesa Lew i Roberta Kingstona, schronili si\xc4\x99 z zapasami w g\xc3\xb3rach i przeczekali trwaj\xc4\x85cy ok. 7 godzin atak._NEWLINE_13 marca 1811 r. admira\xc5\x82 Dubourdieu, dowodz\xc4\x85c 11 okr\xc4\x99tami (6 fregat, bryg-korweta, szkuner, 2 kanonierki i szebeka \xe2\x80\x93 razem oko\xc5\x82o 280 dzia\xc5\x82, 2500 marynarzy i \xc5\xbco\xc5\x82nierzy) pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 powt\xc3\xb3rzy\xc4\x87 sukces, ale tym razem ma\xc5\x82a flota angielska (4 fregaty, w tym jedna lekka, 124 dzia\xc5\x82a i oko\xc5\x82o 880 marynarzy i \xc5\xbco\xc5\x82nierzy) pod dow\xc3\xb3dztwem kapitana Williama Hoste by\xc5\x82a na miejscu. W rezultacie Francuzi stracili admira\xc5\x82a, po\xc5\x82ow\xc4\x99 okr\xc4\x99t\xc3\xb3w i co najmniej 470 (700) zabitych, pojmanych i rannych i wycofali si\xc4\x99 na Hvar. Brytyjskie straty to 45 zabitych i 145 rannych. Bitwa ta stanowi\xc5\x82a rzadki przyk\xc5\x82ad walki na morzu, w kt\xc3\xb3rej fregaty pe\xc5\x82ni\xc5\x82y rol\xc4\x99 okr\xc4\x99t\xc3\xb3w liniowych._NEWLINE_Wkr\xc3\xb3tce potem, 11 kwietnia 1811, gubernatorem wyspy zosta\xc5\x82 mianowany sir George Duncan Robertson, kt\xc3\xb3ry rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 budow\xc4\x99 fortecy. W tym czasie na wyspie s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82o mi\xc4\x99dzy 800 a 1400 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy \xe2\x80\x93 Brytyjczyk\xc3\xb3w, W\xc5\x82och\xc3\xb3w, Korsykan, Szwajcar\xc3\xb3w i Chorwat\xc3\xb3w._NEWLINE_Po kongresie wiede\xc5\x84skim w 1815 r. Vis zosta\xc5\x82 ponownie przej\xc4\x99ty przez Austri\xc4\x99. Austriacy kontynuowali prace fortyfikacyjne Brytyjczyk\xc3\xb3w i zbudowali mi\xc4\x99dzy innymi fort nazwany p\xc3\xb3\xc5\xbaniej Madonna-Batterie (chorw. Gospina batarija, w\xc5\x82. Batteria della Madonna), najwa\xc5\xbcniejsz\xc4\x85 fortyfikacj\xc4\x99 na wyspie. W lipcu 1866 r. fortyfikacje na wyspie okaza\xc5\x82y si\xc4\x99 przydatne \xe2\x80\x93 wyspa zosta\xc5\x82a zaatakowana przez flot\xc4\x99 w\xc5\x82osk\xc4\x85 pod dow\xc3\xb3dztwem admira\xc5\x82a Carlo Pellion di Persano. W\xc5\x82osi nie przerwali jednak kabla telegrafu \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85cego Vis z Pul\xc4\x85, i Vis zdo\xc5\x82a\xc5\x82 wezwa\xc4\x87 na pomoc flot\xc4\x99 austriack\xc4\x85. 18 lipca W\xc5\x82osi pr\xc3\xb3bowali bombardowa\xc4\x87 trzy punkty na wybrze\xc5\xbcu: Komi\xc5\xbe\xc4\x99, Miln\xc4\x99 i Vis. Bombardowanie fort\xc3\xb3w w Komi\xc5\xbey i Milnej okaza\xc5\x82o si\xc4\x99 bezsensowne, poniewa\xc5\xbc by\xc5\x82y one po\xc5\x82o\xc5\xbcone zbyt wysoko dla s\xc5\x82abych wtedy jeszcze dzia\xc5\x82 na okr\xc4\x99tach wojennych. Bombardowanie Visu 18 i 19 lipca przynios\xc5\x82o straty po obu stronach. 20 lipca w okolice Visu dotar\xc5\x82a flota austriacka pod dow\xc3\xb3dztwem kadm. Tegetthoffa, kt\xc3\xb3ra nawi\xc4\x85za\xc5\x82a walk\xc4\x99 z silniejsz\xc4\x85 flot\xc4\x85 w\xc5\x82osk\xc4\x85. Na skutek powa\xc5\xbcnych b\xc5\x82\xc4\x99d\xc3\xb3w w dowodzeniu W\xc5\x82osi przegrali bitw\xc4\x99, nazwan\xc4\x85 bitw\xc4\x85 pod Liss\xc4\x85, a admira\xc5\x82 Persano zosta\xc5\x82 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej zdegradowany._NEWLINE_W 1873 ze wzgl\xc4\x99du na zmian\xc4\x99 polityki CK Monarchii, fortyfikacje na Vis zosta\xc5\x82y rozebrane i rozbrojone. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 budynk\xc3\xb3w zosta\xc5\x82a odsprzedana mieszka\xc5\x84com wyspy. Dwukrotnie wysp\xc4\x99 odwiedzali Habsburgowie: Franciszek J\xc3\xb3zef I w 1874 oraz arcyksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Franciszek Ferdynand w 1906._NEWLINE_Dzia\xc5\x82ania w trakcie I wojny \xc5\x9bwiatowej w zasadzie omin\xc4\x99\xc5\x82y Vis, je\xc5\x9bli nie liczy\xc4\x87 zniszczenia \xc5\x82\xc4\x85czy telegrafu i latarni morskich przez flot\xc4\x99 francusk\xc4\x85 w pierwszym okresie wojny, czy zatopienia w\xc5\x82oskiego okr\xc4\x99tu przez austriackie torpedowce w 1916 na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od wyspy. Vis i inne wyspy Dalmacji na mocy deklaracji z Korfu przypad\xc5\x82y kr\xc3\xb3lestwu SHS, ale wkr\xc3\xb3tce po wojnie zosta\xc5\x82 zaj\xc4\x99ty przez wojska w\xc5\x82oskie. Na mocy Traktatu z Rapallo z 1920, pod naciskiem USA W\xc5\x82osi zwr\xc3\xb3cili Vis._NEWLINE_Spis ludno\xc5\x9bci z 1931 r. wykaza\xc5\x82, \xc5\xbce na Visie mieszka\xc5\x82o wtedy w 2 obszarach administracyjnych, 23 miasteczkach i wioskach 8746 os\xc3\xb3b. W samej Komi\xc5\xbey by\xc5\x82o 5 szk\xc3\xb3\xc5\x82 podstawowych, 2 szko\xc5\x82y ponadpodstawowe i 3 biblioteki._NEWLINE_W tym okresie wyspa by\xc5\x82a zamieszkana w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci przez ludno\xc5\x9b\xc4\x87 identyfikuj\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 z narodem chorwackim. Z\xc5\x82e stosunki mi\xc4\x99dzy Chorwatami i Serbami w latach poprzedzaj\xc4\x85cych II wojn\xc4\x99 \xc5\x9bwiatow\xc4\x85 i ekonomiczna dyskryminacja Chorwat\xc3\xb3w w kr\xc3\xb3lestwie SHS, mia\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wp\xc5\x82yw na wydarzenia na wyspie. W latach 30. XX w. kilku mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w wyspy zosta\xc5\x82o uwi\xc4\x99zionych za \xe2\x80\x9ezbrodnie polityczne\xe2\x80\x9d przeciwko kr\xc3\xb3lestwu.\n_START_SECTION_\nII wojna \xc5\x9bwiatowa\n_START_PARAGRAPH_\nW pod koniec lat 30. XX w. i na pocz\xc4\x85tku lat 40. partia komunistyczna mia\xc5\x82a ju\xc5\xbc bardzo silne poparcie w\xc5\x9br\xc3\xb3d miejscowej ludno\xc5\x9bci. W 1942 aresztowano i skazano tutaj dw\xc3\xb3ch lokalnych przyw\xc3\xb3dc\xc3\xb3w partii, doktora Ante Fiamengo i Vinko Sonjar\xc4\x99._NEWLINE_W kwietniu 1941 Vis zosta\xc5\x82 zaj\xc4\x99ty przez wojska w\xc5\x82oskie, kt\xc3\xb3re raczej dobrze traktowa\xc5\x82y mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w wyspy. Pomimo tego w 1941 miejscowi komuni\xc5\x9bci zdecydowali si\xc4\x99 na powstanie przeciwko wojskom okupacyjnym. Ich bro\xc5\x84 stanowi\xc5\x82o oko\xc5\x82o 100 karabin\xc3\xb3w i 2 ckm-y. Po zdobyciu posterunku policji na wyspie uzbrojenie partyzant\xc3\xb3w uleg\xc5\x82o nieznacznej poprawie, ale i tak nie mieli szans przeciwko armii w\xc5\x82oskiej. Swoimi akcjami sprowokowali W\xc5\x82och\xc3\xb3w do represji wobec miejscowej ludno\xc5\x9bci. Jeszcze w 1941 na wyspie w czasie pr\xc3\xb3by ucieczki zgin\xc4\x85\xc5\x82 pierwszy partyzant. Pod koniec 1941 komuni\xc5\x9bci zorganizowali manifestacj\xc4\x99, domagaj\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 wycofania wojsk w\xc5\x82oskich, podczas kt\xc3\xb3rej aresztowano 16 os\xc3\xb3b, osadzonych p\xc3\xb3\xc5\xbaniej w wi\xc4\x99zieniu w Wenecji. W 1942 partyzanci z wyspy zostali przerzuceni na wybrze\xc5\xbce i do\xc5\x82\xc4\x85czyli do oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w Josipa Broz Tito, kt\xc3\xb3re przyjmowa\xc5\x82y w swoje szeregi zar\xc3\xb3wno Serb\xc3\xb3w, jak i Chorwat\xc3\xb3w. W marcu 1943 w bitwie nad Neretw\xc4\x85 (niem. Fall Weiss) mi\xc4\x99dzy partyzantami Broz-Tity z jednej strony a wojskami niemieckimi, w\xc5\x82oskimi, ustaszami i czetnikami z drugiej, straci\xc5\x82o \xc5\xbcycie kilkudziesi\xc4\x99ciu mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w wyspy._NEWLINE_16 sierpnia 1943 partyzanci napadli na oddzia\xc5\x82 okupacyjny na wyspie i zabrali W\xc5\x82ochom bro\xc5\x84 i sprz\xc4\x99t. 20 sierpnia, po kilku bezskutecznych \xc5\xbc\xc4\x85daniach zwrotu zabranego sprz\xc4\x99tu i ostrze\xc5\xbceniach, W\xc5\x82osi zabrali 25 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w wyspy na przes\xc5\x82uchania, traktuj\xc4\x85c ich r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc jako zak\xc5\x82adnik\xc3\xb3w. 15 z nich W\xc5\x82osi wypu\xc5\x9bcili, 10 zosta\xc5\x82o skazanych i rozstrzelanych w okolicy Komi\xc5\xbey, niedaleko skrzy\xc5\xbcowania starej drogi do Visu i drogi do ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a \xc5\x9bw. Miko\xc5\x82aja._NEWLINE_3 wrze\xc5\x9bnia W\xc5\x82ochy podpisa\xc5\x82y zawieszenie broni z aliantami. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 broni w\xc5\x82oskiej w Jugos\xc5\x82awii przypad\xc5\x82a oddzia\xc5\x82om komunist\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy w tym okresie zacz\xc4\x99li te\xc5\xbc otrzymywa\xc4\x87 wsparcie od aliant\xc3\xb3w. Niekt\xc3\xb3rzy z by\xc5\x82ych \xc5\xbco\xc5\x82nierzy Regio Esercito r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc przy\xc5\x82\xc4\x85czyli si\xc4\x99 do partyzant\xc3\xb3w. Niemcy wkr\xc3\xb3tce wys\xc5\x82ali na Ba\xc5\x82kany dodatkowe oddzia\xc5\x82y i partyzanci po ci\xc4\x99\xc5\xbckiej obronie stracili Bra\xc4\x8d, Hvar i Kor\xc4\x8dul\xc4\x99, uda\xc5\x82o im si\xc4\x99 natomiast utrzyma\xc4\x87 Vis, Bi\xc5\xa1evo i Sv. Andrija. Partyzanci wcielili do swoich oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w wszystkich m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn na Visie w wieku od 15 do 50 lat, a pozostali zostali wkr\xc3\xb3tce przetransportowani przez aliant\xc3\xb3w do oboz\xc3\xb3w uchod\xc5\xbac\xc3\xb3w w Aleksandrii._NEWLINE_Alianci, przekonani, \xc5\xbce oddzia\xc5\x82y Broz Tity s\xc4\x85 w stanie utrzyma\xc4\x87 wyspy, przys\xc5\x82ali wsparcie \xe2\x80\x93 najpierw kilkudziesi\xc4\x99ciu komandos\xc3\xb3w, potem oddzia\xc5\x82y marynarki wojennej pod dow\xc3\xb3dztwem kapitana Thomasa George'a Fullera. Si\xc5\x82y partyzant\xc3\xb3w i oddzia\xc5\x82y brytyjskie na wyspie by\xc5\x82y stopniowo wzmacniane. W styczniu 1944 dow\xc3\xb3dc\xc4\x85 komandos\xc3\xb3w na Vis zosta\xc5\x82 podpu\xc5\x82kownik Jack Mad Jack Churchill (zwany r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc jako Fighting Jack Churchill). Oficerem \xc5\x82\xc4\x85cznikowym na wyspie by\xc5\x82 kapitan Randolph Churchill, syn Winstona Churchilla._NEWLINE_W lutym 1944 oddzia\xc5\x82y brytyjskie na Vis liczy\xc5\x82y ju\xc5\xbc 1000 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy, za\xc5\x82o\xc5\xbcono tutaj r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc szpital, a wkr\xc3\xb3tce potem lotnisko. Mi\xc4\x99dzy 1 a 4 czerwca 1944 Jack Churchill poprowadzi\xc5\x82 atak komandos\xc3\xb3w na wzg\xc3\xb3rze 622 na Bra\xc4\x8d, zosta\xc5\x82 ranny, schwytany przez Niemc\xc3\xb3w i przewieziony do obozu koncentracyjnego Sachsenhausen. W pa\xc5\xbadzierniku 1944 partyzanci, wspierani przez Brytyjczyk\xc3\xb3w, zdobyli Split i baza na Visie stopniowo zosta\xc5\x82a zlikwidowana._NEWLINE_Po wojnie Vis sta\xc5\x82 si\xc4\x99 baz\xc4\x85 wojskow\xc4\x85 i by\xc5\x82 niedost\xc4\x99pny dla obcokrajowc\xc3\xb3w a\xc5\xbc do rozpadu Jugos\xc5\x82awii. Miejscowi cz\xc4\x99sto odradzaj\xc4\x85 turystom penetrowanie by\xc5\x82ych baz wojskowych na wyspie (z okresu po II wojnie \xc5\x9bwiatowej), poniewa\xc5\xbc mog\xc4\x85 one wci\xc4\x85\xc5\xbc by\xc4\x87 zaminowane. 20 lipca 2005, w wyniku eksplozji miny na terenie nie oznaczonym jako pole minowe, straci\xc5\x82 stop\xc4\x99 holenderski naukowiec, archeolog dr Tesse Djeder Stek.\n_START_SECTION_\nMuzea i galerie\n_START_PARAGRAPH_\nNa wyspie s\xc4\x85 dwa muzea, muzeum rybackie w Komi\xc5\xbey (w twierdzy w porcie, w pobli\xc5\xbcu mola) oraz muzeum archeologiczno-etnograficzne w mie\xc5\x9bcie Vis (w twierdzy Gospina batarija, zbudowanej przez Austriak\xc3\xb3w w XIX wieku). Ponadto w Komi\xc5\xbey s\xc4\x85 galerie malarzy chorwackich Borisa Marde\xc5\xa1i\xc4\x87a (otwarta w 1984 r.) i \xc4\x90ure Tiljka (otwarta w 1966 r.).\n_START_SECTION_\nEdukacja\n_START_PARAGRAPH_\nW obu miastach wyspy s\xc4\x85 szko\xc5\x82y podstawowe. Szko\xc5\x82a \xc5\x9brednia imienia Antuna Matija\xc5\xa1evica \xe2\x80\x93 Karamaneo (rok za\xc5\x82. 1975) jest w mie\xc5\x9bcie Vis, natomiast w Komi\xc5\xbey jest oddzia\xc5\x82 tej szko\xc5\x82y. Do lat 60. XX wieku we wsiach Podselje, Podstra\xc5\xbeje i Marine Zemlje by\xc5\x82y szko\xc5\x82y podstawowe, kt\xc3\xb3re zosta\xc5\x82y jednak zlikwidowane ze wzgl\xc4\x99du na emigracj\xc4\x99 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w i wynikaj\xc4\x85cy st\xc4\x85d brak uczni\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nGospodarka\n_START_PARAGRAPH_\nGospodarka wyspy Vis jest oparta na winiarstwie, rybo\xc5\x82\xc3\xb3wstwie oraz rozwijaj\xc4\x85cej si\xc4\x99 szybko turystyce. Na wyspie uprawiane s\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc oliwki, figowce, migda\xc5\x82owce, pomara\xc5\x84cze i cytryny.\n_START_SECTION_\nUprawa winoro\xc5\x9bli\n_START_PARAGRAPH_\nOko\xc5\x82o 20% powierzchni jest zaj\xc4\x99te przez winnice, g\xc5\x82\xc3\xb3wne regionalne szczepy winne na wyspie to Plavac Mali (winnice w miejscowo\xc5\x9bciach Milna, Podstra\xc5\xbeje, w okolicach przysi\xc3\xb3\xc5\x82k\xc3\xb3w Smokovo i Ston\xc4\x8dica, w rejonie zatoki Zaglav, i na wyspie Bi\xc5\xa1evo), Kurtelo\xc5\xa1ka (prawie zupe\xc5\x82nie wyparte przez szczep Ku\xc4\x8d) i Vugava, zwany przez miejscowych Bugava, symbol winiarstwa na wyspie Vis, uprawiany g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w okolicach miasta Komi\xc5\xbea. Wino pochodz\xc4\x85ce z wyspy Vis jest znane od czas\xc3\xb3w staro\xc5\xbcytnych \xe2\x80\x93 w II w. p.n.e. grecki kronikarz Agatarhid opisa\xc5\x82 je jako \xe2\x80\x9elepsze od innych\xe2\x80\x9d. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 winogron zbierana jest bardzo p\xc3\xb3\xc5\xbano i dodatkowo podsuszana na s\xc5\x82o\xc5\x84cu \xe2\x80\x93 robi si\xc4\x99 z nich bardzo s\xc5\x82odkie i mocne wino Pro\xc5\xa1ek, znane r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w innych cz\xc4\x99\xc5\x9bciach Dalmacji._NEWLINE_Produkcja wina wynosi 70 000 do 80 000 bary\xc5\x82ek rocznie. Obecnie mieszka\xc5\x84cy produkuj\xc4\x85 wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 wina na w\xc5\x82asne potrzeby, ze wzgl\xc4\x99du na niskie ceny skupu wina przez pa\xc5\x84stwo.\n_START_SECTION_\nRybo\xc5\x82\xc3\xb3wstwo\n_START_PARAGRAPH_\nRybo\xc5\x82\xc3\xb3wstwo by\xc5\x82o do niedawna najwa\xc5\xbcniejsz\xc4\x85 ga\xc5\x82\xc4\x99zi\xc4\x85 gospodarki na wyspie. Ma tutaj bardzo d\xc5\x82ug\xc4\x85 tradycj\xc4\x99. Ju\xc5\xbc w XVI wieku Wenecjanie pobierali od Komi\xc5\xbey podatek za \xe2\x80\x9ehandel solonymi sardelami\xe2\x80\x9d w wysoko\xc5\x9bci 4000 dukat\xc3\xb3w rocznie. W XVII wieku zaprojektowano i zbudowano tutaj 9-metrow\xc4\x85 \xc5\x82\xc3\xb3d\xc5\xba zwan\xc4\x85 falku\xc5\xa1a, kt\xc3\xb3ra przez nast\xc4\x99pne 300 lat by\xc5\x82a najlepsz\xc4\x85 \xc5\x82odzi\xc4\x85 ryback\xc4\x85 ze wzgl\xc4\x99du na swoj\xc4\x85 szybko\xc5\x9b\xc4\x87 i wytrzyma\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87. Za\xc5\x82og\xc4\x99 falku\xc5\xa1y stanowi\xc5\x82o 5 os\xc3\xb3b, by\xc5\x82a wyposa\xc5\xbcona w 4 wios\xc5\x82a, \xc5\x82atwy w demonta\xc5\xbcu maszt, bukszpryt i oko\xc5\x82o 120 m\xc2\xb2 \xc5\xbcagli (\xc5\xbcagiel \xc5\x82aci\xc5\x84ski i co\xc5\x9b w rodzaju lugra). Falku\xc5\xa1a mog\xc5\x82a pomie\xc5\x9bci\xc4\x87 25 bary\xc5\x82ek soli, 80\xe2\x80\x93100 pustych bary\xc5\x82ek przeznaczonych na solone sardynki, 5 sieci, 2 bary\xc5\x82ki wody, oliw\xc4\x99, wino, drewno na opa\xc5\x82 i inne zapasy. Jej \xc5\x82adowno\xc5\x9b\xc4\x87 wynosi\xc5\x82a oko\xc5\x82o 6 ton._NEWLINE_Najwa\xc5\xbcniejszym miejscem po\xc5\x82ow\xc3\xb3w dla miejscowych rybak\xc3\xb3w by\xc5\x82 p\xc5\x82ytki akwen w okolicach wyspy Palagru\xc5\xbea, odleg\xc5\x82ej o 42 mile morskie na po\xc5\x82udniowy wsch\xc3\xb3d od Visu. \xc5\xbbegluga na Palagru\xc5\xbe\xc4\x99 prowadzi przez otwarte morze i na ma\xc5\x82ych \xc5\x82odziach rybackich, pozbawionych silnika, nie nale\xc5\xbca\xc5\x82a do \xc5\x82atwych. Mi\xc4\x99dzy wyspami wiej\xc4\x85 niekiedy niebezpieczne sirocco, ale r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc \xc5\x82agodne w tym rejonie wiatry mistral, kt\xc3\xb3re pozwala\xc5\x82y na przebycie falku\xc5\xa1\xc4\x85 dystansu Komi\xc5\xbea \xe2\x80\x93 Palagru\xc5\xbea w ci\xc4\x85gu 5 godzin z szybko\xc5\x9bci\xc4\x85 8\xe2\x80\x939 w\xc4\x99z\xc5\x82\xc3\xb3w. Je\xc5\x9bli na morzu panowa\xc5\x82a cisza, czas \xc5\xbceglugi na \xc5\x82owisko wyd\xc5\x82u\xc5\xbca\xc5\x82 si\xc4\x99 do 10\xe2\x80\x9315 godzin. Zazwyczaj w sezonie w okolicach Palagru\xc5\xbey \xc5\x82owi\xc5\x82o 50\xe2\x80\x93100 falku\xc5\xa1y, ka\xc5\xbcda z nich przez oko\xc5\x82o 3 tygodnie. Na wyspie Palagru\xc5\xbea nie ma do\xc5\x9b\xc4\x87 powierzchni do biwakowania dla 250\xe2\x80\x93500 rybak\xc3\xb3w, st\xc4\x85d wyb\xc3\xb3r najlepszych miejsc nale\xc5\xbca\xc5\x82 do za\xc5\x82\xc3\xb3g, kt\xc3\xb3re przyby\xc5\x82y na \xc5\x82owisko jako pierwsze. St\xc4\x85d r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wzi\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 trwaj\xc4\x85ca przez stulecia tradycja regat \xc5\x82odzi typu falku\xc5\xa1a, kt\xc3\xb3re by\xc5\x82y organizowane do 1936 r. Regaty rozpoczyna\xc5\x82 wystrza\xc5\x82 armatni z wie\xc5\xbcy w porcie Komi\xc5\xbea, a ich wynik decydowa\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc o sposobie podzia\xc5\x82u najlepszych \xc5\x82owisk._NEWLINE_W najlepszych latach na Visie produkowano 15 000\xe2\x80\x9325 000 bary\xc5\x82ek solonych sardynek rocznie. W 1911 liczba \xc5\x82odzi rybackich typu falku\xc5\xa1a na Visie wynosi\xc5\x82a 264, za\xc5\x9b liczba profesjonalnych, zarejestrowanych rybak\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 1540. W tym czasie inne wioski rybackie w rejonie dysponowa\xc5\x82y zwykle oko\xc5\x82o 50 \xc5\x82odziami, kt\xc3\xb3re nie mog\xc5\x82y si\xc4\x99 r\xc3\xb3wna\xc4\x87 z flotyll\xc4\x85 ryback\xc4\x85 na Vis._NEWLINE_Falku\xc5\xa1y u\xc5\xbcywano powszechnie na Vis do 1950. Ostatnia zaton\xc4\x99\xc5\x82a w czasie sztormu w 1986, a jej szcz\xc4\x85tki i kompletne wyposa\xc5\xbcenie mo\xc5\xbcna podziwia\xc4\x87 w muzeum rybackim w Komi\xc5\xbey. Replik\xc4\x99 falku\xc5\xa1y mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o ogl\xc4\x85da\xc4\x87 mi\xc4\x99dzy innymi na wystawie EXPO w Lizbonie w 1998 r. Obecnie na wyspie jest tylko kilkudziesi\xc4\x99ciu profesjonalnych rybak\xc3\xb3w, przy czym 9 mieszka w mie\xc5\x9bcie Vis i 50 w Komi\xc5\xbey._NEWLINE_W pobliskich wodach po\xc5\x82awia si\xc4\x99 przede wszystkim sardynki, makrele i ryby z rodziny sardelowatych.\n_START_SECTION_\nTurystyka\n_START_PARAGRAPH_\nUpadek rybo\xc5\x82\xc3\xb3wstwa nale\xc5\xbcy wi\xc4\x85za\xc4\x87 z rozwojem turystyki. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\x82odzi u\xc5\xbcywanych do przewo\xc5\xbcenia turyst\xc3\xb3w na Bi\xc5\xa1evo to przebudowane \xc5\x82odzie rybackie. Z roku na rok na wysp\xc4\x99 przybywa coraz wi\xc4\x99cej turyst\xc3\xb3w, poszukuj\xc4\x85cych tutaj przede wszystkim ciszy i spokoju. Mi\xc4\x99dzy styczniem a grudniem w 2003 r. do miasta Vis przyjecha\xc5\x82o 13347 turyst\xc3\xb3w, w tym 7852 obcokrajowc\xc3\xb3w. Dla Komi\xc5\xbey te liczby wynosz\xc4\x85 odpowiednio 8633 i 5342. W tym samym okresie 2006 r. liczba turyst\xc3\xb3w wzros\xc5\x82a do 19259 (10189 obcokrajowc\xc3\xb3w) w przypadku miasta Vis oraz 10548 (5697) dla Komi\xc5\xbey._NEWLINE_Na wyspie s\xc4\x85 tylko dwa hotele, Hotel Issa w Visie (zbudowany w latach 70. XX wieku) i Hotel Bi\xc5\xa1evo w Komi\xc5\xbey (zbudowany w latach 70. XX wieku jako hotel rz\xc4\x85dowy, 5-pi\xc4\x99trowy, mie\xc5\x9bci oko\xc5\x82o 300 os\xc3\xb3b). Tury\xc5\x9bci zatrzymuj\xc4\x85 si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w prywatnych domach i pensjonatach. W obu miastach s\xc4\x85 biura informacji turystycznej: w Komi\xc5\xbey w pobli\xc5\xbcu mola, natomiast w Visie w zachodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci miasta, niedaleko portu promowego."