b'\n_START_ARTICLE_\nObl\xc4\x99\xc5\xbcenie Budapesztu\n_START_SECTION_\nSytuacja polityczna na W\xc4\x99grzech w 1944\n_START_PARAGRAPH_\nW czasie konferencji w Teheranie Stalin wynegocjowa\xc5\x82 z Brytyjczykami odst\xc4\x85pienie od l\xc4\x85dowania aliant\xc3\xb3w zachodnich na Ba\xc5\x82kanach (co by\xc5\x82o do tej pory planem Churchilla), do W\xc4\x99gier wkroczy\xc4\x87 mia\xc5\x82a Armia Czerwona._NEWLINE_Po tym jak 25 sierpnia 1944 Rumunia przesz\xc5\x82a na stron\xc4\x99 aliant\xc3\xb3w, W\xc4\x99grzy musieli dodatkowo wprowadzi\xc4\x87 swoj\xc4\x85 2. Armi\xc4\x99 w sile 190 tys. \xc5\xbco\xc5\x82nierzy do obrony Siedmiogrodu. Pod miastem Klu\xc5\xbc przeszli do ofensywy przeciwko Rumunii. Kraj ten szykowa\xc5\x82 si\xc4\x99 w\xc5\x82a\xc5\x9bnie, przy pomocy ZSRR, do zdobycia p\xc3\xb3\xc5\x82nocnego Siedmiogrodu._NEWLINE_Po wej\xc5\x9bciu Armii Czerwonej na terytorium W\xc4\x99gier w pa\xc5\xbadzierniku 1944, admira\xc5\x82 Mikl\xc3\xb3s Horthy podj\xc4\x85\xc5\x82 pr\xc3\xb3b\xc4\x99 za po\xc5\x9brednictwem przyw\xc3\xb3dcy komunist\xc3\xb3w jugos\xc5\x82owia\xc5\x84skich Josipa Broz Tito poddania Rosjanom wojsk w\xc4\x99gierskich operuj\xc4\x85cych na froncie wschodnim. 16 pa\xc5\xbadziernika 1944 w czasie trwania operacji wschodniokarpackiej, dow\xc3\xb3dca 1. Armii w\xc4\x99gierskiej gen. B\xc3\xa9la Mikl\xc3\xb3s, zosta\xc5\x82 zmuszony do stawienia si\xc4\x99 w siedzibie niemieckiego genera\xc5\x82a Heinriciego. Ostrze\xc5\xbcony o ewentualnym aresztowaniu za udzia\xc5\x82 w spisku, przedosta\xc5\x82 si\xc4\x99 przez w\xc4\x99giersk\xc4\x85 lini\xc4\x99 frontu na stron\xc4\x99 sowieck\xc4\x85, do Leska, w miejscu gdzie znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 w\xc3\xb3wczas radziecki Sztab Generalny. Na \xc5\xbc\xc4\x85danie Rosjan, wzywa\xc5\x82 nast\xc4\x99pnie przez radio do dezercji i przechodzenia \xc5\xbco\xc5\x82nierzy na stron\xc4\x99 sowieck\xc4\x85. Niemcy, kt\xc3\xb3rzy od dawna obserwowali pr\xc3\xb3by zawarcia przez W\xc4\x99gry separatystycznego pokoju, aresztowali Horthyego, po uprzednim porwaniu jego syna przez komandos\xc3\xb3w pod dow\xc3\xb3dztwem Otto Skorzenego w czasie operacji \xe2\x80\x9eMickey Mouse\xe2\x80\x9d i wywiezieniu w g\xc5\x82\xc4\x85b Rzeszy. Rz\xc4\x85dy na W\xc4\x99grzech, formalnie po tych wydarzeniach obj\xc4\x85\xc5\x82 przyw\xc3\xb3dca strza\xc5\x82okrzy\xc5\xbcowc\xc3\xb3w Ferenc Sz\xc3\xa1lasi, w pe\xc5\x82ni podporz\xc4\x85dkowany Rzeszy. W opozycji do niego, 21 grudnia 1944 w zdobytym przez wojska radzieckie Debreczynie w\xc4\x99gierska koalicja antynazistowska utworzy\xc5\x82a nowy rz\xc4\x85d z premierem Bel\xc4\x85 Mikl\xc3\xb3sem na czele.\n_START_SECTION_\nPrzebieg obl\xc4\x99\xc5\xbcenia\n_START_PARAGRAPH_\nObron\xc4\x99 Budapesztu stanowi\xc5\x82y wojska w\xc4\x99gierskie i niemieckie, otoczone pier\xc5\x9bcieniem wojsk radzieckich od grudnia 1944._NEWLINE_W listopadzie 1944 kontrol\xc4\x99 nad stolic\xc4\x85 W\xc4\x99gier przej\xc4\x85\xc5\x82 XI Korpus Waffen-SS gen. Pfeffer-Wildenbrucha. W sk\xc5\x82ad tego Korpusu wchodzi\xc5\x82a 8. Dywizja Kawalerii SS \xe2\x80\x9eFlorian Geyer\xe2\x80\x9d i 22 Ochotnicza Dywizja Kawalerii SS. Znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 tam te\xc5\xbc I Korpus W\xc4\x99gierski kt\xc3\xb3rego si\xc5\x82\xc4\x85 by\xc5\x82a 2. Dywizja Pancerna. W okr\xc4\x85\xc5\xbconym mie\xc5\x9bcie, 27 grudnia 1944 dow\xc3\xb3dztwo Ordnungspolizei wprowadzi\xc5\x82o stan obl\xc4\x99\xc5\xbcenia._NEWLINE_Atak rosyjski rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 29 grudnia 1944, uczestniczy\xc5\x82a w nim Armia Czerwona oraz sprzymierzony VII Korpus Armijny rumu\xc5\x84skich si\xc5\x82 zbrojnych._NEWLINE_1 stycznia 1945 pora\xc5\xbck\xc4\x85 zako\xc5\x84czy\xc5\x82a si\xc4\x99 ostatnia niemiecka pr\xc3\xb3ba oswobodzenia miasta. \xc5\xbbo\xc5\x82nierze radzieccy przedzieraj\xc4\x85c si\xc4\x99 przez wschodni\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 miasta otworzyli drog\xc4\x99 do Dunaju. Ta cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Budapesztu podda\xc5\x82a si\xc4\x99 ostatecznie 18 stycznia 1945. Przeciwleg\xc5\x82y brzeg Dunaju po stronie Budy zosta\xc5\x82 zdobyty przez zastosowanie miotaczy ognia, materia\xc5\x82\xc3\xb3w wybuchowych i ognia dzia\xc5\x82 samobie\xc5\xbcnych. Zaledwie garstka, spo\xc5\x9br\xc3\xb3d 16 tys. niemieckich i w\xc4\x99gierskich \xc5\xbco\xc5\x82nierzy wydosta\xc5\x82a si\xc4\x99 z obl\xc4\x99\xc5\xbcenia, przechodz\xc4\x85c przez radzieckie linie. 11 lutego podda\xc5\x82 si\xc4\x99 budapeszte\xc5\x84ski garnizon Waffen-SS._NEWLINE_Obl\xc4\x99\xc5\xbcenie zako\xc5\x84czy\xc5\x82o si\xc4\x99 bezwarunkow\xc4\x85 kapitulacj\xc4\x85 13 lutego. Miasto zosta\xc5\x82o zdobyte cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w 2. Frontu Ukrai\xc5\x84skiego dowodzonych przez marsza\xc5\x82ka Rodiona Malinowskiego. Bezpo\xc5\x9brednio w walkach wzi\xc4\x99\xc5\x82a udzia\xc5\x82 53. Armia i 7. Armia Gwardii, wchodz\xc4\x85ce w sk\xc5\x82ad 3. Frontu Ukrai\xc5\x84skiego, w tym 46. Armia._NEWLINE_Ca\xc5\x82kowicie zniszczona zosta\xc5\x82a w\xc4\x99gierska 2. Armia, natomiast resztki oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w zosta\xc5\x82y detaszowane do 3. Armii.\n_START_SECTION_\nPr\xc3\xb3by odblokowania\n_START_PARAGRAPH_\n1 stycznia 1945 Niemcy rozpocz\xc4\x99li operacj\xc4\x99 \xe2\x80\x9eKonrad I\xe2\x80\x9d, pr\xc3\xb3b\xc4\x99 odblokowania Budapesztu, kt\xc3\xb3ra podesz\xc5\x82a 17 km od Budy. Ostatecznie utkn\xc4\x99\xc5\x82a pod wzg\xc3\xb3rzami pod Budapesztem. Operacja \xe2\x80\x9eKonrad II\xe2\x80\x9d ruszy\xc5\x82a 7 stycznia, ale te\xc5\xbc nie dotar\xc5\x82a. Ostatnia operacja rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 18 stycznia i trwa\xc5\x82a do 30 stycznia o kryptonimie \xe2\x80\x9eKonrad III\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Obl\xc4\x99\xc5\xbcenie Budapesztu by\xc5\x82o jedn\xc4\x85 z najkrwawszych bitew podczas II wojny \xc5\x9bwiatowej.\n_START_SECTION_\nEpilog\n_START_PARAGRAPH_\nW wyniku dzia\xc5\x82a\xc5\x84 zbrojnych, zniszczeniu lub uszkodzeniu uleg\xc5\x82o 80% budynk\xc3\xb3w w Budapeszcie, w tym zamek i gmach Parlamentu, a tak\xc5\xbce pi\xc4\x99\xc4\x87 most\xc3\xb3w na Dunaju._NEWLINE_Po zako\xc5\x84czonym obl\xc4\x99\xc5\xbceniu \xc5\xbco\xc5\x82nierzom radzieckim pozwolono na dwudniowy, niczym nie kontrolowany rabunek miasta. Dochodzi\xc5\x82o r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc do przypadkowych egzekucji, oraz masowych gwa\xc5\x82t\xc3\xb3w kobiet. W nast\xc4\x99pstwie tych dzia\xc5\x82a\xc5\x84 ok. 40 tys. cywil\xc3\xb3w zgin\xc4\x99\xc5\x82o, nieznana jest liczba tych kt\xc3\xb3rzy zmarli z g\xc5\x82odu i chor\xc3\xb3b. Podczas obl\xc4\x99\xc5\xbcenia oko\xc5\x82o 50 tys. kobiet i dziewcz\xc4\x85t w wieku od 10 do 70 lat zosta\xc5\x82o zgwa\xc5\x82conych (cho\xc4\x87 szacunki podaj\xc4\x85 od 5 tys. do 200 tys.). W\xc4\x99gierskie dziewcz\xc4\x99ta by\xc5\x82y porywane, a nast\xc4\x99pnie przywo\xc5\xbcone do kwater \xc5\xbco\xc5\x82nierzy Armii Czerwonej, gdzie by\xc5\x82y wi\xc4\x99zione, wielokrotnie gwa\xc5\x82cone, a czasami mordowane. Po tych wydarzeniach, na terenie ca\xc5\x82ych W\xc4\x99gier, ponad 400 tys. kobiet zosta\xc5\x82o zarejestrowanych jako zara\xc5\xbcone chorobami wenerycznymi na skutek gwa\xc5\x82tu._NEWLINE_Liczba ofiar w Budapeszcie por\xc3\xb3wnywana jest do strat poniesionych w operacji berli\xc5\x84skiej._NEWLINE_Echem tamtych wydarze\xc5\x84 jest wiele ksi\xc4\x85\xc5\xbcek napisanych po traumie krwawej zimy, mi\xc4\x99dzy innymi Mam pi\xc4\x99tna\xc5\x9bcie lat i nie chc\xc4\x99 umiera\xc4\x87 napisana przez w\xc4\x99giersk\xc4\x85 autork\xc4\x99 Christine Arnothy.'