b'\n_START_ARTICLE_\nMissak Manukian\n_START_SECTION_\nM\xc5\x82odo\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nUrodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 na terenie Turcji w ormia\xc5\x84skiej rodzinie ch\xc5\x82opskiej. Jego ojciec pad\xc5\x82 ofiar\xc4\x85 rzezi Ormian w Turcji, za\xc5\x9b matka zmar\xc5\x82a w czasie kl\xc4\x99ski g\xc5\x82odu. Razem ze swoim bratem Karabetem zosta\xc5\x82 przygarni\xc4\x99ty pocz\xc4\x85tkowo przez rodzin\xc4\x99 kurdyjsk\xc4\x85, a nast\xc4\x99pnie trafi\xc5\x82 do francuskiego przytu\xc5\x82ku dla sierot w Syrii. Nauczy\xc5\x82 si\xc4\x99 tam zawodu stolarza i po wyje\xc5\xbadzie do Marsylii podj\xc4\x85\xc5\x82 prac\xc4\x99 w tym zawodzie, a nast\xc4\x99pnie pracowa\xc5\x82 w paryskich zak\xc5\x82adach Citro\xc3\xabn jako tokarz. Jego brat ci\xc4\x99\xc5\xbcko zapad\xc5\x82 na zdrowiu, co powa\xc5\xbcnie pogorszy\xc5\x82o ich sytuacj\xc4\x99 materialn\xc4\x85. W 1927 Karabet Manukian zmar\xc5\x82, za\xc5\x9b sam Missak straci\xc5\x82 prac\xc4\x99 na pocz\xc4\x85tku wielkiego kryzysu. Odt\xc4\x85d zarabia\xc5\x82 na \xc5\xbcycie pozuj\xc4\x85c do rze\xc5\xbab. Wsp\xc3\xb3lnie z grup\xc4\x85 innych ormia\xc5\x84skich imigrant\xc3\xb3w wsp\xc3\xb3\xc5\x82tworzy\xc5\x82 dwa ormia\xc5\x84skoj\xc4\x99zyczne magazyny literackie, w kt\xc3\xb3rych publikowa\xc5\x82 swoje wiersze. Wiele z nich by\xc5\x82o zainspirowanych jego tragicznymi do\xc5\x9bwiadczeniami z dzieci\xc5\x84stwa. Zapisa\xc5\x82 si\xc4\x99 na Sorbon\xc4\x99 jako wolny s\xc5\x82uchacz i ucz\xc4\x99szcza\xc5\x82 na zaj\xc4\x99cia z filozofii, literatury, historii oraz ekonomii politycznej.\n_START_SECTION_\nKomunista\n_START_PARAGRAPH_\nW 1934 Missak Manukian przyst\xc4\x85pi\xc5\x82 do Francuskiej Partii Komunistycznej, gdzie w rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej zosta\xc5\x82 oficjalnym sekretarzem Komitetu Pomocy Armenii, co w praktyce oznacza\xc5\x82o stanowisko pe\xc5\x82noetatowego dzia\xc5\x82acza partyjnego. Dzia\xc5\x82a\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w zwi\xc4\x85zkach zawodowych (centrala CGT), wr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do pracy jako tokarz oraz redagowa\xc5\x82 lewicow\xc4\x85 gazet\xc4\x99 w j\xc4\x99zyku ormia\xc5\x84skim. R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc jego \xc5\xbcona M\xc3\xa9lin\xc3\xa9e by\xc5\x82a aktywistk\xc4\x85 komunistyczn\xc4\x85._NEWLINE_W momencie wybuchu II wojny \xc5\x9bwiatowej zosta\xc5\x82, jako obcokrajowiec, ewakuowany z Pary\xc5\xbca, do kt\xc3\xb3rego jednak wr\xc3\xb3ci\xc5\x82 w czerwcu 1940. Kontynuowa\xc5\x82 w podziemiu dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 w partii, kt\xc3\xb3ra po wrze\xc5\x9bniu 1939 zosta\xc5\x82a zdelegalizowana. Chocia\xc5\xbc zosta\xc5\x82 za to zatrzymany i przez kr\xc3\xb3tki czas przebywa\xc5\x82 w obozie w Compi\xc3\xa8gne, nie postawiono mu zarzut\xc3\xb3w karnych.\n_START_SECTION_\nRuch oporu\n_START_PARAGRAPH_\nW lutym 1943 wst\xc4\x85pi\xc5\x82 do tworzonych od kwietnia 1942 przez Borisa Holbana jednostek ruchu oporu z\xc5\x82o\xc5\xbconych z emigrant\xc3\xb3w we Francji (Francs-tireurs et partisans - Main d\'oeuvre immigr\xc3\xa9e), g\xc5\x82\xc3\xb3wnie \xc5\xbbyd\xc3\xb3w i Ormian. 17 marca wzi\xc4\x85\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w pierwszej akcji zbrojnej w Levallois-Perret, gdzie okaza\xc5\x82 si\xc4\x99 kiepskim \xc5\xbco\xc5\x82nierzem. W miar\xc4\x99 zdobywania do\xc5\x9bwiadczenia wykaza\xc5\x82 si\xc4\x99 jednak osobist\xc4\x85 odwag\xc4\x85, zyska\xc5\x82 szacunek innych uczestnik\xc3\xb3w jednostki i zosta\xc5\x82 wybrany komisarzem technicznym wszystkich emigranckich grup ruchu oporu (FTP-MOI), a w sierpniu, po odsuni\xc4\x99ciu z funkcji Holbana z powod\xc3\xb3w dyscyplinarnych, ich zwierzchnikiem na stanowisku komisarza wojskowego. By\xc5\x82 tym samym drugim (po Josephie Epsteinie w hierarchii paryskiego ruchu oporu organizowanego pod auspicjami komunist\xc3\xb3w. 28 wrze\xc5\x9bnia 1943 by\xc5\x82 g\xc5\x82\xc3\xb3wnym organizatorem udanego zamachu na nazistowskiego genera\xc5\x82a Juliusa Rittera. \xc5\x81\xc4\x85cznie jego grupa dokona\xc5\x82a do listopada oko\xc5\x82o trzydziestu udanych akcji sabota\xc5\xbcowych.\n_START_SECTION_\nAresztowanie i \xc5\x9bmier\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nPoszukiwany przez hitlerowc\xc3\xb3w od lipca 1943 Manukian zosta\xc5\x82 w ko\xc5\x84cu aresztowany 16 listopada 1943 przez policjant\xc3\xb3w ubranych po cywilnemu w \xc3\x89vry-Petit-Bourg w czasie spotkania z Epsteinem. Nie zdawa\xc5\x82 sobie sprawy z faktu, \xc5\xbce ca\xc5\x82y czas od wyj\xc5\x9bcia z domu by\xc5\x82 obserwowany, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc z tego, \xc5\xbce w ob\xc5\x82awach policyjnych w tych samych dniach aresztowano wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 bojownik\xc3\xb3w MOI. Doprowadzi\xc5\x82o to niekt\xc3\xb3rych badaczy do wniosku, \xc5\xbce grupa Manukiana pad\xc5\x82a ofiar\xc4\x85 denuncjacji, jak i zosta\xc5\x82a zdradzona przez komunistyczne kierownictwo ruchu, kt\xc3\xb3re najpierw wys\xc5\x82a\xc5\x82o MOI do zbyt ci\xc4\x99\xc5\xbckich zada\xc5\x84, a nast\xc4\x99pnie nie udzieli\xc5\x82a jednostkom imigranckim pomocy w decyduj\xc4\x85cym momencie. Film dokumentalny o MOI z 1985 w re\xc5\xbcyserii m\xc5\x82odego realizatora Mosco, chocia\xc5\xbc oparty na stosunkowo kruchych przes\xc5\x82ankach, wywo\xc5\x82a\xc5\x82 o\xc5\xbcywion\xc4\x85 polityczn\xc4\x85 debat\xc4\x99 w tej kwestii, w kt\xc3\xb3rej komuni\xc5\x9bci stanowczo zaprzeczali temu, by grupa Manukiana zosta\xc5\x82a zniszczona na skutek donosu. Zwolenniczk\xc4\x85 tezy o \xc5\x9bwiadomym porzuceniu jednostek MOI przez ich tw\xc3\xb3rc\xc3\xb3w by\xc5\x82a za to wdowa po Manukianie. Zaznacza\xc5\x82a ona, i\xc5\xbc w swoim ostatnim li\xc5\x9bcie jej m\xc4\x85\xc5\xbc napisa\xc5\x82, i\xc5\xbc "wybacza wszystkim, kt\xc3\xb3rzy nas zdradzili po to, by ratowa\xc4\x87 w\xc5\x82asn\xc4\x85 sk\xc3\xb3r\xc4\x99 i tym, kt\xc3\xb3rzy nas sprzedali". Towarzysz\xc4\x85ca m\xc4\x99\xc5\xbcowi M\xc3\xa9lin\xc3\xa9e Manukian zdo\xc5\x82a\xc5\x82a uciec, staj\xc4\x85c si\xc4\x99 tym samym jedn\xc4\x85 z nielicznych cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w jednostek emigranckich, kt\xc3\xb3rzy nie zostali aresztowani do ko\xc5\x84ca roku 1943. Manukian i dwudziestu dw\xc3\xb3ch innych aktywist\xc3\xb3w komunistycznych zosta\xc5\x82o poddanych torturom, a nast\xc4\x99pnie os\xc4\x85dzonych, skazanych na kar\xc4\x99 \xc5\x9bmierci i rozstrzelanych w forcie Mont Val\xc3\xa9rien w Suresnes ko\xc5\x82o Pary\xc5\xbca._NEWLINE_Niekt\xc3\xb3rzy badacze s\xc4\x85 zdania, i\xc5\xbc kierownictwo komunist\xc3\xb3w nie tylko nie udzieli\xc5\x82o pomocy FTP-MOI, ale wr\xc4\x99cz \xc5\x9bwiadomie zdradzi\xc5\x82o jedn\xc4\x85 ze swoich najwa\xc5\xbcniejszych jednostek. Po\xc5\x9brednio \xc5\x9bwiadczy o tym fakt, \xc5\xbce ju\xc5\xbc w sierpniu 1943 dzia\xc5\x82 kadr PCF uzna\xc5\x82 Manukiana za osob\xc4\x99 o "tendencji trockistowskiej", co stanowi\xc5\x82o jedno z najci\xc4\x99\xc5\xbcszych oskar\xc5\xbce\xc5\x84 w \xc3\xb3wczesnym ruchu komunistycznym. Nie s\xc4\x85 jednak jasne przes\xc5\x82anki, na podstawie kt\xc3\xb3rych dokonano takiej oceny, jako \xc5\xbce Manukian nie by\xc5\x82 zwi\xc4\x85zany z \xc5\xbcadn\xc4\x85 organizacj\xc4\x85 trockistowsk\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nCzerwony afisz\n_START_PARAGRAPH_\nPrzy okazji aresztowa\xc5\x84 hitlerowcy zorganizowali ogromn\xc4\x85 kampani\xc4\x99 propagandow\xc4\x85, rozwieszaj\xc4\x85c na ulicach miast s\xc5\x82ynne "czerwone afisze" ("affiches rouges") w \xc5\x82\xc4\x85cznej liczbie pi\xc4\x99tnastu tysi\xc4\x99cy zawieraj\xc4\x85ce fotografie Manukiana i jego towarzyszy-imigrant\xc3\xb3w. Zdj\xc4\x99cie przyw\xc3\xb3dcy MOI zosta\xc5\x82o opatrzone napisem "Ormianin Manouchian, szef bandy, sprawca 56 zamach\xc3\xb3w, 150 zabitych, 600 rannych". Wbrew oczekiwaniom pomys\xc5\x82odawc\xc3\xb3w kampanii, kt\xc3\xb3ra przedstawia\xc5\x82a ruch oporu jako band\xc4\x99 przyby\xc5\x82ych z zagranicy kryminalist\xc3\xb3w, przyczyni\xc5\x82a si\xc4\x99 ona do powstania legendy Manukiana jako bohatera i m\xc4\x99czennika ruchu oporu i zach\xc4\x99ci\xc5\x82a wielu do wst\xc4\x85pienia w szeregi oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w. Co wi\xc4\x99cej, na wielu plakatach pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 dopisane nieznan\xc4\x85 r\xc4\x99k\xc4\x85 s\xc5\x82owa "Zgin\xc4\x99li za Francj\xc4\x99". Przed \xc5\x9bmierci\xc4\x85 Manukian mia\xc5\x82 powiedzie\xc4\x87, i\xc5\xbc nie wini za nic narodu niemieckiego. Wszyscy rozstrzelani zostali pochowani na cmentarzu w Ivry-sur-Seine._NEWLINE_Jego imi\xc4\x99 nosi park w \xc3\x89vry, na miejscu aresztowania, i ulica w Pary\xc5\xbcu. Grupa Manukiana posiada ponadto pomnik w Issy-les-Moulineaux. Mimo tego przez wiele lat w oficjalnych wydawnictwach, w tym encyklopedii Larousse z 1966, nie by\xc5\x82o \xc5\xbcadnych wzmianek o dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci jednostek imigranckich, za\xc5\x9b wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 opracowa\xc5\x84 wydawanych bezpo\xc5\x9brednio po wojnie przypisywa\xc5\x82a czyny wojenne grupy Manukiana, w tym zamach na Rittera, francuskich oddzia\xc5\x82om ruchu oporu\n_START_SECTION_\nLiteratura i film\n_START_PARAGRAPH_\nNa podstawie ostatniego listu wys\xc5\x82anego przez Manukiana do \xc5\xbcony, Louis Aragon napisa\xc5\x82 wiersz Strophes pour se souvenir, do kt\xc3\xb3rego Leo Ferr\xc3\xa9 napisa\xc5\x82 muzyk\xc4\x99, tworz\xc4\x85c utw\xc3\xb3r znany odt\xc4\x85d jako L\'affiche rouge. Opublikowane zosta\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc listy pisane przez Manukiana do Melin\xc3\xa9e, w tym ostatni, wys\xc5\x82any w dniu egzekucji. Inny utw\xc3\xb3r poetycki po\xc5\x9bwi\xc4\x99cony walcz\xc4\x85cym w ruchu oporu obcokrajowcom napisa\xc5\x82 Paul Eluard._NEWLINE_W 1976 o grupie Manukiana nakr\xc4\x99cony zosta\xc5\x82 film Franco Cassentiego L\'Affiche Rouge, w kt\xc3\xb3rym w rol\xc4\x99 przyw\xc3\xb3dcy FTP-MOI wcieli\xc5\x82 si\xc4\x99 Roger Ibanez.'