b'\n_START_ARTICLE_\nNowa Synagoga w Poznaniu (ul. \xc5\xbbydowska)\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nBudow\xc4\x99 Nowej Synagogi datuje si\xc4\x99 na okres \xc5\x9bwietno\xc5\x9bci pozna\xc5\x84skiej gminy \xc5\xbcydowskiej przypadaj\xc4\x85cy na koniec XVI i pierwsz\xc4\x85 po\xc5\x82ow\xc4\x99 XVII wieku. Odznacza\xc5\x82 si\xc4\x99 on przede wszystkim gwa\xc5\x82townym wzrostem liczby ludno\xc5\x9bci \xc5\xbcydowskiej w Polsce, kt\xc3\xb3ra w tym czasie sta\xc5\x82a si\xc4\x99 jednym z najwi\xc4\x99kszych skupisk \xc5\xbbyd\xc3\xb3w w Europie. Liczebno\xc5\x9b\xc4\x87 pozna\xc5\x84skiej gminy \xc5\xbcydowskiej w ko\xc5\x84cu XVI wieku szacowana jest na 1500 os\xc3\xb3b. Po\xc5\x9bredni\xc4\x85 przyczyn\xc4\x85 budowy nowej bo\xc5\xbcnicy by\xc5\x82 po\xc5\xbcar Poznania w 1590 roku, kt\xc3\xb3ry strawi\xc5\x82 wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87, wtedy drewnianej, dzielnicy \xc5\xbcydowskiej. W czasie odbudowy w formach murowanych pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99 okazja na budow\xc4\x99 nowej bo\xc5\xbcnicy. Z Lustracji dom\xc3\xb3w chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skich i pomieszcze\xc5\x84 zaj\xc4\x99tych przez \xc5\xbbyd\xc3\xb3w wbrew ugodzie przeprowadzonej 14 lutego 1618 roku wynika, \xc5\xbce synagoga by\xc5\x82a ju\xc5\xbc w tym czasie uko\xc5\x84czona._NEWLINE_\xc5\x9awi\xc4\x85tyni\xc4\x99 ulokowano, podobnie jak Star\xc4\x85 Synagog\xc4\x99, w podw\xc3\xb3rzu kamienic mieszkalnych przy ulicy \xc5\xbbydowskiej 17\xe2\x80\x9320. Przylega\xc5\x82a ona swoj\xc4\x85 po\xc5\x82udniow\xc4\x85 \xc5\x9bcian\xc4\x85 do p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej \xc5\x9bciany babi\xc5\x84ca Starej Synagogi. Nieuniknionymi elementami historii zabudowy pozna\xc5\x84skiej dzielnicy \xc5\xbcydowskiej by\xc5\x82y liczne powodzie i po\xc5\xbcary. Pierwszy z nich wybuch\xc5\x82 16 marca 1717 roku we wn\xc4\x99trzu Nowej Synagogi i strawi\xc5\x82 wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 przechowywanych w niej ksi\xc4\x85g i dokument\xc3\xb3w. W 1735 roku, do jej p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-wschodniego naro\xc5\xbcnika dobudowano Synagog\xc4\x99 Nehemiasza. Rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, w 1736 roku, na skutek ulewnych deszczy Warta wyst\xc4\x85pi\xc5\x82a ze swojego koryta i zala\xc5\x82a znaczn\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 miasta, w tym zesp\xc3\xb3\xc5\x82 trzech synagog i 34 domy mieszkalne przy ulicy \xc5\xbbydowskiej. Prawie 30 lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, w 1764 roku, zesp\xc3\xb3\xc5\x82 synagog i 76 dom\xc3\xb3w \xc5\xbcydowskich uleg\xc5\x82o zniszczeniu podczas wielkiego po\xc5\xbcaru miasta._NEWLINE_Kolejny po\xc5\xbcar miasta z 1803 roku powa\xc5\xbcnie zniszczy\xc5\x82 Star\xc4\x85 i Now\xc4\x85 Synagog\xc4\x99. Wyremontowane zosta\xc5\x82y dopiero w 1858 roku. Zabezpieczono wtedy p\xc4\x99kaj\xc4\x85ce mury i stropy, wymieniono pod\xc5\x82og\xc4\x99, skierowano \xc5\x82awki na wsch\xc3\xb3d i zamontowano o\xc5\x9bwietlenie gazowe. Mimo to, w 1880 roku Policja Budowlana planowa\xc5\x82a zamkni\xc4\x99cie obu bo\xc5\xbcnic. By temu zapobiec gmina ponownie przeprowadzi\xc5\x82a remont w latach 1883\xe2\x80\x9384._NEWLINE_Ze wzgl\xc4\x99du na stan techniczny zespo\xc5\x82u trzech synagog przy ulicy \xc5\xbbydowskiej, mimo przeprowadzanych remont\xc3\xb3w, gmina w latach 80. XIX wieku zacz\xc4\x99\xc5\x82a rozwa\xc5\xbca\xc4\x87 budow\xc4\x99 nowej ortodoksyjnej synagogi. Wzi\xc4\x99to wtedy pod uwag\xc4\x99 parcel\xc4\x99 pomi\xc4\x99dzy ulic\xc4\x85 Stawn\xc4\x85 a Ma\xc5\x82ymi Garbarami, zaj\xc4\x99t\xc4\x85 w\xc3\xb3wczas przez Szpital dla Ubogich im. Salomona Beniamina Latza i szko\xc5\x82\xc4\x99 miejsk\xc4\x85. W wyniku umowy z 1904 roku dokonano zamiany parceli, tak \xc5\xbce fundacja szpitala otrzyma\xc5\x82a parcele zajmowane przez zesp\xc3\xb3\xc5\x82 synagog, a gmina zobowi\xc4\x85za\xc5\x82a si\xc4\x99 do ich rozbi\xc3\xb3rki w miesi\xc4\x85c po po\xc5\x9bwi\xc4\x99ceniu nowej. 5 wrze\xc5\x9bnia 1907 po\xc5\x9bwi\xc4\x99cono now\xc4\x85 synagog\xc4\x99, trzy synagogi zacz\xc4\x99to sukcesywnie rozbiera\xc4\x87 od 1908 roku, a rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, 15 grudnia 1909, przy ulicy \xc5\xbbydowskiej 15/18 otwarto Schronisko dla Starc\xc3\xb3w i Zniedo\xc5\x82\xc4\x99\xc5\xbcnia\xc5\x82ych im. Salomona Beniamina Latza.\n_START_SECTION_\nArchitektura\n_START_PARAGRAPH_\nProjekt architektoniczny bo\xc5\xbcnicy zosta\xc5\x82 oparty, z niewielkimi zmianami, na uk\xc5\x82adzie przestrzennym przylegaj\xc4\x85cej do niej Starej Synagogi. Od p\xc3\xb3\xc5\x82nocy, do sali m\xc4\x99skiej przylega\xc5\x82 dwukondygnacyjny babiniec, natomiast, ze wzgl\xc4\x99du na ciasnot\xc4\x99 zabudowy parceli, zrezygnowano z przedsionka. Decyzja ta odbi\xc5\x82a si\xc4\x99 na przebiegu ci\xc4\x85gu komunikacyjnego, kt\xc3\xb3ry przeprowadzono przez pomieszczenia Starej Synagogi. Takie rozwi\xc4\x85zanie nie by\xc5\x82o rzadkie w g\xc4\x99sto zabudowanych dzielnicach \xc5\xbcydowskich europejskich miast. Prostok\xc4\x85tna sala g\xc5\x82\xc3\xb3wna by\xc5\x82a nieco wy\xc5\xbcsza i szersza od analogicznej w starszej bo\xc5\xbcnicy i przekryta dwuprz\xc4\x99s\xc5\x82owym sklepieniem krzy\xc5\xbcowym lub krzy\xc5\xbcowo-\xc5\xbcebrowym. Po\xc5\x82\xc4\x85czenie pomieszcze\xc5\x84 dla kobiet z sal\xc4\x85 g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 przebiega\xc5\x82o dwoma rz\xc4\x99dami prostok\xc4\x85tnych otwor\xc3\xb3w zamkni\xc4\x99tych \xc5\x82ukami odcinkowymi w g\xc3\xb3rnej i dolnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci \xc5\x9bciany p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej. Dachy sali m\xc4\x99skiej i babi\xc5\x84ca przekryto samodzielnymi dachami dwuspadowymi na wz\xc3\xb3r Starej Synagogi._NEWLINE_Po po\xc5\xbcarze Starej i Nowej synagogi wymaga\xc5\x82y one gruntownego remontu. Dlatego w latach 1883\xe2\x80\x934, za sum\xc4\x99 70 000 marek, zmieniono uk\xc5\x82ad pomieszcze\xc5\x84 dla kobiet: w zachodnich cz\xc4\x99\xc5\x9bciach sal g\xc5\x82\xc3\xb3wnych wybudowano empory na kt\xc3\xb3re prowadzi\xc5\x82a klatka schodowa powsta\xc5\x82a po przebudowie dawnego babi\xc5\x84ca Starej Synagogi. Zamurowano wtedy, niepotrzebne ju\xc5\xbc, ostro\xc5\x82ukowe okna dawnego babi\xc5\x84ca, podwy\xc5\xbcszono poziom pod\xc5\x82\xc3\xb3g w obu \xc5\x9bwi\xc4\x85tyniach do poziomu gruntu i przebito nowe otwory drzwiowe we wschodnich i po\xc5\x82udniowych \xc5\x9bcianach budynk\xc3\xb3w. W mi\xc4\x99dzyczasie wyburzono r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc dwie frontowe kamienice (\xc5\xbbydowska 15 i 16). Zmianom uleg\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc dawne, dwuspadowe dachy: przebudowano je na p\xc5\x82askie i pokryto blach\xc4\x85 cynkow\xc4\x85, a elewacje ujednolicono do nowych, neoroma\xc5\x84skich form przypominaj\xc4\x85cych fasad\xc4\x99 budowanej w tym okresie w Poznaniu Synagogi Stowarzyszenia Przyjaci\xc3\xb3\xc5\x82 Dobroczynno\xc5\x9bci.'