b'\n_START_ARTICLE_\nPowiat szyd\xc5\x82owiecki\n_START_SECTION_\nGeografia\n_START_PARAGRAPH_\nP. s. po\xc5\x82o\xc5\xbcony jest na granicy r\xc3\xb3\xc5\xbcnych region\xc3\xb3w (fizycznogeograficznych, adm., hist.) co przyczynia si\xc4\x99 do r\xc3\xb3\xc5\xbcnorodno\xc5\x9bci naturalnej i kulturowej. Obszar pow. jest \xc5\x9bci\xc5\x9ble zwi\xc4\x85zany z regionem \xc5\x9bwi\xc4\x99tokrzyskim i Radomiem co powoduje pewn\xc4\x85 odmienno\xc5\x9b\xc4\x87 od mazowieckiej cz. woj._NEWLINE_Powiat le\xc5\xbcy w przewa\xc5\xbcaj\xc4\x85cej cz\xc4\x99\xc5\x9bci na Przedg\xc3\xb3rzu I\xc5\x82\xc5\xbceckim, p\xc5\x82d.-wsch. cz\xc4\x99\xc5\x9bci powiatu zajmuje Garb Gielniowski. Obie te jednostki wchodz\xc4\x85 w sk\xc5\x82ad Wy\xc5\xbcyny Kieleckiej, kt\xc3\xb3ra jest cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 Wy\xc5\xbcyny Ma\xc5\x82opolskiej. Niewielkie p\xc3\xb3\xc5\x82nocne skrawki w gmimie Oro\xc5\x84sko pokrywa R\xc3\xb3wnina Radomska, cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Wzniesie\xc5\x84 Po\xc5\x82udniowomazowieckich, Nizin \xc5\x9arodkowopolskich._NEWLINE_Historycznie oraz kulturowo terytorium powiatu znajduje si\xc4\x99 w Ma\xc5\x82opolsce, w ziemi sandomierskiej. Czasami potocznie powiat szyd\xc5\x82owiecki nazywa si\xc4\x99 ziemi\xc4\x85 szyd\xc5\x82owieck\xc4\x85 le\xc5\xbc\xc4\x85c\xc4\x85 na Mazowszu, co jednak nie jest prawd\xc4\x85, gdy\xc5\xbc nazwy jednostek podzia\xc5\x82u administracyjnego zwykle nie odzwierciedlaj\xc4\x85 etnograficznego podzia\xc5\x82u na regiony.\n_START_SECTION_\nMorfologia\n_START_PARAGRAPH_\nPrzechodz\xc4\x85ca przez powiat granica region\xc3\xb3w powoduje du\xc5\xbce zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowanie wysoko\xc5\x9bciowe terenu. Garb Gielniowski to pas wzniesie\xc5\x84 zbudowanych z piaskowc\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re licznie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 w ok. Szyd\xc5\x82owca. Najwy\xc5\xbcsze wzniesienia przekraczaj\xc4\x85 300 m n.p.m., m.in. Altana \xe2\x80\x93 408 m n.p.m., kt\xc3\xb3ra jest najwy\xc5\xbcszym wzniesieniem w woj. mazowieckim, Cymbra \xe2\x80\x93 378 oraz Sk\xc5\x82obska G. \xe2\x80\x93 347._NEWLINE_Przedg\xc3\xb3rze I\xc5\x82\xc5\xbceckie to liczne grzbiety zbudowane ze ska\xc5\x82 wapienno-marglistych, w kt\xc3\xb3rych rozwijaj\xc4\x85 si\xc4\x99 zjawiska krasowe, widoczne niekiedy na powierzchni w postaci lej\xc3\xb3w i zapadlisk. R\xc3\xb3w. Radomska to g\xc5\x82. obszar rolniczy, s\xc5\x82abo poro\xc5\x9bni\xc4\x99ty lasami. Na terytorium pow. przewa\xc5\xbcaj\xc4\x85 tereny lekko faliste.\n_START_SECTION_\nKlimat\n_START_PARAGRAPH_\nPowiat szyd\xc5\x82owiecki po\xc5\x82o\xc5\xbcony jest w strefie umiarkowanej, kontynentalnej. \xc5\x9arednia temp. powietrza w styczniu waha si\xc4\x99 od -4 do -3\xc2\xa0\xc2\xb0C. za\xc5\x9b w lipcu najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej odnotowywan\xc4\x85 miar\xc4\x85 jest 18\xc2\xa0\xc2\xb0C. \xc5\x9arednia temp. roczna w pow. wynosi oko\xc5\x82o 7\xc2\xa0\xc2\xb0C._NEWLINE_W pow. mo\xc5\xbcna dostrzec przej\xc5\x9bciowo\xc5\x9b\xc4\x87 klimatu Polski pomi\xc4\x99dzy wp\xc5\x82ywem oceanu i kontynentu. P. s. le\xc5\xbcy w strefie klimatycznej, gdzie dominuj\xc4\x85 czynniki kontynentalne. Tote\xc5\xbc roczna \xc5\x9brednia opad\xc3\xb3w atmosferycznych w pow. waha si\xc4\x99 mi\xc4\x99dzy 500 a 400 mm wody. Do\xc5\x9b\xc4\x87 zapuszczona w g\xc5\x82\xc4\x85b Polski strefa wp\xc5\x82ywu klimatu morskiego wp\xc5\x82ywa na p. s. d\xc5\x82ugim okresem wegetacyjnym ro\xc5\x9blin, od oko\xc5\x82o 200 do 210 dni.\n_START_SECTION_\nHydrologia\n_START_PARAGRAPH_\nTerytorium p. s. znajduje si\xc4\x99 w dorzeczu Wis\xc5\x82y. \xc5\x9arednia zasobno\xc5\x9b\xc4\x87 w\xc3\xb3d podziemnych, wykorzystywana jest w rolnictwie i przemy\xc5\x9ble. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 obszaru le\xc5\xbcy w zlewni rz. Radomki. G\xc5\x82. o\xc5\x9b hydrograficzn\xc4\x85 pow. stanowi rz. Szabas\xc3\xb3wka z dop\xc5\x82ywami: Korzeni\xc3\xb3wk\xc4\x85, Jab\xc5\x82onic\xc4\x85 i Oronk\xc4\x85. Swoje \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a maj\xc4\x85 na terenie pow.: Ole\xc5\x9bnica, I\xc5\x82\xc5\xbcanka i Kamienna._NEWLINE_Najwi\xc4\x99ksze zbiorniki wodne to zalewy w Koszorowie, Szyd\xc5\x82owcu, Chlewiskach, Jastrz\xc4\x99biu i Aleksandrowie. Inne mniejsze to m.in. stawy w \xc5\x81aziskach, Or\xc5\x82owie, Mirowie St., Oro\xc5\x84sku, Szyd\xc5\x82owcu oraz fosa w Parku Radziwi\xc5\x82\xc5\x82owskim.\n_START_SECTION_\nGeologia\n_START_PARAGRAPH_\nP. s. pod wzgl\xc4\x99dem geologicznym zbudowany jest g\xc5\x82. z osad\xc3\xb3w mezozoicznych okresu jurajskiego oraz utwor\xc3\xb3w trzeciorz\xc4\x99dowych. Wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 tu liczne surowce mineralne takie jak: ruda \xc5\xbcelaza, wapie\xc5\x84, margiel, piaskowiec, gliny ogniotrwa\xc5\x82e i ceramiczne oraz \xc5\xbcwiry i piaski._NEWLINE_Na terenie p. s. dominuj\xc4\x85 gleby \xc5\x9bredniej i s\xc5\x82abej jako\xc5\x9bci, klas V i VI bielicowe na pod\xc5\x82o\xc5\xbcu kamiennym, piaszczystym i gliniastym. W pow. wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 tak\xc5\xbce na niewielkich obszarach gleb brunatnych i r\xc4\x99dzin mieszanych.\n_START_SECTION_\nTurystyka\n_START_PARAGRAPH_\nP. s. nale\xc5\xbcy do teren\xc3\xb3w atrakcyjnych turystycznie i kult. w woj. mazowieckim. Wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 tu liczne obiekty \xc5\x9bwiadcz\xc4\x85ce o bogatym dziedzictwie hist. obszaru i po\xc5\x82o\xc5\xbceniu w dawnej Puszczy \xc5\x9awi\xc4\x99tokrzyskiej. Atrakcje turystyczne stanowi\xc4\x85 nieczynne kamienio\xc5\x82omy, parki, pomniki przyrody, miejsca pami\xc4\x99ci a tak\xc5\xbce historyczne obiekty przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci.\n_START_SECTION_\nZabytki\n_START_PARAGRAPH_\n\xc5\x9awiadectwa historycznej przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci p. s. znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 g\xc5\x82. w gm.: Chlewiska, Oro\xc5\x84sko oraz Szyd\xc5\x82owiec. Hist. wielu miejscowo\xc5\x9bci le\xc5\xbc\xc4\x85cych na obszarze pow. si\xc4\x99ga \xc5\x9aredniowiecza. Miejscowo\xc5\x9bci te zawdzi\xc4\x99czaj\xc4\x85 sw\xc3\xb3j rozw\xc3\xb3j eksploracji bogactw naturalnych, g\xc5\x82. kamienia piaskowca i rud \xc5\xbcelaz, a nast\xc4\x99pnie w p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym czasie rozwojowi przemys\xc5\x82u piwowarskiego, garbarskiego i metalowego._NEWLINE_Zesp\xc3\xb3\xc5\x82 urbanistyczny Szyd\xc5\x82owca nale\xc5\xbcy do najbardziej oryginalnych w regionie, poprzez monumentalne budowle: ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a farnego, ratusza i zamku (zaliczanych do I grupy weryfikacyjnej) oraz nietypowego hist. uk\xc5\x82adu ulic, kt\xc3\xb3ry pomimo du\xc5\xbcych przekszta\xc5\x82ce\xc5\x84 w XIX i XX w., zachowa\xc5\x82 sw\xc3\xb3j \xc5\x9bredniowieczny charakter. Do innych zabytk\xc3\xb3w na terenie miasta nale\xc5\xbc\xc4\x85: kirkut, kt\xc3\xb3ry jest najwi\xc4\x99kszym cmentarzem \xc5\xbcydowskim w subregionie, cmentarz parafialny, mieszcz\xc4\x85cy kwatery \xc5\xbco\xc5\x82nierzy z I i II wojny \xc5\x9bwiatowej oraz liczne kamienio\xc5\x82omy z G. Trzech Krzy\xc5\xbcy._NEWLINE_W Oro\xc5\x84sku swoj\xc4\x85 siedzib\xc4\x99 ma Centrum Rze\xc5\xbaby Polskiej, kt\xc3\xb3re zajmuje XIX-wieczny zesp\xc3\xb3\xc5\x82 pa\xc5\x82acowo-parkowy. Sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 on z odrestaurowanych budynk\xc3\xb3w: pa\xc5\x82acu, oficyny, kaplicy, oran\xc5\xbcerii i zabudowa\xc5\x84 gospodarczych. Dworek zwi\xc4\x85zany jest z osob\xc4\x85 J. Brandta, gdzie tworzy\xc5\x82 i prowadzi\xc5\x82 szko\xc5\x82\xc4\x99 przez wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 cz. \xc5\xbcycia._NEWLINE_W siedzibie gm. Chlewiska s\xc4\x85: ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 par. pw. \xc5\x9bw. Stanis\xc5\x82awa, wzniesiony na pocz\xc4\x85tku XVI w. na miejscu pierwszego z 1121, pa\xc5\x82ac obronny, dawny zamek rodu Chlewiskich wzniesiony w p\xc3\xb3\xc5\xbanym \xc5\x9bredniowieczu, kapliczka na wyspie z figur\xc4\x85 \xc5\x9bw. Jana Nepomucena oraz Huta \xc5\xbcelaza, wybudowana w 1882\xe2\x80\x931892 przez Francuskie Towarzystwo Metalurgiczne._NEWLINE_Inne zabytki na terenie pow. to ko\xc5\x9bcio\xc5\x82y w Jastrz\xc4\x99biu i Wysokiej, pa\xc5\x82ac w \xc5\x81aziskach oraz park wiejski w Mirowie St.\n_START_SECTION_\nMiejsca pami\xc4\x99ci\n_START_PARAGRAPH_\nW p. s. istnieje wiele miejsc pami\xc4\x99ci, kt\xc3\xb3re s\xc4\x85 \xc5\x9bci\xc5\x9ble powi\xc4\x85zane z wojskami, kt\xc3\xb3re przemierza\xc5\x82y ten teren. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 z nich pochodzi z okresu powstania styczniowego i II wojny \xc5\x9bwiatowej._NEWLINE_Obiekty tego typu znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 w miejscowo\xc5\x9bciach: Barak, gdzie 8 wrze\xc5\x9bnia 1939 36 DP rez. stoczy\xc5\x82a krwawy b\xc3\xb3j z oddzia\xc5\x82ami 2 DL Wehrmachtu, Antoni\xc3\xb3w gdzie 21 sierpnia 1944 oddzia\xc5\x82 Wybranieckich AK stoczy\xc5\x82 zwyci\xc4\x99sk\xc4\x85 bitw\xc4\x99 z oddzia\xc5\x82ami niemieckimi, Barak gdzie znajduje si\xc4\x99 pomnik upami\xc4\x99tniaj\xc4\x85cy bitw\xc4\x99 z 8 wrze\xc5\x9bnia 1939, Ciechostowice gdzie mia\xc5\x82a miejsce bitwa partyzant\xc3\xb3w z wojskami niemieckimi, Guz\xc3\xb3w gdzie w 1607 stoczono bitw\xc4\x99 wojsk koronnych z rokoszanami, Sk\xc5\x82oby gdzie hitlerowcy dokonali pacyfikacji 11 kwietnia 1940, zabijaj\xc4\x85c 261 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w i pal\xc4\x85c ca\xc5\x82\xc4\x85 zabudow\xc4\x99 wsi, Stefankowie gdzie 22 kwietnia 1863 dosz\xc5\x82o do zwyci\xc4\x99skiej potyczki powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w z wojskami rosyjskimi.\n_START_SECTION_\nKolej\n_START_PARAGRAPH_\nPrzez powiat przechodz\xc4\x85 dwie zelektryfikowane linie kolejowe pierwszego rz\xc4\x99du. Pierwsz\xc4\x85 z nich jest linia relacji Warszawa\xe2\x86\x92Radom\xe2\x86\x92Kielce\xe2\x86\x92Krak\xc3\xb3w. Na terenie powiatu znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 trzy stacje tej linii: G\xc4\x85sawy, Jastrz\xc4\x85b i Szyd\xc5\x82owiec. Druga to linia relacji Radom\xe2\x86\x92Tomasz\xc3\xb3w Mazowiecki\xe2\x86\x92Koluszki, kt\xc3\xb3ra posiada jedn\xc4\x85 stacj\xc4\x99 na terenie tego powiatu, w Chronowie.'