b'\n_START_ARTICLE_\nM4 Sherman\n_START_SECTION_\nHistoria produkcji\n_START_PARAGRAPH_\nSherman bazowa\xc5\x82 na podwoziu i wielu podzespo\xc5\x82ach czo\xc5\x82gu M3 Lee, na kt\xc3\xb3rym zamontowano wie\xc5\xbc\xc4\x99 z dzia\xc5\x82em 75 mm. Umo\xc5\xbcliwi\xc5\x82o to szybkie przestawienie si\xc4\x99 zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w na produkcj\xc4\x99 nowego pojazdu. Dlatego w okresie od lutego 1942 r. do ko\xc5\x84ca II wojny \xc5\x9bwiatowej, wyprodukowano \xc5\x82\xc4\x85cznie 49 000 sztuk wszystkich wersji. U\xc5\xbcywany, mi\xc4\x99dzy innymi, przez armie USA, Wielkiej Brytanii, Polski, Francji i ZSRR. _NEWLINE_Zbudowano tak\xc5\xbce wersje specjalne, takie jak: p\xc5\x82ywaj\xc4\x85cy Sherman DD (Duplex Drive \xe2\x80\x93 podw\xc3\xb3jny nap\xc4\x99d), Sherman Crab (z tra\xc5\x82em przeciwminowym), Sherman Dozer (czo\xc5\x82g in\xc5\xbcynieryjny ze spychaczem z przodu \xe2\x80\x93 do rozminowywania i prac in\xc5\xbcynierskich), Sherman Zippo (Sherman z zamontowanym miotaczem ognia zamiast g\xc5\x82\xc3\xb3wnego dzia\xc5\x82a), _NEWLINE_Produkcj\xc4\x99 M4 rozpocz\xc4\x99to w lutym 1942 r. i do lipca tego\xc5\xbc roku, wszystkie fabryki wytwarzaj\xc4\x85ce czo\xc5\x82g M3 Lee przestawi\xc5\x82y si\xc4\x99 na jego produkcj\xc4\x99. Po raz pierwszy zosta\xc5\x82 u\xc5\xbcyty w walce przez brytyjsk\xc4\x85 8 Armi\xc4\x99 w bitwie pod El Alamein (252 szt). Od lata 1943 r. M4 sta\xc5\x82 si\xc4\x99 podstawowym czo\xc5\x82giem \xc5\x9brednim aliant\xc3\xb3w zachodnich, w tym (z chwil\xc4\x85 wej\xc5\x9bcia do dzia\xc5\x82a\xc5\x84) 1 Dywizji Pancernej gen. Stanis\xc5\x82awa Maczka i 2 Brygady Pancernej 2 Korpusu Polskiego gen. W\xc5\x82adys\xc5\x82awa Andersa. Koniec II wojny \xc5\x9bwiatowej, zako\xc5\x84czy\xc5\x82 te\xc5\xbc produkcj\xc4\x99 M4, a armie brytyjska i ameryka\xc5\x84ska zacz\xc4\x99\xc5\x82y zast\xc4\x99powa\xc4\x87 Shermany nowszymi konstrukcjami. M4 Sherman by\xc5\x82 wtedy przekazywany lub odsprzedawany do wielu kraj\xc3\xb3w \xc5\x9bwiata. By\xc5\x82 tak\xc5\xbce u\xc5\xbcyty przez kilka armii (wchodz\xc4\x85cych w sk\xc5\x82ad si\xc5\x82 ONZ) w wojnie korea\xc5\x84skiej oraz przez Francuz\xc3\xb3w w wojnie indochi\xc5\x84skiej. Kolejnymi konfliktami, w kt\xc3\xb3rych Sherman star\xc5\x82 si\xc4\x99 z innymi czo\xc5\x82gami, by\xc5\x82a wojna indyjsko-pakista\xc5\x84ska z 1965 r. (wykorzystany przez si\xc5\x82y indyjskie) oraz wojna sze\xc5\x9bciodniowa z 1967 r. (u\xc5\xbcyty przez armi\xc4\x99 Izraela, gdzie doskonale dawa\xc5\x82 sobie rad\xc4\x99 w walce z egipskimi IS-3). W wojnie Jom Kipur w 1973 roku, w kt\xc3\xb3rej izraelskie Shermany, mocno ju\xc5\xbc zu\xc5\xbcyte, okaza\xc5\x82y si\xc4\x99 doskona\xc5\x82ymi celami dla nowoczesnych \xc5\x9brodk\xc3\xb3w przeciwpancernych (np. kierowanych pocisk\xc3\xb3w rakietowych AT-3 Sagger), czo\xc5\x82gi te by\xc5\x82y u\xc5\xbcyte w boju po raz ostatni._NEWLINE_Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 izraelskich M4 by\xc5\x82a uzbrojonych we francuskie dzia\xc5\x82o CN75-50 kalibru 75 mm (M50 Super Sherman) lub w CN-105 F1 kalibru 105 milimetr\xc3\xb3w (M51 Isherman). Wiele kraj\xc3\xb3w w Ameryce Po\xc5\x82udniowej u\xc5\xbcywa\xc5\x82o Sherman\xc3\xb3w jeszcze d\xc5\x82ugo po wojnie.\n_START_SECTION_\nParametry bojowe\n_START_PARAGRAPH_\nM4 Sherman by\xc5\x82 niezawodnym czo\xc5\x82giem, wyprodukowanym na potrzeby wojny w wielkich ilo\xc5\x9bciach. W momencie wprowadzenia do boju na jesieni 1942, Sherman doskonale dawa\xc5\x82 sobie rad\xc4\x99 z czo\xc5\x82gami niemieckimi tego okresu. Sytuacja pogorszy\xc5\x82a si\xc4\x99, gdy w miar\xc4\x99 post\xc4\x99pu wojny Shermany musia\xc5\x82y walczy\xc4\x87 z ci\xc4\x99\xc5\xbcszymi czo\xc5\x82gami niemieckimi typu Tygrys (57 t) i Pantera (45 t), kt\xc3\xb3re z natury rzeczy mia\xc5\x82y nad nimi znaczn\xc4\x85 przewag\xc4\x99. Podstawowa armata 75 mm montowana na wczesnych wersjach Sherman\xc3\xb3w, nie mia\xc5\x82a szans przebi\xc4\x87 pancerza przedniego tych modeli czo\xc5\x82g\xc3\xb3w niemieckich. Wprowadzenie armaty M1 kal. 76 mm i pocisk\xc3\xb3w przeciwpancernych M62 i M79 zniwelowa\xc5\x82o problem w znacznym stopniu \xe2\x80\x93 pociski te przebija\xc5\x82y bez trudu czo\xc5\x82owy pancerz Tygrysa z dystansu 750-1000 metr\xc3\xb3w. Po wprowadzeniu pocisk\xc3\xb3w M93 problem ca\xc5\x82kowicie znikn\xc4\x85\xc5\x82 \xe2\x80\x93 mog\xc5\x82y one przebi\xc4\x87 pancerz wroga z dystansu nawet ok. 1400 metr\xc3\xb3w. Problem\xc3\xb3w z przebiciem pancerza czo\xc5\x82g\xc3\xb3w niemieckich nie mia\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Shermany w wersji Firefly uzbrojone w doskona\xc5\x82\xc4\x85 armat\xc4\x99 17-funtow\xc4\x85, u\xc5\xbcywane przez wojsko brytyjskie i kanadyjskie, gdzie stanowi\xc5\x82y mniej wi\xc4\x99cej jedn\xc4\x85 czwart\xc4\x85 wszystkich Sherman\xc3\xb3w w ostatnim roku wojny._NEWLINE_R\xc3\xb3\xc5\xbcnice te niwelowa\xc5\x82a do pewnego stopnia przewaga liczebna (zwykle na mniej wi\xc4\x99cej pi\xc4\x99\xc4\x87 Sherman\xc3\xb3w przypada\xc5\x82a jedna Pantera). Z powodu bardzo ma\xc5\x82ej liczby Tygrys\xc3\xb3w i stosunkowo ma\xc5\x82ej liczby Panter, spotkania takie zdarza\xc5\x82y si\xc4\x99 raczej rzadko. Taktyka aliant\xc3\xb3w w czasie takich spotka\xc5\x84 polega\xc5\x82a na zajechaniu Pantery od ty\xc5\x82u i z boku, gdzie mia\xc5\x82a s\xc5\x82abszy pancerz, mo\xc5\xbcliwy do przebicia przez Shermany. Przewa\xc5\xbcnie jednak Shermany dzia\xc5\x82a\xc5\x82y jako wsparcie piechoty i spisywa\xc5\x82y si\xc4\x99 w tej roli bardzo dobrze._NEWLINE_Bardzo powa\xc5\xbcn\xc4\x85 wad\xc4\x85 pocz\xc4\x85tkowych wersji Shermana by\xc5\x82a \xc5\x82atwo\xc5\x9b\xc4\x87 zapalania si\xc4\x99 silnika benzynowego w razie trafienia. Z tego powodu przylgn\xc4\x99\xc5\x82a do nich nazwa Ronson \xe2\x80\x93 od marki zapalniczek. Niemcy zwykli przezywa\xc4\x87 je Tommy-Kocher (\xe2\x80\x9emaszynka do gotowania Angoli\xe2\x80\x9d). Po zmianie silnika i zastosowaniu mokrych kom\xc3\xb3r amunicyjnych problem zmala\xc5\x82 w znacznym stopniu._NEWLINE_W\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci bojowe Shermana wynik\xc5\x82y z dosy\xc4\x87 osobliwej ameryka\xc5\x84skiej doktryny dzia\xc5\x82a\xc5\x84 broni pancernej. Pod wp\xc5\x82ywem sukces\xc3\xb3w niemieckiego Blitzkriegu, Armia Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych postanowi\xc5\x82a zbudowa\xc4\x87 czo\xc5\x82g, kt\xc3\xb3ry m\xc3\xb3g\xc5\x82by wspiera\xc4\x87 szybko przemieszczaj\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 piechot\xc4\x99. Doktryna ta zak\xc5\x82ada\xc5\x82a wykorzystanie lekko opancerzonych niszczycieli czo\xc5\x82g\xc3\xb3w do zwalczania woz\xc3\xb3w bojowych przeciwnika. W chwili projektowania Shermana nie przewidywano wi\xc4\x99c u\xc5\xbcycia go jako g\xc5\x82\xc3\xb3wnego pojazdu przeciwpancernego, co najwy\xc5\xbcej zaprojektowano go do walki ze znanymi wtedy pojazdami przeciwnika np. PzKpfw III i PzKpfw IV. Z tego te\xc5\xbc powodu, bardziej skuteczne dzia\xc5\x82o 76 mm zacz\xc4\x99to montowa\xc4\x87 na Shermanach stosunkowo p\xc3\xb3\xc5\xbano, instaluj\xc4\x85c je w pierwszej kolejno\xc5\x9bci na niszczycielach czo\xc5\x82g\xc3\xb3w._NEWLINE_W nielicznych pancernych starciach na Pacyfiku, Shermany pod ka\xc5\xbcdym wzgl\xc4\x99dem przewy\xc5\xbcsza\xc5\x82y czo\xc5\x82gi japo\xc5\x84skie, cz\xc4\x99sto strzelaj\xc4\x85c do nich amunicj\xc4\x85 burz\xc4\x85c\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra dos\xc5\x82ownie je rozrywa\xc5\x82a. _NEWLINE_Wszystkie Shermany, dostarczone do ZSRR, trafi\xc5\x82y do elitarnych jednostek Gwardii i by\xc5\x82y bardzo lubiane przez za\xc5\x82ogi._NEWLINE_Shermany by\xc5\x82y wyposa\xc5\xbcone w jednop\xc5\x82aszczyznowe stabilizatory armaty. By\xc5\x82y to co prawda urz\xc4\x85dzenia do\xc5\x9b\xc4\x87 prymitywne, ale znacznie zwi\xc4\x99ksza\xc5\x82y celno\xc5\x9b\xc4\x87 ognia w czasie ruchu pojazdu._NEWLINE_Mitem jest, jakoby powa\xc5\xbcn\xc4\x85 wad\xc4\x85 pojazdu by\xc5\x82a jego spora wysoko\xc5\x9b\xc4\x87. Sherman by\xc5\x82 tylko o 20 cm wy\xc5\xbcszy od T-34/85 i ok. 25 cm wy\xc5\xbcszy od Panzerkampfwagen IV.\n_START_SECTION_\nUzbrojenie\n_START_PARAGRAPH_\nPierwsze wersje czo\xc5\x82gu M4 by\xc5\x82y uzbrojone w kr\xc3\xb3tkolufowe dzia\xc5\x82o M3 75 mm nadaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie do niszczenia piechoty oraz lekko i \xc5\x9brednio opancerzonych cel\xc3\xb3w. Z powodu wysokich strat w walkach z niemieckimi czo\xc5\x82gami typu Panther oraz Tiger, wprowadzono d\xc5\x82ugolufow\xc4\x85 armat\xc4\x99 M1 76mm. Tak uzbrojone Shermany mia\xc5\x82y w nazwie oznaczenie (76) (r\xc3\xb3wnolegle niekt\xc3\xb3re brytyjskie Shermany zosta\xc5\x82y uzbrojone w armat\xc4\x99 17-funtow\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc o kalibrze 76 mm). 1641 czo\xc5\x82g\xc3\xb3w by\xc5\x82o wyposa\xc5\xbconych w haubic\xc4\x99 M4 105 mm \xe2\x80\x93 zazwyczaj nosi\xc5\x82y one oznaczenie (105) w nazwie. Opr\xc3\xb3cz tego ka\xc5\xbcdy Sherman mia\xc5\x82 na wyposa\xc5\xbceniu karabiny maszynowe kalibru 7,62 mm oraz karabiny maszynowe M2 (liczba karabin\xc3\xb3w zale\xc5\xbca\xc5\x82a od wersji czo\xc5\x82gu). Niekt\xc3\xb3re Shermany by\xc5\x82y te\xc5\xbc uzbrojone w mo\xc5\xbadzierze M3 kalibru 50,8 mm, przeznaczone do stawiania zas\xc5\x82ony dymnej.'