b'\n_START_ARTICLE_\nPrecedens\n_START_SECTION_\nKultura anglosaska\n_START_PARAGRAPH_\nW krajach kultury anglosaskiej (g\xc5\x82\xc3\xb3wnie Wielka Brytania i Stany Zjednoczone) precedensy stanowi\xc4\x85 nadal obok prawa ustawowego (statutowego) podstawowe \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o prawa. Dotyczy to w szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci tradycyjnych ga\xc5\x82\xc4\x99zi prawa cywilnego jak prawo kontrakt\xc3\xb3w i delikt\xc3\xb3w jak i dziedzin prawa karnego. Ponadto mianem precedens\xc3\xb3w okre\xc5\x9blane s\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wyroki interpretuj\xc4\x85ce postanowienia ustaw i innych akt\xc3\xb3w prawa stanowionego. Z tym jednak zastrze\xc5\xbceniem, \xc5\xbce o ile wyroki interpretuj\xc4\x85ce ustawy s\xc4\x85 \xc5\x9bci\xc5\x9ble wi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85ce w sprawach p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych, o tyle s\xc4\x85dowa interpretacja postanowie\xc5\x84 konstytucji (stanowych i federalnej) nie stanowi ju\xc5\xbc du\xc5\xbcej przeszkody do przyj\xc4\x99cia odmiennych rozwi\xc4\x85za\xc5\x84 w przysz\xc5\x82o\xc5\x9bci._NEWLINE_Z regu\xc5\x82y pod poj\xc4\x99ciem anglosaskiego precedensu kryje si\xc4\x99 jego ratio decidendi, a wi\xc4\x99c regu\xc5\x82a precedensu (tzw. rule-model precedensu). Mo\xc5\xbcliwe s\xc4\x85 jednak inne alternatywne uj\xc4\x99cia jego istoty, jak cho\xc4\x87by model z zasad, model rezultatu, model z analogii czy nawet bardziej rozbudowane teorie jak teoria Ronalda Dworkina. Przy czym zwyk\xc5\x82o si\xc4\x99 przyjmowa\xc4\x87, \xc5\xbce rule-model jest bardziej typowy dla Wielkiej Brytanii a model z analogii dla Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych.\n_START_SECTION_\nPolska\n_START_PARAGRAPH_\nW polskim porz\xc4\x85dku prawnym opr\xc3\xb3cz zasad prawnych S\xc4\x85du Najwy\xc5\xbcszego, uchwa\xc5\x82 Naczelnego S\xc4\x85du Administracyjnego oraz wyrok\xc3\xb3w interpretacyjnych Trybuna\xc5\x82u Konstytucyjnego mo\xc5\xbce by\xc4\x87 mowa jedynie o precedensach de facto. Z tym jednak zastrze\xc5\xbceniem, \xc5\xbce u\xc5\xbcywanie s\xc5\x82owa precedens poza anglosaskim porz\xc4\x85dkiem prawnym jest zawsze nara\xc5\xbcone na mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 spowodowania b\xc5\x82\xc4\x99dnego wra\xc5\xbcenia co do to\xc5\xbcsamo\xc5\x9bci system\xc3\xb3w common i civil law, kt\xc3\xb3re faktycznie r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x85 si\xc4\x99 znacznie bardziej ni\xc5\xbc tylko wi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85cym lub niewi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85cym charakterem zapadaj\xc4\x85cych w nich orzecze\xc5\x84 s\xc4\x85dowych. R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc nazwa prawa precedensowego dotyczy wy\xc5\x82\xc4\x85cznie anglosaskiego porz\xc4\x85dku prawnego i nie mo\xc5\xbce by\xc4\x87 u\xc5\xbcywana w kontek\xc5\x9bcie prawa civil law.\n_START_SECTION_\nZnaczenia potoczne\n_START_PARAGRAPH_\nNie nale\xc5\xbcy myli\xc4\x87 precedensu z wyrokiem s\xc4\x85dowym w sprawie, dla kt\xc3\xb3rej nie wydano jeszcze wcze\xc5\x9bniejszego orzeczenia; takie potoczne skojarzenia znaczeniowe wypaczaj\xc4\x85 bowiem sens poj\xc4\x99cia precedensu. Precedensem w u\xc5\xbcyciu prawniczym mo\xc5\xbce by\xc4\x87 tylko taki wyrok, kt\xc3\xb3ry mo\xc5\xbce p\xc3\xb3\xc5\xbaniej w jaki\xc5\x9b spos\xc3\xb3b wp\xc5\x82ywa\xc4\x87 na wyk\xc5\x82adnie i stosowanie prawa. Jest to zupe\xc5\x82nie niezale\xc5\xbcne od tego, czy przed nim wydano ju\xc5\xbc jakie\xc5\x9b rozstrzygni\xc4\x99cie w danej kwestii prawnej czy te\xc5\xbc nie. Nie zmienia to jednak faktu, i\xc5\xbc w j\xc4\x99zyku potocznym o wyroku wprowadzaj\xc4\x85cym odmienne ni\xc5\xbc poprzednio rozwi\xc4\x85zania lub usuwaj\xc4\x85cym powa\xc5\xbcne kontrowersje co do tre\xc5\x9bci dotychczasowego prawa m\xc3\xb3wi si\xc4\x99 nieraz, \xc5\xbce ma charakter precedensowy lub po prostu, \xc5\xbce to prawdziwy precedens._NEWLINE_W mowie potocznej precedens oznacza nietypowe zdarzenie lub decyzj\xc4\x99, kt\xc3\xb3ra mo\xc5\xbce si\xc4\x99 zdarzy\xc4\x87 wielokrotnie w przysz\xc5\x82o\xc5\x9bci._NEWLINE_Wydarzeniem bez precedensu okre\xc5\x9blamy takie, kt\xc3\xb3re wcze\xc5\x9bniej nie mia\xc5\x82o miejsca.'