b'\n_START_ARTICLE_\nKultura Polada\n_START_PARAGRAPH_\nKultura Polada \xe2\x80\x93 kultura archeologiczna wczesnej epoki br\xc4\x85zu. Znana przede wszystkim z g\xc3\xb3rskich sanktuari\xc3\xb3w, w kt\xc3\xb3rych odkryto liczne petroglify.\n_START_SECTION_\nGeneza\n_START_PARAGRAPH_\nKultura Polada wykszta\xc5\x82ci\xc5\x82a si\xc4\x99 na bazie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cej w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Italii formy kultury puchar\xc3\xb3w dzwonowatych, przy pewnych widocznych elementach starszej kultury Remedello. Du\xc5\xbce znaczenie w formowaniu si\xc4\x99 omawianej grupy mia\xc5\x82y tak\xc5\xbce wp\xc5\x82ywy grup kulturowych, bazuj\xc4\x85cych na wcze\xc5\x9bniejszej kulturze Vu\xc4\x8dedol-Z\xc3\xb3k, widoczne najbardziej w prowincji Wenecja. Podczas rozwoju tej jednostki kulturowej wyst\xc4\x99powa\xc5\x82y ponadto wp\xc5\x82ywy kultury straubi\xc5\x84skiej, kt\xc3\xb3re da si\xc4\x99 zauwa\xc5\xbcy\xc4\x87 zw\xc5\x82aszcza w zachodniej Lombardii.\n_START_SECTION_\nChronologia i obszar wyst\xc4\x99powania\n_START_PARAGRAPH_\nOkres rozwoju kultury Polada wypada na okres br\xc4\x85zu A wed\xc5\x82ug podzia\xc5\x82u chronologicznego dokonanego przez Paula Reineckego. Istnia\xc5\x82a wi\xc4\x99c w latach oko\xc5\x82o 2200-1700 p.n.e. Swoim zasi\xc4\x99giem obejmowa\xc5\x82a p\xc3\xb3\xc5\x82nocn\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 W\xc5\x82och, zw\xc5\x82aszcza Nizin\xc4\x99 Pada\xc5\x84sk\xc4\x85, si\xc4\x99gaj\xc4\x85c do Piemontu. Jej wp\xc5\x82ywy poprzez Liguri\xc4\x99 dociera\xc5\x82y na teren po\xc5\x82udniowej Francji.\n_START_SECTION_\nGospodarka\n_START_PARAGRAPH_\nLudno\xc5\x9b\xc4\x87 kultury Polada zajmowa\xc5\x82a si\xc4\x99 rolnictwem oraz hodowl\xc4\x85. Ze stanowisk znamy ziarna niekt\xc3\xb3rych zb\xc3\xb3\xc5\xbc, dzi\xc4\x99ki czemu wiemy, co uprawiano: pszenic\xc4\x99, proso i len. Hodowano natomiast owce, \xc5\x9bwinie i wyj\xc4\x85tkowo konia.\n_START_SECTION_\nOsadnictwo i budownictwo\n_START_PARAGRAPH_\nTypow\xc4\x85 form\xc4\x85 osadnicz\xc4\x85 dla kultury Polada s\xc4\x85 osady otwarte i osady palafitowe w rejonach p\xc3\xb3\xc5\x82nocnych, zak\xc5\x82adane na przybrze\xc5\xbcnych wodach jezior (na przyk\xc5\x82ad nad brzegiem jeziora Garda i jeziora Ledro) i na mokrad\xc5\x82ach. Z osad palafitowych znane s\xc4\x85 znaleziska przedmiot\xc3\xb3w drewnianych i tkanin. Z przedpola alpejskiego znamy tak\xc5\xbce osiedla wy\xc5\xbcynne.\n_START_SECTION_\nObrz\xc4\x85dek pogrzebowy\n_START_PARAGRAPH_\nW kulturze Polada wyst\xc4\x99powa\xc5\x82 szkieletowy obrz\xc4\x85dek pogrzebowy. Zmar\xc5\x82ych chowano niekiedy pod kurhanami. Zdarzaj\xc4\x85 si\xc4\x99 tak\xc5\xbce poch\xc3\xb3wki jaskiniowe oraz poch\xc3\xb3wki w obr\xc4\x99bie osiedli. Pod wp\xc5\x82ywem zachodnioeuropejskiej kultury megalitycznej wznoszono nad grobami, zw\xc5\x82aszcza na terenie Ligurii, kamienne menhiry o cechach antropomorficznych, zdobione rytami.\n_START_SECTION_\nInwentarz\n_START_PARAGRAPH_\nW inwentarzu ceramicznym daje si\xc4\x99 zauwa\xc5\xbcy\xc4\x87 wp\xc5\x82ywy grupy lublia\xc5\x84skiej kultury Vu\xc4\x8dedol-Z\xc3\xb3k. Typowe formy naczy\xc5\x84 to baniasty garnek uchaty, amfora, p\xc3\xb3\xc5\x82kuliste misy czy czerpaki, naczynia dwusto\xc5\xbckowe. Charakterystyczne s\xc4\x85 ucha z guzami na wierzcho\xc5\x82ku. Powierzchnia naczy\xc5\x84 jest czerniona. W ornamentyce wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 motywy geometryczne wykonane za pomoc\xc4\x85 nak\xc5\x82u\xc4\x87, listewki i rycie oraz inkrustacja dekoracji naczy\xc5\x84. Z innych wytwor\xc3\xb3w glinianych cz\xc4\x99sto odnajdywane s\xc4\x85 p\xc5\x82ytki zdobione nak\xc5\x82uciami._NEWLINE_Inwentarz br\xc4\x85zowy kultury Polada \xc5\x9bwiadczy o du\xc5\xbcym wp\xc5\x82ywie kultur \xc5\x9brodkowoeuropejskich, a zw\xc5\x82aszcza kultury straubi\xc5\x84skiej, na obszar p\xc3\xb3\xc5\x82nocnych W\xc5\x82och. Spotyka si\xc4\x99 ber\xc5\x82a sztyletowe, siekierki p\xc5\x82askie lub z podniesionymi brzegami, tr\xc3\xb3jk\xc4\x85tne sztylety z pe\xc5\x82n\xc4\x85 r\xc4\x99koje\xc5\x9bci\xc4\x85, haczyki na ryby i naszyjniki. Znane s\xc4\x85 z omawianej jednostki tak\xc5\xbce znaleziska form odlewniczych i \xc5\xbcu\xc5\xbcla miedzianego, co \xc5\x9bwiadczy o istnieniu tak\xc5\xbce lokalnej obr\xc3\xb3bki miedzi._NEWLINE_W\xc5\x9br\xc3\xb3d pozosta\xc5\x82ych surowc\xc3\xb3w wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 do\xc5\x9b\xc4\x87 licznie wyroby krzemienne i kamienne, takie jak grociki strza\xc5\x82, wk\xc5\x82adki do sierp\xc3\xb3w, k\xc3\xb3\xc5\x82ka, wisiorki, drapacze, siekierki g\xc5\x82adzone. W\xc5\x9br\xc3\xb3d przedmiot\xc3\xb3w ko\xc5\x9bcianych wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 szyd\xc5\x82a, groty oszczep\xc3\xb3w, m\xc5\x82otki i kopaczki. Znane s\xc4\x85 tak\xc5\xbce przedmioty drewniane, pochodz\xc4\x85ce z osad palafitowych. Nale\xc5\xbc\xc4\x85 do nich \xc5\x82uki, rad\xc5\x82a rylcowe, ko\xc5\x82a, oprawy narz\xc4\x99dzi i naczynia drewniane.\n_START_SECTION_\nSanktuaria\n_START_PARAGRAPH_\nEwenementem na skale europejsk\xc4\x85 w omawianym \xc5\x9brodowisku, s\xc4\x85 sanktuaria g\xc3\xb3rskie z rytami naskalnymi. Znane s\xc4\x85 one z miejscowo\xc5\x9bci Monte B\xc3\xa9go ko\xc5\x82o Ventimiglia i w\xc4\x85wozu Val Camonica w dolinie Oglio. Ich geneza si\xc4\x99ga eneolitu, ale najwi\xc4\x99kszy rozw\xc3\xb3j przypada na epok\xc4\x99 br\xc4\x85zu, o czym \xc5\x9bwiadcz\xc4\x85 przedstawienia broni zawarte w petroglifach. Sanktuarium z Valcemonica funkcjonowa\xc5\x82o a\xc5\xbc do prze\xc5\x82omu er. Znamy z niego 20 tysi\xc4\x99cy ryt\xc3\xb3w, natomiast z Monte B\xc3\xa9go 36 tysi\xc4\x99cy. W\xc5\x9br\xc3\xb3d przedstawie\xc5\x84 dominuj\xc4\x85 wyobra\xc5\xbcenia zwierz\xc4\x85t \xc5\x82ownych i hodowlanych, przedmiot\xc3\xb3w czy zjawisk. Zdarzaj\xc4\x85 si\xc4\x99 petroglify z w\xc4\x85tkiem narracyjnym, przedstawiaj\xc4\x85ce sceny walki, procesje, zaprz\xc4\x99gi z wozami, z rad\xc5\x82em, je\xc5\xbad\xc5\xbac\xc3\xb3w, ceremonie pogrzebowe. Nie brak jest r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc przedstawie\xc5\x84 symbolicznych, kszta\xc5\x82t\xc3\xb3w geometrycznych czy symboli solarnych.\n_START_SECTION_\nZanik\n_START_PARAGRAPH_\nKultura Polada znikn\xc4\x99\xc5\x82a na schy\xc5\x82ku okresu br\xc4\x85zu A2, przekszta\xc5\x82caj\xc4\x85c si\xc4\x99 w now\xc4\x85 jednostk\xc4\x99 taksonomiczn\xc4\x85, nazywan\xc4\x85 przez badaczy kultur\xc4\x85 terramare.'