b'\n_START_ARTICLE_\nMonitoring ska\xc5\xbce\xc5\x84 promieniotw\xc3\xb3rczych w Polsce\n_START_PARAGRAPH_\nMonitoring ska\xc5\xbce\xc5\x84 promieniotw\xc3\xb3rczych w Polsce \xe2\x80\x93 dzia\xc5\x82ania obejmuj\xc4\x85ce regularne pomiary ska\xc5\xbce\xc5\x84 promieniotw\xc3\xb3rczych oraz rejestracj\xc4\x99 i analiz\xc4\x99 wynik\xc3\xb3w tych pomiar\xc3\xb3w, umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85c\xc4\x85 wczesne wykrywanie zmian promieniowania alfa, beta i gamma w otoczeniu. Monitoring, wykonywany na podstawie rozporz\xc4\x85dzenia Rady Ministr\xc3\xb3w, jest koordynowany przez Prezesa Pa\xc5\x84stwowej Agencji Atomistyki.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nZa pocz\xc4\x85tek rozwoju polskiej sieci monitoringu radiacyjnego s\xc4\x85 uwa\xc5\xbcane prace podj\xc4\x99te w po\xc5\x82owie lat 50.\xc2\xa0XX\xc2\xa0w. przez pracownik\xc3\xb3w Politechniki Warszawskiej, kt\xc3\xb3rzy ju\xc5\xbc w roku 1957 utworzyli Centralne Laboratorium Ochrony Radiologicznej w Warszawie (CLOR). Potrzeba utworzenia laboratorium wynika\xc5\x82a z narastaj\xc4\x85cych w\xc3\xb3wczas zagro\xc5\xbce\xc5\x84 ska\xc5\xbceniami zwi\xc4\x85zanymi z pr\xc3\xb3bnymi wybuchami bomb j\xc4\x85drowych oraz z coraz cz\xc4\x99stszym stosowaniem izotop\xc3\xb3w w technice i w medycynie (zob. np. defektoskopia, radiologia)._NEWLINE_Istotnym zdarzeniem w historii systemu by\xc5\x82a awaria elektrowni j\xc4\x85drowej w Czarnobylu, do kt\xc3\xb3rej dosz\xc5\x82o 26\xc2\xa0kwietnia 1986\xc2\xa0roku. O sytuacji alarmowej rz\xc4\x85d PRL zosta\xc5\x82 poinformowany dzi\xc4\x99ki pomiarom wykonywanym w stacji monitoringu radiacyjnego S\xc5\x82u\xc5\xbcby Pomiaru Ska\xc5\xbce\xc5\x84 Promieniotw\xc3\xb3rczych w Miko\xc5\x82ajkach, nadzorowanej przez CLOR w Warszawie, kierowane przez prof. Zbigniewa Jaworowskiego. Zwi\xc4\x99kszon\xc4\x85 ilo\xc5\x9b\xc4\x87 radionuklid\xc3\xb3w w powietrzu zanotowano 28 kwietnia, gdy chmura radioaktywnego py\xc5\x82u dotar\xc5\x82a nad terytorium Polski. Analiza promieniotw\xc3\xb3rczych zanieczyszcze\xc5\x84 powietrza wykaza\xc5\x82a \xe2\x80\x93 przed uzyskaniem informacji o wypadku w Czarnobylu \xe2\x80\x93 \xc5\xbce ich \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em jest awaria reaktora j\xc4\x85drowego. Identyfikacj\xc4\x99 zagro\xc5\xbcenia u\xc5\x82atwi\xc5\x82o do\xc5\x9bwiadczenie, kt\xc3\xb3re pracownicy CLOR nabyli m.in. kontroluj\xc4\x85c od po\xc5\x82owy lat\xc2\xa060. stopie\xc5\x84 nara\xc5\xbcenia personelu medycznego i pacjent\xc3\xb3w w szpitalach stosuj\xc4\x85cych coraz cz\xc4\x99\xc5\x9bciej radioaktywny izotop jodu \xc2\xb9\xc2\xb3\xc2\xb9I._NEWLINE_Dzi\xc4\x99ki wczesnej informacji o rodzaju zagro\xc5\xbcenia by\xc5\x82o mo\xc5\xbcliwe szybkie rozpocz\xc4\x99cie dzia\xc5\x82a\xc5\x84 zmierzaj\xc4\x85cych do ochrony ludno\xc5\x9bci. Zgodnie z propozycj\xc4\x85 CLOR, zg\xc5\x82oszon\xc4\x85 ju\xc5\xbc w nocy 28/29\xc2\xa0kwietnia, niemal natychmiast rozpocz\xc4\x99to podawanie dzieciom du\xc5\xbcych dawek jodu stabilnego w postaci p\xc5\x82ynu Lugola (wodnego roztworu jodku potasu i pierwiastkowego jodu). Zahamowano w ten spos\xc3\xb3b wch\xc5\x82anianie radioaktywnego \xc2\xb9\xc2\xb3\xc2\xb9I, kt\xc3\xb3rego kumulacja w tarczycy mo\xc5\xbce prowadzi\xc4\x87 do powstawania jej nowotwor\xc3\xb3w. W ci\xc4\x85gu kilkudziesi\xc4\x99ciu godzin preparat zawieraj\xc4\x85cy jod stabilny podano 18,5\xc2\xa0mln os\xc3\xb3b. Wstrzymano te\xc5\xbc wypas byd\xc5\x82a na \xc5\x82\xc4\x85kach i zalecono ograniczenie spo\xc5\xbcywania produkt\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re mog\xc5\x82y by\xc4\x87 ska\xc5\xbcone (mleko, \xc5\x9bwie\xc5\xbce owoce, warzywa, jarzyny, grzyby, woda opadowa). W prasie opublikowano komunikat Komisji Rz\xc4\x85dowej i tabel\xc4\x99 ska\xc5\xbce\xc5\x84. CLOR rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 monitorowanie poziomu \xc2\xb9\xc2\xb3\xc2\xb9I w tarczycy u dzieci (z ko\xc5\x84cem maja otrzymano polecenie przerwania tej akcji)._NEWLINE_W monitoringu radiacyjnym oraz opracowywaniu i wydawaniu komunikat\xc3\xb3w uczestniczy\xc5\x82 O\xc5\x9brodek COAS \xe2\x80\x93 jednostki Systemu Wykrywania Ska\xc5\xbce\xc5\x84 Si\xc5\x82 Zbrojnych. Nabyte w tym czasie do\xc5\x9bwiadczenia u\xc5\x82atwi\xc5\x82y uruchomienie w roku 1991 Wojskowej Zautomatyzowanej Sieci Pomiar\xc3\xb3w Ska\xc5\xbce\xc5\x84 Promieniotw\xc3\xb3rczych (SAPOS, od roku 1994 \xe2\x80\x93 element Pa\xc5\x84stwowego Monitoringu \xc5\x9arodowiska, PM\xc5\x9a). Od roku 1993 w O\xc5\x9brodku funkcjonuje Punkt Kierowania Systemem Wykrywania Ska\xc5\xbce\xc5\x84, kt\xc3\xb3rego obsada w czasie 24 godzinnych dy\xc5\xbcur\xc3\xb3w prowadzi monitoring ska\xc5\xbce\xc5\x84 na terenie kraju. W\xc2\xa0latach 90. w\xc2\xa0COAS rozpocz\xc4\x99to dostosowywanie zasad dzia\xc5\x82ania do obowi\xc4\x85zuj\xc4\x85cych w NATO.\n_START_SECTION_\nWsp\xc3\xb3\xc5\x82czesno\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nWsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie nadz\xc3\xb3r nad krajowym system monitoringu radiacyjnego sprawuje Pa\xc5\x84stwowa Agencja Atomistyki, wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracuj\xc4\x85c z Centralnym Laboratorium Ochrony Radiologicznej (CLOR), Krajowym Systemem Wykrywania Ska\xc5\xbce\xc5\x84 i Alarmowania (KSWSiA, dzia\xc5\x82aj\xc4\x85ce od roku 2006), 6\xc2\xa0Batalionem Chemicznym Si\xc5\x82 Powietrznych i innymi jednostkami. Funkcj\xc4\x99 centrum dyspozycyjnego KSWSiA pe\xc5\x82ni Centralny O\xc5\x9brodek Analizy Ska\xc5\xbce\xc5\x84 (COAS). Polscy eksperci uczestnicz\xc4\x85 te\xc5\xbc w pracach instytucji mi\xc4\x99dzynarodowych, m.in. s\xc4\x85 cz\xc5\x82onkami grup roboczych Europejskiej Wsp\xc3\xb3lnoty Energii Atomowej (EURATOM), w tym grup ds. monitoringu poziomu napromieniowania powietrza, w\xc3\xb3d i gleby oraz ds. kontroli przestrzegania zasad przekazywania do Komisji Europejskiej wynik\xc3\xb3w monitoringu radiacyjnego, wykonywanego w krajach cz\xc5\x82onkowskich (w tym \xe2\x80\x93 w czasie zdarze\xc5\x84 radiacyjnych). Dla Mi\xc4\x99dzynarodowej Agencji Energii Atomowej (agenda ONZ) przygotowuj\xc4\x85 m.in. raporty o stanie bezpiecze\xc5\x84stwa radiologicznego w Polsce, do kt\xc3\xb3rych zobowi\xc4\x85zuje Konwencja Bezpiecze\xc5\x84stwa J\xc4\x85drowego.\n_START_SECTION_\nOcena stopnia zagro\xc5\xbcenia na podstawie wynik\xc3\xb3w pomiar\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nDane uzyskiwane ze stacji PMS wczesnego wykrywania ska\xc5\xbce\xc5\x84 analizuje na bie\xc5\xbc\xc4\x85co (ca\xc5\x82odobowo) Centrum do spraw Zdarze\xc5\x84 Radiacyjnych (CEZAR). Na podstawie tych danych jest sporz\xc4\x85dzana aktualna mapa rozk\xc5\x82adu mocy dawki promieniowania gamma w Polsce. Jest ona prezentowana na stronie internetowej PAA, wraz z komentarzem dotycz\xc4\x85cym poziomu zagro\xc5\xbcenia.\n_START_SECTION_\nModelowanie rozprzestrzeniania si\xc4\x99 w \xc5\x9brodowisku\n_START_PARAGRAPH_\nPoza ocen\xc4\x85 aktualnego poziomu zagro\xc5\xbcenia, wyniki monitoringu radiacyjnego pozwalaj\xc4\x85 okre\xc5\x9bla\xc4\x87 szybko\xc5\x9b\xc4\x87 i kierunki zmian tego poziomu. Umo\xc5\xbcliwia to szybkie identyfikowanie przyczyn wzrostu aktywno\xc5\x9bci i podejmowanie decyzji dotycz\xc4\x85cych sposob\xc3\xb3w ochrony ludno\xc5\x9bci przed promieniowaniem. W takich przypadkach u\xc5\xbcytecznym narz\xc4\x99dziem s\xc4\x85 programy umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85ce modelowanie rozprzestrzeniania si\xc4\x99 zanieczyszcze\xc5\x84 w atmosferze, glebie i gruncie (analogiczne do stosowanych w procedurach post\xc4\x99powania w przypadku uwolnie\xc5\x84 do \xc5\x9brodowiska toksycznych zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w chemicznych). Wyniki modelowania pozwalaj\xc4\x85 ustala\xc4\x87 po\xc5\x82o\xc5\xbcenie obiektu, z kt\xc3\xb3rego radionuklidy zosta\xc5\x82y uwolnione, oraz przewidywa\xc4\x87 kierunek i szybko\xc5\x9b\xc4\x87 ich przemieszczania si\xc4\x99 w oparciu o dane dotycz\xc4\x85ce sytuacji meteorologicznej \xe2\x80\x93 aktualnej i przewidywanej na kolejne dni.'