b'\n_START_ARTICLE_\nBitwa pod S\xc5\x82obodyszczami\n_START_SECTION_\nMarsz Chmielnickiego na odsiecz armii Szeremietewa\n_START_PARAGRAPH_\nHetman kozacki Jerzy Chmielnicki 29 wrze\xc5\x9bnia podj\xc4\x85\xc5\x82 marsz w kierunku osaczonej armii Szeremietiewa i oko\xc5\x82o 1 pa\xc5\xbadziernika przyby\xc5\x82 pod Berdycz\xc3\xb3w, a wieczorem 5 pa\xc5\xbadziernika dotar\xc5\x82 pod S\xc5\x82obodyszcze. Na naradzie wojennej pod Cudnowem w nocy z 5 na 6 pa\xc5\xbadziernika wobec zbli\xc5\xbcania si\xc4\x99 armii kozackiej Chmielnickiego podj\xc4\x99to decyzj\xc4\x99 o dalszych dzia\xc5\x82aniach. W tej trudnej sytuacji pod uwag\xc4\x99 wzi\xc4\x99to nawet odwr\xc3\xb3t w kierunku Lwowa. Rozwa\xc5\xbcano tak\xc5\xbce walk\xc4\x99 z dwoma przeciwnikami jednocze\xc5\x9bnie. W ko\xc5\x84cu hetman polny koronny Jerzy Lubomirski zaproponowa\xc5\x82 wydzielenie cz\xc4\x99\xc5\x9bci si\xc5\x82 i uderzenie na Chmielnickiego przed dotarciem jego armii pod Cudn\xc3\xb3w. Ostatecznie przyj\xc4\x99to plan Lubomirskiego pomimo obaw hetmana wielkiego koronnego Stanis\xc5\x82awa Rewery Potockiego, \xc5\xbce rozdzielenie si\xc5\x82 mo\xc5\xbce doprowadzi\xc4\x87 do wyrwania si\xc4\x99 osaczonej armii Szeremietiewa. Zanim dosz\xc5\x82o do podzia\xc5\x82u si\xc5\x82 pisarz polny koronny Jan Fryderyk Sapieha wzmocni\xc5\x82 fortyfikacje otaczaj\xc4\x85ce osaczon\xc4\x85 armi\xc4\x99 rosyjsko-kozack\xc4\x85, tworz\xc4\x85c sie\xc4\x87 sza\xc5\x84c\xc3\xb3w przypominaj\xc4\x85c\xc4\x85 swym kszta\xc5\x82tem olbrzymi\xc4\x85 paj\xc4\x99czyn\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nGrupa Lubomirskiego zmierza pod S\xc5\x82obodyszcze\n_START_PARAGRAPH_\nDnia 7 pa\xc5\xbadziernika Jerzy Lubomirski wzi\xc4\x85\xc5\x82 ze sob\xc4\x85 14\xe2\x80\x9315 tys. \xc5\xbco\xc5\x82nierzy (w tym 2000 piechoty i 5\xe2\x80\x936 tys. Tatar\xc3\xb3w) i ruszy\xc5\x82 pod S\xc5\x82obodyszcze przeciwko 20\xe2\x80\x93tys. armii kozackiej Jerzego Chmielnickiego. Poch\xc3\xb3d armii polsko\xe2\x80\x93tatarskiej zabezpiecza\xc5\x82a dragonia von Bockuma. Przed po\xc5\x82udniem Tatarzy dotarli do przeprawy w Pi\xc4\x85tkach i oko\xc5\x82o godziny 9 rozproszyli niewielki oddzia\xc5\x82 kozacki. Po przeprawieniu si\xc4\x99 przez rzeczk\xc4\x99 zaskoczyli poj\xc4\x85cych konie Kozak\xc3\xb3w zagarniaj\xc4\x85c kilkaset koni. Cztery godziny p\xc3\xb3\xc5\xbaniej o godzinie 13 pojawi\xc5\x82 si\xc4\x99 z reszt\xc4\x85 si\xc5\x82 Lubomirski. Przed armi\xc4\x85 polsko-tatarsk\xc4\x85 rozci\xc4\x85ga\xc5\x82 si\xc4\x99 bagnisty obszar utworzony przez rzeczk\xc4\x99 Hni\xc5\x82opat. Za rzeczk\xc4\x85 znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 zrujnowane miasteczko, za kt\xc3\xb3rym na opadaj\xc4\x85cym ku potokowi wzg\xc3\xb3rzu le\xc5\xbca\xc5\x82 ob\xc3\xb3z kozacki. Zachodni brzeg wzg\xc3\xb3rza by\xc5\x82 \xc5\x82agodniejszy, za to poro\xc5\x9bni\xc4\x99ty sadami. Najbardziej dogodne podej\xc5\x9bcie by\xc5\x82o od strony p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej. Z ty\xc5\x82u wzg\xc3\xb3rza by\xc5\x82 g\xc4\x99sty las. Ob\xc3\xb3z armii Chmielnickiego by\xc5\x82 wyd\xc5\x82u\xc5\xbcony, rozci\xc4\x85gaj\xc4\x85c si\xc4\x99 z po\xc5\x82udnia na p\xc3\xb3\xc5\x82noc, lewym bokiem zwr\xc3\xb3cony w kierunku rzeczki, a frontem ku S\xc5\x82obodyszczom. Nad bagnist\xc4\x85 rzeczk\xc4\x85 Hni\xc5\x82opat by\xc5\x82 most d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci 100\xe2\x80\x93200 metr\xc3\xb3w. Nag\xc5\x82e pojawienie si\xc4\x99 armii polsko-tatarskiej ca\xc5\x82kowicie zaskoczy\xc5\x82o Kozak\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy natychmiast rzucili si\xc4\x99 do fortyfikowania taboru. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 ruszy\xc5\x82a broni\xc4\x87 przeprawy przez most. Mimo uzyskanego zaskoczenia i spowodowanego nim chaosu w obozie kozackim Lubomirski ba\xc5\x82 si\xc4\x99 zaryzykowa\xc4\x87 walki z marszu bez przeprowadzenia nale\xc5\xbcytego rozpoznania, tym bardziej, \xc5\xbce teren by\xc5\x82 niekorzystny i pozostawa\xc5\x82o niewiele czasu do zmroku.\n_START_SECTION_\nPrzeprawa przez Hni\xc5\x82opat\n_START_PARAGRAPH_\nPrzybycie artylerii sk\xc5\x82oni\xc5\x82o Lubomirskiego do podj\xc4\x99cia ryzyka i wydania rozkazu do generalnego natarcia. Najpierw do ataku ruszy\xc5\x82a kompania dragon\xc3\xb3w dowodzona przez Gordona. Celem jej natarcia by\xc5\x82o opanowanie przeprawy bronionej przez 1500 Kozak\xc3\xb3w. Brn\xc4\x85cych przez trz\xc4\x99sawisko dragon\xc3\xb3w wspiera\xc5\x82 ogie\xc5\x84 polskiej artylerii. Ponadto posuwaj\xc4\x85cy si\xc4\x99 wolno dragoni sami prowadzili g\xc4\x99sty ogie\xc5\x84. Sytuacj\xc4\x99 zdecydowanie poprawi\xc5\x82o pojawienie si\xc4\x99 na prawym brzegu Tatar\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy po przeprawieniu si\xc4\x99 przez Hni\xc5\x82opat brodem na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od miasta zaatakowali broni\xc4\x85cych mostu Kozak\xc3\xb3w od ty\xc5\x82u. \xc5\x81\xc4\x85cznie po dw\xc3\xb3ch godzinach przeprawa zosta\xc5\x82a zdobyta. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 si\xc5\x82 broni\xc4\x85cych przej\xc5\x9bcia pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82a broni\xc4\x87 si\xc4\x99 przed Tatarami w drewnianej cerkiewce, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 atakuj\xc4\x85cy po nieudanym szturmie podpalili. Podczas walk Gordon straci\xc5\x82 tylko jednego zabitego i sze\xc5\x9bciu rannych, podczas gdy Kozak\xc3\xb3w zgin\xc4\x99\xc5\x82o czterdziestu.  Nast\xc4\x99pnie po zdobytym mo\xc5\x9bcie przeszed\xc5\x82 pu\xc5\x82k Jana Sobieskiego i zaatakowa\xc5\x82 sady, przep\xc4\x99dzaj\xc4\x85c stamt\xc4\x85d Kozak\xc3\xb3w za cen\xc4\x99 5 zabitych towarzyszy. Chor\xc4\x85gwie husarskie Wilczkowskiego i Wy\xc5\xbcyckiego wypar\xc5\x82y nieprzyjaciela z ruin miasteczka.\n_START_SECTION_\nAtak na ob\xc3\xb3z kozacki\n_START_PARAGRAPH_\nPo przeprawieniu wszystkich swych si\xc5\x82 przez Hni\xc5\x82opat Lubomirski uszykowa\xc5\x82 sw\xc4\x85 armi\xc4\x99 do dalszej bitwy. W centrum ustawiona zosta\xc5\x82a piechota i dragonia, na prawym skrzydle, kt\xc3\xb3re by\xc5\x82o rozci\xc4\x85gni\xc4\x99te z powodu niekorzystnego ukszta\xc5\x82towania si\xc4\x99 terenu, stan\xc4\x85\xc5\x82 pu\xc5\x82k Aleksandra Lubomirskiego, pu\xc5\x82k Sokolnickiego oraz regiment rajtarii barona de Oedt. Przed p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym zboczem najlepiej nadaj\xc4\x85cym si\xc4\x99 do szturmu stan\xc4\x99\xc5\x82o lewe skrzyd\xc5\x82o. W jego sk\xc5\x82ad wesz\xc5\x82y w pierwszej linii pu\xc5\x82ki Stanis\xc5\x82awa Lubomirskiego, Sobieskiego i Zamoyskiego, a w drugiej linii pu\xc5\x82k Wyhowskiego, jego Kozacy oraz rajtaria Zamoyskiego. W odwodzie pozosta\xc5\x82 pu\xc5\x82k Dymitra Wi\xc5\x9bniowieckiego. Z ustawienia wynika\xc5\x82o, \xc5\xbce Lubomirski postanowi\xc5\x82 rozstrzygn\xc4\x85\xc4\x87 bitw\xc4\x99 atakiem frontalnym. Z braku rozpoznania terenu dow\xc3\xb3dcy poszczeg\xc3\xb3lnych pu\xc5\x82k\xc3\xb3w mogli wybiera\xc4\x87 kierunek ataku wed\xc5\x82ug w\xc5\x82asnego uznania. W tym czasie Tatarzy odci\xc4\x99li wojskom kozackim drog\xc4\x99 odwrotu._NEWLINE_Podczas rozwijania si\xc4\x99 szyk\xc3\xb3w armii koronnej Kozacy ograniczyli si\xc4\x99 jedynie do ostrza\xc5\x82u artyleryjskiego. Pierwsi zaatakowali ob\xc3\xb3z kozacki Tatarzy, ale zostali odparci. Nast\xc4\x99pnie oko\xc5\x82o godziny 15 do natarcia ruszy\xc5\x82o polskie centrum i lewe skrzyd\xc5\x82o. Na prawym skrzydle ze wzgl\xc4\x99du na bagnisty teren i strome zbocze Sokolnicki postanowi\xc5\x82 obej\xc5\x9b\xc4\x87 pozycje kozackie i poszuka\xc4\x87 terenu dogodnego do szar\xc5\xbcy. W centrum cztery kompanie dragonii prze\xc5\x82ama\xc5\x82y pierwsz\xc4\x85 lini\xc4\x99 kozack\xc4\x85 i wdar\xc5\x82y si\xc4\x99 do obozu. Tu\xc5\xbc za nimi naciera\xc5\x82a piechota dowodzona przez Cellarego, kt\xc3\xb3ra zdoby\xc5\x82a dzia\xc5\x82a i obr\xc3\xb3ci\xc5\x82a je na b\xc4\x99d\xc4\x85cych w nie\xc5\x82adzie Kozak\xc3\xb3w. Na lewym skrzydle pu\xc5\x82ki Sobieskiego i Zamoyskiego rozerwa\xc5\x82y tabor, a chor\xc4\x85giew husarska Wilczkowskiego dotar\xc5\x82a a\xc5\xbc pod namiot Chmielnickiego. B\xc4\x99d\xc4\x85cy na skraju paniki Kozacy zepchni\xc4\x99ci zostali w g\xc5\x82\xc4\x85b swego obozu. Gdy w polskie r\xc4\x99ce dosta\xc5\x82y si\xc4\x99 dzia\xc5\x82a, wozy i namioty przekonani o zwyci\xc4\x99stwie polscy piechurzy zamiast kontynuowa\xc4\x87 atak rozpocz\xc4\x99li rabunek. Gdy szyki nacieraj\xc4\x85cych wojsk polskich, kt\xc3\xb3re rzuci\xc5\x82y si\xc4\x99 do rabunku, za\xc5\x82ama\xc5\x82y si\xc4\x99, Kozacy opanowali panik\xc4\x99 i ruszyli do kontrnatarcia. Atak kozacki by\xc5\x82 tak silny, \xc5\xbce nawet interwencja odwodowego pu\xc5\x82ku Dymitra Wi\xc5\x9bniowieckiego nie zdo\xc5\x82a\xc5\x82a uratowa\xc4\x87 sytuacji. Zar\xc3\xb3wno polskie centrum jak i lewe skrzyd\xc5\x82o musia\xc5\x82y opu\xc5\x9bci\xc4\x87 zdobyte pozycje i z wyj\xc4\x85tkowo du\xc5\xbcymi stratami wr\xc3\xb3ci\xc5\x82y do obozu. Na prawym skrzydle Sokolnicki wci\xc4\x85\xc5\xbc szuka\xc5\x82 dogodnej pozycji do szar\xc5\xbcy i gdy znalaz\xc5\x82 si\xc4\x99 w w\xc4\x85skim przesmyku mi\xc4\x99dzy moczarami a obozem kozackim dosta\xc5\x82 si\xc4\x99 pod silny ogie\xc5\x84 taboru bronionego przez Kozak\xc3\xb3w i Wo\xc5\x82och\xc3\xb3w. Wobec braku mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci manewru Sokolnicki zdecydowa\xc5\x82 si\xc4\x99 na szar\xc5\xbc\xc4\x99 po stromym stoku. Akurat w tym samym momencie centrum i lewe skrzyd\xc5\x82o polskie by\xc5\x82y wypierane z obozu. Pomimo niekorzystnych warunk\xc3\xb3w husaria zdo\xc5\x82a\xc5\x82a poprzewraca\xc4\x87 wozy i wtargn\xc4\x85\xc4\x87 do wn\xc4\x99trza obozu. Na tym jednak sko\xc5\x84czy\xc5\x82y si\xc4\x99 sukcesy. Wkr\xc3\xb3tce przewaga liczebna Kozak\xc3\xb3w wzi\xc4\x99\xc5\x82a g\xc3\xb3r\xc4\x99 i grupa Sokolnickiego zacz\xc4\x99\xc5\x82a ponosi\xc4\x87 coraz ci\xc4\x99\xc5\xbcsze straty. Ostatecznie zosta\xc5\x82a rozbita, straci\xc5\x82a cztery sztandary, a sam Sokolnicki zosta\xc5\x82 ranny i ledwo zdo\xc5\x82a\xc5\x82 uj\xc5\x9b\xc4\x87 przez bagna. Lubomirski po uporz\xc4\x85dkowaniu szyk\xc3\xb3w rzuci\xc5\x82 swe wojska do dw\xc3\xb3ch kolejnych szturm\xc3\xb3w, jednak bez powodzenia. Zapadaj\xc4\x85ce ciemno\xc5\x9bci przerwa\xc5\x82y walk\xc4\x99. Straty polskie wynios\xc5\x82y 150 zabitych oraz 400\xe2\x80\x93500 rannych. Kozacy stracili 200 zabitych i 500\xe2\x80\x93600 rannych. Tatarzy, kt\xc3\xb3rzy mocno zaanga\xc5\xbcowali si\xc4\x99 w bitw\xc4\x99 ponie\xc5\x9bli wyj\xc4\x85tkowo du\xc5\xbce straty \xe2\x80\x93 300 zabitych i 300 rannych.\n_START_SECTION_\nBlokada armii Chmielnickiego\n_START_PARAGRAPH_\nW po\xc5\x82udnie 8 pa\xc5\xbadziernika Lubomirski zawiadomiony zosta\xc5\x82 o coraz wi\xc4\x99kszych trudno\xc5\x9bciach Potockiego w utrzymaniu armii Szeremietiewa w potrzasku. Zostawi\xc5\x82 wi\xc4\x99c ord\xc4\x99 i kilka chor\xc4\x85gwi jazdy by blokowa\xc4\x87 armi\xc4\x99 Chmielnickiego, a z reszt\xc4\x85 wr\xc3\xb3ci\xc5\x82 pod Cudn\xc3\xb3w. Ponadto wyznaczy\xc5\x82 pe\xc5\x82nomocnik\xc3\xb3w do pertraktacji z Kozakami. Kozacy pr\xc3\xb3bowali przekupi\xc4\x87 nuradyn-so\xc5\x82tana, by ten pozwoli\xc5\x82 im opu\xc5\x9bci\xc4\x87 ob\xc3\xb3z. Ten jednak odm\xc3\xb3wi\xc5\x82, a listy pokaza\xc5\x82 Lubomirskiemu._NEWLINE_Istnieje podejrzenie, \xc5\xbce ca\xc5\x82a bitwa pod S\xc5\x82obodyszczami by\xc5\x82a mistyfikacj\xc4\x85 stworzon\xc4\x85 przez polskie dow\xc3\xb3dztwo i cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 pu\xc5\x82kownik\xc3\xb3w kozackich chc\xc4\x85cych wyrwa\xc4\x87 si\xc4\x99 spod panowania moskiewskiego, a walki i poniesione straty mia\xc5\x82y przekona\xc4\x87 promoskiewsko nastawionych szeregowych Kozak\xc3\xb3w do konieczno\xc5\x9bci rokowa\xc5\x84 z Polakami. Oczywi\xc5\x9bcie, gdyby Lubomirskiemu uda\xc5\x82o si\xc4\x99 zniszczy\xc4\x87 ca\xc5\x82\xc4\x85 armi\xc4\x99 Chmielnickiego to taki wariant by\xc5\x82by dla polskiego dow\xc3\xb3dztwa na pewno lepszy ni\xc5\xbc p\xc3\xb3\xc5\xbaniejsze rokowania.\n_START_SECTION_\nUgoda polsko-kozacka\n_START_PARAGRAPH_\nPod Cudnowem 14 pa\xc5\xbadziernika dosz\xc5\x82o do nieudanej pr\xc3\xb3by wyrwania si\xc4\x99 armii Szeremietewa z potrzasku. Nast\xc4\x99pnego dnia po tej pr\xc3\xb3bie do obozu polskiego przyby\xc5\x82o poselstwo od armii Chmielnickiego z propozycj\xc4\x85 rozm\xc3\xb3w pokojowych. Przyczyn\xc4\x85 by\xc5\x82a nie tylko nieudana pr\xc3\xb3ba wyrwania si\xc4\x99 armii Szeremietewa z potrzasku, ale tak\xc5\xbce fakt, \xc5\xbce w okresie 7 do 14 pa\xc5\xbadziernika na skutek dezercji armia Chmielnickiego stopnia\xc5\x82a niemal o po\xc5\x82ow\xc4\x99. Na czele delegacji kozackiej sta\xc5\x82 Doroszenko. W zamian za zak\xc5\x82adnik\xc3\xb3w przybyli z armii Chmielnickiego by wzi\xc4\x85\xc4\x87 udzia\xc5\x82 w rokowaniach pu\xc5\x82kownicy Le\xc5\x9bnicki, Hane\xc5\x84ko, Krawczenko, Zieli\xc5\x84ski, Nosacz, Hohol, Bohun i jeszcze dw\xc3\xb3ch nieznanych z imienia. Zgodzono si\xc4\x99 ostatecznie na przywr\xc3\xb3cenie uk\xc5\x82adu hadziackiego, ale bez punktu m\xc3\xb3wi\xc4\x85cego o utworzeniu ksi\xc4\x99stwa ruskiego. Kozacy natomiast wyrzekli si\xc4\x99 cara i uznali zwierzchnictwo Jana Kazimierza. Chmielnicki w walce z Szeremietewem mia\xc5\x82 teraz wesprze\xc4\x87 Polak\xc3\xb3w i przeci\xc4\x85gn\xc4\x85\xc4\x87 na sw\xc4\x85 stron\xc4\x99 Cieciur\xc4\x99. Zawarty uk\xc5\x82ad podpisa\xc5\x82o 17 pa\xc5\xbadziernika czterech komisarzy polskich i 16 kozackich. Zaraz po podpisaniu uk\xc5\x82adu do obozu polskiego przyby\xc5\x82 sam Jerzy Chmielnicki. Nast\xc4\x99pnego dnia zaprzysi\xc4\x99\xc5\xbcono pok\xc3\xb3j.'