b'\n_START_ARTICLE_\nJezydyzm\n_START_SECTION_\nZa\xc5\x82o\xc5\xbcenia jezydyzmu\n_START_PARAGRAPH_\nTw\xc3\xb3rc\xc4\x85 jezydyzmu by\xc5\x82 szajch Adi ibn Mustafa z\xc2\xa0dynastii Umajjad\xc3\xb3w. Nazwa \xe2\x80\x9ejezydyzm\xe2\x80\x9d pochodzi prawdopodobnie od perskiego s\xc5\x82owa ized, kt\xc3\xb3re oznacza anio\xc5\x82a lub b\xc3\xb3stwo. Nazwa \xe2\x80\x9ejezyd\xe2\x80\x9d oznacza czciciela Boga. Jezydzi nazywaj\xc4\x85 siebie tak\xc5\xbce Daasin (lm. Dawaaseen) od nestoria\xc5\x84skiej diecezji, jako \xc5\xbce wielu z nich wyznawa\xc5\x82o w przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci nestorianizm. Jezydzi wierz\xc4\x85 w istot\xc4\x99 bosk\xc4\x85 o imieniu Shaytan, Xweda, Izad, Yazdan lub Khoda, kt\xc3\xb3ra wykazuje podobie\xc5\x84stwo do zaratusztrianistycznego Ormuzda. Wed\xc5\x82ug tych wierze\xc5\x84 B\xc3\xb3g stworzy\xc5\x82 \xc5\x9bwiat, ale jego dalsze losy powierzy\xc5\x82 siedmiu anio\xc5\x82om. Anio\xc5\x82y mia\xc5\x82y za zadanie doko\xc5\x84czy\xc4\x87 tworzenie \xc5\x9bwiata, jednak pope\xc5\x82nione przez nie b\xc5\x82\xc4\x99dy skutkowa\xc5\x82y powstaniem z\xc5\x82a. Anio\xc5\x82 Melek Taus (anio\xc5\x82 paw) zbuntowa\xc5\x82 si\xc4\x99 przeciw woli Boga, poniewa\xc5\xbc nie chcia\xc5\x82 pok\xc5\x82oni\xc4\x87 si\xc4\x99 przed cz\xc5\x82owiekiem i s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc4\x87 mu. Za swe czyny zosta\xc5\x82 str\xc4\x85cony do piek\xc5\x82a, ale \xc5\xbca\xc5\x82owa\xc5\x82 za swoje grzechy i swymi \xc5\x82zami ugasi\xc5\x82 ogie\xc5\x84 piekielny, w wyniku czego piek\xc5\x82o przesta\xc5\x82o istnie\xc4\x87. B\xc3\xb3g wybaczy\xc5\x82 mu winy i powierzy\xc5\x82 w\xc5\x82adz\xc4\x99 nad \xc5\x9bwiatem, w zwi\xc4\x85zku z czym wyznawcy jezydyzmu modl\xc4\x85 si\xc4\x99 do niego, a nie do Boga. Uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85, \xc5\xbce B\xc3\xb3g nie interesuje si\xc4\x99 \xc5\x9bwiatem ani nie zajmuje si\xc4\x99 nim osobi\xc5\x9bcie oraz \xc5\xbce jest zbyt doskona\xc5\x82y, by ludzie mogli modli\xc4\x87 si\xc4\x99 bezpo\xc5\x9brednio do niego. B\xc3\xb3g potrzebuje jednak pomocy ludzi w walce ze z\xc5\x82em, po zako\xc5\x84czeniu kt\xc3\xb3rej los \xc5\x9bwiata zostanie ostatecznie ukszta\xc5\x82towany. Z tego powodu jezydzi d\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85 do doskona\xc5\x82o\xc5\x9bci, wyrzekaj\xc4\x85c si\xc4\x99 przemocy._NEWLINE_\xc5\x9awi\xc4\x85tynia w Lalisz jest co roku wynajmowana innej rodzinie, kt\xc3\xb3ra odpowiada przez ten czas za jej utrzymanie w dobrym stanie, a w zamian wszelkie nadwy\xc5\xbcki od datk\xc3\xb3w pielgrzym\xc3\xb3w staj\xc4\x85 si\xc4\x99 jej zyskiem._NEWLINE_Jezydzi wierz\xc4\x85, \xc5\xbce wywodz\xc4\x85 si\xc4\x99 od najstarszego potomka Adama, a ca\xc5\x82a reszta ludzko\xc5\x9bci od jego m\xc5\x82odszych potomk\xc3\xb3w. Z tego powodu jezydzi uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85, \xc5\xbce s\xc4\x85 narodem wybranym przez Boga. Wyznawcy jezydyzmu praktykuj\xc4\x85 modlitw\xc4\x99 pi\xc4\x99\xc4\x87 razy dziennie z twarz\xc4\x85 skierowan\xc4\x85 w stron\xc4\x99 s\xc5\x82o\xc5\x84ca, oddawanie czci \xc5\x9bwi\xc4\x99tym drzewom, sk\xc5\x82adanie byk\xc3\xb3w w ofierze, obrzezanie, chrzest. Wierz\xc4\x85 w w\xc4\x99dr\xc3\xb3wk\xc4\x99 duszy (reinkarnacj\xc4\x99) do kolejnych cielesnych postaci oraz w to, \xc5\xbce dzi\xc4\x99ki ci\xc4\x85g\xc5\x82emu odradzaniu mo\xc5\xbcliwe jest stopniowe oczyszczanie, przez co piek\xc5\x82o jest zb\xc4\x99dne. Wiernym zakazane jest jedzenie niekt\xc3\xb3rych potraw (sa\xc5\x82aty, dyni, mi\xc4\x99sa gazeli) i noszenie ubra\xc5\x84 w kolorze granatowym, a kobietom dodatkowo \xc5\x9bcinanie w\xc5\x82os\xc3\xb3w. Zakaz jedzenia sa\xc5\x82aty wynika prawdopodobnie z podobie\xc5\x84stwa jej nazwy do imienia jednego z anio\xc5\x82\xc3\xb3w. Uznaj\xc4\x85 Abrahama i Mahometa za prorok\xc3\xb3w, natomiast Jezusa za anio\xc5\x82a pod postaci\xc4\x85 cz\xc5\x82owieka. W dniach od 15 do 20 wrze\xc5\x9bnia odbywaj\xc4\x85 coroczn\xc4\x85 pielgrzymk\xc4\x99 do grobowca szejcha Adiego w Lalisz, gdzie odbywaj\xc4\x85 rytualne ablucje w rzece. Czci\xc4\x85 otaczaj\xc4\x85 Bibli\xc4\x99 i Koran, a tak\xc5\xbce planety, w tym Ziemi\xc4\x99, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 szanuj\xc4\x85 do tego stopnia, \xc5\xbce surowo zakazuj\xc4\x85 plucia, aby jej nie zbezcze\xc5\x9bci\xc4\x87.\n_START_SECTION_\nSystem kastowy\n_START_PARAGRAPH_\nSpo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwo jezydzkie dzieli si\xc4\x99 na trzy kasty: szejch\xc3\xb3w, pirs\xc3\xb3w (kap\xc5\x82an\xc3\xb3w) i mrid\xc3\xb3w. System kastowy nie pokrywa si\xc4\x99 w jezydyzmie z podzia\xc5\x82em r\xc3\xb3l spo\xc5\x82eczno-ekonomicznych; z przynale\xc5\xbcno\xc5\x9bci do okre\xc5\x9blonej kasty wynika obowi\xc4\x85zek odprawiania odmiennych rytua\xc5\x82\xc3\xb3w religijnych._NEWLINE_Ka\xc5\xbcda rodzina jest przypisana do okre\xc5\x9blonej kasty. Wszystkie rodziny mrid maj\xc4\x85 przypisane r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc po jednej rodzinie z kasty szejch\xc3\xb3w oraz pirs\xc3\xb3w. Ka\xc5\xbcda rodzina pirs ma przypisan\xc4\x85 odpowiednio rodzin\xc4\x99 szejch oraz kilka rodzin mrid. Ka\xc5\xbcda z kast dzieli si\xc4\x99 na podkasty._NEWLINE_Jezydzi mog\xc4\x85 \xc5\xbceni\xc4\x87 si\xc4\x99 tylko z cz\xc5\x82onkiniami w\xc5\x82asnej kasty, a jezydki wychodzi\xc4\x87 za m\xc4\x85\xc5\xbc tylko za cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w w\xc5\x82asnej kasty. Ponadto zakazane jest zawieranie ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stw w miesi\xc4\x85cu nisan (kwietniu), b\xc4\x99d\xc4\x85cym dla jezyd\xc3\xb3w pierwszym miesi\xc4\x85cem roku, podczas kt\xc3\xb3rego obchodzone jest \xc5\x9bwi\xc4\x99to Czerwonej \xc5\x9arody i Nowego Roku. Kar\xc4\x85 za z\xc5\x82amanie tej zasady jest wykluczenie ze spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci; zdarza si\xc4\x99 tak\xc5\xbce zabicie apostaty. Jezydyzm co do zasady nie dopuszcza wielo\xc5\xbce\xc5\x84stwa, jednak wyj\xc4\x85tkiem s\xc4\x85 przedstawiciele kasty szejch\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nLiczebno\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nJezydzi, podobnie jak alawici, niech\xc4\x99tnie m\xc3\xb3wi\xc4\x85 o swoich wierzeniach i wci\xc4\x85\xc5\xbc wiadomo o nich niewiele. Obecnie na \xc5\x9bwiecie \xc5\xbcyje od 300 do 600 tysi\xc4\x99cy wyznawc\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 ich liczba jest trudna do oszacowania ze wzgl\xc4\x99du na brak statystyk (dane z 2008, dotycz\xc4\x85ce niekt\xc3\xb3rych diaspor m\xc3\xb3wi\xc5\x82y o 20 tys. w Niemczech, 10 tys. w pozosta\xc5\x82ych krajach Europy i Stanach Zjednoczonych, 50 tys. w Gruzji i Armenii \xe2\x80\x93 zw\xc5\x82aszcza dwie pierwsze liczby s\xc4\x85 zapewne znacznie wi\xc4\x99ksze), a wed\xc5\x82ug w\xc5\x82asnych danych ponad trzy miliony, z czego 2\xc2\xa0400\xc2\xa0000 w Iraku, Iranie, Syrii i na Zakaukaziu, a ponad milion na emigracji. W Niemczech \xc5\xbcyje 100 000 jezyd\xc3\xb3w, najwi\xc4\x99ksza wsp\xc3\xb3lnota znajduje si\xc4\x99 w Celle. Rozbie\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 mo\xc5\xbce wynika\xc4\x87 ze stosowania przez wiernych szyickiej zasady takijja, kt\xc3\xb3ra pozwala ukrywa\xc4\x87 wiar\xc4\x99 w obawie przed prze\xc5\x9bladowaniami._NEWLINE_Jezydzi zwykle uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85 si\xc4\x99 za nar\xc3\xb3d odr\xc4\x99bny od Kurd\xc3\xb3w. W by\xc5\x82ych republikach sowieckich (Gruzji, Armenii) jezydyzm pe\xc5\x82ni jednak funkcj\xc4\x99 wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnika mniejszo\xc5\x9bci narodowej. Jezydzi pos\xc5\x82uguj\xc4\x85 si\xc4\x99 tam j\xc4\x99zykami lokalnymi, lecz zachowali te\xc5\xbc znajomo\xc5\x9b\xc4\x87 dialektu kurmand\xc5\xbci j\xc4\x99zyka kurdyjskiego zaliczanym do grupy p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-zachodnich j\xc4\x99zyk\xc3\xb3w ira\xc5\x84skich.'