b'\n_START_ARTICLE_\nMurowaniec (wojew\xc3\xb3dztwo kujawsko-pomorskie)\n_START_SECTION_\nPodzia\xc5\x82 administracyjny\n_START_PARAGRAPH_\nW latach 1945\xe2\x80\x931998 miejscowo\xc5\x9b\xc4\x87 administracyjnie nale\xc5\xbca\xc5\x82a do wojew\xc3\xb3dztwa bydgoskiego.\n_START_SECTION_\nPo\xc5\x82o\xc5\xbcenie\n_START_PARAGRAPH_\nMurowaniec znajduje si\xc4\x99 oko\xc5\x82o 9\xc2\xa0km na po\xc5\x82udniowy zach\xc3\xb3d od granic Bydgoszczy. Znajduje si\xc4\x99 w po\xc5\x82udniowo-zachodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci gminy Bia\xc5\x82e B\xc5\x82ota. Od po\xc5\x82udnia graniczy z so\xc5\x82ectwem Kruszyn Kraje\xc5\x84ski, od wschodu z Lipnikami, a od p\xc3\xb3\xc5\x82nocy z Drzewcami. Miejscowo\xc5\x9b\xc4\x87 otoczona jest Puszcz\xc4\x85 Bydgosk\xc4\x85, najbardziej od zachodu i p\xc3\xb3\xc5\x82nocy. Zachodni\xc4\x85 granic\xc4\x85 wsi jest Kana\xc5\x82 G\xc3\xb3rnonotecki, kt\xc3\xb3ry na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od miejscowo\xc5\x9bci przebiega g\xc5\x82\xc4\x99bokim przekopem przez tereny le\xc5\x9bne._NEWLINE_Pod wzgl\xc4\x99dem fizycznogeograficznym wie\xc5\x9b le\xc5\xbcy w obr\xc4\x99bie makroregionu Pradolina Toru\xc5\x84sko-Eberswaldzka, w mezoregionie Kotlina Toru\xc5\x84ska i mikroregionie R\xc3\xb3wnina Rynarzewska (R\xc3\xb3wnina Lipnicka).\n_START_SECTION_\nCharakterystyka\n_START_PARAGRAPH_\nMurowaniec to wie\xc5\x9b so\xc5\x82ecka o charakterze pozarolniczym. Dominuje funkcja mieszkaniowa oraz drobne zespo\xc5\x82y handlu i us\xc5\x82ug. Prawie \xc2\xbe powierzchni so\xc5\x82ectwa zaj\xc4\x99ta jest przez dzia\xc5\x82ki letniskowe, lasy i \xc5\x82\xc4\x85ki. Dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 rolnicza posiada znaczenie drugorz\xc4\x99dne. Na terenie Murowa\xc5\x84ca funkcjonuj\xc4\x85 tylko 2 gospodarstwa rolne o powierzchni powy\xc5\xbcej 1 ha. Miejscowo\xc5\x9b\xc4\x87 dysponuje dogodnymi warunkami do rozwoju budownictwa jednorodzinnego._NEWLINE_W sk\xc5\x82ad wsi wchodz\xc4\x85 wybudowania: Rowiec oraz Za Kana\xc5\x82em (Nadkanale). W sk\xc5\x82ad so\xc5\x82ectwa Murowaniec wchodzi r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wie\xc5\x9b Lipniki._NEWLINE_W miejscowo\xc5\x9bci znajduje si\xc4\x99 ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82, kt\xc3\xb3ry jest siedzib\xc4\x85 parafii \xc5\x9bw. Rafa\xc5\x82a Kalinowskiego. W strukturze ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a rzymskokatolickiego parafia nale\xc5\xbcy do metropolii gnie\xc5\xbanie\xc5\x84skiej, diecezji bydgoskiej, dekanatu Bia\xc5\x82e B\xc5\x82ota._NEWLINE_Na terenie wsi zlokalizowany jest nieczynny cmentarz ewangelicki.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nW okresie staropolskim Murowaniec by\xc5\x82 wsi\xc4\x85 szlacheck\xc4\x85, nale\xc5\xbc\xc4\x85ca do powiatu bydgoskiego._NEWLINE_W 1774 r. zbudowano Kana\xc5\x82 Bydgoski, \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85cy Brd\xc4\x99 w Bydgoszczy z Noteci\xc4\x85 w Nakle. Dla potrzeb zasilania tego kana\xc5\x82u w wod\xc4\x99 przekopano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc kana\xc5\x82 zasilaj\xc4\x85cy (niem. Speise Canal), kt\xc3\xb3ry prowadzi\xc5\x82 od D\xc4\x99binka przez \xc5\x9brodek Bydgoskich \xc5\x81\xc4\x85k Nadnoteckich i nast\xc4\x99pnie przez las po zachodnim obrze\xc5\xbcu Murowa\xc5\x84ca._NEWLINE_W XIX wieku we wsi nast\xc4\x85pi\xc5\x82 rozw\xc3\xb3j osadnictwa niemieckiego. Spis miejscowo\xc5\x9bci rejencji bydgoskiej z 1833 r. podaje, \xc5\xbce w folwarku Murowaniec mieszka\xc5\x82o 50 os\xc3\xb3b (43 ewangelik\xc3\xb3w, 7 katolik\xc3\xb3w) w 3 domach. Wed\xc5\x82ug opisu Jana Nepomucena Bobrowicza z 1846 r. folwark Murowaniec nale\xc5\xbca\xc5\x82 do rz\xc4\x85dowej domeny bydgoskiej. Kolejny spis z 1860 r. podaje, \xc5\xbce w Murowa\xc5\x84cu znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 folwark, kt\xc3\xb3rego w\xc5\x82a\xc5\x9bcicielem by\xc5\x82 niejaki W\xc3\xa4chter oraz kolonia osadnicza. \xc5\x81\xc4\x85cznie mieszka\xc5\x82o tam 313 os\xc3\xb3b (188 ewangelik\xc3\xb3w, 125 katolik\xc3\xb3w) w 22 domach. Dodatkowo istnia\xc5\x82a osada Rowiec (niem. Kanalsgarten), gdzie mieszka\xc5\x82o 3 ewangelik\xc3\xb3w. Najbli\xc5\xbcsza szko\xc5\x82a elementarna znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 w Kruszynie Niemieckim. Miejscowo\xc5\x9b\xc4\x87 nale\xc5\xbca\xc5\x82a do parafii katolickiej i ewangelickiej w Bydgoszczy._NEWLINE_S\xc5\x82ownik geograficzny Kr\xc3\xb3lestwa Polskiego dla roku 1884 podaje, \xc5\xbce w Murowa\xc5\x84cu mieszka\xc5\x82o 409 os\xc3\xb3b (182 ewangelik\xc3\xb3w, 227 katolik\xc3\xb3w) w 56 domostwach. W okresie zabor\xc3\xb3w ewangelicy z miejscowo\xc5\x9bci nale\xc5\xbceli do gminy wyznaniowej w Cielu, gdzie w 1893 r. wzniesiono zb\xc3\xb3r ewangelicki. We wsi dzia\xc5\x82a\xc5\x82a r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc szko\xc5\x82a ewangelicka._NEWLINE_W 1895 r. przez po\xc5\x82udniowe obrze\xc5\xbca Murowa\xc5\x84ca poprowadzono lini\xc4\x99 kolejow\xc4\x85 z Bydgoszczy do \xc5\xbbnina; przed\xc5\x82u\xc5\xbcenie tej linii przez Kcyni\xc4\x99 i W\xc4\x85growiec stworzy\xc5\x82o drug\xc4\x85 lini\xc4\x99 z Bydgoszczy do Poznania (1908)._NEWLINE_Zim\xc4\x85 1919 roku, w okresie powstania wielkopolskiego, mi\xc4\x99dzy wsi\xc4\x85 a pobliskim Rynarzewem toczy\xc5\x82y si\xc4\x99 zaci\xc4\x99te walki powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w z oddzia\xc5\x82em Grenzschutzu oraz oddzia\xc5\x82ami niemieckimi z garnizonu bydgoskiego.\n_START_SECTION_\nDwudziestolecie mi\xc4\x99dzywojenne\n_START_PARAGRAPH_\n20 stycznia 1920 roku wie\xc5\x9b wesz\xc5\x82a w sk\xc5\x82ad odrodzonej Rzeczypospolitej. W ramach powiatu bydgoskiego powo\xc5\x82ano gmin\xc4\x99 Bydgoszcz Nadle\xc5\x9bnictwo zwan\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Bydgoszcz-Wie\xc5\x9b, z\xc5\x82o\xc5\xbcon\xc4\x85 z 12 gromad wiejskich, m.in. gromady Murowaniec._NEWLINE_W okresie mi\xc4\x99dzywojennym w Murowa\xc5\x84cu istnia\xc5\x82a szko\xc5\x82a parytetowa polsko-niemiecka. W latach 1924\xe2\x80\x931933 nale\xc5\xbca\xc5\x82y do niej r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc dzieci polskie z Bia\xc5\x82ych B\xc5\x82\xc3\xb3t, gdzie w 1924 r. zlikwidowano szko\xc5\x82\xc4\x99 katolick\xc4\x85. 7 kwietnia 1933 r. szko\xc5\x82y w Bia\xc5\x82ych B\xc5\x82otach i Murowa\xc5\x84cu utworzy\xc5\x82y wsp\xc3\xb3ln\xc4\x85 Dru\xc5\xbcyn\xc4\x99 Harcersk\xc4\x85 im. T. Ko\xc5\x9bciuszki._NEWLINE_W latach 20. z miejscowo\xc5\x9bci wyjecha\xc5\x82o wielu Niemc\xc3\xb3w, a na ich miejsce nap\xc5\x82ywali Polacy. Zmienia\xc5\x82 si\xc4\x99 wi\xc4\x99c sk\xc5\x82ad narodowo\xc5\x9bciowy, jednak\xc5\xbce a\xc5\xbc do 1945 r. okolice Murowa\xc5\x84ca charakteryzowa\xc5\x82y si\xc4\x99 stosunkowo du\xc5\xbcym odsetkiem ludno\xc5\x9bci niemieckiej. W 1938 r. powierzchnia wsi liczy\xc5\x82a 430 ha. Mieszka\xc5\x82o tu 379 Polak\xc3\xb3w i 271 Niemc\xc3\xb3w. Udzia\xc5\x82 procentowy ludno\xc5\x9bci niemieckiej (42%), przekracza\xc5\x82 \xc5\x9bredni\xc4\x85 dla powiatu bydgoskiego wynosz\xc4\x85c\xc4\x85 oko\xc5\x82o 22%. W przededniu wybuchu II wojny \xc5\x9bwiatowej wzr\xc3\xb3s\xc5\x82 rewizjonizm mniejszo\xc5\x9bci niemieckiej, na kt\xc3\xb3r\xc4\x85 silnie oddzia\xc5\x82ywa\xc5\x82a propaganda nazistowska.\n_START_SECTION_\nOkupacja niemiecka\n_START_PARAGRAPH_\n4 wrze\xc5\x9bnia 1939 r. w trakcie wycofywania si\xc4\x99 wojsk polskich dosz\xc5\x82o w Murowa\xc5\x84cu, podobnie jak w \xc5\x81ochowie i Pr\xc4\x85dkach do dywersji niemieckiej i ostrzeliwania \xc5\xbco\xc5\x82nierzy. Z domostw niemieckich strzelano z karabin\xc3\xb3w, pistolet\xc3\xb3w i rzucano granaty. W wyniku kontrakcji wojska polskiego zgin\xc4\x99\xc5\x82o kilkunastu dywersant\xc3\xb3w. Wed\xc5\x82ug niemieckiego historyka Hugo Rasmusa w wyniku strzelaniny zgin\xc4\x99\xc5\x82o w Murowa\xc5\x84cu 14 Niemc\xc3\xb3w._NEWLINE_Zaj\xc4\x99cie miejscowo\xc5\x9bci przez wojska hitlerowskie i grupy specjalne, sk\xc5\x82adaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 z szowinist\xc3\xb3w niemieckich, zapocz\xc4\x85tkowa\xc5\x82o represje miejscowej ludno\xc5\x9bci polskiej. Jeszcze we wrze\xc5\x9bniu 1939 r. aresztowano i rozstrzelano czterech mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Murowa\xc5\x84ca. Dokonano tak\xc5\xbce licznych wysiedle\xc5\x84 Polak\xc3\xb3w z gospodarstw rolnych, b\xc4\x85d\xc5\xba dom\xc3\xb3w i mieszka\xc5\x84. Na ich miejsce osiedlano Niemc\xc3\xb3w z Wo\xc5\x82ynia, kraj\xc3\xb3w nadba\xc5\x82tyckich i Besarabii._NEWLINE_W okresie okupacji niemieckiej 1939\xe2\x80\x931945 miejscowo\xc5\x9b\xc4\x87 wchodzi\xc5\x82a w sk\xc5\x82ad rejencji bydgoskiej, powiatu bydgoskiego (niem. Landkreis Bromberg), obwodu urz\xc4\x99dowego Bydgoszcz-Wie\xc5\x9b (niem. Amtsbezirk Bromberg-Land), kt\xc3\xb3ry sk\xc5\x82ada\xc5\x82 si\xc4\x99 z 15 gmin: Bia\xc5\x82e B\xc5\x82ota, Brzoza, Ciele Jachcice, Kruszyn, Lisi Ogon, \xc5\x81ochowice, \xc5\x81ochowo, Murowaniec, Op\xc5\x82awiec, Osowa G\xc3\xb3ra, Pr\xc4\x85dki, Pr\xc4\x85dy, Przy\xc5\x82\xc4\x99ki i Zielonka._NEWLINE_31 pa\xc5\xbadziernika 1943 roku gmina wiejska Murowaniec (niem. Murnitz) liczy\xc5\x82a 430 ha. Mieszka\xc5\x82o tu 446 os\xc3\xb3b w 117 domach.\n_START_SECTION_\nPo II wojnie \xc5\x9bwiatowej\n_START_PARAGRAPH_\nTu\xc5\xbc po wyzwoleniu, ju\xc5\xbc w styczniu 1945 r., organizowano w\xc5\x82adze administracyjne. Na terenie powiatu bydgoskiego utworzono 10 urz\xc4\x99d\xc3\xb3w gminnych, w tym gmin\xc4\x99 Bydgoszcz-Wie\xc5\x9b, docelowo z siedzib\xc4\x85 w Bia\xc5\x82ych B\xc5\x82otach. Do gminy tej nale\xc5\xbca\xc5\x82o 14 gromad (so\xc5\x82ectw): Bia\xc5\x82e B\xc5\x82ota, Brzoza, Ciele, Kruszyn Krai\xc5\x84ski, Lisi Ogon, \xc5\x81ochowice, \xc5\x81ochowo, Murowaniec, Op\xc5\x82awiec, Osowa G\xc3\xb3ra, Pr\xc4\x85dki, Pr\xc4\x85dy, Przy\xc5\x82\xc4\x99ki i Zielonka._NEWLINE_Niemcy byli internowani i zatrudniani w polskich gospodarstwach rolnych. Gospodarstwa poniemieckie zaj\xc4\x99li Polacy, kt\xc3\xb3rzy przybyli z kres\xc3\xb3w wschodnich. W miejscowo\xc5\x9bci uruchomiono jednoklasow\xc4\x85 szko\xc5\x82\xc4\x99._NEWLINE_Podczas reformy samorz\xc4\x85dowej w 1954 r. zamiast gmin utworzono du\xc5\xbce gromady. Powsta\xc5\x82a wtedy gromada Bia\xc5\x82eb\xc5\x82ota, kt\xc3\xb3ra obejmowa\xc5\x82a m.in. Murowaniec. Od 1973 r. miejscowo\xc5\x9b\xc4\x87 wchodzi w sk\xc5\x82ad gminy Bia\xc5\x82e B\xc5\x82ota._NEWLINE_Okres powojenny by\xc5\x82 pomy\xc5\x9blny dla rozwoju miejscowo\xc5\x9bci. Szczeg\xc3\xb3lnie intensywny rozw\xc3\xb3j rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 po 2000 r. i zwi\xc4\x85zany by\xc5\x82 z procesem suburbanizacji okolic Bydgoszczy. W okresie 2003\xe2\x80\x932009 ludno\xc5\x9b\xc4\x87 miejscowo\xc5\x9bci powi\xc4\x99kszy\xc5\x82a si\xc4\x99 o 85% z 690 do 1275 os\xc3\xb3b._NEWLINE_1 listopada 2007 r. biskup bydgoski Jan Tyrawa erygowa\xc5\x82 w Murowa\xc5\x84cu parafi\xc4\x99 rzymskokatolick\xc4\x85 pod wezwaniem \xc5\x9bw. Rafa\xc5\x82a Kalinowskiego. Parafia obejmuje miejscowo\xc5\x9bci: Murowaniec, Lipniki, Drzewce, Kruszyn Kraje\xc5\x84ski i Jasiniec \xe2\x80\x93 Bia\xc5\x82e B\xc5\x82ota.\n_START_SECTION_\nStatystyka\n_START_PARAGRAPH_\nPoni\xc5\xbcej podano wybrane informacje statystyczne dotycz\xc4\x85ce wsi Murowaniec na podstawie Banku Danych Lokalnych GUS._NEWLINE_Narodowy Spis Powszechny 2002 wykaza\xc5\x82, \xc5\xbce we wsi Murowaniec mieszka\xc5\x82o 537 os\xc3\xb3b w 174 gospodarstwach domowych. 30% populacji posiada\xc5\x82o wykszta\xc5\x82cenie wy\xc5\xbcsze lub \xc5\x9brednie. We wsi znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 126 budynk\xc3\xb3w ze 144 mieszkaniami. Co czwarte mieszkanie pochodzi\xc5\x82o sprzed 1945 roku, za\xc5\x9b po\xc5\x82ow\xc4\x99 wzniesiono w latach 1989\xe2\x80\x932002._NEWLINE_Narodowy Spis Powszechny 2011 odnotowa\xc5\x82 1350 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Murowa\xc5\x84ca. W 2013 r. dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 gospodarcz\xc4\x85 prowadzi\xc5\x82o 195 podmiot\xc3\xb3w, w tym 172 os\xc3\xb3b fizycznych, 23 os\xc3\xb3b prawnych, 8 sp\xc3\xb3\xc5\x82ek handlowych. Dominowa\xc5\x82y mikroprzedsi\xc4\x99biostwa (0\xe2\x80\x939 os\xc3\xb3b). Tylko 4 przedsi\xc4\x99biorstwa zatrudnia\xc5\x82y powy\xc5\xbcej 10 os\xc3\xb3b._NEWLINE_W latach 2008\xe2\x80\x932013 oddano do u\xc5\xbcytku 208 mieszka\xc5\x84 \xe2\x80\x93 wszystkie w budownictwie indywidualnym. Stanowi\xc5\x82o to ok. 14% nowych mieszka\xc5\x84 wzniesionych w tym czasie w ca\xc5\x82ej gminie, lecz bardzo du\xc5\xbco w kontek\xc5\x9bcie dotychczasowej zabudowy wsi. W miejscowo\xc5\x9bci funkcjonowa\xc5\x82 punkt przedszkolny, kt\xc3\xb3ry obejmowa\xc5\x82 opiek\xc4\x85 15 dzieci.'