b'\n_START_ARTICLE_\nOrzysz\n_START_SECTION_\nNazwa\n_START_PARAGRAPH_\n12 listopada 1946 nadano miejscowo\xc5\x9bci polsk\xc4\x85 nazw\xc4\x99 Orzysz; jest to spolszczona nazwa \xc5\x82aci\xc5\x84ska.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nZal\xc4\x85\xc5\xbckiem osadnictwa by\xc5\x82 prawdopodobnie zajazd przy drodze \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85cej E\xc5\x82k z Warmi\xc4\x85. Historia miejscowo\xc5\x9bci rozwini\xc4\x99tej przy zaje\xc5\xbadzie si\xc4\x99ga pocz\xc4\x85tk\xc3\xb3w XV w., by\xc5\x82a to wie\xc5\x9b czynszowa. Przywilej lokacyjny ustanowi\xc5\x82 Konrad von Erlichshausen \xe2\x80\x93 2 marca 1443 nakaza\xc5\x82 ulokowa\xc4\x87 nad jeziorem Aris osad\xc4\x99 o nazwie Neudorf (pol. Nowa Wie\xc5\x9b). Nazwa ta nie przyjmuje si\xc4\x99. Na pocz\xc4\x85tku XVI w. w dokumentach krzy\xc5\xbcackich wyst\xc4\x99puje jako Aris, p\xc3\xb3\xc5\xbaniej Arys. Miejscowo\xc5\x9b\xc4\x87 rozbudowuje si\xc4\x99 wzd\xc5\x82u\xc5\xbc szlaku handlowego, przyjmuj\xc4\x85c form\xc4\x99 ulic\xc3\xb3wki. W 1530 powsta\xc5\x82a kaplica, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 w 1565 zast\xc4\x85piono ko\xc5\x9bcio\xc5\x82em z kamieni polnych. W XVI w. wie\xc5\x9b otrzyma\xc5\x82a przywilej organizowania sta\xc5\x82ych targ\xc3\xb3w i dorocznych jarmark\xc3\xb3w, towarzyszy\xc5\x82 temu pocz\xc4\x85tek rozwoju rzemios\xc5\x82a. Do 1657 stanowi\xc5\x82a cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Korony Kr\xc3\xb3lestwa Polskiego jako lenno, nast\xc4\x99pnie cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 pa\xc5\x84stwa brandenbursko-pruskiego, przekszta\xc5\x82conego w 1701 w Kr\xc3\xb3lestwo Prus. Do 1702 kazania odprawiano tu wy\xc5\x82\xc4\x85cznie w j\xc4\x99zyku polskim. Prawa miejskie uzyskuje 1 marca 1725 z r\xc4\x85k kr\xc3\xb3la Fryderyka Wilhelma I Pruskiego, a wkr\xc3\xb3tce staje si\xc4\x99 siedzib\xc4\x85 s\xc4\x85du ziemskiego rozs\xc4\x85dzaj\xc4\x85cego sprawy bartne. Od 1753 stacjonuj\xc4\x85 tu wojska. W 1826 wielki po\xc5\xbcar strawi\xc5\x82 wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 zabudowy. W 1834 miejscowa parafia liczy 600 Polak\xc3\xb3w i 502 Niemc\xc3\xb3w._NEWLINE_Od 1871 do 1945 miasto le\xc5\xbca\xc5\x82o w granicach Niemiec. W 1890 w okolicach miasta powstaje poligon wojskowy, znany jako poligon Orzysz. Od 1895 Orzysz posiada status miasta garnizonowego. Powstanie i rozbudowa poligonu oraz zwi\xc4\x85zane z tym inwestycje wojskowe (budowa du\xc5\xbcych koszar) przyczyniaj\xc4\x85 si\xc4\x99 do rozwoju handlu i us\xc5\x82ug a tym samym do rozwoju miasta. Sprzyja temu uruchomienie, na pocz\xc4\x85tku XX w., po\xc5\x82\xc4\x85cze\xc5\x84 kolejowych \xe2\x80\x93 w 1908 z Piszem i Gi\xc5\xbcyckiem, w 1911 z Mr\xc4\x85gowem i E\xc5\x82kiem. W czasie I wojny \xc5\x9bwiatowej miasto okupowane przez Rosjan (listopad 1914 \xe2\x80\x93 luty 1915). W Orzyszu w 1940 umiera poeta mazurski Micha\xc5\x82 Kajka, mieszkaj\xc4\x85cy w pobliskiej miejscowo\xc5\x9bci Ogr\xc3\xb3dek (ok. 15\xc2\xa0km od Orzysza). Na prze\xc5\x82omie stycznia i lutego 1945 miasto i okolice by\xc5\x82y \xc5\x9bwiadkami licznych zbrodni wojennych Armii Czerwonej: na szosie Odoje - Czarne zamordowanych zosta\xc5\x82o od 97 do 120 cywili, francuskich je\xc5\x84c\xc3\xb3w wojennych oraz \xc5\xbco\xc5\x82nierzy niemieckich, przy drodze Orzysz - Wierzbiny rozstrzelano 32 uchod\xc5\xbac\xc3\xb3w, a 1 lutego 1945 na drodze Orzysz-Dryga\xc5\x82y, nieopodal Bemowa Piskiego, oko\xc5\x82o 50 os\xc3\xb3b, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie dzieci i m\xc5\x82odzie\xc5\xbcy, porwanych z woz\xc3\xb3w uciekinier\xc3\xb3w._NEWLINE_Cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo zniszczone miasto po wojnie zosta\xc5\x82o w\xc5\x82\xc4\x85czone do Polski. W latach 1975\xe2\x80\x931998 nale\xc5\xbca\xc5\x82o administracyjnie do wojew\xc3\xb3dztwa suwalskiego.\n_START_SECTION_\nSport\n_START_PARAGRAPH_\nW mie\xc5\x9bcie dzia\xc5\x82a klub pi\xc5\x82karski \xc5\x9aniardwy Orzysz.'