b'\n_START_ARTICLE_\nZnikaj\xc4\x85ce dzia\xc5\x82o\n_START_PARAGRAPH_\nZnikaj\xc4\x85ce dzia\xc5\x82o \xe2\x80\x93 dzia\xc5\x82o montowane na \xe2\x80\x9eznikaj\xc4\x85cej podstawie\xe2\x80\x9d; typ dzia\xc5\x82 u\xc5\xbcywanych w przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci, kt\xc3\xb3rych cech\xc4\x85 by\xc5\x82a mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 ukrycia ich przed bezpo\xc5\x9brednim ogniem przeciwnika i obserwacj\xc4\x85. W ogromnej wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci tego typu konstrukcji podstawa dzia\xc5\x82a umo\xc5\xbcliwia\xc5\x82a \xe2\x80\x93 po oddaniu strza\xc5\x82u \xe2\x80\x93 obr\xc3\xb3cenie go luf\xc4\x85 do ty\xc5\x82u, a nast\xc4\x99pnie opuszczenie poni\xc5\xbcej parapetu ochronnego, b\xc4\x85d\xc5\xba te\xc5\xbc w zabezpieczone wa\xc5\x82em zag\xc5\x82\xc4\x99bienie w gruncie. W nielicznych przypadkach by\xc5\x82y to barbety zamontowane na wci\xc4\x85ganych platformach. W ka\xc5\xbcdym przypadku mechanizm obni\xc5\xbca\xc5\x82 dzia\xc5\x82o tak, \xc5\xbce przestawa\xc5\x82o by\xc4\x87 widoczne i nara\xc5\xbcone na bezpo\xc5\x9brednie trafienie ogniem przeciwnika w czasie ponownego za\xc5\x82adowywania. U\xc5\x82atwia\xc5\x82o to r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc samo \xc5\x82adowanie, co by\xc5\x82o szczeg\xc3\xb3lnie wa\xc5\xbcne w dzia\xc5\x82ach \xc5\x82adowanych odprzodkowo. By\xc5\x82a to wprawdzie zaleta, jednak mechanizm podstawy by\xc5\x82 skomplikowany, co prowadzi\xc5\x82o do cz\xc4\x99stych awarii. W Stanach Zjednoczonych znikaj\xc4\x85ce dzia\xc5\x82a zosta\xc5\x82y wycofane z u\xc5\xbcycia we wczesnych latach dwudziestych XX wieku. Najp\xc3\xb3\xc5\xbaniej, bo w roku 1940, zlikwidowano znikaj\xc4\x85ce dzia\xc5\x82a w Szwajcarii, gdzie sze\xc5\x9b\xc4\x87 dzia\xc5\x82 120 mm s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82o do obrony fortyfikacji g\xc3\xb3rskich._NEWLINE_Pierwsze takie konstrukcje stosowano w dzia\xc5\x82ach obl\xc4\x99\xc5\xbcniczych, ale z biegiem czasu zacz\xc4\x99to ich u\xc5\xbcywa\xc4\x87 w bateriach stacjonarnych, przede wszystkim obrony wybrze\xc5\xbca. Zwykle by\xc5\x82y obni\xc5\xbcane poza parapet si\xc5\x82\xc4\x85 w\xc5\x82asnego odrzutu, za\xc5\x9b przed kolejnym strza\xc5\x82em obs\xc5\x82uga przesuwa\xc5\x82a mechanicznie \xc5\x9brodek ci\xc4\x99\xc5\xbcko\xc5\x9bci dzia\xc5\x82a ku przodowi, a uk\xc5\x82ad spr\xc4\x99\xc5\xbcynowy podnosi\xc5\x82 je z powrotem do pozycji strzeleckiej. W niekt\xc3\xb3rych znikaj\xc4\x85cych dzia\xc5\x82ach stosowano w tym celu spr\xc4\x99\xc5\xbcone powietrze, a kilka skonstruowano tak, by by\xc5\x82y podnoszone przy u\xc5\xbcyciu pary.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nWynalazc\xc4\x85 znikaj\xc4\x85cych dzia\xc5\x82 by\xc5\x82, w latach sze\xc5\x9b\xc4\x87dziesi\xc4\x85tych XIX wieku, brytyjski oficer Alexander Moncrieff, kt\xc3\xb3ry wykorzysta\xc5\x82 swe spostrze\xc5\xbcenia z okresu wojny krymskiej, by usprawni\xc4\x87 istniej\xc4\x85ce lawety dzia\xc5\x82 tak, by m\xc3\xb3c podnosi\xc4\x87 dzia\xc5\x82a ponad parapet po za\xc5\x82adowaniu za os\xc5\x82on\xc4\x85. Kluczem pomys\xc5\x82u by\xc5\x82o zastosowanie przeciwwagi i systemu spr\xc4\x99\xc5\xbcyn. Moncrieff zachwala\xc5\x82 sw\xc3\xb3j wynalazek jako niedrogi i wkr\xc3\xb3tce zbudowa\xc5\x82 podstaw\xc4\x99 dzia\xc5\x82a alternatywn\xc4\x85 dla dotychczasowych konstrukcji._NEWLINE_W ko\xc5\x84cu lat osiemdziesi\xc4\x85tych XIX wieku Amerykanie Adelbert Buffington i William Crozier udoskonalili projekt, dodaj\xc4\x85c wspomagaj\xc4\x85cy przeciwwag\xc4\x99 podno\xc5\x9bnik hydro-pneumatyczny. Podstawa Buffingtona\xe2\x80\x93Croziera (1893) by\xc5\x82a szczytowym osi\xc4\x85gni\xc4\x99ciem w rozwoju znikaj\xc4\x85cych dzia\xc5\x82 i by\xc5\x82a wykorzystywana do montowania dzia\xc5\x82 o maksymalnym kalibrze 16 cali. Dzia\xc5\x82a te by\xc5\x82y bardzo popularne przez jaki\xc5\x9b czas w Imperium Brytyjskim, Stanach Zjednoczonych i wielu innych krajach._NEWLINE_Jednak\xc5\xbce seria pr\xc3\xb3b, przeprowadzanych w latach dziewi\xc4\x99\xc4\x87dziesi\xc4\x85tych XIX wieku przez RNZN w Nowej Zelandii (gdzie kupiono i zamontowano liczne znikaj\xc4\x85ce dzia\xc5\x82a jako rezultat kryzysu afga\xc5\x84skiego z roku 1885), dowiod\xc5\x82a, \xc5\xbce trafienie z dzia\xc5\x82 okr\xc4\x99towych niewielkiej instalacji nadbrze\xc5\xbcnej jest w\xc5\x82a\xc5\x9bciwie niemo\xc5\xbcliwe, najwy\xc5\xbcej przez przypadek. W rezultacie, wobec w\xc4\x85tpliwo\xc5\x9bci co do ich efektywno\xc5\x9bci, w Nowej Zelandii zaprzestano produkcji i monta\xc5\xbcu drogich znikaj\xc4\x85cych podstaw._NEWLINE_Otwarte dzia\xc5\x82obitnie wprawdzie sprawdzi\xc5\x82y si\xc4\x99 w walce z okr\xc4\x99tami, okaza\xc5\x82y si\xc4\x99 jednak bezbronne w razie ataku z powietrza. Po I wojnie \xc5\x9bwiatowej baterie dzia\xc5\x82 artylerii nadbrze\xc5\xbcnej umieszczano w betonowych schronach dla ochrony (Linia Maginota, Wa\xc5\x82 Atlantycki) lub ukrywano pod siatkami maskuj\xc4\x85cymi (Bateria Laskowskiego na Helu). British Army uzna\xc5\x82a znikaj\xc4\x85ce dzia\xc5\x82a za przestarza\xc5\x82e w roku 1912 i tylko w niekt\xc3\xb3rych krajach, przede wszystkim w USA, produkowano je do pocz\xc4\x85tk\xc3\xb3w I wojny \xc5\x9bwiatowej, a u\xc5\xbcytkowano jeszcze w czasie II wojny.\n_START_SECTION_\nBateria podnoszonych dzia\xc5\x82\n_START_PARAGRAPH_\nJedynym w swoim rodzaju i jeszcze bardziej skomplikowanym typem znikaj\xc4\x85cych dzia\xc5\x82 by\xc5\x82a Bateria Pottera w Forcie Hancock na Sandy Hook, New Jersey. Zbudowana w 1892 roku panowa\xc5\x82a nad podej\xc5\x9bciami do zatoki nowojorskiej. Podstawy dw\xc3\xb3ch 12-calowych dzia\xc5\x82 w barbetach opuszczane i podnoszone by\xc5\x82y nie na spr\xc4\x99\xc5\xbcynach, a na niezale\xc5\xbcnych podno\xc5\x9bnikach hydraulicznych, kt\xc3\xb3re mog\xc5\x82y unie\xc5\x9b\xc4\x87 110-tonow\xc4\x85 konstrukcj\xc4\x99 na wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 4,27 m, pozwalaj\xc4\x85c prowadzi\xc4\x87 ogie\xc5\x84 ponad parapetem baterii. Po strzale dzia\xc5\x82o by\xc5\x82o opuszczane celem prze\xc5\x82adowania z u\xc5\xbcyciem hydraulicznych wycior\xc3\xb3w i urz\xc4\x85dzenia podaj\xc4\x85cego pocisk. Wprawdzie ca\xc5\x82y proces zajmowa\xc5\x82 du\xc5\xbco czasu, nie pozwalaj\xc4\x85c na oddanie strza\xc5\x82u cz\xc4\x99\xc5\x9bciej ni\xc5\xbc co trzy minuty, jednak konstrukcja baterii dawa\xc5\x82a dzia\xc5\x82om nieograniczone pole ra\xc5\xbcenia._NEWLINE_Bateria Pottera wymaga\xc5\x82a, celem podnoszenia i opuszczania dzia\xc5\x82, ogromnego oprzyrz\xc4\x85dowania, w tym kot\xc5\x82\xc3\xb3w, pomp spr\xc4\x99\xc5\xbcaj\xc4\x85cych par\xc4\x99 i dw\xc3\xb3ch akumulator\xc3\xb3w. W zwi\xc4\x85zku z tym, \xc5\xbce pary nie da\xc5\x82o si\xc4\x99 wytworzy\xc4\x87 szybko, kot\xc5\x82y Pottera pracowa\xc5\x82y non stop w czasie swego 14-letniego istnienia, znacz\xc4\x85co podnosz\xc4\x85c koszt. Gdy zatwierdzono podstawy Buffingtona-Croziera United States Army porzuci\xc5\x82a plany budowy kilku dodatkowych baterii podnoszonych dzia\xc5\x82.\n_START_SECTION_\nArtyleria okr\xc4\x99towa\n_START_PARAGRAPH_\nW pewnym okresie dosz\xc5\x82o do pr\xc3\xb3b zastosowania wynalazku r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w artylerii okr\xc4\x99towej. Brytyjski pancernik HMS Temeraire zosta\xc5\x82 oddany do s\xc5\x82u\xc5\xbcby w 1877 roku z dwoma znikaj\xc4\x85cymi dzia\xc5\x82ami, kt\xc3\xb3re chowane by\xc5\x82y w barbety. By\xc5\x82o to spowodowane d\xc4\x85\xc5\xbceniem do po\xc5\x82\xc4\x85czenia zdolno\xc5\x9bci dzia\xc5\x82 obrotowych, obejmuj\xc4\x85cych szerokie pole ra\xc5\xbcenia, z ochron\xc4\x85, jak\xc4\x85 dawa\xc5\x82a nowa technika. Podobn\xc4\x85 konstrukcj\xc4\x99 zastosowano nieco p\xc3\xb3\xc5\xbaniej na pierwszym rosyjskim okr\xc4\x99cie pancernym typu Jekaterina II. Bardzo prawdopodobne, \xc5\xbce nasycenie powietrza s\xc5\x82on\xc4\x85 wod\xc4\x85 oraz ci\xc4\x85g\xc5\x82e ko\xc5\x82ysanie i przeg\xc5\x82\xc4\x99bianie okr\xc4\x99tu na wzburzonym morzu mog\xc5\x82y powodowa\xc4\x87 niesprawno\xc5\x9b\xc4\x87 tych skomplikowanych mechanizm\xc3\xb3w._NEWLINE_Chowane pod pok\xc5\x82adem dzia\xc5\x82a stosowane bywa\xc5\x82y tak\xc5\xbce w Statkach-pu\xc5\x82apkach. W takich przypadkach dzia\xc5\x82o os\xc5\x82aniano lub chowano pod pok\xc5\x82adem, by zakamuflowa\xc4\x87 rzeczywiste przeznaczenie jednostki.'