b"\n_START_ARTICLE_\nArizona\n_START_SECTION_\nEtymologia nazwy\n_START_PARAGRAPH_\nHistorycy nie s\xc4\x85 zgodni co do pochodzenia nazwy stanu. W XVI wieku teren obecnie le\xc5\xbc\xc4\x85cy na terenie po\xc5\x82udniowej Arizony i p\xc3\xb3\xc5\x82nocnego Meksyku by\xc5\x82 nazywany przez Hiszpan\xc3\xb3w jako Pimer\xc3\xada Alta (G\xc3\xb3rny Pima), czyli obszar nale\xc5\xbc\xc4\x85cy do tubylc\xc3\xb3w o nazwie Pima. Cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 tego obszaru by\xc5\x82o to miejsce nazywane z j\xc4\x99zyka hiszpa\xc5\x84skiego Arisona, Arissona lub Arizona. W 1916 roku historyk James H. McClintock w opublikowanej pracy dowodzi pochodzenia nazwy od s\xc5\x82\xc3\xb3w Indian Tohono O'odham oraz Pima Aleh-zon lub Ali-Shonak oznaczaj\xc4\x85cych ma\xc5\x82e \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o. Tak\xc5\xbce opinie innych wskazuj\xc4\x85 na india\xc5\x84skie pochodzenie z j\xc4\x99zyka Pima, gdzie Arizonac oznacza miejsce gdzie jest ma\xc5\x82e \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o._NEWLINE_Obecnie jednak oficjalny historyk stanu Arizona \xe2\x80\x93 Marshall Trimble sk\xc5\x82ania si\xc4\x99 ku teorii Donalda T. Garate, kt\xc3\xb3ry opublikowa\xc5\x82 w 2003 roku prac\xc4\x99 udowadniaj\xc4\x85c\xc4\x85, i\xc5\xbc nazwa pochodzi od s\xc5\x82\xc3\xb3w w j\xc4\x99zyku Bask\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy nale\xc5\xbceli do pierwszych eksplorator\xc3\xb3w tych teren\xc3\xb3w, a oznaczaj\xc4\x85cych w przek\xc5\x82adzie Dobry d\xc4\x85b. Rancher\xc3\xada nazywana Arizona zosta\xc5\x82a na tych terenach za\xc5\x82o\xc5\xbcona w latach 1734 \xe2\x80\x93 1736 przez pochodz\xc4\x85cego z baskijskiej rodziny Bernardo de Urrea. Nazwa sta\xc5\x82a si\xc4\x99 popularna od 1836 roku, kiedy na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od dzisiejszej granicy pa\xc5\x84stwowej odkryto srebro, a poszukiwacze skarb\xc3\xb3w przenie\xc5\x9bli nazw\xc4\x99 na ca\xc5\x82e eksploatowane terytorium.\n_START_SECTION_\nGeografia\n_START_PARAGRAPH_\nArizona jest sz\xc3\xb3stym stanem pod wzgl\xc4\x99dem obszaru za Nowym Meksykiem, a przed Nevad\xc4\x85. 15% obszaru stanu znajduje si\xc4\x99 w r\xc4\x99kach prywatnych, reszt\xc4\x99 stanowi\xc4\x85 tereny rz\xc4\x85dowe i rezerwaty india\xc5\x84skie._NEWLINE_Klimat podzwrotnikowy i zwrotnikowy, suchy. \xc5\x9arednia temperatura powietrza latem przekracza 35\xc2\xa0\xc2\xb0C, maksymalnie dochodzi do 55\xc2\xa0\xc2\xb0C. Naturaln\xc4\x85 ro\xc5\x9blinno\xc5\x9b\xc4\x87 stanowi\xc4\x85 p\xc3\xb3\xc5\x82pustynne stepy z kaktusami, na po\xc5\x82udniu ro\xc5\x9blinno\xc5\x9b\xc4\x87 pustynna, na wy\xc5\xbcynie Mogollon lasy z sosn\xc4\x85 \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82t\xc4\x85. W p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci od Parku Narodowego Wielkiego Kanionu do Parku Narodowego Skamienia\xc5\x82ego Lasu na p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym brzegu rzeki Ma\xc5\x82e Kolorado rozci\xc4\x85ga si\xc4\x99 240 km pas Pustyni Pstrej.\n_START_SECTION_\nRuchy secesyjne wewn\xc4\x85trz stanu\n_START_PARAGRAPH_\nDnia 10 lutego 2011 r., politycy i dzia\xc5\x82acze reprezentuj\xc4\x85cy co najmniej trzy partie polityczne uruchomili stron\xc4\x99 \xe2\x80\x9eStart our State\xe2\x80\x9d na Facebooku, d\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85c do oderwania pewnych terytori\xc3\xb3w od Arizony. Pomys\xc5\x82 ten po raz pierwszy zosta\xc5\x82 zaproponowany w 1980 roku przez Hugh Holuba, zacz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 rozwija\xc4\x87 po artykule na pierwszej stronie \xe2\x80\x9eArizona Daily Star\xe2\x80\x9d z 24 lutego 2011 roku. Oko\xc5\x82o 1986 zaproponowano odseparowanie od Arizony Gila River (pomi\xc4\x99dzy Phoenix i Tucson), po wyborze gubernatora Evana Mechama, kt\xc3\xb3ry zanim zosta\xc5\x82 usuni\xc4\x99ty z urz\xc4\x99du, anulowa\xc5\x82 p\xc5\x82atny urlop w stanowe obchody dnia Martina Luthera Kinga._NEWLINE_Pojawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 propozycje utworzenia z hrabstwa Pima i s\xc4\x85siednich hrabstw stanu Baja Arizona. Hrabstwo to, samo w sobie jest wi\xc4\x99ksze ni\xc5\xbc New Jersey i Connecticut, a tak\xc5\xbce ma wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 populacj\xc4\x99 ni\xc5\xbc Vermont i Delaware.\n_START_SECTION_\nDemografia\n_START_PARAGRAPH_\nSpis ludno\xc5\x9bci z roku 2010 stwierdza, \xc5\xbce stan Arizona liczy 6 392 017 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w, co oznacza wzrost o 1 261 385 (24,6%) w por\xc3\xb3wnaniu z poprzednim spisem z roku 2000. Dzieci poni\xc5\xbcej pi\xc4\x85tego roku \xc5\xbcycia stanowi\xc4\x85 6,2% populacji, 23,3% mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w nie uko\xc5\x84czy\xc5\x82o jeszcze osiemnastego roku \xc5\xbcycia, a 17,1% to osoby maj\xc4\x85ce 65 i wi\xc4\x99cej lat. 50,3% ludno\xc5\x9bci stanu stanowi\xc4\x85 kobiety.\n_START_SECTION_\nRasy i pochodzenie\n_START_PARAGRAPH_\nWed\xc5\x82ug spisu z 2010 roku, 83,1% mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w stanowi\xc5\x82a ludno\xc5\x9b\xc4\x87 bia\xc5\x82a (54,9% nie licz\xc4\x85c Latynos\xc3\xb3w), 5,3% to rdzenna ludno\xc5\x9b\xc4\x87 Ameryki, 5,0% to Murzyni lub Afroamerykanie, 3,5% to Azjaci, 2,8% mia\xc5\x82o ras\xc4\x99 mieszan\xc4\x85, 0,3% to Hawajczycy i mieszka\xc5\x84cy innych wysp Pacyfiku. Latynosi stanowi\xc4\x85 31,4% ludno\xc5\x9bci stanu._NEWLINE_Najwi\xc4\x99ksze grupy stanowi\xc4\x85 osoby pochodzenia meksyka\xc5\x84skiego (27,7%), niemieckiego (16%), irlandzkiego (10,8%), angielskiego (10,1%) i w\xc5\x82oskiego (4,6%). Istniej\xc4\x85 tak\xc5\xbce du\xc5\xbce grupy Szkot\xc3\xb3w, Francuz\xc3\xb3w, Polak\xc3\xb3w (168,8 tys.), Norweg\xc3\xb3w,  Szwed\xc3\xb3w i Holendr\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nPolonia w Arizonie\n_START_PARAGRAPH_\nWed\xc5\x82ug spisu w 2000 roku, w Arizonie zamieszkuje oko\xc5\x82o 120 tys. os\xc3\xb3b pochodzenia polskiego._NEWLINE_W wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci zgrupowani s\xc4\x85 w okolicach Phoenix. Co rok organizowane s\xc4\x85 tam festiwale polonijne. \xc5\xbbycie kulturalne toczy si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie przy parafii Matki Boskiej Cz\xc4\x99stochowskiej._NEWLINE_Drugim, co do wielko\xc5\x9bci skupiskiem polonijnym jest Tucson. Tam r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 polonijna koncentruje si\xc4\x99 wok\xc3\xb3\xc5\x82 parafii \xc5\x9bw. Cyryla z Aleksandrii._NEWLINE_Szko\xc5\x82y przyparafialne s\xc4\x85 miejscem, gdzie dzieci ucz\xc4\x85 si\xc4\x99 historii, j\xc4\x99zyka i tradycji polskiej.\n_START_SECTION_\nSystem polityczny\n_START_PARAGRAPH_\nW\xc5\x82adz\xc4\x99 ustawodawcz\xc4\x85 na szczeblu stanowym sprawuje dwuizbowa Legislatura Arizony, z\xc5\x82o\xc5\xbcona z Izby Reprezentant\xc3\xb3w i Senatu. Na czele w\xc5\x82adzy wykonawczej stoi gubernator, wybierany w wyborach bezpo\xc5\x9brednich na czteroletni\xc4\x85 kadencj\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nGospodarka\n_START_PARAGRAPH_\nArizona jest 39. stanem w Stanach Zjednoczonych pod wzgl\xc4\x99dem dochodu na g\xc5\x82ow\xc4\x99 mieszka\xc5\x84ca. Najwi\xc4\x99kszym pracodawc\xc4\x85 w stanie jest rz\xc4\x85d stanowy, najwi\xc4\x99kszym prywatnym pracodawc\xc4\x85 jest Wal-Mart. W stanie istnieje rozwini\xc4\x99ty przemys\xc5\x82 komputerowy.\n_START_SECTION_\nTransport\n_START_PARAGRAPH_\nW Phoenix znajduje si\xc4\x99 mi\xc4\x99dzykontynentalny port lotniczy Phoenix-Sky Harbor, kt\xc3\xb3ry obs\xc5\x82uguje rocznie wi\xc4\x99cej ni\xc5\xbc 40 milion\xc3\xb3w pasa\xc5\xbcer\xc3\xb3w. Wa\xc5\xbcny jest tak\xc5\xbce port lotniczy w Tucson, kt\xc3\xb3ry obs\xc5\x82uguje 4 miliony pasa\xc5\xbcer\xc3\xb3w._NEWLINE_S\xc4\x85 dwie wa\xc5\xbcne autostrady mi\xc4\x99dzystanowe na osi Wsch\xc3\xb3d-Zach\xc3\xb3d. Na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy, omijaj\xc4\x85c rezerwat Nawaho przecina stan Autostrada mi\xc4\x99dzystanowa nr 40. W Arizonie jest ona w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci poprowadzona wzd\xc5\x82u\xc5\xbc drogi Route 66 (Chicago-Los Angeles), kt\xc3\xb3ra ma obecnie charakter historyczny z licznymi muzeami i atrakcjami turystycznymi. Na po\xc5\x82udniu stanu prowadzi Autostrada mi\xc4\x99dzystanowa nr 10 \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85c Teksas (El Paso) z Kaliforni\xc4\x85 Po\xc5\x82udniow\xc4\x85. Pomi\xc4\x99dzy miastami Tucson i Phoenix odchodzi od niej Autostrada mi\xc4\x99dzystanowa nr 8 na wiod\xc4\x85ca przez Yum\xc4\x99 do San Diego na wybrze\xc5\xbcu Pacyfiku._NEWLINE_Nie ma autostrady przecinaj\xc4\x85cej ca\xc5\x82y stan w kierunku p\xc3\xb3\xc5\x82noc-po\xc5\x82udnie, ze wzgl\xc4\x99du na Grand Canyon i tereny rezerwat\xc3\xb3w India\xc5\x84skich na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy. Rol\xc4\x99 pionowej arterii spe\xc5\x82niaj\xc4\x85 trzy drogi prowadz\xc4\x85ce od Nogales na granicy z Meksykiem do Flagstaff (Autostrada mi\xc4\x99dzystanowa nr 19, nast\xc4\x99pnie fragment Autostrady mi\xc4\x99dzystanowej nr 10 oraz od Phoenix Autostrada mi\xc4\x99dzystanowa nr 17). Obie autostrady (nr 17 i 19) mimo nazwy mi\xc4\x99dzystanowe zaczynaj\xc4\x85 si\xc4\x99 i ko\xc5\x84cz\xc4\x85 w Arizonie. P\xc3\xb3\xc5\x82nocno-zachodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci granicy z Utah nie mo\xc5\xbcna pokona\xc4\x87 jad\xc4\x85c z po\xc5\x82udnia ze wzgl\xc4\x99du blisko 400\xc2\xa0km odcinek Wielkiego Kanionu. Droga US 180 b\xc4\x99d\xc4\x85ca przed\xc5\x82u\xc5\xbceniem arterii pionowej od Flagstaff dochodzi tylko do Parku Narodowego Wielkiego Kanionu._NEWLINE_Jedynymi s\xc4\x85siednimi stanami, kt\xc3\xb3re nie maj\xc4\x85 po\xc5\x82\xc4\x85czenia autostradami z Arizon\xc4\x85 s\xc4\x85 Nevada i Utah, jednak z tym pierwszym po\xc5\x82\xc4\x85czenie jest drog\xc4\x85 expresow\xc4\x85, czterojezdniow\xc4\x85 nr US 93 z Kingman do Las Vegas a z Utah drogami US 89 oraz US 191 wiod\xc4\x85cymi przez rezerwaty Indian Nawaho oraz Hopi._NEWLINE_Google w Arizonie, oferuje darmowe przejazdy dla mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w samochodami autonomicznymi,  na obszarze 2X wi\xc4\x99kszym ni\xc5\xbc San Francisco."