b'\n_START_ARTICLE_\nCzo\xc5\x82g\n_START_SECTION_\nDruga wojna \xc5\x9bwiatowa\n_START_PARAGRAPH_\nDzia\xc5\x82ania wojenne przynios\xc5\x82y ze sob\xc4\x85 bezpo\xc5\x9bredni\xc4\x85 konfrontacj\xc4\x99 czo\xc5\x82g\xc3\xb3w. Wszystkie strony wyci\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82y z niej odpowiednie wnioski i powsta\xc5\x82o du\xc5\xbco nowych konstrukcji. Po stronie radzieckiej powsta\xc5\x82 IS-2, b\xc4\x99d\xc4\x85cy nast\xc4\x99pc\xc4\x85 czo\xc5\x82gu KW. Mia\xc5\x82 on 122 mm armat\xc4\x99 i pancerz czo\xc5\x82owy o grubo\xc5\x9bci 120 mm. Przy masie 46 ton by\xc5\x82 bardzo gro\xc5\xbanym przeciwnikiem dla obu nowych typ\xc3\xb3w czo\xc5\x82g\xc3\xb3w niemieckich: \xc5\x9bredniego PzKpfw V Panther z 1943 roku i ci\xc4\x99\xc5\xbckiego PzKpfw VI Tiger, kt\xc3\xb3ry pojawi\xc5\x82 si\xc4\x99 ju\xc5\xbc pod koniec 1942 roku. Tiger wa\xc5\xbcy\xc5\x82 56 ton, by\xc5\x82 uzbrojony w znakomit\xc4\x85 armat\xc4\x99 kalibru 88 mm (przekonstruowana przeciwlotnicza), dwa karabiny maszynowe, rozwija\xc5\x82 37 km/h i mia\xc5\x82 102 mm pancerz czo\xc5\x82owy. Pod koniec wojny Niemcy wprowadzili odmian\xc4\x99 o nazwie K\xc3\xb6nigstiger \xe2\x80\x93 czo\xc5\x82g ten mia\xc5\x82 mas\xc4\x99 70 ton, wyd\xc5\x82u\xc5\xbcon\xc4\x85 armat\xc4\x99 kalibru 88 mm o wi\xc4\x99kszej pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci wylotowej pocisk\xc3\xb3w i tym samym wi\xc4\x99kszej skuteczno\xc5\x9bci i pancerzu si\xc4\x99gaj\xc4\x85cym 185 mm grubo\xc5\x9bci. Podane warto\xc5\x9bci pancerza s\xc4\x85 jednak wzgl\xc4\x99dne \xe2\x80\x93 w momencie wprowadzenia do s\xc5\x82u\xc5\xbcby K\xc3\xb6nigstiger\xc3\xb3w niemiecka stal z braku surowc\xc3\xb3w by\xc5\x82a ju\xc5\xbc znacznie gorszej jako\xc5\x9bci ni\xc5\xbc ta stosowana w czo\xc5\x82gach radzieckich czy alianckich. Tygrysy by\xc5\x82y jednak nap\xc4\x99dzane jeszcze silnikami benzynowymi, podczas gdy radzieckie od pocz\xc4\x85tku wojny mia\xc5\x82y ju\xc5\xbc wy\xc5\x82\xc4\x85cznie silniki Diesla. Silnik Diesla mia\xc5\x82 t\xc4\x99 zalet\xc4\x99, \xc5\xbce u\xc5\xbcywane w nim paliwo (w przeciwie\xc5\x84stwie do benzyny) rzadziej zapala\xc5\x82o si\xc4\x99 od trafienia czo\xc5\x82gu przez wroga. Ponadto silnik Diesla szybciej uzyskuje moment obrotowy, co jest istotne w warunkach terenowych; niemniej osi\xc4\x85ga\xc5\x82 on zdecydowanie ni\xc5\xbcsze moce._NEWLINE_Ameryka\xc5\x84skie wojska l\xc4\x85dowe u\xc5\xbcywa\xc5\x82y kilku typ\xc3\xb3w czo\xc5\x82g\xc3\xb3w. Najpowszechniejszym by\xc5\x82 M4 Sherman, opracowany w 1940 roku. Pocz\xc4\x85tkowo mia\xc5\x82 mas\xc4\x99 31 ton i kr\xc3\xb3tkolufow\xc4\x85 armat\xc4\x99 kalibru 75 mm; pod koniec wojny pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 wersje z armatami: d\xc5\x82ugolufow\xc4\x85 kalibru 76 mm, brytyjsk\xc4\x85 17-funtow\xc4\x85 (76,2 mm), a nawet haubic\xc4\x85 105 mm. Zalet\xc4\x85 tego czo\xc5\x82gu by\xc5\x82a przede wszystkim \xc5\x82atwo\xc5\x9b\xc4\x87 jego masowej produkcji (podobnie jak T-34), a przez to du\xc5\xbca przewaga liczebna nad czo\xc5\x82gami niemieckimi (w sumie, do zako\xc5\x84czenia produkcji w 1945 roku, powsta\xc5\x82o ponad 40 tysi\xc4\x99cy czo\xc5\x82g\xc3\xb3w M4). Do najwa\xc5\xbcniejszych wad natomiast nale\xc5\xbca\xc5\x82y wysoka sylwetka i s\xc5\x82abe opancerzenie wzgl\xc4\x99dem niemieckiej broni przeciwpancernej, przystosowanej do zwalczania znacznie lepiej opancerzonych radzieckich czo\xc5\x82g\xc3\xb3w oraz niska si\xc5\x82a ognia, szczeg\xc3\xb3lnie w wypadku woz\xc3\xb3w z podstawow\xc4\x85 armat\xc4\x85 75 mm.\n_START_SECTION_\nOkres powojenny\n_START_PARAGRAPH_\nOkres powojenny przyni\xc3\xb3s\xc5\x82 ze sob\xc4\x85 na pocz\xc4\x85tku zast\xc3\xb3j nowych konstrukcji, co najwy\xc5\xbcej doka\xc5\x84czanie starych i dalekie ich udoskonalanie, tak jak np. radziecki T-54, kt\xc3\xb3rego wersja rozwojowa T-55 by\xc5\x82a produkowana do roku 1981. Nowe impulsy pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 w latach sze\xc5\x9b\xc4\x87dziesi\xc4\x85tych. W tym okresie zanik\xc5\x82 definitywnie podzia\xc5\x82 na czo\xc5\x82gi lekkie, \xc5\x9brednie i ci\xc4\x99\xc5\xbckie, a za to wykszta\xc5\x82ci\xc5\x82a si\xc4\x99 koncepcja czo\xc5\x82gu podstawowego (MBT, Main Battle Tank). Wtedy pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 i wesz\xc5\x82y do masowego u\xc5\xbcycia nowe wynalazki, zasadniczo zmieniaj\xc4\x85ce wygl\xc4\x85d pola bitwy. Pierwsze \xc5\x9bmig\xc5\x82owce bojowe i przeciwpancerne pociski kierowane. Na pocz\xc4\x85tku kierowanie by\xc5\x82o przewodowe, z czasem u\xc5\xbcyto lasera jako \xc5\x9brodka naprowadzaj\xc4\x85cego. Wtedy Armia Radziecka wprowadzi\xc5\x82a czo\xc5\x82gi T-62 z armatami g\xc5\x82adkolufowymi zamiast gwintowanych._NEWLINE_Stabilizacja armat, na pocz\xc4\x85tku tylko w pionie, a potem tak\xc5\xbce w poziomie, sta\xc5\x82a si\xc4\x99 norm\xc4\x85. W latach 70. nast\xc4\x85pi\xc5\x82 gwa\xc5\x82towny skok w technice, pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 nowe rodzaje pancerzy niestalowych, termowizory, dalmierze laserowe, okre\xc5\x9blaj\xc4\x85ce odleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 z dok\xc5\x82adno\xc5\x9bci\xc4\x85 do kilku centymetr\xc3\xb3w, oraz nowe rodzaje \xc5\x9brodk\xc3\xb3w przeciwpancernych.\n_START_SECTION_\nPrzysz\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nCzo\xc5\x82gi nadal s\xc4\x85 podstawowym narz\xc4\x99dziem na polu bitwy, jednak wyr\xc3\xb3s\xc5\x82 im bardzo gro\xc5\xbany rywal w postaci \xc5\x9bmig\xc5\x82owca szturmowego wyposa\xc5\xbconego w najnowsze systemy zwalczania czo\xc5\x82g\xc3\xb3w. Jednak przepowiednie z pocz\xc4\x85tku lat 90. o nadchodz\xc4\x85cym ko\xc5\x84cu ery czo\xc5\x82g\xc3\xb3w, na razie si\xc4\x99 nie sprawdzi\xc5\x82y, czego dowodz\xc4\x85 prace USA i innych kraj\xc3\xb3w nad IV generacj\xc4\x85 czo\xc5\x82g\xc3\xb3w.'