b'\n_START_ARTICLE_\nHelena Roj-Koz\xc5\x82owska\n_START_PARAGRAPH_\nHelena Roj-Koz\xc5\x82owska, z domu G\xc4\x85sienica-Roj (ur. 16 kwietnia 1899 w Ko\xc5\x9bcielisku, zm. 19 lipca 1955 w Zakopanem) \xe2\x80\x93 podhala\xc5\x84ska artystka ludowa, pisarka._NEWLINE_By\xc5\x82a c\xc3\xb3rk\xc4\x85 Jana G\xc4\x85sienicy-Roja (gospodarza ze starego zakopia\xc5\x84skiego rodu, le\xc5\x9bnika) i Agnieszki z Obrocht\xc3\xb3w, siostrzenic\xc4\x85 skrzypka Bart\xc5\x82omieja Obrochty. Uko\xc5\x84czy\xc5\x82a czteroklasow\xc4\x85 szko\xc5\x82\xc4\x99 ludow\xc4\x85 w Zakopanem, prawdopodobnie tak\xc5\xbce miejscow\xc4\x85 szko\xc5\x82\xc4\x99 r\xc4\x99kodzie\xc5\x82a ludowego. Od m\xc5\x82odo\xc5\x9bci interesowa\xc5\x82a si\xc4\x99 teatrem, m.in. pod wp\xc5\x82ywem tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9bci Kazimierza Tetmajera, kt\xc3\xb3ry kiedy\xc5\x9b regularnie sp\xc4\x99dza\xc5\x82 wakacje w gospodarstwie ojca Heleny. W 1918 w Zakopanem amatorski zesp\xc3\xb3\xc5\x82 wystawi\xc5\x82 jej utw\xc3\xb3r Jak carownice pasowa\xc5\x82y Janosika na zb\xc3\xb3jnika; autorka re\xc5\xbcyserowa\xc5\x82a i wyst\xc4\x99powa\xc5\x82a w przedstawieniu. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej przedstawienie to, promuj\xc4\x85ce folklor g\xc3\xb3ralski, by\xc5\x82o wystawiane (pod skr\xc3\xb3conym tytu\xc5\x82em Janosik) m.in. w Warszawie i na G\xc3\xb3rnym \xc5\x9al\xc4\x85sku w czasie akcji plebiscytowej (1921). Roj\xc3\xb3wna przygotowa\xc5\x82a tak\xc5\xbce kolejne przedstawienie Legenda Tatr (oko\xc5\x82o 1918), oparte prawdopodobnie na utworach Tetmajera, a od oko\xc5\x82o 1921 wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracowa\xc5\x82a z Jaros\xc5\x82awem Iwaszkiewiczem i Jerzym Mieczys\xc5\x82awem Rytardem nad tworzeniem libretta do baletu Harnasie Karola Szymanowskiego. Rola tych wsp\xc3\xb3\xc5\x82autor\xc3\xb3w, pomijana zazwyczaj przez Szymanowskiego, by\xc5\x82a niebagatelna._NEWLINE_Po wyj\xc5\x9bciu za m\xc4\x85\xc5\xbc za Jerzego Rytarda (w kwietniu 1923) wi\xc4\x99cej czasu sp\xc4\x99dza\xc5\x82a w Warszawie. Cz\xc5\x82on nazwiska \xe2\x80\x9eKoz\xc5\x82owska\xe2\x80\x9d pochodzi\xc5\x82 od w\xc5\x82a\xc5\x9bciwego nazwiska m\xc4\x99\xc5\xbca (Mieczys\xc5\x82aw Koz\xc5\x82owski). Ma\xc5\x82\xc5\xbconkowie prowadzili wsp\xc3\xb3lnie amatorski teatr regionalny w Zakopanem, a od 1933 Orkanowy Teatr Ludowy (Teatr Ludowy im. W\xc5\x82adys\xc5\x82awa Orkana); napisali razem sztuk\xc4\x99 wodewilow\xc4\x85 Podhale ta\xc5\x84czy, wystawion\xc4\x85 na deskach warszawskiego Teatru Ateneum przez artyst\xc3\xb3w zawodowych w grudniu 1929, dramat Karczma (1933) oraz powie\xc5\x9bci m\xc5\x82odzie\xc5\xbcowe z motywami folkloru g\xc3\xb3ralskiego (Koleba na Hliniku, 1932; Wilczur z Prohyby, 1935; Na bia\xc5\x82ej grani, 1936). Roj-Koz\xc5\x82owska wyst\xc4\x99powa\xc5\x82a tak\xc5\xbce jako aktorka teatralna i filmowa. Ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwo rozpad\xc5\x82o si\xc4\x99 w po\xc5\x82owie lat 30.; Helena Roj powr\xc3\xb3ci\xc5\x82a do Zakopanego, a obrazek sceniczny Podhale (1938) wyda\xc5\x82a pod nazwiskiem panie\xc5\x84skim._NEWLINE_W czasie okupacji niemieckiej przenios\xc5\x82a si\xc4\x99 ponownie do Warszawy i bra\xc5\x82a udzia\xc5\x82 w konspiracji. Powr\xc3\xb3ci\xc5\x82a do Zakopanego w 1945, by\xc5\x82a korespondentem terenowym Ministerstwa Kultury i Sztuki, a od 1947 pracowa\xc5\x82a w Muzeum Tatrza\xc5\x84skim w Zakopanem. Uprawia\xc5\x82a jednocze\xc5\x9bnie wiele dziedzin sztuki ludowej; najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 s\xc5\x82aw\xc4\x99 przynios\xc5\x82o jej malarstwo na szkle. Przygotowa\xc5\x82a r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wiele prac etnograficznych i konsultowa\xc5\x82a motywy regionalne film\xc3\xb3w po\xc5\x9bwi\xc4\x99conych Podhalu. W 1953 zosta\xc5\x82a odznaczona Z\xc5\x82otym Krzy\xc5\xbcem Zas\xc5\x82ugi. Pochowano j\xc4\x85 na Starym Cmentarzu w Zakopanem. Mia\xc5\x82a syna Jana G\xc4\x85sienic\xc4\x99-Roja (ur. 1940), przewodnika i ratownika TOPR. Jego ojcem by\xc5\x82 Feliks Daszy\xc5\x84ski (1898-1940), syn Ignacego Daszy\xc5\x84skiego, oficer Wojska Polskiego, zamordowany w Charkowie. Monograficzn\xc4\x85 opowie\xc5\x9b\xc4\x87 o \xc5\xbcyciu Heleny Roj Koz\xc5\x82owskiej opublikowa\xc5\x82a pianistka Ya\xc5\x9bmina Strzelecka._NEWLINE_Jej tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9b\xc4\x87 by\xc5\x82a badana m.in. przez Adolfa Chybi\xc5\x84skiego i Stanis\xc5\x82awa Mierczy\xc5\x84skiego. Do grona znajomych jej artyst\xc3\xb3w nale\xc5\xbceli m.in. Karol Szymanowski, Mieczys\xc5\x82aw Grydzewski, Jaros\xc5\x82aw Iwaszkiewicz, Stanis\xc5\x82aw Ignacy Witkiewicz.'