b'\n_START_ARTICLE_\nMax Pinkus\n_START_SECTION_\nWczesne lata\n_START_PARAGRAPH_\nBy\xc5\x82 synem bogatego prudnickiego przemys\xc5\x82owca Josefa Pinkusa (1829\xe2\x80\x931909) i Augusty Fr\xc3\xa4nkel (1838\xe2\x80\x931919). Jego m\xc5\x82odsza siostra Jadwiga (1864\xe2\x80\x931948) 14 sierpnia 1883 w prudnickiej synagodze po\xc5\x9blubi\xc5\x82a lekarza Paula Ehrlicha (1854\xe2\x80\x931915), przysz\xc5\x82ego laureata Nagrody Nobla (1908 r.) za osi\xc4\x85gni\xc4\x99cia w dziedzinie immunologii._NEWLINE_Matka Maxa by\xc5\x82a c\xc3\xb3rk\xc4\x85 Samuela Fr\xc3\xa4nkla (1801\xe2\x80\x931881), kt\xc3\xb3ry w Prudniku osiad\xc5\x82 w 1827 roku i za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 tam tkalni\xc4\x99 lnu i adamaszku \xe2\x80\x9eS. Fr\xc3\xa4nkel\xe2\x80\x9d w 1845 (p\xc3\xb3\xc5\xbaniejsze ZPB \xe2\x80\x9eFrotex\xe2\x80\x9d przy obecnej ul. Nyskiej). Z up\xc5\x82ywem lat firma znana by\xc5\x82a w ca\xc5\x82ej Europie, nale\xc5\xbca\xc5\x82a do najwi\xc4\x99kszych firm tekstylnych w Niemczech. Dzi\xc4\x99ki ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwu Augusty z Josefem Pinkusem sta\xc5\x82 si\xc4\x99 on, obok syn\xc3\xb3w Fr\xc3\xa4nkla, wsp\xc3\xb3lnikiem firmy i przyczyni\xc5\x82 si\xc4\x99 powa\xc5\xbcnie do jej rozwoju. Po \xc5\x9bmierci te\xc5\x9bcia zosta\xc5\x82 faktycznym kierownikiem firmy._NEWLINE_13 maja 1888 Max o\xc5\xbceni\xc5\x82 si\xc4\x99 z Hedwig Oberl\xc3\xa4nder (5 lipca 1868 \xe2\x80\x93 17 sierpnia 1920). Mieli dw\xc3\xb3ch syn\xc3\xb3w: Hansa Huberta (1891\xe2\x80\x931977), m\xc5\x82odszego Klausa Valentina i c\xc3\xb3rk\xc4\x99 Alice.\n_START_SECTION_\nKariera\n_START_PARAGRAPH_\nMax Pinkus ucz\xc4\x99szcza\xc5\x82 do szko\xc5\x82y tkackiej w Lyonie we Francji, odby\xc5\x82 sta\xc5\xbce w centrach przemys\xc5\x82u tekstylnego Wielkiej Brytanii i Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych. Przeszed\xc5\x82 wszystkie szczeble kariery zawodowej w rodzinnej firmie, bior\xc4\x85c za ni\xc4\x85 pe\xc5\x82n\xc4\x85 odpowiedzialno\xc5\x9b\xc4\x87 po \xc5\x9bmierci ojca w 1909. Przyczyni\xc5\x82 si\xc4\x99 do umocnienia jej znaczenia na \xc5\x9bwiecie, produkty eksportowane by\xc5\x82y nie tylko do wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci kraj\xc3\xb3w europejskich, ale te\xc5\xbc do Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych. Podobnie jak jego dziadek i ojciec, Max finansowa\xc5\x82 wiele przedsi\xc4\x99wzi\xc4\x99\xc4\x87 s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85cych pracownikom fabryki i mieszka\xc5\x84com miasta: stworzy\xc5\x82 fundusz emerytalny dla robotnik\xc3\xb3w firmy, fundowa\xc5\x82 stypendia dla uczni\xc3\xb3w prudnickiego gimnazjum, zbudowa\xc5\x82 szpital, kt\xc3\xb3rego utrzymanie sam finansowa\xc5\x82 do 1918, kiedy to przekaza\xc5\x82 go miastu. Przy fabryce dzia\xc5\x82a\xc5\x82a w\xc5\x82asna gazownia, elektrownia, warsztaty rzemie\xc5\x9blnicze, szko\xc5\x82a zawodowa, liczne urz\xc4\x85dzenia socjalne dla pracownik\xc3\xb3w (\xc5\x82a\xc5\xbania, sto\xc5\x82\xc3\xb3wka, \xc5\x9bwietlice)._NEWLINE_Podobnie jak ojciec, Max bra\xc5\x82 czynny udzia\xc5\x82 w \xc5\xbcyciu publicznym, by\xc5\x82 cz\xc5\x82onkiem wielu stowarzysze\xc5\x84 i organizacji gospodarczych, politycznych i spo\xc5\x82ecznych: w 1911 nadano mu tytu\xc5\x82 kr\xc3\xb3lewsko-pruskiego radcy handlowego, by\xc5\x82 honorowym cz\xc5\x82onkiem Zrzeszenia \xc5\x9al\xc4\x85skich Przemys\xc5\x82owc\xc3\xb3w Tekstylnych, od 1923 pe\xc5\x82ni\xc5\x82 funkcj\xc4\x99 zast\xc4\x99pcy przewodnicz\xc4\x85cego Izby Handlowej w Opolu, kilkadziesi\xc4\x85t lat by\xc5\x82 radnym w Prudniku, honorowym przewodnicz\xc4\x85cym Bractwa Strzeleckiego. W 1927, z okazji swoich 70. urodzin, zosta\xc5\x82 honorowym obywatelem Prudnika._NEWLINE_\xc5\x9amier\xc4\x87 \xc5\xbcony w 1920, kryzys gospodarczy po I wojnie \xc5\x9bwiatowej spowodowa\xc5\x82 za\xc5\x82amanie nerwowe i pr\xc3\xb3b\xc4\x99 samob\xc3\xb3jstwa. Pobyt w sanatorium w Berlinie oraz podr\xc3\xb3\xc5\xbc dooko\xc5\x82a \xc5\x9bwiata przywr\xc3\xb3ci\xc5\x82y mu r\xc3\xb3wnowag\xc4\x99 psychiczn\xc4\x85. Zaj\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 swoj\xc4\x85 bibliotek\xc4\x85, utrzymywaniem szerokich kontakt\xc3\xb3w z przyjaci\xc3\xb3\xc5\x82mi i prowadzeniem z nimi szerokiej korespondencji._NEWLINE_W 1926 przekaza\xc5\x82 kierownictwo firmy starszemu synowi. Hans Hubert kierowa\xc5\x82 fabryk\xc4\x85 do 1938 kiedy to nazi\xc5\x9bci odebrali mu fabryk\xc4\x99, a on sam wyjecha\xc5\x82 do Anglii.\n_START_SECTION_\nBiblioteka \xc5\x9al\xc4\x85ska\n_START_PARAGRAPH_\nDzie\xc5\x82em \xc5\xbcycia Maxa Pinkusa by\xc5\x82o stworzenie Biblioteki \xc5\x9al\xc4\x85skiej w jego willi, kt\xc3\xb3rej celem by\xc5\x82o zebranie dzie\xc5\x82 dotycz\xc4\x85cych \xc5\x9al\xc4\x85ska ze wszystkich dziedzin: historii, prawodawstwa, ludoznawstwa, literatury pi\xc4\x99knej, przyrody, religii. Dzieli\xc5\x82a si\xc4\x99 na dwie cz\xc4\x99\xc5\x9bci: w pierwszej znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 dzie\xc5\x82a dotycz\xc4\x85ce historii i kultury \xc5\x9al\xc4\x85ska, w tym wiele dokument\xc3\xb3w historycznych, r\xc4\x99kopis\xc3\xb3w, kronik, monografii, czasopism, zbiory geograficzne i biologiczne. W drugiej cz\xc4\x99\xc5\x9bci zgromadzone zosta\xc5\x82y pierwsze wydania lub r\xc4\x99kopisy \xc5\x9bl\xc4\x85skiej literatury pi\xc4\x99knej, m.in. Josepha von Eichendorffa, Angelusa Silesiusa, Martina Opitza, Jakuba B\xc3\xb6hme, po wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych: Hermanna Stehra i Gerharta Hauptamnna._NEWLINE_Dzia\xc5\x82 dotycz\xc4\x85cy tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9bci Gerharta Hauptmanna, nale\xc5\xbca\xc5\x82 do najbardziej znanych, opr\xc3\xb3cz wszystkich dzie\xc5\x82 poety zawiera\xc5\x82 wydania zbiorowe z autografami autora (wydania przed 1933), druki m\xc5\x82odzie\xc5\x84cze (sprzed 1889), listy, autografy, artyku\xc5\x82y prasowe o nim i autorstwa samego noblisty. Bibliografia dzie\xc5\x82 Hauptmanna przygotowana przez Wiktora Ludwiga na polecenie i koszt Maxa Pinkusa, oparta by\xc5\x82a wy\xc5\x82\xc4\x85cznie na zbiorach Biblioteki \xc5\x9al\xc4\x85skiej (pierwsze wydanie 1922, drugie, rozszerzone w 1932). Po \xc5\x9bmierci Maxa Bibliotek\xc4\x99 \xc5\x9al\xc4\x85sk\xc4\x85 licz\xc4\x85c\xc4\x85 ok. 25 000 tom\xc3\xb3w odziedziczy\xc5\x82 m\xc5\x82odszy syn Klaus. W 1936 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 zbior\xc3\xb3w sprzedana zosta\xc5\x82a do G\xc3\xb3rno\xc5\x9bl\xc4\x85skiej Biblioteki Krajowej w Bytomiu, cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 do Biblioteki Uniwersyteckiej we Wroc\xc5\x82awiu. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 zbior\xc3\xb3w zagin\xc4\x99\xc5\x82a podczas II wojny \xc5\x9bwiatowej._NEWLINE_Biblioteka \xc5\x9al\xc4\x85ska by\xc5\x82a dzie\xc5\x82em tylko jednego cz\xc5\x82owieka, na tym polega\xc5\x82a jej wyj\xc4\x85tkowo\xc5\x9b\xc4\x87. Max Pinkus udost\xc4\x99pnia\xc5\x82 j\xc4\x85 bardzo ch\xc4\x99tnie do bada\xc5\x84 naukowych uczonym, pisarzom, artystom, studentom z ca\xc5\x82ego \xc5\x9bwiata.\n_START_SECTION_\nPrzyja\xc5\xba\xc5\x84 z Gerhartem Hauptmannem\n_START_PARAGRAPH_\nJego liczni przyjaciele z kraju i z zagranicy opisywali go jako cz\xc5\x82owieka skromnego, \xc5\xbcyczliwego, otwartego, gotowego do pomocy. Utrzymywa\xc5\x82 kontakty z ca\xc5\x82ym \xc5\x9bwiatem prowadz\xc4\x85c bogat\xc4\x85 korespondencj\xc4\x99. By\xc5\x82 wielkim niemieckim patriot\xc4\x85, dumnym z dorobku naukowego i duchowego swoich rodak\xc3\xb3w. Tym bardziej bolesnym w jego \xc5\xbcyciorysie s\xc4\x85 dwa ostatnie lata jego \xc5\xbcycia, gdzie po doj\xc5\x9bciu Hitlera do w\xc5\x82adzy, spotka\xc5\x82y go dyskryminacja, izolacja, poni\xc5\xbcenie i prze\xc5\x9bladowania z powodu \xc5\xbcydowskiego pochodzenia._NEWLINE_Do przyjaci\xc3\xb3\xc5\x82 Maxa nale\xc5\xbca\xc5\x82 Hermann Stehr, kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82 cz\xc4\x99stym go\xc5\x9bciem w jego prudnickim domu, gdzie napisa\xc5\x82 m.in. swoje opowiadanie Lutnik (1926)._NEWLINE_Do szczeg\xc3\xb3lnie warto\xc5\x9bciowych i szczerych nale\xc5\xbca\xc5\x82a przyja\xc5\xba\xc5\x84 z Gerhartem Hauptmannem. Spotykali si\xc4\x99 kilka razy w roku w Rapallo, w Jagni\xc4\x85tkowie, albo na Hiddensee, na premierach sztuk noblisty, Hauptmann przyje\xc5\xbcd\xc5\xbca\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc do Prudnika. Max Pinkus s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 rad\xc4\x85 i pomoc\xc4\x85 Margarecie Hauptmann przy porz\xc4\x85dkowaniu Archiwum Hauptmanna (przy pomocy sekretarzy Ludwika Jaunera i nast\xc4\x99pnie Elisabeth Jungmann). Sfinansowa\xc5\x82 wykonanie fresk\xc3\xb3w w tzw. Hali Rajskiej w jagni\xc4\x85tkowskiej willi Gerharta Hauptmanna (monumentalne freski wykona\xc5\x82 Johannes Maximilian Avenarius w 1922). Hauptmann szczeg\xc3\xb3lnie ceni\xc5\x82 przyja\xc5\xba\xc5\x84 z Pinkusem, utwali\xc5\x82 jego posta\xc4\x87 w dramatach: Czarna maska [Schwarze Maske] 1928, Przed wschodem s\xc5\x82o\xc5\x84ca [Vor Sonnenuntergang] 1931, Die Finsternisse 1937 (wydane dopiero po II wojnie \xc5\x9bwiatowej).\n_START_SECTION_\n\xc5\x9amier\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nZmar\xc5\x82 19 czerwca 1934 na zawa\xc5\x82 mi\xc4\x99\xc5\x9bnia sercowego w wieku 77 lat w swojej bibliotece. Zosta\xc5\x82 pochowany na cmentarzu \xc5\xbcydowskim w Prudniku przy ul. Kolejowej. Czasy hitlerowskie i szerz\xc4\x85cy si\xc4\x99 antysemityzm spowodowa\xc5\x82, \xc5\xbce uroczysto\xc5\x9bci pogrzebowe odby\xc5\x82y si\xc4\x99 w \xc5\x9bci\xc5\x9ble rodzinnym gronie, bez udzia\xc5\x82u przedstawicieli w\xc5\x82adz miasta. Uczestniczyli w nich (jako jedyni nie-\xc5\xbbydzi) Gerhart i Margaretha Hauptmann.'