b'\n_START_ARTICLE_\nTales z Miletu\n_START_SECTION_\nUwarunkowania spo\xc5\x82eczno-historyczne\n_START_PARAGRAPH_\nMilet, g\xc5\x82\xc3\xb3wny o\xc5\x9brodek cywilizacji jo\xc5\x84skiej i najwa\xc5\xbcniejszy o\xc5\x9brodek gospodarczy i intelektualny Grek\xc3\xb3w okresu archaicznego by\xc5\x82 ojczystym miastem Talesa i miejscem narodzin europejskiej filozofii i nauki. Polis ta stanowi\xc5\x82a jedn\xc4\x85 z kolonii greckich na wybrze\xc5\xbcu Azji Mniejszej, za\xc5\x82o\xc5\xbcon\xc4\x85 przez osadnik\xc3\xb3w z plemienia Jon\xc3\xb3w. W czasach Talesa (dzia\xc5\x82aj\xc4\x85cego w pierwszej po\xc5\x82owie VI w. p.n.e., zob. rozdzia\xc5\x82 Datowanie) by\xc5\x82o to miasto, s\xc5\x82yn\xc4\x85ce z handlu i \xc5\xbceglugi, s\xc4\x85siaduj\xc4\x85ce z ludami niegreckimi, stanowi\xc5\x82o o\xc5\x9brodek kontakt\xc3\xb3w gospodarczych i kulturowych mi\xc4\x99dzy Grekami a dawnymi cywilizacjami Wschodu (Egiptem, Mezopotami\xc4\x85 i Fenicj\xc4\x85). Pocz\xc4\x85tkowo skonfliktowane z s\xc4\x85siaduj\xc4\x85cym imperium lidyjskim, za rz\xc4\x85d\xc3\xb3w tyrana Trazybula (VII w. p.n.e.) zawar\xc5\x82o sojusz z w\xc5\x82adc\xc4\x85 Lid\xc3\xb3w Alyattesem, co na d\xc5\x82ugo zapewni\xc5\x82o mu bezpiecze\xc5\x84stwo ze strony azjatyckich s\xc4\x85siad\xc3\xb3w. P\xc3\xb3\xc5\x82 wieku p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, gdy s\xc5\x82yn\xc4\x85cy z wielkich bogactw w\xc5\x82adca Lid\xc3\xb3w Krezus podporz\xc4\x85dkowa\xc5\x82 sobie inne miasta jo\xc5\x84skie, Milet nadal cieszy\xc5\x82 si\xc4\x99 niezale\xc5\xbcno\xc5\x9bci\xc4\x85. Stolica Lid\xc3\xb3w, Sardes, \xc5\x9bci\xc4\x85ga\xc5\x82a greckich m\xc4\x99drc\xc3\xb3w [Her. I 29] \xe2\x80\x93 wzajemne oddzia\xc5\x82ywania lidyjsko-greckie by\xc5\x82y bardzo znaczne. Tak\xc5\xbce sam Tales (jako in\xc5\xbcynier) wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracowa\xc4\x87 mia\xc5\x82 z Krezusem. Lidia, w kt\xc3\xb3rej silne by\xc5\x82y tak\xc5\xbce wp\xc5\x82ywy cywilizacji mezopotamskiej, uczestniczy\xc5\x82a w transferze do Grecji osi\xc4\x85gni\xc4\x99\xc4\x87 matematycznych i astronomicznych Babilo\xc5\x84czyk\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 sta\xc5\x82o si\xc4\x99 to jedn\xc4\x85 z przyczyn zapocz\xc4\x85tkowania przez Talesa i jego nast\xc4\x99pc\xc3\xb3w, Anaksymandra i Anaksymenesa, filozofii i nauki greckiej w\xc5\x82a\xc5\x9bnie w Milecie. Jako miasto handlowe Milet utrzymywa\xc5\x82 bardzo \xc5\xbcywe stosunki tak\xc5\xbce z Egiptem.\n_START_SECTION_\nImi\xc4\x99\n_START_PARAGRAPH_\nImi\xc4\x99 Tales wyst\xc4\x99puje w j\xc4\x99zyku greckim w dw\xc3\xb3ch formach. Cz\xc4\x99stsza jest forma \xce\x98\xce\xb1\xce\xbb\xe1\xbf\x86\xcf\x82, o genetywie attyckim \xce\x98\xce\xb1\xce\xbb\xce\xbf\xe1\xbf\xa6, a jo\xc5\x84skim \xce\x98\xce\xac\xce\xbb\xce\xb5\xcf\x89. Pr\xc3\xb3cz niej wyst\xc4\x99puje jeszcze forma \xce\x98\xce\xac\xce\xbb\xce\xb7\xcf\x82, gen. \xce\x98\xce\xac\xce\xbb\xce\xb7\xcf\x84\xce\xbf\xcf\x82. \xc5\x81aci\xc5\x84ska forma imienia to Thales. Pr\xc3\xb3cz Talesa z Miletu notowano w \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82ach jeszcze kilka innych postaci o tym imieniu. Etymologia od czasownika \xce\xb8\xce\xac\xce\xbb\xce\xbb\xcf\x89, \xce\xb8\xce\xac\xce\xbb\xce\xbb\xce\xb5\xce\xb9\xce\xbd \'rozwija\xc4\x87 si\xc4\x99, kwitn\xc4\x85\xc4\x87\'.\n_START_SECTION_\nDatowanie\n_START_PARAGRAPH_\nTales mia\xc5\x82 przepowiedzie\xc4\x87 wspomniane przez Herodota [DK A 5 = Hist. I,74] za\xc4\x87mienie s\xc5\x82o\xc5\x84ca, kt\xc3\xb3re mia\xc5\x82o zdarzy\xc4\x87 si\xc4\x99 pod koniec wojny Med\xc3\xb3w i Lidyjczyk\xc3\xb3w. Pozwala to okre\xc5\x9bli\xc4\x87 czas, na kt\xc3\xb3ry przypada\xc5\x82 szczyt dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci Talesa. Wed\xc5\x82ug oblicze\xc5\x84 astronomicznych w czasach bliskich Talesowi w Azji Mniejszej za\xc4\x87mienie s\xc5\x82o\xc5\x84ca mia\xc5\x82o miejsce 28 maja (22 maja kalendarza gregoria\xc5\x84skiego) 585 p.n.e. Je\xc5\x9bli informacj\xc4\x99 o przepowiedzeniu za\xc4\x87mienia s\xc5\x82o\xc5\x84ca przez Talesa uzna\xc4\x87 za prawdziw\xc4\x85, szczyt jego dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci przypada\xc4\x87 musia\xc5\x82 w pierwszej po\xc5\x82owie VI w. p.n.e._NEWLINE_Herodot \xc5\xbcy\xc5\x82 w czasach bliskich Talesowi, ok. 150 lat po nim, i wiadomo\xc5\x9b\xc4\x87 o przepowiedzeniu za\xc4\x87mienia s\xc5\x82o\xc5\x84ca przekaza\xc5\x82 jako pierwszy, przez co jego informacje ciesz\xc4\x85 si\xc4\x99 autorytetem \xe2\x80\x93 wiadomo\xc5\x9b\xc4\x87 t\xc4\x99 podaj\xc4\x85 jednak tak\xc5\xbce autorzy p\xc3\xb3\xc5\xbaniejsi (zob. rozdz. Badania astronomiczne). Nale\xc5\xbcy do nich Pliniusz M\xc5\x82odszy, wed\xc5\x82ug kt\xc3\xb3rego [DK 11 A 5 = N.H. II,53] za\xc4\x87mienie mia\xc5\x82o miejsce w czwartym roku 48. olimpiady, tj. w 585/4 p.n.e. \xe2\x80\x93 informacje te Pliniusz zaczerpn\xc4\x85\xc5\x82 prawdopodobnie od Apollodora. Wed\xc5\x82ug oblicze\xc5\x84 Euzebiusza [DK 11 A 5] mia\xc5\x82o ono jednak miejsce co najmniej rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej. Na dok\xc5\x82adne podanie daty za\xc4\x87mienia na 28 maja 585 p.n.e. pozwoli\xc5\x82y dopiero obliczenia wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesne._NEWLINE_P. Tannery wysun\xc4\x85\xc5\x82 konkurencyjny pogl\xc4\x85d, \xc5\xbce Tales przepowiedzia\xc5\x82 nie za\xc4\x87mienie w 585 p.n.e., lecz za\xc4\x87mienie w 610 p.n.e. Pozwoli\xc5\x82oby to przesun\xc4\x85\xc4\x87 datowanie dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci Talesa wstecz. Pogl\xc4\x85d Tannery\'ego jest jednak obecnie szeroko odrzucany._NEWLINE_Ustalenie daty narodzin i \xc5\x9bmierci Talesa nie jest natomiast mo\xc5\xbcliwe. Dat\xc4\x99 urodzenia i \xc5\x9bmierci przekaza\xc5\x82 wprawdzie Diogenes Laertios [DK 11 A 1 = I 37-8], s\xc4\x85 to jednak informacje b\xc5\x82\xc4\x99dne. Diogenes Laertios podaje, \xc5\xbce wed\xc5\x82ug Apollodora Tales urodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 w pierwszym roku 35. olimpiady, tj. w 640 p.n.e., zmar\xc5\x82 za\xc5\x9b w 58. olimpiadzie, tj. w okresie 548\xe2\x80\x93544 p.n.e., w wieku 78 lat. Przedstawione przez Apollodora daty s\xc4\x85 jedynie typow\xc4\x85 dla niego spekulacj\xc4\x85. Apollodor przyjmuje floruit na podstawie jakiego\xc5\x9b szczeg\xc3\xb3lnie istotnego wydarzenia w \xc5\xbcyciu cz\xc5\x82owieka \xe2\x80\x93 w przypadku Talesa wydarzeniem tym jest za\xc4\x87mienie, a nast\xc4\x99pnie wyznacza dat\xc4\x99 urodzenia zwyczajnie odejmuj\xc4\x85c od daty floruit 40 lat. Przyjmuj\xc4\x85c takie za\xc5\x82o\xc5\xbcenia dotycz\xc4\x85ce oblicze\xc5\x84 Apollodora, Tales urodzi\xc4\x87 musia\xc5\x82by si\xc4\x99 w pierwszym roku 39. olimpiady, tj. w 624 p.n.e. Niezgodno\xc5\x9b\xc4\x87 tych oblicze\xc5\x84 z przekazem Diogenesa Laertiosa wyja\xc5\x9bnia fakt, \xc5\xbce w staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci cz\xc4\x99sto mylono et\xc4\x99 z thet\xc4\x85: t\xc4\x99 sam\xc4\x85 pomy\xc5\x82k\xc4\x99 pope\xc5\x82ni\xc5\x82 zapewne Diogenes Laertios pisz\xc4\x85c o Talesie._NEWLINE_Dat\xc4\x99 \xc5\x9bmierci Apollodor wyznacza prawdopodobnie w przybli\xc5\xbceniu, wi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85c j\xc4\x85 z "epokow\xc4\x85" dat\xc4\x85 upadku Sardes. \xc5\x9amier\xc4\x87 Talesa mia\xc5\x82a miejsce przypuszczalnie jeszcze przed upadkiem Sardes w 546/5 p.n.e. \xe2\x80\x93 na przypuszczenie takie pozwala brak informacji o emigracji Talesa do Wielkiej Grecji, co by\xc5\x82o cz\xc4\x99ste w\xc5\x9br\xc3\xb3d filozof\xc3\xb3w jo\xc5\x84skich po upadku Sardes._NEWLINE_W sumie w my\xc5\x9bl spekulacji Apollodora floruit Talesa przypada\xc5\x82o na za\xc4\x87mienie s\xc5\x82o\xc5\x84ca, urodzi\xc4\x87 si\xc4\x99 mia\xc5\x82 zgodnie z jego za\xc5\x82o\xc5\xbceniami 40 lat wcze\xc5\x9bniej, a zmar\xc5\x82 w czasie istotnego historycznie upadku Sardes._NEWLINE_Istnieje tak\xc5\xbce inna informacja pozwalaj\xc4\x85ca umie\xc5\x9bci\xc4\x87 czas dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci Talesa w pierwszej po\xc5\x82owie VI w. p.n.e. Wed\xc5\x82ug Diogenesa Laertiosa [DK 11 A 1 = I,22] Demetrios z Faleronu przekaza\xc5\x82, \xc5\xbce kanon siedmiu m\xc4\x99drc\xc3\xb3w, do kt\xc3\xb3rego nale\xc5\xbca\xc5\x82 Tales ustalono za archontatu Damasiosa w Atenach \xe2\x80\x93 archontat ten przypada\xc5\x82 na 582\xe2\x80\x93581 p.n.e. Istniej\xc4\x85 ponadto przekazy p\xc3\xb3\xc5\xbane przypisuj\xc4\x85ce Talesowi d\xc5\x82ugowieczno\xc5\x9b\xc4\x87, wed\xc5\x82ug kt\xc3\xb3rych mia\xc5\x82 on \xc5\xbcy\xc4\x87 90 lub 100 lat.\n_START_SECTION_\nPochodzenie\n_START_PARAGRAPH_\nTales pochodzi\xc5\x82 z Miletu, wywodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 z zamo\xc5\xbcnej i wp\xc5\x82ywowej rodziny Thelid\xc3\xb3w._NEWLINE_Herodot m\xc3\xb3wi, \xc5\xbce przodkowie Talesa pochodzili z Fenicji [I, 170] \xe2\x80\x93 przekaz Herodota jest jednak wysoce niepewny. Jest on zreszt\xc4\x85 przy tym jedynie kr\xc3\xb3tk\xc4\x85 wzmiank\xc4\x85 \xe2\x80\x93 "... Talesa, cz\xc5\x82owieka z Miletu, kt\xc3\xb3rego r\xc3\xb3d mia\xc5\x82 fenickie pocz\xc4\x85tki" \xe2\x80\x93 nawet je\xc5\x9bli z om\xc3\xb3wionego ni\xc5\xbcej przekazu Diogenesa Laertiosa zdaje si\xc4\x99 wynika\xc4\x87, \xc5\xbce Herodot powiedzia\xc5\x82 wi\xc4\x99cej. W czasach Herodota anegdoty o "siedmiu m\xc4\x99drcach" by\xc5\x82y ju\xc5\xbc zreszt\xc4\x85 w obiegu, mimo \xc5\xbce jest on czasom Talesa do\xc5\x9b\xc4\x87 bliski, nie mo\xc5\xbcna mie\xc4\x87 pewno\xc5\x9bci co do autentyczno\xc5\x9bci przekazu._NEWLINE_Diogenes Laertios [DK 11 A 1 = I,22] zna informacj\xc4\x99 o fenickim pochodzeniu Talesa, nie potwierdza jej jednak. Przekazuje, \xc5\xbce Tales by\xc5\x82 typowym milezyjczykiem wysokiego rodu. Jego ojciec nosi\xc5\x82, prawdopodobnie karyjskie, imi\xc4\x99 Eksamyos (karyjskie pochodzenie nie jest wed\xc5\x82ug Herodota nietypowe dla mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w greckich kolonii w Azji mniejszej), matka za\xc5\x9b nosi\xc5\x82a greckie imi\xc4\x99 Keloblina. Diogenes Laertios odrzucaj\xc4\x85c informacje o bezpo\xc5\x9brednim pochodzeniu fenickim Talesa \xe2\x80\x93stara si\xc4\x99 istnienie takiego przekazu uzasadni\xc4\x87 odwo\xc5\x82uj\xc4\x85c si\xc4\x99 do mitologii. Wyja\xc5\x9bnia, \xc5\xbce Tales jest potomkiem Kadmosa i Agenora \xe2\x80\x93 Kadmos by\xc5\x82 synem Agenora, kr\xc3\xb3la fenickiego Tyru i osiedli\xc5\x82 si\xc4\x99 w greckiej Beocji, jest postaci\xc4\x85 kluczow\xc4\x85 dla cyklu mit\xc3\xb3w zwi\xc4\x85zanych z Beocj\xc4\x85 i Tebami. Z tego wzgl\xc4\x99du, podtrzymuj\xc4\x85c przypuszczenie Diogenesa Laertiosa o mitologicznym pochodzeniu tradycji o fenickim pochodzeniu Talesa, E. Zeller wysuwa tez\xc4\x99, \xc5\xbce przodkami Talesa byli Beoci. Wed\xc5\x82ug Herodota [I 146; por. Strabo XVI, s. 663, 666 i Pausan. VII 2, 7] Kadmejczycy z Beocji (nieb\xc4\x99d\xc4\x85cy przy tym semitami, ale jedynie maj\xc4\x85cy wed\xc5\x82ug przekaz\xc3\xb3w mitograficznych zwi\xc4\x85zki z Fenicj\xc4\x85) mieli osiedli\xc4\x87 si\xc4\x99 w Azji Mniejszej razem z fal\xc4\x85 kolonist\xc3\xb3w jo\xc5\x84skich._NEWLINE_Pr\xc3\xb3cz Herodota Diogenes Laertios powo\xc5\x82uje si\xc4\x99 na informacje Durisa i Demokryta, przekazy te jednak zagin\xc4\x99\xc5\x82y. Semickie pochodzenie Talesa by\xc5\x82oby faktem interesuj\xc4\x85cym z punktu widzenia szerokiej i dawnej dyskusji o wschodnim pochodzeniu filozofii i nauki greckiej. W p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych tekstach staro\xc5\xbcytnych fenickie pochodzenie Talesa silnie podkre\xc5\x9blano, bo mog\xc5\x82o ono potwierdzi\xc4\x87 panuj\xc4\x85ce i lubiane wtedy przekonanie o wschodnim pochodzeniu filozofii. Za fenickim pochodzeniem Talesa przemawia\xc4\x87 mo\xc5\xbce tak\xc5\xbce to, \xc5\xbce Tales zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82 uwag\xc4\x99 milezyjczyk\xc3\xb3w na przydatno\xc5\x9b\xc4\x87 gwiazdozbioru Ma\xc5\x82ej Nied\xc5\xbawiedzicy w nawigacji i to, \xc5\xbce w\xc5\x82a\xc5\x9bnie Fenicjanie jeszcze przed Grekami kierowali si\xc4\x99 tym gwiazdozbiorem. W sumie jednak pogl\xc4\x85d o fenickim pochodzeniu Talesa jest wysoce niepewny, a sam Tales nie r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc5\x82 si\xc4\x99 prawdopodobnie znacz\xc4\x85co od greckich obywateli Miletu.\n_START_SECTION_\nWizyta w Egipcie i inne mo\xc5\xbcliwe podr\xc3\xb3\xc5\xbce\n_START_PARAGRAPH_\nPodr\xc3\xb3\xc5\xbce do Egiptu cz\xc4\x99sto przypisuje m\xc4\x99drcom tradycja, pr\xc3\xb3cz Talesa podr\xc3\xb3\xc5\xbc tak\xc4\x85 mia\xc5\x82 odby\xc4\x87 np. Solon. Tradycja uznawa\xc5\x82a Egipt za \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o nauki greckiej: ustalenie, czy i gdzie Tales podr\xc3\xb3\xc5\xbcowa\xc5\x82 jest wa\xc5\xbcne dla ustalenia \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 jego filozofii, a przez to tak\xc5\xbce dla wielowiekowej kontrowersji wobec \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 my\xc5\x9bli greckiej \xe2\x80\x93 na ile filozofia i nauka jest oryginalnym tworem Grek\xc3\xb3w, a na ile zapo\xc5\xbcyczona jest ze Wschodu. Zauwa\xc5\xbcy\xc4\x87 tu nale\xc5\xbcy, \xc5\xbce pogl\xc4\x85d o wschodnim pochodzeniu my\xc5\x9bli popularny jest g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82ach p\xc3\xb3\xc5\xbanych, przynale\xc5\xbc\xc4\x85cych ju\xc5\xbc do synkretycznej helle\xc5\x84sko-wschodniej cywilizacji, a \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a te s\xc4\x85 z wielu wzgl\xc4\x99d\xc3\xb3w tendencyjne i ma\xc5\x82o wiarygodne. Tales wprowadzi\xc4\x87 mia\xc5\x82 w \xc5\x9bwiecie greckim geometri\xc4\x99 egipsk\xc4\x85 [Procl. In Euclidem]: jako \xc5\xbce Egipt stanowi\xc5\x82 miejsce rozwoju wiedzy o pomiarze grunt\xc3\xb3w, w\xc5\x82a\xc5\x9bnie Talesowi, jako pierwszemu greckiemu geometrze, podr\xc3\xb3\xc5\xbc tak\xc4\x85 przypisywano szczeg\xc3\xb3lnie ch\xc4\x99tnie. Aetios [I 3,1] przypisuje Talesowi d\xc5\x82ugi pobyt w Egipcie, gdzie mia\xc5\x82 on "studiowa\xc4\x87 filozofi\xc4\x99" \xe2\x80\x93 wed\xc5\x82ug niego Tales powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do Miletu ju\xc5\xbc na staro\xc5\x9b\xc4\x87. Inne \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a m\xc3\xb3wi\xc4\x85ce o pobycie Talesa w Egipcie nie podaj\xc4\x85 jednak, \xc5\xbce by\xc5\x82 to pobyt d\xc5\x82ugi. Niezale\xc5\xbcnie od kwestii d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci pobytu Talesa nie ma wyra\xc5\xbanych podstaw, by sam ten pobyt odrzuci\xc4\x87. Naukratis, grecka kolonia w delcie Nilu, utrzymywa\xc5\x82a bardzo \xc5\xbcywe stosunki z Miletem, wizyta milezyjczyka, greckiego kupca czy najemnika, nie by\xc5\x82a tam niczym niezwyk\xc5\x82ym._NEWLINE_W Egipcie wed\xc5\x82ug tradycji podj\xc4\x85\xc4\x87 mia\xc5\x82 Tales wiele wa\xc5\xbcnych przedsi\xc4\x99wzi\xc4\x99\xc4\x87. Mia\xc5\x82 zmierzy\xc4\x87 piramidy za pomoc\xc4\x85 cienia i jego stosunku do wysoko\xc5\x9bci [Diog. Laert. I 27]. Wyja\xc5\x9bnia\xc5\x82 zjawisko wylew\xc3\xb3w Nilu za pomoc\xc4\x85 pogl\xc4\x85du, \xc5\xbce wiatry etezyjskie nie pozwalaj\xc4\x85 wyp\xc5\x82ywa\xc4\x87 wodom rzeki, tamuj\xc4\x85c jej uj\xc5\x9bcie \xe2\x80\x93 informacje t\xc4\x99 przekaza\xc5\x82 Aetios [IV 1,1]. Jako jedno z trzech znanych sobie wyja\xc5\x9bnie\xc5\x84 wylew\xc3\xb3w Nilu teori\xc4\x99 o tamowaniu uj\xc5\x9bcia przez wiaty etezyjskie wymienia te\xc5\xbc Herodot [II 20], nie podaj\xc4\x85c jednak tw\xc3\xb3rc\xc3\xb3w \xc5\xbcadnego z tych wyja\xc5\x9bnie\xc5\x84. Informacje Aetiosa pochodz\xc4\x85 prawdopodobnie z zaginionego traktatu perypatetyckiego. Traktat ten, przypisywany Arystotelesowi i znany jego komentatorom greckim, zachowa\xc5\x82 si\xc4\x99 jedynie w formie XIII-wiecznej epitome \xc5\x82aci\xc5\x84skiej. Tekst ten wymienia trzy po\xc5\x9bwiadczone przez Herodota teorie o przyczynach wylew\xc3\xb3w Nilu, podaje jednak ich autor\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 pierwsz\xc4\x85 przypisuje Talesowi, drug\xc4\x85 Euthymenesowi z Massali, trzeci\xc4\x85 Anaksagorasowi. Nie jest jasne sk\xc4\x85d Arystoteles mia\xc5\x82by zaczerpn\xc4\x85\xc4\x87 te imiona \xe2\x80\x93 by\xc4\x87 mo\xc5\xbce wzi\xc4\x85\xc5\x82 je z dzie\xc5\x82a Hekatajosa, na co wskazywa\xc4\x87 mo\xc5\xbce fakt, \xc5\xbce Hekatajos we fr. 278 m\xc3\xb3wi o Euthymenesie, czy nawet samo milezyjskie pochodzenie Hekatajosa. To, \xc5\xbce Tales wysun\xc4\x85\xc5\x82 teori\xc4\x99 o przyczynach wylew\xc3\xb3w Nilu mo\xc5\xbce wprawdzie stanowi\xc4\x87 \xc5\x9bwiadectwo, \xc5\xbce rzeczywi\xc5\x9bcie widzia\xc5\x82 Nil, wiadomo\xc5\x9b\xc4\x87 o istnieniu wiatr\xc3\xb3w etezyjskich czy nawet sam pogl\xc4\x85d o przyczynach wylew\xc3\xb3w Nilu zaczerpn\xc4\x85\xc4\x87 m\xc3\xb3g\xc5\x82 jednak r\xc3\xb3wnie dobrze od kupc\xc3\xb3w milezyjskich._NEWLINE_Pr\xc3\xb3cz podr\xc3\xb3\xc5\xbcy do Egiptu \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a m\xc3\xb3wi\xc4\x85 tak\xc5\xbce o innych podr\xc3\xb3\xc5\xbcach Talesa, do Sardes \xe2\x80\x93 a stamt\xc4\x85d do Babilonii, oraz na Kret\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nDzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 praktyczna\n_START_PARAGRAPH_\nTales wykaza\xc5\x82 si\xc4\x99 szerok\xc4\x85 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci\xc4\x85 praktyczn\xc4\x85 \xe2\x80\x93 o charakterze politycznym, in\xc5\xbcynieryjnym i astronomicznym. Informacje o jego dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci praktycznej przekaza\xc5\x82 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie Herodot [I, 74]. Wszechstronno\xc5\x9b\xc4\x87 ta, aktywne uczestnictwo w \xc5\xbcyciu polis i rozleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 zainteresowa\xc5\x84, typowa jest dla wszystkich jo\xc5\x84skich filozof\xc3\xb3w przyrody, w kt\xc3\xb3rych nie nale\xc5\xbcy widzie\xc4\x87 jedynie teoretyk\xc3\xb3w. Wszechstronno\xc5\x9b\xc4\x87 Talesa znana by\xc5\x82a szeroko p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym Grekom \xe2\x80\x93 Arystofanes [Ptaki 1009] por\xc3\xb3wnuje do Talesa urbanist\xc4\x99 Menona; Platon za\xc5\x9b przyr\xc3\xb3wnuje Talesa do Anacharsisa [Resp. 600 A]. Szeroko znana by\xc5\x82a np. tradycja, \xc5\xbce Tales odmieni\xc5\x82 bieg rzeki Halys (obecnie Kizilirmak).\n_START_SECTION_\nCharakter tradycji. Obraz Talesa jako m\xc4\x99drca\n_START_PARAGRAPH_\nJak w przypadku wielu filozof\xc3\xb3w staro\xc5\xbcytnych, wok\xc3\xb3\xc5\x82 Talesa ukszta\xc5\x82towa\xc5\x82 si\xc4\x99 bogaty materia\xc5\x82 anegdotyczny, kt\xc3\xb3rego obfitym \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em jest zw\xc5\x82aszcza dzie\xc5\x82o Diogenesa Laertiosa._NEWLINE_Lista siedmiu m\xc4\x99drc\xc3\xb3w ulega\xc5\x82a r\xc3\xb3\xc5\xbcnym przemianom i wygl\xc4\x85da inaczej u r\xc3\xb3\xc5\xbcnych autor\xc3\xb3w, Tales jednak wyst\xc4\x99puje na niej stale. Jest te\xc5\xbc jedynym filozofem, kt\xc3\xb3ry zosta\xc5\x82 na niej umieszczony. \xc5\x9awiadczy to zreszt\xc4\x85 o tym, \xc5\xbce staro\xc5\xbcytni cenili przede wszystkim jego dokonania praktyczne i \xc5\xbce to z nich, nie z zapocz\xc4\x85tkowania filozofii, by\xc5\x82 najbardziej znany. By\xc5\x82 te\xc5\xbc najbardziej cenionym spo\xc5\x9br\xc3\xb3d m\xc4\x99drc\xc3\xb3w. Podobnie jak innych m\xc4\x99drc\xc3\xb3w, Talesa idealizowano, przypisuj\xc4\x85c mu czyny i s\xc5\x82owa w potocznej umys\xc5\x82owo\xc5\x9bci greckiej zwi\xc4\x85zane z m\xc4\x85dro\xc5\x9bci\xc4\x85 (\xcf\x83\xce\xbf\xcf\x86\xce\xaf\xce\xb1). Ca\xc5\x82y wytworzony w ten spos\xc3\xb3b materia\xc5\x82 anegdotyczny staje si\xc4\x99 przez to w\xc4\x85tpliwy, interesuj\xc4\x85cy mo\xc5\xbce by\xc4\x87 jednak nie tylko ze wzgl\xc4\x99du na posta\xc4\x87 Talesa, ale te\xc5\xbc sam dla siebie, jako odzwierciedlenie obrazu m\xc4\x99drca i rozumienia m\xc4\x85dro\xc5\x9bci w kulturze greckiej.\n_START_SECTION_\nTales w anegdotach jako typowy filozof i uczony\n_START_PARAGRAPH_\nWed\xc5\x82ug Platona [Teajtet 174 A] Tales gdy patrz\xc4\x85c w g\xc3\xb3r\xc4\x99 obserwowa\xc5\x82 gwiazdy wpad\xc5\x82 do studni. Widz\xc4\x85c to pewna tracka s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85ca wy\xc5\x9bmia\xc5\x82a go, \xc5\xbce pragnie pozna\xc4\x87 to co na niebie, umyka mu jednak to, co na ziemi. Anegdota ta daje obraz Talesa jako typowego uczonego, g\xc5\x82\xc4\x99boko pogr\xc4\x85\xc5\xbconego w badaniach i oboj\xc4\x99tnego wobec spraw codzienno\xc5\x9bci._NEWLINE_Inn\xc4\x85 anegdot\xc4\x99 przekaza\xc5\x82 Arystoteles [Pol. A 11 1259 a 9], a tak\xc5\xbce p\xc3\xb3\xc5\xbaniejsi autorzy [Diog. Laert. I, 26 = DK 11 A 1 \xe2\x80\x93 za Hieronimem z Rodos; Cic. Div. I 49,111]. Gdy Talesowi zarzucano ub\xc3\xb3stwo i nieprzydatno\xc5\x9b\xc4\x87 filozofii, mia\xc5\x82 dzi\xc4\x99ki badaniom gwiazd rozpozna\xc4\x87, \xc5\xbce b\xc4\x99dzie urodzaj oliwy. Wykupi\xc5\x82 wtedy masowo prasy oliwne, dzi\xc4\x99ki czemu w porze t\xc5\x82oczenia doszed\xc5\x82 do wielkiego maj\xc4\x85tku. Udowodni\xc4\x87 chcia\xc5\x82 w ten spos\xc3\xb3b, \xc5\xbce filozofowi \xc5\x82atwo si\xc4\x99 wzbogaci\xc4\x87 o ile tylko tego zapragnie, lecz go to nie interesuje._NEWLINE_Obie te anegdoty nie wydaj\xc4\x85 si\xc4\x99 m\xc3\xb3wi\xc4\x87 o autentycznych wydarzeniach. Powsta\xc5\x82y one wprawdzie jeszcze przed okresem bujnego rozwoju zmy\xc5\x9blonych, pe\xc5\x82nych anegdot biografii, najp\xc3\xb3\xc5\xbaniej w IV w. p.n.e. Opowie\xc5\x9b\xc4\x87 Platona wydaje si\xc4\x99 jednak ma\xc5\x82o prawdopodobna cho\xc4\x87by z tego wzgl\xc4\x99du, \xc5\xbce Tales by\xc5\x82 przecie\xc5\xbc cz\xc5\x82owiekiem znanym z zainteresowa\xc5\x84 praktycznych. Poza tym Platon do\xc5\x9b\xc4\x87 cz\xc4\x99sto kpi\xc5\x82 z presokratyk\xc3\xb3w. Posta\xc4\x87 dowcipnej niewolnicy nadaje natomiast anegdocie pikanterii. Tak\xc5\xbce przekaz Arystotelesa to typowa anegdota, kt\xc3\xb3rej celem jest udzielenie (w pewnym sensie przeciwnego ni\xc5\xbc anegdota Platona) pouczenia moralnego.\n_START_SECTION_\nDzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 polityczna\n_START_PARAGRAPH_\nDo wyidealizowanego obrazu Talesa jako m\xc4\x99drca przynale\xc5\xbcy jego dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 polityczna. M\xc4\x99drcy greccy (w tym zw\xc5\x82aszcza Solon), filozofowie i uczeni okresu archaicznego cz\xc4\x99sto dzia\xc5\x82ali aktywnie na rzecz ojczystych poleis \xe2\x80\x93 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 taka stanowi\xc5\x82a fundament moralno\xc5\x9bci praktycznej Grecji okresu archaicznego. By\xc5\x82y to cz\xc4\x99sto postacie kluczowe dla dziej\xc3\xb3w politycznych archaicznej Grecji, nomoteci \xe2\x80\x93 tw\xc3\xb3rcy praw (np. Solon), tyrani (np. Periander) i aisymneci (np. Pittakos)._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug Herodota [I 170] w obliczu zagro\xc5\xbcenia perskiego w jaki\xc5\x9b czas po upadku pa\xc5\x84stwa lidyjskiego Tales radzi\xc4\x87 mia\xc5\x82 Jo\xc5\x84czykom, by utworzyli federacj\xc4\x99 z centrum administracyjnym w Teos. Diogenes Laertios infomuje, \xc5\xbce namawia\xc5\x82 obywateli Miletu do zawarcia sojuszu z Krezusem [I 25]. Praktyczn\xc4\x85 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci\xc4\x85 polityczn\xc4\x85 trudni\xc5\x82a si\xc4\x99 zreszt\xc4\x85 wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 filozof\xc3\xb3w okresu przedsokratejskiego \xe2\x80\x93 charakterystycznym wyj\xc4\x85tkiem jest tu Heraklit, kt\xc3\xb3ry \xc5\x9bwiadomie odm\xc3\xb3wi\xc5\x82 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci na rzecz ojczystego Efezu. O zaanga\xc5\xbcowaniu Talesa w \xc5\xbcycie polis \xc5\x9bwiadczy\xc4\x87 mo\xc5\xbce te\xc5\xbc postawa Hekatajosa, bliskiego mu w czasie wsp\xc3\xb3\xc5\x82obywatela Miletu, kt\xc3\xb3ry aktywnie dzia\xc5\x82a\xc5\x82 politycznie w czasie powstania Jo\xc5\x84czyk\xc3\xb3w przeciw Persom.\n_START_SECTION_\nPisma\n_START_PARAGRAPH_\nZnane s\xc4\x85 powiedzenia Talesa, prawdopodobnie jednak nie napisa\xc5\x82 on \xc5\xbcadnego traktatu, jak inni m\xc4\x99drcy greccy wypowiadaj\xc4\x85c si\xc4\x99 raczej w\xc5\x82a\xc5\x9bnie ustnie i za pomoc\xc4\x85 sentencji. Za pierwsze dzie\xc5\x82o filozoficzne (a przynajmniej Zachodu) uchodzi \xce\xa0\xce\xb5\xcf\x81\xe1\xbd\xb6 \xcf\x86\xcf\x8d\xcf\x83\xce\xb5\xcf\x89\xcf\x82 (Peri physeos, O naturze), niezachowany traktat Anaksymanrdra, prawdopodobnie ucznia Talesa. Rozpoczyna on seri\xc4\x99 dzie\xc5\x82 typu \xcf\x80\xce\xb5\xcf\x81\xe1\xbd\xb6 \xcf\x86\xcf\x8d\xcf\x83\xce\xb5\xcf\x89\xcf\x82 w filozofii przedsokratejskej. Brak pism Talesa potwierdzaj\xc4\x85 staro\xc5\xbcytni, nie by\xc5\x82o ich bowiem w ciesz\xc4\x85cej si\xc4\x99 wielkim presti\xc5\xbcem Bibliotece Aleksandryjskiej. Pogl\xc4\x85d o braku pism Talesa jest wysoce prawdopodobny, \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a nie pozwalaj\xc4\x85 jednak sprawy tej rozstrzygn\xc4\x85\xc4\x87 ostatecznie. Znaczenie mog\xc5\x82o mie\xc4\x87 tak\xc5\xbce to, \xc5\xbce m\xc4\x99drcy pos\xc5\x82ugiwali si\xc4\x99 sentencjami \xe2\x80\x93 ju\xc5\xbc z tego powodu Grecy s\xc4\x85dzi\xc4\x87 mogli, \xc5\xbce tak\xc5\xbce postrzegany przede wszystkim jako m\xc4\x99drzec Tales nie pozostawi\xc5\x82 pism filozoficznych._NEWLINE_\xc5\xbbadnych pism Talesa nie wymienia Arystoteles \xe2\x80\x93 kiedy m\xc3\xb3wi o Talesie, u\xc5\xbcywa wielu ostro\xc5\xbcnych zastrze\xc5\xbce\xc5\x84 typu "jak m\xc3\xb3wi\xc4\x85", "jak si\xc4\x99 wydaje". Tak\xc5\xbce zazwyczaj bardziej skrupulatny w stosunku do \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 Teofrast nie dodaje nic do opinii Arystotelesa. Eudemos, kt\xc3\xb3ry szeroko opisuje dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 matematyczn\xc4\x85 i naukow\xc4\x85 Talesa, wydaje si\xc4\x99 opiera\xc4\x87 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie na bliskiej legendzie tradycji, nie musia\xc5\x82 wi\xc4\x99c mie\xc4\x87 w r\xc4\x99ku jego pism._NEWLINE_Talesowi przypisywano wprawdzie dzie\xc5\x82o Astronomia \xc5\xbceglarska [Simpl. In phys], podaj\xc4\x85cy t\xc4\x99 informacj\xc4\x99 Simplikios nie przypisuje jednak temu dzie\xc5\x82u du\xc5\xbcego znaczenia. Informacj\xc4\x99 o istnieniu dzie\xc5\x82a Astronomia \xc5\xbceglarska potwierdza Diogenes Laertios [I 23], uznaje jednak wprost pogl\xc4\x85d o autorstwie Talesa za b\xc5\x82\xc4\x99dny i przypisuje je Fokosowi z Samos. Diogenes Laertios przekazuje te\xc5\xbc, \xc5\xbce Talesowi przypisywano jeszcze dwa inne pisma, O przesileniu i O r\xc3\xb3wnonocy. Ksi\xc4\x99ga Suda dodaje, \xc5\xbce pisa\xc5\x82 wierszem epickim o zjawiskach astronomicznych. W\xc4\x85tpliwo\xc5\x9bci co do autorstwa Astronomii \xc5\xbceglarskiej podziela te\xc5\xbc Plutarch [De Pyth. or. 18, 402 E = DK 11 B 1], kt\xc3\xb3ry dodaje, \xc5\xbce dzie\xc5\x82o to napisane by\xc5\x82o wierszem.\n_START_SECTION_\nBadania astronomiczne\n_START_PARAGRAPH_\nWed\xc5\x82ug opowie\xc5\x9bci o charakterze anegdotycznym (por. rozdz. Materia\xc5\x82 anegdotyczno-tradycyjny) przekazanych przez Platona [Teajtet 174 A] i Arystotelesa [Pol. A 11, 1259 a 9] badanie cia\xc5\x82 niebieskich by\xc5\x82o charakterystycznym zaj\xc4\x99ciem Talesa. Ze wzgl\xc4\x99du na dokonania astronomiczne podziwia\xc4\x87 mieli go tak\xc5\xbce Ksenofanes, Herodot, Heraklit i Demokryt [Diog. Laert. I 23], tego rodzaju ich wypowiedzi o Talesie nie dotar\xc5\x82y jednak do naszych czas\xc3\xb3w. Tales wyznaczy\xc4\x87 mia\xc5\x82 rok za\xc4\x87mienia s\xc5\x82o\xc5\x84ca pos\xc5\x82uguj\xc4\x85c si\xc4\x99 tablicami sporz\xc4\x85dzonymi przez Babilo\xc5\x84czyk\xc3\xb3w, obserwacj\xc4\x85 gwiazdozbior\xc3\xb3w (przede wszystkim dla cel\xc3\xb3w nawigacji), wyznaczy\xc4\x87 przesilenia i ich wahania. Niewykluczone, \xc5\xbce w zwi\xc4\x85zku z tymi badaniami u\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 kalendarz._NEWLINE_G\xc5\x82\xc3\xb3wnym, ale nie jedynym dokonaniem Talesa w dziedzinie astronomii jest przepowiedzenie za\xc4\x87mienia s\xc5\x82o\xc5\x84ca. Tales nie zna\xc5\x82 przyczyny za\xc4\x87mienia, nie znali jej te\xc5\xbc jego milezyjscy nast\xc4\x99pcy \xe2\x80\x93 jego przepowiedzenie nie odwo\xc5\x82uje si\xc4\x99 wi\xc4\x99c do wyja\xc5\x9bnie\xc5\x84 przyczynowych, ale opiera si\xc4\x99 wy\xc5\x82\xc4\x85cznie na ci\xc4\x85gu d\xc5\x82ugotrwa\xc5\x82ych obserwacji; nie nale\xc5\xbcy jej przeto przypisywa\xc4\x87 charakteru naukowego i nie ma ona znaczenia prze\xc5\x82omowego z punktu widzenia rozwoju metodologii nauki. Eudemos mia\xc5\x82 wprawdzie s\xc4\x85dzi\xc4\x87, \xc5\xbce Tales zna\xc5\x82 przyczyny za\xc4\x87mienia, co potwierdza te\xc5\xbc Aetios [np. II 24,1 = DK 11 A 17 a], jest to jednak pogl\xc4\x85d b\xc5\x82\xc4\x99dny. W Mezopotamii za\xc4\x87mienia ca\xc5\x82kowite i cz\xc4\x99\xc5\x9bciowe obserwowano co najmniej od 721 p.n.e. w celach religijnych, w czasach Talesa babilo\xc5\x84czycy mogli ustali\xc4\x87 ju\xc5\xbc cykl przesile\xc5\x84 i (co bardziej prawdopodobne) miesi\xc4\x99cy ksi\xc4\x99\xc5\xbcycowych. To, \xc5\xbce Tales korzysta\xc5\x82 z tego rodzaju danych babilo\xc5\x84skich jest wysoce prawdopodobne \xe2\x80\x93 Sardes pozostawa\xc5\x82o z Joni\xc4\x85 w bardzo \xc5\x9bcis\xc5\x82ych zwi\xc4\x85zkach, wielokrotnie odwiedzali je m\xc4\x99drcy greccy [por. Her. I 29]._NEWLINE_Przepowiedziane przez Talesa za\xc4\x87mienie przypad\xc5\x82o na dzie\xc5\x84 wielkiej bitwy mi\xc4\x99dzy Lidami a Medami, kt\xc3\xb3ra doprowadzi\xc5\x82a do upadku imperium lidyjskiego. Po\xc5\x9bwiadcza to te\xc5\xbc Herodot [I 74], kt\xc3\xb3ry m\xc3\xb3wi, \xc5\xbce Tales okre\xc5\x9bli\xc5\x82 rok, w kt\xc3\xb3rym ono si\xc4\x99 zdarzy._NEWLINE_Poza wiedz\xc4\x85 mezopotamsk\xc4\x85 \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em informacji niezb\xc4\x99dnych do przepowiedzenia za\xc4\x87mienia s\xc5\x82o\xc5\x84ca mog\xc5\x82a by\xc4\x87 te\xc5\xbc wiedza egipska \xe2\x80\x93 zw\xc5\x82aszcza wobec faktu znanych kontakt\xc3\xb3w Talesa z Egiptem. Nie ma jednak dowod\xc3\xb3w, \xc5\xbce kap\xc5\x82ani egipscy prowadzili wystarczaj\xc4\x85co dok\xc5\x82adne obserwacje._NEWLINE_Astronomia mezoptamska nie pozwala\xc5\x82a wyznaczy\xc4\x87 ani dok\xc5\x82adnego miejsca, ani dok\xc5\x82adnej daty za\xc4\x87mienia. Kiedy za\xc4\x87mienie mia\xc5\x82o nast\xc4\x85pi\xc4\x87, na ca\xc5\x82ym obszarze Mezopotamii rozsy\xc5\x82ano kap\xc5\x82an\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 nawet wtedy \xe2\x80\x93 na tak znacznym terytorium \xe2\x80\x93 zaobserwowanie za\xc4\x87mienia nie zawsze by\xc5\x82o mo\xc5\xbcliwe. Dat\xc4\x99 za\xc4\x87mienia ustali\xc4\x87 mo\xc5\xbcna za\xc5\x9b by\xc5\x82o jedynie w du\xc5\xbcym przybli\xc5\xbceniu. Sam Tales ustali\xc5\x82 nie dzie\xc5\x84, ale rok na kt\xc3\xb3ry przypa\xc5\x9b\xc4\x87 mia\xc5\x82o za\xc4\x87mienie \xe2\x80\x93 fakt, \xc5\xbce przypad\xc5\x82o na prze\xc5\x82omowy dzie\xc5\x84 bitwy i \xc5\xbce da\xc5\x82o si\xc4\x99 zaobserwowa\xc4\x87 akurat na terenie niewielkiej Jonii jest przypadkiem. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 badaczy, uznaj\xc4\x85c rok za zbyt d\xc5\x82ugi okres, postuluje wprawdzie, by s\xc5\x82owo eniauton w przekazie Herodota [I, 74] rozumie\xc4\x87 jako przesilenie letnie pozwalaj\xc4\x85ce wyznaczy\xc4\x87 kolejne lata, nie ma jednak na takie rozumienie tego s\xc5\x82owa silnych podstaw._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug Eudemosa [Diog Laert. I, 23] Tales zajmowa\xc5\x82 si\xc4\x99 tak\xc5\xbce zagadnieniem przesile\xc5\x84 i dostrzeg\xc5\x82, \xc5\xbce ich cykl jest nier\xc3\xb3wny \xe2\x80\x93 w zwi\xc4\x85zku z tym wyznaczane przez przesilenia i r\xc3\xb3wnonoce pory roku nieznacznie r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x85 si\xc4\x99 d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci\xc4\x85. To dokonanie Talesa nie budzi wi\xc4\x99kszych w\xc4\x85tpliwo\xc5\x9bci, gdy\xc5\xbc do takich ustale\xc5\x84 wystarcz\xc4\x85 odpowiednio d\xc5\x82ugie obserwacje, kt\xc3\xb3re prowadzi\xc4\x87 mia\xc5\x82 przecie\xc5\xbc tak\xc5\xbce wcze\xc5\x9bniejszy od Talesa Ferekydes z Syros [Diog. Laert. I, 119] i o kt\xc3\xb3rych m\xc3\xb3wi ju\xc5\xbc Odyseja [XV 403\xe2\x80\x93404]. Ferekydesowi znane by\xc5\x82o specjalne urz\xc4\x85dzenie obserwacyjne zwane eheliotropion. Do wyznaczenia skrajnego p\xc3\xb3\xc5\x82nocnego i po\xc5\x82udniowego po\xc5\x82o\xc5\xbcenia s\xc5\x82o\xc5\x84ca w roku u\xc5\xbcy\xc4\x87 mo\xc5\xbcna tak\xc5\xbce gnomonu \xe2\x80\x93 Herodot m\xc3\xb3wi, \xc5\xbce znajomo\xc5\x9b\xc4\x87 gnomonu dotar\xc5\x82a do Grek\xc3\xb3w z Babilonu [II 109]. Gnomon mia\xc5\x82 wed\xc5\x82ug Diogenosa Laertiosa [II 1-2 = DK 12 A 1] sprowadzi\xc4\x87 do Grecji nie Tales, lecz dopiero Anaksymander \xe2\x80\x93 przeczy temu jednak to, \xc5\xbce Tales mia\xc5\x82 zmierzy\xc4\x87 wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 piramidy za pomoc\xc4\x85 pomiaru d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci cienia._NEWLINE_Ponadto Tales odkry\xc4\x87 mia\xc5\x82 drog\xc4\x99 s\xc5\x82o\xc5\x84ca mi\xc4\x99dzy punktami przesile\xc5\x84 i stosunek \xc5\x9brednic s\xc5\x82o\xc5\x84ca i ksi\xc4\x99\xc5\xbcyca do d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci ich orbit [Diog. Laert. I,24 = DK 11 A 1]. Znaczenie pierwszej informacji nie jest jasne: chodzi\xc4\x87 mog\xc5\x82o o fakt, \xc5\xbce s\xc5\x82o\xc5\x84ce w\xc4\x99druje mi\xc4\x99dzy zwrotnikami lub (przypisywane przez Eudemosa Ojnopidesowi z Chios) odkrycie nachylenia Zodiaku. Druga informacja wydaje si\xc4\x99 natomiast b\xc5\x82\xc4\x99dna: Tales, wed\xc5\x82ug kt\xc3\xb3rego cia\xc5\x82a niebieskie nie w\xc4\x99druj\xc4\x85 pod ziemi\xc4\x85 (dopiero Anaksymander uwa\xc5\xbca\xc5\x82, \xc5\xbce Ziemia nie ma oparcia), nie m\xc3\xb3g\xc5\x82 wiedzie\xc4\x87, \xc5\xbce cia\xc5\x82a niebieskie maj\xc4\x85 orbity \xe2\x80\x93 zna\xc4\x87 m\xc3\xb3g\xc5\x82 jedynie p\xc3\xb3\xc5\x82orbity, ale wtedy podany stosunek musia\xc5\x82by by\xc4\x87 dwukrotnie wi\xc4\x99kszy. Obliczenie tego stosunku by\xc5\x82o zreszt\xc4\x85 problemem szeroko obecnym w p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszej astronomii greckiej, przypisana Talesowi podana przez Diogenesa Laertiosa warto\xc5\x9b\xc4\x87 (1:720) opiera si\xc4\x99 na przej\xc4\x99tym z Mezopotamii sze\xc5\x9b\xc4\x87dziesi\xc4\x99tnym podziale ekliptyki._NEWLINE_Innym dokonaniem Talesa, przekazanym przez Kallimacha [Iamb. I, 52 fr. 191 = DK 11 A 3 a], mia\xc5\x82o by\xc4\x87 u\xc5\xbcycie gwiazdozbioru Ma\xc5\x82ej Nied\xc5\xbawiedzicy ("Gwiazdki Wozu") w celach nawigacyjnych. Opowie\xc5\x9b\xc4\x87 Kallimacha ma charakter apokryficzny, m\xc3\xb3wi o pucharze lub tr\xc3\xb3jnogu przeznaczonym dla najm\xc4\x85drzejszego z \xc5\xbcyj\xc4\x85cych, kt\xc3\xb3ry Tales przekaza\xc5\x82 Biasowi, Bias kolejnemu m\xc4\x99drcowi, i w ten spos\xc3\xb3b puchar trafi\xc5\x82 do wszystkich siedmiu m\xc4\x99drc\xc3\xb3w. Ma\xc5\x82a Nied\xc5\xbawiedzica mo\xc5\xbce by\xc4\x87 dla nawigacji bardziej przydatna, ni\xc5\xbc sama Gwiazda Polarna i Wielki W\xc3\xb3z lub Wielka Nied\xc5\xbawiedzica, gdy\xc5\xbc obroty tego gwiazdozbioru wok\xc3\xb3\xc5\x82 bieguna s\xc4\x85 mniejsze. Przekaz Kallimacha nie jest ca\xc5\x82kiem jasny \xe2\x80\x93 wed\xc5\x82ug Diogenesa Laertiosa (I, 23) Tales po prostu odkry\xc5\x82 Ma\xc5\x82\xc4\x85 Nied\xc5\xbawiedzic\xc4\x99, m\xc3\xb3g\xc5\x82 te\xc5\xbc zwr\xc3\xb3ci\xc4\x87 uwag\xc4\x99 milezyjskich \xc5\xbceglarzy na sam\xc4\x85 jej przydatno\xc5\x9b\xc4\x87 w \xc5\xbcegludze, kt\xc3\xb3rej przedtem nie byli \xc5\x9bwiadomi, gdy\xc5\xbc wystarcza\xc5\x82a im lepiej widoczna Wielka Nied\xc5\xbawiedzica.'