b'\n_START_ARTICLE_\nCerkiew \xc5\x9bw. Marii Magdaleny w Bia\xc5\x82ymstoku\n_START_SECTION_\nPo\xc5\x82o\xc5\xbcenie\n_START_PARAGRAPH_\nNa skutek gwa\xc5\x82townej rozbudowy Bia\xc5\x82egostoku w wiekach XIX i XX, cerkiew aktualnie le\xc5\xbcy w centrum miasta na terenie parku Centralnego, u zbiegu ulic Krakowskiej, Grunwaldzkiej i Konstantego Kalinowskiego, w obr\xc4\x99bie osiedla Centrum. Otaczaj\xc4\x85cy j\xc4\x85 cmentarz ju\xc5\xbc nie istnieje, a pami\xc4\x85tkami po nim jest kilka kamieni nagrobnych ustawionych po wewn\xc4\x99trznej stronie ogrodzenia okalaj\xc4\x85cego budowl\xc4\x99. W jej pobli\xc5\xbcu powsta\xc5\x82 budynek Opery i Filharmonii Podlaskiej.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\n\xc5\x9awi\xc4\x85tynia ufundowana zosta\xc5\x82a przez Jana Klemensa Branickiego w 1758 jako katolicka kaplica przydro\xc5\xbcna pod wezwaniem \xc5\x9bw. Marii Magdaleny. Wy\xc5\x9bwi\xc4\x99cona zosta\xc5\x82a przez ksi\xc4\x99dza Ignacego Massalskiego, p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszego biskupa wile\xc5\x84skiego. Kaplica nale\xc5\xbca\xc5\x82a do altarii \xc5\x9bw. Rocha, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 hetman Branicki ufundowa\xc5\x82 w 1750. \xc5\x9awi\xc4\x85tynia zosta\xc5\x82a wzniesiona w stylu barokowym w formie rotundy na wysokim wzg\xc3\xb3rzu, kt\xc3\xb3re w XVIII w. po\xc5\x82o\xc5\xbcone by\xc5\x82o poza obr\xc4\x99bem miasta._NEWLINE_W zwi\xc4\x85zku z przepe\xc5\x82nieniem istniej\xc4\x85cych cmentarzy, prawdopodobnie w 1807 przy kaplicy powsta\xc5\x82 nowy cmentarz katolicki, w\xc3\xb3wczas nazywany parafialnym. Wed\xc5\x82ug przypuszcze\xc5\x84 ksi\xc4\x99dza Tadeusza Krahela w 1814 wydzielono na cmentarzu cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 unick\xc4\x85 i prawos\xc5\x82awn\xc4\x85._NEWLINE_Trudna do ustalenia jest data przej\xc4\x99cia kaplicy przez Cerkiew prawos\xc5\x82awn\xc4\x85. Bia\xc5\x82ostocki historyk Piotr Chomik uwa\xc5\xbca, \xc5\xbce z pewno\xc5\x9bci\xc4\x85 nie by\xc5\x82 to rok 1865 jak pisa\xc5\x82 ksi\xc4\x85dz Jan Kurczewski. Ju\xc5\xbc w 1860 bowiem z inicjatywy prawos\xc5\x82awnej (pierwotnie greckokatolickiej a\xc5\xbc do skasowania unii brzeskiej przez w\xc5\x82adze rosyjskie w 1839) parafii \xc5\x9bw. Miko\xc5\x82aja przeprowadzany by\xc5\x82 remont i rozbudowa kaplicy. Kaplica wy\xc5\x9bwi\xc4\x99cona zosta\xc5\x82a w obrz\xc4\x85dku prawos\xc5\x82awnym 25 lipca 1861 przez \xc3\xb3wczesnego proboszcza cerkwi \xc5\x9bw. Miko\xc5\x82aja Jana Sitkiewicza. Do nast\xc4\x99pnej przebudowy dosz\xc5\x82o w 1865, a w 1891 \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni\xc4\x99 ogrodzono._NEWLINE_W latach 1970\xe2\x80\x931973 w pobli\xc5\xbcu kaplicy w\xc5\x82adze miejskie realizowa\xc5\x82y szeroko zakrojony projekt rewitalizacyjny, wpisuj\xc4\x85cy si\xc4\x99 w program przygotowa\xc5\x84 do Do\xc5\xbcynek Centralnych (1973 r.). Polega\xc5\x82 on na wkopaniu we wschodnie zbocze wzg\xc3\xb3rza amfiteatru o poka\xc5\xbanych rozmiarach. Budowa obiektu i towarzysz\xc4\x85cej mu infrastruktury doprowadzi\xc5\x82a do zniszczenia wielu grob\xc3\xb3w. Argumentem przemawiaj\xc4\x85cym, zdaniem w\xc5\x82adz, za takim rozwi\xc4\x85zaniem, by\xc5\x82a skrajna dewastacja i zapomnienie nekropolii. W 1970 r. ze zrujnowanego grobowca anonimowego rosyjskiego oficera artylerii wydobyto lufy czterech armat, kt\xc3\xb3re zosta\xc5\x82y przekazane Muzeum Wojska w Bia\xc5\x82ymstoku. Eksponowane s\xc4\x85 one obecnie w jednostce Podlaskiego Oddzia\xc5\x82u Stra\xc5\xbcy Granicznej przy ul. gen. J\xc3\xb3zefa Bema 100._NEWLINE_W latach 1957\xe2\x80\x931958 toczy\xc5\x82 si\xc4\x99 proces przed S\xc4\x85dem Powiatowym w Bia\xc5\x82ymstoku pomi\xc4\x99dzy Cerkwi\xc4\x85 prawos\xc5\x82awn\xc4\x85 a Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82em rzymskokatolickim o prawo w\xc5\x82asno\xc5\x9bci do cmentarza i kaplicy. Wyrok przyznawa\xc5\x82 2/3 cmentarza oraz \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni\xc4\x99 katolikom. Obie strony z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82y odwo\xc5\x82anie, jednak do sprawy nie dosz\xc5\x82o ze wzgl\xc4\x99du na przej\xc4\x99cie przez miasto spornej nieruchomo\xc5\x9bci z zamiarem urz\xc4\x85dzenia na niej parku miejskiego. W 1964 Prezydium Wojew\xc3\xb3dzkiej Rady Narodowej wyda\xc5\x82o ostateczn\xc4\x85 decyzj\xc4\x99, w kt\xc3\xb3rej poinformowano Cerkiew, \xc5\xbce mo\xc5\xbce ona wydzier\xc5\xbcawi\xc4\x87 od miasta kaplic\xc4\x99 i teren wok\xc3\xb3\xc5\x82 niej. Spraw\xc4\x99 uregulowano prawnie dopiero w 1991, przekazuj\xc4\x85c cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 wzg\xc3\xb3rza (409 m\xc2\xb2) Polskiemu Autokefalicznemu Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82owi Prawos\xc5\x82awnemu (decyzj\xc4\x99 zatwierdzono w 2006)._NEWLINE_Teren cmentarza na wzg\xc3\xb3rzu \xc5\x9bw. Marii Magdaleny by\xc5\x82 od 2002 r. obiektem bada\xc5\x84 archeologicznych, kt\xc3\xb3re szczeg\xc3\xb3lnie nabra\xc5\x82y na intensywno\xc5\x9bci w 2006 r. w zwi\xc4\x85zku z likwidacj\xc4\x85 starego amfiteatru i budow\xc4\x85 gmachu Opery i Filharmonii Podlaskiej._NEWLINE_W 1995 powsta\xc5\x82a wojskowa parafia \xc5\x9awi\xc4\x99tych Piotra i Paw\xc5\x82a, dla kt\xc3\xb3rej cerkiew \xc5\x9bw. Marii Magdaleny sta\xc5\x82a si\xc4\x99 \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni\xc4\x85 parafialn\xc4\x85._NEWLINE_Cerkiew wpisano do rejestru zabytk\xc3\xb3w 20 pa\xc5\xbadziernika 1966 pod nr A-199.'