b'\n_START_ARTICLE_\nInuici\n_START_SECTION_\nPrzybycie do Ameryki P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej\n_START_PARAGRAPH_\nLudzie pojawili si\xc4\x99 na obszarach arktycznych Ameryki P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej ju\xc5\xbc ok. 4500 lat temu. Pierwsze ludy tamtych obszar\xc3\xb3w okre\xc5\x9bla si\xc4\x99 mianem kultury Dorset i kultury Thule. Lud Thule polowa\xc5\x82 na foki i wieloryby. Kiedy kilkaset lat temu klimat uleg\xc5\x82 och\xc5\x82odzeniu i wolne od lodu by\xc5\x82y tylko wody omywane ciep\xc5\x82ymi pr\xc4\x85dami Oceanu Arktycznego ludy zamieszkuj\xc4\x85ce centralne i wschodnie obszary Arktyki przekwalifikowa\xc5\x82y si\xc4\x99 na \xc5\x82owc\xc3\xb3w fok._NEWLINE_Protoplastami Inuit\xc3\xb3w by\xc5\x82y ludy Thule, kt\xc3\xb3re oko\xc5\x82o X wieku n.e. wypar\xc5\x82y z Ameryki P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci lud\xc3\xb3w Dorset. Ekspansja ta by\xc5\x82a ostatnim epizodem rozprzestrzeniania si\xc4\x99 lud\xc3\xb3w azjatyckich na obszary Ameryki P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej. Thule zajmowali si\xc4\x99 wielorybnictwem. Operuj\xc4\x85c na tych samych akwenach co Normanowie, weszli z nimi w kontakty handlowe. Od nich te\xc5\xbc nabywali metalowe narz\xc4\x99dzia. W ko\xc5\x84cu XIV wieku Inuici, z niewiadomych powod\xc3\xb3w, porzucili sw\xc3\xb3j dotychczasowy tryb \xc5\xbcycia i zacz\xc4\x99li rozprzestrzenia\xc4\x87 si\xc4\x99 na tereny kontynentalne, wok\xc3\xb3\xc5\x82 Zatoki Hudsona. Wielorybnictwo zesz\xc5\x82o wtedy na dalszy plan, a g\xc5\x82\xc3\xb3wnym \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em po\xc5\xbcywienia sta\xc5\x82o si\xc4\x99 polowanie na karibu i foki.\n_START_SECTION_\nPrzybycie na Grenlandi\xc4\x99\n_START_PARAGRAPH_\nJedne z najstarszych \xc5\x9blad\xc3\xb3w osadnictwa na Grenlandii znaleziono w okolicy miejscowo\xc5\x9bci Saqqaq na p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-zachodnim wybrze\xc5\xbcu. Dlatego nazwano t\xc4\x99 staro\xc5\xbcytn\xc4\x85 spo\xc5\x82eczno\xc5\x9b\xc4\x87 kultur\xc4\x85 Saqqaq. Szacuje si\xc4\x99, \xc5\xbce mogli si\xc4\x99 tam pojawi\xc4\x87 ju\xc5\xbc ok. 4500 lat temu, czyli kr\xc3\xb3tko po przekroczeniu przez pierwszych ludzi Cie\xc5\x9bniny Beringa i zasiedleniu Ameryki P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 tu tak\xc5\xbce ludy z kultur Dorset i Thule i wkr\xc3\xb3tce te trzy kultury dotar\xc5\x82y te\xc5\xbc na po\xc5\x82udniowe obszary Grenlandii.\n_START_SECTION_\nOdrodzenie: Terytorium Nunavut\n_START_PARAGRAPH_\n1 kwietnia 1999 roku zosta\xc5\x82 powo\xc5\x82any nowy, autonomiczny region, Nunavut (w j\xc4\x99zyku inuktitut \xe2\x80\x9eNasz kraj\xe2\x80\x9d). Inuici otrzymali ok. 1,9 mln km\xc2\xb2 i rezerw\xc4\x99 federaln\xc4\x85 w wysoko\xc5\x9bci ponad miliarda dolar\xc3\xb3w kanadyjskich na okres 14 lat. Maj\xc4\x85 te\xc5\xbc prawo do polowa\xc5\x84 i r\xc3\xb3wnorz\xc4\x99dnego przedstawicielstwa w nowo powstaj\xc4\x85cych instytucjach zarz\xc4\x85dzaj\xc4\x85cych zasobami naturalnymi \xc5\x9brodowiska, a tak\xc5\xbce prawo do wp\xc5\x82yw\xc3\xb3w za gaz, rop\xc4\x99 i surowce mineralne.\n_START_SECTION_\nMitologia\n_START_PARAGRAPH_\nMitologia Inuit\xc3\xb3w posiada\xc5\x82a wiele wsp\xc3\xb3lnych cech z innymi religiami lud\xc3\xb3w mieszkaj\xc4\x85cych w rejonach polarnych. Tradycyjne wierzenia Inuit\xc3\xb3w mog\xc4\x85 by\xc4\x87 okre\xc5\x9blone jako forma szamanizmu oparta na animizmie._NEWLINE_Mimo i\xc5\xbc dominuj\xc4\x85c\xc4\x85 religi\xc4\x85 jest obecnie chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84stwo, wielu Inuit\xc3\xb3w kontynuuje r\xc3\xb3\xc5\xbcne elementy tradycyjnych wierze\xc5\x84 przedchrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skich, a niekt\xc3\xb3rzy zaadaptowali te wierzenia w ramach chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84stwa.\n_START_SECTION_\nWsp\xc3\xb3\xc5\x82czesne zagro\xc5\xbcenia Inuit\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nNajwi\xc4\x99kszym zagro\xc5\xbceniem dla Innuit\xc3\xb3w zamieszkuj\xc4\x85cych tereny arktyczne jest coraz wi\xc4\x99ksza emisja zanieczyszcze\xc5\x84, kt\xc3\xb3re do teren\xc3\xb3w subpolarnych docieraj\xc4\x85 wraz z wiatrem i pr\xc4\x85dami morskimi. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Inuit\xc3\xb3w nadal spo\xc5\xbcywa mi\xc4\x99so \xc5\x82owionych fok i wieloryb\xc3\xb3w. W tych warunkach jest ono potencjalnym zagro\xc5\xbceniem dla \xc5\xbcycia i zdrowia, gdy\xc5\xbc zwierz\xc4\x99ta te \xc5\xbcyj\xc4\x85 w coraz bardziej ska\xc5\xbconych akwenach, a mi\xc4\x99so z nich staje si\xc4\x99 trucizn\xc4\x85.'