b"\n_START_ARTICLE_\nThe Proms\n_START_PARAGRAPH_\nThe Proms \xe2\x80\x93 koncerty promenadowe muzyki klasycznej, zorganizowane po raz pierwszy w 1895 roku. Od 1927 z kr\xc3\xb3tk\xc4\x85 przerw\xc4\x85 organizowane przez BBC, obecnie w Royal Albert Hall w Londynie_NEWLINE_Proms jest nie tylko festiwalem muzyki powa\xc5\xbcnej, ale te\xc5\xbc \xc5\x9bwi\xc4\x99tem sztuki i dobrem narodowym Anglik\xc3\xb3w stanowi\xc4\x85c przejaw wyspiarskiego stylu \xc5\xbcycia. Koncert\xc3\xb3w Proms s\xc5\x82uchaj\xc4\x85 dziesi\xc4\x85tki tysi\xc4\x99cy ludzi, nie tylko mi\xc5\x82o\xc5\x9bnicy muzyki klasycznej. Dotyczy to szczeg\xc3\xb3lnie fina\xc5\x82u, znanego jako The Last Night of the Proms, b\xc4\x99d\xc4\x85cego okazj\xc4\x85 do manifestowania uczu\xc4\x87 patriotycznych i przywi\xc4\x85zania do wsp\xc3\xb3lnoty. Proms wywar\xc5\x82 znacz\xc4\x85cy wp\xc5\x82yw na kultur\xc4\x99 muzyczn\xc4\x85 \xc5\x9bwiata, poniewa\xc5\xbc by\xc5\x82 pierwszym demokratycznym festiwalem w historii, przeznaczonym od pocz\xc4\x85tku dla wszystkich chc\xc4\x85cych w nim uczestniczy\xc4\x87, bez wzgl\xc4\x99du na status spo\xc5\x82eczny czy materialny. Stanowi po\xc5\x82\xc4\x85czenie masowo\xc5\x9bci (du\xc5\xbca ilo\xc5\x9b\xc4\x87 uczestnik\xc3\xb3w, transmisje radiowe i telewizyjne BBC) z dba\xc5\x82o\xc5\x9bci\xc4\x85 o najwy\xc5\xbcszy poziom artystyczny. Jego replika jest organizowana r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w Polsce._NEWLINE_Czeski dyrygent Ji\xc5\x99\xc3\xad B\xc4\x9blohl\xc3\xa1vek w mowie po\xc5\xbcegnalnej na zako\xc5\x84czenie Last Night of the Proms 2007 okre\xc5\x9bli\xc5\x82 Proms jako \xe2\x80\x9enajwi\xc4\x99kszy i najbardziej demokratyczny festiwal muzyki klasycznej na \xc5\x9bwiecie\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\n1894\xe2\x80\x931927\n_START_PARAGRAPH_\nW 1894 roku Robert Newman, dyrektor Queen's Hall w Londynie, spotka\xc5\x82 m\xc5\x82odego muzyka i dyrygenta Henry\xe2\x80\x99ego Wooda i poinformowa\xc5\x82 go o swoich planach, dotycz\xc4\x85cych nowego cyklu koncert\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re mia\xc5\x82yby si\xc4\x99 odbywa\xc4\x87 w okresie letnim. Koncerty te w za\xc5\x82o\xc5\xbceniu mia\xc5\x82y da\xc4\x87 ludziom wiedz\xc4\x99 na temat muzyki klasycznej i uczyni\xc4\x87 j\xc4\x85 bardziej popularn\xc4\x85. Koncerty mia\xc5\x82y rozpoczyna\xc4\x87 si\xc4\x99 od utwor\xc3\xb3w \xc5\x82atwiejszych i stopniowo przechodzi\xc4\x87 do coraz ambitniejszych. Wood zgodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 zosta\xc4\x87 dyrygentem sta\xc5\x82ej orkiestry i pom\xc3\xb3c Newmanowi w rozwijaniu idei tych koncert\xc3\xb3w. Pierwszy z koncert\xc3\xb3w Proms, nosz\xc4\x85cych w\xc3\xb3wczas nazw\xc4\x99 Mr. Robert Newman\xe2\x80\x99s Promenade Concerts, odby\xc5\x82 si\xc4\x99 10 sierpnia 1895 roku._NEWLINE_Program koncertu fina\xc5\x82owego pierwszego Promenade Concerts z 5 pa\xc5\xbadziernika 1895 roku, opublikowany przez The Times, zawiera\xc5\x82 9 pozycji, w tym dzie\xc5\x82a Charles\xe2\x80\x99a Gounoda (muzyka baletowa z opery Polyeucte), Giuseppe Verdiego (fragmenty z opery Aida), Charlesa Huberta Hastingsa Parry\xe2\x80\x99ego (fragment Idylla z jego Suite Moderne) i na zako\xc5\x84czenie Grande Marche z Les Enfants de la Garde Adolpha Schloessera._NEWLINE_Pierwotne koncerty trwa\xc5\x82y trzy godziny i stanowi\xc5\x82y mieszank\xc4\x99 utwor\xc3\xb3w klasycznych w pierwszej po\xc5\x82owie i fragment\xc3\xb3w z popularnych oper w drugiej. Cena biletu na pojedynczy koncert wynosi\xc5\x82a 1 szylinga (pi\xc4\x99\xc4\x87 pens\xc3\xb3w), natomiast bilet sezonowy kosztowa\xc5\x82 1 gwine\xc4\x99 (1,05 funta)._NEWLINE_W pierwszych sezonach Proms powsta\xc5\x82a tradycja Nocy Wagnerowskich (w poniedzia\xc5\x82ki) i Nocy Beethovenowskich (w pi\xc4\x85tki). Wood kontynuowa\xc5\x82 zestawianie utwor\xc3\xb3w kompozytor\xc3\xb3w znanych (jak Ludwig van Beethoven i Johannes Brahms), jak i wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych (Igor Stravinsky, Arnold Schoenberg i Richard Strauss), ustalaj\xc4\x85c na ka\xc5\xbcdy sezon nowy program. Promowa\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc m\xc5\x82odych, zdolnych artyst\xc3\xb3w i zabiega\xc5\x82 o podniesienie standard\xc3\xb3w orkiestrowych, przez co w 1904 roku sta\xc5\x82 si\xc4\x99 niepopularny; uda\xc5\x82o mu si\xc4\x99 jednak zlikwidowa\xc4\x87 system, w kt\xc3\xb3rym muzycy wys\xc5\x82ali na pr\xc3\xb3by orkiestrowe swoich zast\xc4\x99pc\xc3\xb3w, a sami zjawiali si\xc4\x99 osobi\xc5\x9bcie dopiero na koncercie. Do 1920 roku Wood wprowadzi\xc5\x82 do programu Proms wielu z czo\xc5\x82owych kompozytor\xc3\xb3w tamtych lat, w tym Debussy\xe2\x80\x99ego, Rachmaninowa, Ravela i Vaughan Williamsa. Cho\xc4\x87 pocz\xc4\x85tek I wojny \xc5\x9bwiatowej wywo\xc5\x82a\xc5\x82 niech\xc4\x99\xc4\x87 spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa do wszystkiego, co niemieckie, to Wood i Newman podkre\xc5\x9blali, \xc5\xbce wielkie dokonania muzyczne i artystyczne nale\xc5\xbc\xc4\x85 do ca\xc5\x82ego \xc5\x9bwiata i nie powinny podlega\xc4\x87 chwilowym uprzedzeniom. Newman wkr\xc3\xb3tce popad\xc5\x82 w k\xc5\x82opoty finansowe, a dzier\xc5\xbcaw\xc4\x99 hali koncertowej przej\xc4\x99li wydawcy Chappell and Co. W 1915 roku przej\xc4\x99li oni tak\xc5\xbce orkiestr\xc4\x99, kt\xc3\xb3ra zosta\xc5\x82a przemianowana na New Queen\xe2\x80\x99s Hall Orchestra.\n_START_SECTION_\n1927\xe2\x80\x931945\n_START_PARAGRAPH_\nPoniewa\xc5\xbc koncerty Proms przynosi\xc5\x82y straty, w 1927 wydawnictwo Chappell\xe2\x80\x99s wycofa\xc5\x82o si\xc4\x99 ze wsparcia finansowego. W tym samym roku BBC uzyska\xc5\x82a status korporacji z zadaniem \xe2\x80\x9einformowania, edukowania i dostarczania rozrywki\xe2\x80\x9d, podobnym do tego, jaki postawi\xc5\x82 sobie Wood odno\xc5\x9bnie Proms. BBC przej\xc4\x99\xc5\x82a organizacj\xc4\x99 Proms, kt\xc3\xb3re przez trzy lata by\xc5\x82y wykonywane przez Sir Henry Wood and his Symphony Orchestra, a\xc5\xbc do momentu, gdy w 1930 roku za\xc5\x82o\xc5\xbcono BBC Symphony Orchestra. Proms zyska\xc5\x82y teraz szersz\xc4\x85 publiczno\xc5\x9b\xc4\x87, cho\xc4\x87 pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 obawy, \xc5\xbce transmisja mo\xc5\xbce przyczyni\xc4\x87 si\xc4\x99 do spadku ich ogl\xc4\x85dalno\xc5\x9bci. W 1939 roku, w trzy dni po wypowiedzeniu przez Wielk\xc4\x85 Brytani\xc4\x99 wojny Niemcom, BBC zdecentralizowa\xc5\x82a sw\xc3\xb3j dzia\xc5\x82 muzyczny i og\xc5\x82osi\xc5\x82a, \xc5\xbce nie b\xc4\x99dzie w stanie dalej wspiera\xc4\x87 Proms. Woodowi uda\xc5\x82o si\xc4\x99 w sezonach 1940 i 1941 znale\xc5\xba\xc4\x87 prywatnych sponsor\xc3\xb3w i zast\xc4\x85pi\xc4\x87 orkiestr\xc4\x99 BBC przez London Symphony Orchestra. Wskutek nasilaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 nalot\xc3\xb3w sezon 1940 trwa\xc5\x82 tylko cztery tygodnie. 10 maja 1941 roku na skutek bombardowa\xc5\x84 Luftwaffe zniszczeniu uleg\xc5\x82a Queen\xe2\x80\x99s Hall. Poniewa\xc5\xbc jedyn\xc4\x85 dost\xc4\x99pn\xc4\x85 sal\xc4\x85 koncertow\xc4\x85 w Londynie by\xc5\x82a wtedy Royal Albert Hall, wi\xc4\x99c koncerty Proms sezonu 1941 zorganizowano w\xc5\x82a\xc5\x9bnie w niej. Od 1942 roku BBC powr\xc3\xb3ci\xc5\x82a do sponsorowania Proms. 19 sierpnia 1944 roku, dziewi\xc4\x99\xc4\x87 dni po pi\xc4\x99\xc4\x87dziesi\xc4\x85tej rocznicy inauguracji Proms, zmar\xc5\x82 Henry Wood. W ci\xc4\x85gu ostatnich lat jego \xc5\xbcycia nast\xc4\x85pi\xc5\x82o kilka znacz\xc4\x85cych zmian: BBC Symphony Orchestra zosta\xc5\x82a po\xc5\x82\xc4\x85czona z London Philharmonic Orchestra i London Symphony Orchestra, a Wood zacz\xc4\x85\xc5\x82 dzieli\xc4\x87 obowi\xc4\x85zki dyrygenta wsp\xc3\xb3lnie z Adrianem Boultem i Basilem Cameronem. Po \xc5\x9bmierci Wooda koncerty Proms w sezonie 1945 (w tym w koncert fina\xc5\x82owy) poprowadzili Boult i Cameron (wraz z Constantem Lambertem).\n_START_SECTION_\nPo 1945\n_START_PARAGRAPH_\nOd 1950 roku g\xc5\x82\xc3\xb3wnym dyrygentem BBC Symphony Orchestra, prowadz\xc4\x85cym wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 spektakli, zosta\xc5\x82 Malcolm Sargent. Sta\xc5\x82 on si\xc4\x99 wiod\xc4\x85c\xc4\x85 postaci\xc4\x85 Proms po \xc5\x9bmierci Henry\xe2\x80\x99ego Wooda. Po wojnie tradycyjne Noce Wagnerowskie wysz\xc5\x82y z mody. Po 1953 roku popularne sta\xc5\x82y si\xc4\x99 Wieczory Wiede\xc5\x84skie i rocznice kompozytorskie. W latach 1957 i 1958 uczczono zgony Sibeliusa i Vaughana Williamsa, po\xc5\x9bwi\xc4\x99caj\xc4\x85c im pe\xc5\x82ne cykle symfoniczne. W latach 50. do udzia\xc5\x82u w Proms dopuszczono r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc orkiestry spoza Londynu; pierwsz\xc4\x85 z nich by\xc5\x82a Manchester\xe2\x80\x99s Hall\xc3\xa9 Orchestra pod batut\xc4\x85 Johna Barbirollego. W kolejnych latach udzia\xc5\x82 wzi\xc4\x99\xc5\x82y te\xc5\xbc Bournemouth Symphony Orchestra i Royal Liverpool Philharmonic, a w\xc5\x9br\xc3\xb3d dyrygent\xc3\xb3w pojawili si\xc4\x99: Charles Groves, Colin Davis, Norman Del Mar i Charles Mackerras. W 1959 roku, wraz z pojawieniem si\xc4\x99 Williama Glocka na stanowisku szefa dzia\xc5\x82u muzycznego BBC, to\xc5\xbcsamo\xc5\x9b\xc4\x87 Proms zacz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 zmienia\xc4\x87. Do podstawowego repertuaru zacz\xc4\x99to wprowadza\xc4\x87 szerzej utwory odzwierciedlaj\xc4\x85ce aktualne trendy muzyczne z ca\xc5\x82ego \xc5\x9bwiata; w latach 1959 i 1964 liczba nowych dzie\xc5\x82 w ramach Proms wzros\xc5\x82a ponad dwukrotnie. W sezonie 1963 pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 w\xc5\x9br\xc3\xb3d dyrygent\xc3\xb3w takie nazwiska, jak Georg Solti, Leopold Stokowski i Carlo Maria Giulini, a w 1966 roku w charakterze wykonawcy zaprezentowa\xc5\x82a si\xc4\x99 pierwsza orkiestra zagraniczna: Wielka Orkiestra Symfoniczna Wszechzwi\xc4\x85zkowego Radia i Centralnej Telewizji z Moskwy (obecnie Wielka Orkiestra Symfoniczna im. Piotra Czajkowskiego). Po niej pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 Royal Concertgebouw Orchestra, Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia i Filharmonia Czeska. Proms nabra\xc5\x82 w\xc3\xb3wczas cech du\xc5\xbcego festiwalu mi\xc4\x99dzynarodowego. Inne znacz\xc4\x85c\xc4\x85 innowacj\xc4\x85 lat 60. by\xc5\x82o wprowadzenie pe\xc5\x82nych spektakli operowych (zapocz\xc4\x85tkowane wystawieniem w 1961 roku opery Don Giovanni Mozarta w wykonaniu Glyndebourne Opera) oraz koncert\xc3\xb3w zespo\xc5\x82\xc3\xb3w reprezentuj\xc4\x85cych kultury pozaeuropejskie (w tym kultury Indii, Tajlandii, Indonezji i Japonii). Jako nowe gatunki pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99: muzyka na perkusj\xc4\x99, jazz, gospel, muzyka elektroakustyczna oraz koncerty przeznaczone specjalnie dla dzieci. BBC stara\xc5\x82a si\xc4\x99 w ka\xc5\xbcdym sezonie przekazywa\xc4\x87 najnowsze trendy muzyczne. W latach 70. wprowadzono koncerty nocne Late Night concerts i Pre-Prom Talks._NEWLINE_Rok 1973 by\xc5\x82 ostatnim sezonem Williama Glocka na stanowisku szefa dzia\xc5\x82u muzycznego BBC. Podium dyrygenckie zaj\xc4\x85\xc5\x82 Norman Del Mar, zwolennik bardziej \xe2\x80\x9etradycyjnego\xe2\x80\x9d programu. Po nim do roku 1990 koncertami Last Night of the Proms kierowali dyrygenci zapraszani co roku; w\xc5\x9br\xc3\xb3d nich byli Charles Groves, James Loughran, Vernon Handley, Raymond Leppard, Mark Elder i John Pritchard._NEWLINE_W 1994 roku odby\xc5\x82 si\xc4\x99 jubileuszowy, 100. koncert Proms. Od tego momentu w ramach festiwalu zacz\xc4\x99to prezentowa\xc4\x87 corocznie 70 koncert\xc3\xb3w, poszerzaj\xc4\x85c sukcesywnie repertuar symfoniczny i orkiestrowy, kontynuuj\xc4\x85c zapraszanie do udzia\xc5\x82u w Proms czo\xc5\x82owych wykonawc\xc3\xb3w mi\xc4\x99dzynarodowych oraz prezentuj\xc4\x85c najlepsze dokonania brytyjskiej sceny muzycznej, zgodnie z pierwotn\xc4\x85 koncepcj\xc4\x85 Henry Wooda._NEWLINE_W 1996 roku zosta\xc5\x82y wprowadzono Proms Chamber Music, Proms Lectures i Proms in the Park. Ten ostatni umo\xc5\xbcliwia widzom zgromadzonym w parkach w Belfa\xc5\x9bcie, Glasgow, Manchesterze, Swansea oraz w londy\xc5\x84skim Hyde Parku ogl\xc4\x85danie na du\xc5\xbcym ekranie fina\xc5\x82u \xe2\x80\x93 Last Night of the Proms \xe2\x80\x93 i tym samym uczestnictwo w tym programie._NEWLINE_W 2013 roku, po raz pierwszy w historii Last Night of the Proms, za pulpitem dyrygenckim stan\xc4\x99\xc5\x82a kobieta, ameryka\xc5\x84ska dyrygentka Marin Alsop. W tym samym roku, 23 sierpnia, po raz pierwszy na Proms wyst\xc4\x85pi\xc5\x82a Orkiestra Symfoniczna Filharmonii Narodowej pod batut\xc4\x85 Antoniego Wita.\n_START_SECTION_\nLast Night of the Proms\n_START_PARAGRAPH_\nNa zako\xc5\x84czenie koncert\xc3\xb3w fina\xc5\x82owych, znanych jako Last Night of the Proms, przyj\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 tradycja wykonywania utwor\xc3\xb3w okre\xc5\x9blanych jako tradycyjne i patriotyczne, takich jak: Marsz nr 1 D-dur z cyklu Pomp and Circumstance Marches Elgara, znany bardziej jako Land of Hope and Glory (Kraj nadziei i chwa\xc5\x82y), Fantasia on British Sea Songs Henry\xe2\x80\x99ego Wooda i Rule, Britannia! (kompozycja Thomasa Augustine\xe2\x80\x99a Arne\xe2\x80\x99a) oraz, jako fina\xc5\x82, pie\xc5\x9b\xc5\x84 Jerusalem z muzyk\xc4\x85 Charlesa Huberta Hastingsa Parry\xe2\x80\x99ego, z now\xc4\x85 orkiestracj\xc4\x85 Elgara. Przed od\xc5\x9bpiewaniem Jerusalem dyrygent Orkiestry Symfonicznej BBC wyg\xc5\x82asza tradycyjnie mow\xc4\x99 po\xc5\xbcegnaln\xc4\x85 z podzi\xc4\x99kowaniami i \xc5\xbcyczeniami, po\xc5\x9br\xc3\xb3d zgie\xc5\x82ku okrzyk\xc3\xb3w, d\xc5\xbawi\xc4\x99k\xc3\xb3w gwizdk\xc3\xb3w i tr\xc4\x85bek, grzechotek pi\xc5\x82karskich i p\xc4\x99kaj\xc4\x85cych balon\xc3\xb3w. W latach 1979\xe2\x80\x931984 w repertuarze Last Night of the Proms pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99 popularna pie\xc5\x9b\xc5\x84 Auld Lang Syne (w aran\xc5\xbcacji Cedrica Thorpe\xe2\x80\x99a Daviego).\n_START_SECTION_\nProms w Polsce\n_START_PARAGRAPH_\nW roku 1996 Krakowskie Towarzystwo Przemys\xc5\x82owe postanowi\xc5\x82o zorganizowa\xc4\x87 w Krakowie replik\xc4\x99 Last Night of the Proms, dedykuj\xc4\x85c j\xc4\x85 Brytyjczykom prowadz\xc4\x85cym interesy i pracuj\xc4\x85cym w Polsce. Koncert odby\xc5\x82 si\xc4\x99 28 wrze\xc5\x9bnia pod nazw\xc4\x85 Last Night Of The Proms In Cracow. W sali Teatru S\xc5\x82owackiego wyst\xc4\x85pili w\xc3\xb3wczas: Agnieszka Kurowska \xe2\x80\x93 sopran, Bo\xc5\xbcena Zawi\xc5\x9blak Dolny \xe2\x80\x93 mezzosopran, El\xc5\xbcbieta Kara\xc5\x9b \xe2\x80\x93 fortepian, Radiowa Orkiestra Symfoniczna, Ch\xc3\xb3r Polskiego Radia w Krakowie i madrygali\xc5\x9bci Capella Cracoviensis pod batut\xc4\x85 Jerzego Maksymiuka. Sukces koncertu sprawi\xc5\x82, \xc5\xbce Krakowskie Towarzystwo Przemys\xc5\x82owe postanowi\xc5\x82o przekszta\xc5\x82ci\xc4\x87 go w imprez\xc4\x99 cykliczn\xc4\x85. Pierwszymi koncertami dyrygowa\xc5\x82 Jerzy Maksymiuk, najpierw Orkiestr\xc4\x85 Polskiego Radia w Krakowie, a od 1999 roku Narodow\xc4\x85 Orkiestr\xc4\x85 Symfoniczn\xc4\x85 Polskiego Radia (NOSPR) w Katowicach. Po nim NOSPR prowadzili: Robin Page (2001), Jonathan Del Mar (2002), Mark Fitz-Gerald (w latach 2003-2008 orkiestr\xc4\x99 NOSPR i ch\xc3\xb3ry i w latach 2009\xe2\x80\x932011 Orkiestr\xc4\x99 Akademii Beethovenowskiej), Gabriel Chmura (2012) i Daniel Smith (2013, Orkiestra Akademii Beethovenowskiej)._NEWLINE_W dotychczasowych koncertach wyst\xc4\x85pi\xc5\x82o wielu znanych solist\xc3\xb3w, zar\xc3\xb3wno polskich (Arkadiusz Bialic, Kaja Danczowska, Julian Gembalski, Maciej Grzybowski, Iwona Hossa, Kuba Jakowicz, Tomasz Kuk, \xc5\x81ukasz Kuropaczewski, Waldemar Malicki, Mariusz Patyra, Edyta Piasecka, Karol Radziwonowicz, Iwona Sobotka, Monika Swarowska-Walawska, El\xc5\xbcbieta Towarnicka), jak i zagranicznych (Ole Edvard Antonsen, \xc3\x98ystein Baadsvik, Martin Fr\xc3\xb6st, Kevin Kenner, Dave Lee, Christian Lindberg, Hanna-Elisabeth M\xc3\xbcller, Alison Pearce, Tatiana Szebanowa)."