b'\n_START_ARTICLE_\nAntares\n_START_SECTION_\nNazwa\n_START_PARAGRAPH_\nTradycyjna nazwa tej gwiazdy, Antares, pochodzi z j\xc4\x99zyka greckiego, od okre\xc5\x9blenia \xe1\xbc\x88\xce\xbd\xcf\x84\xce\xac\xcf\x81\xce\xb7\xcf\x82 u\xc5\xbcywanego przez Ptolemeusza. Prawdopodobnie wywodzi si\xc4\x99 ono od wyra\xc5\xbcenia \xe1\xbc\x80\xce\xbd\xcf\x84\xce\xaf \xe1\xbc\x8c\xcf\x81\xce\xb7\xcf\x82 anti Ares, znacz\xc4\x85cego \xe2\x80\x9bprzeciwnik\xe2\x80\x99 lub \xe2\x80\x9bpodobny do\xe2\x80\x99 Marsa (rzymski b\xc3\xb3g Mars jest odpowiednikiem greckiego Aresa) i nawi\xc4\x85zuje do czerwonego koloru gwiazdy. Mi\xc4\x99dzynarodowa Unia Astronomiczna w 2016 roku formalnie zatwierdzi\xc5\x82a u\xc5\xbcycie nazwy Antares dla okre\xc5\x9blenia gwiazdy Alfa Scorpii A.\n_START_SECTION_\nHistoria obserwacji\n_START_PARAGRAPH_\nAntares i jego czerwony kolor s\xc4\x85 znane od staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci._NEWLINE_Jest gwiazd\xc4\x85 zmienn\xc4\x85, ale jako gwiazda Bayera nie ma indywidualnego oznaczenia. Wed\xc5\x82ug bada\xc5\x84 opublikowanych w 2017\xc2\xa0r. rdzenni mieszka\xc5\x84cy po\xc5\x82udniowej Australii zaobserwowali zmienno\xc5\x9b\xc4\x87 Antaresa i powi\xc4\x85zali gwiazd\xc4\x99 z postaciami z lokalnych tradycji (histori\xc4\x85 Waiyungari u lud\xc3\xb3w Ngarrindjeri i Wurunjerri).\n_START_SECTION_\nCharakterystyka obserwacyjna\n_START_PARAGRAPH_\nAntares znajduje si\xc4\x99 blisko ekliptyki i podlega zakryciom przez Ksi\xc4\x99\xc5\xbcyc. Mo\xc5\xbce by\xc4\x87 tak\xc5\xbce mylony z Marsem, w\xc4\x99druj\xc4\x85cym przez ten obszar nieba._NEWLINE_Antares jest nadolbrzymem o typie widmowym M1,5 Iab. Jest gwiazd\xc4\x85 wolno zmienn\xc4\x85 nieregularn\xc4\x85 typu Lc, na niebie osi\xc4\x85ga wielko\xc5\x9b\xc4\x87 gwiazdow\xc4\x85 od 0,6 do 1,6. Wed\xc5\x82ug pomiar\xc3\xb3w paralaksy, Antares znajduje si\xc4\x99 w odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci oko\xc5\x82o 550 lat \xc5\x9bwietlnych od S\xc5\x82o\xc5\x84ca, chocia\xc5\xbc odleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 jest znana z dok\xc5\x82adno\xc5\x9bci\xc4\x85 do 20%.\n_START_SECTION_\nJasno\xc5\x9b\xc4\x87 i temperatura\n_START_PARAGRAPH_\nJasno\xc5\x9b\xc4\x87 Antaresa w zakresie widzialnym przekracza oko\xc5\x82o 10\xc2\xa0000 razy jasno\xc5\x9b\xc4\x87 S\xc5\x82o\xc5\x84ca. Poniewa\xc5\xbc emituje znaczn\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 energii w podczerwieni, bolometryczna jasno\xc5\x9b\xc4\x87 jest oko\xc5\x82o 57\xc2\xa0000 razy wi\xc4\x99ksza od s\xc5\x82onecznej. Zewn\xc4\x99trzna pow\xc5\x82oka gazowa jest stosunkowo zimna \xe2\x80\x93 3400\xc2\xa0K, przez co Antares jest widoczny jako obiekt o czerwono-pomara\xc5\x84czowej barwie.\n_START_SECTION_\nMasa i wiek\n_START_PARAGRAPH_\nMasa gwiazdy zosta\xc5\x82a oszacowana w 2007 roku przez R. Baade i D. Reimersa na 12,4 masy S\xc5\x82o\xc5\x84ca. W ramach analizy przeprowadzonej w 2012 roku, w kt\xc3\xb3rej por\xc3\xb3wnano efektywn\xc4\x85 temperatur\xc4\x99 i jasno\xc5\x9b\xc4\x87 Antaresa z teoretyczn\xc4\x85 drog\xc4\x85 ewolucji masywnych gwiazd (uwzgl\xc4\x99dniaj\xc4\x85c\xc4\x85 rotacj\xc4\x99 i utrat\xc4\x99 masy) otrzymano wynik oko\xc5\x82o 17 mas S\xc5\x82o\xc5\x84ca, ponadto oszacowano wiek gwiazdy na 12 milion\xc3\xb3w lat. Antares ma wystarczaj\xc4\x85c\xc4\x85 mas\xc4\x99, by m\xc3\xb3c sta\xc4\x87 si\xc4\x99 supernow\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nRozmiar\n_START_PARAGRAPH_\n\xc5\x9arednica tego czerwonego nadolbrzyma jest 883 razy wi\xc4\x99ksza ni\xc5\xbc \xc5\x9brednica S\xc5\x82o\xc5\x84ca, czyli oko\xc5\x82o 1,182 mld km. Gdyby Antares znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 w miejscu S\xc5\x82o\xc5\x84ca, si\xc4\x99ga\xc5\x82by poza orbit\xc4\x99 Marsa. Rozmiar gwiazdy mo\xc5\xbce by\xc4\x87 obliczony na podstawie paralaksy (5,89\xe2\x80\xaf\xc2\xb1\xe2\x80\xaf1,00\xc2\xa0mas) i \xc5\x9brednicy k\xc4\x85towej (znanej z pomiar\xc3\xb3w okultacji ksi\xc4\x99\xc5\xbcycowych, wynosz\xc4\x85cej 41,3\xe2\x80\xaf\xc2\xb1\xe2\x80\xaf0,1\xc2\xa0mas). Obliczony na tej podstawie promie\xc5\x84 gwiazdy jest r\xc3\xb3wny 890\xe2\x80\xaf\xc2\xb1\xe2\x80\xaf150 promieni S\xc5\x82o\xc5\x84ca. Analizuj\xc4\x85c pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 radialn\xc4\x85 gwiazdy na podstawie widma, astronom T. Pugh wraz zespo\xc5\x82em wyznaczy\xc5\x82 okres zmienno\xc5\x9bci r\xc3\xb3wny 5,93\xe2\x80\xaf\xc2\xb1\xe2\x80\xaf0,01 lat; je\xc5\xbceli okres ten odpowiada radialnym pulsacjom gwiazdy, to jej promie\xc5\x84 zmienia si\xc4\x99 o oko\xc5\x82o 143\xe2\x80\x93187 promieni S\xc5\x82o\xc5\x84ca (19%\xe2\x80\xaf\xc2\xb1\xe2\x80\xaf4%). Jednak w tym przypadku jasno\xc5\x9b\xc4\x87 gwiazdy zmienia\xc5\x82aby si\xc4\x99 w wi\xc4\x99kszym zakresie, ni\xc5\xbc jest to obserwowane.\n_START_SECTION_\nTowarzysz\n_START_PARAGRAPH_\nAlfa Scorpii jest gwiazda podw\xc3\xb3jna. Nadolbrzymowi towarzyszy b\xc5\x82\xc4\x99kitna gwiazda ci\xc4\x85gu g\xc5\x82\xc3\xb3wnego Alfa Scorpii B, nale\xc5\xbc\xc4\x85ca do typu widmowego B, o wielko\xc5\x9bci gwiazdowej 5,4. Jej odleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 k\xc4\x85towa od gwiazdy macierzystej ulega zmianie (od warto\xc5\x9bci 3,3 sekundy k\xc4\x85towej w roku 1854 do 2,86\xe2\x80\xb3 w 1990). Ostatnia warto\xc5\x9b\xc4\x87 odpowiada 529\xc2\xa0au, co jest minimalnym dystansem pomi\xc4\x99dzy gwiazdami. Badania spektroskopowe stan\xc3\xb3w energetycznych wyp\xc5\x82yw\xc3\xb3w materii z gwiazdy towarzysz\xc4\x85cej sugeruj\xc4\x85, \xc5\xbce jej odleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 od Uk\xc5\x82adu S\xc5\x82onecznego jest oko\xc5\x82o 224\xc2\xa0au wi\xc4\x99ksza ni\xc5\xbc g\xc5\x82\xc3\xb3wnego sk\xc5\x82adnika, co przek\xc5\x82ada si\xc4\x99 na \xc5\x9bredni\xc4\x85 odleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 mi\xc4\x99dzy obiektami oko\xc5\x82o 574\xc2\xa0au. Linie widmowe sk\xc5\x82adnika B sugeruj\xc4\x85, \xc5\xbce zosta\xc5\x82a ona \xe2\x80\x9ezanieczyszczona\xe2\x80\x9d materi\xc4\x85 emitowan\xc4\x85 przez gwiazd\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85._NEWLINE_Alfa Scorpii B ma jasno\xc5\x9b\xc4\x87 5,4. Z powodu blasku gwiazdy g\xc5\x82\xc3\xb3wnej, trudno j\xc4\x85 dostrzec za pomoc\xc4\x85 ma\xc5\x82ych teleskop\xc3\xb3w; czasem mo\xc5\xbcliwa jest obserwacja z u\xc5\xbcyciem teleskop\xc3\xb3w o \xc5\x9brednicy ponad 150 mm (5,91 cal). Sk\xc5\x82adnik B bywa opisywany jako zielony, prawdopodobnie w rezultacie kontrastu, lub te\xc5\xbc mieszania si\xc4\x99 \xc5\x9bwiat\xc5\x82a obu obiekt\xc3\xb3w, gdy s\xc4\x85 obserwowane jednocze\xc5\x9bnie. Alfa Scorpii B mo\xc5\xbcna czasem dostrzec przez ma\xc5\x82y teleskop przez kilka sekund podczas okultacji ksi\xc4\x99\xc5\xbcycowej (gdy Antares jest ukryty za tarcz\xc4\x85 ksi\xc4\x99\xc5\xbcyca). Jako pierwszy zaobserwowa\xc5\x82 to Johann Tobias B\xc3\xbcrg podczas okultacji 13 kwietnia 1819 roku, lecz zanim potwierdzono istnienie gwiazdy towarzysz\xc4\x85cej w 1846 roku, niekt\xc3\xb3rzy s\xc4\x85dzili, \xc5\xbce by\xc5\x82o to jedynie \xc5\x9bwiat\xc5\x82o Antaresa przenikaj\xc4\x85ce przez domnieman\xc4\x85 atmosfer\xc4\x99 Ksi\xc4\x99\xc5\xbcyca. Obserwowana samodzielnie podczas takiego zjawiska Alfa Scorpii B wygl\xc4\x85da na gwiazd\xc4\x99 o niebieskiej lub niebiesko-zielonej barwie._NEWLINE_Niewiele wiadomo o orbicie sk\xc5\x82adnik\xc3\xb3w wok\xc3\xb3\xc5\x82 \xc5\x9brodka masy, poniewa\xc5\xbc trudno jest oddzieli\xc4\x87 zmiany pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci radialnej Antaresa od jego pulsacji. Okres orbitalny wynosi od 1200 do 2562 lat.\n_START_SECTION_\nZnaczenie kulturowe\n_START_PARAGRAPH_\nW staro\xc5\xbcytnej Mezopotamii, Antares m\xc3\xb3g\xc5\x82 by\xc4\x87 znany pod nast\xc4\x99puj\xc4\x85cymi nazwami: Urbat, Bilu-sha-ziri (\xe2\x80\x9eW\xc5\x82adca plon\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d), Kak-shisa (\xe2\x80\x9eTw\xc3\xb3rca Dobrobytu\xe2\x80\x9d), Dar Lugal (\xe2\x80\x9eKr\xc3\xb3l\xe2\x80\x9d, identyfikowany z bogiem piorun\xc3\xb3w), Masu Sar (\xe2\x80\x9eBohater i Kr\xc3\xb3l\xe2\x80\x9d), a tak\xc5\xbce Kakkab Bir (\xe2\x80\x9ecynobrowa gwiazda\xe2\x80\x9d). W Persji by\xc5\x82 znany jako Satevis, jedna z czterech \xe2\x80\x9ekr\xc3\xb3lewskich gwiazd\xe2\x80\x9d. Maorysi z Nowej Zelandii nazywaj\xc4\x85 Antaresa Rehua, uznaj\xc4\x85c go za w\xc5\x82adc\xc4\x99 wszystkich gwiazd. Rehua jest ojcem Puanga/Puaka (Rigel), kt\xc3\xb3ry jest wa\xc5\xbcn\xc4\x85 gwiazd\xc4\x85 w kalendarzu maoryskim._NEWLINE_Staro\xc5\xbcytni Chi\xc5\x84czycy nazywali Antaresa \xe5\xbf\x83\xe5\xae\xbf\xe4\xba\x8c (X\xc4\xabn S\xc3\xb9\xc3\xa8r), co znaczy \xe2\x80\x9edrugi najja\xc5\x9bniejszy\xe2\x80\x9d, gdy\xc5\xbc by\xc5\x82 drug\xc4\x85 co do jasno\xc5\x9bci gwiazd\xc4\x85 chi\xc5\x84skiego gwiazdozbioru Serca (\xe5\xbf\x83). By\xc5\x82 on narodow\xc4\x85 gwiazd\xc4\x85 dynastii Shang. Ze wzgl\xc4\x99du na sw\xc3\xb3j kolor czasami okre\xc5\x9blano go mianem \xe7\x81\xab\xe6\x98\x9f (Hu\xc7\x92x\xc4\xabng), co oznacza \xe2\x80\x9eognist\xc4\x85 gwiazd\xc4\x99\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Antares znalaz\xc5\x82 miejsce na fladze Brazylii, symbolizuj\xc4\x85c jeden z jej stan\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 Piau\xc3\xad.'