b'\n_START_ARTICLE_\nReligia w Chinach\n_START_SECTION_\nKonfucjanizm\n_START_PARAGRAPH_\nLiczni uczeni twierdz\xc4\x85, \xc5\xbce zar\xc3\xb3wno nauczanie samego Konfucjusza, jak i wiele pokole\xc5\x84 wykszta\xc5\x82conych elit chi\xc5\x84skich uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 za jego duchowych i intelektualnych spadkobierc\xc3\xb3w koncentruje si\xc4\x99 wok\xc3\xb3\xc5\x82 spraw cz\xc5\x82owieka w \xc5\x9bwiecie doczesnym, nie odwo\xc5\x82uje si\xc4\x99 do Boga ani bog\xc3\xb3w, nie interesuje si\xc4\x99 ani stworzeniem \xc5\x9bwiata, ani losami cz\xc5\x82owieka po \xc5\x9bmierci, nie oferuje wizji piek\xc5\x82a ani raju, nie jest zatem religi\xc4\x85. Rzeczywi\xc5\x9bcie, konfucjanizm \xe2\x80\x93 rozumiany jako tradycja uznaj\xc4\x85ca Konfucjusza za swego najwybitniejszego przedstawiciela \xe2\x80\x93 uczy przede wszystkim, jak prawid\xc5\x82owo \xc5\xbcy\xc4\x87. Uczy moralno\xc5\x9bci, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 cz\xc5\x82owiek wyrabia w sobie samodzielnie, bez nadprzyrodzonego wsparcia. Cz\xc5\x82owiek osi\xc4\x85ga doskona\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 przez samodoskonalenie, konsekwentne praktykowanie cn\xc3\xb3t i poddanie si\xc4\x99 zrytualizowanym formom wsp\xc3\xb3\xc5\x82\xc5\xbcycia rodzinnego i spo\xc5\x82ecznego. Rytua\xc5\x82 (li), obejmuj\xc4\x85cy swoim zasi\xc4\x99giem wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 znacz\xc4\x85cych ludzkich sytuacji, oraz doskona\xc5\x82a cnota (ren) to dwie g\xc5\x82\xc3\xb3wne tre\xc5\x9bci konfucja\xc5\x84skiego nauczania, zewn\xc4\x99trzna i wewn\xc4\x99trzna, jednakowo wa\xc5\xbcne i wzajemnie od siebie zale\xc5\xbcne.\n_START_SECTION_\nTaoizm\n_START_PARAGRAPH_\nTermin \xe2\x80\x9etaoizm\xe2\x80\x9d odnosi si\xc4\x99 do spekulacji filozoficznej oraz wierze\xc5\x84 i praktyk, skupionych wok\xc3\xb3\xc5\x82 koncepcji Dao, Boga jako Ostatecznej Rzeczywisto\xc5\x9bci i metafizycznej podstawy wszelkiego bytu. Tekstem \xe2\x80\x9ewyj\xc5\x9bciowym\xe2\x80\x9d dla wszystkich form taoizmu jest Daodejing \xe2\x80\x93 \xe2\x80\x9eKsi\xc4\x99ga Drogi i Cnoty\xe2\x80\x9d, kt\xc3\xb3rej domniemany autor Laozi, czyli Stary Mistrz, jest te\xc5\xbc jednym z najwy\xc5\xbcszych bog\xc3\xb3w taoistycznego panteonu, nazywanym Taishang Laojun (Najwy\xc5\xbcszy Pan Lao lub Najwy\xc5\xbcszy Stary Pan). \xe2\x80\x9eKsi\xc4\x99ga Drogi i Cnoty\xe2\x80\x9d powsta\xc5\x82a prawdopodobnie ok. IV w. p.n.e. (cho\xc4\x87 tradycja sytuuje j\xc4\x85 w VI w.), ale taoizm jako religia pojawi\xc5\x82 si\xc4\x99 w II w. n.e. Symboliczn\xc4\x85 dat\xc4\x85 jego powstania jest rok 142, kiedy Najwy\xc5\xbcszy Pan Lao objawi\xc5\x82 si\xc4\x99 niejakiemu Zhang Daolingowi i przekaza\xc5\x82 mu nowe nauki. Da\xc5\x82o to pocz\xc4\x85tek zorganizowanemu ruchowi religijnemu uznawanemu za najwcze\xc5\x9bniejsz\xc4\x85 form\xc4\x99 taoizmu. Od tamtej pory przez stulecia pojawia\xc5\x82y si\xc4\x99 r\xc3\xb3\xc5\xbcne tradycje czy \xe2\x80\x9eszko\xc5\x82y\xe2\x80\x9d, kt\xc3\xb3re wprowadza\xc5\x82y nowych bog\xc3\xb3w i nowe \xc5\x9bwi\xc4\x99te teksty, w\xc5\x82asne wyobra\xc5\xbcenia kosmologiczne oraz w\xc5\x82asne wizje zbawienia (indywidualnego lub powszechnego) i towarzysz\xc4\x85ce im praktyki._NEWLINE_Mniej wi\xc4\x99cej od XIV w. taoizm podzieli\xc5\x82 si\xc4\x99 na dwa typy funkcjonuj\xc4\x85ce do dzisiaj: taoizm monastyczny, skoncentrowany wok\xc3\xb3\xc5\x82 \xc5\x9bwi\xc4\x85ty\xc5\x84 i klasztor\xc3\xb3w, nazywany Quanzhen (\xe2\x80\x9ePe\xc5\x82ni\xc4\x85 Doskona\xc5\x82o\xc5\x9bci\xe2\x80\x9d), oraz taoizm Zhengyi (\xe2\x80\x9ePrawid\xc5\x82owej Jedno\xc5\x9bci\xe2\x80\x9d), kt\xc3\xb3rego kap\xc5\x82ani zak\xc5\x82adaj\xc4\x85 rodziny, a ich tytu\xc5\x82y i uprawnienia dziedziczone s\xc4\x85 z ojca na syna._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug taoizmu \xc5\x9bwiat znajduje si\xc4\x99 w stanie dynamicznej r\xc3\xb3wnowagi. Dwa pierwiastki: yang (m\xc4\x99ski, jasny, aktywny, dynamiczny, dzia\xc5\x82aj\xc4\x85cy) i yin (\xc5\xbce\xc5\x84ski, ciemny, bierny, przyjmuj\xc4\x85cy) uzupe\xc5\x82niaj\xc4\x85 si\xc4\x99 wzajemnie. Symbolem bezustannej zmiany i dope\xc5\x82niania si\xc4\x99 przeciwie\xc5\x84stw jest ko\xc5\x82o taiji. Przedzielone jest esowat\xc4\x85 lini\xc4\x85 na dwie po\xc5\x82\xc3\xb3wki, ciemn\xc4\x85 i jasn\xc4\x85, czyli yin i yang. Ka\xc5\xbcde z nich zawiera odrobin\xc4\x99 drugiego w postaci ma\xc5\x82ej plamki na swym polu. Zasada przechodzenia yang w yin i na odwr\xc3\xb3t, dynamicznej r\xc3\xb3wnowagi i cyklicznej zmienno\xc5\x9bci, to dziedzictwo filozof\xc3\xb3w przyrody szko\xc5\x82y yin-yang. Ich te\xc5\xbc pomys\xc5\x82em, konkretnie Zou Yana, jest system pi\xc4\x99ciu \xc5\xbcywio\xc5\x82\xc3\xb3w (ziemia, drzewo, ogie\xc5\x84, metal, woda) buduj\xc4\x85cych \xc5\x9bwiat. Zasady ich tworzenia i niszczenia sta\xc5\x82y si\xc4\x99 podstaw\xc4\x85 chi\xc5\x84skiej filozofii przyrody i medycyny.\n_START_SECTION_\nReligie pierwotne\n_START_PARAGRAPH_\nPierwotne wierzenia chi\xc5\x84skie, nazywane dzi\xc5\x9b zazwyczaj \xe2\x80\x9emitologi\xc4\x85 chi\xc5\x84sk\xc4\x85\xe2\x80\x9d, mia\xc5\x82y swoje korzenie jeszcze w epoce paleolitu. Zape\xc5\x82nia\xc5\x82y je pot\xc4\x99\xc5\xbcne i straszliwe b\xc3\xb3stwa, przedstawiane zazwyczaj w postaci odra\xc5\xbcaj\xc4\x85cych potwor\xc3\xb3w, takie jak Fuxi czy Shennong. Wierzenia te zacz\xc4\x99\xc5\x82y zanika\xc4\x87 na prze\xc5\x82omie dynastii Shang i Zhou (I tys. p.n.e.) na rzecz jednego, uniwersalnego kultu Niebios (\xe5\xa4\xa9, Tian).'