b'\n_START_ARTICLE_\nTowarzystwo O\xc5\x9bwiaty Ludowej\n_START_SECTION_\nGeneza\n_START_PARAGRAPH_\nPo uw\xc5\x82aszczeniu ch\xc5\x82op\xc3\xb3w i uruchomieniu sieci szk\xc3\xb3\xc5\x82 ludowych z obowi\xc4\x85zkiem szkolnym, po 1840 pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 na wsi wielkopolskiej pierwsze biblioteczki parafialne w kilku wsiach powiatu \xc5\x9bremskiego i gosty\xc5\x84skiego. Powsta\xc5\x82y one z inicjatywy ksi\xc4\x99\xc5\xbcy Piotrowskiego z Ksi\xc4\x85\xc5\xbca Wielkopolskiego i Laferskiego z Je\xc5\xbcowa. Popiera\xc5\x82 te akcje Edmund Bojanowski z ramienia Kasyna Gosty\xc5\x84skiego, kt\xc3\xb3re za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 Gustaw Potworowski. Do najpoczytniejszych publikacji nale\xc5\xbca\xc5\x82y: Szk\xc3\xb3\xc5\x82ka Niedzielna i Pielgrzym z Dobromila. _NEWLINE_Po kilkunastu latach dopiero podobn\xc4\x85 akcj\xc4\x85 zaj\xc4\x99\xc5\x82o si\xc4\x99 charytatywne Towarzystwo \xc5\x9bw. Wincentego \xc3\xa0 Paulo w Poznaniu. Po 1860 opiekowa\xc5\x82o si\xc4\x99 ono oko\xc5\x82o 43 takimi biblioteczkami na prowincji. By\xc5\x82a to pr\xc3\xb3ba instytucjonalna, bazuj\xc4\x85ca na dawniejszych inicjatywach ksi\xc4\x99\xc5\xbcy proboszcz\xc3\xb3w. Sprawozdanie z 1866 informowa\xc5\x82o, \xc5\xbce w 43 biblioteczkach by\xc5\x82o 1676 tom\xc3\xb3w, z kt\xc3\xb3rych korzysta\xc5\x82o 2097 czytelnik\xc3\xb3w, za\xc5\x9b wypo\xc5\xbcycze\xc5\x84 zanotowano ponad 10 tysi\xc4\x99cy. W parafiach przeci\xc4\x99tnie na sto os\xc3\xb3b czytaj\xc4\x85cych by\xc5\x82o w 1862 - 19-27 os\xc3\xb3b, za\xc5\x9b w 1866 - 14-18._NEWLINE_Opr\xc3\xb3cz wspomnianych biblioteczek by\xc5\x82y jeszcze inne, zak\xc5\x82adane przez stowarzyszenia rolnicze, a w miasteczkach \xe2\x80\x94 przez towarzystwa rzemie\xc5\x9blnicze i kupieckie. _NEWLINE_W 1868 pojawi\xc5\x82 si\xc4\x99 projekt za\xc5\x82o\xc5\xbcenia Towarzystwa O\xc5\x9bwiaty Ludowej, obejmuj\xc4\x85cego te\xc5\xbc wydawnictwo ksi\xc4\x85\xc5\xbcek dla ludu. Grono liberalnych dzia\xc5\x82aczy, skupionych doko\xc5\x82a redakcji Dziennika Pozna\xc5\x84skiego uzna\xc5\x82o za konieczne podj\xc4\x99cie ci\xc4\x85g\xc5\x82ej, zorganizowanej akcji o\xc5\x9bwiatowej \xe2\x80\x9enad ludem", w obliczu gro\xc5\xbaby germanizacji szkolnictwa, a tak\xc5\xbce w celu pog\xc5\x82\xc4\x99bienia w masach \xc5\x9bwiadomo\xc5\x9bci narodowej. Zacz\xc4\x99to gromadzi\xc4\x87 \xc5\x9brodki finansowe na tworzenie bibliotek dla ludu.\n_START_SECTION_\nCharakterystyka\n_START_PARAGRAPH_\nPrzygotowane przez kontakty osobiste grono za\xc5\x82o\xc5\xbcycielskie na zebraniu zamkni\xc4\x99tym 14 stycznia 1872 uchwali\xc5\x82o powo\xc5\x82anie do \xc5\xbcycia Towarzystwa O\xc5\x9bwiaty Ludowej. Po dalszej propagandzie i skupieniu zespo\xc5\x82u organizator\xc3\xb3w powiatowych zwo\xc5\x82ano na dzie\xc5\x84 21 lutego tego\xc5\xbc roku publiczne zebranie organizacyjne z udzia\xc5\x82em popularnego redaktora Katolika z Bytomia - Karola Miarki i redaktora Severy z Pragi. _NEWLINE_Statut m\xc3\xb3wi\xc5\x82, i\xc5\xbc celem jest szerzenie o\xc5\x9bwiaty w\xc5\x9br\xc3\xb3d ludu w j\xc4\x99zyku polskim, na obszarze ca\xc5\x82ego zaboru pruskiego, \xc5\x9brodkami do celu mia\xc5\x82y by\xc4\x87: zar\xc3\xb3wno tworzenie i wspieranie wydawnictw dla ludu, kolporta\xc5\xbc ksi\xc4\x85\xc5\xbcek i obrazk\xc3\xb3w po najni\xc5\xbcszych cenach, a tak\xc5\xbce zak\xc5\x82adanie po wsiach i miastach bibliotek i ochronek dla dzieci przedszkolnych. Zadaniem organizator\xc3\xb3w \xe2\x80\x9eokr\xc4\x99gowych" mia\xc5\x82a by\xc4\x87 praca w terenie i gromadzenie \xc5\x9brodk\xc3\xb3w ze sk\xc5\x82adek i darowizn. Okr\xc4\x99gi mia\xc5\x82y by\xc4\x87 jedno lub kilku powiatowe, zale\xc5\xbcnie od pozyskania dzia\xc5\x82aczy. Zarz\xc4\x85d, nazywany w\xc3\xb3wczas Dyrekcj\xc4\x85, podzieli\xc5\x82 si\xc4\x99 na tzw. wydzia\xc5\x82y: administracyjny, literacki, ochronek i kolporta\xc5\xbcu. Efektem wydajnej pracy drugiego z nich by\xc5\x82o ustalenie sk\xc5\x82adu 32 komplet\xc3\xb3w jednakowych biblioteczek, z\xc5\x82o\xc5\xbconych ze 128 ocenionych pozytywnie ksi\xc4\x85\xc5\xbcek. Rozsy\xc5\x82ano je nast\xc4\x99pnie za po\xc5\x9brednictwem \xe2\x80\x9eokr\xc4\x99gowych" organizator\xc3\xb3w do nowo zak\xc5\x82adanych przez nich bibliotek._NEWLINE_Pozyskiwanie cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w wspieraj\xc4\x85cych okaza\xc5\x82o si\xc4\x99 do\xc5\x9b\xc4\x87 trudne. Dopiero po 6 latach by\xc5\x82o ich w ca\xc5\x82ym zaborze i na terenach administracyjnie pruskich, ale niezaborczych ( m.in. Dolny i G\xc3\xb3rny \xc5\x9al\xc4\x85sk ) oko\xc5\x82o 2800, przewa\xc5\xbcnie z Wielkopolski, cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo z Pomorza, du\xc5\xbco mniej z Dolnego i G\xc3\xb3rnego  \xc5\x9al\xc4\x85ska z braku tam zamo\xc5\xbcniejszych Polak\xc3\xb3w. Tylko w pierwszym roku, dzi\xc4\x99ki usilnej propagandzie, zebrano oko\xc5\x82o 12 tys. talar\xc3\xb3w. Tworz\xc4\x85c nowe biblioteki starano si\xc4\x99, aby zawiera\xc5\x82y one wiadomo\xc5\x9bci o rolnictwie, przyrodzie, geografii i historii. _NEWLINE_W 1873 r. za\xc5\x82o\xc5\xbcono 27 nowych bibliotek z 1500 ksi\xc4\x85\xc5\xbckami, w nast\xc4\x99pnym roku \xe2\x80\x93 22 z 800 ksi\xc4\x85\xc5\xbckami. Po kilku latach powsta\xc5\x82o w Pozna\xc5\x84skiem 50 nowych bibliotek, na Pomorzu Gda\xc5\x84skim \xe2\x80\x93 63, na Pomorzu Zachodnim \xe2\x80\x93 1, na Mazurach \xe2\x80\x93 3. _NEWLINE_Wraz z ksi\xc4\x85\xc5\xbckami rozsy\xc5\x82ano do bibliotek obrazy, np. w 1875 r. rozdzielono 2800 obraz\xc3\xb3w religijnych i 160 historycznych. _NEWLINE_Opr\xc3\xb3cz centralnej sk\xc5\x82adnicy w Poznaniu za\xc5\x82o\xc5\xbcono 9 innych w ma\xc5\x82ych miasteczkach. Zakupiono od znanego pisarza J\xc3\xb3zefa Chociszewskiego 1000 egzemplarzy jego Historii Polski oraz 500 egzemplarzy Dziej\xc3\xb3w pi\xc5\x9bmiennictwa polskiego._NEWLINE_Towarzystwu przewodniczyli w latach 1872-1873 Leon Smitkowski, 1873-1877 Boles\xc5\x82aw Poni\xc5\x84ski, w latach 1877-1878 Jan Rymarkiewicz. _NEWLINE_W 1878 r. kierownictwo instytucji nieopatrznie \xe2\x80\x93 wbrew statutowi \xe2\x80\x93 rozszerzy\xc5\x82o zakres dzia\xc5\x82ania, pobudzaj\xc4\x85c ludno\xc5\x9b\xc4\x87 do czynnej obrony wiary i narodowo\xc5\x9bci w latach walki pa\xc5\x84stwa z ko\xc5\x9bcio\xc5\x82em, m.in. przez urz\xc4\x85dzanie wiec\xc3\xb3w i udzia\xc5\x82 w nich. Spowodowa\xc5\x82o to s\xc4\x85dowy zakaz dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci Towarzystwa._NEWLINE_To samo grono za\xc5\x82o\xc5\xbcycielskie powo\xc5\x82a\xc5\x82o do \xc5\xbcycia 11 pa\xc5\xbadziernika 1880 r. w Poznaniu nowe Towarzystwo Czytelni Ludowych, kt\xc3\xb3re obj\xc4\x99\xc5\x82o swoim zasi\xc4\x99giem Wielkopolsk\xc4\x99, Dolny i G\xc3\xb3rny \xc5\x9al\xc4\x85sk, Pomorze oraz Warmi\xc4\x99 i Mazury.'