b'\n_START_ARTICLE_\nKlasztor Bernardyn\xc3\xb3w w Bydgoszczy\n_START_SECTION_\nFundacja klasztoru\n_START_PARAGRAPH_\nOsadzenie bernardyn\xc3\xb3w w Bydgoszczy nast\xc4\x85pi\xc5\x82o 5 grudnia 1480 r. w czasie prowincjalstwa Mariana z Jeziorka. By\xc5\x82 to trzeci konwent bernardyn\xc3\xb3w (ga\xc5\x82\xc4\x99zi obserwanckiej Zakonu Braci Mniejszych) pod wzgl\xc4\x99dem starsze\xc5\x84stwa w Polsce, po Krakowie (1454) i Warszawie._NEWLINE_Zakonnik\xc3\xb3w wprowadzi\xc5\x82 biskup kujawski Zbigniew z Ole\xc5\x9bnicy z polecenia kr\xc3\xb3la Kazimierza Jagiello\xc5\x84czyka. Prowincj\xc4\x99 zakonn\xc4\x85 reprezentowa\xc5\x82 Micha\xc5\x82 Bal oraz Stanis\xc5\x82aw z K\xc5\x82obucka, kt\xc3\xb3rzy w obecno\xc5\x9bci biskupa i starosty bydgoskiego Jana Ko\xc5\x9bcieleckiego wybrali miejsce pod maj\xc4\x85c\xc4\x85 powsta\xc4\x87 fundacj\xc4\x99 w ogrodzie zamkowym zwanym Obora, w pobli\xc5\xbcu najstarszej miejscowej \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni \xc5\x9bw. Idziego, na prawym brzegu rzeki Brdy. Powstanie nowej fundacji musia\xc5\x82y poprzedzi\xc4\x87 rozmowy mi\xc4\x99dzy kr\xc3\xb3lem a kt\xc3\xb3rym\xc5\x9b z wp\xc5\x82ywowych bernardyn\xc3\xb3w, by\xc4\x87 mo\xc5\xbce Micha\xc5\x82em Balem, kt\xc3\xb3re doprowadzi\xc5\x82y do wydania kr\xc3\xb3lewskiego listu polecaj\xc4\x85cego. Sprzyja\xc5\x82 temu fakt, \xc5\xbce w latach 1457-1466 (wojna trzynastoletnia) kr\xc3\xb3l Kazimierz Jagiello\xc5\x84czyk by\xc5\x82 cz\xc4\x99stym go\xc5\x9bciem w Bydgoszczy, przebywaj\xc4\x85c tu d\xc5\x82u\xc5\xbcszy czas z uwagi na potrzeby wojenne. _NEWLINE_Biskup kujawski osiedli\xc5\x82 tymczasowo bernardyn\xc3\xb3w przy ko\xc5\x9bciele \xc5\x9bw. Idziego do czasu wybudowania w\xc5\x82asnego ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a i klasztoru. Z fundacji kr\xc3\xb3lewskiej pochodzi\xc5\x82 jedynie teren pod budow\xc4\x99. Pierwszy prze\xc5\x82o\xc5\xbcony bydgoski Stanis\xc5\x82aw z K\xc5\x82obucka zjedna\xc5\x82 poparcie finansowe dla powstaj\xc4\x85cej fundacji: Hi\xc5\x84czy z Rogowa, Jaranda z Grabi i Brudzewa, Ko\xc5\x9bcieleckich i miejscowych mieszczan.\n_START_SECTION_\nUposa\xc5\xbcenie klasztoru\n_START_PARAGRAPH_\nU podstaw uposa\xc5\xbcenia konwentu bydgoskiego leg\xc5\x82a donacja kr\xc3\xb3la Kazimierza Jagiello\xc5\x84czyka, kt\xc3\xb3ry ofiarowa\xc5\x82 bernardynom grunt pod za\xc5\x82o\xc5\xbcenie fundacji. Uzyskano wtedy tak\xc5\xbce spory teren, dochodz\xc4\x85cy do brzegu Brdy, kt\xc3\xb3ry przeznaczono na ogrody klasztorne. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 tego terenu przyw\xc5\x82aszczy\xc5\x82 sobie bezprawnie \xc5\xbcupnik bydgoski, z kt\xc3\xb3rym konwent prowadzi\xc5\x82 proces s\xc4\x85dowy w latach 1601-1604. Po wygraniu procesu bernardyni ogrodzili posiad\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 murem. _NEWLINE_Konwent bydgoski otrzyma\xc5\x82 jako jedyny ze wszystkich klasztor\xc3\xb3w bernardy\xc5\x84skich prawo kwesty w Prusach, a kwestarze docierali nawet do Gda\xc5\x84ska. W 1520 r. bernardyni zostali zwolnieni przez kr\xc3\xb3la Zygmunta Starego z p\xc5\x82acenia podatku czopowego._NEWLINE_Dekrety kr\xc3\xb3l\xc3\xb3w: Stefana Batorego i Zygmunta III nadawa\xc5\x82y bezp\xc5\x82atnie konwentowi s\xc3\xb3l z \xc5\xbcupy bydgoskiej, kt\xc3\xb3ra s\xc4\x85siadowa\xc5\x82a od wschodu z klasztorem. Konwent otrzymywa\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc ofiary pieni\xc4\x99\xc5\xbcne przy pogrzebach dobrodziej\xc3\xb3w, szczeg\xc3\xb3lnie cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w bractw, istniej\xc4\x85cych przy ko\xc5\x9bciele. _NEWLINE_Uposa\xc5\xbcenie klasztoru w I po\xc5\x82owie XVII w. musia\xc5\x82o by\xc4\x87 znaczne, skoro wydatkowano w\xc3\xb3wczas spore sumy na zakup kosztownych naczy\xc5\x84 i parament\xc3\xb3w liturgicznych (kielichy srebrne, poz\xc5\x82acane, humera\xc5\x82y naszywane per\xc5\x82ami i drogimi kamieniami, ornaty b\xc4\x85d\xc5\xba kapy ze srebrnej lamy). Finansowano wtedy tak\xc5\xbce powa\xc5\xbcne inwestycje gospodarcze, jak wznoszenie murowanych zabudowa\xc5\x84 w podw\xc3\xb3rzu klasztornym, browaru itp. Prowincja\xc5\x82 Krzysztof Scipio Campo zabroni\xc5\x82 nawet pobierania dochod\xc3\xb3w z tartaku, kt\xc3\xb3ry zapisa\xc5\x82 w 1574 r. starosta bydgoski Jan Ko\xc5\x9bcielecki oraz zakaza\xc5\x82 odprawiania mszy w kaplicy Rychnowskich przy ko\xc5\x9bciele parafialnym, za kt\xc3\xb3re konwent otrzymywa\xc5\x82 rocznie 15 z\xc5\x82otych polskich. _NEWLINE_Du\xc5\xbc\xc4\x85 trosk\xc4\x85 otaczano ogr\xc3\xb3d klasztorny, kt\xc3\xb3ry chc\xc4\x85c zabezpieczy\xc4\x87 przed wylewami rzeki, otoczono grobl\xc4\x85 i wykopano rowy odwadniaj\xc4\x85ce. Gwardian Pawe\xc5\x82 z \xc5\x81\xc4\x99czycy za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 wielki sad owocowy. W czasach p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych trosk\xc4\x99 o ogr\xc3\xb3d i sad wykazywali gwardiani Wawrzyniec Boche\xc5\x84ski i Atanazy Lintner. _NEWLINE_Szczeg\xc3\xb3lnym dobrodziejem klasztoru okaza\xc5\x82 si\xc4\x99 Stanis\xc5\x82aw S\xc5\x82opanowski (zm. 1719), prepozyt szamotulski, kt\xc3\xb3ry przyszed\xc5\x82 z pomoc\xc4\x85 konwentowi, zdewastowanemu przez wojska szwedzkie, saskie i rosyjskie w latach 1707-1708. Z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 on klasztorowi ofiary w naturze oraz udzieli\xc5\x82 poparcia finansowego.\n_START_SECTION_\nKo\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 i zabudowania klasztorne\n_START_PARAGRAPH_\nBudowa drewnianych i murowanych obiekt\xc3\xb3w fundacji zosta\xc5\x82a zako\xc5\x84czona w 1485 r. przez gwardiana Sebastiana z Bieczyny, a konsekrowany ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 otrzyma\xc5\x82 wezwanie Matki Boskiej, \xc5\x9bw. Hieronima i \xc5\x9bw. Franciszka. We wznoszeniu fundacji du\xc5\xbcy udzia\xc5\x82 mieli bracia zakonni, kt\xc3\xb3rzy przygotowali teren pod budow\xc4\x99, gromadzili potrzebne materia\xc5\x82y budowlane, w trakcie wznoszenia budynk\xc3\xb3w s\xc5\x82u\xc5\xbcyli fachow\xc4\x85 pomoc\xc4\x85, a brat Sylwester wykona\xc5\x82 stalle do ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a. Rozbudowa klasztoru trwa\xc5\x82a jednak dalej. Gwardian Cherubin, po 1490 r. spotka\xc5\x82 si\xc4\x99 nawet z zarzutem, \xc5\xbce wzniesione przeze\xc5\x84 budynki nie licuj\xc4\x85 z ub\xc3\xb3stwem zakonnym. _NEWLINE_Zbudowane z muru pruskiego zabudowania uleg\xc5\x82y spaleniu w 1545 r. w po\xc5\xbcarze powsta\xc5\x82ym od uderzenia pioruna. Odbudowa murowanych obiekt\xc3\xb3w, podj\xc4\x99ta ok. 1550 r. chwilowo zosta\xc5\x82a wstrzymana w 1552 r. zakazem kr\xc3\xb3la Zygmunta Augusta. Zachodzi\xc5\x82a bowiem obawa, \xc5\xbce wznoszony murowany ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 mo\xc5\xbce stanowi\xc4\x87 przeszkod\xc4\x99 w systemie obronnym zamku bydgoskiego. Po interwencji i wyja\xc5\x9bnieniu starost\xc3\xb3w bydgoskich: Janusza i Andrzeja Ko\xc5\x9bcieleckich zakaz kr\xc3\xb3lewski zosta\xc5\x82 cofni\xc4\x99ty. Budow\xc4\x99 ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a uko\xc5\x84czono w 1557 r. przy wielkim wk\xc5\x82adzie pracy braci Seweryna i Antoniego podczas gwardianat\xc3\xb3w Hieronima z \xc5\x81\xc4\x99kna oraz Gabriela Lu\xc5\x9bni z Bydgoszczy.\n_START_SECTION_\nO\xc5\x82tarze\n_START_PARAGRAPH_\nO\xc5\x82tarz g\xc5\x82\xc3\xb3wny, zbudowany w 1605 r, konsekrowa\xc5\x82 w roku nast\xc4\x99pnym sufragan w\xc5\x82oc\xc5\x82awski Franciszek \xc5\x81\xc4\x85cki ku czci \xc5\x9awi\xc4\x99tej Tr\xc3\xb3jcy, Matki Bo\xc5\xbcej oraz \xc5\x9bwi\xc4\x99tych: Franciszka z Asy\xc5\xbcu, Bernardyna z Sieny, Ludwika i Bonawentury. Miasto, trapione cz\xc4\x99stymi epidemiami ufundowa\xc5\x82o w 1608 r. o\xc5\x82tarz \xc5\x9bw. Rocha, patrona \xe2\x80\x9eod morowego powietrza\xe2\x80\x9d. _NEWLINE_O\xc5\x82tarze Matki Boskiej i \xc5\x9bw. Anny w przyleg\xc5\x82ej do ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a kaplicy \xc5\x9bw. Franciszka konsekrowa\xc5\x82 w 1645 r. sufragan w\xc5\x82oc\xc5\x82awski Piotr Myszkowski, a w 1663 r. opat koronowski bp Jan Karol Czola\xc5\x84ski konsekrowa\xc5\x82 o\xc5\x82tarze \xc5\x9bw. Antoniego i \xc5\x9bw. Bonawentury. _NEWLINE_O\xc5\x82tarze Matki Boskiej Niepokalanej i \xc5\x9bw. Antoniego zosta\xc5\x82y pod koniec XVIII wieku za gwardia\xc5\x84stwa Jana Kapistrana Brzozowskiego zast\xc4\x85pione nowymi. Budowa tych o\xc5\x82tarzy przebiega\xc5\x82a etapami: z\xc5\x82ocenia wykonano w 1780 r., nowe obrazy Niepokalanego Pocz\xc4\x99cia NMP i \xc5\x9bw. Franciszka sprawiono w 1782 r., a rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej przyozdobiono je srebrnymi sukienkami z poprzednich o\xc5\x82tarzy. W 1771 r. gwardian Wawrzyniec Boche\xc5\x84ski przeprowadzi\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc renowacj\xc4\x99 wielkiego o\xc5\x82tarza \xc5\x9aw. Tr\xc3\xb3jcy, wykona\xc5\x82 nowe okna oraz d\xc4\x99bowe stalle i konfesjona\xc5\x82y.\n_START_SECTION_\nOrgany\n_START_PARAGRAPH_\nOfiary Andrzeja Grudzi\xc5\x84skiego z 1604 i Daniela Jastrz\xc4\x99bskiego z 1605 r. umo\xc5\xbcliwi\xc5\x82y budow\xc4\x99 organ\xc3\xb3w i ch\xc3\xb3ru organowego. W 1618 r. rozbudowano je, a w kolejnych latach poddawano naprawom. Gruntownie wyremontowane w 1715 r. przez braci zakonnych przetrwa\xc5\x82y a\xc5\xbc do kasaty ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a. _NEWLINE_Nowa posadzka marmurowa zosta\xc5\x82a po\xc5\x82o\xc5\xbcona w 1662 r. Dzwony ko\xc5\x9bcielne, nabywane sukcesywnie w latach 1563 r. w Gda\xc5\x84sku u Hermana Bennicka, w 1605 oraz 1618 r. tak\xc5\xbce w Gda\xc5\x84sku, budzi\xc5\x82y uznanie nie tylko w mie\xc5\x9bcie, lecz r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w okolicy.\n_START_SECTION_\nKlasztor\n_START_PARAGRAPH_\nBudynek klasztorny, zbudowany na planie litery \xe2\x80\x9eU\xe2\x80\x9d, przylega\xc5\x82 do ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a od strony p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej. By\xc5\x82 jednopi\xc4\x99trowy z parterowym kru\xc5\xbcgankiem wzd\xc5\x82u\xc5\xbc ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a. Odbudowany z ceg\xc5\x82y po po\xc5\xbcarze w 1545 r. z up\xc5\x82ywem czasu by\xc5\x82 przebudowywany i modernizowany. _NEWLINE_Najwi\xc4\x99ksze inwestycje przeprowadzono podczas gwardia\xc5\x84stwa Wojciecha z Sambora (do 1591 r.) Powsta\xc5\x82 wtedy kru\xc5\xbcganek przyko\xc5\x9bcielny, cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 klasztoru z pomieszczeniem na bibliotek\xc4\x99, cele zakonne oraz murowane budynki gospodarcze. Ogr\xc3\xb3d klasztorny i browar ci\xc4\x85gn\xc4\x85cy si\xc4\x99 w stron\xc4\x99 rzeki Brdy, w du\xc5\xbcej cz\xc4\x99\xc5\x9bci zosta\xc5\x82 otoczony murem. Prace budowlane podj\xc4\x85\xc5\x82 w 1605 r. gwardian Tomasz z Parczewa i doprowadzi\xc5\x82 do wybudowania innej cz\xc4\x99\xc5\x9bci klasztoru, w kt\xc3\xb3rej parter przeznaczono na infirmeri\xc4\x99 klasztorn\xc4\x85, a pi\xc4\x99tro na potrzeby studium filozoficznego. _NEWLINE_Gruntowna renowacja klasztoru, po\xc5\x82\xc4\x85czona z cz\xc4\x99\xc5\x9bciow\xc4\x85 budow\xc4\x85, mia\xc5\x82a miejsce w latach 1761-1770. Zainicjowa\xc5\x82 j\xc4\x85 gwardian Wawrzyniec Boche\xc5\x84ski i doprowadzi\xc5\x82 do ko\xc5\x84ca. Klasztor posiada\xc5\x82 w\xc5\x82asne uj\xc4\x99cie wodne, nazwane w dokumentach akweduktem, \xc5\x9bcieki natomiast odprowadzano do rzeki krytym kana\xc5\x82em, przeprowadzonym przez ogr\xc3\xb3d klasztorny.\n_START_SECTION_\nDzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 duszpasterska\n_START_PARAGRAPH_\nDzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 duszpasterska koncentrowa\xc5\x82a si\xc4\x99 przede wszystkim na prowadzeniu bractw, propagowaniu nabo\xc5\xbce\xc5\x84stwa loreta\xc5\x84skiego i pracy kaznodziejskiej. Pieczo\xc5\x82owicie zajmowano si\xc4\x99 kultem \xc5\x9bw. Antoniego, kt\xc3\xb3rego obraz bydgoski uchodzi\xc5\x82 za \xc5\x82askami s\xc5\x82yn\xc4\x85cy. Za patrona obrali go sobie \xc5\xbceglarze. Cech garncarzy, kt\xc3\xb3ry gromadzi\xc5\x82 si\xc4\x99 na nabo\xc5\xbce\xc5\x84stwa w ko\xc5\x9bciele bernardyn\xc3\xb3w od 1622 r., zastrzeg\xc5\x82 sobie, by msze kwartalne za zmar\xc5\x82ych cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w cechu, odprawia\xc5\x82y si\xc4\x99 przy o\xc5\x82tarzu \xc5\x9bw. Antoniego. Drog\xc4\x99 krzy\xc5\xbcow\xc4\x85 w ko\xc5\x9bciele zaprowadzono w 1737 r., a stacje fundowa\xc5\x82 Jan Grabowski, kasztelan che\xc5\x82mi\xc5\x84ski. Zaprowadzeniu nabo\xc5\xbce\xc5\x84stwa towarzyszy\xc5\x82a uroczysta procesja z ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a jezuit\xc3\xb3w z udzia\xc5\x82em duchowie\xc5\x84stwa i wiernych. _NEWLINE_Procesje organizowano z okazji wi\xc4\x99kszych obchod\xc3\xb3w religijnych, inspirowanych przez zakonnik\xc3\xb3w konwentu bydgoskiego. Gwardian Melchior D\xc4\x99bi\xc5\x84ski w 1614 r. uroczy\xc5\x9bcie wprowadzi\xc5\x82 relikwie Towarzyszek \xc5\x9bw. Urszuli z opactwa w L\xc4\x85dzie. Wprowadzenie kultu b\xc5\x82. Szymona z Lipnicy w 1600 r. oraz uroczysto\xc5\x9bci z okazji kanonizacji Jana Kapistrana i Paschalisa Baylon otrzyma\xc5\x82y solenn\xc4\x85 opraw\xc4\x99 i by\xc5\x82y ubogacone odpustami papieskimi._NEWLINE_W 1690 r. oddano bernardynom pod opiek\xc4\x99 ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 \xc5\x9bw. Idziego, gdzie odprawia\xc5\x82y si\xc4\x99 nabo\xc5\xbce\xc5\x84stwa dla katolik\xc3\xb3w niemieckich. Od tej pory, a\xc5\xbc do kasaty zakonu istnia\xc5\x82a w klasztorze funkcja kaznodziei niemieckiego. Bernardyni prowadzili tak\xc5\xbce prac\xc4\x99 w\xc5\x9br\xc3\xb3d protestant\xc3\xb3w. Kronika klasztorna odnotowuje, \xc5\xbce w latach 1735-1738 uda\xc5\x82o si\xc4\x99 uzyska\xc4\x87 17 konwersji do Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a katolickiego. Dokona\xc5\x82y si\xc4\x99 one wskutek oddzia\xc5\x82ywania przede wszystkim bernardy\xc5\x84skich kaznodziej\xc3\xb3w niemieckich i lektor\xc3\xb3w filozofii. W XVII i XVIII wieku ojcowie zakonni bywali r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc spowiednikami miejscowych bernardynek (klarysek).\n_START_SECTION_\nTrzeci zakon \xc5\x9bw. Franciszka\n_START_PARAGRAPH_\nTrzeci zakon \xc5\x9bw. Franciszka istnia\xc5\x82 zapewne w Bydgoszczy od pocz\xc4\x85tku fundacji; nie ma jednak udokumentowanej dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci. Kronika klasztorna dopiero w 1733 r. odnotowuje fakt ob\xc5\x82\xc3\xb3czyn Katarzyny Jaranowskiej przez prowincja\xc5\x82a. Podano w\xc3\xb3wczas nazwiska znaczniejszych tercjarzy: ks. Jana Bukowskiego prepozyta ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a \xc5\x9bw. Krzy\xc5\xbca i \xc5\x9bw. Stanis\xc5\x82awa wraz z bratem Wojciechem i matk\xc4\x85 Regin\xc4\x85, J\xc3\xb3zefa Chrz\xc4\x85stowskiego kasztelana nakielskiego i jego krewnych oraz Tomasza Ga\xc5\x82eckiego pisarza grodzkiego wraz z \xc5\xbcon\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nBractwo \xc5\x9bw. Anny\n_START_PARAGRAPH_\nBractwo \xc5\x9bw. Anny zosta\xc5\x82o zaprowadzone w 1595 r. przez kaznodziej\xc4\x99 bydgoskiego Jana Stanis\xc5\x82awa z Krakowa przy poparciu staro\xc5\x9bciny Doroty Ko\xc5\x9bcieleckiej. Skupia\xc5\x82o si\xc4\x99 ono przy kaplicy \xc5\x9bw. Anny w kaplicy pod tym wezwaniem, przylegaj\xc4\x85cej do ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a od po\xc5\x82udnia. Prze\xc5\x82o\xc5\xbceni tego bractwa zamierzali j\xc4\x85 rozbudowa\xc4\x87.\n_START_SECTION_\nInne bractwa\n_START_PARAGRAPH_\nBractwo Biczownik\xc3\xb3w \xc5\x9bw. Franciszka zosta\xc5\x82o erygowane w 1605 r., a w 3 lata p\xc3\xb3\xc5\xbaniej posiada\xc5\x82o sw\xc3\xb3j w\xc5\x82asny sztandar, zakupiony ze sk\xc5\x82adek cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w. W 1649 r. zaprowadzone zosta\xc5\x82o bractwo Niepokalanego Pocz\xc4\x99cia NMP. Bractwo \xc5\x9bw. Antoniego, erygowane na mocy pozwolenia papie\xc5\xbca Aleksandra VII w 1660 r., otoczy\xc5\x82o opiek\xc4\x85 o\xc5\x82tarz \xc5\x9bw. Antoniego i zajmowa\xc5\x82o si\xc4\x99 szerzeniem kultu swojego patrona. Breve papieskie nada\xc5\x82o temu o\xc5\x82tarzowi prawa o\xc5\x82tarza uprzywilejowanego oraz odpusty na wszystkie dni w oktawie Wszystkich \xc5\x9awi\xc4\x99tych i na ka\xc5\xbcdy drugi dzie\xc5\x84 miesi\xc4\x85ca. Na u\xc5\xbcytek bractwa gwardian Wac\xc5\x82aw Bieczy\xc5\x84ski zakupi\xc5\x82 w 1664 r. nowy msza\xc5\x82.\n_START_SECTION_\nWa\xc5\xbcniejsze wydarzenia w klasztorze\n_START_PARAGRAPH_\nW 1541 r. w klasztorze bernardyn\xc3\xb3w odby\xc5\x82a si\xc4\x99 kapitu\xc5\x82a prowincjonalna. Prowincja\xc5\x82em wybrano o. Innocentego z Ko\xc5\x9bciana. Kolejna kapitu\xc5\x82a odby\xc5\x82a si\xc4\x99 w 1591 r. w odbudowanym, ceglanym klasztorze. Do Bydgoszczy przyby\xc5\x82o w\xc3\xb3wczas oko\xc5\x82o 140 zakonnik\xc3\xb3w z obs\xc5\x82ug\xc4\x85 i ko\xc5\x84mi. Podejmowali ich swoim kosztem Ko\xc5\x9bcieleccy: Andrzej, dziekan pozna\xc5\x84ski i Jan, starosta bydgoski. Prowincja\xc5\x82em delegaci obrali gwardiana bydgoskiego Wojciecha z Sambora, zwanego J\xc4\x99zyk, budowniczego wielu obiekt\xc3\xb3w murowanych, m.in. kru\xc5\xbcganka z towarzysz\xc4\x85cymi mu celami, biblioteki z mieszkaniem._NEWLINE_W latach 1601-1604 toczy\xc5\x82 si\xc4\x99 sp\xc3\xb3r mi\xc4\x99dzy bernardynami a \xc5\xbcupnikiem bydgoskim Maciejem W\xc4\x99gierskim o plac i postawione na nim budynki kr\xc3\xb3lewskiego sk\xc5\x82adu solnego, kt\xc3\xb3re stanowi\xc5\x82y w\xc5\x82asno\xc5\x9b\xc4\x87 klasztoru. Sprawa opar\xc5\x82a si\xc4\x99 o kr\xc3\xb3la Zygmunta III, kt\xc3\xb3ry powo\xc5\x82a\xc5\x82 specjaln\xc4\x85 komisj\xc4\x99 do jej rozstrzygni\xc4\x99cia. Ostatecznie kr\xc3\xb3l wyda\xc5\x82 orzeczenie przyznaj\xc4\x85ce racj\xc4\x99 bernardynom. _NEWLINE_W latach 1703-1710 w klasztorze okresowo kwaterowa\xc5\x82y wojska szwedzkie, saskie, rosyjskie oraz Tatarzy, kt\xc3\xb3rzy wyrz\xc4\x85dzili powa\xc5\xbcne szkody. Dodatkowo w 1708 r. przyw\xc4\x99drowa\xc5\x82a zaraza, czyni\xc4\x85c wielkie spustoszenie. Klasztor okresowo by\xc5\x82 zamkni\xc4\x99ty, a zakonnicy przenie\xc5\x9bli si\xc4\x99 nad jezioro Pe\xc5\x82czyn (prawdopodobnie chodzi o Jezioro Jezuickie). _NEWLINE_15 grudnia 1730 r. dosz\xc5\x82o do gorsz\xc4\x85cych zaj\xc5\x9b\xc4\x87 z udzia\xc5\x82em bernardyn\xc3\xb3w w ko\xc5\x9bciele farnym. Wys\xc5\x82ani tam przez gwardiana bracia pr\xc3\xb3bowali przenie\xc5\x9b\xc4\x87 zw\xc5\x82oki bogatego mieszczanina Adama Froszka, licz\xc4\x85c na darowizny zwi\xc4\x85zane z pogrzebem. Dosz\xc5\x82o do szarpaniny i rozruch\xc3\xb3w w mie\xc5\x9bcie. Zaj\xc5\x9bcie to spowodowa\xc5\x82o odwo\xc5\x82anie gwardiana Augustyna Kobyli\xc5\x84skiego z Bydgoszczy. _NEWLINE_21 marca 1759 r. ustanowiono braterstwo mi\xc4\x99dzy opactwem cysters\xc3\xb3w w Koronowie, a konwentem bernardyn\xc3\xb3w w Bydgoszczy. Istot\xc4\x99 zwi\xc4\x85zku stanowi\xc5\x82 wsp\xc3\xb3\xc5\x82udzia\xc5\x82 w duchowych korzy\xc5\x9bciach z uprawiania r\xc3\xb3\xc5\xbcnego rodzaju dzie\xc5\x82 pobo\xc5\xbcnych (msze \xc5\x9bw., odpusty, \xc4\x87wiczenia duchowe, \xc5\x9bpiewanie psalm\xc3\xb3w, karno\xc5\x9b\xc4\x87, ja\xc5\x82mu\xc5\xbcna, pokuta, pogrzeby).\n_START_SECTION_\nZesp\xc3\xb3\xc5\x82 klasztorny po sekularyzacji\n_START_PARAGRAPH_\nPo przej\xc5\x9bciu Bydgoszczy pod w\xc5\x82adz\xc4\x99 Kr\xc3\xb3lestwa Prus w 1772 r. rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 trudny okres dla klasztoru. W\xc5\x82adze zaborcze pocz\xc4\x85tkowo unika\xc5\x82y zadra\xc5\xbcnie\xc5\x84 na tle religijnym, ale po 1815 r. kasata plac\xc3\xb3wki by\xc5\x82a ju\xc5\xbc przes\xc4\x85dzona. _NEWLINE_Poprzedzi\xc5\x82a je pa\xc5\x84stwowa (pruska) lustracja, przeprowadzona w 1815 r., oraz inwentaryzacja nieruchomo\xc5\x9bci i ruchomo\xc5\x9bci klasztoru w 1817 r. Ta ostatnia orzek\xc5\x82a, \xc5\xbce zabudowania klasztorne s\xc4\x85 utrzymane w dobrym stanie, a zakonnicy nie posiadaj\xc4\x85 starych kapita\xc5\x82\xc3\xb3w. Kwesta zosta\xc5\x82a ograniczona do najbli\xc5\xbcszej okolicy. Klasztor pozbawiony dop\xc5\x82ywu m\xc5\x82odych zakonnik\xc3\xb3w zosta\xc5\x82 skazany na wymarcie. Ostatni gwardian bydgoski Feliks Kokoszewski zmar\xc5\x82 w 1826 r. Pozostali jeszcze dwaj bracia zakonni; z kt\xc3\xb3rych o. Modest Nagabczy\xc5\x84ski zmar\xc5\x82 w 1829 r., a drugi w tym\xc5\xbce roku opu\xc5\x9bci\xc5\x82 klasztor. _NEWLINE_Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 po likwidacji klasztoru pozostawa\xc5\x82 zamkni\xc4\x99ty, a w 1830 r. oddany niemieckiej gminie ewangelickiej. W latach 1843-1852 zamieniono go na magazyn i ostatecznie w 1860 r. utworzono w nim ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 garnizonowy pod wezwaniem \xc5\x9bw. Jerzego. Budynek klasztorny natomiast w 1829 r. przekazano na seminarium nauczycielskie. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej, cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo wyburzony i przebudowany, by\xc5\x82 adaptowany na rozmaite cele.'