b'\n_START_ARTICLE_\nUlica 3 Maja w Bielsku-Bia\xc5\x82ej\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nDzisiejsza ulica 3 Maja zosta\xc5\x82a wytyczona w 1889 r. jako droga biegn\xc4\x85ca z centrum \xc3\xb3wczesnego Bielska (z pl. Boles\xc5\x82awa Chrobrego, w\xc3\xb3wczas T\xc3\xb6pfer-Platz) do nowego dworca kolejowego (kt\xc3\xb3ry oddano do u\xc5\xbcytku rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej), w miejscu ju\xc5\xbc istniej\xc4\x85cej nieutwardzonej \xc5\x9bcie\xc5\xbcki. Stary dworzec znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 ok. 200 m na po\xc5\x82udnie i prowadzi\xc5\x82a do niego ul. Barlickiego (w\xc3\xb3wczas Bahnstra\xc3\x9fe)._NEWLINE_Budowa dworca na p\xc3\xb3\xc5\x82nocnych obrze\xc5\xbcach miasta poci\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82a za sob\xc4\x85 rozw\xc3\xb3j w tym kierunku Dolnego Przedmie\xc5\x9bcia \xe2\x80\x93 najwi\xc4\x99kszego ze \xc5\x9bredniowiecznych bielskich przedmie\xc5\x9b\xc4\x87, na kt\xc3\xb3re w II po\xc5\x82. XIX w. przenios\xc5\x82o si\xc4\x99 ze Starego Miasta \xc5\xbcycie gospodarcze i kulturalne Bielska. Tunnelstra\xc3\x9fe, jak nazywa\xc5\x82a si\xc4\x99 w\xc3\xb3wczas ul. 3 Maja, sta\xc5\x82a si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 arteri\xc4\x85 nowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci dzielnicy, reprezentacyjnym bulwarem miejskim. Max Fabiani w opublikowanym w 1899 r. planie regulacji urbanistycznej Bielska podkre\xc5\x9bli\xc5\x82 znaczenie tej\xc5\xbce ulicy jako g\xc5\x82\xc3\xb3wnej osi miasta._NEWLINE_Prawa jej strona w ci\xc4\x85gu kilkunastu lat (do 1913) zosta\xc5\x82a zabudowana okaza\xc5\x82ymi, trzypi\xc4\x99trowymi kamienicami, nale\xc5\xbc\xc4\x85cymi najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej do bielskich fabrykant\xc3\xb3w. Ich architektura reprezentuje g\xc5\x82\xc3\xb3wnie neobarok oraz secesj\xc4\x99. Inne znacz\xc4\x85ce budowle powsta\xc5\x82e w tym okresie przy ul.\xc2\xa03 Maja to neorenesansowe: hotel Kaiser-Hof (dzi\xc5\x9b President) i willa Theodora Sixta, a tak\xc5\xbce neobarokowa Komunalna Kasa Oszcz\xc4\x99dno\xc5\x9bci, zwana dzi\xc5\x9b od nazwy restauracji kamienic\xc4\x85 Patria (przy pl. Chrobrego, jednak wed\xc5\x82ug numeracji 3\xc2\xa0Maja 2). Wcze\xc5\x9bniej, bo od 1881\xc2\xa0r., pomi\xc4\x99dzy \xc3\xb3wczesnymi Tunnelstra\xc3\x9fe a Elisabethstra\xc3\x9fe (dzi\xc5\x9b ul. Mickiewicza) istnia\xc5\x82a synagoga. Wszystkie te budowle wiernie na\xc5\x9bladowa\xc5\x82y architektur\xc4\x99 Wiednia \xe2\x80\x93 st\xc4\x85d wzi\xc4\x99\xc5\x82o si\xc4\x99 okre\xc5\x9blenie ma\xc5\x82y Wiede\xc5\x84, najpierw w odniesieniu do Dolnego Przedmie\xc5\x9bcia, a potem ca\xc5\x82ego miasta. Architektem wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci budynk\xc3\xb3w przy ul. 3 Maja by\xc5\x82 Karol Korn._NEWLINE_W 1895 r. uruchomiono w Bielsku lini\xc4\x99 tramwaju elektrycznego, kt\xc3\xb3rej trasa bieg\xc5\x82a m.in. przez ul. 3 Maja. Znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 tu dwa przystanki: Kaiser-Hof (od 1922 Prezydent) przy hotelu Kaiser-Hof / Prezydent oraz Strzelnica na wysoko\xc5\x9bci ul. D\xc4\x85browskiego._NEWLINE_W 1898 r., z okazji pi\xc4\x99\xc4\x87dzi\xc4\x99siociolecia panowania Franciszka J\xc3\xb3zefa I, ulic\xc4\x99 przemianowano na Franz-Josef-Stra\xc3\x9fe._NEWLINE_W 1909 r. z inicjatywy Komunalnej Kasy Oszcz\xc4\x99dno\xc5\x9bci (KKO) do jej neobarokowego gmachu dobudowano od p\xc3\xb3\xc5\x82nocy kompleks mieszkalno-biurowy z pasa\xc5\xbcem handlowym w formie ulicy, nosz\xc4\x85cej dzi\xc5\x9b nazw\xc4\x99 Przech\xc3\xb3d i po\xc5\x82\xc4\x85czonej przej\xc5\x9bciem podziemnym z pl. Boles\xc5\x82awa Chrobrego. W latach 1912\xe2\x80\x931913 kwarta\xc5\x82 mi\xc4\x99dzy ul. 3 Maja, Zamenhofa i Wa\xc5\x82ow\xc4\x85 zamieniono na park (dzi\xc5\x9b Park Esperanto), a przy wlocie ul. Wa\xc5\x82owej powsta\xc5\x82y Domy Kolejarskie \xe2\x80\x93 dwie po\xc5\x82\xc4\x85czone ze sob\xc4\x85 kamienice mieszcz\xc4\x85ce pocz\xc4\x85tkowo mieszkania dla pracownik\xc3\xb3w kolei._NEWLINE_Po w\xc5\x82\xc4\x85czeniu Bielska w granice Polski w 1918 r., Franz-Josef Stra\xc3\x9fe przemianowano na: 3 Maja na odcinku od pl. Chrobrego do ul. D\xc4\x85browskiego i Legion\xc3\xb3w na odcinku od D\xc4\x85browskiego do dworca. W 1922 r. nazw\xc4\x99 hotelu Kaiser-Hof zmieniono na Prezydent dla uczczenia Gabriela Narutowicza. Na placu przed hotelem planowano postawi\xc4\x87 pomnik pierwszego prezydenta II RP, jednak wskutek sprzeciwu w\xc5\x82adz miejskich ostatecznie wzniesiono go na pl. Mickiewicza. W tym samym okresie pomi\xc4\x99dzy kompleksem mieszkalno-biurowym przy KKO a dzisiejszym Przechodem Schodowym zbudowano ci\xc4\x85g sklep\xc3\xb3w zwany Nowymi Bazarami. W 1927 r. na ul. 3 Maja wyjecha\xc5\x82y pierwsze miejskie autobusy, a w latach 30. skwer przy skrzy\xc5\xbcowaniu z ul. Matejki zabudowano trzema kamienicami w stylu funkcjonalizmu, natomiast w s\xc4\x85siedztwie synagogi powsta\xc5\x82 \xc5\xbcydowski dom kultury im. Chaima Nachmanna Bialika._NEWLINE_W 1939 r. polscy saperzy wysadzili wybudowany w 1874 r. tunel kolejowy, biegn\xc4\x85cy pod placem przed hotelem Prezydent, pl. Boles\xc5\x82awa Chrobrego (w czasie wojny Adolf-Hitler-Platz) i cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo ul. 3 Maja, w wyniku czego przez kilka tygodni blisko 150-metrowy odcinek ulicy by\xc5\x82 zniszczony. Jednocze\xc5\x9bnie nazwa ulicy uleg\xc5\x82a zmianie na Adolf-Hitler-Stra\xc3\x9fe. 13 wrze\xc5\x9bnia 1939 r. wysadzono w powietrze bielsk\xc4\x85 synagog\xc4\x99._NEWLINE_Po II wojnie \xc5\x9bwiatowej zmieniono nazw\xc4\x99 ulicy na odcinku od pl. Chrobrego do ul. D\xc4\x85browskiego na ul. W\xc5\x82odzimierza Lenina, a pozosta\xc5\x82y odcinek sta\xc5\x82 si\xc4\x99 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 ul. Armii Czerwonej. \xc5\xbbydowski dom kultury przebudowano w latach 40. na gmach teatralny, w kt\xc3\xb3rym siedzib\xc4\x99 znalaz\xc5\x82 Teatr Lalek Banialuka._NEWLINE_Najwi\xc4\x99ksze zmiany w architekturze ul. 3 Maja zasz\xc5\x82y jednak w latach 60. Burz\xc4\x85c kamienic\xc4\x99 przy ul. Barlickiego 7, przebito schody \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85ce \xc3\xb3wczesn\xc4\x85 ul. Lenina z Dzier\xc5\xbcy\xc5\x84skiego (dzisiejsza ul. 11 Listopada), kt\xc3\xb3rym nadano status ulicy i nazwano Przechodem Schodowym. W miejscu Nowych Bazar\xc3\xb3w (pomi\xc4\x99dzy ul. Przech\xc3\xb3d a Przechodem Schodowym) powsta\xc5\x82 pawilon handlowy MHD, jeden z tzw. blaszak\xc3\xb3w, natomiast do hotelu Prezydent dobudowano pawilon handlowo-wystawowy Dom Technika. Kilka lat wcze\xc5\x9bniej, w 1954\xc2\xa0r., przy p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym Domu Technika ods\xc5\x82oni\xc4\x99to pomnik\xe2\x80\x93fontann\xc4\x99 warszawskiej Syrenki d\xc5\x82uta Ryszarda Sroczy\xc5\x84skiego, ufundowany przez SFOS w podzi\xc4\x99ce za wk\xc5\x82ad bielszczan w odbudow\xc4\x99 Warszawy. W miejscu synagogi powsta\xc5\x82 Pawilon Plastyka \xe2\x80\x93 modernistyczny budynek, mieszcz\xc4\x85cy od 1975 r. Galeri\xc4\x99 Bielsk\xc4\x85 BWA._NEWLINE_W 1971 r. zlikwidowano bielsk\xc4\x85 sie\xc4\x87 tramwajow\xc4\x85. Tory i sie\xc4\x87 trakcyjna znikn\xc4\x99\xc5\x82y z krajobrazu ul. 3\xc2\xa0Maja, a jedyn\xc4\x85 pami\xc4\x85tk\xc4\x85 po tramwajach w ci\xc4\x85gu ulicy jest pami\xc4\x85tkowy s\xc5\x82up trakcyjny przy skrzy\xc5\xbcowaniu z ul. Zamenhofa. Rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej rozpocz\xc4\x99to przebijanie przez Bielsko-Bia\xc5\x82\xc4\x85 trasy szybkiego ruchu z Katowic do Szczyrku, kt\xc3\xb3rej cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 by\xc5\x82y \xc3\xb3wczesne ulice Lenina i Armii Czerwonej. Poczyniono w tym celu wiele wyburze\xc5\x84 na trasie budowanej arterii, jednak do\xc5\x9b\xc4\x87 szeroka ju\xc5\xbc w XIX w. ul. 3 Maja zachowa\xc5\x82a w ca\xc5\x82o\xc5\x9bci sw\xc4\x85 zabudow\xc4\x99._NEWLINE_W 1990 r. powr\xc3\xb3cono do przedwojennej nazwy ulicy \xe2\x80\x93 3 Maja, do kt\xc3\xb3rej do\xc5\x82\xc4\x85czono tak\xc5\xbce odcinek przedwojennej Legion\xc3\xb3w i powojennej Armii Czerwonej od ul. D\xc4\x85browskiego do dworca kolejowego._NEWLINE_Na prze\xc5\x82omie XX i XXI w. przyst\xc4\x85piono do rewitalizacji obszar\xc3\xb3w zabytkowych w Bielsku-Bia\xc5\x82ej. Spo\xc5\x9br\xc3\xb3d budynk\xc3\xb3w przy ul. 3 Maja renowacji doczeka\xc5\x82 si\xc4\x99 Dworzec G\xc5\x82\xc3\xb3wny, Willa Sixta, kamienica Patria, hotel Prezydent nosz\xc4\x85cy od 2008\xc2\xa0r. nazw\xc4\x99 President oraz spora cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 kamienic._NEWLINE_Do roku 2015 stanowi\xc5\x82a cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 drogi wojew\xc3\xb3dzkiej nr 942.\n_START_SECTION_\nPrzebieg\n_START_PARAGRAPH_\nUlica 3 Maja rozpoczyna si\xc4\x99 na pl. Boles\xc5\x82awa Chrobrego, stanowi\xc4\x85cym g\xc5\x82\xc3\xb3wny plac historycznego Dolnego Przedmie\xc5\x9bcia i cz\xc4\x99sto uznawanym za centralny plac ca\xc5\x82ego miasta. Oficjalnie pocz\xc4\x85tek ulicy stanowi, znajduj\xc4\x85ce si\xc4\x99 w po\xc5\x82udniowo-zachodniej jego cz\xc4\x99\xc5\x9bci, skrzy\xc5\xbcowanie z ul. Zamkow\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra jest przed\xc5\x82u\xc5\xbceniem 3 Maja w kierunku po\xc5\x82udniowym, i prostopad\xc5\x82\xc4\x85 ul. Wzg\xc3\xb3rze. Wed\xc5\x82ug numeracji, cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 ulicy jest ca\xc5\x82a zachodnia pierzeja pl. Chrobrego._NEWLINE_50 m dalej, zaraz za kamienic\xc4\x85 Patria, do ul. 3 Maja dochodzi Przech\xc3\xb3d \xe2\x80\x93 maj\xc4\x85cy status ulicy pasa\xc5\xbc handlowy, maj\xc4\x85cy te\xc5\xbc poprzez przej\xc5\x9bcie podziemne po\xc5\x82\xc4\x85czenie z pl. Chrobrego. Za pawilonem handlowym PSS Spo\xc5\x82em (133 m) po wschodniej stronie ulicy znajduje si\xc4\x99 niewielki plac z przystankiem autobusowym, od kt\xc3\xb3rego w kierunku wschodnim odchodzi Przech\xc3\xb3d Schodowy \xe2\x80\x93 schody \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85ce ul. 3 Maja z Barlickiego i 11 Listopada, g\xc5\x82\xc3\xb3wnym miejskim deptakiem. W p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci placu (175 m) jest przej\xc5\x9bcie dla pieszych z sygnalizacj\xc4\x85 \xc5\x9bwietln\xc4\x85._NEWLINE_Za nim, w kierunku p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-wschodnim odchodzi jednokierunkowa (tylko zjazd z 3 Maja) ul. Zamenhofa (250 m). Skrzy\xc5\xbcowanie to stanowi pocz\xc4\x85tek Parku Esperanto \xe2\x80\x93 skweru ko\xc5\x84cz\xc4\x85cego si\xc4\x99 wlotem (z po\xc5\x82udniowego wschodu) ul. Wa\xc5\x82owej (485 m). Na wysoko\xc5\x9bci parku (295 m) zaczyna si\xc4\x99 ul. Sienkiewicza \xe2\x80\x93 pierwsza zachodnia przecznica. Kolejnymi s\xc4\x85: ul. D\xc4\x85browskiego (420 m), ul. Sixta (582 m) i wy\xc5\x82\xc4\x85czona z ruchu ko\xc5\x82owego ul. Matejki (685 m). Prawie ca\xc5\x82\xc4\x85 wschodni\xc4\x85 stron\xc4\x99 ulicy na odcinku od Wa\xc5\x82owej do ko\xc5\x84ca zajmuje przystanek MZK: 3 Maja / Dworzec._NEWLINE_Ulica 3 Maja ko\xc5\x84czy si\xc4\x99 (800 m) skrzy\xc5\xbcowaniem z ul. Warszawsk\xc4\x85, b\xc4\x99d\xc4\x85c\xc4\x85 jej przed\xc5\x82u\xc5\xbceniem na p\xc3\xb3\xc5\x82noc, oraz odchodz\xc4\x85c\xc4\x85 w kierunku zachodnim ul. Piastowsk\xc4\x85. Skrzy\xc5\xbcowanie to jest cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 nienazwanego prostok\xc4\x85tnego placu z dworcem kolejowym Bielsko-Bia\xc5\x82a G\xc5\x82\xc3\xb3wna jako centraln\xc4\x85 budowl\xc4\x85 (plac dworcowy)._NEWLINE_Na ca\xc5\x82ej d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci ul. 3 Maja ma dwa pasy ruchu w ka\xc5\xbcd\xc4\x85 stron\xc4\x99 (w rejonie skrzy\xc5\xbcowa\xc5\x84 wi\xc4\x99cej), nie oddzielone pasem zieleni._NEWLINE_Ulica jest cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 drogi wojew\xc3\xb3dzkiej nr 942, \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85cej Bielsko-Bia\xc5\x82\xc4\x85 ze Szczyrkiem i Wis\xc5\x82\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nZabudowa\n_START_PARAGRAPH_\nZabudow\xc4\x99 zachodniej strony ul. 3 Maja w przewa\xc5\xbcaj\xc4\x85cej cz\xc4\x99\xc5\x9bci stanowi\xc4\x85, niegdy\xc5\x9b nale\xc5\xbc\xc4\x85ce g\xc5\x82\xc3\xb3wnie do fabrykant\xc3\xb3w, trzypi\xc4\x99trowe kamienice z lat 1890\xe2\x80\x931913 reprezentuj\xc4\x85ce przede wszystkim neobarok, neorenesans i secesj\xc4\x99._NEWLINE_Wschodnia strona ulicy jest \xc5\x9bci\xc5\x9ble zabudowana tylko do Przechodu Schodowego. W dalszej cz\xc4\x99\xc5\x9bci jedynym budynkiem s\xc4\x85 tzw. Domy Kolejarskie, natomiast pozosta\xc5\x82y obszar jest zadrzewiony. Spowodowane jest to istnieniem wysokiej skarpy opadaj\xc4\x85cej ku linii kolejowej z Bielska-Bia\xc5\x82ej do \xc5\xbbywca (oddanej do u\xc5\xbcytku w 1877 r.). Kwarta\xc5\x82 mi\xc4\x99dzy ul. 3 Maja, Zamenhofa i Wa\xc5\x82ow\xc4\x85 stanowi Park Esperanto._NEWLINE_Wszystkie budynki na ul. 3 Maja powsta\xc5\x82e przed 1918 r., podobnie jak na ca\xc5\x82ym Dolnym Przedmie\xc5\x9bciu, wiernie na\xc5\x9bladuj\xc4\x85 architektur\xc4\x99 Wiednia. Prawie wszystkie zabytkowe budowle znajduj\xc4\x85ce si\xc4\x99 przy ulicy by\xc5\x82y dzie\xc5\x82em Karola Korna, st\xc4\x85d te\xc5\xbc nazywana jest czasem alej\xc4\x85 lub promenad\xc4\x85 Korna.'