b'\n_START_ARTICLE_\nKamienica przy ul. Walic\xc3\xb3w 14 w Warszawie\n_START_PARAGRAPH_\nKamienica przy ul. Walic\xc3\xb3w 14 \xe2\x80\x93 zabytkowa kamienica znajduj\xc4\x85ca si\xc4\x99 na warszawskiej Woli, na terenie osiedla Mir\xc3\xb3w, przy ul. Walic\xc3\xb3w 14. W tej kamienicy mieszka\xc5\x82 m.in. W\xc5\x82adys\xc5\x82aw Szlengel \xe2\x80\x93 poeta warszawskiego getta.\n_START_SECTION_\nPocz\xc4\x85tki\n_START_PARAGRAPH_\nKamienica zosta\xc5\x82a zaprojektowana przez Wac\xc5\x82awa Heppena i J\xc3\xb3zefa Napoleona Czerwi\xc5\x84skiego. Nale\xc5\xbca\xc5\x82a pocz\xc4\x85tkowo do Ernestyny Golde._NEWLINE_W lipcu i sierpniu 1913 roku pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 pierwsze og\xc5\x82oszenia, \xc5\xbce dwu, trzy i cztero pokojowe mieszkania w nowym chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skim domu, w nowej dzielnicy, z elektryczno\xc5\x9bci\xc4\x85, wannami i kuchniami gazowymi s\xc4\x85 do wynaj\xc4\x99cia. Sugerowano dojazd tramwajem \xc5\xbbelazna-Ch\xc5\x82odna. Proponowano te\xc5\xbc do wynaj\xc4\x99cia sklepy suterenowe z mieszkaniem lub bez. M.in. mie\xc5\x9bci\xc5\x82 si\xc4\x99 tam wtedy kantor przewozowy Karpi\xc5\x84skiego. Dom mia\xc5\x82 hipotek\xc4\x99 numer 6788 i w 1930 roku nale\xc5\xbca\xc5\x82 do Zygmunta Mintza ._NEWLINE_Od pocz\xc4\x85tku budynek  mia\xc5\x82 szerok\xc4\x85 grup\xc4\x99 podnajemc\xc3\xb3w. W 1928 roku Kurjer Warszawski donosi\xc5\x82, \xc5\xbce policja aresztowa\xc5\x82a komunistk\xc4\x99 Mani\xc4\x99 Szulman zamieszka\xc5\x82\xc4\x85 na Walic\xc3\xb3w 14 gdy malowa\xc5\x82a antypa\xc5\x84stwowe has\xc5\x82a na murze. W 1932 nast\xc4\x85pi\xc5\x82 po\xc5\xbcar w budynku wywo\xc5\x82any zanieczyszczeniem komina, kt\xc3\xb3ry szybko zosta\xc5\x82 ugaszony. Zapali\xc5\x82y si\xc4\x99 sadze w prawej oficynie i ogie\xc5\x84 przedosta\xc5\x82 si\xc4\x99 na klatk\xc4\x99 pierwszego pi\xc4\x99tra. Budynek nale\xc5\xbca\xc5\x82 wtedy do ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwa Golec._NEWLINE_W 1937 prasa odnotowa\xc5\x82a, \xc5\xbce w\xc5\x82a\xc5\x9bciciel domu zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82 si\xc4\x99 do zarz\xc4\x85du Pasty o usuni\xc4\x99cie s\xc5\x82upa telefonicznego "umieszczonego jakoby" bezprawnie na dachu domu. W zwi\xc4\x85zku z tym zarz\xc4\x85d Pasty wys\xc5\x82a\xc5\x82 listy do abonent\xc3\xb3w telefonicznych, \xc5\xbceby w\xc5\x82a\xc5\x9bciciel domu zaniecha\xc5\x82 dochodzenia pretensji, gdy\xc5\xbc  w przeciwnym razie Pasta usunie aparaty telefoniczne z tego budynku. W tym roku prasa donosi\xc5\x82a te\xc5\xbc o pr\xc3\xb3bie samob\xc3\xb3jczej w jednym z mieszka\xc5\x84 w budynku._NEWLINE_Ksi\xc4\x85\xc5\xbcka telefoniczna z 1938/1939 roku listowa\xc5\x82a kilka firm: "Fabryk\xc4\x99 Fornier\xc3\xb3w" dyrektora M. Breindlera, "Chromax" in\xc5\xbcyniera Mieczys\xc5\x82awa Lipszyca, "Floridor" (kleje ro\xc5\x9blinne i chemiczne), kt\xc3\xb3rej w\xc5\x82a\xc5\x9bcicielem by\xc5\x82 Izr. Goldblum. Numery telefon\xc3\xb3w posiadali  m.in. R\xc3\xb3\xc5\xbca Zajdel, chemik bakteriolog, asystent w Pa\xc5\x84stwowych Zak\xc5\x82adach Higieny, Hilel Lurie, Henryk Warszawski, Jerzy Machlejd, dyrektor zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w ogrodniczych C. Ulrich za\xc5\x82o\xc5\xbconych w 1805 roku, in\xc5\xbcynier budowlany Adam Krajterkraft, dziennikarz Menachem Kipnis, in\xc5\xbcynier Zdzis\xc5\x82aw Kronenberg, Jakub Szlam, artysta malarz Maurycy Szlengel. W kamienicy przy ul. Walic\xc3\xb3w 14 przed wojn\xc4\x85 mieszka\xc5\x82 W\xc5\x82adys\xc5\x82aw Szlengel  i jego rodzina (przynajmniej od 1920 roku ). Pod tym adresem w warszawskiej ksi\xc4\x85\xc5\xbcce telefonicznej na rok 1930 widnieje Maurycy Szlengel (artysta). Ojciec W\xc5\x82adys\xc5\x82awa Szlengla wymieniony jest tak\xc5\xbce w ksi\xc4\x85\xc5\xbcce telefonicznej na lata 1938/1939, mimo \xc5\xbce ju\xc5\xbc wtedy nie \xc5\xbcy\xc5\x82. Znan\xc4\x85 osob\xc4\x85 by\xc5\x82 te\xc5\xbc Menachem Kipnis, \xc5\x9bpiewak operowy, fotograf, dziennikarz i etnograf \xc5\xbcydowski. Ju\xc5\xbc przed wojn\xc4\x85 mieszka\xc5\x82a na Walic\xc3\xb3w 14 Irena \xc5\x9amigielska wraz z rodzin\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nObl\xc4\x99\xc5\xbcenie Warszawy\n_START_PARAGRAPH_\nJanusz Korczak w pami\xc4\x99tnikach wspomina, \xc5\xbce mia\xc5\x82 dwa zatargi "z melin\xc4\x85 wytwornego domu Walic\xc3\xb3w 14"  bo w czasie obl\xc4\x99\xc5\xbcenia Warszawy "w \xc5\x82ajdacki spos\xc3\xb3b" odm\xc3\xb3wiono mu pomocy, by konaj\xc4\x85cego \xc5\xbco\xc5\x82nierza przenie\xc5\x9b\xc4\x87 do bramy.\n_START_SECTION_\nOkres getta warszawskiego\n_START_PARAGRAPH_\nW czasie okupacji niemieckiej, po powstaniu getta, parzyste numery ulicy Walic\xc3\xb3w le\xc5\xbca\xc5\x82y po stronie getta warszawskiego a nieparzyste po stronie aryjskiej. _NEWLINE_Po powrocie z Rosji, wprowadzi\xc5\x82 si\xc4\x99 do kamienicy ponownie W\xc5\x82adys\xc5\x82aw Szlengel. W Archiwum Ringelbluma zachowa\xc5\x82a si\xc4\x99 kartka ze spisem domownik\xc3\xb3w. Kartka wisia\xc5\x82a przy dzwonku do drzwi w kamienicy (przypuszczalnie znalaz\xc5\x82a si\xc4\x99 tam po lipcu 1942 roku). S\xc4\x85dz\xc4\x85c po ilo\xc5\x9bci domownik\xc3\xb3w, mieszkanie Szlengla w getcie by\xc5\x82o zat\xc5\x82oczone. Ilo\xc5\x9b\xc4\x87 dzwonk\xc3\xb3w informowa\xc5\x82a do kogo przyszed\xc5\x82 go\xc5\x9b\xc4\x87: Dzwoni\xc4\x87/Lurie 1 raz/Rotsztajn 2 r/Rogozi\xc5\x84scy 4/Koplewicz 5/[W\xc5\x82adys\xc5\x82aw] Szlengel 3/[Micha\xc5\x82]Brandsteter 3/ Lunia 2 kr\xc3\xb3tkie/ Wanda 2 d\xc5\x82ugie/S\xc5\x82u\xc5\xbcba porz\xc4\x85dkowa i Werkszuc 6 razy g\xc5\x82ow\xc4\x85. Ocalon\xc4\x85 w Archiwum Ringelbluma kartk\xc4\x99 nale\xc5\xbcy czyta\xc4\x87 razem z wierszem Szlengla Dzwonki: Na drzwiach wisia\xc5\x82a kartka/czytelna tylko z bliska \xe2\x80\x93/Dzwonek czynny \xe2\x80\x93 prosz\xc4\x99 dzwoni\xc4\x87/i trzy nazwiska:/Do pani L. jeden raz,/do pana K. razy dwa,/a do doktora trzy razy[..]._NEWLINE_W okresie tworzenia Getta do kamienicy wprowadzi\xc5\x82a si\xc4\x99 rodzina Dawida Zylberta. On sam w 1940 roku, w wieku 12 lat, uciek\xc5\x82 na aryjsk\xc4\x85 stron\xc4\x99, sprzedawa\xc5\x82 gazety i papierosy na Placu Trzech Krzy\xc5\xbcy, by\xc5\x82 jedyny z rodziny, kt\xc3\xb3ry prze\xc5\xbcy\xc5\x82 wojn\xc4\x99. Edward Reicher wspomina o tym okresie, \xc5\xbce w jednym mieszkaniu na Walic\xc3\xb3w 14 mieszka\xc5\x82o kilka rodzin, w sumie 14 os\xc3\xb3b.\n_START_SECTION_\nOkres powstania warszawskiego\n_START_PARAGRAPH_\nKamienica by\xc5\x82a jednym z g\xc5\x82\xc3\xb3wnych punkt\xc3\xb3w polskiej obrony w czasie powstania warszawskiego. \xc5\x9alepa \xc5\x9bciany kamienicy stanowi\xc5\x82a barykad\xc4\x99. W czasie walk hitlerowcom uda\xc5\x82o si\xc4\x99 podpali\xc4\x87 budynek. _NEWLINE_Inne wspomnienie opisuje, \xc5\xbce w czasie powstania warszawskiego, 24 wrze\xc5\x9bnia, niemiecka piechota wsparta dwoma czo\xc5\x82gami atakowa\xc5\x82a stanowiska na ul. Walic\xc3\xb3w. Atak poprzedzany by\xc5\x82 "goliatem", kt\xc3\xb3rego wybuch zburzy\xc5\x82 front kamienicy pod numerem 14.\n_START_SECTION_\nOkres wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesny\n_START_PARAGRAPH_\nBudynek pe\xc5\x82ni\xc5\x82 funkcje mieszkalne do roku 2004. _NEWLINE_W maju 2009 na \xc5\x9bcianie kamienicy od strony ul. Grzybowskiej powsta\xc5\x82 mural przedstawiaj\xc4\x85cy czarny napis \xe2\x80\x9ekamie\xc5\x84 i co\xe2\x80\x9d oraz b\xc5\x82yszcz\xc4\x85cy, czerwony balonik. Na \xc5\x9bcianie budynku umieszczono tablic\xc4\x99 informuj\xc4\x85c\xc4\x85 o jego historii i powstaniu muralu, kt\xc3\xb3ra w p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym okresie zosta\xc5\x82a zniszczona przez wandali._NEWLINE_W 2012 kamienice przy ul. Walic\xc3\xb3w 10, 12, 14 i 17 zosta\xc5\x82y wpisane do gminnej ewidencji zabytk\xc3\xb3w.  Od 2018 roku budynek jest wpisany do rejestru zabytk\xc3\xb3w, o co zabiega\xc5\x82y ruchy miejskie.'