b'\n_START_ARTICLE_\nWojna ameryka\xc5\x84sko-meksyka\xc5\x84ska\n_START_SECTION_\nRok 1845\n_START_PARAGRAPH_\nW marcu Kongres Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych przychyli\xc5\x82 si\xc4\x99 do wielokrotnie ponawianej pro\xc5\x9bby mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Teksasu i proklamowa\xc5\x82 Teksas jako 28. stan USA. Amerykanie wys\xc5\x82ali do Meksyku negocjator\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy mieli zaproponowa\xc4\x87 wykupienie Kalifornii i Nowego Meksyku za 30 mln dolar\xc3\xb3w. Meksykanie odm\xc3\xb3wili przyj\xc4\x99cia delegacji. Oficjalnie Teksas zosta\xc5\x82 przy\xc5\x82\xc4\x85czony do Unii pod koniec roku.\n_START_SECTION_\nRok 1846\n_START_PARAGRAPH_\nW obronie terytorium prawnie meksyka\xc5\x84skiego wyst\xc4\x85pi\xc5\x82 gen. Santa Anna i wkroczy\xc5\x82 do Teksasu z wojskiem. Stany Zjednoczone w odpowiedzi na to wys\xc5\x82a\xc5\x82y do Teksasu gen. Zachary\xe2\x80\x99ego Taylora. Incydent pomi\xc4\x99dzy \xc5\xbco\xc5\x82nierzami obu armii na wiosn\xc4\x99 1846 r. zapocz\xc4\x85tkowa\xc5\x82 wojn\xc4\x99. Po pocz\xc4\x85tkowych sukcesach Meksykanie ulegli wojskom genera\xc5\x82a Taylora, kt\xc3\xb3ry wypar\xc5\x82 armi\xc4\x99 meksyka\xc5\x84sk\xc4\x85 za rzek\xc4\x99 Rio Grande.\n_START_SECTION_\nStycze\xc5\x84\n_START_PARAGRAPH_\nWojska USA opanowa\xc5\x82y Kaliforni\xc4\x99. Na tych terenach armia sk\xc5\x82ada\xc5\x82a si\xc4\x99 w\xc5\x82a\xc5\x9bciwie tylko z pospolitego ruszenia, a przy zdobywaniu wybrze\xc5\xbca wydatnie pomaga\xc5\x82y ameryka\xc5\x84skie okr\xc4\x99ty._NEWLINE_Dotychczasowe potyczki i \xc5\x9bciganie si\xc4\x99 armii po preriach i pustyniach zamienia si\xc4\x99 w regularn\xc4\x85 wojn\xc4\x99, kt\xc3\xb3ra przenios\xc5\x82a si\xc4\x99 na tereny dzisiejszego Meksyku. Gen. Santa Anna zosta\xc5\x82 pobity pod Buena Vista przez wojska Taylora, a p\xc3\xb3\xc5\xbaniej \xe2\x80\x93 w serii nieudanych bitew po drodze do stolicy i w samym mie\xc5\x9bcie Meksyk \xe2\x80\x93 przez gen. Winfielda Scotta.\n_START_SECTION_\n22-23 lutego\n_START_PARAGRAPH_\nPierwsza wielka bitwa \xe2\x80\x93 bitwa pod Buena Vista, w kt\xc3\xb3rej zosta\xc5\x82y rozbite si\xc5\x82y meksyka\xc5\x84skie. Po tej bitwie gen. Taylor zosta\xc5\x82 obwo\xc5\x82any bohaterem narodowym. Teatr dzia\xc5\x82a\xc5\x84 \xe2\x80\x93 p\xc3\xb3\xc5\x82nocny Meksyk. Bitwa poprzedzona morskim desantem ameryka\xc5\x84skiej armii l\xc4\x85dowej na wybrze\xc5\xbcu na wysoko\xc5\x9bci miasta Monterrey.\n_START_SECTION_\nKwiecie\xc5\x84\n_START_PARAGRAPH_\nBitwa pod Cerro Gordo maj\xc4\x85ca decyduj\xc4\x85ce znacznie dla wyniku wojny. Jednak Buena Vista by\xc5\x82a bardziej \xc5\x9bwi\xc4\x99towana przez Amerykan\xc3\xb3w jako pierwsze wi\xc4\x99ksze zwyci\xc4\x99stwo.\n_START_SECTION_\nLato\n_START_PARAGRAPH_\nDruga inwazja morska Amerykan\xc3\xb3w. Nast\xc4\x85pi\xc5\x82a na po\xc5\x82udnie od miasta Meksyk, w rejonie Veracruz (g\xc5\x82\xc3\xb3wny port kraju). Obiema operacjami dowodzi\xc5\x82 gen. Scott._NEWLINE_Veracruz by\xc5\x82o przed t\xc4\x85 wojn\xc4\x85 du\xc5\xbcym, szybko rozwijaj\xc4\x85cym si\xc4\x99 miastem, zamieszkanym w du\xc5\xbcej cz\xc4\x99\xc5\x9bci przez ludno\xc5\x9b\xc4\x87 europejsk\xc4\x85 i kreolsk\xc4\x85. By\xc5\x82o to wa\xc5\xbcne centrum kulturalne, jeden z najwi\xc4\x99kszych port\xc3\xb3w na wschodnim wybrze\xc5\xbcu obu Ameryk. Amerykanie, nie zwa\xc5\xbcaj\xc4\x85c nawet na apel konsul\xc3\xb3w innych kraj\xc3\xb3w by ewakuowa\xc4\x87 przynajmniej kobiety i dzieci, zrujnowali miasto ostrza\xc5\x82em z armat z pok\xc5\x82ad\xc3\xb3w swoich statk\xc3\xb3w, a nast\xc4\x99pnie weszli do bezbronnych ruin, by dokona\xc4\x87 rzezi na ludno\xc5\x9bci cywilnej.\n_START_SECTION_\n8 wrze\xc5\x9bnia\n_START_PARAGRAPH_\nBitwa pod Molino del Rey (Kr\xc3\xb3lewski M\xc5\x82yn), osad\xc4\x85 le\xc5\xbc\xc4\x85c\xc4\x85 na po\xc5\x82udniowym podej\xc5\x9bciu do miasta Meksyk, dosy\xc4\x87 silnie ufortyfikowan\xc4\x85, w kt\xc3\xb3rej pono\xc4\x87 znajdowa\xc4\x87 si\xc4\x99 mia\xc5\x82a odlewnia dzia\xc5\x82. De facto by\xc5\x82 to jeden z wielu punkt\xc3\xb3w oporu, przy pomocy kt\xc3\xb3rego Meksykanie pr\xc3\xb3bowali powstrzyma\xc4\x87 nacieraj\xc4\x85c\xc4\x85 z po\xc5\x82udnia ameryka\xc5\x84sk\xc4\x85 Armi\xc4\x99 Inwazyjn\xc4\x85 pod dow\xc3\xb3dztwem gen. Winfielda Scotta. Scott s\xc4\x85dz\xc4\x85c, \xc5\xbce w Molino del Rey znajduje si\xc4\x99 meksyka\xc5\x84ski park artyleryjski, zboczy\xc5\x82 nieco z trasy szykuj\xc4\x85c si\xc4\x99 do szybkiego uderzenia na osad\xc4\x99, omijaj\xc4\x85c silnie umocniony zamek Chapultepec. Grupa operacyjna gen. Wortha (ok. 3500 ludzi) zaatakowa\xc5\x82a Molino del Rey nad ranem 8 wrze\xc5\x9bnia. Jak si\xc4\x99 mia\xc5\x82o okaza\xc4\x87, Meksykanie byli doskonale przygotowani do obrony i w pocz\xc4\x85tkowej fazie walki zadali Amerykanom ci\xc4\x99\xc5\xbckie straty. Po kilku godzinach zaciek\xc5\x82ych walk Amerykanie zdo\xc5\x82ali wyprze\xc4\x87 Meksykan\xc3\xb3w z osady i opanowa\xc4\x87 ich umocnienia, a nast\xc4\x99pnie uderzy\xc4\x87 na poblisk\xc4\x85 wiosk\xc4\x99 Casa Mata, r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc silnie bronion\xc4\x85._NEWLINE_Artyleria meksyka\xc5\x84ska ze wspomnianego zamku Chapultepec przez ca\xc5\x82\xc4\x85 bitw\xc4\x99 ostrzeliwa\xc5\x82a intensywnie Amerykan\xc3\xb3w, co jeszcze bardziej powi\xc4\x99kszy\xc5\x82o ich straty. Kiedy w ko\xc5\x84cu Meksykanie zostali wyparci z obu osad, okaza\xc5\x82o si\xc4\x99, \xc5\xbce w Molino del Rey nie by\xc5\x82o \xc5\xbcadnego parku artyleryjskiego, wojska Scotta straci\xc5\x82y 800 ludzi z najlepszych jednostek, a opanowane punkty oporu i tak trzeba by\xc5\x82o opu\xc5\x9bci\xc4\x87. Meksykanie stracili ok. 2000 zabitych lub rannych, a ok. 700 trafi\xc5\x82o do niewoli._NEWLINE_Dowodz\xc4\x85cy armi\xc4\x85 meksyka\xc5\x84sk\xc4\x85 gen. Santa Anna s\xc4\x85dzi\xc5\x82, \xc5\xbce celem uderzenia ameryka\xc5\x84skiego by\xc5\x82 zamek Chapultepec (rzeczywi\xc5\x9bcie atakowany przez grup\xc4\x99 pozoracyjn\xc4\x85), uzna\xc5\x82 i\xc5\xbc odni\xc3\xb3s\xc5\x82 sukces i rozg\xc5\x82osi\xc5\x82 to w meksyka\xc5\x84skich gazetach. Amerykanie r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc uznali t\xc4\x99 bitw\xc4\x99 za zwyci\xc4\x99stwo, poniewa\xc5\xbc zdobyli obie osady._NEWLINE_12 wrze\xc5\x9bnia Amerykanie zaatakowali zamek Chapultepec i zdobyli go po kr\xc3\xb3tkiej, cho\xc4\x87 gwa\xc5\x82townej walce, wycinaj\xc4\x85c w pie\xc5\x84 obro\xc5\x84c\xc3\xb3w, w tym broni\xc4\x85cych zamku kadet\xc3\xb3w ze znajduj\xc4\x85cej si\xc4\x99 tam szko\xc5\x82y wojskowej. Obro\xc5\x84cy szko\xc5\x82y s\xc4\x85 czczeni do dzi\xc5\x9b jako \xe2\x80\x9ebohaterskie dzieci\xe2\x80\x9d (Los Ninos Heroes).\n_START_SECTION_\n14 wrze\xc5\x9bnia\n_START_PARAGRAPH_\nWojska USA zaj\xc4\x99\xc5\x82y miasto Meksyk.\n_START_SECTION_\n2 lutego 1848\n_START_PARAGRAPH_\nPodpisany zosta\xc5\x82 traktat pokojowy w Guadalupe Hidalgo. Meksyk odda\xc5\x82 USA ponad po\xc5\x82ow\xc4\x99 swego terytorium (Kalifornia, Teksas, Nowy Meksyk, Arizona, Nevada, Utah, Wyoming, Kolorado), w sumie 1,35 mln km\xc2\xb2, w zamian za 15 mln dolar\xc3\xb3w oraz anulowanie d\xc5\x82ug\xc3\xb3w (w 1853 roku gen. Santa Anna w obliczu bankructwa kraju sprzeda\xc5\x82 jeszcze Amerykanom za 10 mln dolar\xc3\xb3w po\xc5\x82udniow\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 dzisiejszej Arizony, co na trwa\xc5\x82e ustali\xc5\x82o granice na kontynencie).'