b'\n_START_ARTICLE_\nEN80\n_START_SECTION_\nGeneza i produkcja\n_START_PARAGRAPH_\nW 1918 powsta\xc5\x82a sp\xc3\xb3\xc5\x82ka akcyjna Si\xc5\x82a i \xc5\x9awiat\xc5\x82o, kt\xc3\xb3ra by\xc5\x82a inicjatorem i w\xc5\x82a\xc5\x9bcicielem przedsi\xc4\x99wzi\xc4\x99cia budowy Elektrycznych Kolei Dojazdowych i w kt\xc3\xb3rej wiod\xc4\x85cym kapita\xc5\x82em by\xc5\x82 kapita\xc5\x82 angielski. W zwi\xc4\x85zku z budow\xc4\x85 tej pierwszej normalnotorowej elektrycznej kolei w Polsce potrzebny by\xc5\x82 nowy tabor, kt\xc3\xb3ry specjalnie dla EKD zbudowa\xc5\x82y brytyjskie zak\xc5\x82ady English Electric._NEWLINE_W 1927 wyprodukowano 20 wagon\xc3\xb3w silnikowych i 20 wagon\xc3\xb3w doczepnych. Wszystkie z nich zosta\xc5\x82y dostarczone do Polski przed uruchomieniem linii, co mia\xc5\x82o miejsce 11 grudnia 1927._NEWLINE_Po II wojnie \xc5\x9bwiatowej tabor odbudowano i zasilono dodatkowymi 12 wagonami doczepnymi, wyprodukowanymi w 1948 w zak\xc5\x82adach Konstal w Chorzowie, zakupiono tak\xc5\xbce nowe silniki o mocy 45 kW.\n_START_SECTION_\nNadwozie\n_START_PARAGRAPH_\nWagony serii EN80 by\xc5\x82y konstrukcji drewnianej czopowanej. G\xc5\x82\xc3\xb3wne jej elementy (\xc5\x9bciany i dach) by\xc5\x82y wykonane z afryka\xc5\x84skiego drewna dabema. Na ko\xc5\x84cach wagon\xc3\xb3w, na wysoko\xc5\x9bci 462 mm ponad g\xc5\x82\xc3\xb3wk\xc4\x85 szyny, umieszczono sprz\xc4\x99gi typu tramwajowego (dyszle), ponadto sprz\xc4\x99ganie wagon\xc3\xb3w w sk\xc5\x82ady odbywa\xc5\x82o si\xc4\x99 za pomoc\xc4\x85 sprz\xc4\x99gu elektrycznego i powietrznego.\n_START_SECTION_\nWn\xc4\x99trze i przestrze\xc5\x84 pasa\xc5\xbcerska\n_START_PARAGRAPH_\nWn\xc4\x99trze wagon\xc3\xb3w wykonano z drewna d\xc4\x99bowego i sosnowego. \xc5\x81awki, mog\xc4\x85ce pomie\xc5\x9bci\xc4\x87 38 podr\xc3\xb3\xc5\xbcnych, stworzono z d\xc4\x99bowych listew, a drewniane stoliczki przy oknach okute by\xc5\x82y mosi\xc4\x99\xc5\xbcn\xc4\x85 blach\xc4\x85. Wn\xc4\x99trze wyposa\xc5\xbcone by\xc5\x82o tak\xc5\xbce w wykonane z mosi\xc4\x85dzu g\xc3\xb3rn\xc4\x85 por\xc4\x99cz i popielniczki. Zastosowano ogrzewanie elektryczne._NEWLINE_Wagony silnikowe posiada\xc5\x82y kabiny maszynist\xc3\xb3w na ka\xc5\xbcdym z ko\xc5\x84c\xc3\xb3w. Wyposa\xc5\xbcone by\xc5\x82y one w nastawnik umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85cy uruchomienie pojazdu, ko\xc5\x82o hamulca r\xc4\x99cznego, konektorowy od\xc5\x82\xc4\x85cznik pr\xc4\x85du i zaw\xc3\xb3r maszynisty.\n_START_SECTION_\nPodwozie\n_START_PARAGRAPH_\nKa\xc5\xbcdy z wagon\xc3\xb3w serii EN80 by\xc5\x82 oparty na dw\xc3\xb3ch dwuosiowych w\xc3\xb3zkach \xe2\x80\x93 w wagonach silnikowych by\xc5\x82y to w\xc3\xb3zki nap\xc4\x99dne, natomiast w wagonach doczepnych toczne. Ka\xc5\xbcdy z w\xc3\xb3zk\xc3\xb3w posiada\xc5\x82 rozstaw osi 1676 mm i ko\xc5\x82a o \xc5\x9brednicy 851 mm w stanie nowym. Rozstaw czop\xc3\xb3w skr\xc4\x99tu ka\xc5\xbcdego z wagon\xc3\xb3w wynosi\xc5\x82 5334 mm.\n_START_SECTION_\nZasilanie i nap\xc4\x99d\n_START_PARAGRAPH_\nPr\xc4\x85d sta\xc5\x82y o napi\xc4\x99ciu 600 V, przesy\xc5\x82any lini\xc4\x85 napowietrzn\xc4\x85, odbierany by\xc5\x82 przez odbierak pr\xc4\x85du zamontowany na dachu wagonu silnikowego i nap\xc4\x99dza\xc5\x82 cztery silniki trakcyjne znajduj\xc4\x85ce si\xc4\x99 na w\xc3\xb3zkach tego wagonu. Wagony doczepne nie posiada\xc5\x82y pantografu i silnik\xc3\xb3w trakcyjnych._NEWLINE_Wagony by\xc5\x82y wyposa\xc5\xbcone w ci\xc4\x99g\xc5\x82owy i powietrzny uk\xc5\x82ad hamulcowy.\n_START_SECTION_\nPrzed II wojn\xc4\x85 \xc5\x9bwiatow\xc4\x85 (1927\xe2\x80\x931939)\n_START_PARAGRAPH_\nWagony dostarczone EKD w 1927 by\xc5\x82y w pierwszej partii pomalowane na kremowo, w drugiej na kremowo-czerwono, w 1938 przemalowano je natomiast w kremowo-niebieskie barwy i takie pozosta\xc5\x82y do ko\xc5\x84ca swojej s\xc5\x82u\xc5\xbcby. Z wagon\xc3\xb3w tych zestawiano poci\xc4\x85gi, sk\xc5\x82adaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 z wagonu silnikowego i jednego b\xc4\x85d\xc5\xba dw\xc3\xb3ch wagon\xc3\xb3w doczepnych. Sk\xc5\x82ady te obs\xc5\x82ugiwa\xc5\x82y lini\xc4\x99 z Warszawy do Grodziska Mazowieckiego oraz zbudowane w latach 30. odcinki do W\xc5\x82och i Milan\xc3\xb3wka z dopuszczaln\xc4\x85 pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci\xc4\x85 65 km/h. Sto\xc5\x82eczny odcinek linii poprowadzono systemem tramwajowym ulicami Szcz\xc4\x99\xc5\x9bliwick\xc4\x85, Niemcewicza, Tarczy\xc5\x84sk\xc4\x85 i Nowogrodzk\xc4\x85 do skrzy\xc5\xbcowania z Marsza\xc5\x82kowsk\xc4\x85._NEWLINE_W ostatnich latach przed II wojn\xc4\x85 \xc5\x9bwiatow\xc4\x85 (1938\xe2\x80\x931939) nat\xc4\x99\xc5\xbcenie ruchu by\xc5\x82o znaczne \xe2\x80\x93 poci\xc4\x85gi kursuj\xc4\x85ce w sk\xc5\x82adach tr\xc3\xb3jwagonowych je\xc5\xbadzi\xc5\x82y w godzinach szczytowych na trasach z Warszawy do Grodziska Mazowieckiego, Milan\xc3\xb3wka i Podkowy Le\xc5\x9bnej z cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci\xc4\x85 10 minut, a na linii do W\xc5\x82och co 20 minut. Do wybuchu wojny wagony serii EN80 przewozi\xc5\x82y dziennie 40\xc2\xa0000 pasa\xc5\xbcer\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nOkres wojny (1939\xe2\x80\x931945)\n_START_PARAGRAPH_\nW okresie od sierpnia do grudnia 1944, gdy front zbli\xc5\xbca\xc5\x82 si\xc4\x99 do Warszawy, Niemcy rozpocz\xc4\x99li niszczenie i wywo\xc5\xbcenie taboru EKD. Dzi\xc4\x99ki postawie pracownik\xc3\xb3w firmy, kt\xc3\xb3rzy starali si\xc4\x99 zapobiec dzia\xc5\x82aniom okupanta, zosta\xc5\x82o wywiezionych tylko 10 pojazd\xc3\xb3w. \xc5\x81\xc4\x85cznie kompletnie zniszczonych lub wywiezionych zosta\xc5\x82o 18 wagon\xc3\xb3w serii EN80, w tym 6 silnikowych. W kwietniu 1945 wywiezione pojazdy powr\xc3\xb3ci\xc5\x82y do Polski i przyst\xc4\x85piono do ich naprawy i uruchamiania. W chwili uruchomienia poci\xc4\x85g\xc3\xb3w na ca\xc5\x82ej linii 19 maja 1945 sprawnych by\xc5\x82o 25 wagon\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nPo II wojnie \xc5\x9bwiatowej (1945\xe2\x80\x931972)\n_START_PARAGRAPH_\nW 1948 wprowadzono do eksploatacji dodatkowych 12 doczep wybudowanych w chorzowskim Konstalu oraz odbudowano znacznie uszkodzone wagony silnikowe o numerach 01 i 13._NEWLINE_15 kwietnia 1951, kiedy to Elektryczna Kolej Dojazdowa zmieni\xc5\x82a nazw\xc4\x99 na Warszawska Kolej Dojazdowa i w\xc5\x82\xc4\x85czono j\xc4\x85 do Dyrekcji Okr\xc4\x99gowej Kolei Pa\xc5\x84stwowych w Warszawie, na stanie przewo\xc5\xbanika znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 20 wagon\xc3\xb3w silnikowych i 30 wagon\xc3\xb3w doczepnych._NEWLINE_Wagony przez ca\xc5\x82y czas ich eksploatacji by\xc5\x82y utrzymywane i naprawiane w grodziskiej elektrowozowni EKD, a w 1972, po dostarczeniu wszystkich 40 nowo kupionych jednostek serii EN94, zosta\xc5\x82y wycofane z eksploatacji. Ostatni wagon skasowano 1 marca 1973, pozostawiaj\xc4\x85c jeden pojazd silnikowy jako eksponat.\n_START_SECTION_\nPo wycofaniu z eksploatacji (od 1972)\n_START_PARAGRAPH_\nW 1975 egzemplarz EN80-16s wzi\xc4\x85\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w po\xc5\xbcegnalnym przeje\xc5\xbadzie tej serii taboru, a dwa lata p\xc3\xb3\xc5\xbaniej w obchodach 50-lecia WKD. W 1980 zosta\xc5\x82 przekazany do Muzeum Kolejnictwa w Warszawie, gdzie do 1992 by\xc5\x82 eksponowany przy Dworcu G\xc5\x82\xc3\xb3wnym. W maju 1994 pojazd w bardzo z\xc5\x82ym stanie technicznym zosta\xc5\x82 przekazany ZNTK Bydgoszcz (obecnie Pesa Bydgoszcz) w celu odrestaurowania. Pojazd by\xc5\x82 zniszczony w 85% \xe2\x80\x93 zdewastowane by\xc5\x82y g\xc3\xb3rna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 wagonu i wn\xc4\x99trze, po\xc5\x82amane poszycie, uszkodzony dach nad kabin\xc4\x85 maszynisty, instalacja elektryczna by\xc5\x82a w stanie szcz\xc4\x85tkowym, a silniki nie dzia\xc5\x82a\xc5\x82y. Bez jakiejkolwiek dokumentacji, tylko na podstawie zdj\xc4\x99\xc4\x87 i wspomnie\xc5\x84 maszynist\xc3\xb3w, rozpocz\xc4\x99to odbudow\xc4\x99 wagonu. W czerwcu 1994 zdemontowano elementy starego wagonu, od wrze\xc5\x9bnia do prze\xc5\x82omu listopada i grudnia 1994 odbudowywano \xc5\x9bciany boczne, a nast\xc4\x99pnie rozpocz\xc4\x99to prace nad dachem pojazdu. Do ko\xc5\x84ca grudnia 1994 wyremontowano kabin\xc4\x99 maszynisty, a w maju 1995 uko\xc5\x84czono wszystkie prace renowacyjne. 14 czerwca 1995 pojazd zosta\xc5\x82 zaprezentowany na wystawie taboru w Warszawie, u\xc5\x9bwietniaj\xc4\x85c obchody 150-lecia kolei w Polsce._NEWLINE_Wagon EN80-16s, jako czynny pojazd historyczny, bra\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych imprezach okoliczno\xc5\x9bciowych. 28 maja 2016, po zmianie napi\xc4\x99cia w sieci trakcyjnej WKD z 600 do 3000 V DC, pojazd sta\xc5\x82 si\xc4\x99 obiektem muzealnym bez mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci wyjazdu na lini\xc4\x99 WKD. Wagon znajduje si\xc4\x99 na terenie siedziby WKD._NEWLINE_Wagon potocznie nazywany jest babci\xc4\x85.'