b'\n_START_ARTICLE_\nWalki pod Zdziechow\xc4\x85\n_START_PARAGRAPH_\nWalki pod Zdziechow\xc4\x85 (tak\xc5\xbce: Bitwa pod Zdziechow\xc4\x85) \xe2\x80\x93 walki powstania wielkopolskiego, stoczone 30 i 31 grudnia 1918 pod wsi\xc4\x85 Zdziechowa, w wyniku kt\xc3\xb3rych Polacy pokonali oddzia\xc5\x82y pruskiego Grenzschutzu i wstrzymali niemieckie plany odbicia Gniezna z r\xc4\x85k polskich.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nStosunkowo \xc5\x82atwe opanowanie przez powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w Gniezna w grudniu 1918 zaowocowa\xc5\x82o dzia\xc5\x82aniami pruskimi w kierunku odbicia tego miasta z r\xc4\x85k polskich. Wieczorem 29 grudnia Niemcy, w ramach koncentracji si\xc5\x82 w okolicach Gniezna, podci\xc4\x85gn\xc4\x99li do oddalonej od tego miasta o 8 km Zdziechowej si\xc5\x82y piechoty z Bydgoszczy (400 ludzi), a tak\xc5\xbce (nast\xc4\x99pnego dnia) kawaleri\xc4\x99 (jeden oddzia\xc5\x82), bateri\xc4\x99 artylerii polowej i ci\xc4\x99\xc5\xbckie karabiny maszynowe (\xc5\x82\xc4\x85cznie ci\xc4\x99\xc5\xbckich i lekkich karabin\xc3\xb3w maszynowych by\xc5\x82o ponad 30). Oddzia\xc5\x82ami tymi dowodzi\xc5\x82 podpu\xc5\x82kownik w towarzystwie 26 oficer\xc3\xb3w. \xc5\xbbo\xc5\x82nierze zaj\xc4\x99li zabudowania dworskie i szko\xc5\x82\xc4\x99 w Zdziechowej, z wyj\xc4\x85tkiem artylerii, kt\xc3\xb3ra stan\xc4\x99\xc5\x82a pod M\xc4\x85cznikami. _NEWLINE_Polacy powiadomieni o ruchach wojsk niemieckich przygotowali obron\xc4\x99 miasta, \xc5\x9bl\xc4\x85c po pomoc do Wrze\xc5\x9bni i Poznania. Polski komendant miasta Zygmunt Kittel by\xc5\x82 osob\xc4\x85 sk\xc5\x82onn\xc4\x85 do ugody i pertraktacji, w zwi\xc4\x85zku z czym nawi\xc4\x85za\xc5\x82 rozmowy z Niemcami, odroczone przez nich do 30 grudnia z uwagi na rzekomy brak dow\xc3\xb3dztwa. W tym czasie do Gniezna dotar\xc5\x82y dwie kompanie z Wrze\xc5\x9bni pod dow\xc3\xb3dztwem W\xc5\x82adys\xc5\x82awa Wiewi\xc3\xb3rowskiego i Alojzego Nowaka oraz si\xc5\x82y z Poznania (80 ludzi), dowodzone przez kapitana W\xc5\x82adys\xc5\x82awa Sczanieckiego i dra Szulczewskiego. Z Poznania przywieziono rozkaz Naczelnej Rady Ludowej, zabraniaj\xc4\x85cy podejmowania walk z Niemcami, co by\xc5\x82o zgodne z polityk\xc4\x85 Kittela, kt\xc3\xb3ry (nie znaj\xc4\x85c nawet stanowiska niemieckiego) odes\xc5\x82a\xc5\x82 wrzesi\xc5\x84skie si\xc5\x82y z powrotem. Prusacy ostatecznie postawili na twarde stanowisko, \xc5\xbc\xc4\x85daj\xc4\x85c ca\xc5\x82kowitego z\xc5\x82o\xc5\xbcenia broni przez oddzia\xc5\x82y powsta\xc5\x84cze, w zamian za co mieliby nie wkracza\xc4\x87 do Gniezna. Kittel nie odrzuci\xc5\x82 tych warunk\xc3\xb3w i rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 powr\xc3\xb3t do Gniezna, celem ich om\xc3\xb3wienia. W mie\xc5\x9bcie sytuacja uleg\xc5\x82a jednak radykalizacji \xe2\x80\x93 dr Wojciech Jedlina-Jacobson sformowa\xc5\x82 ju\xc5\xbc cztery oddzia\xc5\x82y ochotnicze w liczbie 400 ludzi, kt\xc3\xb3re wyruszy\xc5\x82y w stron\xc4\x99 Zdziechowej celem nawi\xc4\x85zania walki. Spotkany po drodze Kittel nakaza\xc5\x82 im odwr\xc3\xb3t, co wprowadzi\xc5\x82o zamieszanie w szeregach powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w, z kt\xc3\xb3rych cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 us\xc5\x82ucha\xc5\x82a tego rozkazu, a cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 pomaszerowa\xc5\x82a dalej na Zdziechow\xc4\x85, prosz\xc4\x85c o pomoc si\xc5\x82y polskie z Wrze\xc5\x9bni, Witkowa, Powidza, Trzemeszna i K\xc5\x82ecka. W \xc5\x81opiennie i Damas\xc5\x82awku polskie za\xc5\x82ogi kolejowe wstrzyma\xc5\x82y dalsze transporty Niemc\xc3\xb3w w stron\xc4\x99 Gniezna, co ostatecznie zako\xc5\x84czy\xc5\x82o dop\xc5\x82yw \xc5\xbco\xc5\x82nierzy w ten rejon._NEWLINE_Jacobson zaplanowa\xc5\x82 tr\xc3\xb3jstronne uderzenie na Zdziechow\xc4\x85 i M\xc4\x85czniki: od zachodu (Obora, Ob\xc3\xb3rka, Bojanice), od p\xc3\xb3\xc5\x82nocnego wschodu (\xc5\x9awi\xc4\x85tniki, Modliszewo, Anielewo) i od po\xc5\x82udnia, czyli od strony Gniezna, przy jednoczesnym pozorowaniu g\xc5\x82\xc3\xb3wnego ataku od p\xc3\xb3\xc5\x82nocy. Sygna\xc5\x82em do szturmu wsi mia\xc5\x82 by\xc4\x87 odg\xc5\x82os ognia s\xc5\x82yszany od po\xc5\x82udnia. _NEWLINE_Grupa po\xc5\x82udniowa, dowodzona przez Teofila Bojanowskiego, sprawnie rozbroi\xc5\x82a czujki niemieckie i rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a atak na szko\xc5\x82\xc4\x99 w Zdziechowej, bronion\xc4\x85 si\xc5\x82ami oko\xc5\x82o 50 Niemc\xc3\xb3w. Gmach otoczono, ostrzelano i obrzucono granatami. Na pomoc nie przyby\xc5\x82a za\xc5\x82oga niemiecka z dworu, kt\xc3\xb3ry po sprawnym zaj\xc4\x99ciu wsi zosta\xc5\x82 otoczony i efektywnie si\xc4\x99 broni\xc5\x82. Rozbrojono te\xc5\xbc niemieckich artylerzyst\xc3\xb3w w M\xc4\x85cznikach, jednak niedostatecznie zabezpieczono armaty, kt\xc3\xb3re uda\xc5\x82o si\xc4\x99 Niemcom uprowadzi\xc4\x87 do \xc5\xbbnina. Po\xc5\x9bcig by\xc5\x82 nieudany._NEWLINE_Szybkie i stosunkowo \xc5\x82atwe zwyci\xc4\x99stwo u\xc5\x9bpi\xc5\x82o czujno\xc5\x9b\xc4\x87 powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w, z kt\xc3\xb3rych cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87, zabrawszy je\xc5\x84c\xc3\xb3w, powr\xc3\xb3ci\xc5\x82a nawet do Gniezna. Kittel i Sczaniecki nie podj\xc4\x99li \xc5\xbcadnych dzia\xc5\x82a\xc5\x84 wspieraj\xc4\x85cych walki w Zdziechowej. Tymczasem sprawny kontratak niemiecki z trudem odpierali pozostali w Zdziechowej Polacy. Sytuacja okaza\xc5\x82a si\xc4\x99 tak trudna, \xc5\xbce zdecydowano si\xc4\x99 na podj\xc4\x99cie pertraktacji. Niemcy byli w o tyle s\xc5\x82abym po\xc5\x82o\xc5\xbceniu, \xc5\xbce nie znali liczebno\xc5\x9bci si\xc5\x82 polskich i ich mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci wsparcia z zewn\xc4\x85trz. Rozmowy zako\xc5\x84czono 31 grudnia \xe2\x80\x93 Niemcy zostali ca\xc5\x82kowicie rozbrojeni, czemu dopomog\xc5\x82o przybycie posi\xc5\x82k\xc3\xb3w powsta\xc5\x84czych z Wrze\xc5\x9bni, Witkowa i Trzemeszna. Towarzyszy\xc5\x82o temu kr\xc3\xb3tkie zamieszania, gdy\xc5\xbc Niemcy widz\xc4\x85c nadci\xc4\x85gaj\xc4\x85ce oddzia\xc5\x82y powsta\xc5\x84cze otworzyli do nich ogie\xc5\x84 \xe2\x80\x93 poleg\xc5\x82 nawet jeden Polak. Ostatecznie rozmowy przerwano i za\xc5\xbc\xc4\x85dano bezwarunkowego z\xc5\x82o\xc5\xbcenia broni, co nast\xc4\x85pi\xc5\x82o mimo protestu oficer\xc3\xb3w. Szeregowi \xc5\xbco\xc5\x82nierze niemieccy zostali zaagitowani przez Polak\xc3\xb3w i samodzielnie z\xc5\x82o\xc5\xbcyli bro\xc5\x84. Do niewoli dosta\xc5\x82a si\xc4\x99 ca\xc5\x82a za\xc5\x82oga pruska \xe2\x80\x93 350 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy i oficer\xc3\xb3w. Wszyscy zostali odprowadzeni do Gniezna, a nast\xc4\x99pnie przewiezieni do Poznania. Bitwa zako\xc5\x84czy\xc5\x82a si\xc4\x99 pe\xc5\x82nym sukcesem powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w wielkopolskich.'