b'\n_START_ARTICLE_\nAirbus A330 MRTT\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nG\xc5\x82\xc3\xb3wnym impulsem do stworzenia samolotu by\xc5\x82o zapotrzebowanie wielu pa\xc5\x84stw na nowe samoloty tankuj\xc4\x85ce oraz monopol Boeinga, kt\xc3\xb3ry wcze\xc5\x9bniej rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 prace rozwojowe nad modelem Boeing KC-767, opartego na cywilnym Boeingu 767-200ER, kt\xc3\xb3rego oferowano jako nast\xc4\x99pc\xc4\x99 50-letnich KC-135 Stratotanker i r\xc3\xb3wnie wiekowych Boeing 707 wykorzystywanych w tej roli przez kilkana\xc5\x9bcie kraj\xc3\xb3w._NEWLINE_W 2001 roku Airbus pracowa\xc5\x82 ju\xc5\xbc nad A310 MRTT dla wykorzystuj\xc4\x85cych te samoloty do cel\xc3\xb3w transportowych Niemiec i Kanady, kiedy Japonia zdecydowa\xc5\x82a o wyborze Boeinga KC-767J. Wi\xc4\x99kszy i bardzo popularny w Japonii samolot Boeinga g\xc3\xb3rowa\xc5\x82 nad oferowanymi wtedy A310. W 2002 roku W\xc5\x82ochy zam\xc3\xb3wi\xc5\x82y 4 KC-767A jako nast\xc4\x99pc\xc4\x99 swoich Boeing 707T/T._NEWLINE_Airbus zdecydowa\xc5\x82 o budowie nowej, konkurencyjnej cysterny na bazie swojego najm\xc5\x82odszego i najlepiej sprzedaj\xc4\x85cego si\xc4\x99 w swojej klasie szerokokad\xc5\x82ubowego A330-200. Od tego momentu Airbus oferowa\xc5\x82 znacznie wi\xc4\x99kszy samolot, kt\xc3\xb3ry m\xc3\xb3g\xc5\x82 zabra\xc4\x87 o 20 t paliwa wi\xc4\x99cej od swojego konkurenta i za kt\xc3\xb3rym przemawia\xc5\x82a bardziej nowoczesna konstrukcja. Airbus zosta\xc5\x82 wybrany w konkursach na samoloty tankuj\xc4\x85ce w latach 2004-2009, rywalizuj\xc4\x85c z Boeingiem kolejno w Wielkiej Brytanii (2004), Australii (2004), Zjednoczonych Emiratach Arabskich (2007), Arabii Saudyjskiej (2008) i USA (2008) oraz rywalizuj\xc4\x85c z I\xc5\x82-78 w Indiach (2009). Ten ostatni zakup nie zosta\xc5\x82 sfinalizowany, poniewa\xc5\xbc strony nie dosz\xc5\x82y do porozumienia co do koszt\xc3\xb3w. Tak\xc5\xbce USAF anulowa\xc5\x82 wyb\xc3\xb3r A330 MRTT (przemianowany ju\xc5\xbc wtedy na Northrop Grumman KC-45A), kt\xc3\xb3ry wygra\xc5\x82 oryginalny konkurs KC-X. W tym przypadku zdecydowa\xc5\x82y protesty Boeinga, jego pracownik\xc3\xb3w i naciski polityczne. Ostatecznie przetarg w 2011 roku na 179 cystern dla USAF po rozpatrzeniu nades\xc5\x82anych ofert wygra\xc5\x82 Boeing, a jego samolot oznaczono KC-46 Pegasus. Airbus startowa\xc5\x82 wtedy w imieniu ameryka\xc5\x84skiej filii EADS, poniewa\xc5\xbc Northrop Grumman wycofa\xc5\x82 si\xc4\x99 w prote\xc5\x9bcie przeciwko nowym kryteriom z 2009, kt\xc3\xb3re mia\xc5\x82y faworyzowa\xc4\x87 mniejszy samolot. Na potrzeby rozwoju KC-45 Airbus uko\xc5\x84czy\xc5\x82 jeden A330, kt\xc3\xb3ry po skasowaniu programu pozosta\xc5\x82 na stanie producenta i w 2012 by\xc5\x82 oferowany Australii._NEWLINE_31 pa\xc5\xbadziernika 2012 roku komisja indyjska ponownie wybra\xc5\x82a Airbusa jako preferowanego dostawc\xc4\x99 sze\xc5\x9bciu tankowc\xc3\xb3w w powt\xc3\xb3rzonym konkursie wartym potencjalnie 1,5 mld USD, ta\xc5\x84szy w zakupie I\xc5\x82-78 okaza\xc5\x82 si\xc4\x99 dro\xc5\xbcszy w szacowanym okresie eksploatacji, Boeing wycofa\xc5\x82 si\xc4\x99 w 2011. W pa\xc5\xbadzierniku 2013 Pary\xc5\xbc og\xc5\x82osi\xc5\x82, \xc5\xbce zakupi 14 A330 MRTT (p\xc3\xb3\xc5\xbaniej liczb\xc4\x99 zmniejszono do 12) dla zast\xc4\x85pienia floty 11 C-135FR, 3 KC-135R oraz 2 transportowych A340 i 3 A310. Wyboru dokonano ju\xc5\xbc w 2011 roku bez przeprowadzania przetargu. W listopadzie 2014 Pary\xc5\xbc zam\xc3\xb3wi\xc5\x82 pierwszego MRTT, samoloty otrzymaj\xc4\x85 nazw\xc4\x99 Ph\xc3\xa9nix. W grudniu 2015 rz\xc4\x85d w Pary\xc5\xbcu powi\xc4\x99kszy\xc5\x82 zam\xc3\xb3wienie o osiem kolejnych sztuk. 13 grudnia 2018 roku zawarto umow\xc4\x99 na finalne trzy A330, zamawi\xc4\x85c \xc5\x82\xc4\x85cznie 12 sztuk. W marcu 2014 Singapur potwierdzi\xc5\x82 zainteresowanie zakupem 6 Airbus\xc3\xb3w A330 MRTT. 27 marca 2014 Airbus poinformowa\xc5\x82, \xc5\xbce tak\xc5\xbce Katar zamierza kupi\xc4\x87 dwa A330 MRTT. 30 czerwca 2015 Korea Po\xc5\x82udniowa wybra\xc5\x82a ofert\xc4\x99 grupy Airbus w konkursie na nowe samoloty transportowo-tankuj\xc4\x85ce z zamiarem zakupu czterech egzemplarzy. Republika Korei w przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci nie eksploatowa\xc5\x82a samolot\xc3\xb3w tego typu. 30 czerwca 2015 Australia poinformowa\xc5\x82a o planie pozyskania dw\xc3\xb3ch kolejnych samolot\xc3\xb3w transportowo-tankuj\xc4\x85cych KC-30, z dostawami w 2018 roku. W odr\xc3\xb3\xc5\xbcnieniu od pi\xc4\x99ciu posiadanych samolot\xc3\xb3w, sz\xc3\xb3sta i si\xc3\xb3dma maszyna maj\xc4\x85 zosta\xc4\x87 przebudowane w hiszpa\xc5\x84skich zak\xc5\x82adach Airbus Defence and Space w Getafe z u\xc5\xbcywanych wcze\xc5\x9bniej przez linie Qantas A330-200._NEWLINE_W 2012 roku Europejska Agencja Obrony (EDA) uruchomi\xc5\x82a program Multinational Multi-Role Tanker Transport Fleet (MMF). 28 lipca 2016 roku Holandia i Luksemburg podpisa\xc5\x82a memorandum ws. zakupu dw\xc3\xb3ch A330 MRTT, kt\xc3\xb3re powinny zast\xc4\x85pi\xc4\x87 holenderskie KDC-10 oko\xc5\x82o 2020 roku. Zakup realizowany jest na rzecz NATO Support & Procurement Agency (NSPA) poprzez OCCAR i umo\xc5\xbcliwia do\xc5\x82\xc4\x85czenie kolejnych pa\xc5\x84stw do programu oraz zakup wi\xc4\x99kszej liczby samolot\xc3\xb3w transportowo-tankuj\xc4\x85cych. W\xc5\x9br\xc3\xb3d zainteresowanych pa\xc5\x84stw by\xc5\x82a te\xc5\xbc Polska, a zapotrzebowanie dla wszystkich potencjalnych partner\xc3\xb3w obliczono na osiem samolot\xc3\xb3w. W 2017 roku do programu do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82y Niemcy i Norwegia. 25 wrze\xc5\x9bnia 2017 OCCAR podpisa\xc5\x82a kontrakt na dalsze pi\xc4\x99\xc4\x87 MRTT z opcj\xc4\x85 na cztery sztuki finansowany przez Niemcy i Norwegi\xc4\x99. Belgia do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82a do programu MMF 14 lutego 2018, zwi\xc4\x99kszaj\xc4\x85c \xc5\x82\xc4\x85czne zam\xc3\xb3wienie do o\xc5\x9bmiu sztuk._NEWLINE_19 stycznia 2011 podczas pr\xc3\xb3bnego tankowania portugalskiego F-16 nad Oceanem Atlantyckim odpad\xc5\x82 od KC-30 wyprodukowanego dla RAAF sztywny wysi\xc4\x99gnik podaj\xc4\x85cy paliwo. Pierwszy samolot dla RAAF dostarczono 30 maja 2011, pierwotnie planowano rozpocz\xc4\x85\xc4\x87 dostawy w 2008 roku. 10 wrze\xc5\x9bnia 2012 roku podczas lotu nad Hiszpani\xc4\x85, tym razem od maszyny dla ZEA odpad\xc5\x82 sztywny bum i spad\xc5\x82 na niezamieszkane tereny._NEWLINE_W czerwcu 2014 para saudyjskich A330 MRTT uczestniczy\xc5\x82y operacyjnie w misji przebazowania o\xc5\x9bmiu my\xc5\x9bliwc\xc3\xb3w F-15S wojsk lotniczych, w drodze na \xc4\x87wiczenia Red Flag Nellis w Nevadzie.\n_START_SECTION_\nOpis konstrukcji\n_START_PARAGRAPH_\nSamolot w wersji bazowej po opuszczeniu francuskich zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w Airbusa w Tuluzie jest przebudowywany przez Airbus Military (obecnie Airbus Defence and Space) w hiszpa\xc5\x84skich zak\xc5\x82adach koncernu w Getafe. Pierwszy samolot dla RAFu zaprezentowano 27 sierpnia 2010. Typ A330 MRTT uzyska\xc5\x82 certyfikat w pa\xc5\xbadzierniku 2010 roku. Pierwszy samolot dla Australii na tankowiec przebudowa\xc5\x82y w kwietniu 2011 dzia\xc5\x82aj\xc4\x85ce na zlecenie EADS Iberia Maintenance w Madrycie. Cztery kolejne samoloty przebudowano w Australii przez Qantas Defence Services w Brisbane (obecnie Northrop Grumman Australia Integrated Defence Services).  W zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od konfiguracji samolot jest doposa\xc5\xbcony w dwa zasobniki Cobham 905E do podawania paliwa przewodem gi\xc4\x99tkim, montowane pod skrzyd\xc5\x82ami oraz opcjonalnie trzeci zasobnik typu Cobham 805E znajduj\xc4\x85cy si\xc4\x99 na ko\xc5\x84cu kad\xc5\x82uba. Substytucyjna instalacja to sztywny centralny podkad\xc5\x82ubowy podajnik paliwa (ang. boom) oznaczony przez producenta ARBS (ang. Aerial Refuelling Boom System), samolot wyposa\xc5\xbcono te\xc5\xbc w instalacj\xc4\x99 umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85ca pobierania paliwa od innych cystern ze sztywnym przewodem. Systemy tankuj\xc4\x85ce s\xc4\x85 obs\xc5\x82ugiwane przez operatora siedz\xc4\x85cego w kokpicie, wykorzystuj\xc4\x85c sterowanie zbli\xc5\xbcone do fly-by-wire i siedem podw\xc3\xb3jnych kamer oznaczonych Boom Enhanced Vision System (BEVS). Francja b\xc4\x99dzie pierwszym krajem, kt\xc3\xb3ry opr\xc3\xb3cz standardowej wersji, w drugiej transzy otrzyma samoloty w wersji combi z bocznymi drzwiami \xc5\x82adunkowymi (wprowadzone w wersji A330-200F, oblatanej w 2009 roku), umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85cymi za\xc5\x82adunek palet na g\xc3\xb3rny pok\xc5\x82ad oraz aparatur\xc4\x99 do \xc5\x82\xc4\x85czno\xc5\x9bci satelitarnej i retranslacji danych mi\xc4\x99dzy samolotami my\xc5\x9bliwskimi._NEWLINE_30 wrze\xc5\x9bnia 2016 oblatano A330-200 MRTT w nowym standardzie produkcyjnym, oznaczony jako New Standard. Masa startowa nowej wersji zosta\xc5\x82a zwi\xc4\x99kszona do 238 t., o 20% wzros\xc5\x82a \xc5\x82adowno\xc5\x9b\xc4\x87 na dystansie 11 tys. km, zainstalowano nowy system identyfikacji sw\xc3\xb3j-obcy Mod 5, wy\xc5\x9bwietlacze kokpitu, komputery i cyfrowe zestawy instrukcji dla za\xc5\x82ogi, zmniejszono zu\xc5\xbcycie paliwa. Konstrukcj\xc4\x99 obj\xc4\x99\xc5\x82y ulepszenia aerodynamiczne, modyfikacje p\xc5\x82atowca i podwozia. Samoloty w tym standardzie odbior\xc4\x85 nabywcy pocz\xc4\x85wszy od  Singapuru, Francji i Korei Po\xc5\x82udniowej.'