b'\n_START_ARTICLE_\nRMS Tayleur\n_START_PARAGRAPH_\n"RMS Tayleur" - o\xc5\xbcaglowany, \xc5\xbcelazny statek, typu kliper, czarterowany przez lini\xc4\x99 \xc5\xbceglugow\xc4\x85 White Star Line. Statek by\xc5\x82 du\xc5\xbcy, szybki i technicznie zaawansowany. Osiad\xc5\x82 na mieli\xc5\xbanie i zaton\xc4\x85\xc5\x82, podczas swojego dziewiczego rejsu w 1854 roku. Z ponad 650 pasa\xc5\xbcer\xc3\xb3w na pok\xc5\x82adzie, prze\xc5\xbcy\xc5\x82o tylko 280. Cz\xc4\x99sto jest opisywany jako "pierwszy Titanic".\n_START_SECTION_\nBudowa i wodowanie\n_START_PARAGRAPH_\nStatek zosta\xc5\x82 zaprojektowany przez Williama Rennie w Liverpoolu i zbudowany w odlewni Charles\'a Tayleur\'a, w Warrington, dla w\xc5\x82a\xc5\x9bciciela - przedsi\xc4\x99biorstwa Charles Moore & Company. Budowa zaj\xc4\x99\xc5\x82a tylko sze\xc5\x9b\xc4\x87 miesi\xc4\x99cy. Wodowanie odby\xc5\x82o si\xc4\x99 4 pa\xc5\xbadziernika 1853 roku, na Rzece Mersey, w Warrington (hrabstwo Cheshire, 32 km na wsch\xc3\xb3d od Liverpoolu). Nazw\xc4\x99 "Tayleur" statek zawdzi\xc4\x99cza Charles\'owi Tayleur\'owi. "RMS Tayleur" by\xc5\x82 najwi\xc4\x99kszym statkiem swoich czas\xc3\xb3w, przy wymiarach 230 st\xc3\xb3p d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci (70 m), 40 st\xc3\xb3p szeroko\xc5\x9bci (12 m), 28 st\xc3\xb3p zanurzenia (8,5 m) i ogromnej pojemno\xc5\x9bci, w sumie 5750 ton, z czego 4000 ton \xc5\x82adunku mog\xc5\x82o by\xc4\x87 przewo\xc5\xbcone pod pok\xc5\x82adami, poni\xc5\xbcej linii zanurzenia. Statek posiada\xc5\x82 w sumie 3 pok\xc5\x82ady, dla za\xc5\x82ogi i pasa\xc5\xbcer\xc3\xb3w. "Tayleur" by\xc5\x82 typem \xc5\xbcaglowca, w du\xc5\xbcej cz\xc4\x99\xc5\x9bci wykonanego ze stali. Nowy statek zosta\xc5\x82 wyczarterowany przez lini\xc4\x99 \xc5\xbceglugow\xc4\x85 White Star Line, w celu odbywania rejs\xc3\xb3w do Australii, szlakami handlowymi. By\xc5\x82o to spowodowane potrzeb\xc4\x85 transportu z i do \xc3\xb3wczesnej kolonii brytyjskiej, bowiem odkryto tam z\xc5\x82o\xc5\xbca z\xc5\x82ota.\n_START_SECTION_\nKatastrofa\n_START_PARAGRAPH_\n"RMS Tayleur" opu\xc5\x9bci\xc5\x82 Liverpool 19 stycznia 1854 roku. Ten dzie\xc5\x84 by\xc5\x82 pocz\xc4\x85tkiem dziewiczego rejsu statku, kt\xc3\xb3rego celem by\xc5\x82o Melbourne w Australii. W\xc3\xb3wczas na pok\xc5\x82adzie znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 652 pasa\xc5\xbcer\xc3\xb3w oraz za\xc5\x82ogi, w tym 29-letni kapitan \xe2\x80\x93 John Noble, kt\xc3\xb3ry dowodzi\xc5\x82 za\xc5\x82og\xc4\x85, sk\xc5\x82adaj\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 z 71 os\xc3\xb3b, z czego zaledwie 37 by\xc5\x82o do\xc5\x9bwiadczonymi marynarzami, a 10 w og\xc3\xb3le nie m\xc3\xb3wi\xc5\x82o w j\xc4\x99zyku angielskim. Dodatkowo kompasy nie dzia\xc5\x82a\xc5\x82y prawid\xc5\x82owo, z powodu du\xc5\xbcej ilo\xc5\x9bci metalu, z kt\xc3\xb3rego wykonany by\xc5\x82 statek. Nie\xc5\x9bwiadomi marynarze byli przekonani, i\xc5\xbc p\xc5\x82yn\xc4\x85 na po\xc5\x82udnie, w kierunku Morza Irlandzkiego. Jednak w rzeczywisto\xc5\x9bci p\xc5\x82yn\xc4\x99li w stron\xc4\x99 wybrze\xc5\xbca Irlandii. 21 stycznia 1854 roku, po 48 godzinach rejsu, "Tayleur" prowadzony w z\xc5\x82ym kierunku, napotka\xc5\x82 sztorm. Utracono ca\xc5\x82kowit\xc4\x85 kontrol\xc4\x99 nad statkiem. Sztorm zni\xc3\xb3s\xc5\x82 go prosto na wschodnie wybrze\xc5\xbce wyspy Lambay, oko\xc5\x82o 5 mil od Zatoki Dubli\xc5\x84skiej. Pocz\xc4\x85tkowo podejmowano pr\xc3\xb3by opuszczenia \xc5\x82odzi ratunkowych, jednak gdy pierwsza z nich rozbi\xc5\x82a si\xc4\x99 o ska\xc5\x82y, zaniechano opuszczania dalszych, uznano to za zbyt niebezpieczne. Statek znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 bardzo blisko l\xc4\x85du. Pozwoli\xc5\x82o to za\xc5\x82odze przewr\xc3\xb3ci\xc4\x87 maszt na brzeg. Niekt\xc3\xb3rzy ludzie skorzystali z takiego \xe2\x80\x9emostu\xe2\x80\x9d i zdo\xc5\x82ali wspi\xc4\x85\xc4\x87 si\xc4\x99 po nim na l\xc4\x85d. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 z nich nios\xc5\x82a liny ze statku, kt\xc3\xb3re pozwoli\xc5\x82y innym bezpiecznie dosta\xc4\x87 si\xc4\x99 na brzeg. Kapitan Noble pozosta\xc5\x82 na swoim statku do ostatniej minuty. Nast\xc4\x99pnie skoczy\xc5\x82 na brzeg i zosta\xc5\x82 uratowany przez jednego z pasa\xc5\xbcer\xc3\xb3w. Wkr\xc3\xb3tce po tym, "RMS Tayleur", wskutek nadal trwaj\xc4\x85cego sztormu, zosta\xc5\x82 zmyty na g\xc5\x82\xc4\x99bsze wody i poszed\xc5\x82 na dno. Po ogromnym statku pozosta\xc5\x82 jedynie wierzcho\xc5\x82ek masztu. Jeden z pasa\xc5\xbcer\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3ry prze\xc5\xbcy\xc5\x82, zawiadomi\xc5\x82 stra\xc5\xbc przybrze\xc5\xbcn\xc4\x85 na wyspie. Gdy dotarli oni do wraku, znale\xc5\xbali ostatniego rozbitka - Williama Viversa. Wspi\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 on na szczyt olinowania statku, na kt\xc3\xb3rym sp\xc4\x99dzi\xc5\x82 ponad 14 godzin. William Vivers zosta\xc5\x82 uratowany przez stra\xc5\xbcnik\xc3\xb3w przybrze\xc5\xbcnych. Za ten ratunek, 2 marca 1854 roku, g\xc5\x82\xc3\xb3wny przewo\xc5\xbanik \xe2\x80\x93 George Finlay, zosta\xc5\x82 uhonorowany srebrnym medalem. Mimo tego uratowa\xc5\x82o si\xc4\x99 tylko 280 z 650 pasa\xc5\xbcer\xc3\xb3w. Po katastrofie, gazety zarzuca\xc5\x82y za\xc5\x82odze i kapitanowi liczne zaniedbania, jakich si\xc4\x99 dopu\xc5\x9bcili. Jednak oficjalne \xc5\x9bledztwo koronera, w sprawie przyczyny katastrofy "RMS Tayleur" oczy\xc5\x9bci\xc5\x82y kapitana Noble\'a z wszelkich zarzut\xc3\xb3w. \xc5\x9aledztwo wykaza\xc5\x82o, \xc5\xbce wina le\xc5\xbcy po stronie w\xc5\x82a\xc5\x9bcicieli. Oskar\xc5\xbcono ich o zaniedbania oraz o zgod\xc4\x99 na wyp\xc5\x82yni\xc4\x99cie statku, pomimo braku odpowiednich kompas\xc3\xb3w. W \xc3\xb3wczesnym czasie nie by\xc5\x82o jeszcze skomplikowanych przyrz\xc4\x85d\xc3\xb3w nawigacyjnych, wi\xc4\x99c posiadanie sprawnych kompas\xc3\xb3w by\xc5\x82o niezb\xc4\x99dne, aby unikn\xc4\x85\xc4\x87 kolizji i pod\xc4\x85\xc5\xbca\xc4\x87 prawid\xc5\x82owym kursem. Jednak\xc5\xbce brytyjska Izba Handlu obwini\xc5\x82a kapitana, o nie zastosowanie metody sondowania, standardowej praktyki wykorzystywanej podczas rejs\xc3\xb3w przy s\xc5\x82abej widoczno\xc5\x9bci.\n_START_SECTION_\nPor\xc3\xb3wnania i ciekawostki\n_START_PARAGRAPH_\nMimo du\xc5\xbcych r\xc3\xb3\xc5\xbcnic czasowych (1854 a 1912),  "RMS Tayleur"  wielokrotnie by\xc5\x82 i jest por\xc3\xb3wnywany z RMS Titanic. Oba statki nosi\xc5\x82y tytu\xc5\x82 "RMS"- Royal Mail Steamer, co oznacza "Kr\xc3\xb3lewski Parowiec Pocztowy". Z tego powodu oba statki przewozi\xc5\x82y w swoich \xc5\x82adowniach du\xc5\xbce ilo\xc5\x9bci poczty. Oba parowce p\xc5\x82ywa\xc5\x82y pod bander\xc4\x85 White Star Line, jednak w\xc3\xb3wczas firm\xc4\x85 zarz\xc4\x85dzali John Pilkington oraz Henry Wilson, a w przypadku Titanica - J.Bruce Ismay. Opr\xc3\xb3cz tego zar\xc3\xb3wno Titanic, jak i Tayleur zaton\xc4\x99\xc5\x82y w czasie swoich dziewiczych rejs\xc3\xb3w. Oba statki mia\xc5\x82y wady w kwestii wyposa\xc5\xbcenia, kt\xc3\xb3re ostatecznie przes\xc4\x85dzi\xc5\x82y o ich losach - nieodpowiednie kompasy i z\xc5\x82e olinowanie na "RMS Tayleur" oraz brak lornetek i zbyt ma\xc5\x82a liczba \xc5\x82odzi ratunkowych na Titanicu.\n_START_SECTION_\n\xc5\x9aledztwo\n_START_PARAGRAPH_\nBy\xc5\x82y cztery oficjalne \xc5\x9bledztwa: \xc5\x9bledztwo w sprawie ustalenia przyczyny zgonu, \xc5\x9bledztwo brytyjskiej Izby Handlowej, \xc5\x9bledztwo Admiralicji, prowadzone przez inspektora ds. statk\xc3\xb3w \xc5\xbcelaznych - Mr.Granthama oraz \xc5\x9bledztwo Liverpoolskiej Marynarki Handlowej, staraj\xc4\x85cej si\xc4\x99 ustali\xc4\x87 stosowno\xc5\x9b\xc4\x87 wydawanych rozkaz\xc3\xb3w przez kapitana Noble\'a. Istniej\xc4\x85 sprzeczno\xc5\x9bci pomi\xc4\x99dzy tymi \xc5\x9bledztwami._NEWLINE_Liczba ofiar zmienia\xc5\x82a si\xc4\x99 w stosunku do ca\xc5\x82kowitej liczby pasa\xc5\xbcer\xc3\xb3w na pok\xc5\x82adzie. Jako ostateczn\xc4\x85 liczb\xc4\x99 podawano pomi\xc4\x99dzy 528 a 680 pasa\xc5\xbcerami na pok\xc5\x82adzie, z czego ofiar co najmniej 297-380, w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a. Spo\xc5\x9br\xc3\xb3d ponad 100 kobiet na pok\xc5\x82adzie, prze\xc5\xbcy\xc5\x82y tylko trzy. By\xc5\x82o to spowodowane najprawdopodobniej problematycznym ubiorem tamtego okresu. Rozbitkowie, aby znale\xc5\xba\xc4\x87 schronienie, musieli poradzi\xc4\x87 sobie z konieczno\xc5\x9bci\xc4\x85 wspinaczki na stromy klif (24 m). Gdy informacja o katastrofie dotar\xc5\x82a do Irlandii, linia \xc5\xbceglugowa The City of Dublin Steam Packet Company, wys\xc5\x82a\xc5\x82a parowiec "Prince", w celu poszukiwania ocala\xc5\x82ych. Najnowsze badania Dr Edwarda J Bourke\'a wskazuj\xc4\x85 na liczb\xc4\x99 662 pasa\xc5\xbcer\xc3\xb3w na pok\xc5\x82adzie._NEWLINE_Tablica pami\xc4\x85tkowa na cze\xc5\x9b\xc4\x87 zmar\xc5\x82ych w katastrofie, zosta\xc5\x82a ufundowana 16 maja 1999 roku, w Portrane (53.493441-6.108558).\n_START_SECTION_\nWrak\n_START_PARAGRAPH_\nSzcz\xc4\x85tki wraku zosta\xc5\x82y odkryte na nowo przez cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w irlandzkiego klubu podwodnego. Z powodu wieku wraku - ponad 100 lat (w 2017 roku 164 lata), aby m\xc3\xb3c nurkowa\xc4\x87 na tym terenie, trzeba uzyska\xc4\x87 pozwolenie od rz\xc4\x85dowej agencji ochrony i konserwacji zabytk\xc3\xb3w w Irlandii (OPW - Office of Public Works). Wrak "RMS Tayleur" le\xc5\xbcy na 17 m g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci, nieco ponad 30 m od p\xc5\x82d-wsch zak\xc4\x85tku wyspy Lambay, w ma\xc5\x82ej zatoce. Szcz\xc4\x85tki wraku zawieraj\xc4\x85 kad\xc5\x82ub, kolumn\xc4\x99 masztu, wci\xc4\x85gark\xc4\x99 zasilan\xc4\x85 par\xc4\x85 (donkey engine) oraz kolekcj\xc4\x99 talerzyk\xc3\xb3w deserowych. Drewniana konstrukcja zosta\xc5\x82a ocalona, kr\xc3\xb3tko po zatoni\xc4\x99ciu. Naczynia sto\xc5\x82owe z \xc5\x82adowni oraz kilka kawa\xc5\x82k\xc3\xb3w wraku, s\xc4\x85 obecnie na wystawie w Newbridge House, w Donabate.\n_START_SECTION_\n\xc5\xb9r\xc3\xb3d\xc5\x82o\n_START_PARAGRAPH_\n1. Jump up ^ Guy, Stephen (2010). "Wreck of the Tayleur". National Museums Liverpool Blog._NEWLINE_2. Jump up ^ Starkey, H. F. (1999). Iron clipper "Tayleur": the White Star Line\'s "First Titanic". Avid Publications. \xe2\x80\x8bISBN\xc2\xa01-902964-00-4\xe2\x80\x8b._NEWLINE_3. Jump up ^ "RNLI Gallantry Medals". Coastguards of Yesteryear. Retrieved 2009-03-26._NEWLINE_4. Jump up ^ Bourke, Edward J. (2003). Bound for Australia: The loss of the emigrant ship Tayleur at Lambay on the coast of Ireland. Dublin: Edward Bourke. \xe2\x80\x8bISBN\xc2\xa00-9523027-3-X\xe2\x80\x8b._NEWLINE_5. Jump up ^ Luxton, John (1999). "The Tayleur Memorial, Portrane". Irish Sea Shipping. Retrieved 2014-08-19._NEWLINE_6. Jump up ^ Stone, Peter. "Shipwrecks on the UK - Australia Run". Encyclopedia of Australian Shipwrecks. Retrieved 2014-08-20.'