b"\n_START_ARTICLE_\nKompleks przemys\xc5\x82owy kopalni i koksowni Zollverein\n_START_SECTION_\n1847\xe2\x80\x931890\n_START_PARAGRAPH_\nZa\xc5\x82o\xc5\xbcycielem kompleksu przemys\xc5\x82owego Zollverein by\xc5\x82 niemiecki przemys\xc5\x82owiec z Duisburga Franz Haniel (1779\xe2\x80\x931868), poszukuj\xc4\x85cy z\xc5\x82\xc3\xb3\xc5\xbc w\xc4\x99gla koksowniczego do produkcji stali. Strategia Haniela rozwoju nowoczesnego przemys\xc5\x82u stalowego zak\xc5\x82ada\xc5\x82a po\xc5\x82\xc4\x85czenie produkcji stali z wydobyciem surowc\xc3\xb3w (w\xc4\x99gla i rudy \xc5\xbcelaza), produkcj\xc4\x85 niezb\xc4\x99dnych maszyn, zapewnieniem odpowiednich rozwi\xc4\x85za\xc5\x84 logistycznych i kana\xc5\x82\xc3\xb3w handlowych._NEWLINE_Przy okazji prac wiertniczych w 1845 w okolicach Katernberga na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od Essen odkryto zasobne pok\xc5\x82ady w\xc4\x99gla, kt\xc3\xb3re nazwano Zollverein na cze\xc5\x9b\xc4\x87 Deutscher Zollverein (pol. Niemieckiego Zwi\xc4\x85zku Celnego) \xe2\x80\x93 za\xc5\x82o\xc5\xbconej w 1834 unii celnej zrzeszaj\xc4\x85cej pa\xc5\x84stwa niemieckie pod przewodnictwem Prus. W okresie industrializacji Niemiec, Niemiecki Zwi\xc4\x85zek Celny, znosz\xc4\x85cy bariery celne w handlu pomi\xc4\x99dzy pa\xc5\x84stwami cz\xc5\x82onkowskimi, sta\xc5\x82 si\xc4\x99 symbolem post\xc4\x99pu gospodarczego._NEWLINE_W 1847 Haniel uzyska\xc5\x82 od w\xc5\x82adz pruskich pozwolenie na wykonanie jednego odwiertu \xe2\x80\x93 w\xc4\x99giel znaleziono na g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci 114 m. Pok\xc5\x82ady w\xc4\x99gla gazowego i antracytowego, odpowiednie dla koksownictwa, znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 na g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci 200-800 metr\xc3\xb3w. Haniel niezw\xc5\x82ocznie za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 sp\xc3\xb3\xc5\x82k\xc4\x99 g\xc3\xb3rnicz\xc4\x85 Zeche Zollverein, a udzia\xc5\x82y w sp\xc3\xb3\xc5\x82ce zosta\xc5\x82y rozdzielone pomi\xc4\x99dzy cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w jego rodziny. Kopalni\xc4\x99 usytuowano w pobli\xc5\xbcu linii kolejowej \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85cej Koloni\xc4\x99 z Minden, a w 1847 przez teren kopalni przeprowadzono lini\xc4\x99 kolejow\xc4\x85 \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85c\xc4\x85 Oberhausen z Hamm, co zapewni\xc5\x82o sp\xc3\xb3\xc5\x82ce dogodne warunki transportowe._NEWLINE_Budowa szybu nr 1 ruszy\xc5\x82a 18 lutego 1847 pod kierownictwem Josepha Oertgena ok. 500 metr\xc3\xb3w na po\xc5\x82udnie od wsi Katernberg, na terenie zwanym Bullmannsaue (pol.: \xe2\x80\x9eB\xc5\x82onia Bullmanna\xe2\x80\x9d). Szyb mia\xc5\x82 g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9b\xc4\x87 130 m. Wydobycie rozpocz\xc4\x99to w 1851 na g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci ok. 120 m. Zak\xc5\x82ad zatrudnia\xc5\x82 256 cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w za\xc5\x82ogi i wydobywa\xc5\x82 ok. 13 tysi\xc4\x99cy ton w\xc4\x99gla rocznie. R\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie zbudowano szyb nr 2, gdzie wydobycie ruszy\xc5\x82o w 1852. Z pocz\xc4\x85tku nad szybami postawiono dwie identyczne basztowe wie\xc5\xbce wyci\xc4\x85gowe typu Malakow ze wsp\xc3\xb3ln\xc4\x85 maszynowni\xc4\x85. W 1853 wydobycie wynios\xc5\x82o ok. 100 tysi\xc4\x99cy ton rocznie. Urobek transportowano wewn\xc4\x99trzn\xc4\x85 lini\xc4\x85 kolejow\xc4\x85 do linii \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85cej Koloni\xc4\x99 z Minden._NEWLINE_Od 1857 obok zespo\xc5\x82u szyb\xc3\xb3w 1/2 postawiono kilka piec\xc3\xb3w mielerzowych, kt\xc3\xb3re stanowi\xc5\x82y pierwsz\xc4\x85 koksowni\xc4\x99. W 1866 koksownia zosta\xc5\x82a zmodernizowana \xe2\x80\x93 uruchomiono 30 piec\xc3\xb3w komorowych w systemie Smet, a w 1869 kolejne 60. W 1867 wydobycie w\xc4\x99gla osi\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82o 200 tysi\xc4\x99cy ton rocznie a produkcja koksu w 1871 ponad 16 tysi\xc4\x99cy ton._NEWLINE_W 1880 rozpocz\xc4\x99to budow\xc4\x99 drugiego kompleksu wydobywczego na po\xc5\x82udniowy wsch\xc3\xb3d od Katernberga, ok. 1200 m od zak\xc5\x82adu wydobywczego 1/2. Szyb nr 3 zosta\xc5\x82 uruchomiony w 1882, a wkr\xc3\xb3tce powsta\xc5\x82y kolejne szyby nr 7 i nr 10. W 1882 wydobywano 500 tysi\xc4\x99cy ton w\xc4\x99gla i produkowano 27 tysi\xc4\x99cy ton koksu rocznie. W 1890 wydobycie w\xc4\x99gla przekroczy\xc5\x82o 1 milion ton w\xc4\x99gla rocznie. Transport w\xc4\x99gla i koksu u\xc5\x82atwi\xc5\x82o przed\xc5\x82u\xc5\xbcenie wewn\xc4\x99trznej linii kolejowej na odcinku pomi\xc4\x99dzy szybem nr 3 a zak\xc5\x82adem 1/2.\n_START_SECTION_\n1918\xe2\x80\x931932\n_START_PARAGRAPH_\nW 1920 zi\xc4\x99\xc4\x87 Heniela Werner Carp, zarz\xc4\x85dzaj\xc4\x85cy firm\xc4\x85 rodzinn\xc4\x85, przy\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 kompleks Zollverein do sp\xc3\xb3\xc5\x82ki Ph\xc3\xb6nix AG, specjalizuj\xc4\x85cej si\xc4\x99 w g\xc3\xb3rnictwie i hutnictwie \xe2\x80\x93 uzyskuj\xc4\x85c dla rodziny Heniel udzia\xc5\x82y w sp\xc3\xb3\xc5\x82ce Ph\xc3\xb6nix AG. W 1921 rodzina Heniel i Carp posiadali prawie 10% akcji Ph\xc3\xb6nix AG, a w 1925 Carp zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82 ich udzia\xc5\x82y do prawie 20% i stan\xc4\x85\xc5\x82 jako przewodnicz\xc4\x85cy na czele rady nadzorczej sp\xc3\xb3\xc5\x82ki. Wskutek kryzysu gospodarczego, w 1926 koncern Ph\xc3\xb6nix AG (AG f\xc3\xbcr Bergbau und H\xc3\xbcttenbetrieb Ph\xc3\xb6nix; Vereignigte Stahlwerke van der Zypen und Wissener Eisenh\xc3\xbctten AG, van der Zypen) wraz z innymi potentatami w bran\xc5\xbcy metalowej i wydobywczej: Thyssen (August Thyssen-H\xc3\xbctte Gewerkschaft, ATH), Rheinische Stahlwerke, Rheinstahl i koncernem Rheinelbe (Deutsch-Luxemburgische Bergwerks- und H\xc3\xbctten AG, Deutsch-Lux; Gelsenkirchener Bergwerks-AG, GBAG; AG Bochumer Verein f\xc3\xbcr Bergbau und Gussstahlfabrikation, Bochumer Verein) utworzy\xc5\x82a na wz\xc3\xb3r United States Steel Corporation grup\xc4\x99 Vereinigte Stahlwerke AG. Dla wszystkich kopalni Vereinigte Stahlwerke AG, kt\xc3\xb3re znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 w okolicach Gelsenkirchen, koncern zaplanowa\xc5\x82 jedn\xc4\x85 wsp\xc3\xb3ln\xc4\x85 koksowni\xc4\x99 \xe2\x80\x93 Nordstern w Gelsenkirchen. Wskutek tego koksownie Zollverein zosta\xc5\x82y zamkni\xc4\x99te, pracowa\xc5\x82a jedynie koksownia zak\xc5\x82adu wydobywczego 1/2. Kopalnie Zollverein zapewnia\xc5\x82y ok. 50% w\xc4\x99gla przerabianego we wsp\xc3\xb3lnej koksowni. Ponadto rozbudowano zak\xc5\x82ad 4/5, kt\xc3\xb3ry w 1927 otrzyma\xc5\x82 nowy szyb wydobywczy Nr. 11.\n_START_SECTION_\nSzyb nr 12\n_START_PARAGRAPH_\nW 1928 sp\xc3\xb3\xc5\x82ka Gelsenkirchener Bergwerks-AG (GBAG) podj\xc4\x99\xc5\x82a decyzj\xc4\x99 o budowie nowego szybu g\xc5\x82\xc3\xb3wnego. Modernistyczny projekt zak\xc5\x82adu opracowany przez Fritza Schuppa (1896\xe2\x80\x931974) i Martina Kremmera (1894\xe2\x80\x931945) sta\xc5\x82 si\xc4\x99 wzorcem dla funkcjonalnej architektury przemys\xc5\x82owej w Niemczech Zachodnich. Kompleks przemys\xc5\x82owy kopalni uchodzi\xc5\x82 w ocenie koncernu Vereinigte Stahlwerke AG za przyk\xc5\x82ad nie tylko \xe2\x80\x9enajpi\xc4\x99kniejszego kompleksu w Zag\xc5\x82\xc4\x99biu Ruhry, lecz najnowocze\xc5\x9bniejszego w Niemczech, a nawet w Europie i na ca\xc5\x82ym \xc5\x9bwiecie\xe2\x80\x9d (niem. die sch\xc3\xb6nste Zeche Ruhrgebiets, sondern auch die modernste Deutschlands, ja Europas bzw. der ganzen Welt). Atrakcyjna architektura przemys\xc5\x82owa kompleksu uwa\xc5\xbcana by\xc5\x82a za rodzaj reklamy. Zabudowania przemys\xc5\x82owe o prostych, sze\xc5\x9bciennych formach rozmieszczono wzd\xc5\x82u\xc5\xbc dw\xc3\xb3ch osi g\xc5\x82\xc3\xb3wnych przecinaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 pod k\xc4\x85tem prostym. Centralny punkt za\xc5\x82o\xc5\xbcenia tworzy wyci\xc4\x85g szybowy, przed kt\xc3\xb3rym znajduje si\xc4\x99 swoisty cour d'honneur (reprezentacyjny dziedziniec). Gmachy hali i maszynowni powsta\xc5\x82y na bazie konstrukcji z kratownicy stalowej z fasadami z czerwonej ceg\xc5\x82y._NEWLINE_Nowy szyb nr 12 \xe2\x80\x93 o najwi\xc4\x99kszej w\xc3\xb3wczas na \xc5\x9bwiecie zdolno\xc5\x9bci wydobywczej 12 tysi\xc4\x99cy ton dziennie (szyby w Zag\xc5\x82\xc4\x99biu Ruhry wydobywa\xc5\x82y w\xc3\xb3wczas \xc5\x9brednio ok. 2900 tysi\xc4\x99cy ton dziennie) \xe2\x80\x93 przej\xc4\x85\xc5\x82 w 1932 wydobycie dotychczasowych czterech zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w o 11 szybach, kt\xc3\xb3re zacz\xc4\x99\xc5\x82y pe\xc5\x82ni\xc4\x87 funkcje zaopatrzeniowe. Pozwoli\xc5\x82o to na racjonalizacj\xc4\x99 wydobycia. Szyb nr 12 by\xc5\x82 prawie w pe\xc5\x82ni zautomatyzowany, co pozwoli\xc5\x82o na redukcj\xc4\x99 liczby zatrudnienia z 1000 do 500. W 1937 szyb nr 12 otrzyma\xc5\x82 imi\xc4\x99 by\xc5\x82ego dyrektora generalnego Gelsenkirchener Bergwerks-AG Alberta V\xc3\xb6glera \xe2\x80\x93 Szyb Albert, od 1941 Szyb Albert V\xc3\xb6gler.\n_START_SECTION_\n1932\xe2\x80\x931968\n_START_PARAGRAPH_\nW 1934, wskutek zmian w\xc5\x82asno\xc5\x9bciowych kopalnia Zeche Zollverein przesz\xc5\x82a do Gelsenkirchener Bergwerks-AG (GBAG), p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszej Grupy Gelsenkirchen. Nowy szyb pozwoli\xc5\x82 na zwi\xc4\x99kszenie wydobycia, kt\xc3\xb3re w 1937 wynios\xc5\x82o 3,6 milion\xc3\xb3w ton. W owym czasie kompleks zatrudnia\xc5\x82 nieco ponad 6800 pracownik\xc3\xb3w. W 1936 koksownia zak\xc5\x82adu 1/2/8 zosta\xc5\x82a ponownie uruchomiona, produkuj\xc4\x85c rocznie 200 tysi\xc4\x99cy ton koksu. W 1937 star\xc4\x85 konstrukcj\xc4\x99 nad szybem nr 6 zast\xc4\x85piono now\xc4\x85 dwupi\xc4\x99trow\xc4\x85._NEWLINE_Okres II wojny \xc5\x9bwiatowej kompleks przetrwa\xc5\x82 bez wi\xc4\x99kszych zniszcze\xc5\x84. W 1953 wydobycie osi\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82o 2,4 milion\xc3\xb3w ton rocznie, plasuj\xc4\x85c kompleks w czo\xc5\x82\xc3\xb3wce zachodnioniemieckich kopal\xc5\x84 w\xc4\x99gla kamiennego. Po przekszta\xc5\x82ceniu GBAG w Rheinelbe Bergbau AG, zak\xc5\x82ady poddano modernizacji i racjonalizacji. W 1953 zamkni\xc4\x99to, a nast\xc4\x99pnie zburzono koksowni\xc4\x99 zak\xc5\x82adu 1/2. W 1958 wyci\xc4\x85g szybowy nad szybem nr 1 zosta\xc5\x82 zast\xc4\x85piony przez now\xc4\x85 konstrukcj\xc4\x99. W okresie od 1960 do 1964 przebudowano zak\xc5\x82ad 1/2/8 wed\xc5\x82ug projektu Fritza Schuppa. W 1964 szyb nr 2 otrzyma\xc5\x82 wie\xc5\xbc\xc4\x99 wyci\xc4\x85gow\xc4\x85 z s\xc4\x85siedniego, zamykano kompleksu Friedlicher Nachbar._NEWLINE_W 1961 postawiono now\xc4\x85 centraln\xc4\x85 koksowni\xc4\x99 z 192 piecami w systemie Still, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 w 1972\xe2\x80\x931974 rozbudowano do 304 piec\xc3\xb3w. W plany architektoniczne zaanga\xc5\xbcowany by\xc5\x82 ponownie Fritz Schupp. Pocz\xc4\x85tkowo zdolno\xc5\x9b\xc4\x87 produkcyjna osi\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82a 5 tysi\xc4\x99cy ton koksu dziennie, a po rozbudowie 8600 ton. Ponadto produkowano m.in. smo\xc5\x82\xc4\x99 (360 ton dziennie), kwas siarkowy (60 ton dziennie), benzen (55 ton dziennie), siarczan amonu i gaz (3,5 milion\xc3\xb3w metr\xc3\xb3w sze\xc5\x9bciennych dziennie)._NEWLINE_W latach 1962\xe2\x80\x931964 zdemontowano konstrukcje zewn\xc4\x99trzne wielu szyb\xc3\xb3w. Szyb nr 4 zosta\xc5\x82 wy\xc5\x82\xc4\x85czony z wydobycia w 1962. Jego konstrukcja zewn\xc4\x99trzna zosta\xc5\x82a przekazana kopalni Holland w dzielnicy Bochum Wattenscheid do rozbudowy nowego centralnego szybu wydobywczego. Rozebrano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc konstrukcje szyb\xc3\xb3w nr 3 i nr 7. W 1967 zamkni\xc4\x99to zak\xc5\x82ad 4/11. W 1969 kompleks przemys\xc5\x82owy kopalni i koksowni Zollverein przeszed\xc5\x82 w r\xc4\x99ce Bergbau AG Essen sp\xc3\xb3\xc5\x82ki Ruhrkohle AG.\n_START_SECTION_\n1968\xe2\x80\x931986\n_START_PARAGRAPH_\nPo przej\xc4\x99ciu kopalni w 1968 kontynuowano mechanizacj\xc4\x99 i racjonalizacj\xc4\x99 kompleksu. Wydobycie Zollverein osi\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82o w\xc3\xb3wczas prawie 3 miliony ton rocznie. W 1974 Zollverein po\xc5\x82\xc4\x85czono z s\xc4\x85siednim kompleksem Holland. Szyb Holland 3/4/6 zamkni\xc4\x99to i wraz z innymi szybami kompleksu Bonifacius u\xc5\xbcytkowano jako szyb wentylacyjny i szyb zjazdowy. W 1979 zamkni\xc4\x99to zak\xc5\x82ad 6/9._NEWLINE_Od 1980 rozpocz\xc4\x99to wydobycie ostatnich zasob\xc3\xb3w w\xc4\x99gla bitumicznego w Fl\xc3\xb6z Sonnenschein, co przesun\xc4\x99\xc5\x82o wydobycie na p\xc3\xb3\xc5\x82noc. Po\xc5\x82udniowe i wschodnie szyby stopniowo zamykano. W 1983 zako\xc5\x84czono wydobycie z pola Holland i zawi\xc4\x85zano zwi\xc4\x85zek wydobywczy z s\xc4\x85siaduj\xc4\x85cym kompleksem Nordstern. Wydobycie po\xc5\x82\xc4\x85czonych kopal\xc5\x84 Nordstern-Zollverein osi\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82o 3,2 miliony ton rocznie, jednak zasoby w\xc4\x99gla zacz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 wyczerpywa\xc4\x87._NEWLINE_23 grudnia 1986 zamkni\xc4\x99to wszystkie szyby kopalni Zollverein. Podczas 140 lat dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci w kopalni Zollverein wydobyto \xc5\x82\xc4\x85cznie ponad 200 milion\xc3\xb3w ton w\xc4\x99gla. Teren by\xc5\x82ej kopalni odkupi\xc5\x82 rz\xc4\x85d kraju zwi\xc4\x85zkowego Nadrenii P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej-Westfalii \xe2\x80\x93 Stowarzyszenie na rzecz Rozwoju Kraju Nadrenii P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej-Westfalii (niem. Landesentwicklungsgesellschaft Nordrhein-Westfalen, LEG) \xe2\x80\x93 z zamiarem obj\xc4\x99cia go ochron\xc4\x85 konserwatorsk\xc4\x85._NEWLINE_Wskutek kryzysu przemys\xc5\x82u stalowego i niskiego popytu na koks, centralna koksownia Zollverein zosta\xc5\x82a zamkni\xc4\x99ta w 1993. Nast\xc4\x99pnie planowano sprzeda\xc5\xbc koksowni inwestorowi chi\xc5\x84skiemu, a po nieudanych negocjacjach zamierzano j\xc4\x85 zburzy\xc4\x87. Koksowni\xc4\x99 uratowano przed wyburzeniem dzi\xc4\x99ki programowi Internationale Bauausstellung IBA Emscher Park, kiedy to przebudowano jeden z gmach\xc3\xb3w kompleksu na budynek wystawienniczy. W 1998 koksowni\xc4\x99 przej\xc4\x99\xc5\x82a Fundacja Ochrony Pomnik\xc3\xb3w Przemys\xc5\x82u i Kultury Historycznej (niem. Stiftung Industriedenkmalpflege und Geschichtskultur).\n_START_SECTION_\nOchrona konserwatorska i rewitalizacja\n_START_PARAGRAPH_\nW 1986 kopalnia Zollverein zosta\xc5\x82a wpisana na list\xc4\x99 zabytk\xc3\xb3w. W 1989 teren Zollverein sta\xc5\x82 si\xc4\x99 jedn\xc4\x85 z lokalizacji IBA Emscher Park, kt\xc3\xb3ra razem z miastem Essen powo\xc5\x82a\xc5\x82a do \xc5\xbcycia organizacj\xc4\x99 Bauh\xc3\xbctte Zollverein w celu opracowania i realizacji programu rewitalizacji Zollverein. W 2000 koksownia Zollverein zosta\xc5\x82a obj\xc4\x99ta ochron\xc4\x85 zabytk\xc3\xb3w. W 2008 Bauh\xc3\xbctte Zollverein przekszta\xc5\x82ci\xc5\x82a si\xc4\x99 w Fundacj\xc4\x99 Zollverein (niem. Stiftung Zollverein), kt\xc3\xb3rej celem jest ochrona zabytku, jego komercyjne u\xc5\xbcytkowanie i promocja. W 2001 kompleks Zollverein zosta\xc5\x82 wpisany na list\xc4\x99 dziedzictwa kulturowego UNESCO._NEWLINE_Obecny projekt krajobrazu przemys\xc5\x82owego Zollverein (niem. Industrielandschaft Zollverein) opiera si\xc4\x99 na masterplanie opracowanym przez firm\xc4\x99 Agence Ter.de pod kierownictwem Henriego Bavy z 2003. G\xc5\x82\xc3\xb3wne za\xc5\x82o\xc5\xbcenia planu obejmowa\xc5\x82y zachowanie budynk\xc3\xb3w i struktur przemys\xc5\x82owych oraz przekszta\xc5\x82cenie okalaj\xc4\x85cych je teren\xc3\xb3w zielonych w przestrze\xc5\x84 ogrodow\xc4\x85 z systemem \xc5\x9bcie\xc5\xbcek spacerowych i rowerowych. W 2002 rotterdamska firma Office for Metropolitan Architecture (OMA) pod kierownictwem Rema Koolhaasa otrzyma\xc5\x82a zlecenie na przygotowanie masterplanu urbanistycznego rozwoju Zollverein. Plan ten przewidywa\xc5\x82 wprowadzenie nowoczesnych form architektonicznych na teren Zollverein, m.in. przed kompleksem kopalnianym mia\xc5\x82 stan\xc4\x85\xc4\x87 nowoczesny budynek, by przyci\xc4\x85ga\xc4\x87 zwiedzaj\xc4\x85cych \xe2\x80\x93 zaowocowa\xc5\x82o to wzniesieniem tzw. gmachu SANAA._NEWLINE_W 2010 miasto Essen wraz z Zag\xc5\x82\xc4\x99biem Ruhry zosta\xc5\x82o wybrane Europejsk\xc4\x85 Stolic\xc4\x85 Kultury \xe2\x80\x93 na terenie Zollverein organizowane jest wiele imprez artystycznych w ramach programu Ruhr.2010._NEWLINE_Dalsze plany rozwoju kompleksu Zollverein skupiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 na wspieraniu przemys\xc5\x82u artystycznego ze wskazaniem na design. 3,5 ha obszar pomi\xc4\x99dzy kopalni\xc4\x85 a koksowni\xc4\x85 zosta\xc5\x82 przeznaczony pod rozbudow\xc4\x99 parku dla m\xc5\x82odych kreatywnych przedsi\xc4\x99biorstw, obejmuj\xc4\x85cego biura, studia, warsztaty, apartamenty, restauracje oraz hotel.\n_START_SECTION_\nZollverein jako o\xc5\x9brodek kultury\n_START_PARAGRAPH_\nNa terenie kompleksu znajduje si\xc4\x99 \xc5\x9bcie\xc5\xbcka muzealna Droga W\xc4\x99gla (niem. Weg der Kohle) i centrum dla pod\xc4\x85\xc5\xbcaj\xc4\x85cych szlakiem kultury przemys\xc5\x82owej. W przebudowanym przez Normana Fostera dawnym budynku kot\xc5\x82owni (niem. Kesselhaus) znajduje si\xc4\x99 O\xc5\x9brodek Wzornictwa Nadrenii P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej-Westfalii. Na terenie zak\xc5\x82adu 1/2/8, przeprojektowanym przez Christopha M\xc3\xa4cklera, umieszczono PACT Zollverein \xe2\x80\x93 centrum choreograficzne Nadrenii P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej-Westfalii. Na terenie zak\xc5\x82adu 3/7/10 za\xc5\x82o\xc5\xbcono pole do\xc5\x9bwiadczalne oraz warsztat ceramiczny Margarethenh\xc3\xb6he. W dawnej koksowni zorganizowano przestrze\xc5\x84 wystawiennicz\xc4\x85 dla sztuki wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnej \xe2\x80\x93 znajduje si\xc4\x99 tu r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wystawa z instalacjami przestrzennymi Palast der Projekte autorstwa Ilyi i Emilii Kabakov.\n_START_SECTION_\nKohlenw\xc3\xa4sche \xe2\x80\x93 Ruhr Museum\n_START_PARAGRAPH_\nLatem 2006 zako\xc5\x84czono wieloletni\xc4\x85 przebudow\xc4\x99 gmachu p\xc5\x82ukania w\xc4\x99gla (niem. Kohlenw\xc3\xa4sche) na terenie zak\xc5\x82adu Zollverein 12 wed\xc5\x82ug projektu Rema Koolhaasa i Heinricha B\xc3\xb6lla. Wolno stoj\xc4\x85ce schody ruchome (55 m d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci \xe2\x80\x93 najd\xc5\x82u\xc5\xbcsze wolno stoj\xc4\x85ce schody ruchome na terenie Niemiec) prowadz\xc4\x85 do centrum dla zwiedzaj\xc4\x85cych na wysoko\xc5\x9bci 24 m._NEWLINE_Od 26 sierpnia do 3 grudnia 2006 odbywa\xc5\x82a si\xc4\x99 tu wystawa \xe2\x80\x9eENTRY2006 \xe2\x80\x93 Wie werden wir morgen leben zu sehen\xe2\x80\x9d, gdzie wystawiono ponad 300 obiekt\xc3\xb3w projektant\xc3\xb3w i architekt\xc3\xb3w z 20 kraj\xc3\xb3w. Jesieni\xc4\x85 2008 do dolnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci gmachu Kohlenw\xc3\xa4sche wprowadzi\xc5\x82o si\xc4\x99 nowe Muzeum Ruhry (niem. Ruhr-Museum), mieszcz\xc4\x85ce si\xc4\x99 dotychczas w Essen pod nazw\xc4\x85 Ruhrlandmuseum.\n_START_SECTION_\nGmach Sanaa\n_START_PARAGRAPH_\nW latach 2003\xe2\x80\x932006 wzniesiono przy wje\xc5\xbadzie na teren kompleksu Zollverein gmach dla prywatnej Szko\xc5\x82y Zarz\xc4\x85dzania i Projektowania Zollverein (ang. Zollverein School of Management and Design) wed\xc5\x82ug projektu japo\xc5\x84skich architekt\xc3\xb3w Kazuyo Sejimy i Ry\xc5\xabe Nishizawy z tokijskiego biura SANAA (ang. Sejima And Nishizawa And Associates). Szko\xc5\x82a zbankrutowa\xc5\x82a po kilku latach dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci w 2008, a do gmachu wprowadzi\xc5\x82a si\xc4\x99 na pocz\xc4\x85tku 2010 Wy\xc5\xbcsza Szko\xc5\x82a Sztuki i Muzyki Folkwang (niem. Folkwang Kunst- und Musikhochschule), dla kt\xc3\xb3rej do 2012 powstanie na terenie Zollverein drugi gmach."