b'\n_START_ARTICLE_\nTamponada serca\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nPierwotnie mianem "tamponady" okre\xc5\x9blano rodzaj opatrunku wype\xc5\x82niaj\xc4\x85cego naturalne jamy cia\xc5\x82a. Nazwy tej u\xc5\xbcy\xc5\x82 m.in. w 1901 roku kanadyjski internista sir William Osler (1849-1919) w odniesieniu do opracowanego przez siebie zabiegu wype\xc5\x82niania jam nosowych i nozdrzy tylnych opatrunkiem z gazy w celu zahamowania krwawienia. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej nazwy tej zacz\xc4\x99to u\xc5\xbcywa\xc4\x87 w sytuacji, gdy jam\xc4\x99 anatomiczn\xc4\x85 wype\xc5\x82nia\xc5\x82 wysi\xc4\x99k, krew lub skrzep, uciskaj\xc4\x85c, podobnie jak tampon, le\xc5\xbc\xc4\x85cy wewn\xc4\x85trz narz\xc4\x85d._NEWLINE_Stan ucisku serca opisa\xc5\x82 jako pierwszy angielski lekarz Richard Lower (1631\xe2\x80\x931691) w 1669 roku u chorego z duszno\xc5\x9bci\xc4\x85 i przerywanym t\xc4\x99tnem i prawid\xc5\x82owo wyt\xc5\x82umaczy\xc5\x82 patomechanizm obserwowanych objaw\xc3\xb3w (u\xc5\xbcy\xc5\x82 okre\xc5\x9blenia ang. "compression of the heart"). Nieco wcze\xc5\x9bniej w 1649 roku francuski anatom Jean Riolan M\xc5\x82odszy (1577\xe2\x80\x931657) opisa\xc5\x82 zabieg naci\xc4\x99cia worka osierdziowego (\xc5\x82ac. pericardiocentesis) stosowanego m.in. w tamponadzie serca, cho\xc4\x87 nie wiadomo o efektach tego dzia\xc5\x82ania. W 1829 roku francuski chirurg wojskowy Dominique Jean Larrey (1766\xe2\x80\x931842) przeprowadzi\xc5\x82 z sukcesem zabieg naci\xc4\x99cia worka osierdziowego u rannego w serce, a w 1840 roku patolog i chirurg austriacki Franz Schuh (1804\xe2\x80\x931865) opisa\xc5\x82 procedur\xc4\x99 przezsk\xc3\xb3rnego naci\xc4\x99cia worka osierdziowego.\n_START_SECTION_\nEtiologia\n_START_PARAGRAPH_\nTamponada serca mo\xc5\xbce powsta\xc4\x87 nagle, na przyk\xc5\x82ad w wyniku rany k\xc5\x82utej, komplikacji kardiochirurgicznych, p\xc4\x99kni\xc4\x99cia \xc5\x9bciany serca (zwykle w przebiegu zawa\xc5\x82u mi\xc4\x99\xc5\x9bnia sercowego) czy p\xc4\x99kni\xc4\x99cia krwiaka (t\xc4\x99tniaka) \xc5\x9br\xc3\xb3d\xc5\x9bciennego cz\xc4\x99\xc5\x9bci wst\xc4\x99puj\xc4\x85cej aorty. Powoli narastaj\xc4\x85ca tamponada serca to skutek zapalenia osierdzia, nacieku nowotworowego na worek osierdziowy, kra\xc5\x84cowej niewydolno\xc5\x9bci kr\xc4\x85\xc5\xbcenia, w\xc4\x85troby lub nerek. Przy powolnym procesie nawet 2 litry p\xc5\x82ynu mog\xc4\x85 si\xc4\x99 zebra\xc4\x87 w przestrzeni osierdziowej i dochodzi wtedy do rozci\xc4\x85gni\xc4\x99cia osierdzia, przystosowuj\xc4\x85cego si\xc4\x99 do zwi\xc4\x99kszonej obj\xc4\x99to\xc5\x9bci p\xc5\x82ynu. Przy szybkim nap\xc5\x82ywie 100 ml krwi mo\xc5\xbce spowodowa\xc4\x87 tamponad\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nObjawy i przebieg\n_START_PARAGRAPH_\nObjawy tamponady serca mog\xc4\x85 si\xc4\x99 wydawa\xc4\x87 bardzo podobne do wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cych w zastoinowej niewydolno\xc5\x9bci serca. Zazwyczaj diagnostyka r\xc3\xb3\xc5\xbcnicowa pozwala na postawienie rozpoznania na podstawie zebranej historii, w kt\xc3\xb3rej nag\xc5\x82y pocz\xc4\x85tek objaw\xc3\xb3w pojawia si\xc4\x99 w zwi\xc4\x85zku z urazem (zw\xc5\x82aszcza u m\xc5\x82odych pacjent\xc3\xb3w), bezpo\xc5\x9brednio po lub w 4.\xe2\x80\x935. dobie po zawale serca.\n_START_SECTION_\nRozpoznanie\n_START_PARAGRAPH_\nUstalenie rozpoznania opiera si\xc4\x99 na stwierdzeniu triady objaw\xc3\xb3w (triada Becka): hipotensji, wype\xc5\x82nienia \xc5\xbcy\xc5\x82 szyjnych oraz g\xc5\x82uchych i cichych ton\xc3\xb3w serca (w wyniku przewodzenia d\xc5\xbawi\xc4\x99ku przez zwi\xc4\x99kszon\xc4\x85 obj\xc4\x99to\xc5\x9b\xc4\x87 p\xc5\x82ynu). Pojawia si\xc4\x99 tak\xc5\xbce niespecyficzny b\xc3\xb3l w klatce piersiowej. Mo\xc5\xbcna stwierdzi\xc4\x87 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc t\xc4\x99tno dziwaczne (paradoksalne), polegaj\xc4\x85ce na nadmiernym obni\xc5\xbceniu skurczowego ci\xc5\x9bnienia t\xc4\x99tniczego podczas wdechu (wi\xc4\x99cej ni\xc5\xbc o 10\xc2\xa0mm Hg). Jest to objaw wa\xc5\xbcny, ale nie patognomoniczny._NEWLINE_Podstaw\xc4\x85 szpitalnej diagnostyki tamponady serca jest badanie echokardiograficzne. Taka diagnostyka jest praktycznie mo\xc5\xbcliwa jedynie u pacjent\xc3\xb3w ze szpitalnie zaistnia\xc5\x82\xc4\x85 tamponad\xc4\x85 serca.\n_START_SECTION_\nLeczenie\n_START_PARAGRAPH_\nPerikardiocenteza, czyli ewakuacja p\xc5\x82ynu za pomoc\xc4\x85 nak\xc5\x82ucia worka osierdziowego i dzi\xc4\x99ki temu obni\xc5\xbcenie ci\xc5\x9bnienia osierdziowego, a nast\xc4\x99pnie leczenie przyczyny tamponady pozwalaj\xc4\x85 na uratowanie \xc5\xbcycia. Cz\xc4\x99sto stosuje si\xc4\x99 drena\xc5\xbc osierdziowy dla zapobie\xc5\xbcenia nawrotom._NEWLINE_W przypadku pozaszpitalnego wyst\xc4\x85pienia tamponady serca \xc5\x9bmiertelno\xc5\x9b\xc4\x87 jest bardzo wysoka.'