b"\n_START_ARTICLE_\nWizje S\xc4\x85du Ostatecznego\n_START_SECTION_\nT\xc5\x82o historyczne\n_START_PARAGRAPH_\nPodobnie do innych dzie\xc5\x82 Hieronima Boscha, kt\xc3\xb3rych malarz nie zwyk\xc5\x82 datowa\xc4\x87, nie ma pewno\xc5\x9bci co do daty jego uko\xc5\x84czenia. Powstanie poliptyku przyj\xc4\x99to tradycyjnie na lata 1500\xe2\x80\x931504. Wyniki dendrochronologicznych bada\xc5\x84 paneli wskazuj\xc4\x85, \xc5\xbce mog\xc5\x82y powsta\xc4\x87 oko\xc5\x82o 1490 roku lub p\xc3\xb3\xc5\xbaniej._NEWLINE_Studiuj\xc4\x85cy m.in. obrazy Hieronima Boscha w\xc4\x99gierski historyk sztuki Charles de Tolnay uwa\xc5\xbca\xc5\x82, \xc5\xbce zachowane skrzyd\xc5\x82a by\xc5\x82y cz\xc4\x99\xc5\x9bciami wi\xc4\x99kszego tryptyku \xe2\x80\x93 panele pokrywaj\xc4\x85ce boczne skrzyd\xc5\x82a mia\xc5\x82y by\xc4\x87 umieszczone jeden nad drugim po ka\xc5\xbcdej ze stron: po lewej stronie \xe2\x80\x93 panel B\xc5\x82ogos\xc5\x82awieni w ziemskim raju nad panelem Wzniesienie b\xc5\x82ogos\xc5\x82awionych do raju, a po prawej stronie \xe2\x80\x93 Upadek pot\xc4\x99pionych nad cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 Piek\xc5\x82o. \xc5\x9arodek mia\xc5\x82 stanowi\xc4\x87 jeden g\xc5\x82\xc3\xb3wny panel. Wed\xc5\x82ug innych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82, brakuj\xc4\x85cy \xc5\x9brodek m\xc3\xb3g\xc5\x82 przedstawia\xc4\x87 scen\xc4\x99 S\xc4\x85du Ostatecznego._NEWLINE_Charles de Tolnay wysun\xc4\x85\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc drug\xc4\x85 hipotez\xc4\x99 \xe2\x80\x93 sugerowa\xc5\x82, \xc5\xbce poliptyk m\xc3\xb3g\xc5\x82 sk\xc5\x82ada\xc4\x87 si\xc4\x99 w istocie z 4 paneli: panele B\xc5\x82ogos\xc5\x82awieni w ziemskim raju i Wzniesienie b\xc5\x82ogos\xc5\x82awionych do raju mia\xc5\x82yby stanowi\xc4\x87 jego \xc5\x9brodek, natomiast Upadek pot\xc4\x99pionych i Piek\xc5\x82o \xe2\x80\x93 skrzyd\xc5\x82a._NEWLINE_Na podstawie katalogu pt. \xe2\x80\x9eNotizia d'opere del disegno\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 listy najwa\xc5\xbcniejszych dzie\xc5\x82 pochodz\xc4\x85cych z XVI wieku w prywatnych zbiorach sztuki w Padwie, Mediolanie, Bergamo, Crema, i Wenecji, sporz\xc4\x85dzonej przez weneckiego kolekcjonera sztuki Marcantonio Michiela \xe2\x80\x93 uwa\xc5\xbca si\xc4\x99, \xc5\xbce poliptyk autorstwa Hieronima Boscha m\xc3\xb3g\xc5\x82 znajdowa\xc4\x87 si\xc4\x99 w zbiorach prywatnych weneckiego kardyna\xc5\x82a Domenica Grimaniego. W rozdziale po\xc5\x9bwi\xc4\x99conym kolekcji tego\xc5\xbc kardyna\xc5\x82a widnieje notatka na temat takiego \xe2\x80\x9eobrazu\xe2\x80\x9d. Od nazwiska kardyna\xc5\x82a zaczerpni\xc4\x99to drug\xc4\x85 nazw\xc4\x99 dzie\xc5\x82a \xe2\x80\x93 O\xc5\x82tarz Kardyna\xc5\x82a Grimaniego.\n_START_SECTION_\nB\xc5\x82ogos\xc5\x82awieni w ziemskim raju\n_START_PARAGRAPH_\nPierwszy panel przedstawia m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn i kobiety w towarzystwie anio\xc5\x82\xc3\xb3w wznosz\xc4\x85cych swoje spojrzenie ku szczytowi wzg\xc3\xb3rza, na kt\xc3\xb3rym znajduje si\xc4\x99 fontanna symbolizuj\xc4\x85ca \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o \xc5\xbcycia. Krajobraz otaczaj\xc4\x85cy ludzi odczytuje si\xc4\x99 jako raj na ziemi, miejsce dla ludzi oczyszczonych z grzechu.\n_START_SECTION_\nWzniesienie b\xc5\x82ogos\xc5\x82awionych do raju\n_START_PARAGRAPH_\nNa tym panelu przedstawiono dusze ludzi podtrzymywane przez anio\xc5\x82y, kt\xc3\xb3re zdaj\xc4\x85 si\xc4\x99 prowadzi\xc4\x87 je do boskiego \xc5\x9bwiat\xc5\x82a i \xc5\xbcycia wiecznego przez \xc5\x9bwietlisty tunel. Ta cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 pracy prezentuje koncepcj\xc4\x99 wydarze\xc5\x84 po \xc5\x9bmierci, co ludzie, kt\xc3\xb3rzy do\xc5\x9bwiadczyli \xc5\x9bmierci klinicznej opisuj\xc4\x85 cz\xc4\x99sto jako do\xc5\x9bwiadczenie \xc5\x9bmierci. Malarz, prezentuj\xc4\x85c wizj\xc4\x99 \xc5\xbcycia pozagrobowego, odni\xc3\xb3s\xc5\x82 si\xc4\x99 do nie\xc5\x9bwiadomych odczu\xc4\x87 takich jak tunel ze \xc5\x9bwiat\xc5\x82em na ko\xc5\x84cu.\n_START_SECTION_\nUpadek pot\xc4\x99pionych\n_START_PARAGRAPH_\nArtysta przedstawi\xc5\x82 scen\xc4\x99 panelu w bardzo ciemnych kolorach. Widoczne s\xc4\x85 jedynie tylko niekt\xc3\xb3re postacie poprzez ich lekko o\xc5\x9bwietlone zarysy. Malarz ukaza\xc5\x82 str\xc4\x85canie dusz przekl\xc4\x99tych w stron\xc4\x99 piek\xc5\x82a, kt\xc3\xb3re spadaj\xc4\x85 targane przez bestie w ciemno\xc5\x9bci.\n_START_SECTION_\nPiek\xc5\x82o\n_START_PARAGRAPH_\nOstatnie skrzyd\xc5\x82o poliptyku odnosi si\xc4\x99 do piek\xc5\x82a, miejsca b\xc4\x99d\xc4\x85cego straszliwym ko\xc5\x84cem w\xc4\x99dr\xc3\xb3wki straconych dusz. T\xc5\x82o obrazu nie jest zdominowane przez barwy ciemne, jak w poprzednim panelu, ale uwidacznia si\xc4\x99 tutaj scena tragizmu skazanych na wieczne pot\xc4\x99pienie. Jasne odcienie \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82ci i czerwieni, b\xc4\x99d\xc4\x85ce odzwierciedleniem po\xc5\xbcar\xc3\xb3w i ognia, o\xc5\x9bwietlaj\xc4\x85 gro\xc5\xbanie wygl\xc4\x85daj\xc4\x85c\xc4\x85 piekieln\xc4\x85 ska\xc5\x82\xc4\x99, co podkre\xc5\x9bla ponury i przera\xc5\xbcaj\xc4\x85cy nastr\xc3\xb3j. Stosowanie tego typu o\xc5\x9bwietlenia piekielnych ciemno\xc5\x9bci by\xc5\x82o bardzo cz\xc4\x99stym w przedstawieniach piek\xc5\x82a, cho\xc4\x87by w tryptyku Ogr\xc3\xb3d rozkoszy ziemskich. W dolnej, najciemniejszej cz\xc4\x99\xc5\x9bci panelu, przedstawiono kilku bezradnych grzesznik\xc3\xb3w torturowanych w wodzie przez piekielne potwory. U do\xc5\x82u z lewej strony widoczny jest jeden z pot\xc4\x99pionych, kt\xc3\xb3rego gard\xc5\x82o zostaje przebite mieczem przez piekieln\xc4\x85 besti\xc4\x99. Uwag\xc4\x99 zwraca posta\xc4\x87 skazanego na pierwszym planie, przytrzymywanego przez besti\xc4\x99 \xe2\x80\x93 zamy\xc5\x9blony pot\xc4\x99piony opiera g\xc5\x82ow\xc4\x99 na d\xc5\x82oni w ge\xc5\x9bcie rozpaczy, przyt\xc5\x82oczony wyrzutami sumienia."