b'\n_START_ARTICLE_\nPilzno (Polska)\n_START_SECTION_\nDo 1354 roku\n_START_PARAGRAPH_\nPierwsza wzmianka o Pil\xc5\xbanie wyst\xc4\x99puje w legacie Idziego, pochodz\xc4\x85ca z 1105 roku, zatwierdzaj\xc4\x85ca posiad\xc5\x82o\xc5\x9bci i przywileje tego\xc5\xbc miasta nadane przez Boles\xc5\x82awa Krzywoustego klasztorowi tynieckiemu, lecz o nim mo\xc5\xbcemy si\xc4\x99 dowiedzie\xc4\x87 ju\xc5\xbc z ok. 1086 roku, kiedy to \xc5\xbcona W\xc5\x82adys\xc5\x82awa Hermana, Judyta Przemy\xc5\x9blidka (lub Judyta Maria Salicka) nada\xc5\x82a benedyktynom tynieckim Pilzno i inne posiad\xc5\x82o\xc5\x9bci._NEWLINE_W 1328 roku Pilzno zostaje osad\xc4\x85 (so\xc5\x82ectwem) na prawie niemieckim, gdzie opat Micha\xc5\x82, za zgod\xc4\x85 braci zakonnych, nadaje so\xc5\x82ectwo Ursusowi. W\xc3\xb3wczas opat na 20 lat zwalnia osad\xc4\x99 od p\xc5\x82acenia dziesi\xc4\x99cin. Od tego czasu gospodarka na tych terenach zacz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 szybko rozwija\xc4\x87. W tym czasie r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 w Polsce silny ruch kolonizacyjny (g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z Niemiec) zainicjowany przez klasztory, pozwalaj\xc4\x85cy imigrantom na swobodny pobyt w tego rodzaju osadach. W granice wsi w\xc3\xb3wczas wchodzi\xc5\x82y: Pilzno Paw\xc5\x82a Rawela (dzisiejszy Pil\xc5\xbanionek), \xc5\x81\xc4\x99ki Grzegorza i rzeka Czepina (prawdopodobnie dzisiejsza Dulcza).\n_START_SECTION_\nPocz\xc4\x85tki miasta Pilzna (1354 \xe2\x80\x93 XVI wiek)\n_START_PARAGRAPH_\nPo 26 latach od powstania osady, Kazimierz Wielki wyda\xc5\x82 dokument, na mocy kt\xc3\xb3rego nadaje Pilznu prawa miejskie 3 pa\xc5\xbadziernika 1354 roku, tym samym odbieraj\xc4\x85c go klasztorowi. Niestety, jak podaje Jan D\xc5\x82ugosz, Pilzno otrzyma\xc5\x82o obowi\xc4\x85zek p\xc5\x82acenia dziesi\xc4\x99ciny rocznej w wysoko\xc5\x9bci 6 grzywien 14,5 groszy, czyli 302,5 groszy, a\xc5\xbc do 1600 roku (daty nie podaje nam ju\xc5\xbc D\xc5\x82ugosz). Nadanie praw miejskich by\xc5\x82o szczeg\xc3\xb3lnie zwi\xc4\x85zane z po\xc5\x82o\xc5\xbceniem Pilzna przy szlaku handlowym z Krakowa na Ru\xc5\x9b i drodze z Krakowa na W\xc4\x99gry._NEWLINE_Od tej pory Pilzno staje si\xc4\x99 miastem i zarazem kr\xc3\xb3lewszczyzn\xc4\x85. Miasto za\xc5\x82o\xc5\xbcono na prawie niemieckim. W\xc3\xb3jtostwo nad miastem kr\xc3\xb3l nada\xc5\x82 szlachetnie urodzonemu Dobies\xc5\x82awowi, kt\xc3\xb3re podlega\xc5\x82o tylko jemu. Przede wszystkim Kazimierz Wielki zwolni\xc5\x82 miasto od wielu ci\xc4\x99\xc5\xbcar\xc3\xb3w nak\xc5\x82adanych w\xc3\xb3wczas przez prawo polskie, m.in. zwalnia\xc5\x82 mieszczan od op\xc5\x82at r\xc3\xb3l: uprawnych \xe2\x80\x93 na 6 lat, nieuprawnych \xe2\x80\x93 na 12 (lub 20) lat, oraz (tymczasowo) zwolni\xc5\x82 miasto od podatk\xc3\xb3w._NEWLINE_Po uzyskaniu praw miejskich, Pilzno szybko zacz\xc4\x99\xc5\x82o si\xc4\x99 rozwija\xc4\x87: wytyczono rynek, przywieziony przez kolonist\xc3\xb3w na wz\xc3\xb3r pa\xc5\x84stw zachodnich, otrzymano pastwisko (b\xc5\x82onie) niedaleko rynku, w kt\xc3\xb3rym pasterz czuwa\xc5\x82 nad byd\xc5\x82em ca\xc5\x82ego miasta, budowano warsztaty pr\xc4\x99\xc5\xbcnie rozwijaj\xc4\x85ce przemys\xc5\x82 w mie\xc5\x9bcie, a co wa\xc5\xbcne \xe2\x80\x93 zacz\xc4\x99to zajmowa\xc4\x87 si\xc4\x99 handlem w mie\xc5\x9bcie. W nied\xc5\x82ugim czasie miasto sta\xc5\x82o si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnym o\xc5\x9brodkiem w tym rejonie. Od ko\xc5\x84ca XIV w. a\xc5\xbc do rozbior\xc3\xb3w, w mie\xc5\x9bcie zbiera\xc5\x82y si\xc4\x99 s\xc4\x85dy ziemskie dla szlachty z powiatu pil\xc5\xbanie\xc5\x84skiego.\n_START_SECTION_\nNapad w\xc4\x99gierski\n_START_PARAGRAPH_\nW 1471 roku Kazimierz Jagiello\xc5\x84czyk pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 wykorzysta\xc4\x87 zamieszki na W\xc4\x99grzech spowodowane niezadowoleniem z rz\xc4\x85d\xc3\xb3w tamtejszego kr\xc3\xb3la W\xc4\x99gier, Macieja Korwina, by posadzi\xc4\x87 tam swojego syna, Kazimierza (p\xc3\xb3\xc5\xbaniej og\xc5\x82oszonego \xc5\x9bwi\xc4\x99tym), poprzez wys\xc5\x82anie go tam razem z wojskiem. Niestety, wyprawa zako\xc5\x84czy\xc5\x82a si\xc4\x99 pora\xc5\xbck\xc4\x85 i Kazimierz by\xc5\x82 zmuszony wr\xc3\xb3ci\xc4\x87 do kraju. Z tego powodu Korwin pod koniec 1473 roku postanowi\xc5\x82 wyprawi\xc4\x87 si\xc4\x99 na Polsk\xc4\x99. W wyprawie towarzyszy\xc5\x82 mu Tomasz Tarczay. Na pocz\xc4\x85tku 1474 r. zaatakowali oni znaczn\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 \xc3\xb3wczesnej Ma\xc5\x82opolski, docieraj\xc4\x85c do Pilzna, kt\xc3\xb3re oblegali przez kilka dni (nie jest do ko\xc5\x84ca pewne jak d\xc5\x82ugo). W ko\xc5\x84cu 1 lutego 1474 r. zdobyli miasto, spl\xc4\x85drowali je i spalili, zabijaj\xc4\x85c starc\xc3\xb3w, dzieci i m\xc5\x82odzie\xc5\xbc, a doros\xc5\x82ych wywieziono do W\xc4\x99gier jako je\xc5\x84c\xc3\xb3w. Kr\xc3\xb3l, pragn\xc4\x85c przyj\xc5\x9b\xc4\x87 z pomoc\xc4\x85 zniszczonemu Pilznu, zwolni\xc5\x82 je na 12 lat z wszelkich podatk\xc3\xb3w. To samo zrobi\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc z innymi miejscowo\xc5\x9bciami, kt\xc3\xb3re ucierpia\xc5\x82y na skutek napadu._NEWLINE_Zel\xc5\xbcenie sytuacji pozwoli\xc5\x82o miastu szybko si\xc4\x99 odbudowa\xc4\x87. W 1487 rozpocz\xc4\x99to budow\xc4\x99 nowych wa\xc5\x82\xc3\xb3w obronnych. W mi\xc4\x99dzyczasie, tj. w latach 1486\xe2\x80\x931488, kontynuowano budow\xc4\x99 wodoci\xc4\x85g\xc3\xb3w miejskich. Na prze\xc5\x82omie XV i XVI wieku Pilzno sta\xc5\x82o si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnym o\xc5\x9brodkiem handlowym i rzemie\xc5\x9blniczym, a pil\xc5\xbanie\xc5\x84scy kupcy sprzedawali swoje towary w Krakowie, Sandomierzu, Lwowie i Wroc\xc5\x82awiu. Rzemie\xc5\x9blnicy zrzeszeni byli w cechy. W 1581, wed\xc5\x82ug spisu rzemie\xc5\x9blnik\xc3\xb3w, mieszka\xc5\x82o w Pil\xc5\xbanie 60 mistrz\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nDo 1772 roku\n_START_PARAGRAPH_\nWiek XVII to okres powolnego upadku miasta, co wi\xc4\x85za\xc5\x82o si\xc4\x99 z kryzysem miast w ca\xc5\x82ej Rzeczypospolitej. Dodatkowo miasto nawiedza\xc5\x82y liczne kataklizmy, takie jak zarazy, kt\xc3\xb3re powtarza\xc5\x82y si\xc4\x99 w latach 1601, 1623, 1624 i 1647, oraz epidemia d\xc5\xbcumy w latach 1652\xe2\x80\x931654. Miasto dotkn\xc4\x99\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc liczne po\xc5\xbcary. W 1627, po kolejnym wielkim po\xc5\xbcarze, zakazano mieszczanom kry\xc4\x87 dachy w mie\xc5\x9bcie s\xc5\x82om\xc4\x85. Najtragiczniejsze w skutkach okaza\xc5\x82y si\xc4\x99 wojny. Miasto ucierpia\xc5\x82o w czasie potopu szwedzkiego, a szczeg\xc3\xb3lnie w czasie najazdu Rakoczego w 1657, kt\xc3\xb3ry niemal zr\xc3\xb3wna\xc5\x82 miasto z ziemi\xc4\x85. W 1702, w czasie III wojny p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej, miasto zosta\xc5\x82o ponownie zniszczone przez Szwed\xc3\xb3w. W czasie konfederacji barskiej 11 kwietnia 1772 roku na terenie przyko\xc5\x9bcielnego cmentarza dosz\xc5\x82o do starcia mi\xc4\x99dzy wojskami konfederacji a Rosjanami, podczas kt\xc3\xb3rego zgin\xc4\x99\xc5\x82o 15 Rosjan. Po I rozbiorze Polski w 1772 roku, Pilzno wesz\xc5\x82o w sk\xc5\x82ad zaboru austriackiego.\n_START_SECTION_\nXIX i XX wiek\n_START_PARAGRAPH_\nW zaborze austriackim Pilzno by\xc5\x82o pocz\xc4\x85tkowo wa\xc5\xbcnym o\xc5\x9brodkiem administracyjnym \xe2\x80\x93 cyrku\xc5\x82em (w latach 1773\xe2\x80\x931782 z siedzib\xc4\x85 w Rzeszowie), kt\xc3\xb3ry nast\xc4\x99pnie przeniesiono do\xc2\xa0Tarnowa.\xc2\xa0W 1809 ludno\xc5\x9b\xc4\x87 Pilzna powsta\xc5\x82a przeciwko Austriakom na wie\xc5\x9b\xc4\x87 o zbli\xc5\xbcaniu si\xc4\x99 wojsk Ksi\xc4\x99stwa Warszawskiego, jednak w wyniku postanowie\xc5\x84 kongresu wiede\xc5\x84skiego z 1815 r., Pilzno pozosta\xc5\x82o pod panowaniem austriackim. W 1846 dosz\xc5\x82o w mie\xc5\x9bcie do rzezi zwi\xc4\x85zanej z rabacj\xc4\x85 galicyjsk\xc4\x85. Zamordowano w\xc3\xb3wczas dziesi\xc4\x99\xc4\x87 os\xc3\xb3b, w tym burmistrza. Prawdziw\xc4\x85 kl\xc4\x99sk\xc4\x85 dla miasta okaza\xc5\x82a si\xc4\x99 decyzja w\xc5\x82adz austriackich, by nowo budowana linia kolejowa przebiega\xc5\x82a nie przez Pilzno, ale przez mniej w\xc3\xb3wczas licz\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 D\xc4\x99bic\xc4\x99. Powodem tej decyzji by\xc5\x82o sprzeciwienie si\xc4\x99 cz\xc4\x99\xc5\x9bci rajc\xc3\xb3w Pilzna, kt\xc3\xb3rzy nie zgodzili si\xc4\x99 na jej budow\xc4\x99 w Pil\xc5\xbanie. Spowodowa\xc5\x82o to zniweczenie szansy na rozw\xc3\xb3j Pilzna, kt\xc3\xb3re sta\xc5\x82o si\xc4\x99 drugorz\xc4\x99dnym o\xc5\x9brodkiem w regionie, i r\xc3\xb3wnoczesny wzrost znaczenia D\xc4\x99bicy. Od 1868, Pilzno by\xc5\x82o stolic\xc4\x85 powiatu. W 1931 w\xc5\x82\xc4\x85czono je do powiatu ropczyckiego. W 1935 miastem powiatowym sta\xc5\x82a si\xc4\x99 D\xc4\x99bica. Podczas II wojny \xc5\x9bwiatowej okolice miasta sta\xc5\x82y si\xc4\x99 szybko miejscem formowania kom\xc3\xb3rek konspiracyjnych ZWZ, przemianowanego p\xc3\xb3\xc5\xbaniej na AK, BCH oraz NOW. Po wojnie Pilzno by\xc5\x82o nadal cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 powiatu d\xc4\x99bickiego do 1975, kiedy zlikwidowano powiaty. W 1999 przywr\xc3\xb3cono powiaty i Pilzno ponownie znalaz\xc5\x82o si\xc4\x99 w powiecie d\xc4\x99bickim.\n_START_SECTION_\nToponimia\n_START_PARAGRAPH_\nEtymologia nazwy miasta jest niejasna, mo\xc5\xbce si\xc4\x99 odnosi\xc4\x87 zar\xc3\xb3wno do nazw terenowych z j\xc4\x99zyk\xc3\xb3w s\xc5\x82owia\xc5\x84skich, oznaczaj\xc4\x85cych moczary, bagna, teren podmok\xc5\x82y alternatywnie, mo\xc5\xbce mie\xc4\x87 zwi\xc4\x85zek z niemieck\xc4\x85 akcj\xc4\x85 kolonizacyjn\xc4\x85 miasta w XIII wieku.\n_START_SECTION_\nEtnografia okolic Pilzna\n_START_PARAGRAPH_\nW 1869 Pilzno i okolice opisa\xc5\x82 m.in. Wincenty Pol (tekst w oryginalnej pisowni): \xe2\x80\x9eNa obszarze Wis\xc5\x82oki uderza nas fakt inny; ca\xc5\x82\xc4\x85 t\xc4\x99 okolic\xc4\x99, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 obszar Wis\xc5\x82oki, Ropy, Jas\xc5\x82y, Jase\xc5\x82ki i \xc5\x9bredniego Wis\xc5\x82oka zajmuje, osiedli tak zwani G\xc5\x82uchoniemcy od do\xc5\x82\xc3\xb3w Sanockich pocz\xc4\x85wszy, to jest od okolicy Komborni, Haczowa, Trze\xc5\x9bniowa a\xc5\xbc po Grybowski dzia\xc5\x82: Gorlice, Szembark i Rop\xc4\x99 od wschodu na zach\xc3\xb3d, ku p\xc3\xb3\xc5\x82nocy a\xc5\xbc po ziemi\xc4\x99 pil\xc5\xbania\xc5\x84sk\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra jest ju\xc5\xbc ziemi\xc4\x85 wojew\xc3\xb3dztwa sandomierskiego. Ca\xc5\x82a okolica G\xc5\x82uchoniemc\xc3\xb3w jest nowo-siedlinami Sas\xc3\xb3w; jako\xc5\xbc str\xc3\xb3j przechowali ten sam co w\xc4\x99gierscy i siedmiogrodzcy Sasi. Niekt\xc3\xb3re okolice s\xc4\x85 osiad\xc5\x82e przez Szwed\xc3\xb3w, ale ca\xc5\x82y ten lud m\xc3\xb3wi dzisiaj na G\xc5\x82uchoniemcach najczystsz\xc4\x85 mow\xc4\x85 polsk\xc4\x85 dijalektu ma\xc5\x82opolskiego, i lubo z postaci odmienny i a\xc5\xbc dot\xc4\x85d G\xc5\x82uchoniemcami zwany, nie zachowa\xc5\x82 ani w mowie ani w obyczajach \xc5\x9blad\xc3\xb3w pierwotnego swego pochodzenia, tylko \xc5\xbce rolnictwo stoi tu na wy\xc5\xbcszym stopniu, a tkactwo jest powo\xc5\x82aniem i g\xc5\x82\xc3\xb3wnie domowem zaj\xc4\x99ciem tego rodu.\xe2\x80\x9d. Informacje o p\xc3\xb3\xc5\xbano\xc5\x9bredniowiecznym osadnictwie w okolicach Pilzna zawiera r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wzmianka w \xe2\x80\x9eS\xc5\x82owniku Geograficznym\xe2\x80\x9d: \xe2\x80\x9eLudno\xc5\x9b\xc4\x87 po\xc5\x82udniowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci powiatu pil\xc5\xbanie\xc5\x84skiego stanowi\xc4\x85 nowsi osadnicy, kt\xc3\xb3rzy posuwali si\xc4\x99 dolinami rzek w g\xc3\xb3ry w XIII i XIV wieku. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 osadnik\xc3\xb3w pochodzi\xc5\x82a ze Szl\xc4\x85zka, Moraw, Saksonii, i Holandyi i zachowa\xc5\x82a w\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci w stroju, kt\xc3\xb3ry jest podobny do stroju u\xc5\xbcywanego przez Sas\xc3\xb3w na W\xc4\x99grzech i Siedmiogrodzie. Dzi\xc5\x9b s\xc4\x85 spolszczeni, ale lud okoliczny nazywa ich G\xc5\x82uchoniemcami.\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nZabytki\n_START_PARAGRAPH_\nNajstarszym i najcenniejszym zabytkiem Pilzna jest ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 pw. \xc5\x9bw. Jana Chrzciciela. Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 ten powsta\xc5\x82 ok. 1256, a jego za\xc5\x82o\xc5\xbcycielami byli opaci tynieccy. Obecny wygl\xc4\x85d ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 zawdzi\xc4\x99cza kolejnym przebudowom, przy czym najwa\xc5\xbcniejsza dokona\xc5\x82a si\xc4\x99 w roku 1370 oraz 1482. Bezpo\xc5\x9brednim powodem przebudowy ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a by\xc5\x82 najazd wojsk w\xc4\x99gierskich w roku 1474, w wyniku kt\xc3\xb3rego ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 oraz miasto zosta\xc5\x82y spalone. Na zmian\xc4\x99 wygl\xc4\x85du ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a mia\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wp\xc5\x82yw kolejne po\xc5\xbcogi, kt\xc3\xb3re nie oszcz\xc4\x99dza\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc miasta w roku 1536, 1700 i 1877. Innym cennym zabytkiem jest Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 oo. Karmelit\xc3\xb3w z pocz\xc4\x85tku XV wieku. Na uwag\xc4\x99 zas\xc5\x82uguj\xc4\x99 zachowany uk\xc5\x82ad urbanistyczny dawnego miasta oraz pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci \xc5\x9bredniowiecznych i nowo\xc5\xbcytnych obwarowa\xc5\x84 (w tym budynek prochowni-arsena\xc5\x82u, basteje, dzia\xc5\x82obitnie, wa\xc5\x82y), kamieniczki w rynku oraz budynek \xe2\x80\x9eSoko\xc5\x82a\xe2\x80\x9d z 1906. Na terenie miasta znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 cmentarze wojenne z I wojny \xc5\x9bwiatowej: nr 236 oraz 237.\n_START_SECTION_\nInne atrakcje turystyczne\n_START_PARAGRAPH_\nW Pil\xc5\xbanie znajduje si\xc4\x99 Muzeum Lalek oraz Muzeum Regionalne.\n_START_SECTION_\nSport\n_START_PARAGRAPH_\nPilzne\xc5\x84skie tradycje sportowe si\xc4\x99gaj\xc4\x85 pocz\xc4\x85tku XX wieku i s\xc4\x85 zwi\xc4\x85zane z Towarzystwem Gimnastycznym \xe2\x80\x9eSok\xc3\xb3\xc5\x82\xe2\x80\x9d. _NEWLINE_W latach 70. powsta\xc5\x82a dru\xc5\xbcyna pi\xc5\x82karska LZS Pilzno, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 w 1995 reaktywowano pod nazw\xc4\x85 Rzemie\xc5\x9blnik Pilzno, na cze\xc5\x9b\xc4\x87 patron\xc3\xb3w klub\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 miejscowych rzemie\xc5\x9blnik\xc3\xb3w. W styczniu 2019 klub po wycofaniu g\xc5\x82\xc3\xb3wnego sponsora oraz cechu rzemios\xc5\x82a zmieni\xc5\x82 pierwotnie nazw\xc4\x99 na KS Pilzno, a nast\xc4\x99pnie, po konkursie na now\xc4\x85 nazw\xc4\x99, na KS "Legion" Pilzno. Obecnie klub wyst\xc4\x99puje w IV lidze podkarpackiej. _NEWLINE_W Pil\xc5\xbanie pr\xc4\x99\xc5\xbcnie dzia\xc5\x82a r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc klub szachowy Hetman. Sekcja dzia\xc5\x82a z przerwami od 1968, obecnie gra w II lidze.\n_START_SECTION_\nEdukacja\n_START_PARAGRAPH_\nPubliczna Szko\xc5\x82a Podstawowa im. W\xc5\x82adys\xc5\x82awa Jagie\xc5\x82\xc5\x82y w Pil\xc5\xbanie  _NEWLINE_Publiczne Gimnazjum im. Obro\xc5\x84c\xc3\xb3w Ojczyzny w Pil\xc5\xbanie_NEWLINE_Liceum Og\xc3\xb3lnokszta\xc5\x82c\xc4\x85ce im. Sebastiana Petrycego w Pil\xc5\xbanie_NEWLINE_Rzemie\xc5\x9blnicza Bran\xc5\xbcowa Szko\xc5\x82a l Stopnia im. B\xc5\x82. Karoliny K\xc3\xb3zk\xc3\xb3wny w Pil\xc5\xbanie\n_START_SECTION_\nParafia\n_START_PARAGRAPH_\nW mie\xc5\x9bcie znajduje si\xc4\x99 rzymskokatolicka parafia pw. \xc5\x9bw. Jana Chrzciciela.'