b'\n_START_ARTICLE_\nGeografia Madery\n_START_PARAGRAPH_\nMadera \xe2\x80\x93 zaliczany do Makaronezji archipelag, b\xc4\x99d\xc4\x85cy regionem autonomicznym Portugalii. Wyspy le\xc5\xbc\xc4\x85 we wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Oceanu Atlantyckiego, 570 km na zach\xc3\xb3d od wybrze\xc5\xbcy Maroka. Do archipelagu Madera nale\xc5\xbcy obok g\xc5\x82\xc3\xb3wnej wyspy, tak\xc5\xbce mniejsza wyspa Porto Santo i kilka ma\xc5\x82ych wysepek. Madera cechuje si\xc4\x99 g\xc3\xb3rzystym krajobrazem i bardzo \xc5\x82agodnym jak na sw\xc4\x85 szeroko\xc5\x9b\xc4\x87 geograficzn\xc4\x85 klimatem.\n_START_SECTION_\nPowierzchnia i po\xc5\x82o\xc5\xbcenie\n_START_PARAGRAPH_\nPowierzchnia archipelagu to 794 km\xc2\xb2. Po\xc5\x82o\xc5\xbcony jest on oko\xc5\x82o 570 km od wybrze\xc5\xbcy Afryki, 850 kilometr\xc3\xb3w od Lizbony, 370 km od Gran Canarii i 770 km od wyspy Santa Maria, najbli\xc5\xbcszej z Azor\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nUkszta\xc5\x82towanie poziome\n_START_PARAGRAPH_\nArchipelag Madery sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z g\xc5\x82\xc3\xb3wnej wyspy Madera (port. Madeira), wyspy Porto Santo w otoczeniu kilku ma\xc5\x82ych wysepek (Baixo, Ferro, Fora, Cima), kt\xc3\xb3ra le\xc5\xbcy na p\xc3\xb3\xc5\x82nocny wsch\xc3\xb3d od Madery oraz trzech ma\xc5\x82ych i w\xc4\x85skich wysepek Ilhas Desertas (Ch\xc4\x81o, Deserta, Bugio), kt\xc3\xb3re le\xc5\xbc\xc4\x85 na po\xc5\x82udniowy wsch\xc3\xb3d od Madery. Porto Santo le\xc5\xbcy nieca\xc5\x82e 40 km od Madeiry, a Ilhas Desertas oko\xc5\x82o 20 km. Do tego nale\xc5\xbcy doda\xc4\x87 kilka niewielkich skalistych wysepek przybrze\xc5\xbcnych._NEWLINE_Madera jest najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 wysp\xc4\x85 archipelagu o powierzchni 741 km\xc2\xb2, d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci 57 km (z zachodu na wsch\xc3\xb3d), szeroko\xc5\x9bci 22 km w najszerszym miejscu i d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci wybrze\xc5\xbca oko\xc5\x82o 140 km. Madera, jak i pozosta\xc5\x82e wyspy cechuj\xc4\x85 si\xc4\x99 umiarkowanie rozwini\xc4\x99t\xc4\x85 lini\xc4\x85 brzegow\xc4\x85, gdzie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 \xc5\x82agodne i szerokie zatoki. Na g\xc5\x82\xc3\xb3wnej wyspie mo\xc5\xbcna wyr\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x87 d\xc5\x82ugi, w\xc4\x85ski i skalisty p\xc3\xb3\xc5\x82wysep w jej wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci, zako\xc5\x84czony przyl\xc4\x85dkiem Punta de S\xc4\x81o Lauren\xc3\xa7o, kt\xc3\xb3rego przed\xc5\x82u\xc5\xbceniem jest male\xc5\x84ka wysepka Vermela Fora. Wybrze\xc5\xbce wszystkich wysp archipelagu jest skaliste, dotyczy to szczeg\xc3\xb3lnie skalistych wysp Desertas. W wielu miejscach wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 wysokie wybrze\xc5\xbca klifowe. Przyl\xc4\x85dek Cabo Gir\xc3\xa3o na po\xc5\x82udniowym wybrze\xc5\xbcu Madery, pomi\xc4\x99dzy miastami Funchal na wschodzie i C\xc3\xa2mara de Lobos na zachodzie, ze sw\xc4\x85 wysoko\xc5\x9bci\xc4\x85 580 m nale\xc5\xbcy do najwy\xc5\xbcszych klif\xc3\xb3w w tej cz\xc4\x99\xc5\x9bci \xc5\x9bwiata. Tylko na terenach miejskich znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 niewielkie odcinki pla\xc5\xbcowe i nabrze\xc5\xbca portowe. W wielu miejscach wybrze\xc5\xbce jest g\xc3\xb3rzyste, gdzie zbocza g\xc3\xb3r si\xc4\x99gaj\xc4\x85 oceanu.\n_START_SECTION_\nKlimat\n_START_PARAGRAPH_\nMadera le\xc5\xbcy w strefie klimatu podzwrotnikowego o charakterze zbli\xc5\xbconym do \xc5\x9br\xc3\xb3dziemnomorskiego, z tym\xc5\xbce zimy s\xc4\x85 cieplejsze ni\xc5\xbc w krajach \xc5\x9br\xc3\xb3dziemnomorskich. Na klimat ma wp\xc5\x82yw nie tylko szeroko\xc5\x9b\xc4\x87 geograficzna (32\xc2\xb0N), ale i zimny Pr\xc4\x85d Kanaryjski, kt\xc3\xb3ry eliminuje ekstrema termiczne. Wp\xc5\x82yw ma tak\xc5\xbce sama obecno\xc5\x9b\xc4\x87 oceanu i rze\xc5\xbaba terenu._NEWLINE_Ze wzgl\xc4\x99du na rozk\xc5\x82ad temperatur rocznych, Madera okre\xc5\x9blana jest jako miejsce wyst\xc4\x99powanie wiecznej wiosny. Roczne amplitudy s\xc4\x85 niewielkie. Zim\xc4\x85 \xc5\x9brednia dobowa wynosi 20 \xc2\xb0C i taka warto\xc5\x9b\xc4\x87 utrzymuje si\xc4\x99 do marca. W okresie letnim \xc5\x9brednia dobowa wynosi 25 \xc2\xb0C, przy czym najcieplejsze s\xc4\x85 sierpie\xc5\x84 i wrzesie\xc5\x84. Dobowe r\xc3\xb3\xc5\xbcnice nie s\xc4\x85 wysokie._NEWLINE_Na Maderze zdarzaj\xc4\x85 si\xc4\x99 ulewne opady deszczu, powoduj\xc4\x85ce osuwanie si\xc4\x99 b\xc5\x82ota i ska\xc5\x82 w stron\xc4\x99 oceanu. Opady deszczu wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 w p\xc3\xb3\xc5\x82roczu zimowym. Roczna suma opad\xc3\xb3w wynosi 640 mm, a najmniejsze ilo\xc5\x9bci opad\xc3\xb3w maj\xc4\x85 miejsce od maja do lipca, gdzie w ka\xc5\xbcdym miesi\xc4\x85cu spada do 30 mm deszczu. W okresie zimowym zdarzaj\xc4\x85 si\xc4\x99 silne wiatry. Po\xc5\x82udnie wyspy jest zazwyczaj nieco cieplejsze i bardziej suche od jej p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci._NEWLINE_Na wyspie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 dwa niezwyk\xc5\x82e zjawiska pogodowe. Pierwsze z nich  to capacete (port. kask), czyli g\xc4\x99sta zas\xc5\x82ona z chmur, kt\xc3\xb3ra nap\xc5\x82ywa znad morza na po\xc5\x82udniowe wybrze\xc5\xbce i przes\xc5\x82ania je cz\xc4\x99sto do po\xc5\x82udnia (najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej w lutym, marcu i czerwcu). Drugie zjawisko to leste - gor\xc4\x85cy i suchy wiatr znad Sahary: temperatura wyra\xc5\xbanie wzrasta, w powietrzu wiruj\xc4\x85 drobinki piasku.\n_START_SECTION_\nWody\n_START_PARAGRAPH_\nMadera posiada do\xc5\x9b\xc4\x87 g\xc4\x99st\xc4\x85 sie\xc4\x87 g\xc3\xb3rskich rzek sp\xc5\x82ywaj\xc4\x85cych g\xc3\xb3rskimi dolinami do oceanu. Te kr\xc3\xb3tkie rzeki na ca\xc5\x82ej swej d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci s\xc4\x85 pe\xc5\x82ne bystrzyn. W okresie letnim poziom w\xc3\xb3d drastycznie si\xc4\x99 obni\xc5\xbca, a cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 rzek wysycha. Ubo\xc5\xbcsza w cieki wodne jest Porto Santo. Ze wzgl\xc4\x99du na g\xc3\xb3rsk\xc4\x85 rze\xc5\xbab\xc4\x99 terenu, liczne s\xc4\x85 wodospady.'