b"\n_START_ARTICLE_\nJ.R.R. Tolkien\n_START_SECTION_\nDzieci\xc5\x84stwo\n_START_PARAGRAPH_\nJ.R.R. Tolkien urodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 w angielskiej rodzinie w 1892 jako syn bankiera Arthura Tolkiena i jego \xc5\xbcony Mabel Suffield. Przyszed\xc5\x82 na \xc5\x9bwiat w Bloemfontein w Wolnym Pa\xc5\x84stwie Oranii (obecnie Po\xc5\x82udniowa Afryka), gdzie jego ojciec by\xc5\x82 urz\xc4\x99dnikiem (od 1890 kierownikiem) w filii Bank of Africa. Wed\xc5\x82ug jednej z hipotez rodzina Tolkien\xc3\xb3w mia\xc5\x82a niemieckie (saskie) korzenie (nazwisko Tolkien ma du\xc5\xbce podobie\xc5\x84stwo do niemieckiego s\xc5\x82owa tollk\xc3\xbchn, czyli \xc5\x9bmia\xc5\x82y), jednak od wielu pokole\xc5\x84 mieszka\xc5\x82a w Anglii. Wed\xc5\x82ug drugiej, nazwisko mo\xc5\xbce pochodzi\xc4\x87 od miejscowo\xc5\x9bci Tolkynen, czyli dzisiejszej wsi na Mazurach \xe2\x80\x93 To\xc5\x82kiny i rodu Tolk. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 przodk\xc3\xb3w Tolkiena trudni\xc5\x82a si\xc4\x99 rzemios\xc5\x82em._NEWLINE_Gdy mia\xc5\x82 rok, zosta\xc5\x82 uk\xc4\x85szony przez tarantul\xc4\x99. Wed\xc5\x82ug samego Tolkiena nie zacz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 na skutek tego wydarzenia ba\xc4\x87 paj\xc4\x85k\xc3\xb3w, ale olbrzymie, jadowite paj\xc4\x85ki pojawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 wielokrotnie w jego dzie\xc5\x82ach._NEWLINE_W 1895 roku Tolkien przyjecha\xc5\x82 z matk\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra niezbyt dobrze znosi\xc5\x82a afryka\xc5\x84ski klimat, i m\xc5\x82odszym bratem Hilarym (ur. 1894) do Birmingham w Anglii, do swojej rodziny. Nawi\xc4\x85za\xc5\x82 do\xc5\x9b\xc4\x87 bliski kontakt z jej ojcem, Johnem Suffieldem i czu\xc5\x82 si\xc4\x99 mocniej zwi\xc4\x85zany z rodzin\xc4\x85 Suffield\xc3\xb3w. Przyczyni\xc5\x82a si\xc4\x99 do tego tak\xc5\xbce \xc5\x9bmier\xc4\x87 ojca, zmar\xc5\x82ego z powodu ci\xc4\x99\xc5\xbckiego wewn\xc4\x99trznego krwotoku, 15 lutego 1896, a p\xc3\xb3\xc5\x82 roku p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, zdruzgotanego \xc5\x9bmierci\xc4\x85 syna, drugiego dziadka m\xc5\x82odego Johna Ronalda, Johna Benjamina Tolkiena._NEWLINE_\xc5\x9amier\xc4\x87 Arthura Tolkiena spowodowa\xc5\x82a powa\xc5\xbcne problemy finansowe jego \xc5\xbcony i syn\xc3\xb3w. Mabel Tolkien wyprowadzi\xc5\x82a si\xc4\x99 wtedy do Sarehole Mill na przedmie\xc5\x9bciach Birmingham, w okolic\xc4\x99 w\xc3\xb3wczas jeszcze nietkni\xc4\x99t\xc4\x85 przez przemys\xc5\x82. Kolejne cztery lata dzieci\xc5\x84stwa Tolkien sp\xc4\x99dzi\xc5\x82 w\xc5\x82a\xc5\x9bnie w tej wiejskiej idylli, kt\xc3\xb3ra sta\xc5\x82a si\xc4\x99 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej inspiracj\xc4\x85 dla Shire, cz\xc4\x99\xc5\x9bci jego mitycznego \xc5\x9bwiata. Tutaj us\xc5\x82ysza\xc5\x82 te\xc5\xbc po raz pierwszy s\xc5\x82owo gamgee, w miejscowym dialekcie oznaczaj\xc4\x85ce wat\xc4\x99, i wykorzysta\xc5\x82 je potem jako nazwisko jednego z hobbit\xc3\xb3w w swoim g\xc5\x82\xc3\xb3wnym dziele W\xc5\x82adca Pier\xc5\x9bcieni._NEWLINE_Matka Tolkiena, kt\xc3\xb3ra w roku 1899 wbrew woli rodzic\xc3\xb3w i te\xc5\x9bci\xc3\xb3w przesz\xc5\x82a na katolicyzm, wychowa\xc5\x82a dzieci w duchu tego wyznania, co mia\xc5\x82o du\xc5\xbcy wp\xc5\x82yw na \xc5\xbcycie i tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9b\xc4\x87 pisarza._NEWLINE_Mabel Tolkien sama uczy\xc5\x82a syn\xc3\xb3w, w szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci j\xc4\x99zyk\xc3\xb3w (\xc5\x82aciny i francuskiego). Tolkien umia\xc5\x82 czyta\xc4\x87 w wieku czterech lat i wcze\xc5\x9bnie wykazywa\xc5\x82 zdolno\xc5\x9bci j\xc4\x99zykowe; lubi\xc5\x82 te\xc5\xbc rysowa\xc4\x87, nie interesowa\xc5\x82a go natomiast gra na pianinie. Mabel zapozna\xc5\x82a go tak\xc5\xbce z ksi\xc4\x85\xc5\xbck\xc4\x85 Lewisa Carolla Alicja w Krainie Czar\xc3\xb3w, z legend\xc4\x85 o Kr\xc3\xb3lu Arturze oraz z bajkami Andrew Langa, w kt\xc3\xb3rych to po raz pierwszy us\xc5\x82ysza\xc5\x82 o nordyckich sagach o Balmungu._NEWLINE_Mi\xc4\x99dzy 1900 a 1902 wielokrotnie przeprowadza\xc5\x82 si\xc4\x99 po Birmingham, najpierw do dzielnicy Moseley (kt\xc3\xb3r\xc4\x85 Tolkien zapami\xc4\x99ta\xc5\x82 jako \xe2\x80\x9eokropn\xc4\x85\xe2\x80\x9d), potem do King\xe2\x80\x99s Heath, gdzie poprzez dziwne napisy na w\xc4\x99glarkach przeje\xc5\xbcd\xc5\xbcaj\xc4\x85cych za jego domem po raz pierwszy natkn\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 na j\xc4\x99zyk walijski, kt\xc3\xb3ry go zaintrygowa\xc5\x82 do tego stopnia, by odnale\xc5\xba\xc4\x87 ksi\xc4\x85\xc5\xbcki w tym j\xc4\x99zyku, z kt\xc3\xb3rych wszak\xc5\xbce nic nie zrozumia\xc5\x82. Potem ostatecznie przeprowadzi\xc5\x82 si\xc4\x99 do Edgbaston. Poniewa\xc5\xbc wszystkie te miejsca charakteryzowa\xc5\x82y si\xc4\x99 miejsk\xc4\x85 atmosfer\xc4\x85, naznaczone wiejskim \xc5\xbcyciem dzieci\xc5\x84stwo Tolkiena nale\xc5\xbca\xc5\x82o ju\xc5\xbc w\xc3\xb3wczas do przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci. By\xc5\x82 to te\xc5\xbc okres, w kt\xc3\xb3rym Tolkien cz\xc4\x99sto zmienia\xc5\x82 szko\xc5\x82y: najpierw zosta\xc5\x82 przyj\xc4\x99ty do King Edward's School, w 1902 roku przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 si\xc4\x99 do St. Philips Grammar School, aby w rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej wr\xc3\xb3ci\xc4\x87 do King Edward's z przyznanym stypendium. Tam dzi\xc4\x99ki mocno zaanga\xc5\xbcowanemu nauczycielowi, George\xe2\x80\x99owi Brevertonowi, opr\xc3\xb3cz klasycznej \xc5\x82aciny i greki, zainteresowa\xc5\x82 si\xc4\x99 te\xc5\xbc histori\xc4\x85 j\xc4\x99zyka angielskiego; Breverton zach\xc4\x99ca\xc5\x82 uczni\xc3\xb3w do u\xc5\xbcywania starych angielskich s\xc5\x82\xc3\xb3w i czyta\xc5\x82 im dawne dzie\xc5\x82a w j\xc4\x99zyku \xc5\x9brednioangielskim, m.in. Chaucera._NEWLINE_14 listopada 1904 roku matka dwunastoletniego Tolkiena zmar\xc5\x82a po sze\xc5\x9bciodniowej \xc5\x9bpi\xc4\x85czce cukrzycowej. Wywar\xc5\x82o to du\xc5\xbcy wp\xc5\x82yw na jego charakter i stosunek do religii.\n_START_SECTION_\nM\xc5\x82odo\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nObaj bracia przeszli pod opiek\xc4\x99 ojca Francisa Morgana, ksi\xc4\x99dza zaprzyja\xc5\xbanionego z ich matk\xc4\x85, kt\xc3\xb3ry ulokowa\xc5\x82 ich najpierw u ich ciotki Beatrice Bartlett, a p\xc3\xb3\xc5\xbaniej u znajomej gospodyni pensjonatu. Tam w 1908 roku Tolkien pozna\xc5\x82 swoj\xc4\x85 przysz\xc5\x82\xc4\x85 \xc5\xbcon\xc4\x99, Edith Bratt. Potajemny romans wkr\xc3\xb3tce jednak wykryto i Tolkien zosta\xc5\x82 zmuszony przez ksi\xc4\x99dza, aby zrezygnowa\xc5\x82 z widywania si\xc4\x99 z Edith a\xc5\xbc do osi\xc4\x85gni\xc4\x99cia pe\xc5\x82noletnio\xc5\x9bci, czyli dwudziestego pierwszego roku \xc5\xbcycia (co oznacza\xc5\x82o ponad trzyletni\xc4\x85 roz\xc5\x82\xc4\x85k\xc4\x99). Przypuszczalnie dopiero w\xc3\xb3wczas m\xc5\x82odzie\xc5\x84czy romans zmieni\xc5\x82 si\xc4\x99 w tragiczn\xc4\x85 histori\xc4\x99 mi\xc5\x82osn\xc4\x85, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 Tolkien p\xc3\xb3\xc5\xbaniej literacko przerobi\xc5\x82 na mi\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 pomi\xc4\x99dzy Berenem i L\xc3\xbathien \xe2\x80\x93 bohaterami Silmarillionu._NEWLINE_Tymczasem dzi\xc4\x99ki dyrektorowi swojej szko\xc5\x82y Tolkien zg\xc5\x82\xc4\x99bia\xc5\x82 tajniki nie tylko filologii i nauki o prawid\xc5\x82owo\xc5\x9bciach j\xc4\x99zyka, lecz tak\xc5\xbce za spraw\xc4\x85 innego nauczyciela zaznajomi\xc5\x82 si\xc4\x99 nieco z j\xc4\x99zykiem staroangielskim. W tym czasie Tolkien po raz pierwszy przeczyta\xc5\x82 najwybitniejsze dzie\xc5\x82a literatury staroangielskiej, w tym pie\xc5\x9b\xc5\x84 Beowulf, kt\xc3\xb3ra go zachwyci\xc5\x82a. Zapoznawa\xc5\x82 si\xc4\x99 tak\xc5\xbce ze \xc5\x9brednioangielskimi tekstami: Pan Gawen i Zielony Rycerz oraz Per\xc5\x82a. O ka\xc5\xbcdym spo\xc5\x9br\xc3\xb3d tych trzech utwor\xc3\xb3w mia\xc5\x82 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej napisa\xc4\x87 znaczn\xc4\x85 prac\xc4\x99 akademick\xc4\x85. W ko\xc5\x84cu zainteresowa\xc5\x82 si\xc4\x99 j\xc4\x99zykiem staronordyjskim, aby m\xc3\xb3c przeczyta\xc4\x87 w oryginale sag\xc4\x99 o Zygfrydzie \xe2\x80\x93 opowie\xc5\x9b\xc4\x87, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 fascynowa\xc5\x82 si\xc4\x99 w dzieci\xc5\x84stwie._NEWLINE_Zach\xc4\x99cony nowo nabyt\xc4\x85 wiedz\xc4\x85 filologiczn\xc4\x85 Tolkien zaj\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 wkr\xc3\xb3tce tworzeniem w\xc5\x82asnych j\xc4\x99zyk\xc3\xb3w, wykorzystuj\xc4\x85c dopiero co poznane lingwistyczne zasady. Pierwsze pr\xc3\xb3by bazowa\xc5\x82y na j\xc4\x99zyku hiszpa\xc5\x84skim, p\xc3\xb3\xc5\xbaniej zainteresowany przez koleg\xc4\x99 j\xc4\x99zykiem gockim stara\xc5\x82 si\xc4\x99 samodzielnie uzupe\xc5\x82ni\xc4\x87 luki w wiedzy o tym wymar\xc5\x82ym j\xc4\x99zyku, a tak\xc5\xbce stworzy\xc4\x87 na jego podstawie hipotetyczn\xc4\x85 pramow\xc4\x99._NEWLINE_Jego du\xc5\xbce zainteresowanie j\xc4\x99zykami ujawni\xc5\x82o si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w szkole, gdzie przy prowadzonych cz\xc4\x99sto po \xc5\x82acinie debatach Tolkien zaskakiwa\xc5\x82 swoich s\xc5\x82uchaczy p\xc5\x82ynnymi przemowami tak\xc5\xbce po grecku, gocku i staroangielsku._NEWLINE_Latem 1911 roku Tolkien wraz z przyjaci\xc3\xb3\xc5\x82mi: Christopherem Wisermanem, Robertem Quilterem Gilsonem oraz Geoffreyem Bache Smithem za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 tak zwane T.C.B.S., czyli Tea Club \xe2\x80\x93 Barrovian Society, nieformalne stowarzyszenie, kt\xc3\xb3rego cz\xc5\x82onkowie spotykali si\xc4\x99 regularnie najpierw w szkolnej bibliotece, a potem na Barrow's Street, po to aby wsp\xc3\xb3lnie podyskutowa\xc4\x87 o literaturze. Mniej wi\xc4\x99cej w tym czasie Tolkien zacz\xc4\x85\xc5\x82 na powa\xc5\xbcnie pisywa\xc4\x87 wiersze, w kt\xc3\xb3rych po raz pierwszy pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 ta\xc5\x84cz\xc4\x85ce le\xc5\x9bne wr\xc3\xb3\xc5\xbcki (fairies). Mo\xc5\xbcliwym impulsem do tego mog\xc5\x82y by\xc4\x87 mistyczne utwory katolickiego poety Francisa Thompsona, z kt\xc3\xb3rymi Tolkien mia\xc5\x82by wed\xc5\x82ug istniej\xc4\x85cych dowod\xc3\xb3w zaznajomi\xc4\x87 si\xc4\x99 w tym czasie. Inn\xc4\x85 mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci\xc4\x85 jest du\xc5\xbce wra\xc5\xbcenie, jakie zrobi\xc5\x82o na nim przedstawienie Piotrusia Pana, autorstwa J.M. Barriego._NEWLINE_W grudniu 1910 uda\xc5\x82o mu si\xc4\x99, w drugim podej\xc5\x9bciu, po niepowodzeniu w roku 1909, uzyska\xc4\x87 stypendium Exeter College w Oksfordzie. Zapewni\xc5\x82 sobie w ten spos\xc3\xb3b najbli\xc5\xbcsz\xc4\x85 przysz\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 i z tym prze\xc5\x9bwiadczeniem wkroczy\xc5\x82 w kolejne lata \xc5\xbcycia szkolnego. Mimo p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszej niech\xc4\x99ci do teatru Tolkien wzi\xc4\x85\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w przedstawieniu na podstawie sztuki Arystofanesa pt. Pok\xc3\xb3j w roli Hermesa (po zako\xc5\x84czeniu, za kulisami, odta\xc5\x84czy\xc5\x82 dla rozrywki koleg\xc3\xb3w \xe2\x80\x9eekstatyczny taniec bachiczny\xe2\x80\x9d). Do starej szko\xc5\x82y powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 jeszcze w grudniu 1911 w przedstawieniu Richarda Sheridana Rywale (The Rivals)._NEWLINE_Okres pomi\xc4\x99dzy uko\xc5\x84czeniem szko\xc5\x82y a pocz\xc4\x85tkiem studi\xc3\xb3w w Oksfordzie Tolkien sp\xc4\x99dzi\xc5\x82 ze swoim bratem i przyjaci\xc3\xb3\xc5\x82mi na w\xc4\x99dr\xc3\xb3wkach po Szwajcarii. Poczt\xc3\xb3wka zatytu\xc5\x82owana Duch g\xc3\xb3r (Der Berggeist), przedstawiaj\xc4\x85ca siedz\xc4\x85cego na skale pod sosn\xc4\x85 starca (obraz niemieckiego malarza dzie\xc5\x82 mistycznych Josefa Madlenera z Memmingen) sta\xc5\x82a si\xc4\x99 \xe2\x80\x93 wed\xc5\x82ug p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych wypowiedzi pisarza \xe2\x80\x93 inspiracj\xc4\x85 do stworzenia postaci Gandalfa \xe2\x80\x93 czarodzieja zamieszkuj\xc4\x85cego w \xc5\x9ar\xc3\xb3dziemiu.\n_START_SECTION_\nUdzia\xc5\x82 w I wojnie \xc5\x9bwiatowej\n_START_PARAGRAPH_\nTolkien zosta\xc5\x82 powo\xc5\x82any do 11. batalionu regimentu Strzelc\xc3\xb3w z Lancashire i w ramach czynnej s\xc5\x82u\xc5\xbcby na linii frontu od lata 1916 roku wzi\xc4\x85\xc5\x82 udzia\xc5\x82 m.in. w bitwie nad Somm\xc4\x85, najbardziej krwawej spo\xc5\x9br\xc3\xb3d bitew I wojny \xc5\x9bwiatowej. Jak sam kilkakrotnie podkre\xc5\x9bla\xc5\x82 m.in. w przedmowie do W\xc5\x82adcy Pier\xc5\x9bcieni do\xc5\x9bwiadczenia wojny mia\xc5\x82y na jego tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9b\xc4\x87 wp\xc5\x82yw ma\xc5\x82y lub zgo\xc5\x82a \xc5\xbcaden._NEWLINE_27 pa\xc5\xbadziernika 1916 u Tolkiena ujawni\xc5\x82y si\xc4\x99 symptomy gor\xc4\x85czki okopowej i 8 listopada pisarz zosta\xc5\x82 wys\xc5\x82any do Anglii na leczenie._NEWLINE_Kiedy wraca\xc5\x82 do zdrowia, najpierw w Birmingham, potem w Great Haywood, dowiedzia\xc5\x82 si\xc4\x99 o \xc5\x9bmierci towarzysza z T.C.B.S., G. B. Smitha, a wcze\xc5\x9bniej, jeszcze we Francji, o \xc5\x9bmierci kolegi ze szko\xc5\x82y, Roba Gilsona. Ostatni list Smith zako\xc5\x84czy\xc5\x82 s\xc5\x82owami: Niech B\xc3\xb3g Ci\xc4\x99 b\xc5\x82ogos\xc5\x82awi, m\xc3\xb3j drogi Johnie Ronaldzie, i oby dane Ci by\xc5\x82o m\xc3\xb3wi\xc4\x87 o prawach, o kt\xc3\xb3rych ja pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82em powiedzie\xc4\x87, jeszcze d\xc5\x82ugo po tym, gdy mnie zabraknie - je\xc5\x9bli taki przypadnie mi los. Dla Tolkiena s\xc5\x82owa te by\xc5\x82y wezwaniem do napisania czego\xc5\x9b wielkiego co ostatecznie zosta\xc5\x82o wydane jako Silmarillion._NEWLINE_Tolkien przyst\xc4\x85pi\xc5\x82 do realizacji projektu \xe2\x80\x93 napisania sko\xc5\x84czonego cyklu sag, rozpoczynaj\xc4\x85cego si\xc4\x99 od stworzenia \xc5\x9bwiata. Wraz ze spisaniem Ksi\xc4\x99gi zaginionych opowie\xc5\x9bci, opublikowanej w tej formie dopiero p\xc3\xb3\xc5\xbaniej przez syna Tolkiena Christophera, powsta\xc5\x82y wi\xc4\x99ksze cz\xc4\x99\xc5\x9bci mitologii, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 pisarz rozwin\xc4\x85\xc5\x82 i wyda\xc5\x82 w zbiorze Silmarillion._NEWLINE_W tekstach tych Tolkien po raz pierwszy u\xc5\xbcy\xc5\x82 stworzonych przez siebie j\xc4\x99zyk\xc3\xb3w, szczeg\xc3\xb3lnie quenya, bazuj\xc4\x85cego na j\xc4\x99zyku fi\xc5\x84skim, oraz sindarinu, opartego na j\xc4\x99zyku walijskim. Oba j\xc4\x99zyki osadzone zosta\xc5\x82y w \xc5\x9ar\xc3\xb3dziemiu jako mowa Elf\xc3\xb3w._NEWLINE_W tym czasie zdrowie pisarza by\xc5\x82o nadw\xc4\x85tlone i ca\xc5\x82y czas towarzyszy\xc5\x82a mu te\xc5\xbc gro\xc5\xbaba powrotu na front. Przeniesiony czasowo do Yorkshire, wkr\xc3\xb3tce zachorowa\xc5\x82 i zosta\xc5\x82 wys\xc5\x82any do sanatorium w Harrogate. Kiedy odzyska\xc5\x82 zdrowie, przeniesiono go do wojskowej szko\xc5\x82y sygnalizacji na p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym zachodzie, gdzie po jej uko\xc5\x84czeniu zachorowa\xc5\x82 ponownie i tym razem trafi\xc5\x82 do szpitala dla oficer\xc3\xb3w w Kingston upon Hull._NEWLINE_Tymczasem 16 listopada 1917 roku Edith urodzi\xc5\x82a ich pierwszego syna, kt\xc3\xb3rego na cze\xc5\x9b\xc4\x87 ksi\xc4\x99dza Francisa nazwano John Francis Reuel. W kolejnych latach urodzili si\xc4\x99: w pa\xc5\xbadzierniku 1920 \xe2\x80\x93 Michael Hilary Reuel, w listopadzie 1924 \xe2\x80\x93 Christopher John Reuel, wreszcie w czerwcu 1929 roku c\xc3\xb3rka Priscilla Mary Anne Reuel. Pomimo trudnego porodu Tolkien m\xc3\xb3g\xc5\x82 widzie\xc4\x87 si\xc4\x99 z \xc5\xbcon\xc4\x85 dopiero po otrzymaniu przepustki. Wsp\xc3\xb3lny czas sp\xc4\x99dzali na spacerach w okolicznych lasach, gdzie Edith \xc5\x9bpiewa\xc5\x82a i ta\xc5\x84czy\xc5\x82a dla Tolkiena. Ten okres stanowi\xc5\x82 inspiracj\xc4\x99 dla opowie\xc5\x9bci o wielkiej mi\xc5\x82o\xc5\x9bci \xc5\x9bmiertelnika Berena i pi\xc4\x99knej, nie\xc5\x9bmiertelnej elfki L\xc3\xbathien, kt\xc3\xb3ra jest cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 Silmarillionu._NEWLINE_Kiedy na pocz\xc4\x85tku 1918 roku Tolkiena przeniesiono do Penkridge w hrabstwie Staffordshire, a nast\xc4\x99pnie z powrotem do Hull, pisarz zachorowa\xc5\x82 ponownie i raz jeszcze trafi\xc5\x82 do szpitala oficerskiego. Wykorzysta\xc5\x82 ten czas, aby poza tworzeniem mitologii nauczy\xc4\x87 si\xc4\x99 tak\xc5\xbce troch\xc4\x99 j\xc4\x99zyka rosyjskiego. Po zwolnieniu ze szpitala w pa\xc5\xbadzierniku wiadomo ju\xc5\xbc by\xc5\x82o, \xc5\xbce wojna ma si\xc4\x99 ku ko\xc5\x84cowi. W poszukiwaniu pracy Tolkien zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82 si\xc4\x99 do swojego dawnego nauczyciela z Oksfordu Williama Craigiego, kt\xc3\xb3ry zatrudni\xc5\x82 go do pracy nad New English Dictionary na posadzie m\xc5\x82odszego leksykografa. Tolkien m\xc3\xb3g\xc5\x82 wi\xc4\x99c w listopadzie 1918 roku przeprowadzi\xc4\x87 si\xc4\x99 do Oxfordu z \xc5\xbcon\xc4\x85 i dzieckiem.\n_START_SECTION_\nWczesne lata w zawodzie\n_START_PARAGRAPH_\nMimo pewnej dozy ironii w satyrze Tolkiena Rudy D\xc5\xbcil i jego pies, dotycz\xc4\x85cej okresu pracy nad New English Dictionary, czas ten mo\xc5\xbcna uzna\xc4\x87 za szcz\xc4\x99\xc5\x9bliwy dla autora. Po raz pierwszy, mieszkaj\xc4\x85c razem z Edith we w\xc5\x82asnym domu, Tolkien czu\xc5\x82 intelektualn\xc4\x85 satysfakcj\xc4\x99 ze swojej pracy. Jak si\xc4\x99 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej wyrazi\xc5\x82, w tym kr\xc3\xb3tkim okresie pracy nad s\xc5\x82ownikiem nauczy\xc5\x82 si\xc4\x99 wi\xc4\x99cej ni\xc5\xbc kiedykolwiek w \xc5\xbcyciu. Przygotowywanie s\xc5\x82ownika nie zajmowa\xc5\x82o mu ca\xc5\x82ych dni, mia\xc5\x82 wi\xc4\x99c czas na inne zaj\xc4\x99cia m.in. udziela\xc5\x82 odp\xc5\x82atnych korepetycji studentom. Dzi\xc4\x99ki zaoszcz\xc4\x99dzonym pieni\xc4\x85dzom w 1920 roku Tolkien m\xc3\xb3g\xc5\x82 zrezygnowa\xc4\x87 z pracy nad New English Dictionary. Chocia\xc5\xbc jego sytuacja materialna by\xc5\x82a zadowalaj\xc4\x85ca, Tolkien nigdy nie porzuci\xc5\x82 marze\xc5\x84 o karierze akademickiej. Ku jego zaskoczeniu latem 1920 roku pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99 mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 ich realizacji: na Uniwersytecie w Leeds zwolni\xc5\x82o si\xc4\x99 stanowisko wyk\xc5\x82adowcy j\xc4\x99zyka angielskiego. Pocz\xc4\x85tkowo Tolkien nastawiony by\xc5\x82 sceptycznie do tej szansy, jednak w ko\xc5\x84cu otrzyma\xc5\x82 t\xc4\x99 posad\xc4\x99. Oznacza\xc5\x82o to jednak kolejn\xc4\x85 roz\xc5\x82\xc4\x85k\xc4\x99 z Edith, kt\xc3\xb3ra zanim przeprowadzi\xc5\x82a si\xc4\x99 do m\xc4\x99\xc5\xbca, pozosta\xc5\x82a z synami w Oksfordzie do 1921 roku._NEWLINE_Prze\xc5\x82o\xc5\xbceni wst\xc4\x99pnie powierzyli Tolkienowi u\xc5\x82o\xc5\xbcenie planu studi\xc3\xb3w dla j\xc4\x99zyka staro- i \xc5\x9brednioangielskiego. Opr\xc3\xb3cz tego Tolkien pracowa\xc5\x82 ze swoim koleg\xc4\x85 Erykiem V. Gordonem nad nowym wydaniem \xc5\x9bredniowiecznego wiersza Pan Gawen i Zielony Rycerz. Tolkien by\xc5\x82 odpowiedzialny za tekst i glosariusz, a Gordon za przypisy. Gordon wymusi\xc5\x82 szybkie tempo przez co poemat wydano ju\xc5\xbc w 1925 roku. Nied\xc5\x82ugo p\xc3\xb3\xc5\xbaniej zosta\xc5\x82o uznane za znacz\xc4\x85cy wk\xc5\x82ad do \xc5\x9brednioangielskiej filologii. Tak\xc5\xbce w \xc5\xbcyciu prywatnym koledzy sp\xc4\x99dzali ze sob\xc4\x85 du\xc5\xbco czasu. Razem z grup\xc4\x85 student\xc3\xb3w za\xc5\x82o\xc5\xbcyli \xe2\x80\x9eKlub Wiking\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d, kt\xc3\xb3rego celem by\xc5\x82y przede wszystkim cz\xc4\x99ste spotkania zakrapiane piwem przy \xc5\x9bpiewie staronordyckich piosenek pijackich, w tym do\xc5\x9b\xc4\x87 spro\xc5\x9bnych przy\xc5\x9bpiewek w j\xc4\x99zyku staroangielskim. Po czterech latach w Leeds w roku 1924 pisarz otrzyma\xc5\x82 awans na profesora._NEWLINE_W tym okresie Tolkien pisa\xc5\x82 wiele wierszy. Na przyk\xc5\x82ad The Dragon's Visit opisuj\xc4\x85cy zniszczenia spowodowanego przez smoka, kt\xc3\xb3ry p\xc3\xb3\xc5\xbaniej spotka\xc5\x82 pann\xc4\x99 Baggins. Kolejny wiersz Glip opowiada o odra\xc5\xbcaj\xc4\x85cej istocie z lekko \xc5\x9bwiec\xc4\x85cymi oczami, \xc5\xbcyj\xc4\x85cej w g\xc5\x82\xc4\x99bi jaskini. Co roku przed \xc5\x9bwi\xc4\x99tami pisa\xc5\x82 listy od \xc5\x9bwi\xc4\x99tego miko\xc5\x82aja do swoich dzieci. Pocz\xc4\x85tkowo oszcz\xc4\x99dne w formie, z roku na rok by\xc5\x82y rozbudowywane o obrazki z np. elfami czy goblinami. Jednocze\xc5\x9bnie ko\xc5\x84czy\xc5\x82 prace nad zbiorem opowiada\xc5\x84. Cykl nie mia\xc5\x82 gotowego zako\xc5\x84czenia, a niekt\xc3\xb3re opowiadania by\xc5\x82y napisane w formie streszczenia. Zbi\xc3\xb3r zosta\xc5\x82 wydany po\xc5\x9bmiertnie jako Ksi\xc4\x99ga zaginionych opowie\xc5\x9bci._NEWLINE_W 1925 roku zwolni\xc5\x82a si\xc4\x99 posada kierownika katedry Rawlinsona i Boswortha j\xc4\x99zyka staroangielskiego w Oksfordzie. Tolkien zg\xc5\x82osi\xc5\x82 swoj\xc4\x85 kandydatur\xc4\x99 i otrzyma\xc5\x82 to stanowisko. W 1926 roku za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 w kr\xc4\x99gu koleg\xc3\xb3w nieformalne ko\xc5\x82o Coalbiters, kt\xc3\xb3rego uczestnicy spotykali si\xc4\x99 regularnie, aby czyta\xc4\x87 islandzkie sagi w oryginale, tj. w j\xc4\x99zyku staronordyckim. Od roku 1927 roku do grupy nale\xc5\xbca\xc5\x82 te\xc5\xbc C.S. Lewis (Opowie\xc5\x9bci z Narnii), kt\xc3\xb3ry pozna\xc5\x82 Tolkiena 11 maja 1926 roku, a wkr\xc3\xb3tce po przyj\xc4\x99ciu do klubu sta\xc5\x82 si\xc4\x99 jego najbli\xc5\xbcszym przyjacielem. Lewis po pocz\xc4\x85tkowej niech\xc4\x99ci wspiera\xc5\x82 zainicjowan\xc4\x85 przez Tolkiena reform\xc4\x99 planu nauczania, k\xc5\x82ad\xc4\x85c\xc4\x85 wi\xc4\x99kszy nacisk na po\xc5\x82\xc4\x85czenie nauki o j\xc4\x99zyku i wiedzy o literaturze, kt\xc3\xb3ra to reforma zosta\xc5\x82a w 1931 roku zaakceptowana przez wydzia\xc5\x82. Mimo pocz\xc4\x85tkowych r\xc3\xb3\xc5\xbcnic w \xc5\x9bwiatopogl\xc4\x85dzie (gdy si\xc4\x99 poznali, Lewis by\xc5\x82 ateist\xc4\x85), m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn po\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82a silna przyja\xc5\xba\xc5\x84 trwaj\xc4\x85ca czterdzie\xc5\x9bci lat, a\xc5\xbc do \xc5\x9bmierci C. S. Lewisa.\n_START_SECTION_\nHobbit oraz W\xc5\x82adca Pier\xc5\x9bcieni\n_START_PARAGRAPH_\nNie jest znana dok\xc5\x82adna data rozpocz\xc4\x99cia prac nad Hobbitem, ale przyjmuje si\xc4\x99 \xc5\xbce by\xc5\x82 to pocz\xc4\x85tek lat 30. Pewnego dnia sprawdzaj\xc4\x85c egzaminy student\xc3\xb3w napisa\xc5\x82 na kartce In a hole in the ground there lived a hobbit. Z biegiem czasu ksi\xc4\x85\xc5\xbcka mia\xc5\x82a coraz wi\xc4\x99cej rozdzia\xc5\x82\xc3\xb3w kt\xc3\xb3re cz\xc4\x99sto czyta\xc5\x82 podczas spotka\xc5\x84 klubu Inkling\xc3\xb3w. W pewnym momencie przerwa\xc5\x82 pisanie historii, kt\xc3\xb3rej koniec opowiedzia\xc5\x82 swoim dzieciom. Za po\xc5\x9brednictwem by\xc5\x82ej studentki Tolkiena wydawnictwo Allen&Unwin zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82o uwag\xc4\x99 na jego powie\xc5\x9b\xc4\x87, kt\xc3\xb3re po pozytywnej recenzji syna wydawcy, Raynera Unwina, zosta\xc5\x82o opublikowane w 1937 roku . Nied\xc5\x82ugo po wydaniu wydawnictwo poprosi\xc5\x82o o kontynuacj\xc4\x99. Pisarz przes\xc5\x82a\xc5\x82 m.in. szkice Silmarillionu i opowiadania Pan B\xc5\x82ysk, Rudy D\xc5\xbcil i jego pies i \xc5\x81azikanty jednak wszystko zosta\xc5\x82o odrzucone, poniewa\xc5\xbc zdaniem Stanleya ludzie chcieli czyta\xc4\x87 o hobbitach. Na wyra\xc5\xbane \xc5\xbcyczenie wydawnictwa Tolkien rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 prac\xc4\x99 nad ksi\xc4\x85\xc5\xbck\xc4\x85 z dalszym ci\xc4\x85giem opowie\xc5\x9bci, kt\xc3\xb3ra na pocz\xc4\x85tku, podobnie jak Hobbit, by\xc5\x82a pomy\xc5\x9blana jako ksi\xc4\x85\xc5\xbcka dla dzieci. W 1938 roku postanowi\xc5\x82 \xc5\xbce ksi\xc4\x85\xc5\xbcka b\xc4\x99dzie przeznaczona dla bardziej dojrza\xc5\x82ych czytelnik\xc3\xb3w i wymy\xc5\x9bli\xc5\x82 tytu\xc5\x82 W\xc5\x82adca Pier\xc5\x9bcieni._NEWLINE_Wybuch II wojny \xc5\x9bwiatowej nie mia\xc5\x82 wi\xc4\x99kszego wp\xc5\x82ywu na \xc5\xbcycie pisarza. Op\xc3\xb3\xc5\xbanienia by\xc5\x82y spowodowane g\xc5\x82\xc3\xb3wnie perfekcjonizmem Tolkiena. Wielokrotnie wraca\xc5\x82 do wcze\xc5\x9bniejszych rozdzia\xc5\x82\xc3\xb3w wprowadzaj\xc4\x85c r\xc3\xb3\xc5\xbcne zmiany i poprawki. Pod koniec 1940 roku przerwa\xc5\x82 pisanie na prawie rok. Gdy wydawnictwo Allen&Unwin odrzuci\xc5\x82o warunek wydania jego pe\xc5\x82nej mitologii (W\xc5\x82adca Pier\xc5\x9bcieni i Silmarillion) bez mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci uprzedniego wgl\xc4\x85du w r\xc4\x99kopisy, Tolkien zaoferowa\xc5\x82 wydanie swojego dzie\xc5\x82a Wydawnictwu Collins. Po pocz\xc4\x85tkowym entuzjazmie wydawnictwo zacz\xc4\x99\xc5\x82o domaga\xc4\x87 si\xc4\x99 skr\xc3\xb3cenia znacznych cz\xc4\x99\xc5\x9bci tekstu, na co Tolkien nie chcia\xc5\x82 si\xc4\x99 zgodzi\xc4\x87. Z tego powodu zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82 si\xc4\x99 do swojego poprzedniego wydawnictwa. Stanley Unwin stwierdzi\xc5\x82 \xc5\xbce obj\xc4\x99to\xc5\x9b\xc4\x87 ksi\xc4\x85\xc5\xbcki mo\xc5\xbce by\xc4\x87 problemem i zaproponowa\xc5\x82 wydanie jej w trzech cz\xc4\x99\xc5\x9bciach. Tolkien kategorycznie odm\xc3\xb3wi\xc5\x82 wierz\xc4\x85c, \xc5\xbce jest to jedna ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87. Rayner Unwin, kt\xc3\xb3ry jeszcze jako dziecko by\xc5\x82 recenzentem Hobbita, teraz, b\xc4\x99d\xc4\x85c m\xc5\x82odym wydawc\xc4\x85, przyj\xc4\x85\xc5\x82 ksi\xc4\x85\xc5\xbck\xc4\x99. Pierwszy tom W\xc5\x82adcy Pier\xc5\x9bcieni zosta\xc5\x82 wydany latem 1954 roku, tom drugi w listopadzie, a trzeci w pa\xc5\xbadzierniku 1955 roku._NEWLINE_Na pocz\xc4\x85tku lat 60. pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99 w USA nieautoryzowana kopia W\xc5\x82adcy Pier\xc5\x9bcieni wydawnictwa Ace Books. By\xc5\x82o to ta\xc5\x84sze, wydane w mi\xc4\x99kkiej oprawie wydanie celuj\xc4\x85ce g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w student\xc3\xb3w. Tolkien odpisuj\xc4\x85c na wiele list\xc3\xb3w zacz\xc4\x85\xc5\x82 do ka\xc5\xbcdego z nich dodawa\xc4\x87 notatk\xc4\x99 \xc5\xbce ta wersja jest nieautoryzowana. W wyniku tego ludzie przestali kupi\xc4\x87 t\xc4\x99 edycj\xc4\x99 i naciskali wydawc\xc4\x99 na wstrzymanie produkcji. Po silnych protestach Tolkien Society i pomocy od Science Fiction Wroters of America wydawnictwo zadeklarowa\xc5\x82o koniec sprzeda\xc5\xbcy po wyczerpaniu zapas\xc3\xb3w. Sp\xc3\xb3r ten spowodowa\xc5\x82 wzrost popularno\xc5\x9bci ksi\xc4\x85\xc5\xbcek Tolkiena, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w \xc5\x9brodowisku akademickim. W 1965 roku sprzedano oko\xc5\x82o 100 tysi\xc4\x99cy W\xc5\x82adcy Pier\xc5\x9bcieni od Ace Books. W tym okresie wydanie autoryzowane kupi\xc5\x82o ponad milion os\xc3\xb3b.\n_START_SECTION_\nOstatnie lata \xc5\xbcycia\n_START_PARAGRAPH_\nW 1968 przeprowadzi\xc5\x82 si\xc4\x99 wraz z \xc5\xbcon\xc4\x85 Edith do po\xc5\x82o\xc5\xbconego na po\xc5\x82udniowym wybrze\xc5\xbcu Anglii miasta Poole. Ten okres \xc5\xbcycia Tolkien sp\xc4\x99dzi\xc5\x82 pracuj\xc4\x85c nad Silmarillionem, kt\xc3\xb3rego jednak do ko\xc5\x84ca \xc5\xbcycia nie uko\xc5\x84czy\xc5\x82 i kt\xc3\xb3ry dopiero po jego \xc5\x9bmierci zosta\xc5\x82 wydany przez jego syna Christophera. W Poole Edith czu\xc5\x82a si\xc4\x99 lepiej ni\xc5\xbc w Oksfordzie. Znalaz\xc5\x82a nowych znajomych z kt\xc3\xb3rymi sp\xc4\x99dza\xc5\x82a du\xc5\xbco czasu. Tolkien cierpia\xc5\x82 na samotno\xc5\x9b\xc4\x87 i brak starych przyjaci\xc3\xb3\xc5\x82. Edith zmar\xc5\x82a tam w 1971 roku. Po tym zdarzeniu Tolkien wr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do Oksfordu, gdzie zamieszka\xc5\x82 na uczelni w budynku kolegium Merton. W czerwcu 1972 dosta\xc5\x82 doktorat honoris causa w Oksfordzie za wk\xc5\x82ad w filologi\xc4\x99, a dok\xc5\x82adnie rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej w Edynburgu. W 1972 roku dosta\xc5\x82 tak\xc5\xbce Order Imperium Brytyjskiego drugiego stopnia. W 1973 roku zmar\xc5\x82 w wieku 81 lat w szpitalu w Bournemouth, gdzie odwiedza\xc5\x82 znajomych. Trafi\xc5\x82 tam z krwotokiem z wrzodu \xc5\xbco\xc5\x82\xc4\x85dka, po czym wywi\xc4\x85za\xc5\x82o si\xc4\x99 zapalenie p\xc5\x82uc. Gr\xc3\xb3b ma\xc5\x82\xc5\xbconk\xc3\xb3w znajduje si\xc4\x99 w katolickiej cz\xc4\x99\xc5\x9bci cmentarza Wolvercote Cemetery w Oksfordzie. Na p\xc5\x82ycie grobowej znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 ich nazwiska, a tak\xc5\xbce imiona \xe2\x80\x9eBeren\xe2\x80\x9d i \xe2\x80\x9eL\xc3\xbathien\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 symbol wiecznie trwaj\xc4\x85cej mi\xc5\x82o\xc5\x9bci.\n_START_SECTION_\nDzie\xc5\x84 Czytania Tolkiena\n_START_PARAGRAPH_\n25 marca The Tolkien Society organizuje Dzie\xc5\x84 Czytania Tolkiena. Po raz pierwszy zorganizowano go 25 marca 2003 roku. Dzie\xc5\x84 Czytania Tolkiena obchodzony jest r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w Polsce.\n_START_SECTION_\nWykaz tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9bci\n_START_PARAGRAPH_\nPoni\xc5\xbcej przedstawiono akademicki i literacki dorobek Tolkiena. Najbardziej znane kr\xc3\xb3tkie opowiadania to Li\xc5\x9b\xc4\x87, dzie\xc5\x82o Niggle\xe2\x80\x99a, Rudy D\xc5\xbcil, \xc5\x81azikanty, Pan Bliss, Kowal z Podlesia Wi\xc4\x99kszego i zbi\xc3\xb3r wierszy Przygody Toma Bombadila i inne wersy z Czerwonej Ksi\xc4\x99gi. Silmarillion, Niedoko\xc5\x84czone opowie\xc5\x9bci, Ksi\xc4\x99ga zaginionych opowie\xc5\x9bci i pozosta\xc5\x82e tomy Historii \xc5\x9ar\xc3\xb3dziemia zosta\xc5\x82y poddane edycji, opatrzone koniecznymi przypisami i wyja\xc5\x9bnieniami i wydane przez syna pisarza, Christophera, na podstawie mniej lub bardziej dopracowanych r\xc4\x99kopis\xc3\xb3w Tolkiena znalezionych w jego archiwach ju\xc5\xbc po jego \xc5\x9bmierci. Tolkien jest tak\xc5\xbce autorem List\xc3\xb3w \xc5\x9awi\xc4\x99tego Miko\xc5\x82aja, opracowanych przez Baillie Tolkien, drug\xc4\x85 \xc5\xbcon\xc4\x99 Christophera."