b'\n_START_ARTICLE_\nPopiersie Nefertiti\n_START_SECTION_\nSylwetka Nefertiti\n_START_PARAGRAPH_\nNa temat \xc5\xbcycia Nefertiti (co w literackim t\xc5\x82umaczeniu oznacza "pi\xc4\x99kno\xc5\x9b\xc4\x87, kt\xc3\xb3ra ma przyj\xc5\x9b\xc4\x87") zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 sk\xc4\x85pe przes\xc5\x82anki. Pochodzenie Nefertiti nie jest do ko\xc5\x84ca jasne. Przedstawia si\xc4\x99 teori\xc4\x99 jakoby by\xc5\x82a ksi\xc4\x99\xc5\xbcniczk\xc4\x85 huryck\xc4\x85 \xe2\x80\x93 co t\xc5\x82umaczy\xc5\x82oby jej imi\xc4\x99, uto\xc5\xbcsamia si\xc4\x99 j\xc4\x85 te\xc5\xbc z Taduhep\xc4\x85. Cz\xc4\x99sto przyjmuje si\xc4\x99 tak\xc5\xbce, i\xc5\xbc by\xc5\x82a c\xc3\xb3rk\xc4\x85 doradcy dworu faraona Aja, kt\xc3\xb3ry wst\xc4\x85pi\xc5\x82 na tron po \xc5\x9bmierci Tutanchamona. Godno\xc5\x9b\xc4\x87 kr\xc3\xb3lowej Egiptu mia\xc5\x82a otrzyma\xc4\x87 ju\xc5\xbc podczas narodzin. _NEWLINE_By\xc5\x82a ukochan\xc4\x85 \xc5\xbcon\xc4\x85 Echnatona, z kt\xc3\xb3rym mia\xc5\x82a 6 c\xc3\xb3rek: Meritaton, Maketaton, Anchesenpaaton, Neferneferuaton-Taszerit, Neferneferure i Setepenre. Prawdopodobnie zosta\xc5\x82a wyniesiona na tron jako wsp\xc3\xb3\xc5\x82regent i przybra\xc5\x82a imi\xc4\x99 Neferneferuaton ("Nadzwyczajna pi\xc4\x99kno\xc5\x9b\xc4\x87 Atona"). Jako jedyna kr\xc3\xb3lowa w historii Egiptu jest przedstawiana na nielicznych zachowanych p\xc5\x82askorze\xc5\xbabach w pozach zarezerwowanych dla faraon\xc3\xb3w, np. zwyci\xc4\x99\xc5\xbcaj\xc4\x85c\xc4\x85 lub upokarzaj\xc4\x85c\xc4\x85 wrog\xc3\xb3w Egiptu. Stawiane s\xc4\x85 tak\xc5\xbce hipotezy, \xc5\xbce po \xc5\x9bmierci swego m\xc4\x99\xc5\xbca obj\xc4\x99\xc5\x82a tron jako Anchcheperure Semenchkare.\n_START_SECTION_\nPowstanie i odkrycie\n_START_PARAGRAPH_\nWykonanie popiersia Nefertiti datuje si\xc4\x99 na 1345 rok przed nasz\xc4\x85 er\xc4\x85, autorstwo przypisuje si\xc4\x99 Totmesowi. Brak jakichkolwiek inskrypcji ogranicza zakres interpretacji oraz okre\xc5\x9blenia to\xc5\xbcsamo\xc5\x9bci postaci, ale ze wzgl\xc4\x99du na kr\xc3\xb3lewskie nakrycie g\xc5\x82owy postaci uto\xc5\xbcsamianie z Nefertiti uwa\xc5\xbcane jest za trafne._NEWLINE_Podczas bada\xc5\x84 archeologicznych w 1912 roku na terenie Amarny prowadzonych przez Deutsche Orient-Gesellschaft, zesp\xc3\xb3\xc5\x82 kierowany przez Ludwiga Borchardta, dnia 6 grudnia odkry\xc5\x82 popiersie wraz z licznymi rze\xc5\xbabami (niekt\xc3\xb3re przedstawiaj\xc4\x85ce r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Nefertiti) w warsztacie rze\xc5\xbabiarskim Totmesa. W pami\xc4\x99tniku Borchardta zosta\xc5\x82o zapisane: \xe2\x80\x9eNagle mieli\xc5\x9bmy w naszych r\xc4\x99kach najbardziej prawdziwe i pe\xc5\x82ne \xc5\xbcycia egipskie arcydzie\xc5\x82o. Nie opiszesz tego s\xc5\x82owami, to musisz zobaczy\xc4\x87\xe2\x80\x9d. W roku 1924 w archiwum Deutsche Orient-Gesellschaft, znaleziono zapis z 20 stycznia 1913 roku informuj\xc4\x85cy o dyskusji dotycz\xc4\x85cej podzia\xc5\x82u mi\xc4\x99dzy Niemcami a Egipcjanami odnalezionych przez niemieckich egiptolog\xc3\xb3w dzie\xc5\x82. Zosta\xc5\x82o tam zapisane i\xc5\xbc Borchardt \xe2\x80\x9echce dla nas [Niemc\xc3\xb3w] zachowa\xc4\x87 popiersie\xe2\x80\x9d. Borchardta podejrzewano o zatajenie rzeczywistej warto\xc5\x9bci popiersia Nefertiti._NEWLINE_O ile Philipp Vandenberg opisa\xc5\x82 t\xc4\x99 sytuacj\xc4\x99 jako \xe2\x80\x9eprzygodow\xc4\x85 i niepor\xc3\xb3wnywaln\xc4\x85\xe2\x80\x9d, magazyn Time w artykule \xe2\x80\x9eTop 10 Plundered Artifacts\xe2\x80\x9d wymieni\xc5\x82 popiersie Nefertiti w\xc5\x9br\xc3\xb3d najwarto\xc5\x9bciowszych \xc5\x82up\xc3\xb3w. Borchardt pokaza\xc5\x82 oficjalnie Egipcjanom zdj\xc4\x99cie popiersia, \xe2\x80\x9ekt\xc3\xb3re nie pokazuje popiersia Nefretete w jej najlepszym blasku\xe2\x80\x9d. Popiersie zosta\xc5\x82o ukryte w pude\xc5\x82ku, kiedy Gustave Lefebvre, g\xc5\x82\xc3\xb3wny inspektor ds. antyk\xc3\xb3w przyby\xc5\x82 w celu zbadania popiersia. Jeden z dokument\xc3\xb3w wspomina\xc5\x82, i\xc5\xbc w celu wprowadzenia w b\xc5\x82\xc4\x85d inspektora Borchardt stwierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce popiersie wykonano z gipsu. Deutsche Orient-Gesellschaft obwini\xc5\x82 inspektora o zaniedbania oraz zaznaczy\xc5\x82, \xc5\xbce popiersie by\xc5\x82o uwzgl\xc4\x99dnione w protokole podzia\xc5\x82u dzie\xc5\x82, a umowa zosta\xc5\x82a wykonana rzetelnie.\n_START_SECTION_\nSytuacja dzie\xc5\x82a w Niemczech\n_START_PARAGRAPH_\nW roku 1913 popiersie Nefertete zosta\xc5\x82o przetransportowane drog\xc4\x85 morsk\xc4\x85 do Niemiec, a nast\xc4\x99pnie zaprezentowane Jamesowi Simonowi, kt\xc3\xb3ry sponsorowa\xc5\x82 badania w Amarnie. Pocz\xc4\x85tkowo znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 w  rezydencji Simona, kt\xc3\xb3ry nast\xc4\x99pnie zdeponowa\xc5\x82 je w Altes Museum w Berlinie, lecz wszystko, na \xc5\xbcyczenie Borcharda, zosta\xc5\x82o utrzymane w tajemnicy. Pomimo \xc5\xbce kolekcja dzie\xc5\x82 z Amarny zosta\xc5\x82a umieszczona w ekspozycji, ze wzgl\xc4\x99du na wspomnian\xc4\x85 umow\xc4\x99 popiersie mia\xc5\x82o nie by\xc4\x87 eksponowane a\xc5\xbc do 1914 roku. _NEWLINE_W roku 1918, w muzeum podj\xc4\x99to dyskusj\xc4\x99 w sprawie ekspozycji popiersia Nefretete, ale jednak dalej zachowano tajemnic\xc4\x99. W 1920 roku podj\xc4\x99to decyzj\xc4\x99 o przekazaniu popiersia na sta\xc5\x82e do muzeum berli\xc5\x84skiego. Wreszcie, w 1923 roku za zgod\xc4\x85 Borchardta popiersie zosta\xc5\x82o po raz pierwszy publicznie zaprezentowane, ale czasowo. Dopiero w 1924 roku umieszczono w sta\xc5\x82ej ekspozycji w Muzeum Egipskim. Zdarzenia te wywo\xc5\x82a\xc5\x82y sensacje i jednocze\xc5\x9bnie zachwyt, w mediach uznano i\xc5\xbc popiersie sta\xc5\x82o si\xc4\x99 absolutnym i najbardziej idealnym uosobieniem kobiecego pi\xc4\x99kna. Popiersie Nefretete by\xc5\x82o prezentowane w Neues Museum na Wyspie Muze\xc3\xb3w a\xc5\xbc do roku 1939, kiedy zamkni\xc4\x99to plac\xc3\xb3wk\xc4\x99. _NEWLINE_Ca\xc5\x82\xc4\x85 kolekcj\xc4\x99 wraz z popiersiem ewakuowano. Figur\xc4\x99 Nefertiti zdeponowano w piwnicach Pruskiego Banku Pa\xc5\x84stwowego, za\xc5\x9b jesieni\xc4\x85 1941 roku umieszczono w berli\xc5\x84skim bunkrze artylerii przeciwlotniczej, Flakturm. W roku 1943, podczas bombardowa\xc5\x84 Berlina przez RAF, Neues Museum uleg\xc5\x82o zniszczeniu, a 6 marca 1945 roku popiersie pow\xc4\x99drowa\xc5\x82o do kopalni soli w Merkers-Kieselbach w Turyngii. W tym samym jeszcze miesi\xc4\x85cu popiersie odnalaz\xc5\x82y i zabezpieczy\xc5\x82y wojska ameryka\xc5\x84skie. Na polecenie Amerykan\xc3\xb3w popiersie zdeponowano w Reichsbanku we Frankfurcie nad Menem, za\xc5\x9b w sierpniu przewieziono statkiem do US Central Collecting Point w Wiesbaden, gdzie prezentowano dzie\xc5\x82o publicznie do roku 1946. W\xc5\x82adze Niemiec Wschodnich (NRD) ro\xc5\x9bci\xc5\x82y sobie pretensje do popiersia i \xc5\xbc\xc4\x85da\xc5\x82y jego powrotu na Wysp\xc4\x99 Muze\xc3\xb3w, w\xc5\x82\xc4\x85czon\xc4\x85 do Berlina Wschodniego. _NEWLINE_Dekad\xc4\x99 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej przewieziono je do Berlina Zachodniego i umieszczone w oddziale Muze\xc3\xb3w Pa\xc5\x84stwowych na Dahlem. W roku 1967, Nefertiti przeniesiono do Muzeum Egipskiego do Charlottenburga, gdzie by\xc5\x82o eksponowane do roku 2005. Nast\xc4\x99pnie popiersie wr\xc3\xb3ci\xc5\x82o na Wysp\xc4\x99 Muze\xc3\xb3w i umieszczono w Altes Museum. Po odbudowie i otwarciu w pa\xc5\xbadzierniku 2009 Neues Museum popiersie Nefretete umieszczono w jednej z g\xc5\x82\xc3\xb3wnych sal.\n_START_SECTION_\nPr\xc3\xb3by rewindykacji dzie\xc5\x82a\n_START_PARAGRAPH_\nJu\xc5\xbc od czasu pierwszego oficjalnego wystawienia popiersia w Berlinie w 1924 roku, w\xc5\x82adze egipskie ubiega\xc5\x82y si\xc4\x99 o jego zwrot. Rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej Egipt zagrozi\xc5\x82 w\xc5\x82adzom Niemiec, \xc5\xbce je\xc5\x9bli nie zwr\xc3\xb3c\xc4\x85 popiersia Nefertiti, zostanie na\xc5\x82o\xc5\xbcony zakaz prowadzenia bada\xc5\x84 przez niemieckich archeolog\xc3\xb3w na terytorium Egiptu. _NEWLINE_W roku 1929 Egipt pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 nieskutecznie odzyska\xc4\x87 popiersie oferuj\xc4\x85c w zamian inne dzie\xc5\x82a staro\xc5\xbcytne. W 1933 roku Hermann G\xc3\xb6ring rozwa\xc5\xbca\xc5\x82 zwrot popiersia Nefertiti kr\xc3\xb3lowi Farukowi I w ramach uk\xc5\x82adu politycznego, ale projekt ten odrzuci\xc5\x82 Hitler i powiedzia\xc5\x82 rz\xc4\x85dowi egipskiemu, \xc5\xbce b\xc4\x99dzie budowa\xc4\x87 nowe muzeum egipskie: \xe2\x80\x9eW \xc5\x9brodku gmachu cudowna Nefertiti, zasi\xc4\x85dzie na tronie... Niemcy nigdy nigdy nie zrezygnuj\xc4\x85 z g\xc5\x82owy kr\xc3\xb3lowej\xe2\x80\x9d. Przepad\xc5\x82a tak\xc5\xbce szansa przekazania popiersia Egiptowi po upadku III Rzeszy i zaj\xc4\x99cia jej przez aliant\xc3\xb3w; popiersie przej\xc4\x99\xc5\x82y wojska USA \xe2\x88\x92 lecz mimo \xc5\xbc\xc4\x85da\xc5\x84 Egiptu \xe2\x88\x92 stanowisko ameryka\xc5\x84skie w tej sprawie pozosta\xc5\x82o niewzruszone._NEWLINE_Kolejne negocjacje trwa\xc5\x82y w latach pi\xc4\x99\xc4\x87dziesi\xc4\x85tych XX wieku, ale reakacja w\xc5\x82adz RFN by\xc5\x82a negatywna. W roku 1989 egipski prezydent Hosni Mubarak podczas wizyty w Berlinie stwierdzi\xc5\x82i\xc5\xbc Nefertiti \xe2\x80\x9ejest najlepszym ambasadorem Egiptu w Niemczech\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Zahi Hawass, by\xc5\x82y szef Najwy\xc5\xbcszej Rady Staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci, stwierdzi\xc5\x82 \xc5\xbce popiersie kr\xc3\xb3lowej jest w\xc5\x82asno\xc5\x9bci\xc4\x85 Egiptu, a przekazanie go do Niemiec by\xc5\x82o nielegalne, a co za tym idzie powinno wr\xc3\xb3ci\xc4\x87 do Egiptu. Hawass utrzymuje stanowisko, \xc5\xbce w 1913 roku w\xc5\x82adze egipskie zosta\xc5\x82y wprowadzone w b\xc5\x82\xc4\x85d podczas podzia\xc5\x82u dzie\xc5\x82 po badaniach archologicznych prowadzonych przez Ludwiga Borcharta. Hawass za\xc5\xbc\xc4\x85da\xc5\x82 wyja\xc5\x9bnienia i udowodnienia  \xc5\xbce popiersie zosta\xc5\x82o wywiezione legalnie. Wed\xc5\x82ug Kurta G. Siehra, kolejnym argumentem na rzecz zwrotu popiersia jest  fakt, \xc5\xbce \xe2\x80\x9eznaleziska archeologiczne maj\xc4\x85 sw\xc3\xb3j \xc2\xabdom\xc2\xbb w kraju pochodzenia oraz powinny by\xc4\x87 zachowane w tym kraju\xe2\x80\x9d._NEWLINE_W roku 2007 dr Hawass zagrozi\xc5\x82 zakazem wystawiania egipskich staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci w Niemczech, je\xc5\x9bli Nefertiti nie zostanie przekazana do Egiptu, ale bez skutku. Hawass rozwa\xc5\xbca\xc5\x82 wprowadzenie og\xc3\xb3lno\xc5\x9bwiatowego bojkotu niemieckich muze\xc3\xb3w i zakaz po\xc5\xbcyczania dzie\xc5\x82 staro\xc5\xbcytnych do ekspozycji na wystawach czasowych w Niemczech. Hawass chcia\xc5\x82, by Niemcy przynajmniej po\xc5\xbcyczy\xc5\x82y popiersie do Egiptu w 2012 roku z okazji otwarcia nowego Wielkiego Muzeum Egipskiego w Gizie. Jednocze\xc5\x9bnie trwa\xc5\x82a kampania o nazwie \xe2\x80\x9ePodr\xc3\xb3\xc5\xbce Nefertiti\xe2\x80\x9d zorganizowana przez cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w stowarzyszenie CulturCooperation z siedzib\xc4\x85 w Hamburgu. Rozdawali oni poczt\xc3\xb3wki przedstawiaj\xc4\x85ce popiersie Nefertiti z nadrukiem \xe2\x80\x9ezwrot do nadawcy\xe2\x80\x9d i napisali list otwarty do Ministra Kultury Niemieckiej, Berndta Neumanna, wspieraj\xc4\x85c pogl\xc4\x85d, \xc5\xbce popiersie powinno zosta\xc4\x87 wypo\xc5\xbcyczone do Egiptu. W 2009 roku po powrocie popiersia Nefertete do Neues Museum, CulturCooperation zakwestionowa\xc5\x82o now\xc4\x85 lokalizacj\xc4\x99 dzie\xc5\x82a._NEWLINE_Niemieccy hisotrycy sztuki pr\xc3\xb3bowali obali\xc4\x87 wszelkie roszczenia zg\xc5\x82aszane przez Hawassa, wskazuj\xc4\x85c na dokumenty z 1924 roku omawiaj\xc4\x85ce negocjacje mi\xc4\x99dzy Borchardtem i w\xc5\x82adzami egipskimi, cho\xc4\x87, jak wspomniano wcze\xc5\x9bniej, Borchardt zosta\xc5\x82 oskar\xc5\xbcony o nieuczciwo\xc5\x9b\xc4\x87. W\xc5\x82adze niemieckie twierdz\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc, \xc5\xbce popiersie \xe2\x88\x92 jako zbyt kruche \xe2\x88\x92 nie nadaje si\xc4\x99 do transportu i \xc5\xbce argumenty prawne przemawiaj\xc4\x85ce za repatriacj\xc4\x85 by\xc5\x82y nieistotne. Wed\xc5\x82ug \xe2\x80\x9eThe Times\xe2\x80\x9d Niemcy obawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99, \xc5\xbce po\xc5\xbcyczenie popiersia do Egiptu nie gwarantuje jego zwrotu do Berlina._NEWLINE_W grudniu 2009 roku dyrektor Muzeum Egipskiego w Berlinie, Friederike Seyfried, udost\xc4\x99pni\xc5\x82a Egiptowi dokumenty ujawniaj\xc4\x85ce \xe2\x88\x92 w protokole podpisanym przez niemieckiego archeologa i stron\xc4\x99 egipsk\xc4\x85 \xe2\x88\x92 \xc5\xbce obiekt zosta\xc5\x82 wpisany jako \xe2\x80\x9egipsowe i malowane popiersie ksi\xc4\x99\xc5\xbcniczki\xe2\x80\x9d (w pami\xc4\x99tniku Ludwig Borchardt pisze wyra\xc5\xbanie o niej jako Nefertiti), co dowodzi, \xc5\xbce Borchardt napisa\xc5\x82 protok\xc3\xb3\xc5\x82 tak, by jego kraj m\xc3\xb3g\xc5\x82 otrzyma\xc4\x87 figur\xc4\x99. Hawass stwierdzi\xc5\x82: \xe2\x80\x9emateria\xc5\x82y te potwierdzaj\xc4\x85 tez\xc4\x99, \xc5\xbce Borchardt post\xc4\x85pi\xc5\x82 nieetycznie i chcia\xc5\x82 w ten spos\xc3\xb3b oszuka\xc4\x87\xe2\x80\x9d. Jednocze\xc5\x9bnie doda\xc5\x82, \xc5\xbce Egipt nie uwa\xc5\xbca by popiersie Nefertiti zosta\xc5\x82o skradzione, co nie oznacza \xc5\xbce nie ma wr\xc3\xb3ci\xc4\x87 do Egiptu.\n_START_SECTION_\nOpis popiersia\n_START_PARAGRAPH_\nLicz\xc4\x85ce wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 47 cm i wa\xc5\xbc\xc4\x85ce oko\xc5\x82o 20 kg popiersie Nefertiti zosta\xc5\x82o wyrze\xc5\xbabione z wapienia i pokryte polichromowanym stiukiem. Jest to rze\xc5\xbaba pe\xc5\x82noplastyczna (opracowana ze wszystkich stron), zachowana w dobrym stanie mimo kilku ubytk\xc3\xb3w (m.in. na wysoko\xc5\x9bci ramion i g\xc3\xb3rnej partii klatki piersiowej, na twarzy, uszach, a ponadto w tylnej partii nakrycia g\xc5\x82owy). _NEWLINE_Nakryta wysmuk\xc5\x82ym czepcem g\xc5\x82owa osadzona jest na wyd\xc5\x82u\xc5\xbconej szyi, na kt\xc3\xb3rej widoczne s\xc4\x85 krta\xc5\x84 i mi\xc4\x99\xc5\x9bnie. Wysokie ramiona po bokach s\xc4\x85 przyci\xc4\x99te, w spos\xc3\xb3b delikatny \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85 si\xc4\x99 z liniami szyi co stanowi element stylizacji w celu wysmuklenia popiersia. Nefertiti jest tu przedstawiona jako doros\xc5\x82a, pe\xc5\x82na wdzi\xc4\x99ku kobieta. Jej ciemnob\xc5\x82\xc4\x99kitne oczy s\xc4\x85 lekko przys\xc5\x82oni\xc4\x99te powiekami, obw\xc3\xb3dki oczu s\xc4\x85 silnie podkre\xc5\x9blone czarnym konturem. Lewe oko jest niekompletne; brak t\xc4\x99cz\xc3\xb3wki i \xc5\xbarenicy. Delikatniej zosta\xc5\x82y wyeksponowane \xc5\x82uki brwiowe, same brwi maj\xc4\x85 wygl\xc4\x85d  grubych \xc5\x82ukowatych linii w tonacji ciemnoszarej. Na jej pe\xc5\x82nych ciemnoczerwonych ustach rysuje si\xc4\x99 lekki u\xc5\x9bmiech. Wyeksponowane zosta\xc5\x82y te\xc5\xbc w spos\xc3\xb3b subtelny policzki, zmarszczki i fa\xc5\x82dy sk\xc3\xb3rne (na powiekach, poni\xc5\xbcej oczu oraz obok nosa).  _NEWLINE_Na skroniach Nefertiti spoczywa wysoki ciemnob\xc5\x82\xc4\x99kitny czepiec ozdobiony z\xc5\x82ocistym diademem kr\xc3\xb3lewskim z charakterystycznymi prostok\xc4\x85tnymi segmentami w zielonkawych i rdzawych tonacjach. Z przodu diademu ureusz, w obecnym stanie silnie uszkodzony. Z ty\xc5\x82u widoczne s\xc4\x85 trzy symetrycznie zwisaj\xc4\x85ce wst\xc4\x99gi. Ramiona s\xc4\x85 przykryte z przodu ozdobnym ko\xc5\x82nierzem z\xc5\x82o\xc5\xbconym z czterech szlak\xc3\xb3w, z geometrycznymi, stylizowanymi ornamentami w z\xc5\x82ocistych, be\xc5\xbcowych, rdzawych i zielonkawych tonacjach.\n_START_SECTION_\nKontekst historyczny\n_START_PARAGRAPH_\nPopiersie Nefertiti charakteryzuje si\xc4\x99 po\xc5\x82\xc4\x85czeniem tradycyjnego egipskiego kanonu, stylizacji i realizmu. Realizm po\xc5\x9bwiadcza dostateczna znajomo\xc5\x9b\xc4\x87 anatomii i psychiki; w spos\xc3\xb3b sugestywny wyra\xc5\xbca jej wdzi\xc4\x99k, gracj\xc4\x99, spok\xc3\xb3j i dum\xc4\x99. Charakter rze\xc5\xbaby ma pewien zwi\xc4\x85zek z przes\xc5\x82ankami historycznymi pomimo braku \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 o pochodzeniu i losach przedstawionej tu osoby, kt\xc3\xb3ra wci\xc4\x85\xc5\xbc jest postaci\xc4\x85 tajemnicz\xc4\x85. Istniej\xc4\x85 przypuszczenia \xc5\xbce Nefertiti by\xc5\x82a c\xc3\xb3rk\xc4\x85 Ayi, dow\xc3\xb3dcy armii faraona Echnatona. Po zawarciu zwi\xc4\x85zku ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84skiego z Echnatonem zmieniono jej imi\xc4\x99 na Neferferuaton (Pi\xc4\x99kno\xc5\x9bci\xc4\x85 jest uroda Atona). W Amarnie zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo reliefy ukazuj\xc4\x85ce epizody z \xc5\xbcycia pary kr\xc3\xb3lewskiej. Nefertiti sta\xc5\x82a si\xc4\x99 jedn\xc4\x85 z doradczy\xc5\x84 faraona, ten za\xc5\x9b w swojej tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9bci poetyckiej wielokrotnie wyra\xc5\xbca\xc5\x82 swoj\xc4\x85 mi\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 do ma\xc5\x82\xc5\xbconki. _NEWLINE_Kolejnym sekretem s\xc4\x85 dalsze losy Nefertiti. W nieznanym czasie mia\xc5\x82a ona znikn\xc4\x85\xc4\x87, t\xc5\x82umaczy si\xc4\x99 to gwa\xc5\x82townymi protestami przeciwko kultowi Atona, w konsekwencji kr\xc3\xb3lowa mia\xc5\x82a przymusowo opu\xc5\x9bci\xc4\x87 dw\xc3\xb3r. Mia\xc5\x82a zamieszka\xc4\x87 w wiosce, w okolicach Amarny, tam za\xc5\x9b pr\xc3\xb3bowano usun\xc4\x85\xc4\x87 jej imi\xc4\x99 z relief\xc3\xb3w, posag\xc3\xb3w i innych podobnych przedstawie\xc5\x84, na znak niezadowolenia Echnatona. Przypuszczenie to jednak nie jest w pe\xc5\x82ni uzasadnione, ze wzgl\xc4\x99du na zachowane malowid\xc5\x82a z grobu Meritaton (najstarszej c\xc3\xb3rki Nefertiti i Echnatona), obrazuj\xc4\x85ce jej ceremoni\xc4\x99 pogrzebow\xc4\x85 w Amarnie, kt\xc3\xb3ra mia\xc5\x82a odby\xc4\x87 si\xc4\x99 w okresie rzekomej ucieczki Nefertiti. W dworskiej procesji Nefertiti uczestniczy u boku Echnatona.\n_START_SECTION_\nFunkcja popiersia Nefretete\n_START_PARAGRAPH_\nSprawa pierwotnej funkcji dzie\xc5\x82a nie jest wci\xc4\x85\xc5\xbc rozstrzygni\xc4\x99ta. W pewnym sensie odpowiedzi\xc4\x85 jest brak t\xc4\x99cz\xc3\xb3wki i \xc5\xbarenicy lewego oka. Kiedy popiersie zosta\xc5\x82o odkryte Ludwig Borchardt przypuszcza\xc5\x82 \xc5\xbce to jest efekt zniszczenia. \xc5\xb9renica i t\xc4\x99cz\xc3\xb3wka lewego oka odpad\xc5\x82y, gdy warsztat rze\xc5\xbabiarza Totmesa uleg\xc5\x82 zniszczeniu, ale po intensywnych poszukiwaniach nie odnaleziono brakuj\xc4\x85cej cz\xc4\x99\xc5\x9bci. Istnia\xc5\x82y spekulacje, \xc5\xbce Nefretete mia\xc5\x82a chore oko, lub je straci\xc5\x82a, chocia\xc5\xbc obecno\xc5\x9b\xc4\x87 w innych pos\xc4\x85g\xc3\xb3w t\xc4\x99cz\xc3\xb3wki i \xc5\xbarenicy zaprzecza takiej mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci. Badania naukowe (prowadzony m.in. przez Dietricha Wildunga, Davida Silbermana) popiersia przynios\xc5\x82y zgo\xc5\x82a inny rezultat, s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82o jako model dla oficjalnych portret\xc3\xb3w kr\xc3\xb3lowej i by\xc5\x82 u\xc5\xbcywany przez rze\xc5\xbabiarza mistrza do nauczania swoich uczni\xc3\xb3w, za\xc5\x9b celowo niedoko\xc5\x84czone lewe oko mia\xc5\x82o t\xc5\x82umaczy\xc4\x87 jak wyrze\xc5\xbabi\xc4\x87 wewn\xc4\x99trzn\xc4\x85 struktur\xc4\x99 oka. Hawass za\xc5\x9b zasugerowa\xc5\x82, \xc5\xbce Totmes stworzy\xc5\x82 lewe oko, ale zosta\xc5\x82o p\xc3\xb3\xc5\xbaniej zniszczone.\n_START_SECTION_\nBadania tomograficzne\n_START_PARAGRAPH_\nW ramach bada\xc5\x84 naukowych popiersie podj\xc4\x99to dwukrotnej tomografii, w 1992 i 2006 roku. Podczas pierwszej tomografii, przeskanowano popiersie co 5 mm (0,20 cala) i ujawni\xc5\x82y szczeg\xc3\xb3\xc5\x82y tylko 1-2 mm pod polichromi\xc4\x85. Wcze\xc5\x9bniej podj\xc4\x99to dok\xc5\x82adn\xc4\x85 obserwacj\xc4\x99 dzie\xc5\x82a. Dietrich Wildung, dyrektor Muzeum Egipskiego w Berlinie, obserwowa\xc5\x82 dzie\xc5\x82o podczas pr\xc3\xb3by o\xc5\x9bwietlenia sali w Altes Museum - gdzie popiersie nast\xc4\x99pnie wyeksponowano - zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82 uwag\xc4\x99 na zmarszczki na szyi  i worki pod oczami Nefertiti, co sugeruje, \xc5\xbce rze\xc5\xbabiarz pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 przedstawia\xc4\x87 oznaki starzenia si\xc4\x99 kr\xc3\xb3lowej. Nast\xc4\x99pnie podj\xc4\x99to tomografi\xc4\x99, potwierdzaj\xc4\x85c\xc4\x85 przypuszczenia Wildunga. Totmes doda\xc5\x82 na policzki i oczy odrobin\xc4\x99 gipsu by u\xc5\x82atwi\xc4\x87 wyrze\xc5\xbabienie zmarszczek i udoskonali\xc4\x87 swe dzie\xc5\x82o.  _NEWLINE_Po badaniach tomograficznych w 2006 roku prowadzonych przez Aleksandr\xc4\x99 Huppertz, dyrektor Instytutu Nauk Obrazowych w Berlinie, wywnioskowano i\xc5\xbc zmarszczki wok\xc3\xb3\xc5\x82 ust i na policzkach i obrz\xc4\x99k na nosie zosta\xc5\x82y wyrze\xc5\xbabione w wapiennym rdzeniu. Nast\xc4\x99pnie Totmes umieszcza\xc5\x82 warstwy stiuku aby zniwelowa\xc4\x87 zb\xc4\x99dne wg\xc5\x82\xc4\x99bienia i wypuk\xc5\x82o\xc5\x9bci. Mimo uwzgl\xc4\x99dnienia pierwszych symptom\xc3\xb3w starzenia, twarz Nefertiti zdaniem Huppertz odzwierciedla \xe2\x80\x9eestetyczne idea\xc5\x82y epoki\xe2\x80\x9d.'