b'\n_START_ARTICLE_\nHajdar al-Amuli\n_START_PARAGRAPH_\nHajdar al-Amuli (ur. 1319 lub 1320, zm. po 1385) (pe\xc5\x82ne imi\xc4\x99: Sajjid Baha ad-Din Ibn Ali Ibn Hajdar al-Ubajdi al-Husajni al-Amuli) \xe2\x80\x93 sufi i teolog imamicki._NEWLINE_Uczy\xc5\x82 si\xc4\x99 najpierw w swoim rodzinnym mie\xc5\x9bcie Amol, nast\xc4\x99pnie za\xc5\x9b w Astarabadzie i Isfahanie. Kiedy w swoich p\xc3\xb3\xc5\xbanych latach dwudziestych powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do Amolu sta\xc5\x82 si\xc4\x99 zaufanym, a nast\xc4\x99pnie wezyrem Fachr ad-Daula Hasana (panowa\xc5\x82 1333/1334 \xe2\x80\x93 1349), ostatniego przedstawiciela miejscowej dynastii Bawandyd\xc3\xb3w. Rok w kt\xc3\xb3rym zamordowano Fachr ad-Daul\xc4\x99 by\xc5\x82 jednocze\xc5\x9bnie rokiem w kt\xc3\xb3rym pod wp\xc5\x82ywem religijnego kryzysu al-Amuli porzuci\xc5\x82 swoj\xc4\x85 \xc5\x9bwietn\xc4\x85 karier\xc4\x99, przywdzia\xc5\x82 \xe2\x80\x9ehabit\xe2\x80\x9d (xerqa) sufiego i uda\xc5\x82 si\xc4\x99 w podr\xc3\xb3\xc5\xbc najpierw do \xc5\x9bwi\xc4\x99tych miejsc szyit\xc3\xb3w, a potem do Jerozolimy, Mekki i Medyny. Z powodu z\xc5\x82ego stanu zdrowia by\xc5\x82 zmuszony opu\xc5\x9bci\xc4\x87 Medyn\xc4\x99 i wydaje si\xc4\x99 \xc5\xbce reszt\xc4\x99 swojego \xc5\xbcycia w ca\xc5\x82o\xc5\x9bci sp\xc4\x99dzi\xc5\x82 w Iraku. W Bagdadzie pobiera\xc5\x82 nauki w dziedzinie prawa m.in. od syna s\xc5\x82ynnego szyickiego uczonego Allamy al-Hillego (1250 \xe2\x80\x93 1325) i u niego uzyska\xc5\x82 dyplom (i\xc4\x9f\xc4\x81za). Osiad\xc5\x82 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej w Nad\xc5\xbcafie, gdzie \xc5\xbcy\xc5\x82 przez nast\xc4\x99pne trzydzie\xc5\x9bci lat. Ostatnia informacja jak\xc4\x85 o nim posiadamy pochodzi z roku 1385._NEWLINE_Amuli by\xc5\x82 p\xc5\x82odnym pisarzem. Znamy oko\xc5\x82o czterdzie\xc5\x9bci tytu\xc5\x82\xc3\xb3w jego dzie\xc5\x82, z kt\xc3\xb3rych siedem przetrwa\xc5\x82o do naszych czas\xc3\xb3w. Jego historyczne znaczenie le\xc5\xbcy przede wszystkim w syntezie sufizmu i szyizmu jakiej dokona\xc5\x82, a w szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci inkorporacji do szyizmu my\xc5\x9bli Ibn Arabiego. Jest on autorem monumentalnego komentarza do \xe2\x80\x9eKlejnot\xc3\xb3w m\xc4\x85dro\xc5\x9bci\xe2\x80\x9d (Fus.us. al-h.ikam) Ibn Arabiego, \xe2\x80\x9eTeksty tekst\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d (Nas.s. al-nos.\xc5\xabs.), z kt\xc3\xb3rego wydano maj\xc4\x85cy oko\xc5\x82o pi\xc4\x99\xc4\x87set stron wst\xc4\x99p, stanowi\xc4\x85cy jak\xc4\x85\xc5\x9b dziesi\xc4\x85t\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 ca\xc5\x82o\xc5\x9bci. Amuli bada znaczenie \xe2\x80\x9eKlejnot\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d na trzech poziomach:  objawienia (naql - Koran i hadisy, ze szczeg\xc3\xb3lnym uwzgl\xc4\x99dnieniem \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 szyickich), rozumu (\xca\xbfaql - kalam i falsafa), oraz mistycznego \xe2\x80\x9eods\xc5\x82oni\xc4\x99cia\xe2\x80\x9d (ka\xc5\xa1f - do\xc5\x9bwiadczenia jego w\xc5\x82asne oraz opisane w pismach Ibn Arabiego i jego uczni\xc3\xb3w)._NEWLINE_Amuli twierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce szyizm imamicki, kt\xc3\xb3ry jest po\xc5\x82\xc4\x85czeniem szariatu, tariki i duchowo\xc5\x9bci (h.aq\xc4\xabqa), jest identyczny z sufizmem. Ka\xc5\xbcdy prawdziwy szyita jest tak\xc5\xbce sufim, i odwrotnie. Pe\xc5\x82ni mistycznej wiedzy Imamowie s\xc4\x85 nie tylko przewodnikami szyit\xc3\xb3w, ale ka\xc5\xbcdego kto wkroczy\xc5\x82 na mistyczn\xc4\x85 \xc5\x9bcie\xc5\xbck\xc4\x99. Al-Amuli krytykuje zar\xc3\xb3wno szyit\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy sprowadzaj\xc4\x85 swoj\xc4\x85 religi\xc4\x99 do szariatu jak i sufich, kt\xc3\xb3rzy zaprzeczaj\xc4\x85 temu \xc5\xbce bior\xc4\x85 oni swoje pocz\xc4\x85tki od Imam\xc3\xb3w._NEWLINE_W swoim rozumieniu tauhidu Amuli rozwija koncepcj\xc4\x99 Ibn Arabiego. Rozr\xc3\xb3\xc5\xbcnia pomi\xc4\x99dzy tauhidem egzoterycznym (z.ahir), wed\xc5\x82ug kt\xc3\xb3rego nie ma Boga poza \xe2\x80\x9etym\xe2\x80\x9d Bogiem, oraz tauhidem ezoterycznym (b\xc4\x81\xc5\xa3in), ontologicznym (wu\xc4\x9f\xc5\xabd\xc4\xab lub h.aq\xc4\xabq\xc4\xab), zgodnie z kt\xc3\xb3rym nie istnieje nic opr\xc3\xb3cz Boga. Pierwszy by\xc5\x82 nauczany przez prorok\xc3\xb3w, drugi natomiast przez \xc5\x9bwi\xc4\x99tych (awliy\xc4\x81\xca\xbe, l.poj. wal\xc4\xab). Tak jak stworzony za pomoc\xc4\x85 tuszu list nie ma osobnej w stosunku do niego egzystencji i jest tylko \xc5\x9brodkiem poprzez kt\xc3\xb3ry ten si\xc4\x99 przejawia, tak samo fizyczny \xc5\x9bwiat jest tylko \xc5\x9brodkiem poprzez kt\xc3\xb3ry przejawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 imiona, i dzia\xc5\x82ania Boga. Odpowiednio Amuli rozr\xc3\xb3\xc5\xbcnia dwa rodzaje szirku: jeden egzoteryczny, jawny, polegaj\xc4\x85cy na przydawaniu Bogu towarzyszy, i drugi ezoteryczny, ukryty, polegaj\xc4\x85cy na niezdolno\xc5\x9bci do rozpoznania \xc5\xbce \xe2\x80\x9ewszystko jest Bogiem, przez Boga, od Boga i dla Boga\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Tawh.\xc4\xabd wu\xc4\x9f\xc5\xabd\xc4\xab ostatecznie dokona si\xc4\x99 wraz z przybyciem Mahdiego. Zgodnie z systemem Amuliego Mahdi musi by\xc4\x87 walim, a nie prorokiem. Pod\xc4\x85\xc5\xbcaj\xc4\x85c w tym za Sad ad-Dinem Hammuj\xc4\x85 (zm. 1252) i Abd ar-Razzakiem Kaszanim (zm. 1330) al-Amuli utrzymuje \xc5\xbce piecz\xc4\x99ci\xc4\x85 powszechnej (mot.laq) wilai jest Ali, natomiast piecz\xc4\x99ci\xc4\x85 partykularnej wilai Mahometa jest Mahdi. W tej kwestii al-Amuli r\xc3\xb3\xc5\xbcni si\xc4\x99 od Ibn Arabiego, dla kt\xc3\xb3rego piecz\xc4\x99ci\xc4\x85 wilai powszechnej by\xc5\x82 Jezus, za\xc5\x9b piecz\xc4\x99ci\xc4\x85 partykularnej wilai Mahometa on sam. Zgodnie z szyick\xc4\x85 profetologi\xc4\x85 i imamologi\xc4\x85 Hajdar al-Amuli wyra\xc5\xbanie zaznacza, \xc5\xbce by\xc5\x82oby sprzeczno\xc5\x9bci\xc4\x85 gdyby prorok by\xc5\x82 piecz\xc4\x99ci\xc4\x85 wilai powszechnej.'