b'\n_START_ARTICLE_\nKonflikt o sp\xc5\x82aw Reg\xc4\x85\n_START_PARAGRAPH_\nKonflikt o sp\xc5\x82aw Reg\xc4\x85 \xe2\x80\x93 jeden z zatarg\xc3\xb3w handlowych na Pomorzu mi\xc4\x99dzy Gryficami a bia\xc5\x82obockim klasztorem i Trzebiatowem, trwaj\xc4\x85cy w latach 1317\xe2\x80\x931686._NEWLINE_Wydane przywileje dla miast, w tym prawo sk\xc5\x82adu dla Trzebiatowa oraz po\xc5\x9bredni udzia\xc5\x82 w zwi\xc4\x85zku hanzeatyckim, spowodowa\xc5\x82y ponad 350-letni zatarg o wolny sp\xc5\x82aw rzek\xc4\x85 Reg\xc4\x85. Przedmiotem konfliktu by\xc5\x82y, mi\xc4\x99dzy innymi, dochody Gryfic z po\xc5\x82owu, handlu rzecznego i morskiego. W XIV wiek Gryfice wiod\xc5\x82y sp\xc3\xb3r z klasztorem norbertan\xc3\xb3w, a od XV wieku zbrojny konflikt z Trzebiatowem. Po\xc5\x82o\xc5\xbcenie Gryfic nad rzek\xc4\x85 Reg\xc4\x85 oraz przedsi\xc4\x99biorczo\xc5\x9b\xc4\x87 gryfickich rybak\xc3\xb3w i kupc\xc3\xb3w wywo\xc5\x82ywa\xc5\x82y zazdro\xc5\x9b\xc4\x87 innych o\xc5\x9brodk\xc3\xb3w, w tym Trzebiatowa. Mimo pozytywnego rozstrzygni\xc4\x99cia sporu na rzecz Gryfic, Trzebiat\xc3\xb3w prowadzi\xc5\x82 zabiegi utrudniaj\xc4\x85ce wolny sp\xc5\x82aw Reg\xc4\x85. Sp\xc3\xb3r zako\xc5\x84czy\xc5\x82 si\xc4\x99 w pierwszej po\xc5\x82owie XVIII wieku, kiedy to koryto rzeki uleg\xc5\x82o zamuleniu, obni\xc5\xbcy\xc5\x82 si\xc4\x99 poziom w\xc3\xb3d, a sama Rega sta\xc5\x82a si\xc4\x99 nie\xc5\xbceglowna.\n_START_SECTION_\nPrzywileje\n_START_PARAGRAPH_\nDzi\xc4\x99ki przywilejom uzyskanym przy nadaniu praw miejskich Gryficom w 1262 i ich potwierdzeniu w 1264 rybacy mogli swobodnie prowadzi\xc4\x87 po\xc5\x82owy, a kupcy handel rzeczny i morski. Dost\xc4\x99p do morza przyczynia\xc5\x82 si\xc4\x99 do rozwoju miasta i kontakt\xc3\xb3w z miastami nadmorskimi. Trzebiat\xc3\xb3w, po\xc5\x82o\xc5\xbcony na p\xc3\xb3\xc5\x82noc (bli\xc5\xbcej uj\xc5\x9bcia rzeki do morza), podobne przywileje otrzyma\xc5\x82 w 1287, natomiast prawo sk\xc5\x82adu w 1303. W 1306 ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Bogus\xc5\x82aw IV przyzna\xc5\x82 klasztorowi norbertan\xc3\xb3w w Bia\xc5\x82obokach oraz mieszka\xc5\x84com klasztornego Regouj\xc5\x9bcia wolno\xc5\x9b\xc4\x87 celn\xc4\x85 podczas \xc5\xbceglugi na Redze oraz w obr\xc4\x99bie mili od brzegu na obszarze morza._NEWLINE_W tym samym roku Trzebiat\xc3\xb3w odkupi\xc5\x82 od Bogus\xc5\x82awa IV za 150 marek prawo pobierania c\xc5\x82a przez urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w miasta w porcie Regouj\xc5\x9bcie. _NEWLINE_W 1309 Trzebiat\xc3\xb3w uzyska\xc5\x82 prawo po\xc5\x82owu na Ba\xc5\x82tyku. W 1322 Warcis\xc5\x82aw IV wyda\xc5\x82 dla Trzebiatowa przywilej kontroli nad portem Regouj\xc5\x9bcie. Dzi\xc4\x99ki temu przywilejowi mieszczanie trzebiatowscy oraz kupcy (w tym zamiejscowi) mogli sporz\xc4\x85dza\xc4\x87 listy na wyw\xc3\xb3z towar\xc3\xb3w i innych produkt\xc3\xb3w. Wystawianiem list wywozowych zajmowa\xc5\x82a si\xc4\x99 Rada miejska w Trzebiatowie. Pobierane op\xc5\x82aty kupcy uznali za zbyt wysokie, sk\xc5\x82adaj\xc4\x85c liczne skargi.\n_START_SECTION_\nCz\xc5\x82onkostwo w Hanzie\n_START_PARAGRAPH_\nRozw\xc3\xb3j handlu obu miast rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 po ich przyst\xc4\x85pieniu do zwi\xc4\x85zku hanzeatyckiego w drugiej po\xc5\x82owie XIV w. Jak wskazuj\xc4\x85 mediewi\xc5\x9bci, cz\xc5\x82onkostwo w zwi\xc4\x85zku mia\xc5\x82o charakter po\xc5\x9bredni. G. Kratz, J. Mitkowski oraz P. \xc5\xbbak wskazywali, \xc5\xbce Gryfice i Trzebiat\xc3\xb3w nie by\xc5\x82y bezpo\xc5\x9brednimi cz\xc5\x82onkami Hanzy, lecz podlega\xc4\x87 mia\xc5\x82y pod portowe miasto Ko\xc5\x82obrzeg, kt\xc3\xb3re reprezentowa\xc5\x82o interesy obu miast. W\xc5\x9br\xc3\xb3d miast pomorskich jedynie 6 by\xc5\x82o bezpo\xc5\x9brednimi a 14 \xe2\x80\x93 po\xc5\x9brednimi cz\xc5\x82onkami zwi\xc4\x85zku. Cz\xc5\x82onkostwo Gryfic i Trzebiatowa w Hanzie podlega\xc5\x82o takim samym warunkom, co innych pe\xc5\x82noprawnych cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w. Kupcy organizowali skup produkt\xc3\xb3w rolnych, m.in. zb\xc3\xb3\xc5\xbc, wosku, sk\xc3\xb3r, smo\xc5\x82y, konopi, mi\xc4\x99sa i miodu. Towary eksportowano do wielu miast nadmorskich, m.in. do Lubeki. Pozwala\xc5\x82 na to przywilej wydany przez Warcis\xc5\x82awa IX i Barnima VII z 1436 dla Holendr\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy stali si\xc4\x99 powa\xc5\xbcnym partnerem w handlu zbo\xc5\xbcem.\n_START_SECTION_\nNorbertanie przeciw prawu\n_START_PARAGRAPH_\nW 1317 zakonnicy z klasztoru bia\xc5\x82obockiego spowodowali d\xc5\x82ugoletni zatarg z Gryficami o swobodny sp\xc5\x82aw rzek\xc4\x85. Opat klasztoru nakaza\xc5\x82 zagrodzenie rzeki tam\xc4\x85 i likwidacj\xc4\x99 jaz\xc3\xb3w rybnych przy jej uj\xc5\x9bciu. Zmieniony nurt Regi i powbijane pale uniemo\xc5\xbcliwi\xc5\x82y \xc5\xbceglug\xc4\x99 na rzece. Rybakom ponadto zarekwirowano zabudowania, sieci i sprz\xc4\x99t pomocniczy. Musieli oni uiszcza\xc4\x87 myto od wios\xc5\x82a w postaci cz\xc4\x99\xc5\x9bci swego po\xc5\x82owu morskiego. Utrudnienia spotka\xc5\x82y si\xc4\x99 z oporem gryficzan \xe2\x80\x93 miasto nie chcia\xc5\x82o podporz\xc4\x85dkowa\xc4\x87 si\xc4\x99 zakonnikom. Brak pe\xc5\x82niejszych danych \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82owych z lat 1317-1325 nie pozwala na dok\xc5\x82adniejsze poznanie t\xc5\x82a konfliktu.\n_START_SECTION_\nProces\n_START_PARAGRAPH_\nGryficzanie skierowali skarg\xc4\x99 do papie\xc5\xbca Jana XXII, na mocy kt\xc3\xb3rej rozpocz\xc4\x99to proces w ko\xc5\x9bciele mariackim w Szczecinie (1326-1328). Gryfice reprezentowa\xc5\x82 rajca miejski Herman z \xc5\x81obza, a Bia\xc5\x82oboki ks. kanonik Herman z Gryfii, prokurator klasztorny. Proces rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 od oficjalnego protestu prokuratora i oskar\xc5\xbcenia rady miejskiej w Gryficach o czyny bezprawne i przest\xc4\x99pcze. Przy zgromadzonych bia\xc5\x82obocki prokurator rzuci\xc5\x82 jednocze\xc5\x9bnie kl\xc4\x85tw\xc4\x99 na skar\xc5\xbc\xc4\x85cych, og\xc5\x82aszaj\xc4\x85c ich wy\xc5\x82\xc4\x85czonymi ze spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skiej. Proces zako\xc5\x84czy\xc5\x82 si\xc4\x99 zwyci\xc4\x99stwem gryficzan w dniu 28 stycznia 1328. Opat nie pogodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 z przegran\xc4\x85, odwo\xc5\x82uj\xc4\x85c si\xc4\x99 do s\xc4\x85du papieskiego. W dniu 7 maja 1328 ponownie uznano roszczenia gryficzan, norbertanom natomiast nakazano usuni\xc4\x99cie urz\xc4\x85dze\xc5\x84 blokuj\xc4\x85cych \xc5\xbceglug\xc4\x99 na rzece i zap\xc5\x82acenie odszkodowania w wysoko\xc5\x9bci 5000 srebrnych marek.\n_START_SECTION_\nPorozumienie\n_START_PARAGRAPH_\nNorbertanie nie przyj\xc4\x99li postanowie\xc5\x84 s\xc4\x85du papieskiego. Dopiero okupacja ich maj\xc4\x85tku spowodowa\xc5\x82a ust\xc4\x85pienie i poddanie si\xc4\x99 egzekucji w 1330. Usuni\xc4\x99to zapory na rzece i wyp\xc5\x82acono Gryficom odszkodowanie w wysoko\xc5\x9bci 1500 grzywien srebra. W dniu 8 wrze\xc5\x9bnia 1331 w gryfickim ratuszu odczytano orzeczenie s\xc4\x85du i porozumienie zawarte z klasztorem. W 1337 opactwo przekaza\xc5\x82o ko\xc5\x9bcio\xc5\x82owi farnemu w Gryficach wie\xc5\x9b G\xc3\xb3rzyc\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nZarzewie sporu\n_START_PARAGRAPH_\nW XV wieku kilkakrotnie dochodzi\xc5\x82o do spor\xc3\xb3w z po\xc5\x82o\xc5\xbconym na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od Gryfic Trzebiatowem, kt\xc3\xb3ry pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 pobiera\xc4\x87 op\xc5\x82aty celne od statk\xc3\xb3w gryfickich przemierzaj\xc4\x85cych Reg\xc4\x99. Pod\xc5\x82o\xc5\xbcem konfliktu by\xc5\x82o ograniczenie dochod\xc3\xb3w gryficzan oraz podporz\xc4\x85dkowanie miasta pod prawo sk\xc5\x82adu. Ogromne zyski trzebiatowianie czerpali po przywileju wydanym w roku 1436 Holendrom, kt\xc3\xb3rzy stali si\xc4\x99 ich odbiorc\xc4\x85 w handlu zbo\xc5\xbcem._NEWLINE_W 1449, pod pretekstem zak\xc5\x82\xc3\xb3cania pracy m\xc5\x82yn\xc3\xb3w, Trzebiat\xc3\xb3w pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 zablokowa\xc4\x87 rzek\xc4\x99 dla wszystkich statk\xc3\xb3w p\xc5\x82yn\xc4\x85cych z po\xc5\x82udnia, co doprowadzi\xc5\x82o do eskalacji konfliktu. W dno rzeki powbijano pale, a brzegi obsypano wa\xc5\x82em ziemnym, kt\xc3\xb3ry zw\xc4\x99\xc5\xbca\xc5\x82 jej koryto na znacznym odcinku. Gryficzanie odwo\xc5\x82ali si\xc4\x99 do ksi\xc4\x99\xc5\xbcnej Marii i wsp\xc3\xb3\xc5\x82rz\xc4\x85dz\xc4\x85cego z ni\xc4\x85 ksi\xc4\x99stwem s\xc5\x82upskim Eryka I.\n_START_SECTION_\nPrzew\xc3\xb3d s\xc4\x85dowy\n_START_PARAGRAPH_\nKonflikt rozstrzygni\xc4\x99to podczas przewodu s\xc4\x85dowego w Dar\xc5\x82owie, kt\xc3\xb3ry odby\xc5\x82 si\xc4\x99 w 1449. Wyrok zosta\xc5\x82 zatwierdzony przez s\xc4\x85d ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99cy i fakultet prawny Uniwersytetu Greifswaldzkiego. Gryfice mia\xc5\x82y otrzyma\xc4\x87 odszkodowanie w wysoko\xc5\x9bci 100\xc2\xa0000 floren\xc3\xb3w re\xc5\x84skich. _NEWLINE_Skarga zosta\xc5\x82a wniesiona do kancelarii papieskiej przez rad\xc4\x99 miejsk\xc4\x85 w Trzebiatowie w 1450 (tzw. sprawa w 2. instancji). Papie\xc5\xbc Miko\xc5\x82aj V nakaza\xc5\x82 swym przedstawicielom zapoznanie si\xc4\x99 z wniesionymi dokumentami i zbadanie przyczyn konfliktu. S\xc4\x85d papieski przychyli\xc5\x82 si\xc4\x99 do zdania poszkodowanych gryficzan i ponownie zatwierdzi\xc5\x82 wcze\xc5\x9bniejszy wyrok ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99cy. Trzebiatowianie wraz z opatem bia\xc5\x82obockim (wspieraj\xc4\x85cych dzia\xc5\x82ania miasta) nie pogodzili si\xc4\x99 z oboma wyrokami. Zabiegi Eryka I, ksi\xc4\x99cia s\xc5\x82upskiego, w sprawie poddania si\xc4\x99 wyrokom nie odnios\xc5\x82y skutku.\n_START_SECTION_\nWyprawy or\xc4\x99\xc5\xbcne\n_START_PARAGRAPH_\nZ niewyja\xc5\x9bnionych przyczyn wyrok papieski uleg\xc5\x82 zmianie na korzy\xc5\x9b\xc4\x87 Trzebiatowa. Tym samym uchylono poprzedni. Gryficzanie nie pogodzili si\xc4\x99 z orzeczeniem papieskim i przedsi\xc4\x99wzi\xc4\x99li wypraw\xc4\x99 przeciw skar\xc5\xbc\xc4\x85cym. W wyprawie wzi\xc4\x99li r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc udzia\xc5\x82 okoliczni rycerze. Wyprawa zako\xc5\x84czy\xc5\x82a si\xc4\x99 zwyci\xc4\x99stwem. Gryficcy zaci\xc4\x99\xc5\xbcni zdo\xc5\x82ali odebra\xc4\x87 nale\xc5\xbcne im sumy. Spl\xc4\x85drowano miasto i okoliczne posiad\xc5\x82o\xc5\x9bci rolne. Uprowadzono tak\xc5\xbce wszystkie stada inwentarza. P\xc3\xb3\xc5\xbaniejszy odwet zbrojny przeprowadzony przez trzebiatowian nie doprowadzi\xc5\x82 do uznania wyroku papieskiego. Walki pomi\xc4\x99dzy miastami nie usta\xc5\x82y. Wzajemne napady rabunkowe na karawany kupieckie, nak\xc5\x82adanie kontrybucji oraz pustoszenie okolicznych wsi doprowadzi\xc5\x82y do ruiny oba o\xc5\x9brodki miejskie. W 1453 ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Eryk doprowadzi\xc5\x82 do zako\xc5\x84czenia walk zwa\xc5\x9bnionych stron. Opowiedzia\xc5\x82 si\xc4\x99 za Gryficami. Potwierdzi\xc5\x82 jednocze\xc5\x9bnie prawo do wolnej \xc5\xbceglugi na rzece Redze dla gryficzan oraz z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 gwarancj\xc4\x99 praw przy ewentualnych podzia\xc5\x82ach kraju. _NEWLINE_Konsekwencj\xc4\x85 dzia\xc5\x82a\xc5\x84 ksi\xc4\x99cia Eryka by\xc5\x82o zawarte porozumienie Trzebiatowa z klasztorem bia\xc5\x82obockim. W roku 1457 trzebiatowianie \xe2\x80\x93 przy wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy z zakonnikami \xe2\x80\x93 przekopali nowe, skr\xc3\xb3cone koryto rzeki Regi (z pomini\xc4\x99ciem jeziora Resko Przymorskie) w okolicy dzisiejszego Mrze\xc5\xbcyna i za\xc5\x82o\xc5\xbcyli tam nowy port.\n_START_SECTION_\nKoniec 40-letniego sporu\n_START_PARAGRAPH_\nW kolejnych latach ponownie dochodzi\xc5\x82o do zatarg\xc3\xb3w pomi\xc4\x99dzy miastami. Sytuacj\xc4\x99 za\xc5\x82agodzi\xc5\x82 Bogus\xc5\x82aw X, kt\xc3\xb3ry w pierwszych latach swego panowania zako\xc5\x84czy\xc5\x82 czterdziestoletni okres walk obu miast nad doln\xc4\x85 Reg\xc4\x85 (23 pa\xc5\xbadziernika 1488). Gryfice otrzyma\xc5\x82y ponownie prawo wolnej \xc5\xbceglugi (potwierdzone w 1459). Rzeka zosta\xc5\x82a odblokowana. Nadano ponownie prawo do budowy budynku w nowym porcie, s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85cego do przechowywania sprz\xc4\x99tu i towar\xc3\xb3w. W zamian gryficzanie byli zobowi\xc4\x85zani do dostarczania przez dwa dni w roku 25 woz\xc3\xb3w do pracy, konserwacji i naprawy urz\xc4\x85dze\xc5\x84 portowych; Trzebiat\xc3\xb3w natomiast mia\xc5\x82 przebudowa\xc4\x87 \xc5\x9bluzy wodne w celu swobodnej \xc5\xbceglugi.\n_START_SECTION_\nKolejne zatargi\n_START_PARAGRAPH_\nW latach 1538 i 1554 dosz\xc5\x82o do ponownych zatarg\xc3\xb3w z Trzebiatowem. Zosta\xc5\x82y on spowodowane niedostarczaniem przez gryficzan podw\xc3\xb3d do renowacji falochron\xc3\xb3w oraz budowy statk\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re by\xc5\x82y zbyt wielkie w por\xc3\xb3wnaniu do przepustowo\xc5\x9bci \xc5\x9bluz. Konflikt zako\xc5\x84czy\xc5\x82 si\xc4\x99 w 1589._NEWLINE_O\xc5\xbcywienie handlu polskiego i wsp\xc3\xb3\xc5\x82praca z portami w Ko\xc5\x82obrzegu, Dar\xc5\x82owie oraz po\xc5\x9brednio z Trzebiatowem i Gryficami, spowodowa\xc5\x82 wzrost gospodarczy obu ostatnich miast, w czasie II wojnie p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej, nazywanej tak\xc5\xbce potopem szwedzkim (1655\xe2\x80\x931660). Pomi\xc4\x99dzy miastami wyst\xc4\x85pi\xc5\x82 kr\xc3\xb3tkotrwa\xc5\x82y sp\xc3\xb3r, kt\xc3\xb3ry zosta\xc5\x82 zako\xc5\x84czony z  korzy\xc5\x9bci\xc4\x85 dla Gryfic. Umowa przewidywa\xc5\x82a m.in. bezc\xc5\x82owy sp\xc5\x82aw rzek\xc4\x85 Reg\xc4\x85 towar\xc3\xb3w do portu u uj\xc5\x9bcia rzeki. W 1656 trzebiatowianie wyznaczyli plac roz\xc5\x82adunkowy w K\xc4\x85tkowie. Gryficzanie zbudowali tam spichlerz zbo\xc5\xbcowy oraz magazyny. W umowie zastrze\xc5\xbcono jednak, \xc5\xbce prawa gryfickich kupc\xc3\xb3w nie mog\xc5\x82y tyczy\xc4\x87 obcych kontrahent\xc3\xb3w._NEWLINE_W 1686 dosz\xc5\x82o ju\xc5\xbc do ostatniego konfliktu gryficzan z Trzebiatowem. Zatarg tyczy\xc5\x82 sp\xc5\x82awu drewna rzek\xc4\x85 Reg\xc4\x85. Spraw\xc4\x99 za\xc5\x82atwiono w drodze obop\xc3\xb3lnych negocjacji. Miasta nie odnios\xc5\x82y si\xc4\x99 do wy\xc5\xbcszych w\xc5\x82adz \xc5\x9bwieckich i ko\xc5\x9bcielnych. W pierwszej po\xc5\x82owie XVIII w. w wyniku zamulenia koryta rzeki oraz obni\xc5\xbcenia poziomu w\xc3\xb3d zaprzestano \xc5\xbceglugi rzecznej. Tym samym oba miasta zacz\xc4\x99\xc5\x82y powoli traci\xc4\x87 na znaczeniu w handlu rzecznym i morskim.'