b'\n_START_ARTICLE_\nKoronalny wyrzut masy\n_START_PARAGRAPH_\nKoronalny wyrzut masy (ang.\xc2\xa0coronal mass ejection, CME) \xe2\x80\x93 olbrzymi ob\xc5\x82ok plazmy, w kt\xc3\xb3rym pole magnetyczne jest bardziej intensywne, przyspieszany w obszarze korony s\xc5\x82onecznej i wyrzucany w przestrze\xc5\x84 mi\xc4\x99dzyplanetarn\xc4\x85. Jest to jeden z najwa\xc5\xbcniejszych czynnik\xc3\xb3w kszta\xc5\x82tuj\xc4\x85cych pogod\xc4\x99 kosmiczn\xc4\x85._NEWLINE_Masa materii skupionej w ukszta\xc5\x82towanym plazmoidzie si\xc4\x99ga miliard\xc3\xb3w ton, a sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z elektron\xc3\xb3w i proton\xc3\xb3w z niewielkim dodatkiem jon\xc3\xb3w ci\xc4\x99\xc5\xbcszych pierwiastk\xc3\xb3w, jak hel, tlen i \xc5\xbcelazo. Ob\xc5\x82oki wyrzuconej plazmy osi\xc4\x85gaj\xc4\x85 pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 od prawie 200 do ponad 2000 km/s. Wyrzuty koronalne s\xc4\x85 skutkiem rekoneksji magnetycznej podczas rozb\xc5\x82ysk\xc3\xb3w s\xc5\x82onecznych i protuberancji. Cz\xc4\x99sto\xc5\x9b\xc4\x87 ich wyst\xc4\x99powania zmienia si\xc4\x99 w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od fazy cyklu aktywno\xc5\x9bci s\xc5\x82onecznej. Podczas minimum aktywno\xc5\x9bci zjawisko zanika, a podczas maksimum cz\xc4\x99sto\xc5\x9b\xc4\x87 wzrasta do 4\xe2\x80\x935 dziennie. W przestrzeni mi\xc4\x99dzyplanetarnej plazma ta rozchodzi si\xc4\x99 w postaci stosunkowo dobrze ukierunkowanego i w\xc4\x85skiego wyrzutu rozszerzaj\xc4\x85cego si\xc4\x99 do \xc5\x9brednicy np. 50 mln km w odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci r\xc3\xb3wnej promieniowi orbity Ziemi._NEWLINE_Jedynie nieliczne koronalne wyrzuty masy (zwane z ang. \xe2\x80\x9efull halo CME\xe2\x80\x9d) osi\xc4\x85gaj\xc4\x85 okolice Ziemi, a wtedy wywo\xc5\x82uj\xc4\x85 zaburzenia ziemskiej magnetosfery i zorze polarne. Bardzo intensywne burze magnetyczne mog\xc4\x85 spowodowa\xc4\x87 uszkodzenia sieci przesy\xc5\x82owych energii elektrycznej na rozleg\xc5\x82ych obszarach i zak\xc5\x82\xc3\xb3ca\xc4\x87 \xc5\x82\xc4\x85czno\xc5\x9b\xc4\x87 radiow\xc4\x85, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w zakresie fal kr\xc3\xb3tkich. Fale uderzeniowe otaczaj\xc4\x85ce wyrzuty koronalne mog\xc4\x85 zmienia\xc4\x87 trajektorie satelit\xc3\xb3w. Nie stanowi\xc4\x85 natomiast zagro\xc5\xbcenia dla astronaut\xc3\xb3w ze wzgl\xc4\x99du na brak cz\xc4\x85stek o wysokiej energii we wn\xc4\x99trzu. Plazmoidy powstaj\xc4\x85 jedynie w tym samym czasie co rozb\xc5\x82yski, nie poruszaj\xc4\x85 si\xc4\x99 natomiast w przestrzeni tak szybko jak powsta\xc5\x82e w\xc3\xb3wczas cz\xc4\x85stki o du\xc5\xbcych energiach. Te w\xc5\x82a\xc5\x9bnie mog\xc4\x85 niszczy\xc4\x87 panele baterii s\xc5\x82onecznych, powodowa\xc4\x87 gromadzenie \xc5\x82adunku elektrycznego na satelitach, a dla astronaut\xc3\xb3w stanowi\xc4\x85 zagro\xc5\xbcenie takie samo jak jonizuj\xc4\x85cy zakres widma promieniowania elektromagnetycznego._NEWLINE_1 wrze\xc5\x9bnia 1859 podczas obserwacji S\xc5\x82o\xc5\x84ca angielski amator astronomii Richard Christopher Carrington zauwa\xc5\xbcy\xc5\x82 w pobli\xc5\xbcu grupy plam s\xc5\x82onecznych dwie jasne wst\xc4\x99gi. Zjawisko to trwa\xc5\x82o oko\xc5\x82o pi\xc4\x99ciu minut. Gdy nasta\xc5\x82a noc, niebo zasnu\xc5\x82o si\xc4\x99 \xc5\x9bwiat\xc5\x82ami zorzy polarnej, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o zaobserwowa\xc4\x87 nawet na Karaibach; linie telegraficzne w Europie i USA zacz\xc4\x99\xc5\x82y iskrzy\xc4\x87, a indukowane w nich pr\xc4\x85dy wystarcza\xc5\x82y do utrzymywania pracy telegraf\xc3\xb3w nawet po od\xc5\x82\xc4\x85czeniu od zasilania. Zarejestrowano tak\xc5\xbce wahania ziemskiego pola magnetycznego. Dzi\xc5\x9b mo\xc5\xbcemy si\xc4\x99 domy\xc5\x9bla\xc4\x87, \xc5\xbce zaobserwowa\xc5\x82 on rozb\xc5\x82ysk na S\xc5\x82o\xc5\x84cu, kt\xc3\xb3remu prawdopodobnie towarzyszy\xc5\x82 koronalny wyrzut masy i po dotarciu do Ziemi spowodowa\xc5\x82 pot\xc4\x99\xc5\xbcn\xc4\x85 burz\xc4\x99 magnetyczn\xc4\x85. Naukowcy uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85, \xc5\xbce powt\xc3\xb3rka z 1859 roku jest tylko kwesti\xc4\x85 czasu, poniewa\xc5\xbc badania rdzeni ziemskich lodowc\xc3\xb3w wykaza\xc5\x82y, \xc5\xbce wyrzuty ze S\xc5\x82o\xc5\x84ca o takiej sile wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 \xc5\x9brednio raz na 500 lat._NEWLINE__NEWLINE_Zdaniem wielu naukowc\xc3\xb3w rozb\xc5\x82yski s\xc5\x82oneczne i zwi\xc4\x85zane z nimi koronalne wyrzuty masy mog\xc4\x85ce wywo\xc5\x82a\xc4\x87 wielk\xc4\x85 burz\xc4\x99 s\xc5\x82oneczn\xc4\x85 s\xc4\x85 zagro\xc5\xbceniem znacznie wi\xc4\x99kszym ni\xc5\xbc ocieplenie klimatu._NEWLINE_Pierwsza bezpo\xc5\x9brednia obserwacja koronalnego wyrzutu masy zosta\xc5\x82a wykonana 14 grudnia 1971 z pok\xc5\x82adu satelity OSO 7 (Orbiting Solar Observatory 7), kt\xc3\xb3ry bada\xc5\x82 S\xc5\x82o\xc5\x84ce w latach 1971\xe2\x80\x931973. W p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych latach obserwacje CME prowadzone by\xc5\x82y mi\xc4\x99dzy innymi przez instrumenty umieszczone na pok\xc5\x82adzie stacji kosmicznej Skylab, obserwatorium kosmiczne Solar Maximum Mission, satelit\xc4\x99 P78-1 oraz obecnie przez zesp\xc3\xb3\xc5\x82 koronograf\xc3\xb3w (instrument LASCO) umieszczonych na satelicie SOHO. Obserwacja powstawania oraz rozchodzenia si\xc4\x99 CME w heliosferze stanowi g\xc5\x82\xc3\xb3wne zadanie misji sond STEREO. Te dwie sondy obserwuj\xc4\x85 koron\xc4\x99 s\xc5\x82oneczn\xc4\x85 z r\xc3\xb3\xc5\xbcnych miejsc umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85c uzyskanie informacji o przestrzennym rozmieszczeniu wyrzut\xc3\xb3w. Od 2015 roku CME monitoruje tak\xc5\xbce Deep Space Climate Observatory \xe2\x80\x93 sonda umieszczona w pobli\xc5\xbcu punktu L\xe2\x82\x81 mi\xc4\x99dzy Ziemi\xc4\x85 a S\xc5\x82o\xc5\x84cem._NEWLINE_9 marca 1989 na S\xc5\x82o\xc5\x84cu dosz\xc5\x82o do pot\xc4\x99\xc5\xbcnego koronalnego wyrzutu masy, kt\xc3\xb3ry cztery dni p\xc3\xb3\xc5\xbaniej spowodowa\xc5\x82 na Ziemi burz\xc4\x99 magnetyczn\xc4\x85 i uszkodzi\xc5\x82 sie\xc4\x87 energetyczn\xc4\x85 w prowincji Quebec w Kanadzie. Awaria ta na wiele godzin odci\xc4\x99\xc5\x82a miliony Kanadyjczyk\xc3\xb3w od energii elektrycznej i mia\xc5\x82a powa\xc5\xbcne skutki ekonomiczne. Podobne burze zarejestrowano w innych miejscach \xc5\x9bwiata w latach 1921 i 1960. Spowodowa\xc5\x82y one mi\xc4\x99dzy innymi globalne zak\xc5\x82\xc3\xb3cenia w odbiorze stacji radiowych'