b"\n_START_ARTICLE_\nMonticello (Thomas Jefferson)\n_START_SECTION_\nDom Jeffersona\n_START_PARAGRAPH_\nDom powsta\xc5\x82 na wzg\xc3\xb3rzu plantacji, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 Thomas Jefferson odziedziczy\xc5\x82 po ojcu \xe2\x80\x93 Peterze Jeffersonie, plantatorze. Budowla w stylu nawi\xc4\x85zuj\xc4\x85cym do klasycyzmu i palladianizmu zosta\xc5\x82a zaprojektowana przez Jeffersona, kt\xc3\xb3ry inspirowa\xc5\x82 si\xc4\x99 pracami w\xc5\x82oskiego architekta i teoretyka architektury doby renesansu \xe2\x80\x93 Andrei Palladio. Jefferson przeprojektowywa\xc5\x82 i przebudowywa\xc5\x82 dom przez ca\xc5\x82e swoje \xc5\xbcycie, mieszka\xc5\x82 tu od 1770 a\xc5\xbc do \xc5\x9bmierci w 1826._NEWLINE_Prace nad Monticello rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 w 1768, kiedy to zniwelowano teren na wzg\xc3\xb3rzu pod budow\xc4\x99. W 1769 rozpocz\xc4\x99to prace budowlane, a rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej Jefferson wprowadzi\xc5\x82 si\xc4\x99 do \xc5\x9bwie\xc5\xbco uko\xc5\x84czonego Pawilonu Po\xc5\x82udniowego (ang. South Pavillon). Ok. 1772 uko\xc5\x84czono prace nad cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 z jadalni\xc4\x85 w skrzydle p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym. Do tej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Jefferson wprowadzi\xc5\x82 si\xc4\x99 ze swoj\xc4\x85 \xc5\xbcon\xc4\x85 Marth\xc4\x85 W. Skelton. Dom z dwupi\xc4\x99trowym portykiem mia\xc5\x82 osiem pokoi._NEWLINE_Dwa lata po \xc5\x9bmierci \xc5\xbcony w 1782 Jefferson wyjecha\xc5\x82 na plac\xc3\xb3wk\xc4\x99 dyplomatyczn\xc4\x85 do Francji. Opuszczaj\xc4\x85c Monticello w 1784, poleci\xc5\x82 dalej rozbudowywa\xc4\x87 posiad\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87, a po powrocie zmieni\xc5\x82 nieco styl budowli w oparciu o wzorce francuskie. Nowa faza budowy nadaj\xc4\x85ca jej dzisiejszy neoklasycystyczny wygl\xc4\x85d przypada\xc5\x82a na lata 1796\xe2\x80\x931809. W latach 1801\xe2\x80\x931803 uko\xc5\x84czono tarasy. W 1808 gotowy by\xc5\x82 Pawilon P\xc3\xb3\xc5\x82nocny (ang. North Pavillon), a Pawilon Po\xc5\x82udniowy zosta\xc5\x82 przebudowany. Nowy dom \xe2\x80\x9eMonticello\xe2\x80\x9d mia\xc5\x82 21 pokoi; nad cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 \xc5\x9brodkow\xc4\x85 z portykiem z kolumnami dominowa\xc5\x82a niska kopu\xc5\x82a (pierwsza w domu ameryka\xc5\x84skim), skrzyd\xc5\x82a boczne mie\xc5\x9bci\xc5\x82y pomieszczenia dla s\xc5\x82u\xc5\xbcby._NEWLINE_Wewn\xc4\x85trz domu Jefferson zastosowa\xc5\x82 wiele nowatorskich rozwi\xc4\x85za\xc5\x84, cz\xc4\x99sto w\xc5\x82asnego projektu, m.in. ma\xc5\x82e windy towarowe do transportu wina z piwnicy do jadalni, szafy wyposa\xc5\xbcone w mechaniczne transportery ubra\xc5\x84, sk\xc5\x82adane drzwi, alkowy skrywaj\xc4\x85ce klatki schodowe czy toalety wewn\xc4\x85trz domu. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 mebli i element\xc3\xb3w wystroju wn\xc4\x99trz zosta\xc5\x82a sprowadzona z Francji \xe2\x80\x93 podczas pobytu w Pary\xc5\xbcu Jefferson zgromadzi\xc5\x82 poka\xc5\xban\xc4\x85 liczb\xc4\x99 sprz\xc4\x99t\xc3\xb3w domowych oraz sztuki._NEWLINE_Po \xc5\x9bmierci Jeffersona w 1826 jego c\xc3\xb3rka i wnuk zmuszeni byli sprzeda\xc4\x87 posiad\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87, by pokry\xc4\x87 d\xc5\x82ugi ojca. Monticello zosta\xc5\x82o sprzedane w 1831 za 7000 USD, a trzy lata p\xc3\xb3\xc5\xbaniej przesz\xc5\x82o w r\xc4\x99ce bogatego oficera marynarki \xe2\x80\x93 Uriah Levy'ego, wielkiego zwolennika Jeffersona. Levy wyremontowa\xc5\x82 dom i utrzymywa\xc5\x82 w najlepszej kondycji do swojej \xc5\x9bmierci w 1858. Monticello przesz\xc5\x82o potem w r\xc4\x99ce jego bratanka Jeffersona Levy'ego, kt\xc3\xb3ry po przeprowadzeniu prac remontowych otworzy\xc5\x82 posiad\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 dla zwiedzaj\xc4\x85cych oraz dokupi\xc5\x82 2000 akr\xc3\xb3w. W 1923 Levy sprzeda\xc5\x82 Motnicello fundacji Thomas Jefferson Memorial Foundation. Przywr\xc3\xb3ci\xc5\x82a ona posiad\xc5\x82o\xc5\x9bci oryginalny wygl\xc4\x85d z czas\xc3\xb3w Jeffersona._NEWLINE_W 1987 posiad\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 Monticello i Uniwersytet Virginia w Charlottesville zosta\xc5\x82y wpisane na list\xc4\x99 \xc5\x9bwiatowego dziedzictwa UNESCO.\n_START_SECTION_\nOgrody Monticello\n_START_PARAGRAPH_\nJefferson, zainteresowany ogrodnictwem, posiada\xc5\x82 w swoich zbiorach bibliotecznych dzie\xc5\x82o Thomasa Whately'a Observations on Modern Gardening, illustrated by descriptions powsta\xc5\x82e w 1770 \xe2\x80\x93 jedno z pierwszych na temat angielskiej architektury krajobrazu. Ogrody w Monticello zosta\xc5\x82y zaprojektowane przez Jeffersona, kt\xc3\xb3ry w swojej pracy opiera\xc5\x82 si\xc4\x99 na wielu pomys\xc5\x82ach Whately'a._NEWLINE_Jefferson za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 park, warzywnik, sad oraz \xe2\x80\x9elaboratorium\xe2\x80\x9d z ro\xc5\x9blinami u\xc5\xbcytkowymi i ozdobnymi, gdzie eksperymentowa\xc5\x82 z ro\xc5\x9blinami przywiezionymi z Europy i upraw\xc4\x85 winoro\xc5\x9bli. W ogrodzie ros\xc5\x82o 330 odmian ponad 70 gatunk\xc3\xb3w ro\xc5\x9blin z ca\xc5\x82ego \xc5\x9bwiata, m.in. estragon i broku\xc5\x82y sprowadzone z W\xc5\x82och, figi z Francji czy papryka z Meksyku. Wiele nasion Jefferson otrzyma\xc5\x82 od swojego przyjaciela francuskiego botanika Andr\xc3\xa9 Thouina (1746\xe2\x80\x931824). Jefferson stworzy\xc5\x82 tzw. ferme orn\xc3\xa9e \xe2\x80\x93 gospodarstwo ozdobne, gdzie pola uprawne przeplata\xc5\x82y si\xc4\x99 z ogrodami."