b"\n_START_ARTICLE_\nNowa Oran\xc5\xbceria (Sanssouci)\n_START_PARAGRAPH_\nNowa Oran\xc5\xbceria (niem. Orangerieschloss lub Neue Orangerie) \xe2\x80\x93 neorenesansowy pa\xc5\x82ac w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci parku Sanssouci w Poczdamie (Brandenburgia, Niemcy)._NEWLINE_Wybudowany w latach 1851\xe2\x80\x9364 na zlecenie Fryderyka Wilhelma IV przez Ludwiga Persiusa, Friedricha Augusta St\xc3\xbclera i Ludwiga Ferdinanda Hessego, na podstawie szkic\xc3\xb3w fundatora._NEWLINE_Nowa Oran\xc5\xbceria nale\xc5\xbcy do grupy pa\xc5\x82ac\xc3\xb3w i zespo\xc5\x82\xc3\xb3w parkowych w Poczdamie i Berlinie wpisanych w 1990 na list\xc4\x99 \xc5\x9bwiatowego dziedzictwa UNESCO. Obecnie o piel\xc4\x99gnacj\xc4\x99 i restauracj\xc4\x99 pa\xc5\x82acu troszczy si\xc4\x99 Fundacja Pruskie Pa\xc5\x82ace i Ogrody Berlin-Brandenburg (niem. Stiftung Preu\xc3\x9fische Schl\xc3\xb6sser und G\xc3\xa4rten Berlin-Brandenburg).\n_START_SECTION_\nProjekt H\xc3\xb6henstra\xc3\x9fe\n_START_PARAGRAPH_\nBudowa pa\xc5\x82acu zwi\xc4\x85zana by\xc5\x82a z projektem dwukilometrowej drogi H\xc3\xb6henstra\xc3\x9fe, zwanej te\xc5\xbc Triumphstra\xc3\x9fe, wzorowanej na rzymskiej via triumphalis. Droga mia\xc5\x82a zosta\xc4\x87 wytyczona pomi\xc4\x99dzy Bram\xc4\x85 Triumfaln\xc4\x85 (niem. Triumphtor) u podn\xc3\xb3\xc5\xbca wzniesienia M\xc3\xbchlenberg (przy dzisiejszej Schopenhauerstra\xc3\x9fe), poprzez cour d'honneur po p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej stronie pa\xc5\x82acu Sanssouci, obok Historycznego M\xc5\x82yna (niem. Historische M\xc3\xbchle), a\xc5\xbc do belwederu na wzg\xc3\xb3rzu Klausberg w p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-zachodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci parku Sanssouci. W zwi\xc4\x85zku z budow\xc4\x85 nowej drogi planowano wznie\xc5\x9b\xc4\x87 szereg nowych obiekt\xc3\xb3w, takich jak wiadukty czy ogrody tarasowe, a tak\xc5\xbce budowle w stylu w\xc5\x82oskim: \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni\xc4\x99 ku czci Fryderyka II na wzniesieniu M\xc3\xbchlenberg oraz pa\xc5\x82ac-oran\xc5\xbceri\xc4\x99 na wzniesieniu Bornstedter H\xc3\xb6henzug w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci parku Sanssouci. W pa\xc5\x82acu, obok cieplarnianych ro\xc5\x9blin doniczkowych, mia\xc5\x82a znale\xc5\xba\xc4\x87 si\xc4\x99 kolekcja kopii obraz\xc3\xb3w Rafaela zgromadzona przez ojca Wilhelma IV Fryderyka Wilhelma III._NEWLINE_Prace nad projektem op\xc3\xb3\xc5\xbania\xc5\x82y si\xc4\x99 z powodu przeci\xc4\x85gaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 pertraktacji z w\xc5\x82a\xc5\x9bcicielami grunt\xc3\xb3w na wzniesieniu Bornstedter H\xc3\xb6henzug (1842\xe2\x80\x931847). Plany H\xc3\xb6henstra\xc3\x9fe zrealizowano jedynie po\xc5\x82owicznie. Przyczyni\xc5\x82y si\xc4\x99 do tego: brak wystarczaj\xc4\x85cych \xc5\x9brodk\xc3\xb3w finansowych, niepokoje spo\xc5\x82eczno-polityczne zako\xc5\x84czone rewolucj\xc4\x85 marcow\xc4\x85 w 1848 oraz choroba kr\xc3\xb3la-pomys\xc5\x82odawcy (1858). Powsta\xc5\x82a Brama Tryumfalna, dom m\xc5\x82ynarza przy Historycznym M\xc5\x82ynie, Ogr\xc3\xb3d Sycylijski (niem. Sizilianischer Garten) i Ogr\xc3\xb3d Nordycki (niem. Nordischer Garten), oraz Nowa Oran\xc5\xbceria.\n_START_SECTION_\nSzkice Fryderyka Wilhelma IV\n_START_PARAGRAPH_\nFryderyk Wilhelm IV studiowa\xc5\x82 architektur\xc4\x99 w\xc5\x82oskiego renesansu jeszcze w czasach ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99cych. W jego bibliotece znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 dwie znacz\xc4\x85ce publikacje na ten temat: Choix des plus c\xc3\xa9l\xc3\xa8bres maisons de plaisance de Rome et de ses environs pi\xc3\xb3ra francuskich architekt\xc3\xb3w Charlsa Perciera i Pierre\xe2\x80\x99a Fontaine\xe2\x80\x99a (Pary\xc5\xbc, 1809) oraz Architecture Toscane autorstwa Augusta Henriego Victora Grandjeana de Montigny oraz Augusta Pierre\xe2\x80\x99a Sainte Marie Famina (Pary\xc5\xbc, 1815). Wilhelm pracowa\xc5\x82 nad projektem wielkiej oran\xc5\xbcerii, o czym \xc5\x9bwiadczy szkic z 1826 sporz\xc4\x85dzony przy okazji budowy pa\xc5\x82acu Charlottenhof._NEWLINE_W czasie swojej pierwszej podr\xc3\xb3\xc5\xbcy do W\xc5\x82och w 1828 Fryderyk Wilhelm IV sporz\xc4\x85dzi\xc5\x82 szereg szkic\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re pos\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82y do opracowania planu nowego pa\xc5\x82acu. Jesieni\xc4\x85 1829 Fryderyk Wilhelm IV rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 rysowanie plan\xc3\xb3w samodzielnej oran\xc5\xbcerii. Pa\xc5\x82acowa fasada z dwiema wydatnymi wie\xc5\xbcami wzorowana by\xc5\x82a m.in. na willach Pamfili i Medici. 300-metrowe skrzyd\xc5\x82a pa\xc5\x82acu przywo\xc5\x82uj\xc4\x85 na my\xc5\x9bl florenck\xc4\x85 Galeri\xc4\x99 Uffizi._NEWLINE_W 1840 Ludwig Persius sporz\xc4\x85dzi\xc5\x82 projekt pa\xc5\x82acu na bazie szkic\xc3\xb3w Wilhelma IV. Wiele z rysunk\xc3\xb3w nie jest podpisanych, jednak przypisywane s\xc4\x85 one Persiusowi na podstawie zapisk\xc3\xb3w w prowadzonym przeze\xc5\x84 dzienniku w okresie od 12 pa\xc5\xbadziernika 1840 do 25 wrze\xc5\x9bnia 1843. Architekt zaprojektowa\xc5\x82 pod\xc5\x82u\xc5\xbcn\xc4\x85 budowl\xc4\x99 z frontonem wspartym na kolumnach, dwoma wie\xc5\xbcami i podestem po stronie po\xc5\x82udniowej oraz p\xc3\xb3\xc5\x82okr\xc4\x85g\xc5\x82\xc4\x85, wysuni\xc4\x99t\xc4\x85 na zewn\xc4\x85trz cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 \xc5\x9brodkow\xc4\x85 po stronie p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej. Po obydwu stronach wie\xc5\xbc umieszczono szklarnie, za kt\xc3\xb3rymi znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowane architektonicznie skrzyd\xc5\x82a pa\xc5\x82acu. Persius nie doczeka\xc5\x82 rozpocz\xc4\x99cia prac budowlanych, zmar\xc5\x82 w 1845. Na \xc5\xbcyczenie monarchy plany Persiusa odnosz\xc4\x85ce si\xc4\x99 do elewacji zewn\xc4\x99trznych zosta\xc5\x82y zmienione przez St\xc3\xbclera i Hessego.\n_START_SECTION_\nBudowa\n_START_PARAGRAPH_\nPo nabyciu grunt\xc3\xb3w Peter Joseph Lenn\xc3\xa9 rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 prace ziemne, nad kt\xc3\xb3rymi piecz\xc4\x99 przej\xc4\x85\xc5\x82 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej Gustav Mayer. Zim\xc4\x85 1848\xe2\x80\x9349 teren na Bornstedter H\xc3\xb6henzug zosta\xc5\x82 wyr\xc3\xb3wnany, po p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej stronie powsta\xc5\x82 staw, a na po\xc5\x82udniowych stokach urz\xc4\x85dzono tarasy. W 1850 projekt budowy oran\xc5\xbcerii powierzono Augustowi St\xc3\xbclerowi oraz Ferdinandowi Hessemu. W 1851 stan\xc4\x99\xc5\x82a pierwsza szklarnia po stronie zachodniej, chocia\xc5\xbc kr\xc3\xb3l nie zatwierdzi\xc5\x82 jeszcze projektu ko\xc5\x84cowego. W zimie 1852\xe2\x80\x9353 przechowywano w szklarni pierwsze ro\xc5\x9bliny. W 1853 rozpocz\xc4\x99to prace nad cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 \xc5\x9brodkow\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra powstawa\xc5\x82a wed\xc5\x82ug projektu wzoruj\xc4\x85cego si\xc4\x99 na architekturze willi rzymskich Medici i Doria Pamphili, preferowanego przez Wilhelma IV. W 1858 uko\xc5\x84czono elewacje budynku. St\xc3\xbcler zaj\xc4\x99ty pracami nad zamkiem w Schwerinie i budow\xc4\x85 gmachu Nowego Muzeum w Berlinie, opar\xc5\x82 projekt oran\xc5\xbcerii w du\xc5\xbcej mierze na szkicach Wilhelma IV, pozostawiaj\xc4\x85c dekoracje i projekt wn\xc4\x99trz w gestii Ludwiga Ferdinanda Hessego. W latach 1854\xe2\x80\x9356 wzniesiono drug\xc4\x85 szklarni\xc4\x99 po stronie wschodniej._NEWLINE_W pa\xc5\xbadzierniku 1858 schorowany Wilhelm IV przekaza\xc5\x82 w\xc5\x82adz\xc4\x99 swojemu bratu Wilhelmowi, sp\xc4\x99dzaj\xc4\x85c zim\xc4\x99 we W\xc5\x82oszech, gdzie zakupi\xc5\x82 wiele dzie\xc5\x82 sztuki dla nowej oran\xc5\xbcerii. Przez wyjazdem wyda\xc5\x82 dyspozycje odno\xc5\x9bnie dalszych prac budowlanych na Bornstedter H\xc3\xb6henzug. W momencie \xc5\x9bmierci monarchy w 1861 wschodni pawilon naro\xc5\xbcny zosta\xc5\x82 oddany w stanie surowym, za\xc5\x9b budowa pawilonu zachodniego jeszcze si\xc4\x99 nie rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a. Pa\xc5\x82ac uko\xc5\x84czono w 1864 za panowania nast\xc4\x99pcy Fryderyka Wilhelma IV \xe2\x80\x93 Wilhelma I. Prace nad fasad\xc4\x85 oraz tarasami przeci\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 do 1870._NEWLINE_Pa\xc5\x82ac pe\xc5\x82ni\xc5\x82 funkcj\xc4\x99 oran\xc5\xbcerii \xe2\x80\x93 przechowywano tu zim\xc4\x85 egzotyczne ro\xc5\x9bliny doniczkowe, wystawiane latem w parku Sanssouci. Opr\xc3\xb3cz tego w pa\xc5\x82acu urz\xc4\x85dzono galeri\xc4\x99 malarstwa \xe2\x80\x93 w Sali Rafaela wystawiono ponad 50 kopii dzie\xc5\x82 mistrza. Ponadto w pa\xc5\x82acu znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 tak\xc5\xbce apartamenty mieszkalne, w kt\xc3\xb3rych kwaterowano kr\xc3\xb3lewskich go\xc5\x9bci. W 1859 zatrzyma\xc5\x82a si\xc4\x99 tu siostra kr\xc3\xb3la i wdowa po carze Rosji Miko\xc5\x82aju I, Aleksandra Fiodorowna, urodzona jako Charlotta Pruska. W 1883 w pa\xc5\x82acu go\xc5\x9bci\xc5\x82 kr\xc3\xb3l Rumunii Karol I, w 1889 szach Persji Naser ad-Din Szah Kad\xc5\xbcar, a w 1892 kr\xc3\xb3l W\xc5\x82och Humbert I.\n_START_SECTION_\nXX wiek\n_START_PARAGRAPH_\nPo zako\xc5\x84czeniu I wojny \xc5\x9bwiatowej i abdykacji Wilhelma II w 1918 maj\xc4\x85tek Hohenzollern\xc3\xb3w zosta\xc5\x82 skonfiskowany przez rz\xc4\x85d. Po uchwaleniu ustawy O u\xc5\x82o\xc5\xbceniu stosunk\xc3\xb3w maj\xc4\x85tkowych pomi\xc4\x99dzy pa\xc5\x84stwem pruskim a cz\xc5\x82onkami dawniej panuj\xc4\x85cego pruskiego domu kr\xc3\xb3lewskiego 26 pa\xc5\xbadziernika 1926 Nowa Oran\xc5\xbceria przesz\xc5\x82a w posiadanie pa\xc5\x84stwa pruskiego, a nast\xc4\x99pnie pod opiek\xc4\x99 utworzonego w 1927 Zarz\xc4\x85du Pa\xc5\x84stwowych Pa\xc5\x82ac\xc3\xb3w i Ogrod\xc3\xb3w (niem. Verwaltung der Staatlichen Schl\xc3\xb6sser und G\xc3\xa4rten), obecnej Fundacji Pruskie Pa\xc5\x82ace i Ogrody Berlin-Brandenburg (niem. Stiftung Preu\xc3\x9fische Schl\xc3\xb6sser und G\xc3\xa4rten Berlin-Brandenburg). Szklarnie nadal by\xc5\x82y u\xc5\xbcywane do przechowywania egzotycznych ro\xc5\x9blin doniczkowych; Sala Rafaela wraz z s\xc4\x85siaduj\xc4\x85cymi pokojami sta\xc5\x82a si\xc4\x99 muzeum pa\xc5\x82acowych wn\xc4\x99trz, udost\xc4\x99pnionym zwiedzaj\xc4\x85cym; a w pawilonach naro\xc5\xbcnych urz\xc4\x85dzono mieszkania, kt\xc3\xb3re wynajmowano. Na pocz\xc4\x85tku lat 30. jednym z wynajmuj\xc4\x85cych by\xc5\x82 pianista i kompozytor Wilhelm Kempff. Mieszka\xc5\x82 tu r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc historyk sztuki, od 1937 dyrektor berli\xc5\x84skiej Galerii Narodowej Paul Ortwin Rave._NEWLINE_Pomimo silnych ostrza\xc5\x82\xc3\xb3w artyleryjskich pod koniec II wojny \xc5\x9bwiatowej w kwietniu 1945 pa\xc5\x82ac nie zosta\xc5\x82 zniszczony, cho\xc4\x87 s\xc4\x85siednie budowle, m.in. Historyczny M\xc5\x82yn na wschodzie czy belweder na wzg\xc3\xb3rzu Klausberg na zachodzie zosta\xc5\x82y zburzone. W 1949 do wschodniej szklarni wprowadzi\xc5\x82o si\xc4\x99 Archiwum Brandenburgii (niem. Landesarchiv Brandenburg), obecnie G\xc5\x82\xc3\xb3wne Archiwum Brandenburgii (niem. Brandenburgisches Landeshauptarchiv). W 1989, 1993 i 2003 konieczne by\xc5\x82o przeniesienie cz\xc4\x99\xc5\x9bci rozrastaj\xc4\x85cego si\xc4\x99 archiwum do innego budynku w Poczdamie-Bornim. W szklarni zachodniej nadal przechowywane s\xc4\x85 ro\xc5\x9bliny doniczkowe, kt\xc3\xb3rych liczba osi\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82a stan z czas\xc3\xb3w Fryderyka Wilhelma IV._NEWLINE_Po przeprowadzeniu intensywnych prac renowacyjnych w 1993, cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 pomieszcze\xc5\x84 zosta\xc5\x82a zaadoptowana na biura i magazyny. Ju\xc5\xbc od 1970 w wie\xc5\xbcy urz\xc4\x85dzane s\xc4\x85 wystawy czasowe, a w pawilonie zachodnim udost\xc4\x99pniane s\xc4\x85 dalsze powierzchnie wystawiennicze oraz mieszkania. Perystyl oraz najwy\xc5\xbcszy taras stanowi\xc4\x85 miejsce koncertowe podczas poczdamskich festiwali muzycznych. W czerwcu 2003 pos\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82y jako kulisy do filmu W 80 dni dooko\xc5\x82a \xc5\x9bwiata, w listopadzie 2003 kr\xc4\x99cono tu sceny do filmu Wielkie \xc5\xbcycie, a w 2008 do nowej ekranizacji powie\xc5\x9bci Simmela Und Jimmy ging zum Regenbogen.\n_START_SECTION_\nArchitektura zewn\xc4\x99trzna\n_START_PARAGRAPH_\nSt\xc3\xbcler sporz\xc4\x85dzi\xc5\x82 projekt oddaj\xc4\x85cy w du\xc5\xbcej mierze pocz\xc4\x85tkowe idee Persiusa. Jednak poprzez dodanie element\xc3\xb3w neorenesansowych budowla zyska\xc5\x82a now\xc4\x85 jako\xc5\x9b\xc4\x87 stylistyczn\xc4\x85. Oran\xc5\xbceria ma 304 m d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci i jest najd\xc5\x82u\xc5\xbcsz\xc4\x85 budowl\xc4\x85 w parku Sanssouci._NEWLINE_Podw\xc3\xb3jne wie\xc5\xbce korpusu \xc5\x9brodkowego otrzyma\xc5\x82y po po\xc5\x82udniowo-zachodniej stronie perystyl, dziedziniec otoczony kolumnad\xc4\x85 (niem. S\xc3\xa4ulenhof) z elementem portalowym z trzema wysokimi otworami o \xc5\x82agodnych \xc5\x82ukach, z kt\xc3\xb3rych \xc5\x9brodkowy prezentuje okno weneckie (motyw Palladio). Motyw ten powtarza si\xc4\x99 po stronie po\xc5\x82udniowo-zachodniej oraz po stronie p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-wschodniej na dwupi\xc4\x99trowej loggii zamykaj\xc4\x85cej budowl\xc4\x99 \xe2\x80\x93 pokoju herbacianym. Wie\xc5\xbce zwie\xc5\x84czone belwederami, pokryte p\xc5\x82askim, cynkowym dachem namiotowym, po\xc5\x82\xc4\x85czone s\xc4\x85 kolumnad\xc4\x85, sk\xc4\x85d roztacza si\xc4\x99 widok na park Sanssouci na po\xc5\x82udniu i na Bornstedt na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy. Budynek obiega balustrada dachowa z element\xc3\xb3w figuralnych w stylu antycznym z cynku i terakoty. Rze\xc5\xbaby powsta\xc5\x82y w warsztacie rze\xc5\xbabiarskim Ernsta Marcha i odlewniczym Friedricha Kahle. Udekorowanie fasady licznymi rze\xc5\xbabami nast\xc4\x85pi\xc5\x82o po \xc5\x9bmierci Fryderyka Wilhelma IV na \xc5\xbcyczenie jego brata Wilhelma I._NEWLINE_Do elementu z dwoma wie\xc5\xbcami i portalu dochodz\xc4\x85 z obydwu stron tr\xc3\xb3josiowe przybud\xc3\xb3wki z parterem i p\xc3\xb3\xc5\x82pi\xc4\x99trem. W po\xc5\x82udniowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci parter staje si\xc4\x99 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 s\xc4\x85siaduj\xc4\x85cych szklarni. Parter i pierwsze pi\xc4\x99tro zajmuje sala Rafaela (niem. Raffaelssaal), wok\xc3\xb3\xc5\x82 kt\xc3\xb3rej zgrupowano pi\xc4\x99\xc4\x87 bogato wyposa\xc5\xbconych pokoi. W p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci korpusu \xc5\x9brodkowego urz\xc4\x85dzono apartamenty mieszkalne._NEWLINE_Do wn\xc4\x99trza budynku prowadz\xc4\x85 dwuskrzyd\xc5\x82owe drzwi na \xc5\x9bcianie po\xc5\x82udniowej. Z ka\xc5\xbcdej strony \xc5\x9brodkowego wej\xc5\x9bcia, prowadz\xc4\x85cego do Sali Rafaela, znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 edyku\xc5\x82y, nisze z kobiecymi pos\xc4\x85gami symbolizuj\xc4\x85cymi malarstwo (kobieta z palet\xc4\x85) oraz rze\xc5\xbab\xc4\x99 (kobieta z m\xc5\x82otkiem i g\xc5\x82ow\xc4\x85 Zeusa z Otrikoli). Rze\xc5\xbaby wykona\xc5\x82 w 1868, dzia\xc5\x82aj\xc4\x85cy w\xc3\xb3wczas w w Rzymie, Moritz Schulz. Dwoje bocznych drzwi prowadzi na klatk\xc4\x99 schodow\xc4\x85. Z obydwu ich stron na wysokich kolumnach stoj\xc4\x85 wazy oplecione przez w\xc4\x99\xc5\xbce._NEWLINE_Po\xc5\x82udniowo-zachodni portal zdobi\xc4\x85 cztery nisze z kobiecymi pos\xc4\x85gami symbolizuj\xc4\x85cymi sztuk\xc4\x99 ogrodow\xc4\x85 (podlewaj\xc4\x85c\xc4\x85 kwiaty) i sztuk\xc4\x99 budowlan\xc4\x85 (z planami i k\xc4\x85tomierzem) d\xc5\x82uta Eduarda St\xc3\xbctzla, na podstawie modeli Alberta Wolfa. W po\xc5\x82udniowo-wschodnim portalu umieszczono rze\xc5\xbaby przedstawiaj\xc4\x85ce przemys\xc5\x82 (z ko\xc5\x82em z\xc4\x99batym, obc\xc4\x99gami, m\xc5\x82otkiem i ulem) i nauk\xc4\x99 (z ksi\xc4\x85\xc5\xbck\xc4\x85), wykonane przez Eduarda Mayera i pokazane na berli\xc5\x84skiej wystawie sztuki w 1872. Sztukaterie na fasadzie s\xc4\x85 dzie\xc5\x82em Friedricha Wilhelma Dankberga._NEWLINE_Perystyl zdobi\xc4\x85 tondi przedstawiaj\xc4\x85ce cztery pory roku, a fasad\xc4\x99 portalu terakotowe imitacje antycznych g\xc5\x82\xc3\xb3w. Nisze \xc5\x9bcienne po stronie p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej korpusu \xc5\x9brodkowego wype\xc5\x82niaj\xc4\x85 rze\xc5\xbaby p\xc3\xb3r dnia (od wschodu do zachodu): poranka, dnia, wieczoru i nocy, zaprojektowane przez Moritza Schulza w 1870._NEWLINE_Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 marmurowych rze\xc5\xbab wystawionych w loggii zosta\xc5\x82o zakupionych przez Fryderyka Wilhelma IV podczas jego wyprawy do W\xc5\x82och, zdobi\xc5\x82o wcze\xc5\x9bniej pa\xc5\x82ac Sanssouci lub Galeri\xc4\x99 Malarstwa. Rze\xc5\xbab\xc4\x99 Amora siedz\xc4\x85cego na \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82wiu z 1858 zakupi\xc5\x82 Fryderyk w Rzymie u Wilhelma Rudolfa Henkelmann, zwanego Rudolfem Piehlem. Pos\xc4\x85g Wenus, d\xc5\x82uta Eduarda Mayera z 1859, zosta\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc kupiony przez Fryderyka. Rze\xc5\xbab\xc4\x99 Maluj\xc4\x85cej si\xc4\x99 dziewczyny autorstwa Emila Wolffa z 1855 zakupi\xc5\x82 kr\xc3\xb3l rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej \xe2\x80\x93 rze\xc5\xbaba by\xc5\x82a wystawiona na berli\xc5\x84skiej wystawie w 1871. Rze\xc5\xbab\xc4\x99 Dawida zam\xc3\xb3wi\xc5\x82 Fryderyk w 1852 u Karla Heinricha M\xc3\xb6llera, kt\xc3\xb3ry wystawi\xc5\x82 pos\xc4\x85g jeszcze w tym samym roku na wystawie sztuki. Rze\xc5\xbaba sta\xc5\x82a pierwotnie w Galerii Malarstwa i zosta\xc5\x82a przeniesiona do loggii w 1861. Podobnie rze\xc5\xbaba Flachsbinderin d\xc5\x82uta Juliusa Troschla z 1851. Wykonana w 1844 przez Carla Johanna Steinh\xc3\xa4usera rze\xc5\xbaba Kn\xc3\xb6chelspieler uleg\xc5\x82a zniszczeniu.\n_START_SECTION_\nSzklarnie\n_START_PARAGRAPH_\nSzklarnie (103 m d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci, 16 m szeroko\xc5\x9bci) maj\xc4\x85 po stronie po\xc5\x82udniowej ogromne okna dzielne, przedzielone niszami z alegorycznymi przedstawieniami miesi\xc4\x99cy i p\xc3\xb3r roku. W niszach szklarni zachodniej znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 pos\xc4\x85gi stycznia i lutego wykonane przez Ludwiga Wilhelma St\xc3\xbcrmera na bazie modeli Hermanna Schievelbeina, a tak\xc5\xbce marca, kwietnia, czerwca (na bazie modeli Schievelbeina), maja (na podstawie modelu Hermanna Wittiga i wiosny (za modelem Juliusa Franza) d\xc5\x82uta Eduarda St\xc3\xbctzla oraz lata projektu i wykonania Eduarda Mayera. Wschodni\xc4\x85 szklarni\xc4\x99 zdobi\xc4\x85 (w kolejno\xc5\x9bci z zachodu na wsch\xc3\xb3d): lipiec Juliusa Franza, sierpie\xc5\x84 i wrzesie\xc5\x84 (projektu Franza) wykonane przez Eduarda St\xc3\xbctzla, jesie\xc5\x84 Hermanna Wittiga, pa\xc5\xbadziernik (projektu Schievelbeina) d\xc5\x82uta St\xc3\xbcrmera oraz listopad, grudzie\xc5\x84 i zima (na podstawie modeli Franza) wykonane przez St\xc3\xbctzla._NEWLINE_Przestronne wn\xc4\x99trza zamykaj\xc4\x85 p\xc5\x82askie dachy z kwadratowymi i okr\xc4\x85g\xc5\x82ymi ornamentami, spoczywaj\xc4\x85ce na kolumnach po\xc5\x82\xc4\x85czonych z pilastrami. Pod\xc5\x82oga wy\xc5\x82o\xc5\xbcona jest ceg\xc5\x82\xc4\x85, a pod ni\xc4\x85 znajduje si\xc4\x99 system ogrzewania pod\xc5\x82ogowego, umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85cy utrzymanie sta\xc5\x82ej temperatury 6\xc2\xb0 do 8\xc2\xa0\xc2\xb0C. System ten funkcjonuje nadal w szklarni zachodniej, w kt\xc3\xb3rej do tej pory zimuj\xc4\x85 palmy z parku Sanssouci. Co roku w maju ci\xc4\x99\xc5\xbckie donice wytaczane s\xc4\x85 ze szklarni do parku. Oran\xc5\xbceria mie\xc5\x9bci ponad 1000 ro\xc5\x9blin doniczkowych reprezentuj\xc4\x85cych ok. 30 r\xc3\xb3\xc5\xbcnych gatunk\xc3\xb3w. Obok oran\xc5\xbcerii w Wiedniu i w Wersalu nale\xc5\xbcy do najwi\xc4\x99kszych budowli tego typu na \xc5\x9bwiecie.\n_START_SECTION_\nPawilony naro\xc5\xbcne\n_START_PARAGRAPH_\nSzklarnie zako\xc5\x84czone s\xc4\x85 symetrycznie pawilonami naro\xc5\xbcnymi. Pierwotny plan Persiusa asymetrycznych pawilon\xc3\xb3w zosta\xc5\x82 odrzucony przez Fryderyka Wilhelma IV. Alternatywa zaproponowana przez St\xc3\xbclera, by wznie\xc5\x9b\xc4\x87 na kra\xc5\x84cu zachodnim will\xc4\x99 Madama (wed\xc5\x82ug projektu Rafaela), a na kra\xc5\x84cu wschodnim umie\xc5\x9bci\xc4\x87 imitacj\xc4\x99 domu rzymskiego, r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc nie doczeka\xc5\x82a si\xc4\x99 realizacji. Ostatecznie St\xc3\xbcler zaprojektowa\xc5\x82 symetryczne prostok\xc4\x85tne pawilony wed\xc5\x82ug szkic\xc3\xb3w monarchy._NEWLINE_Pawilony po\xc5\x82\xc4\x85czone s\xc4\x85 ze szklarniami dwoma podw\xc3\xb3jnymi portalami w stylu Palladio. Portale by\xc5\x82y pomy\xc5\x9blane jako przejazdy dla H\xc3\xb6henstra\xc3\x9fe, kt\xc3\xb3ra mia\xc5\x82a prowadzi\xc4\x87 ze wschodu poprzez najwy\xc5\xbcsz\xc4\x85 teras\xc4\x99 do le\xc5\xbc\xc4\x85cego na zach\xc3\xb3d od oran\xc5\xbcerii belwederu na wzg\xc3\xb3rzu Klausberg. Pendentywy zdobi\xc4\x85 reliefy Friedricha Wilhelma Dankberga nawi\xc4\x85zuj\xc4\x85ce do przedstawie\xc5\x84 alegorycznych w szklarniach. Fasad\xc4\x99 po\xc5\x82udniow\xc4\x85 zdobi wsparty na czterech jo\xc5\x84skich kolumnach balkon. Na parterze i p\xc3\xb3\xc5\x82pi\xc4\x99trze znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 mieszkania dla s\xc5\x82u\xc5\xbcby oraz pomieszczenia gospodarcze.\n_START_SECTION_\nArchitektura wn\xc4\x99trz\n_START_PARAGRAPH_\nPierwotnie wn\xc4\x99trza pa\xc5\x82acowe zaprojektowane by\xc5\x82y w stylu renesansowym, jednak po uwzgl\xc4\x99dnieniu osobistych \xc5\xbcycze\xc5\x84 monarchy pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 elementy dekoracji \xc5\x9bciennej w stylu antycznym oraz formy rokokowe. Na \xc5\xbcyczenie Fryderyka Wilhelma IV do pa\xc5\x82acu zakupiono meble rokokowe. Jednak tekstylia dekoracyjne i tapicerka otrzyma\xc5\x82y mocne kolory, charakterystyczne dla stylu klasycystycznego, zamiast pastelowych kolor\xc3\xb3w rokoka. Pojedyncze meble pochodz\xc4\x85 z czas\xc3\xb3w Fryderyka Wielkiego, inne zosta\xc5\x82y wykonane na podstawie XVIII-wiecznych modeli._NEWLINE_Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 element\xc3\xb3w wyposa\xc5\xbcenia wn\xc4\x99trz zachowa\xc5\x82a si\xc4\x99 w nienaruszonym stanie. Drewniane parkiety w apartamentach prezentuj\xc4\x85 oryginaln\xc4\x85 ornamentyk\xc4\x99 z drewna klonu, d\xc4\x99bu i palisandru. Sztukaterie w salach pa\xc5\x82acowych wykona\xc5\x82 Friedrich Wilhelm Dankberg. Para kr\xc3\xb3lewska zakupi\xc5\x82a do pa\xc5\x82acu wiele rze\xc5\xbab wykonanych przez czo\xc5\x82owych przedstawicieli berli\xc5\x84skiej szko\xc5\x82y rze\xc5\xbabiarskiej XIX w. Wiele dzie\xc5\x82 sztuki zosta\xc5\x82o zakupionych podczas wyprawy do W\xc5\x82och. Nie wiadomo dok\xc5\x82adnie, jak intensywnie w urz\xc4\x85dzanie pa\xc5\x82acu zaanga\xc5\xbcowany by\xc5\x82 sam Fryderyk Wilhelm IV. Zachowa\xc5\x82 si\xc4\x99 jego szkic z ok. 1855 z projektem wn\xc4\x99trza Sali Rafaela. Wiadomo, \xc5\xbce przy projektowaniu wn\xc4\x99trz pracowa\xc5\x82 Ludwig Ferdinand Hesse, kt\xc3\xb3rego szkice przedstawia\xc5\x82 do zatwierdzenia kr\xc3\xb3lowi Friedrich August St\xc3\xbcler.\n_START_SECTION_\nSala Rafaela\n_START_PARAGRAPH_\nSala Rafaela zosta\xc5\x82a zaprojektowana przez Fryderyka Wilhelma IV na wz\xc3\xb3r Sali Regia w Watykanie. Sala wznosi si\xc4\x99 na wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 dw\xc3\xb3ch pi\xc4\x99ter. Zwie\xc5\x84czona jest sklepieniem zwierciadlanym, popularnym w okresie renesansu, z wielkim otworem okiennym zapewniaj\xc4\x85cym naturalne o\xc5\x9bwietlenie dla zgromadzonych w sali eksponat\xc3\xb3w. Sklepienie podzielone jest bia\xc5\x82ymi i z\xc5\x82otymi wst\xc4\x99gami stiukowymi na pola wype\xc5\x82nione formami geometrycznymi oraz alegorycznymi przedstawieniami miast, w kt\xc3\xb3rych dzia\xc5\x82a\xc5\x82 Rafael: Rzymu i Florencji. Przej\xc5\x9bcie pomi\xc4\x99dzy sklepieniem a \xc5\x9bcian\xc4\x85 tworzy fryz z konsoli z u\xc5\x82o\xc5\xbconymi parami grupami figuralnymi. \xc5\x9aciany bez okien wy\xc5\x82o\xc5\xbcone s\xc4\x85 w dolnych partiach czarno-zielonym marmurem, a w g\xc3\xb3rnych partiach czerwonym, jedwabnym adamaszkiem. Kolumny i postumenty wykonane s\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc z czarno-zielonego marmuru. Posadzka wy\xc5\x82o\xc5\xbcona jest p\xc5\x82ytami z bia\xc5\x82ego i czarno-zielonego marmuru. Pocz\xc4\x85tkowo po\xc5\x9brodku sali znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 sofa dla zwiedzaj\xc4\x85cych pokryta czerwonym, jedwabnym adamaszkiem, kt\xc3\xb3ra zagin\xc4\x99\xc5\x82a w 1950. Obecnie w sali stoi jej rekonstrukcja z 1993._NEWLINE_W sali wystawiona jest kolekcja kopii dzie\xc5\x82 Rafaela, 50 obraz\xc3\xb3w pochodz\xc4\x85cych ze zbior\xc3\xb3w Fryderyka Wilhelma III oraz zakupionych przez Fryderyka Wilhelma IV. Pierwszym obrazem w kolekcji by\xc5\x82a kopia Madonny Syksty\xc5\x84skiej p\xc4\x99dzla Friedricha Burego (orygina\xc5\x82 znajduje si\xc4\x99 w Galerii Obraz\xc3\xb3w Starych Mistrz\xc3\xb3w w Dre\xc5\xbanie), kt\xc3\xb3r\xc4\x85 Fryderyk Wilhelm III otrzyma\xc5\x82 w 1804 od swojej rodziny w prezencie urodzinowym. Namalowanie kolejnych kopii dzie\xc5\x82 Rafaela Fryderyk Wilhelm III zleci\xc5\x82 podczas pobytu w Pary\xc5\xbcu w 1814 w celu podpisania pierwszego pokoju paryskiego. W\xc3\xb3wczas kr\xc3\xb3l zwiedzi\xc5\x82 Luwr i b\xc4\x99d\xc4\x85c pod wra\xc5\xbceniem dzie\xc5\x82 sztuki zagrabionych przez wojska Napoleona w okupowanych przez Francj\xc4\x99 krajach, zleci\xc5\x82 sporz\xc4\x85dzenie kopii, zanim dzie\xc5\x82a mia\xc5\x82y by\xc4\x87 zwr\xc3\xb3cone prawowitym w\xc5\x82a\xc5\x9bcicielom. Kopie zosta\xc5\x82y namalowane przez artyst\xc3\xb3w niemieckich dzia\xc5\x82aj\xc4\x85cych w Pary\xc5\xbcu, m.in. przez Heinricha Lengericha, Carla von Steubena, Carla Josepha Begasa, Heinricha Christopha Kolbego, Juliusa Schoppe, Adolfa Senffa czy Karla Wilhelma Wacha. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 z bogato rze\xc5\xbabionych, z\xc5\x82oconych ram wykona\xc5\x82 Jakob Alberty, cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 zosta\xc5\x82a skopiowana wraz z obrazami._NEWLINE_W owym czasie kopie uwa\xc5\xbcane by\xc5\x82y za warto\xc5\x9bciowe zast\xc4\x99pstwo rzadko pojawiaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 na rynku sztuki orygina\xc5\x82\xc3\xb3w. Prace oryginalne, jak na przyk\xc5\x82ad zakupiona w 1815 kolekcja Giustinianich dla otwartej dla zwiedzaj\xc4\x85cych berli\xc5\x84skiej galerii sztuki, mia\xc5\x82y konkurowa\xc4\x87 z innymi muzeami sztuki w Europie. Kopie prac Rafaela zosta\xc5\x82y wykonane z zachowaniem oryginalnych rozmiar\xc3\xb3w. Jedynie kopie fresk\xc3\xb3w w stanzach watyka\xc5\x84skich, takich jak Szko\xc5\x82a Ate\xc5\x84ska czy fragment  Mszy Bolse\xc5\x84skiej zosta\xc5\x82y zrealizowane w mniejszej skali. _NEWLINE_W 1861, roku \xc5\x9bmierci Fryderyka Wilhelma IV, zbiory powi\xc4\x99kszy\xc5\x82y si\xc4\x99 o kopi\xc4\x99 obrazu \xc5\x9aw. Jerzy z mieczem (nieznanego autorstwa) oraz Portret Kardyna\xc5\x82a Bibieny p\xc4\x99dzla Begasa. Kolekcja liczy\xc5\x82a wtedy 46 dzie\xc5\x82. Do 1865 do zbioru do\xc5\x82\xc4\x85czono kopie Madonny Connestabile, Koronacji Matki Boskiej, fresku dla stanzy w Watykanie Wyp\xc4\x99dzenie Heliodara ze \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni oraz zakupion\xc4\x85 ju\xc5\xbc w 1829 kopi\xc4\x99 Marii z b\xc5\x82ogos\xc5\x82awionym dzieci\xc4\x85tkiem i \xc5\x9bw. Hieronimem i Franciszkiem \xe2\x80\x93 dzie\xc5\x82o Georga Friedricha Boltego._NEWLINE_Osobiste zami\xc5\x82owanie monarch\xc3\xb3w do malarstwa Rafaela zwi\xc4\x85zane by\xc5\x82o m.in. z panuj\xc4\x85cym od 1800 nurtem romantycznym, kt\xc3\xb3ry idealizowa\xc5\x82 dzie\xc5\x82a Rafaela. W 1820 w 300-lecie \xc5\x9bmierci Rafaela zorganizowano uroczysto\xc5\x9bci rocznicowe na berli\xc5\x84skiej Akademii Sztuk Pi\xc4\x99knych, a w 1848 urz\xc4\x85dzono pierwsz\xc4\x85 wystaw\xc4\x99 kolekcji Fryderyka Wilhelma III w rotundzie Altes Museum na Wyspie Muze\xc3\xb3w w Berlinie._NEWLINE_Obok obraz\xc3\xb3w w sali wystawiono r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc rze\xc5\xbaby \xc3\xb3wczesnych artyst\xc3\xb3w. Wysokie drzwi wej\xc5\x9bciowe po stronie po\xc5\x82udniowej, prowadz\xc4\x85ce na dziedziniec z kolumnad\xc4\x85, otaczaj\xc4\x85 figury s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85cych bog\xc3\xb3w greckich Ganimedesa i Hebe, wykonane w warsztacie rze\xc5\xbabiarza Karla Vossa. Inne rze\xc5\xbaby w sali to Dziewczyna z muszl\xc4\x85 Carla Johanna Steinh\xc3\xa4usera, Oczekiwanie Heinricha Bergesa, Miriam Heinrich Maximiliana Imhofa oraz Dziecko z psem Luigiego Ferrari. Z ty\xc5\x82u sofy stoj\xc4\x85cej po\xc5\x9brodku sali ustawiono dwie rze\xc5\xbaby Heinricha Bergesa: Bachusa ucz\xc4\x85cego Amora pi\xc4\x87 oraz Ch\xc5\x82opca z ptakiem; a tak\xc5\xbce pos\xc4\x85g Herkulesa zabijaj\xc4\x85cego w\xc4\x99\xc5\xbce d\xc5\x82uta Juliusa Troschla (wystawiony wraz z trzema innymi dzie\xc5\x82ami Troschla na wystawie w berli\xc5\x84skiej Akademii Sztuki w 1856)._NEWLINE_Sala Rafaela by\xc5\x82a od pocz\xc4\x85tku otwarta dla zwiedzaj\xc4\x85cych. Sala jest doskona\xc5\x82ym przyk\xc5\x82adem XIX-wiecznego wyposa\xc5\xbcenia \xe2\x80\x93 inne galerie z tego okresu, np. w Monachium, Dre\xc5\xbanie czy Berlinie zosta\xc5\x82y zniszczone w czasie II wojny \xc5\x9bwiatowej i nie zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 do czas\xc3\xb3w wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych.\n_START_SECTION_\nApartament wschodni\n_START_PARAGRAPH_\nSal\xc4\x99 Rafaela otaczaj\xc4\x85 apartamenty mieszkalne. Po stronie wschodniej znajduje si\xc4\x99 utrzymany w niebieskiej tonacji Pok\xc3\xb3j Lazurytowy prowadz\xc4\x85cy do Pokoju Malchitowego. Niebieskie tkaniny tapicerki oraz zas\xc5\x82on przetykane z\xc5\x82otymi ni\xc4\x87mi harmonizuj\xc4\x85 z dekoracyjnym lazurytem, odcinaj\xc4\x85c si\xc4\x99 na tle z\xc5\x82oconej boazerii i sztukaterii sufitowych. Kolumny podtrzymuj\xc4\x85 szeroki \xc5\x82uk koszowy dziel\xc4\x85cy pok\xc3\xb3j na dwie cz\xc4\x99\xc5\x9bci. Sztukaterie nad kolumnami autorstwa Dankberga przedstawiaj\xc4\x85 ta\xc5\x84cz\xc4\x85ce dzieci: para dzieci z wiankiem z li\xc5\x9bci laurowych symbolizuje zwyci\xc4\x99stwo i tryumf, para z \xc5\x82opat\xc4\x85 i rogiem obfito\xc5\x9bci \xe2\x80\x93 ci\xc4\x99\xc5\xbck\xc4\x85 prac\xc4\x99 zbieraj\xc4\x85c\xc4\x85 owoce. Na suficie znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 alegoryczne przedstawienia si\xc5\x82y i dzielno\xc5\x9bci z maczug\xc4\x85, m\xc4\x85dro\xc5\x9bci i sprytu z lustrem samopoznania, sprawiedliwo\xc5\x9bci z tablicami prawa i mieczem oraz nadziei z rolk\xc4\x85 pisma i kijem pielgrzymim. Malowid\xc5\x82a sufitowe ograniczaj\xc4\x85 obrazy dzieci z ga\xc5\x82\xc4\x85zkami palmowymi i li\xc5\x9b\xc4\x87mi laurowymi, symbolizuj\xc4\x85ce zwyci\xc4\x99stwo, oraz z pochodniami i kwiatami, przedstawiaj\xc4\x85ce pok\xc3\xb3j. Po stronie p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej k\xc4\x85ty pokoju s\xc4\x85 zaokr\xc4\x85glone, a tr\xc3\xb3jdzielne okno powtarza renesansowy motyw Palladio. Motyw ten, zwie\xc5\x84czony palmet\xc4\x85, znajduje si\xc4\x99 w ozdobnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci nad drzwiami do loggii._NEWLINE_Do wyposa\xc5\xbcenia pokoju nale\xc5\xbcy okr\xc4\x85g\xc5\x82y stolik na z\xc5\x82oconym, cynkowym stela\xc5\xbcu z blatem z lazurytu, zaprojektowany przez Karla Friedricha Schinkla w 1825 i odlany w berli\xc5\x84skiej pracowni odlewniczej Moritza Gei\xc3\x9fa. Lazuryt znajduje si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc na dw\xc3\xb3ch kadzielnicach podarowanych w 1803 przez cara Aleksandra I kr\xc3\xb3lowej Luizie. Ponadto pok\xc3\xb3j zdobi\xc4\x85 dwie figury z br\xc4\x85zu: \xc5\x81owca motyli Juliusa Franza, zakupiony przez Hessego w 1851 do Rajskiego Ogrodu oraz Graj\xc4\x85cy w pi\xc5\x82k\xc4\x99 Augusta Wittzacka z 1842. W pokoju znajduje si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc figura Fryderyka Wilhelma IV zam\xc3\xb3wiona przez par\xc4\x99 kr\xc3\xb3lewsk\xc4\x85 podczas wyprawy do W\xc5\x82och u Carla Cauera, kt\xc3\xb3ry w 1860 przyby\xc5\x82 z Rzymu do Poczdamu. Monarcha ukazany jest jako architekt z planami w r\xc4\x99ce._NEWLINE_Z Pokojem Lazurytowym s\xc4\x85siaduje Pok\xc3\xb3j Malachitowy zaprojektowany jako sypialnia. G\xc3\xb3rne partie \xc5\x9bcian, podobnie jak w Sali Rafaela, wy\xc5\x82o\xc5\xbcone s\xc4\x85 czerwonym, jedwabnym adamaszkiem. Dolne partie zdobi pomalowana na bia\xc5\x82o drewniana boazeria, na kt\xc3\xb3rej rozmieszczono prostok\xc4\x85ty uj\xc4\x99te w z\xc5\x82ote ramy. Kombinacja z\xc5\x82otych ornament\xc3\xb3w na bia\xc5\x82ym tle powtarza si\xc4\x99 na sztukateriach sufitowych, kt\xc3\xb3re przedstawiaj\xc4\x85 alegorie sztuki ogrodowej, astronomii, muzyki i poezji. Nisza z \xc5\x82o\xc5\xbcem ograniczona jest przez kolumny i pilastry z ciemnozielonego marmuru. Z malachitu wykonano front kominka (w stylu neorokoko), a tak\xc5\xbce blat sto\xc5\x82u oraz wiele drobniejszych element\xc3\xb3w dekoracyjnych. Wyroby z malachitu s\xc4\x85 podarunkiem cara Miko\xc5\x82aja I, podobnie jak wielka waza z rodonitu, kt\xc3\xb3ra zosta\xc5\x82a wykonana w pracowni w Jekaterynburgu. Obecno\xc5\x9b\xc4\x87 podarunk\xc3\xb3w z Rosji oraz fakt, \xc5\xbce w pokoju tym zatrzyma\xc5\x82a si\xc4\x99 caryca Aleksandra Fiodorowna, mylnie sugerowa\xc5\x82y, \xc5\xbce oran\xc5\xbceria zosta\xc5\x82a zbudowana jako pa\xc5\x82ac go\xc5\x9bcinny dla pary carskiej. Jednak ani plany budowy, ani \xc3\xb3wczesne czy p\xc3\xb3\xc5\xbaniejsze opisy nie zdradzaj\xc4\x85 takich zamiar\xc3\xb3w._NEWLINE_Do wyposa\xc5\xbcenia pokoju zaliczaj\xc4\x85 si\xc4\x99 ponadto poz\xc5\x82acane krzes\xc5\x82a z czerwon\xc4\x85 tapicerk\xc4\x85, poz\xc5\x82acane lustro oraz liczne obrazy i rze\xc5\xbaby marmurowe. W\xc5\x9br\xc3\xb3d obraz\xc3\xb3w znajduje si\xc4\x99 kopia fresku Rafaela Triumf Galatei wykonana przez Heinricha Lengericha w Rzymie w 1843. Fryderyk Wilhelm IV podarowa\xc5\x82 ten obraz swojemu wujowi Wilhelmowi Pruskiemu (1783\xe2\x80\x931851), kt\xc3\xb3ry zapisa\xc5\x82 obraz kr\xc3\xb3lowi w testamencie. Kolejny obraz ukazuje will\xc4\x99 Rafaela z roku 1843, namalowan\xc4\x85 przez Franza Nadorpa sze\xc5\x9b\xc4\x87 lat przed obl\xc4\x99\xc5\xbceniem Rzymu przez wojska francuskie i hiszpa\xc5\x84skie. Para kr\xc3\xb3lewska przedstawiona jest na dw\xc3\xb3ch malowid\xc5\x82ach z 1843, wykonanych przez nadwornego malarza kr\xc3\xb3la Bawarii Ludwika I, Josepha Karla Stielera._NEWLINE_Marmurowe rze\xc5\xbaby przedstawiaj\xc4\x85 postaci z rzymskiej i greckiej mitologii, m.in. popiersia Marsa i Adonisa d\xc5\x82uta du\xc5\x84skiego rze\xc5\xbabiarza Bertela Thorvaldsena z 1809; grupa figuralna Hero i Leander Carla Johanna Steinh\xc3\xa4usera (kt\xc3\xb3rej pierwsze wykonanie z 1848 by\xc5\x82o przeznaczone dla Pokoju Leandra na zamku w Schwerinie i aktualnie uwa\xc5\xbcane jest za zaginione); grupa figuralna Amor i Psyche autorstwa Karla Hassenpfluga, zakupiona przez Fryderyka Wilhelma w 1858 podczas berli\xc5\x84skiej wystawy; rze\xc5\xbaby Juliusa Troschla Bachus w koszu z 1853 oraz \xc5\x9api\xc4\x85cy faun z 1855. Ponadto w pokoju znajduje si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc rze\xc5\xbaba przedstawiaj\xc4\x85ca dwoje dzieci bratanicy Fryderyka Wilhelma Marianny Charlotty (1831\xe2\x80\x931855), ksi\xc4\x99\xc5\xbcnej Sachsen-Meiningen, i jej m\xc4\x99\xc5\xbca Jerzego II, ksi\xc4\x99cia Sachsen-Meiningen: czteroletniego Bernharda i dwuletniej Marii El\xc5\xbcbiety. Figura zosta\xc5\x82a wykonana przez Ferdinanda M\xc3\xbcllera na zlecenie Fryderyka Wilhelma IV w 1855.\n_START_SECTION_\nApartament zachodni\n_START_PARAGRAPH_\nPo stronie zachodniej Sali Rafaela znajduje si\xc4\x99 Pok\xc3\xb3j Bursztynowy (zwany te\xc5\xbc Pokojem z ko\xc5\x9bci s\xc5\x82oniowej), stanowi\xc4\x85cy, podobnie jak Pok\xc3\xb3j Lazurytowy po stronie wschodniej, przedsionek apartamentu w\xc5\x82a\xc5\x9bciwego \xe2\x80\x93 Pokoju Boulle\xe2\x80\x99go. Tak jak w przypadku Pokoju Lazurytowego, Pok\xc3\xb3j Bursztynowy podzielony jest \xc5\x82ukiem koszowym na dwie cz\xc4\x99\xc5\x9bci. \xc5\x9aciany pokoju wy\xc5\x82o\xc5\xbcone s\xc4\x85 drewnian\xc4\x85 boazeri\xc4\x85 w kolorze ko\xc5\x9bci s\xc5\x82oniowej, ozdobion\xc4\x85 z\xc5\x82otymi ornamentami. Lustra i blaty sto\xc5\x82owe zdobi\xc4\x85 dekoracje z bursztynu. Pok\xc3\xb3j otrzyma\xc5\x82 wyposa\xc5\xbcenie w stylu barokowym, typowe dla \xc3\xb3wczesnych gabinet\xc3\xb3w porcelanowych. Na niewielkiej konsoli wystawiono kolekcj\xc4\x99 figurek porcelanowych z XVIII w., wykonanych w kr\xc3\xb3lewskiej manufakturze porcelany w Berlinie, za\xc5\x82o\xc5\xbconej przez Fryderyka II Wielkiego. Figurki zaprojektowane zosta\xc5\x82y w stylu rokoko przez p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszego dyrektora Akademii Sztuk Pi\xc4\x99knych w Berlinie Wilhelma Christiana Meyera oraz jego starszego brata Friedricha Eliasa Meyera, kt\xc3\xb3rzy przyjechali do Berlina z Mi\xc5\x9bni w 1761 na zaproszenie dyrektora manufaktury Johanna Ernsta Gotzkowsky\xe2\x80\x99ego._NEWLINE_Po 1945 do kolekcji do\xc5\x82\xc4\x85czono figurki projektu Franza Antona Bustelliego utrzymane w stylistyce commedia dell\xe2\x80\x99arte, wykonane w manufakturze porcelany przy pa\xc5\x82acu w Nymphenburgu (Monachium). Ponadto w pokoju wystawiono chi\xc5\x84skie wazy z XVIII w. w duchu popularnego w okresie rokoko i neorokoko stylu chinoiserie. Wazy ustawione s\xc4\x85 na rze\xc5\xbabionej eta\xc5\xbcerce, obok kt\xc3\xb3rej stoj\xc4\x85 bogato zdobione krzes\xc5\x82a obite fioletowym jedwabiem. Pok\xc3\xb3j zdobi\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc marmurowe rze\xc5\xbaby, m.in. Dama z chartem d\xc5\x82uta F\xc3\xa9licie de Fauveau z 1846._NEWLINE_Z Pokoju Bursztynowego przechodzi si\xc4\x99 do pokoju pracy zwanego Pokojem Boulle\xe2\x80\x99go \xe2\x80\x93 od nazwiska francuskiego stolarza Andr\xc3\xa9-Charlesa Boullego, kt\xc3\xb3rego unikatowa technika markieta\xc5\xbcu zosta\xc5\x82a zastosowana przy wyposa\xc5\xbceniu pokoju. Pomieszczenie przypomina wygl\xc4\x85dem Pok\xc3\xb3j Malachitowy \xe2\x80\x93 \xc5\x9bciany pokrywa polakierowana na bia\xc5\x82o drewniana boazeria oraz czerwony, jedwabny adamaszek. Meble wykonane s\xc4\x85 technik\xc4\x85 Boullego, z u\xc5\xbcyciem drogocennych materia\xc5\x82\xc3\xb3w: hebanu, ko\xc5\x9bci s\xc5\x82oniowej, masy per\xc5\x82owej i szylkretu. Biurko jest najstarszym meblem w pokoju i pochodzi z XVIII w. Krzes\xc5\x82a, owalny stolik oraz przeszklona szafka zosta\xc5\x82y wykonane we Wroc\xc5\x82awiu w 1849 i pierwotnie sta\xc5\x82y w pa\xc5\x82acu Sanssouci, kt\xc3\xb3rego skrzyd\xc5\x82o boczne Fryderyk Wilhelm IV wyposa\xc5\xbcy\xc5\x82 w stylu neorokokowym. Ma\xc5\x82a szafka z rze\xc5\xbabionymi drzwiczkami zosta\xc5\x82a zakupiona w 1860 w Pary\xc5\xbcu. Podobnie g\xc3\xb3rna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 bogato rze\xc5\xbabionego, poz\xc5\x82acanego zegara stoj\xc4\x85cego z XVIII w. \xc5\x9aciany pokoju zdobi\xc4\x85 obrazy: kopia Z\xc5\x82o\xc5\xbcenia Chrystusa do grobu (orygina\xc5\x82 p\xc4\x99dzla nauczyciela Rafaela Pietro Perugino) namalowana w 1852 przez Augusta Wilhelma Ahlborna, cztery obrazy Eduarda Hildebrandta z 1853 ukazuj\xc4\x85ce Jerozolim\xc4\x99, Betlejem, Nazaret oraz staw Bethesda. Ponadto w pokoju wystawiono nast\xc4\x99puj\xc4\x85ce rze\xc5\xbaby: Dziewczyn\xc4\x99 z go\xc5\x82\xc4\x99biami J\xc3\xb3zsefa Engela, zakupion\xc4\x85 przez kr\xc3\xb3la w w\xc4\x99gierskim atelier artysty w 1859 oraz nabyt\xc4\x85 w Pizie alabastrow\xc4\x85 kopi\xc4\x99 Niobe._NEWLINE_Kolejny pok\xc3\xb3j, Zielona Sypialnia, otrzyma\xc5\x82 lakierowan\xc4\x85 na bia\xc5\x82o drewnian\xc4\x85 boazeri\xc4\x99 ze z\xc5\x82otymi dekoracjami z klasycystycznych palmet oraz rokokowych li\xc5\x9bci akantu. Zas\xc5\x82ony, tapicerka i kapa na \xc5\x82\xc3\xb3\xc5\xbcko zosta\xc5\x82y wykonane z zielonego jedwabiu. Na \xc5\x9bcianie nad \xc5\x82ukiem alkowy znajduje si\xc4\x99 orze\xc5\x82 oraz herb Hohenzollern\xc3\xb3w, otoczony przez alegorie zwyci\xc4\x99stwa i w\xc5\x82adzy. Kartusze nad drzwiami i oprawionymi w z\xc5\x82ote ramy lustrami wype\xc5\x82niaj\xc4\x85 inicja\xc5\x82y kr\xc3\xb3la Fryderyka Wilhelma IV: F.W.IV.R.\n_START_SECTION_\nStrona p\xc3\xb3\xc5\x82nocna\n_START_PARAGRAPH_\nR\xc3\xb3wnolegle do prac nad budynkiem oran\xc5\xbcerii przebiega\xc5\x82y prace ogrodowe na powierzchni ok. 3 ha w bezpo\xc5\x9brednim s\xc4\x85siedztwie pa\xc5\x82acu. Po stronie p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej zaplanowano zbiornik wodny z p\xc3\xb3\xc5\x82okr\xc4\x85g\xc5\x82\xc4\x85 zatok\xc4\x85, kt\xc3\xb3ry pomimo przygotowania niecki w pod\xc5\x82o\xc5\xbcu, nigdy nie zosta\xc5\x82 wybudowany. Na pocz\xc4\x85tku 1851 rozpocz\xc4\x99to budow\xc4\x99 ogrodu oraz wyznaczanie w\xc4\x85skich \xc5\x9bcie\xc5\xbcek spacerowych. Projekt Lenn\xc3\xa9go realizowali Gustav Meyer i Emil Sello (nadworny ogrodnik), aran\xc5\xbcuj\xc4\x85c m.in. aleje lipowe wok\xc3\xb3\xc5\x82 planowanego zbiornika. Ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 by\xc5\x82a pomy\xc5\x9blana jako herajon, miejsce po\xc5\x9bwi\xc4\x99cone greckiej bogini Herze. Ok. 1858 na brzegu zaplanowanej zatoki stan\xc4\x99\xc5\x82o popiersie jej rzymskiej odpowiedniczki Junony. Galwanizowane dzie\xc5\x82o powsta\xc5\x82o w berli\xc5\x84skiej firmie Juliusa Winkelmanna na podstawie modelu sporz\xc4\x85dzonego w 1842 przez Christiana Daniela Raucha, opartego na rzymskim wzorcu z okresu pomi\xc4\x99dzy rokiem 30 a 45 przechowywanego w Muzeum Narodowym w Rzymie. Popiersie stanowi jednocze\xc5\x9bnie pocz\xc4\x85tek osi widokowej, wyznaczonej przez ogr\xc3\xb3d w kierunku ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a i d\xc3\xb3br kr\xc3\xb3lewskich w Poczdamie-Bornstedt.\n_START_SECTION_\nStrona po\xc5\x82udniowa\n_START_PARAGRAPH_\nObok szkic\xc3\xb3w pa\xc5\x82acu Fryderyk Wilhelm IV sporz\xc4\x85dzi\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc plany po\xc5\x82udniowych taras\xc3\xb3w, czerpi\xc4\x85c inspiracj\xc4\x99 z ogrod\xc3\xb3w willi d\xe2\x80\x99Este w Tivoli ko\xc5\x82o Rzymu. Pierwotne plany bogato obsadzonych taras\xc3\xb3w, uj\xc4\x99tych w \xc5\x9bci\xc5\x9ble geometryczne formy ogrod\xc3\xb3w renesansowych, zosta\xc5\x82y skorygowane osobi\xc5\x9bcie przez monarch\xc4\x99 po jego podr\xc3\xb3\xc5\xbcy do W\xc5\x82och w 1859. Konkretne projekty opracowa\xc5\x82 Friedrich August St\xc3\xbcler. Jako \xc5\xbce kszta\xc5\x82towanie ogrodu zale\xc5\xbca\xc5\x82o od kalendarza budowy pa\xc5\x82acu, pierwsze prace ogrodowe wykonano ju\xc5\xbc w 1848\xe2\x80\x931849, a uko\xc5\x84czono dopiero w 1860\xe2\x80\x931862. Z powodu choroby Fryderyk Wilhelm IV nie by\xc5\x82 w stanie troszczy\xc4\x87 si\xc4\x99 o realizacj\xc4\x99 projektu. Po \xc5\x9bmierci monarchy jego brat i nast\xc4\x99pca Wilhelm I d\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82 do jak najszybszego zako\xc5\x84czenia prac.\n_START_SECTION_\nTaras g\xc3\xb3rny\n_START_PARAGRAPH_\nPodw\xc3\xb3jne schody \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85 tarasy rozmieszczone na trzech poziomach, przy czym r\xc3\xb3\xc5\xbcnica wysoko\xc5\x9bci terenu wynosi ok. 4.5 m. Na g\xc3\xb3rnym tarasie (240 m d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci), s\xc4\x85siaduj\xc4\x85cym bezpo\xc5\x9brednio z gmachem oran\xc5\xbcerii, znajduje si\xc4\x99 zbiornik wodny z fontann\xc4\x85 wybudowan\xc4\x85 w 1862 przez Ferdinanda von Arnima. Po\xc5\x82udniowy brzeg zbiornika zdobi\xc5\x82a mitologiczna grupa figuralna wykonana w 1856 w berli\xc5\x84skim zak\xc5\x82adzie odlewniczym Moritza Gei\xc3\x9fa, kt\xc3\xb3ra uleg\xc5\x82a zniszczeniu w 1904. Grupa nale\xc5\xbca\xc5\x82a do niewielu rze\xc5\xbab, kt\xc3\xb3re Fryderyk Wilhelm IV osobi\xc5\x9bcie wybra\xc5\x82 do ogrodu oran\xc5\xbcerii. W k\xc4\x85tach balustrady otaczaj\xc4\x85cej taras ustawiono dwie wysokie kolumny z tzw. marmuru cipollino, na kt\xc3\xb3rych umieszczono terakotowe figury Flory i Pomony. Rze\xc5\xbaby te musia\xc5\x82y zosta\xc4\x87 usuni\xc4\x99te w latach 50. ze wzgl\xc4\x99d\xc3\xb3w bezpiecze\xc5\x84stwa. Obecnie na zachodniej stronie schod\xc3\xb3w znajduje si\xc4\x99 br\xc4\x85zowy odlew Siedz\xc4\x85cej Wiktorii rzucaj\xc4\x85cej wieniec, wykonany w 1846 przez Augusta Fischera wed\xc5\x82ug modelu Christiana Daniela Raucha, a na balustradzie w pobli\xc5\xbcu zachodniego pawilonu naro\xc5\xbcnego umieszczono odlew Wypoczywaj\xc4\x85cego Satyra, powsta\xc5\x82y w 1857 w poczdamskim warsztacie Friedricha Kahlego. Symetrycznie, po stronie wschodniej, stoi pos\xc4\x85g Lec\xc4\x85cej Wiktorii Augusta Fischera z 1836, a na balustradzie obok wschodniego pawilonu naro\xc5\xbcnego \xe2\x80\x93 marmurowa figura Flory, wykonana przez Eduarda St\xc3\xbctzla w 1861, wed\xc5\x82ug projektu Ferdinanda Hieronymusa Schindlera. Trawniki zdobi\xc4\x85 cztery marmurowe wazy z reliefami przedstawiaj\xc4\x85cymi sceny z amorkami wykonane ok. 1900 i rozstawione na coko\xc5\x82ach w ogrodzie w 1905._NEWLINE_Przed wej\xc5\x9bciem do oran\xc5\xbcerii stoi klasycystyczny, marmurowy pomnik Fryderyka Wilhelma IV, wykonany przez Gustava Bl\xc3\xa4sera (1813\xe2\x80\x931874) dwana\xc5\x9bcie lat po \xc5\x9bmierci monarchy (1873) na zlecenie wdowy El\xc5\xbcbiety Ludwiki. Kr\xc3\xb3l przedstawiony jest jako osoba prywatna, wybieraj\xc4\x85ca si\xc4\x99 na spacer, z lask\xc4\x85 i kapeluszem w d\xc5\x82oni. Alegoryczne reliefy na cokole: Muzyki, Sztuki Ogrodowej, Rze\xc5\xbaby i Architektury nawi\xc4\x85zuj\xc4\x85 do pasji monarchy jako mecenasa sztuki. Pomnik Fryderyka zast\xc4\x85pi\xc5\x82 na tym miejscu kopi\xc4\x99 figury cheruskiej ksi\xc4\x99\xc5\xbcniczki Thusneldy, \xc5\xbcony Arminiusa \xe2\x80\x93 przyw\xc3\xb3dcy zwyci\xc4\x99skich plemion germa\xc5\x84skich w bitwie w Lesie Teuroburskim przeciwko Rzymianom. Na \xc5\xbcyczenie kr\xc3\xb3la figura by\xc5\x82a ustawiona na dziedzi\xc5\x84cu z kolumnad\xc4\x85. Kopia zosta\xc5\x82a wykonana w 1858\xe2\x80\x931859 przez Alberta Wolffa na zlecenie kr\xc3\xb3lowej, kt\xc3\xb3ra widzia\xc5\x82a oryginalny pos\xc4\x85g w zbiorach galerii Uffizi we Florencji. Pocz\xc4\x85tkowo kopia stan\xc4\x99\xc5\x82a na zachodniej stronie taras\xc3\xb3w, a w 1904 zosta\xc5\x82a przeniesiona do parku Sacrow._NEWLINE_W 1901 cesarz Wilhelm II wystawi\xc5\x82 na najwy\xc5\xbcszym tarasie przyrz\xc4\x85dy astronomiczne zrabowane przez niemieck\xc4\x85 ekspedycj\xc4\x99 podczas powstania bokser\xc3\xb3w w Chinach (1899\xe2\x80\x931901).\n_START_SECTION_\nTaras \xc5\x9brodkowy\n_START_PARAGRAPH_\nAltany na tarasie \xc5\x9brodkowym zosta\xc5\x82y zaprojektowane przez Ferdinanda von Arnima. Mury okalaj\xc4\x85ce taras otrzyma\xc5\x82y nisze obramowane edyku\xc5\x82ami po stronie wschodniej i zachodniej. W niszy zachodniej stan\xc4\x99\xc5\x82a galwanizowana, cynkowa figura Ch\xc5\x82opca z dzbanem (wykonana po 1850 w Berlinie) oraz ozdobiony girlandami, kamienny sarkofag z 1\xe2\x80\x932 r. p.n.e. przywieziony w 1856 ze Smyrny (dzisiejszego Izmiru w Turcji). Przy \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82ku przed nisz\xc4\x85 postawiono br\xc4\x85zow\xc4\x85 figur\xc4\x99 Trytona z muszl\xc4\x85 autorstwa Franza Woltrecka z 1845. W niszy wschodniej znalaz\xc5\x82 si\xc4\x99 drugi sarkofag ze Smyrny, pos\xc4\x85g Najady z dzbanem, wykonany w odlewni Kahlego, wed\xc5\x82ug modelu Christiana Daniela Raucha z 1839, oraz cynkowa kopia Trytona. Na stronie po\xc5\x82udniowej umieszczono nisz\xc4\x99 w formie apsydy ze \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82kiem tryskaj\xc4\x85cym z paszczy lwa. Na trawnikach po stronie wschodniej i zachodniej od schod\xc3\xb3w ustawiono wysokie na 2,55 m bia\xc5\x82e wazy ozdobione winogronami, li\xc5\x9b\xc4\x87mi i g\xc5\x82owami Bachusa. Modele waz sporz\xc4\x85dzi\xc5\x82 Friedrich Wilhelm Dankberg wed\xc5\x82ug projektu Ludwiga Ferdinanda Hessego. Wazy zosta\xc5\x82y odlane z cynku w warsztacie Simeona Pierre\xe2\x80\x99s Devarannego w 1862.\n_START_SECTION_\nTaras dolny\n_START_PARAGRAPH_\nNa tarasie dolnym, symetrycznie do waz z tarasu \xc5\x9brodkowego, rozmieszczono p\xc3\xb3\xc5\x82koliste, kamienne eksedry. P\xc3\xb3\xc5\x82okr\xc4\x85g\xc5\x82a dolna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 schod\xc3\xb3w napotyka tu na Alej\xc4\x99 Morwow\xc4\x85 przecinaj\xc4\x85c\xc4\x85 eliptyczny Taras Jubileuszowy, za\xc5\x82o\xc5\xbcony w 1910\xe2\x80\x931913. Taras zosta\xc5\x82 zaprojektowany przez dyrektora ogrod\xc3\xb3w Heinricha Zeiningera z okazji 25-lecia rz\xc4\x85d\xc3\xb3w cesarza Wilhelma II. Za tarasem rozci\xc4\x85ga si\xc4\x99 na po\xc5\x82udniu w kierunku fryderycja\xc5\x84skiej cz\xc4\x99\xc5\x9bci parku Sanssouci trawiasty hipodrom, tzw. Nowa Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 (niem. Neue St\xc3\xbcck)._NEWLINE_P\xc3\xb3\xc5\x82okr\xc4\x85g\xc5\x82y parter z kana\xc5\x82em wodnym ogranicza czterna\xc5\x9bcie wapiennych herm przedstawiaj\xc4\x85cych bog\xc3\xb3w antycznych, po\xc5\x82\xc4\x85czonych festonem z winoro\xc5\x9bli. Hermy zosta\xc5\x82y wykonane w stylu neoklasycystycznym w 1928 przez Ericha Geiselera i zast\xc4\x85pi\xc5\x82y dawne rze\xc5\xbaby z piaskowca z czas\xc3\xb3w Wilhelma I._NEWLINE_Mur ograniczaj\xc4\x85cy taras otrzyma\xc5\x82 nisze wodne w formie apsyd, kt\xc3\xb3rych wn\xc4\x99trza zosta\xc5\x82y ozdobione kamiennymi p\xc5\x82askorze\xc5\xbabami oraz br\xc4\x85zowymi wodotryskami w formie wilczych g\xc5\x82\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nOgrody s\xc4\x85siaduj\xc4\x85ce\n_START_PARAGRAPH_\nBy upi\xc4\x99kszy\xc4\x87 area\xc5\x82y bezpo\xc5\x9brednio granicz\xc4\x85ce z tarasami oran\xc5\xbcerii, Peter Joseph Lenn\xc3\xa9 sporz\xc4\x85dzi\xc5\x82 plany Rajskiego Ogrodu (niem. Paradeisg\xc3\xa4rt\xe2\x80\x99l lub Paradiesg\xc3\xa4rtlein) na zachodzie oraz Ogrodu Nordyckiego (niem. Nordischer Garten) na wschodzie. Rajski Ogr\xc3\xb3d (2,5 ha) urz\xc4\x85dzono w 1841 na \xc5\xbcyczenie Fryderyka Wilhelma IV w stylu w\xc5\x82oskiego ogrodu u\xc5\xbcytkowego. Hermann Sello na zlecenie Lenn\xc3\xa9go posadzi\xc5\x82 po\xc5\x82udniowe ro\xc5\x9bliny u\xc5\xbcytkowe. Mi\xc4\x99dzy 1841 a 1848 wzniesiono atrium, zaprojektowane przez Ludwiga Persiusa wed\xc5\x82ug szkic\xc3\xb3w monarchy oraz pergol\xc4\x99 wzd\xc5\x82u\xc5\xbc muru do Alei Morwowej. W 1846 wybudowano schody wodne projektu Ludwiga Ferdinanda Hessego. Rajski Ogr\xc3\xb3d jest obecnie cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 ogrodu botanicznego Uniwersytetu w Poczdamie._NEWLINE_Po zburzeniu starej oran\xc5\xbcerii i szklarni z czas\xc3\xb3w Fryderyka Wielkiego w cz\xc4\x99\xc5\x9bci wschodniej powsta\xc5\x82 Ogr\xc3\xb3d Nordycki (1860\xe2\x80\x931861). Na po\xc5\x82udnie od niego, po przeciwnej stronie Alei Morwowej, znajduje si\xc4\x99 za\xc5\x82o\xc5\xbcony w 1856 Ogr\xc3\xb3d Sycylijski (niem. Sizilianischer Garten) (2,5 ha). W Ogrodzie Nordyckim dominuj\xc4\x85 wiecznie zielone ro\xc5\x9bliny iglaste a w Ogrodzie Sycylijskim ro\xc5\x9blinno\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\x9br\xc3\xb3dziemnomorska, m.in. palmy. W zwi\xc4\x85zku z projektem H\xc3\xb6henstra\xc3\x9fe, wcze\xc5\x9bniejsze plany budowy nimfeum i domu zajezdnego na terenie Ogrodu Nordyckiego zosta\xc5\x82y zarzucone._NEWLINE_Przebudowa terenu s\xc4\x85siaduj\xc4\x85cego od zachodu, pomi\xc4\x99dzy oran\xc5\xbceri\xc4\x85 a belwederem na wzg\xc3\xb3rzu Klausberg, nie doczeka\xc5\x82a si\xc4\x99 realizacji. Od czas\xc3\xb3w fryderycja\xc5\x84skich istnia\xc5\x82a tu czterorz\xc4\x99dowa Aleja Topolowa prowadz\xc4\x85ca od belwederu na wschodzie do sadu i winnicy na stoku po\xc5\x82udniowym. Hermann Sello powi\xc4\x99kszy\xc5\x82 powierzchni\xc4\x99 ogrodu w 1827, sadz\xc4\x85c nowe drzewa owocowe, a Carl Fintelmann dobudowa\xc5\x82 w 1850 kolejny taras poni\xc5\xbcej Pawilonu Smok\xc3\xb3w. Projekt H\xc3\xb6henstra\xc3\x9fen przewidywa\xc5\x82 tu budow\xc4\x99 wiaduktu z punktem widokowym i kaskad\xc4\x85 wodn\xc4\x85 po stronie po\xc5\x82udniowej. Teren mia\xc5\x82 zosta\xc4\x87 obsadzony topolami w\xc5\x82oskimi i wi\xc4\x85zami, by nada\xc4\x87 mu w\xc5\x82oski charakter. Prace na stoku po\xc5\x82udniowym podj\xc4\x99to dopiero w latach 1895\xe2\x80\x931905 za panowania cesarza Wilhelma II, kiedy monarcha zleci\xc5\x82 budow\xc4\x99 trzech d\xc5\x82ugich oraz kilku mniejszych szklarni z ogrzewaniem bazuj\xc4\x85cym na gor\xc4\x85cej wodzie i parze. Zmiany krajobrazowe na terenie 85 m\xc3\xb3rg, tzw. projekt Drachenberg przeprowadzono pomi\xc4\x99dzy 1902 a 1908. Projekt zosta\xc5\x82 powierzony dyrektorowi ogrod\xc3\xb3w kr\xc3\xb3lewskich Gustavowi Adolfowi Fintelmannowi, kt\xc3\xb3ry w 1904 zleci\xc5\x82 prowadzenie prac g\xc5\x82\xc3\xb3wnemu ogrodnikowi Georgowi Potente. Potente usun\xc4\x85\xc5\x82 fryderycja\xc5\x84skie topole i wyznaczy\xc5\x82 na linii wsch\xc3\xb3d-zach\xc3\xb3d dwie r\xc3\xb3wnoleg\xc5\x82e aleje lipowe, obsadzone lipami krymskimi. W ten spos\xc3\xb3b powsta\xc5\x82a o\xc5\x9b widokowa pomi\xc4\x99dzy gmachem oran\xc5\xbcerii a belwederem na wzg\xc3\xb3rz Klausberg. Nad przebiegaj\xc4\x85c\xc4\x85 wzd\xc5\x82u\xc5\xbc Rajskiego Ogrodu drog\xc4\x85 Kronprinzenweg, w 1905\xe2\x80\x931906 przerzucono szeroki most. Po obydwu stronach alei lipowych urz\xc4\x85dzono krajobraz p\xc3\xb3\xc5\x82nocny z \xc5\x82\xc4\x85kami obsadzonymi kwiatami kwitn\xc4\x85cymi wczesn\xc4\x85 wiosn\xc4\x85, grupami drzew li\xc5\x9bciastych i iglastych oraz g\xc5\x82azami narzutowymi. Tereny te zacz\xc4\x99\xc5\x82y podupada\xc4\x87 po 1945. D\xc5\x82uga szklarnia zosta\xc5\x82a wywieziona do ZSRR w ramach reparacji wojennych, a pozosta\xc5\x82e budynki zosta\xc5\x82y rozebrane. Ogr\xc3\xb3d Potentego zacz\xc4\x85\xc5\x82 dzicze\xc4\x87. Pierwsze prace renowacyjne podj\xc4\x99to w 1986. Po zjednoczeniu Niemiec, w latach 1996\xe2\x80\x931997 przywr\xc3\xb3cono tej cz\xc4\x99\xc5\x9bci krajobrazu jej dawn\xc4\x85 wilhelmi\xc5\x84sk\xc4\x85 form\xc4\x99."