b'\n_START_ARTICLE_\nKatastrofa w Seveso\n_START_SECTION_\nLokalizacja\n_START_PARAGRAPH_\nNazwa Katastrofa Seveso pochodzi od nazwy miejscowo\xc5\x9bci Seveso, w kt\xc3\xb3rej mie\xc5\x9bci\xc5\x82y si\xc4\x99 zak\xc5\x82ady w kt\xc3\xb3rych dosz\xc5\x82o do katastrofy i kt\xc3\xb3re odczu\xc5\x82y najmocniej wp\xc5\x82yw katastrofy. W momencie katastrofy miasto zamieszkiwa\xc5\x82o oko\xc5\x82o 17 tys. os\xc3\xb3b. Do obszar\xc3\xb3w ska\xc5\xbconych dioksynami zalicza si\xc4\x99 tak\xc5\xbce miejscowo\xc5\x9bci Meda (19 tys. mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w), Desio (33 tys.), Cesano Maderno (34 tys.). Zak\xc5\x82ady przemys\xc5\x82owe, zlokalizowane w Medzie, by\xc5\x82y w\xc5\x82asno\xc5\x9bci\xc4\x85 firmy ICMESA (Industrie Chimiche Meda Societa Azionaria), b\xc4\x99d\xc4\x85c\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 grupy Givaudan, kt\xc3\xb3ra z kolei nale\xc5\xbca\xc5\x82a do Hoffmann-La Roche (Roche Group).\n_START_SECTION_\nPrzebieg reakcji chemicznych\n_START_PARAGRAPH_\nW zak\xc5\x82adach produkowany by\xc5\x82 2,4,5-trichlorofenol (2), kt\xc3\xb3ry uzyskiwano w reakcji aromatycznej substytucji nukleofilowej jednego z atom\xc3\xb3w chloru 1,2,4,5-tetrachlorobenzenu (1) grup\xc4\x85 hydroksylow\xc4\x85 za pomoc\xc4\x85 wodorotlenku sodu. 2,3,4-Trichlorofenol jest po\xc5\x9brednim produktem w procesie otrzymywania heksachlorofenu  \xe2\x80\x93 \xc5\x9brodka przeciwbakteryjnego._NEWLINE_W celu unikni\xc4\x99cia konieczno\xc5\x9bci stosowania wysokiego ci\xc5\x9bnienia i ryzyka powstawania toksycznego produktu ubocznego, 2,3,7,8-tetrachlorodibenzodioksyny (TCDD, zwi\xc4\x85zek nr 3 na schemacie), kt\xc3\xb3ry tworzy si\xc4\x99 w znacz\xc4\x85cych ilo\xc5\x9bciach powy\xc5\xbcej 170\xe2\x80\x93180\xc2\xa0\xc2\xb0C, oraz unikni\xc4\x99cia niekontrolowanych reakcji egzotermicznych zachodz\xc4\x85cych pomi\xc4\x99dzy reagentami powy\xc5\xbcej 230\xc2\xa0\xc2\xb0C, jako rozpuszczalnik zastosowano wysokowrz\xc4\x85cy glikol etylenowy, do ogrzewania zastosowano par\xc4\x99 wodn\xc4\x85 a nie olej oraz zaprojektowano wodny uk\xc5\x82ad ch\xc5\x82odz\xc4\x85cy zdolny do zatrzymania reakcji w ci\xc4\x85gu kilku minut._NEWLINE_Poniewa\xc5\xbc reakcja otrzymywania trichlorofenolu musi przebiega\xc4\x87 w temperaturze powy\xc5\xbcej osi\xc4\x85galnej standardowo w reaktorze, kt\xc3\xb3rym dysponowa\xc5\x82y zak\xc5\x82ady, w celu osi\xc4\x85gni\xc4\x99cia odpowiednich warunk\xc3\xb3w procesu zmodyfikowano uk\xc5\x82ad reakcyjny. Para wodna wychodz\xc4\x85ca z turbiny generatora pr\xc4\x85du zainstalowanego w zak\xc5\x82adach zosta\xc5\x82a skierowana do cewki umieszczonej na g\xc3\xb3rnej pokrywie reaktora chemicznego. Typowo, parametry pary wynosi\xc5\x82y: ci\xc5\x9bnienie 12 bar, temperatura 190\xc2\xa0\xc2\xb0C. W efekcie temperatura wewn\xc4\x85trz reaktora wynosi\xc5\x82a 159\xc2\xa0\xc2\xb0C, blisko punktu wrzenia wynosz\xc4\x85cego 160\xc2\xa0\xc2\xb0C._NEWLINE_Katastrofa chemiczna wyst\xc4\x85pi\xc5\x82a w chwili, gdy proces wsadowy zosta\xc5\x82 przerwany przed uko\xc5\x84czeniem ostatniego etapu \xe2\x80\x93 usuni\xc4\x99cia glikolu etylenowego z mieszaniny poprzez destylacj\xc4\x99. Wynika\xc5\x82o to z regulacji prawnych obowi\xc4\x85zuj\xc4\x85cych we W\xc5\x82oszech, nakazuj\xc4\x85cych wy\xc5\x82\xc4\x85czanie wszystkich urz\xc4\x85dze\xc5\x84 na okres weekendu. Niekt\xc3\xb3re cz\xc4\x99\xc5\x9bci zak\xc5\x82adu ju\xc5\xbc rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y wy\xc5\x82\xc4\x85czanie w zwi\xc4\x85zku z zako\xc5\x84czeniem swojej pracy w procesie, przez co gwa\xc5\x82townie spad\xc5\x82o zapotrzebowanie na moc w ca\xc5\x82ym zak\xc5\x82adzie, powoduj\xc4\x85c spadek obci\xc4\x85\xc5\xbcenia na turbinie, a w efekcie wzrost temperatury pary wylotowej do ok. 300\xc2\xa0\xc2\xb0C. Para wodna o tak znacznie podwy\xc5\xbcszonej temperaturze dotar\xc5\x82a do reaktora, powoduj\xc4\x85c wzrost temperatury. Z powodu braku kontroli parametr\xc3\xb3w pary operatorzy nie byli \xc5\x9bwiadomi dodatkowego ciep\xc5\x82a docieraj\xc4\x85cego do reaktora. Podj\xc4\x99li wi\xc4\x99c decyzj\xc4\x99 o wy\xc5\x82\xc4\x85czeniu mieszade\xc5\x82 wewn\xc4\x85trz reaktora. Spowodowa\xc5\x82o to nagromadzenie ciep\xc5\x82a w g\xc3\xb3rnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci reaktora, tu\xc5\xbc pod pokryw\xc4\x85. Doprowadzi\xc5\x82o to do punktu krytycznego \xe2\x80\x93 zainicjowana zosta\xc5\x82a egzotermiczna reakcja uboczna. P\xc3\xb3\xc5\xbaniejsze testy wykaza\xc5\x82y, \xc5\xbce wbrew wcze\xc5\x9bniejszym ustaleniom, do jej zapocz\xc4\x85tkowania wystarcza\xc5\x82a temperatura 180\xc2\xa0\xc2\xb0C aby si\xc4\x99 pojawi\xc5\x82a, tj. o 50\xc2\xa0\xc2\xb0C mniej ni\xc5\xbc pierwotnie zak\xc5\x82adano. Efektem by\xc5\x82a stopniowa utrata szczelno\xc5\x9bci reaktora oraz wzrost temperatury do 230\xc2\xa0\xc2\xb0C siedem godzin p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, kiedy to nast\xc4\x85pi\xc5\x82 gwa\xc5\x82towny wyciek._NEWLINE_Z powodu wzrostu ci\xc5\x9bnienia otworzy\xc5\x82 si\xc4\x99 Zaw\xc3\xb3r bezpiecze\xc5\x84stwa zainstalowany w reaktorze, uwalniaj\xc4\x85c do atmosfery 6 ton chemikali\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re opad\xc5\x82y na obszar 18\xc2\xa0km\xc2\xb2, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w kierunku po\xc5\x82udniowym. Po\xc5\x9br\xc3\xb3d zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w uwolnionych z reaktora znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 ok. 1\xc2\xa0kg TCDD. W prawid\xc5\x82owo prowadzonym procesie st\xc4\x99\xc5\xbcenie TCDD utrzymuje si\xc4\x99 na poziomie poni\xc5\xbcej 1\xc2\xa0ppm, jednak w podwy\xc5\xbcszonej temperaturze TCDD przekroczy\xc5\x82o poziom 100\xc2\xa0ppm.\n_START_SECTION_\nBadania nad kr\xc3\xb3tko- i d\xc5\x82ugotrwa\xc5\x82ymi skutkami zdrowotnymi\n_START_PARAGRAPH_\nStudium przeprowadzone w 1991 roku, 14 lat po katastrofie, mia\xc5\x82o na celu oszacowanie wp\xc5\x82ywu na mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w wystawionych na dzia\xc5\x82anie dioksyn. Najbardziej zauwa\xc5\xbcalnym efektem by\xc5\x82 tr\xc4\x85dzik chlorowy \xe2\x80\x93 193 odnotowane przypadki. Innymi odnotowanymi skutkami by\xc5\x82y neuropatia oraz dysfunkcja w\xc4\x85troby. Nie odnotowano wyst\xc4\x85pienia ci\xc4\x99\xc5\xbcszych przypadk\xc3\xb3w zatrucia dioksynami, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie przez brak informacji na ich temat; brak dowod\xc3\xb3w na zwi\xc4\x99kszone ryzyko zatrucia dioksynami._NEWLINE_Studium opublikowane w 1998 roku stwierdza, i\xc5\xbc tr\xc4\x85dzik chlorowy jest jedynym potwierdzonym objawem. Wcze\xc5\x9bniejsze badania dotycz\xc4\x85ce dysfunkcji w\xc4\x85troby, uk\xc5\x82adu odporno\xc5\x9bciowego, os\xc5\x82abienia uk\xc5\x82adu nerwowego oraz zdolno\xc5\x9bci reprodukcyjnych nie da\xc5\x82y jednoznacznych wynik\xc3\xb3w._NEWLINE_Zaobserwowano wzrost \xc5\x9bmiertelno\xc5\x9bci z powodu chor\xc3\xb3b serca b\xc4\x85d\xc5\xba uk\xc5\x82adu kr\xc4\x85\xc5\xbcenia, jednak sugeruje si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie wp\xc5\x82yw czynnik\xc3\xb3w psychospo\xc5\x82ecznych. Zaobserwowano wzrost zachorowa\xc5\x84 na cukrzyc\xc4\x99. Analiza zachorowa\xc5\x84 na raka oraz nast\xc4\x99pnie zgon\xc3\xb3w potwierdzi\xc5\x82a wzrost zachorowa\xc5\x84 na raka uk\xc5\x82adu pokarmowego oraz ch\xc5\x82oniaka. Wynik\xc3\xb3w analizy nie mo\xc5\xbcna traktowa\xc4\x87 jednoznacznie z powodu ogranicze\xc5\x84 bada\xc5\x84, takich jak: brak indywidualnych danych nt. zatrucia, kr\xc3\xb3tki czas utajenia choroby oraz ma\xc5\x82a populacja dla poszczeg\xc3\xb3lnych typ\xc3\xb3w raka._NEWLINE_W studium z roku 2001 zaobserwowano brak wzrostu zachorowa\xc5\x84 na raka. Jednak we wnioskach stwierdza si\xc4\x99, i\xc5\xbc dioksyny posiadaj\xc4\x85 cechy kancerogenne dla ludzi oraz potwierdza hipotez\xc4\x99 ich wp\xc5\x82ywu na uk\xc5\x82ad krwiono\xc5\x9bny oraz uk\xc5\x82ad hormonalny cz\xc5\x82owieka. Wydane w 2009 roku uaktualnienie potwierdza wzrost zachorowa\xc5\x84 na nowotwory tkanki limfatycznej oraz krwiotw\xc3\xb3rczej, a tak\xc5\xbce raka piersi.\n_START_SECTION_\nPlan oczyszczania\n_START_PARAGRAPH_\nW styczniu 1977 przygotowano plan pomocy materialnej, analizy naukowej, monitoringu medycznego oraz usuwania zanieczyszcze\xc5\x84. Wkr\xc3\xb3tce potem ICMESa rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a wyp\xc5\x82at\xc4\x99 pierwszych odszkodowa\xc5\x84 poszkodowanym. Wiosn\xc4\x85 1977 zacz\xc4\x99ty si\xc4\x99 pierwsze prace usuwania ska\xc5\xbcenia, za\xc5\x9b w czerwcu uruchomiono system monitorowania epidemiologicznego dla 220\xc2\xa0000 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w. We wrze\xc5\x9bniu powo\xc5\x82ano Mi\xc4\x99dzynarodowy Komitet Sterowniczy, w kt\xc3\xb3rego sk\xc5\x82ad wchodzili specjali\xc5\x9bci o mi\xc4\x99dzynarodowej renomie, w celu zgromadzenia danych naukowych. W lutym 1984 Mi\xc4\x99dzynarodowy Komitet Sterowniczy wyda\xc5\x82 ostateczny raport stwierdzaj\xc4\x85cy, i\xc5\xbc "poza tr\xc4\x85dzikiem chlorowym, nie mo\xc5\xbcna potwierdzi\xc4\x87 wp\xc5\x82ywu TCDD na inne przypadki chorobowe".'