b'\n_START_ARTICLE_\nTrybun ludowy\n_START_PARAGRAPH_\nTrybun ludowy (tak\xc5\xbce plebejski, \xc5\x82ac.\xc2\xa0tribunus plebis lub plebi, l.mn. tribuni plebis) \xe2\x80\x93 urz\xc4\x85d w republice rzymskiej utworzony w 494 roku p.n.e, kt\xc3\xb3rego podstawowym zadaniem by\xc5\x82a ochrona interes\xc3\xb3w obywateli, a zw\xc5\x82aszcza plebejuszy przed arbitra\xc5\xbcem patrycjuszy w senacie i samowol\xc4\x85 urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w. Pocz\xc4\x85tkowo na roczn\xc4\x85 kadencj\xc4\x99 wybierano dw\xc3\xb3ch lub czterech trybun\xc3\xb3w (po jednym dla ka\xc5\xbcdej z czterech tribus urbanae), po ok. 457 roku p.n.e. ich liczba wzros\xc5\x82a do dziesi\xc4\x99ciu._NEWLINE_W okresie republika\xc5\x84skim kompetencje trybun\xc3\xb3w ludowych pozwala\xc5\x82y im na trzymanie w szachu senatu i urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w. Trybun ludowy mia\xc5\x82 prawo przewodniczy\xc4\x87 Zgromadzeniu Plebejuszy, zwo\xc5\x82ywa\xc4\x87 posiedzenia senatu, zg\xc5\x82asza\xc4\x87 projekty praw i wstawia\xc4\x87 si\xc4\x99 za plebejuszami w procesach karnych i cywilnych. W praktyce posiada\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc prawo weta wobec dzia\xc5\x82a\xc5\x84 senator\xc3\xb3w i konsul\xc3\xb3w. Stworzenie takiego urz\xc4\x99du zaledwie w oko\xc5\x82o p\xc3\xb3\xc5\x82torej dekady po wprowadzeniu w Rzymie ustroju republika\xc5\x84skiego, by\xc5\x82o jedn\xc4\x85 z pierwszych modyfikacji greckiego wzorca politycznego wprowadzonego w Rzymie. Pozwoli\xc5\x82o tak\xc5\xbce niewielkiemu jeszcze wtedy miastu na P\xc3\xb3\xc5\x82wyspie Apeni\xc5\x84skim przetrwa\xc4\x87 olbrzymie napi\xc4\x99cia spo\xc5\x82eczne, jakie pojawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 w ka\xc5\xbcdym spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwie kastowym._NEWLINE_Pocz\xc4\x85tkowo plebejusze wybierali dw\xc3\xb3ch trybun\xc3\xb3w, z czasem ich liczba zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82a si\xc4\x99 do dziesi\xc4\x99ciu. Wszyscy posiadali status sacrosancti (\xc5\x9bwi\xc4\x99tych i nietykalnych, dos\xc5\x82. przenaj\xc5\x9bwi\xc4\x99tszych), co w praktyce dawa\xc5\x82o im pe\xc5\x82en immunitet, a podniesienie na nich r\xc4\x99ki mia\xc5\x82o by\xc4\x87 karane nie tylko \xc5\x9bmierci\xc4\x85 na ziemi, ale tak\xc5\xbce pot\xc4\x99pieniem przez bog\xc3\xb3w. Miejscem urz\xc4\x99dowania trybun\xc3\xb3w by\xc5\x82y tzw. \xc5\x82awy trybunalskie na Forum Romanum. W\xc5\x82adza trybun\xc3\xb3w ograniczona by\xc5\x82a tylko do teren\xc3\xb3w miejskich Rzymu, czyli nie mogli oni przeciwstawia\xc4\x87 si\xc4\x99 urz\xc4\x99dnikom poza obr\xc4\x99bem miasta. W pocz\xc4\x85tkach cesarstwa urz\xc4\x85d straci\xc5\x82 na znaczeniu, a wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 jego prerogatyw (tribunicia potestas) przekazano cesarzom._NEWLINE_Pod wieloma wzgl\xc4\x99dami instytucja trybuna ludowego przypomina\xc5\x82a dzisiejszy urz\xc4\x85d rzecznika praw obywatelskich lub rzecznika interesu publicznego, z kt\xc3\xb3rymi to instytucjami zreszt\xc4\x85 cz\xc4\x99sto bywa por\xc3\xb3wnywana. Niekt\xc3\xb3rzy autorzy uznaj\xc4\x85 wr\xc4\x99cz instytucj\xc4\x99 trybuna ludowego za bezpo\xc5\x9bredni\xc4\x85 poprzedniczk\xc4\x99 dzisiejszego ombudsmana.\n_START_SECTION_\nPrzyczyny powo\xc5\x82ania urz\xc4\x99du\n_START_PARAGRAPH_\nCho\xc4\x87 oko\xc5\x82o 510 roku p.n.e. w Rzymie obalono monarchi\xc4\x99, wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 urz\xc4\x99d\xc3\xb3w pozosta\xc5\x82a w r\xc4\x99kach patrycjuszy, czyli nielicznej warstwy mo\xc5\xbcnych. To z nich wywodzili si\xc4\x99 konsule, senatorowie czy urz\xc4\x99dnicy ni\xc5\xbcszego szczebla. Tymczasem spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwo rzymskie sk\xc5\x82ada\xc5\x82o si\xc4\x99 w przewa\xc5\xbcaj\xc4\x85cej wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci z plebsu, czyli warstw ni\xc5\xbcszych. W\xc5\x9br\xc3\xb3d plebejuszy znale\xc5\xba\xc4\x87 mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o zar\xc3\xb3wno osiedle\xc5\x84c\xc3\xb3w z innych krain, miejsk\xc4\x85 biedot\xc4\x99, ale te\xc5\xbc bogaczy, kt\xc3\xb3rych od patrycjatu odr\xc3\xb3\xc5\xbcnia\xc5\x82o jedynie pochodzenie. Ci ostatni zmuszeni byli odbywa\xc4\x87 s\xc5\x82u\xc5\xbcb\xc4\x99 wojskow\xc4\x85 na r\xc3\xb3wni z patrycjuszami, i p\xc5\x82aci\xc4\x87 takie same podatki, jednak pozbawieni byli wp\xc5\x82ywu na ich wydatkowanie, zawieranie pokoju czy ustawodawstwo._NEWLINE_Cho\xc4\x87 pocz\xc4\x85tkowo obie klasy spo\xc5\x82eczne by\xc5\x82y r\xc3\xb3wne, w praktyce do\xc5\x9b\xc4\x87 szybko plebejusze zacz\xc4\x99li stanowi\xc4\x87 po\xc5\x9bledniejsz\xc4\x85 kategori\xc4\x99 obywateli. Post\xc4\x99powa\xc5\x82a te\xc5\xbc monopolizacja w\xc5\x82adzy przez rody patrycjuszowskie. W okresie 509 \xe2\x80\x93 483 p.n.e. 21 procent wszystkich konsul\xc3\xb3w wywodzi\xc5\x82o si\xc4\x99 z plebsu. W latach 427 \xe2\x80\x93 401 p.n.e. ju\xc5\xbc tylko jeden konsul na stu wywodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 z kr\xc4\x99g\xc3\xb3w innych, ni\xc5\xbc rzymska arystokracja._NEWLINE_Wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnym badaczom brakuje \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 historycznych, dzi\xc4\x99ki kt\xc3\xb3rym mo\xc5\xbcna by z ca\xc5\x82\xc4\x85 pewno\xc5\x9bci\xc4\x85 opisa\xc4\x87 t\xc5\x82o spo\xc5\x82eczne i ekonomiczne konfliktu, w wyniku kt\xc3\xb3rego powsta\xc5\x82 urz\xc4\x85d trybuna ludowego. Po\xc5\x9brednio z p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych tekst\xc3\xb3w i \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 archeologicznych mo\xc5\xbcna jednak wywnioskowa\xc4\x87, \xc5\xbce w V wieku p.n.e. spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwo rzymskie przechodzi\xc5\x82o trudny okres. Cz\xc4\x99ste wojny i kl\xc4\x99ski g\xc5\x82odu musia\xc5\x82y wp\xc5\x82yn\xc4\x85\xc4\x87 na obie strony konfliktu. Wydaje si\xc4\x99 wi\xc4\x99c pewnym, \xc5\xbce na zmianie zastanego stanu rzeczy zale\xc5\xbca\xc5\x82o sporej cz\xc4\x99\xc5\x9bci spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa, a nie tylko w\xc4\x85skiej grupie nacisku._NEWLINE_W tym czasie plebejusze rozpocz\xc4\x99li walk\xc4\x99 o emancypacj\xc4\x99 na dw\xc3\xb3ch p\xc5\x82aszczyznach: polityczno-religijnej oraz ekonomicznej. Jako \xc5\xbce patrycjusze byli lepiej uzbrojeni i wyszkoleni, zdobycie w\xc5\x82adzy przemoc\xc4\x85 by\xc5\x82o problematyczne. By zyska\xc4\x87 wp\xc5\x82yw na rz\xc4\x85dy, plebejusze uciekli si\xc4\x99 wi\xc4\x99c do secesji (secessio plebis). Przynajmniej trzykrotnie w ramach swoistego strajku opuszczali Rzym i przenosili si\xc4\x99 poza jego mury, gro\xc5\xbc\xc4\x85c za\xc5\x82o\xc5\xbceniem w\xc5\x82asnego miasta: w 494, 450 i 287 roku p.n.e. Zamykano warsztaty i sklepy, s\xc5\x82u\xc5\xbcby miejskie przestawa\xc5\x82y dzia\xc5\x82a\xc4\x87, a przed patrycjuszami stawa\xc5\x82o widmo g\xc5\x82odu.\n_START_SECTION_\nPocz\xc4\x85tki\n_START_PARAGRAPH_\nPodczas pierwszej z takich secesji w roku 494 p.n.e. protestuj\xc4\x85cy plebs wybra\xc5\x82 spo\xc5\x9br\xc3\xb3d siebie dw\xc3\xb3ch trybun\xc3\xb3w ludowych, czyli reprezentant\xc3\xb3w w sporze z patrycjuszami. Nazwa nowego urz\xc4\x99du wywodzi\xc5\x82a si\xc4\x99 od tribuum, rzymskich jednostek administracyjnych o rodowodzie plemiennym, jednak nie jest jasne czy pierwsi trybuni byli naczelnikami plemion, czy te\xc5\xbc nazwa nawi\xc4\x85zywa\xc5\x82a do wcze\xc5\x9bniej istniej\xc4\x85cego urz\xc4\x99du tribuni militum._NEWLINE_Zgodnie z tradycj\xc4\x85 podczas secesji wszyscy przedstawiciele ni\xc5\xbcszych warstw spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa rzymskiego bior\xc4\x85cy udzia\xc5\x82 w strajku zaprzysi\xc4\x99gli te\xc5\xbc tzw. lex sacrata, \xe2\x80\x9e\xc5\x9bwi\xc4\x99te prawo\xe2\x80\x9d stanowi\xc4\x85ce, \xc5\xbce zabij\xc4\x85 ka\xc5\xbcdego, kto zechce skrzywdzi\xc4\x87 ich wybra\xc5\x84c\xc3\xb3w. Jednocze\xc5\x9bnie trybuni zyskali status sacrosancti, a wi\xc4\x99c nietykalnych ze wzgl\xc4\x99du na sankcj\xc4\x99 bosk\xc4\x85. Tym samym stworzono pozaprawny urz\xc4\x85d, kt\xc3\xb3rego miano broni\xc4\x87 pozaprawnymi metodami._NEWLINE_Ten akt obywatelskiego niepos\xc5\x82usze\xc5\x84stwa, mimo opor\xc3\xb3w i sprzeciwu m.in. Gnejusza Marcjusza Koriolana, zosta\xc5\x82 ostatecznie zaakceptowany przez patrycjuszy, kt\xc3\xb3rzy w\xc5\x82\xc4\x85czyli nowy urz\xc4\x85d w obr\xc4\x99b rzymskiego systemu politycznego, cho\xc4\x87 na specyficznych zasadach. Senat uzna\xc5\x82 trybun\xc3\xb3w ludowych za urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w pa\xc5\x84stwowych, cho\xc4\x87 nie za cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w magistratury, bowiem wybierali ich jedynie plebejusze, a nie ca\xc5\x82y lud rzymski. W konsekwencji, inaczej ni\xc5\xbc inni rzymscy urz\xc4\x99dnicy, trybuni nie posiadali insygni\xc3\xb3w swego urz\xc4\x99du, nie byli tak\xc5\xbce obdarzeni imperium. Pe\xc5\x82ne uznanie w\xc5\x82adzy trybun\xc3\xb3w ludowych nast\xc4\x85pi\xc5\x82o w 287 p.n.e. wraz z uznaniem plebiscyt\xc3\xb3w, czyli uchwa\xc5\x82 zgromadze\xc5\x84 ludowych, za obowi\xc4\x85zuj\xc4\x85ce ca\xc5\x82y lud rzymski, nie tylko plebejuszy (lex Hortensia)._NEWLINE_Uprawnienia trybun\xc3\xb3w wobec senatu zmienia\xc5\x82y si\xc4\x99 w czasie. Pocz\xc4\x85tkowo posiadali oni jedynie prawo przys\xc5\x82uchiwania si\xc4\x99 jego obradom, jednak ju\xc5\xbc w III wieku p.n.e. zdobyli prawo do przemawiania (ius referendi), a prawo do zwo\xc5\x82ywania zgromadze\xc5\x84 plebejskich rozszerzono tak\xc5\xbce o prawo do zwo\xc5\x82ywania senator\xc3\xb3w (ius agendi cum patribus). W II wieku p.n.e. wcze\xc5\x9bniejszy wyb\xc3\xb3r na trybuna sta\xc5\x82 si\xc4\x99 wystarczaj\xc4\x85cym warunkiem do ubiegania si\xc4\x99 o miejsce w senacie; zmian\xc4\x99 t\xc4\x99 wprowadzi\xc5\x82o prawdopodobnie lex Atinia ze 149 p.n.e.)._NEWLINE_Cho\xc4\x87 stworzenie nowego urz\xc4\x99du ogranicza\xc5\x82o ich w\xc5\x82adz\xc4\x99, na nowej organizacji systemu politycznego zyskali tak\xc5\xbce przedstawiciele wy\xc5\xbcszych warstw. Pomimo wszystkich niedogodno\xc5\x9bci, mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 wp\xc5\x82ywania na rzeczywisto\xc5\x9b\xc4\x87 prawn\xc4\x85 Rzymu przez warstwy ni\xc5\xbcsze spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa katalizowa\xc5\x82a rozmaite niepokoje spo\xc5\x82eczne. Poza tym przedstawiciele rzymskiej arystokracji z trybunami mogli zazwyczaj porozumie\xc4\x87 si\xc4\x99 w spos\xc3\xb3b cywilizowany i uzgodni\xc4\x87 wprowadzenie praw po\xc5\xbcytecznych dla obu klas. Zupe\xc5\x82nie inaczej bywa\xc5\x82o z t\xc5\x82umem w\xc5\x9bciek\xc5\x82ych plebejuszy, kt\xc3\xb3rzy cz\xc4\x99sto nawiedzali senat i wymuszali wprowadzenie nowego prawa osobi\xc5\x9bcie, pod gro\xc5\xbab\xc4\x85 samos\xc4\x85du na senatorach Ju\xc5\xbc w IV wieku p.n.e. senat zacz\xc4\x85\xc5\x82 te\xc5\xbc wykorzystywa\xc4\x87 trybun\xc3\xb3w jako instrument nacisku na urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w. Mimo tego uwik\xc5\x82ania, trybuni pozostali silnie zwi\xc4\x85zani ze swoimi wyborcami, a Polibiusz podkre\xc5\x9bla, \xc5\xbce musieli tak\xc5\xbce kierowa\xc4\x87 si\xc4\x99 przede wszystkim wol\xc4\x85 ludu.\n_START_SECTION_\nPodzia\xc5\x82 w\xc5\x82adzy\n_START_PARAGRAPH_\nW\xc5\x82adza trybun\xc3\xb3w ludowych by\xc5\x82a stosunkowo s\xc5\x82abo sformalizowana, zw\xc5\x82aszcza jak na warunki rzymskie. W warstwie symbolicznej i prawnej opiera\xc5\x82a si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie na interpretacji jednego przepisu i tradycji. Przyziemnym wsparciem dla si\xc5\x82y tradycji by\xc5\x82a liczebno\xc5\x9b\xc4\x87 plebsu i koszty, jakie mog\xc5\x82y ponie\xc5\x9b\xc4\x87 wy\xc5\xbcsze klasy w wyniku konfliktu wewn\xc4\x99trznego. Dlatego te\xc5\xbc, cho\xc4\x87 kompetencje poszczeg\xc3\xb3lnych urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w s\xc4\x85 w prawie rzymskim do\xc5\x9b\xc4\x87 dok\xc5\x82adnie opisane, do tar\xc4\x87 kompetencyjnych dochodzi\xc5\x82o nader cz\xc4\x99sto. W sytuacji sporu starano si\xc4\x99 szuka\xc4\x87 kompromisu, z kt\xc3\xb3rego po jakim\xc5\x9b czasie jedna ze stron stara\xc5\x82a si\xc4\x99 wycofa\xc4\x87. Tak by\xc5\x82o na przyk\xc5\x82ad w przypadku Marka Liwiusza Drususa, trybuna z roku 91 p.n.e. Zdo\xc5\x82a\xc5\x82 on przekona\xc4\x87 senat do przeprowadzenia ograniczonej reformy rolnej (polegaj\xc4\x85cej na zwi\xc4\x99kszeniu udzia\xc5\x82u plebejuszy w ziemi publicznej i ziemiach zdobywanych podczas wojen) i obni\xc5\xbceniu ceny zbo\xc5\xbca. Gdy jednak chcia\xc5\x82 przyzna\xc4\x87 prawa obywatelskie tak\xc5\xbce mieszka\xc5\x84com innych miast sprzymierzonych z Rzymem, straci\xc5\x82 poparcie wszystkich i zosta\xc5\x82 zamordowany, a wszystkie jego reformy cofni\xc4\x99to. Dzi\xc4\x99ki tej ci\xc4\x85g\xc5\x82ej walce ca\xc5\x82y system polityczny Rzymu przetrwa\xc5\x82 we wzgl\xc4\x99dnej homeostazie kilkaset lat, a\xc5\xbc do nadej\xc5\x9bcia czas\xc3\xb3w cezar\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nWyb\xc3\xb3r trybun\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nPoza senatem w staro\xc5\xbcytnym Rzymie istnia\xc5\x82y dwa rodzaje zgromadze\xc5\x84 posiadaj\xc4\x85cych prerogatywy ustawodawcze. Pierwszym by\xc5\x82y comitia, w kt\xc3\xb3rych udzia\xc5\x82 mogli bra\xc4\x87 wszyscy obywatele niezale\xc5\xbcnie od stanu. Drugim typem by\xc5\x82y concilia (\xe2\x80\x9erady\xe2\x80\x9d), jednocz\xc4\x85ce wszystkich obywateli danego stanu. Na przyk\xc5\x82ad concilia plebis pozwala\xc5\x82y plebejuszom uchwala\xc4\x87 prawa, jednak odnosi\xc5\x82y si\xc4\x99 one jedynie do ich stanu i nie obejmowa\xc5\x82y patrycjuszy. Natomiast prawa uchwalane przez mo\xc5\xbcnych w senacie obowi\xc4\x85zywa\xc5\x82y wszystkich, niezale\xc5\xbcnie od stanu._NEWLINE_To w\xc5\x82a\xc5\x9bnie concilia plebis obiera\xc5\x82y trybun\xc3\xb3w (pocz\xc4\x85tkowo dw\xc3\xb3ch, czterech lub pi\xc4\x99ciu, po oko\xc5\x82o 449 lub 457 p.n.e. dziesi\xc4\x99ciu, a z czasem nawet wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 liczb\xc4\x99) na roczne kadencje. Trybuni z urz\xc4\x99du przewodniczyli ich obradom. Zgodnie z zasadami obowi\xc4\x85zuj\xc4\x85cymi tak\xc5\xbce innych urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w rzymskich, urz\xc4\x99duj\xc4\x85cy trybuni nie mieli prawa do reelekcji i sprawowali sw\xc3\xb3j urz\xc4\x85d przewa\xc5\xbcnie honorowo, bez jakiejkolwiek oficjalnej gratyfikacji._NEWLINE_Co wa\xc5\xbcne, trybun, jako najwy\xc5\xbcszy przedstawiciel owego \xe2\x80\x9epa\xc5\x84stwa w pa\xc5\x84stwie\xe2\x80\x9d, jakie dzi\xc4\x99ki jego istnieniu stworzyli plebejusze, przez ca\xc5\x82\xc4\x85 roczn\xc4\x85 kadencj\xc4\x99 nie mia\xc5\x82 prawa opuszcza\xc4\x87 Rzymu, a jego dom musia\xc5\x82 by\xc4\x87 zawsze otwarty dla petent\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nUpadek instytucji trybuna ludowego\n_START_PARAGRAPH_\nU schy\xc5\x82ku republiki trybunowie ludowi w coraz mniejszym stopniu stanowili opozycj\xc4\x99 wobec nobilitas, a w coraz wi\xc4\x99kszym stawali si\xc4\x99 narz\xc4\x99dziem w ich rz\xc4\x85dach. Na mocy lex Atinia (149 p.n.e.) byli trybunowie wchodzili nawet automatycznie w sk\xc5\x82ad senatu. W 81 p.n.e. dyktator Lucjusz Korneliusz Sulla uzna\xc5\x82 instytucj\xc4\x99 trybuna za zagro\xc5\xbcenie dla swojej w\xc5\x82adzy i pozbawi\xc5\x82 trybun\xc3\xb3w prawa do zg\xc5\x82aszania projekt\xc3\xb3w praw i prawa weta wobec ustaw senackich. Pozbawi\xc5\x82 tak\xc5\xbce by\xc5\x82ych trybun\xc3\xb3w prawa do sprawowania innych magistratur, czym w praktyce uniemo\xc5\xbcliwi\xc5\x82 wykorzystywanie urz\xc4\x99du jako odskoczni do dalszej kariery w strukturach zarezerwowanych dawniej dla patrycjuszy. Reformy prawne Sulli nie zmieni\xc5\x82y prawa trybun\xc3\xb3w ludowych do wstawiania si\xc4\x99 za obywatelami, jednak stracili oni wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 swych prerogatyw. Reformy Sulli stopniowo wycofano, jednak stworzy\xc5\x82y one precedens. W 75 p.n.e. przywr\xc3\xb3cono prawo do sprawowania magistratur, a pe\xc5\x82ni\xc4\x99 praw przywr\xc3\xb3cili za czas\xc3\xb3w I triumwiratu konsule Gnaeus Pompeius Magnus i Marcus Licinius Crassus w 70 p.n.e._NEWLINE_Jednym z ostatnich, a jednocze\xc5\x9bnie najlepiej znanych wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesno\xc5\x9bci trybun\xc3\xb3w ludowych by\xc5\x82 trybun z roku 59 p.n.e. Publiusz Klodiusz Pulcher (Publius Clodius Pulcher). Urodzony w rodzinie patrycjuszowskiej, w m\xc5\x82odo\xc5\x9bci ws\xc5\x82awi\xc5\x82 si\xc4\x99 awanturnictwem, kt\xc3\xb3re zamkn\xc4\x99\xc5\x82o przed nim drog\xc4\x99 awansu w obr\xc4\x99bie klasy. Dlatego te\xc5\xbc Klodiusz Pulcher da\xc5\x82 si\xc4\x99 adoptowa\xc4\x87 m\xc5\x82odszemu od siebie dalekiemu krewnemu z plebejskiej linii, wystartowa\xc5\x82 w wyborach na trybuna i wygra\xc5\x82._NEWLINE_Zr\xc4\x99cznymi posuni\xc4\x99ciami zjedna\xc5\x82 sobie przychylno\xc5\x9b\xc4\x87 plebsu. W miejsce dotychczasowego dotowania zbo\xc5\xbca dla biedoty wprowadzi\xc5\x82 rozdawnictwo. Ograniczy\xc5\x82 te\xc5\xbc w\xc5\x82adz\xc4\x99 s\xc4\x85downicz\xc4\x85 cenzor\xc3\xb3w i senatu, czym zrazi\xc5\x82 do siebie patrycjuszy i naruszy\xc5\x82 delikatn\xc4\x85 homeostaz\xc4\x99 mi\xc4\x99dzy stanami. Zamiast na kompromisie, opar\xc5\x82 swoje rz\xc4\x85dy wy\xc5\x82\xc4\x85cznie na poparciu plebsu. Uwik\xc5\x82any w konflikt z Katonem M\xc5\x82odszym i Cyceronem (tak\xc5\xbce plebejuszami z pochodzenia, ale te\xc5\xbc republikanami z krwi i ko\xc5\x9bci), a tak\xc5\xbce ze swoim wsp\xc3\xb3\xc5\x82trybunem Milo, zacz\xc4\x85\xc5\x82 ucieka\xc4\x87 si\xc4\x99 do zwyk\xc5\x82ej przemocy i konfiskaty d\xc3\xb3br swoich konkurent\xc3\xb3w politycznych dla powi\xc4\x99kszenia w\xc5\x82asnej pot\xc4\x99gi. Po wyje\xc5\xbadzie Juliusza Cezara, kt\xc3\xb3ry wraz z armi\xc4\x85 ruszy\xc5\x82 na podb\xc3\xb3j Galii, uda\xc5\x82o mu si\xc4\x99 faktycznie przej\xc4\x85\xc4\x87 kontrol\xc4\x99 nad miastem. Pos\xc5\x82ugiwa\xc5\x82 si\xc4\x99 przy tym uzbrojonymi bandami, kt\xc3\xb3re terroryzowa\xc5\x82y oponent\xc3\xb3w o wiele skuteczniej, ni\xc5\xbc prerogatywy trybuna. Jednak jego dzia\xc5\x82ania, kt\xc3\xb3re dzi\xc5\x9b okre\xc5\x9bliliby\xc5\x9bmy mianem populistycznych, przynios\xc5\x82y nieoczekiwany skutek: porozumienie bogatszych plebejuszy z patrycjatem przeciwko jego samowoli. W 53 roku p.n.e. Klodiusz straci\xc5\x82 \xc5\xbcycie._NEWLINE_W kilka lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej wyniszczone walkami miasta Italii poddawa\xc5\x82y si\xc4\x99 jedno po drugim w\xc5\x82adzy Juliusza Cezara. Gdy ten zdoby\xc5\x82 w\xc5\x82adz\xc4\x99, ograniczy\xc5\x82 moc trybun\xc3\xb3w i sam przej\xc4\x85\xc5\x82 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 ich w\xc5\x82adzy (a przynajmniej przys\xc5\x82uguj\xc4\x85c\xc4\x85 im sacrosanctitas). Jego nast\xc4\x99pca Oktawian August sam przej\xc4\x85\xc5\x82 wszystkie ich prerogatywy w trzech kolejnych krokach (36, 30 i 23 p.n.e.). Mimo utraty w\xc5\x82adzy i znaczenia, instytucja trybuna ludowego, podobnie jak urz\xc4\x85d edyla, pozosta\xc5\x82a dla wielu plebejuszy wa\xc5\xbcnym krokiem na drodze do uzyskania miejsca w senacie przynajmniej do III wieku n.e., a sam tytu\xc5\x82 istnia\xc5\x82 jeszcze w V wieku n.e._NEWLINE_Po upadku Rzymu zaniechano w Europie prawnej i urz\xc4\x99dowej reprezentacji zwyk\xc5\x82ych ludzi (posp\xc3\xb3lstwa, plebsu czy mieszczan \xe2\x80\x93 zale\xc5\xbcnie od kontekstu) jako osobnej instytucji w obr\xc4\x99bie systemu politycznego.\n_START_SECTION_\nLegitymacja i prerogatywy\n_START_PARAGRAPH_\nTrybun ludowy czerpa\xc5\x82 sw\xc4\x85 w\xc5\x82adz\xc4\x99 i autorytet nie z mocy prawa stanowionego, a z faktu, \xc5\xbce zosta\xc5\x82 wybrany przez reprezentant\xc3\xb3w ludu, kt\xc3\xb3ry og\xc5\x82asza\xc5\x82 go nietykalnym. Poza prawem do absolutnej nietykalno\xc5\x9bci w obr\xc4\x99bie miasta, trybuni ludowi uzyskali te\xc5\xbc szereg prerogatyw, dzi\xc4\x99ki kt\xc3\xb3rym ich wyborcy zyskiwali du\xc5\xbcy wp\xc5\x82yw na polityczn\xc4\x85 rzeczywisto\xc5\x9b\xc4\x87 w Rzymie. Zgodnie z prawem do pomocy (ius auxiliandi lub ius auxilii) mogli przej\xc4\x85\xc4\x87 pod w\xc5\x82asn\xc4\x85 kuratel\xc4\x99 ka\xc5\xbcdego plebejusza, kt\xc3\xb3ry popad\xc5\x82 w konflikt z urz\xc4\x99dnikiem reprezentuj\xc4\x85cym patrycjat. Co wi\xc4\x99cej, dotyczy\xc5\x82o to wszystkich urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w, niezale\xc5\xbcnie od szczebla. Trybuni mogli te\xc5\xbc zwo\xc5\x82ywa\xc4\x87 comitia tributa i przeprowadza\xc4\x87 na nich uchwa\xc5\x82y._NEWLINE_W wyniku kompromisu z patrycjuszami, przedstawiciele plebsu zyskali legitymizacj\xc4\x99 oraz bezpo\xc5\x9bredni wp\xc5\x82yw na wszystkie szczeble administracji z wyj\xc4\x85tkiem spraw wojskowych. Najwa\xc5\xbcniejsze jednak prerogatywy wynika\xc5\x82y ze sposobu, w jaki plebs wy\xc5\x82oni\xc5\x82 swoich reprezentant\xc3\xb3w i doprowadzi\xc5\x82 do ich w\xc5\x82\xc4\x85czenia w obr\xc4\x99b rzymskiego systemu politycznego w roku 494 p.n.e. Z czasem bowiem zacz\xc4\x99to interpretowa\xc4\x87 ich nietykalno\xc5\x9b\xc4\x87 osobist\xc4\x85 (gwarantowan\xc4\x85 zar\xc3\xb3wno przez bog\xc3\xb3w, jak i przez ca\xc5\x82kiem przyziemn\xc4\x85 gro\xc5\xbab\xc4\x99 wywo\xc5\x82ania zamieszek) jako prawo do wetowania dowolnej ustawy nad kt\xc3\xb3r\xc4\x85 pracuje senat. Wystarczy\xc5\x82o zg\xc5\x82oszenie sprzeciwu (intercessio) na zgromadzeniu ludowym (concilium plebis) przeciw wnioskom senatu, je\xc5\x9bli uznali je za szkodliwe dla obywateli. Prawo weta rozci\xc4\x85ga\xc5\x82o si\xc4\x99 te\xc5\xbc na decyzje innych trybun\xc3\xb3w ludowych, konsul\xc3\xb3w, kwestor\xc3\xb3w i wyroki wydawane przez pretor\xc3\xb3w, wy\xc5\x82\xc4\x85czone z niego by\xc5\x82y jedynie decyzje urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w odpowiedzialnych za wojn\xc4\x99 i sprawy wojskowe: pocz\xc4\x85tkowo dyktator\xc3\xb3w, a po ok. 300 p.n.e. prawdopodobnie interrex\xc3\xb3w._NEWLINE_Procedura zawetowania decyzji przypomina\xc5\x82a o niezwyk\xc5\x82ych okoliczno\xc5\x9bciach stworzenia urz\xc4\x99du: trybun ludowy w spos\xc3\xb3b symboliczny przypomina\xc5\x82 o swojej nietykalno\xc5\x9bci i og\xc5\x82asza\xc5\x82, \xc5\xbce fizycznie (sic!) powstrzyma senator\xc3\xb3w przed przyj\xc4\x99ciem nowego prawa. Naruszenie jego nietykalno\xc5\x9bci by\xc5\x82o ci\xc4\x99\xc5\xbckim przest\xc4\x99pstwem (karanym \xc5\x9bmierci\xc4\x85), wi\xc4\x99c prawo tzw. intercessio w rzeczywisto\xc5\x9bci by\xc5\x82o to\xc5\xbcsame z prawem weta. Po zawetowaniu uchwa\xc5\x82y senatu, maj\xc4\x85cej moc uchwa\xc5\x82y obowi\xc4\x85zuj\xc4\x85cej (senatus consultum), zmienia\xc5\x82a ona kwalifikacj\xc4\x99 na uchwa\xc5\x82\xc4\x99 opiniodawcz\xc4\x85 (senatus auctoritas)._NEWLINE_Podobnie jak w przypadku Rzeczypospolitej Obojga Narod\xc3\xb3w, w praktyce weto pe\xc5\x82ni\xc5\x82o funkcj\xc4\x99 kontroln\xc4\x85, bowiem wymusza\xc5\x82o uzgodnienie wszystkich decyzji przed rozpocz\xc4\x99ciem obrad i powzi\xc4\x99cie decyzji kompromisowej, satysfakcjonuj\xc4\x85cej zar\xc3\xb3wno bogatych patrycjuszy, jak i plebs. Nietykalno\xc5\x9b\xc4\x87 cielesna rozci\xc4\x85ga\xc5\x82a si\xc4\x99 tak\xc5\xbce na prawo do wykonywania kary \xc5\x9bmierci bez wyroku na tych, kt\xc3\xb3rzy przeszkadzali trybunowi w jego obowi\xc4\x85zkach. Co ciekawe, trybuni mogli tak\xc5\xbce nawzajem wetowa\xc4\x87 swoje decyzje, doprowadzaj\xc4\x85c tym samym do p\xc4\x99tli decyzyjnej. Zakres w\xc5\x82adzy trybun\xc3\xb3w ludowych stopniowo si\xc4\x99 zwi\xc4\x99ksza\xc5\x82, szczeg\xc3\xb3lnie w p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym okresie republiki po intensywnych walkach stanowych plebejuszy z patrycjuszami._NEWLINE_Trybuni posiadali wi\xc4\x99c wielk\xc4\x85 w\xc5\x82adz\xc4\x99, z kt\xc3\xb3r\xc4\x85 niewielu innych urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w mog\xc5\x82o konkurowa\xc4\x87 (jedynie postanowienia dyktatora i cenzora by\xc5\x82y niezaskar\xc5\xbcalne przez trybuna). Podobnie jak dzisiejsi rzecznicy praw obywatela wyst\xc4\x99powali sami przeciwko ca\xc5\x82emu aparatowi pa\xc5\x84stwa i mieli mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 wygranej. Rola trybuna ludowego w spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwie wi\xc4\x85za\xc5\x82a si\xc4\x99 jednak tak\xc5\xbce z niebezpiecze\xc5\x84stwami. Niejaki Gajusz Helvius Cinna, poeta i trybun ludowy w po\xc5\x82owie I wieku p.n.e., mia\xc5\x82 zosta\xc4\x87 przez t\xc5\x82um mylnie wzi\xc4\x99ty za konsula Lucjusza Korneliusza Cinn\xc4\x99, szwagra Cezara i jednego z jego zab\xc3\xb3jc\xc3\xb3w. Nim pomy\xc5\x82k\xc4\x99 uda\xc5\x82o si\xc4\x99 wyja\xc5\x9bni\xc4\x87, lud rozszarpa\xc5\x82 swego trybuna na strz\xc4\x99py wkr\xc3\xb3tce po pogrzebie cesarza._NEWLINE_W praktyce trybuni ludowi zajmowali si\xc4\x99 wszelkimi sprawami dotycz\xc4\x85cymi ludu, pocz\xc4\x85wszy od wys\xc5\x82uchiwania skarg na nieuczciwych kupc\xc3\xb3w, a sko\xc5\x84czywszy na wprowadzaniu praw maj\xc4\x85cych ul\xc5\xbcy\xc4\x87 doli biedoty poprzez rozdawnictwo zbo\xc5\xbca. Nie by\xc5\x82a to jednak wada samego urz\xc4\x99du, a specyfika rzymskiego republikanizmu, w kt\xc3\xb3rym w\xc5\x82adza ustawodawcza by\xc5\x82a jednocze\xc5\x9bnie w\xc5\x82adz\xc4\x85 wykonawcz\xc4\x85, a kolejne urz\xc4\x99dy jedynie dobudowywano do trzonu z\xc5\x82o\xc5\xbconego z senatu i zgromadze\xc5\x84 w\xc5\x82a\xc5\x9bciwych dla poszczeg\xc3\xb3lnych stan\xc3\xb3w. W takim systemie trudno m\xc3\xb3wi\xc4\x87 o jakimkolwiek usprawnieniu procesu decyzyjnego.'