b'\n_START_ARTICLE_\nRBMK\n_START_SECTION_\nBudowa reaktora\n_START_PARAGRAPH_\nProjekt RBMK-1000 zosta\xc5\x82 opracowany na pocz\xc4\x85tku lat sze\xc5\x9b\xc4\x87dziesi\xc4\x85tych pod kierunkiem prof. Niko\xc5\x82aja Dolle\xc5\xbcala. Budow\xc4\x99 pierwszego bloku uruchomiono w roku 1967, a oddano do u\xc5\xbcytku w roku 1973 w elektrowni Sosnowy B\xc3\xb3r, 80 kilometr\xc3\xb3w na zach\xc3\xb3d od Leningradu (obecnie Sankt Petersburg)._NEWLINE_Rdze\xc5\x84 nie ma obudowy bezpiecze\xc5\x84stwa w sensie rozumianym na Zachodzie (tzw. containment). Reaktor jest umieszczony w betonowej studni o wymiarach 21,6 na 21,6 na 25,5 m. Rdze\xc5\x84 stanowi 1661 kolumn u\xc5\x82o\xc5\xbconych z prostopad\xc5\x82o\xc5\x9bciennych blok\xc3\xb3w grafitowych o podstawie kwadratu o boku 250 mm. W \xc5\x9brodku ka\xc5\xbcdego bloku jest pionowy kana\xc5\x82 o \xc5\x9brednicy 114 mm b\xc4\x99d\xc4\x85cy kana\xc5\x82em paliwowym, steruj\xc4\x85cym lub technicznym. W celu zapobie\xc5\xbcenia zapaleniu si\xc4\x99 grafitu oraz odprowadzenia ciep\xc5\x82a wydzielaj\xc4\x85cego si\xc4\x99 w nim (ok 5% energii rozszczepienia unosz\xc4\x85 neutrony) mi\xc4\x99dzy grafitowymi blokami by\xc5\x82y przestrzenie wype\xc5\x82nione mieszanin\xc4\x85 helu i azotu. Rdze\xc5\x84 otoczony jest warstw\xc4\x85 grafitu o grubo\xc5\x9bci 500-800 mm, spe\xc5\x82niaj\xc4\x85c\xc4\x85 funkcj\xc4\x99 reflektora neutron\xc3\xb3w i pierwszej bariery ochronnej. Ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 jest oddzielona od \xc5\x9brodowiska zewn\xc4\x99trznego pier\xc5\x9bcieniowym zbiornikiem wodnym o grubo\xc5\x9bci 1,2 metr\xc3\xb3w, dwumetrow\xc4\x85 \xc5\x9bcian\xc4\x85 betonow\xc4\x85, a z g\xc3\xb3ry i z do\xc5\x82u p\xc5\x82ytami stalowymi o grubo\xc5\x9bci 200-250 mm._NEWLINE_Kana\xc5\x82y paliwowe s\xc4\x85 rurami o \xc5\x9brednicy zewn\xc4\x99trznej 88 mm i \xc5\x9bciance grubo\xc5\x9bci 4 mm, wykonanymi ze stali nierdzewnej, a ich g\xc5\x82\xc3\xb3wna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 przechodz\xc4\x85ca przez grafit \xe2\x80\x93 ze stopu niobu i cyrkonu. Ka\xc5\xbcda rura kana\xc5\x82u paliwowego jest umieszczona w rurze kana\xc5\x82owej, w kt\xc3\xb3rej p\xc5\x82ynie i wrze woda ogrzewana g\xc5\x82\xc3\xb3wnie przez kana\xc5\x82 paliwowy._NEWLINE_Wewn\xc4\x85trz kana\xc5\x82\xc3\xb3w paliwowych umieszczane s\xc4\x85 zespo\xc5\x82y paliwowe, sk\xc5\x82adaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 z dw\xc3\xb3ch zestaw\xc3\xb3w paliwowych o wysoko\xc5\x9bci 3650 mm. Zestaw paliwowy sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 18 pr\xc4\x99t\xc3\xb3w paliwowych oraz pr\xc4\x99ta no\xc5\x9bnego w osi zestawu. Pr\xc4\x99ty paliwowe s\xc4\x85 utrzymywane przez przek\xc5\x82adki ze stali nierdzewnej. Pr\xc4\x99t paliwowy to rurka (koszulka) cyrkonowo-niobowa o \xc5\x9brednicy 13,6 mm i grubo\xc5\x9bci 0,9 mm, wype\xc5\x82niona pastylkami paliwowymi o wysoko\xc5\x9bci 15 mm z dwutlenku uranu, wzbogaconego do minimum 1,8%. Ca\xc5\x82kowita masa paliwa wynosi 190 t. Czas przebywania pr\xc4\x99ta w reaktorze wynosi oko\xc5\x82o 3 lat, a ich prze\xc5\x82adunek mo\xc5\xbce przebiega\xc4\x87 podczas normalnej pracy reaktora._NEWLINE_Rdze\xc5\x84 wyposa\xc5\xbcony jest w 211 pr\xc4\x99t\xc3\xb3w kontrolnych wykonanych z w\xc4\x99gliku boru, umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85cych kontrol\xc4\x99 mocy reakcji. Kilkana\xc5\x9bcie mniejszych pr\xc4\x99t\xc3\xb3w wsuwanych od spodu ma za zadanie odpowiednio rozprowadza\xc4\x87 energi\xc4\x99 po rdzeniu, g\xc5\x82\xc3\xb3wne pr\xc4\x99ty wprowadzane s\xc4\x85 od g\xc3\xb3ry. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 z nich jest sterowana automatycznie, cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 r\xc4\x99cznie, a pozosta\xc5\x82e \xe2\x80\x93 awaryjnie (aktywowana tylko poprzez prze\xc5\x82\xc4\x85cznik AZ-5). W razie odchylenia od normalnych parametr\xc3\xb3w (np. skoku mocy) pr\xc4\x99ty mog\xc4\x85 by\xc4\x87 opuszczone w celu zmniejszenia lub zaprzestania aktywno\xc5\x9bci reaktora._NEWLINE_Blok pracuje z pojedynczym obiegiem, ciep\xc5\x82o odbierane jest przez dwa uk\xc5\x82ady ch\xc5\x82odzenia, ka\xc5\xbcdy po\xc5\x82\xc4\x85czony z jednym turbogeneratorem. W kana\xc5\x82ach paliwowych woda pod ci\xc5\x9bnieniem odbiera wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 ciep\xc5\x82a wygenerowanego w trakcie reakcji. Jej cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 odparowuje, w separatorach pary nast\xc4\x99puje oddzielenie wody z mieszaniny parowo-wodnej wychodz\xc4\x85cej z reaktora. Uzyskana para nasycona (o temp. 284\xc2\xa0\xc2\xb0C i ci\xc5\x9bnieniu 6,5 MPa, w ilo\xc5\x9bci \xc5\x9brednio 5780 t/h) doprowadzana jest do  turbogeneratora o mocy elektrycznej 500 MW ka\xc5\xbcdy. Po przej\xc5\x9bciu przez turbiny i skropleniu w kondensatorze kierowana jest z powrotem do reaktora. Sprawno\xc5\x9b\xc4\x87 elektrowni wynosi 31%. Rdze\xc5\x84 jest wyposa\xc5\xbcony w uk\xc5\x82ad awaryjnego ch\xc5\x82odzenia reaktora uruchamiany, je\xc5\x9bli obieg ch\xc5\x82odziwa zostanie powa\xc5\xbcnie zaburzony._NEWLINE_Reaktory pracuj\xc4\x85 w wieloblokowych elektrowniach, po 2-6 blok\xc3\xb3w. Zbudowano tak\xc5\xbce udoskonalony reaktor RBMK-1500, o mocy zwi\xc4\x99kszonej do 1500 MW, kt\xc3\xb3ry pracowa\xc5\x82 w Ignalinie. Przygotowano tak\xc5\xbce projekty udoskonalonego reaktora RBMK-2000, w kt\xc3\xb3rym zastosowano j\xc4\x85drowy przegrzew pary do 450\xc2\xa0\xc2\xb0C i zwi\xc4\x99kszono wzbogacenie uranu do 2,2%.\n_START_SECTION_\nNowe koncepcje\n_START_PARAGRAPH_\nNa podstawie projektu RBMK stworzono nowy rodzaj reaktora nazwany MKER (ros. \xd0\x9c\xd0\x9a\xd0\xad\xd0\xa0, \xd0\x9c\xd0\xbd\xd0\xbe\xd0\xb3\xd0\xbe\xd0\xbf\xd0\xb5\xd1\x82\xd0\xbb\xd0\xb5\xd0\xb2\xd1\x8b\xd0\xb5 \xd0\x9a\xd0\xb0\xd0\xbd\xd0\xb0\xd0\xbb\xd1\x8c\xd0\xbd\xd1\x8b\xd0\xb5 \xd0\xad\xd0\xbd\xd0\xb5\xd1\x80\xd0\xb3\xd0\xb5\xd1\x82\xd0\xb8\xd1\x87\xd0\xb5\xd1\x81\xd0\xba\xd0\xb8\xd0\xb5 \xd0\xa0\xd0\xb5\xd0\xb0\xd0\xba\xd1\x82\xd0\xbe\xd1\x80\xd1\x8b, wieloobiegowy kana\xc5\x82owy reaktor energetyczny). Zasadnicze zmiany dotycz\xc4\x85 sfery bezpiecze\xc5\x84stwa, m.in. dodanie prawdziwej obudowy bezpiecze\xc5\x84stwa (containment). Budowa prototypu MKER-1000 w Kursku (jako Kursk-5) jest nadal niepewna. Z kolei MKER-800, MKER-1000 i MKER-1500 najprawdopodobniej stanie w Sankt Petersburgu.'