b'\n_START_ARTICLE_\nKosmos (powie\xc5\x9b\xc4\x87)\n_START_PARAGRAPH_\nKosmos \xe2\x80\x93 ostatnia powie\xc5\x9b\xc4\x87 Witolda Gombrowicza, wydana po raz pierwszy w 1965 roku przez Instytut Literacki w Pary\xc5\xbcu. Kolejne wydanie zosta\xc5\x82o w\xc5\x82\xc4\x85czone do jedenastotomowych Dzie\xc5\x82 zebranych \xe2\x80\x93 wydawanych w Pary\xc5\xbcu w latach 1967\xe2\x80\x931977. W Polsce po raz pierwszy powie\xc5\x9b\xc4\x87 zosta\xc5\x82a wydana w dziesi\xc4\x99ciotomowych Dzie\xc5\x82ach zebranych wydawanych w latach 1986\xe2\x80\x931988 przez Wydawnictwo Literackie w Krakowie pod redakcj\xc4\x85 Jana B\xc5\x82o\xc5\x84skiego.\n_START_SECTION_\nPrzebieg akcji\n_START_PARAGRAPH_\nAkcja powie\xc5\x9bci dzieje si\xc4\x99 w dwudziestoleciu mi\xc4\x99dzywojennym w czasie wakacji w Zakopanem. Narrator \xe2\x80\x93 Witold i jego przyjaciel Fuks trafiaj\xc4\x85 do pensjonatu, prowadzonego przez pani\xc4\x85 Wojtysow\xc4\x85. Uwag\xc4\x99 narratora przyci\xc4\x85ga jej siostrzenica o imieniu Katasia, kt\xc3\xb3ra na skutek wypadku samochodowego ma nieestetycznie zniekszta\xc5\x82cone usta. My\xc5\x9bl Witolda zaprz\xc4\x85ta te\xc5\xbc napotkany po drodze wr\xc3\xb3bel powieszony na sznurku. Przyjaciel bohatera, Fuks, zauwa\xc5\xbca na suficie w ich pokoju, znak strza\xc5\x82ki, kt\xc3\xb3ry doprowadza bohater\xc3\xb3w do patyka powieszonego na sznurku analogicznie do wr\xc3\xb3bla. Witold zaczyna podejrzewa\xc4\x87, \xc5\xbce wok\xc3\xb3\xc5\x82 niego rozgrywaj\xc4\x85 si\xc4\x99 dziwne tajemnicze mistyfikacje, podejrzewa, \xc5\xbce kto\xc5\x9b daje mu znaki, kt\xc3\xb3rych on sam nie potrafi odczyta\xc4\x87. Witold i Fuks pr\xc3\xb3buj\xc4\x85 u\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc4\x87 rzeczywisto\xc5\x9b\xc4\x87 z przypadkowych element\xc3\xb3w. Bohater interesuje si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Len\xc4\x85 i pr\xc3\xb3buje przez okno podgl\xc4\x85da\xc4\x87 j\xc4\x85 w intymnej relacji z m\xc4\x99\xc5\xbcem. Powie\xc5\x9b\xc4\x87 ko\xc5\x84czy si\xc4\x99 wyjazdem w g\xc3\xb3ry, w czasie kt\xc3\xb3rego m\xc4\x85\xc5\xbc Leny \xe2\x80\x93 Ludwik \xe2\x80\x93 pope\xc5\x82nia samob\xc3\xb3jstwo przez powieszenie si\xc4\x99, a stary Leon w obecno\xc5\x9bci uczestnik\xc3\xb3w wyprawy onanizuje si\xc4\x99 o zmroku w miejscu swej dawnej przygody erotycznej.\n_START_SECTION_\nProblematyka\n_START_PARAGRAPH_\nKosmos, opatrzony p\xc3\xb3\xc5\xbaniej (jak inne jego dzie\xc5\x82a) obszernym autokomentarzem pisarza i okre\xc5\x9blany przez wielu badaczy jako arcydzie\xc5\x82o Gombrowicza, to powie\xc5\x9b\xc4\x87, kt\xc3\xb3rej tematem staje si\xc4\x99 problem percepcji \xc5\x9bwiata, relacji mi\xc4\x99dzy jednostk\xc4\x85 a rzeczywisto\xc5\x9bci\xc4\x85 oraz \xc5\x9bwiadomo\xc5\x9bci\xc4\x85. Gombrowicz podejmuje w niej pr\xc3\xb3b\xc4\x99 analizy aktu poznawczego oraz uchwycenia mechanizmu odbierania lub kreacji \xc5\x9bwiata przez intelekt i wyobra\xc5\xbani\xc4\x99 jednostki (okrzyk narratora: \xe2\x80\x9eDzika pot\xc4\x99go my\xc5\x9bli w\xc4\x85t\xc5\x82ej!\xe2\x80\x9d). Kwestie te najlepiej ilustruje fragment Dziennika z roku 1966:_NEWLINE_\xe2\x80\x9eSpo\xc5\x9br\xc3\xb3d niesko\xc5\x84czono\xc5\x9bci zjawisk, kt\xc3\xb3re zdarzaj\xc4\x85 si\xc4\x99 wok\xc3\xb3\xc5\x82 mnie wyodr\xc4\x99bniam jedno. Wybieram np. popielniczk\xc4\x99 na stole (reszta pozostaje w cieniu). Je\xc5\x9bli percepcja tego typu t\xc5\x82umaczy si\xc4\x99 (np. zauwa\xc5\xbcy\xc5\x82em popielniczk\xc4\x99, poniewa\xc5\xbc chce strz\xc4\x85sn\xc4\x85\xc4\x87 do niej popi\xc3\xb3\xc5\x82 z papierosa, kt\xc3\xb3rego w\xc5\x82a\xc5\x9bnie pal\xc4\x99), wszystko jest na swoim miejscu. Je\xc5\x9bli spostrzeg\xc5\x82em t\xc4\x99 popielniczk\xc4\x99 przypadkiem i wi\xc4\x99cej do niej nie wracam, wtedy r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wszystko jest w porz\xc4\x85dku. Je\xc5\x9bli jednak po zauwa\xc5\xbceniu zjawiska, bez \xc5\xbcadnego specjalnego znaczenia wracam do niego, wtedy jest w\xc5\x82a\xc5\x9bnie bieda. Dlaczego do niej wr\xc3\xb3ci\xc5\x82e\xc5\x9b, je\xc5\xbceli jest bez znaczenia? Ach tak! A wi\xc4\x99c jednak co\xc5\x9b dla ciebie znaczy\xc5\x82a od momentu, w kt\xc3\xb3rym zn\xc3\xb3w na ni\xc4\x85 spojrza\xc5\x82e\xc5\x9b. Oto jak z powodu prostego faktu, \xc5\xbce skoncentrowa\xc5\x82e\xc5\x9b si\xc4\x99 bez powodu o sekund\xc4\x99 za d\xc5\x82ugo na jakim\xc5\x9b zjawisku, ta rzecz zaczyna wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia\xc4\x87 si\xc4\x99 z ca\xc5\x82ej reszty, wype\xc5\x82nia\xc4\x87 si\xc4\x99 sensem. Jest co\xc5\x9b w \xc5\x9bwiadomo\xc5\x9bci, co j\xc4\x85 przekszta\xc5\x82ca w pu\xc5\x82apk\xc4\x99 zastawion\xc4\x85 na ni\xc4\x85 sam\xc4\x85\xe2\x80\x9d_NEWLINE_W rezultacie Kosmos podejmuje klasyczny temat my\xc5\x9bli europejskiej, kt\xc3\xb3ry stawiali Kartezjusz, Kant, Husserl czy Heidegger: mo\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 (lub niemo\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87) poznania bytu i wykroczenia poza do\xc5\x9bwiadczenie egzystencjalne jednostki. Gombrowicz zna\xc5\x82 gruntownie filozofi\xc4\x99 europejsk\xc4\x85, czyta\xc5\x82 teksty \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82owe, a na \xc5\x82o\xc5\xbcu \xc5\x9bmierci prowadzi\xc5\x82 po francusku prywatne wyk\xc5\x82ady z dziej\xc3\xb3w my\xc5\x9bli dla \xc5\xbcony Rity i Dominique\xe2\x80\x99a de Roux (og\xc5\x82oszone w wersji ksi\xc4\x85\xc5\xbckowej w tomie zbiorowym Gombrowicz filozof). W Kosmosie wyra\xc5\xbca wol\xc4\x99 odnajdywania prawdy obiektywnej, zarazem gorzkie przekonanie, \xc5\xbce by\xc5\x82aby niepochwytna._NEWLINE_Osobny, ma\xc5\x82o podejmowany w badaniach (poza Antonim Liber\xc4\x85), temat Kosmosu stanowi erotyzm jako mroczny wymiar relacji mi\xc4\x99dzyludzkich, budz\xc4\x85cy perwersyjne fascynacje (podgl\xc4\x85danie Leny, obecno\xc5\x9b\xc4\x87 przy masturbacji Leona), a zwi\xc4\x85zany z udr\xc4\x99k\xc4\x85, niespe\xc5\x82nieniem i gorycz\xc4\x85.'