b'\n_START_ARTICLE_\nTycho Brahe\n_START_SECTION_\n\xc5\xbbyciorys\n_START_PARAGRAPH_\nUrodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 14 grudnia 1546 w zamku Knutstorp w Skanii, by\xc5\x82 synem du\xc5\x84skiego szlachcica Ottona Brahe, kt\xc3\xb3ry sprawowa\xc5\x82 wa\xc5\xbcne funkcje na dworze du\xc5\x84skich w\xc5\x82adc\xc3\xb3w._NEWLINE_Zainteresowanie astronomi\xc4\x85 rozbudzi\xc5\x82o w czternastoletnim ch\xc5\x82opcu dobrze widoczne w Danii za\xc4\x87mienie S\xc5\x82o\xc5\x84ca, kt\xc3\xb3re nast\xc4\x85pi\xc5\x82o w 1560. Uczy\xc5\x82 si\xc4\x99 \xc5\x82aciny na uniwersytecie w Kopenhadze, a nast\xc4\x99pnie studiowa\xc5\x82 prawo i matematyk\xc4\x99 w Lipsku i Rostocku. Potem studiowa\xc5\x82 tak\xc5\xbce w Bazylei i Augsburgu._NEWLINE_W czasie studi\xc3\xb3w w Niemczech, w 1566 roku Tycho pojedynkowa\xc5\x82 si\xc4\x99 z niemieckim szlachcicem. W czasie pojedynku straci\xc5\x82 on cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 nosa, kt\xc3\xb3ra zosta\xc5\x82a zast\xc4\x85piona metalow\xc4\x85 blaszk\xc4\x85._NEWLINE_W 1570 wr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do Danii. _NEWLINE_11 listopada 1572 roku odkry\xc5\x82 supernow\xc4\x85 w gwiazdozbiorze Kasjopei (nazwan\xc4\x85 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej na jego cze\xc5\x9b\xc4\x87 Gwiazd\xc4\x85 Tychona), kt\xc3\xb3ra \xc5\x9bwieci\xc5\x82a przez szesna\xc5\x9bcie miesi\xc4\x99cy. Obserwacje nowej gwiazdy opisa\xc5\x82 w pracy De Nova Stella (O nowej gwie\xc5\xbadzie) w 1573. Zar\xc3\xb3wno to odkrycie, jak i liczne obserwacje komet, podwa\xc5\xbca\xc5\x82y staro\xc5\xbcytn\xc4\x85 tez\xc4\x99 o niezmienno\xc5\x9bci niebios._NEWLINE_Finansowany przez kr\xc3\xb3la Fryderyka II, wybudowa\xc5\x82 (w latach 1576\xe2\x80\x931580) na wyspie Hven (Ven) w pobli\xc5\xbcu Kopenhagi dwa obserwatoria astronomiczne: Stjerneborg i Uranienborg. W ci\xc4\x85gu 21 lat wykona\xc5\x82 na Ven wiele precyzyjnych, jak na owe czasy, obserwacji astronomicznych. Cho\xc4\x87 Brahe podwa\xc5\xbca\xc5\x82 teori\xc4\x99 heliocentryczn\xc4\x85, opisan\xc4\x85 przez Kopernika, doskona\xc5\x82y materia\xc5\x82 obserwacyjny umo\xc5\xbcliwi\xc5\x82 jego wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracownikowi z ostatnich lat \xc5\xbcycia, Johannesowi Keplerowi, odkrycie prawid\xc5\x82owo\xc5\x9bci w ruchu planet - tzw. praw Keplera. S\xc4\x85 one istotnym argumentem za prawdziwo\xc5\x9bci\xc4\x85 teorii heliocentrycznej, kt\xc3\xb3ra w dok\xc5\x82adniejszy spos\xc3\xb3b t\xc5\x82umaczy\xc5\x82a zaobserwowane ruchy planet i ich orbity._NEWLINE_W 1597, z powodu konfliktu z Chrystianem IV, Tycho Brahe opu\xc5\x9bci\xc5\x82 wysp\xc4\x99 i wyjecha\xc5\x82 do Niemiec. Po dw\xc3\xb3ch latach pobytu w Niemczech osiad\xc5\x82 w 1599 w Pradze, gdzie otrzyma\xc5\x82 stanowisko nadwornego astronoma i matematyka na dworze cesarskim. W Pradze jego pomocnikiem by\xc5\x82 Johannes Kepler. _NEWLINE_Wk\xc5\x82ad Tychona Brahe do rozwoju astronomii polega\xc5\x82 na dostarczeniu innym badaczom obszernych i pewnych danych obserwacyjnych. By\xc5\x82 on pierwszym naukowym, nowo\xc5\xbcytnym konstruktorem instrumentarium astronomicznego okresu przedteleskopowego._NEWLINE_Tycho Brahe odkry\xc5\x82 dwie nier\xc3\xb3wno\xc5\x9bci w ruchu Ksi\xc4\x99\xc5\xbcyca: r\xc3\xb3wnanie roczne i wariacj\xc4\x99. Opracowa\xc5\x82 na podstawie w\xc5\x82asnych obserwacji kompletny katalog po\xc5\x82o\xc5\xbce\xc5\x84 wszystkich 977 gwiazd widocznych go\xc5\x82ym okiem z szeroko\xc5\x9bci geograficznej Danii. _NEWLINE_Tycho Brahe odkry\xc5\x82 pi\xc4\x99\xc4\x87 nowych komet. Obserwacje jednej z nich ju\xc5\xbc w 1577 wykaza\xc5\x82y, \xc5\xbce kometa porusza si\xc4\x99 po orbicie przecinaj\xc4\x85cej orbity planet, co stanowi\xc5\x82o zaprzeczenie starogreckiej teorii, wed\xc5\x82ug kt\xc3\xb3rej komety wyst\xc4\x99powa\xc5\x82y w atmosferze ziemskiej._NEWLINE_Wieloletnie pomiary po\xc5\x82o\xc5\xbcenia gwiazd na sferze niebieskiej, wykonywane dzi\xc4\x99ki najnowocze\xc5\x9bniejszym i najdok\xc5\x82adniejszym jak na owe czasy instrumentom pomiarowym, zbudowanym z metalu, z narysowan\xc4\x85 bardzo precyzyjn\xc4\x85 podzia\xc5\x82k\xc4\x85, doprowadzi\xc5\x82y naukowca do podwa\xc5\xbcenia teorii heliocentrycznej. Konieczne wed\xc5\x82ug tej teorii przesuni\xc4\x99cie paralaktyczne gwiazd nie mog\xc5\x82o by\xc4\x87 w \xc5\xbcaden spos\xc3\xb3b potwierdzone przez te badania, pomimo dok\xc5\x82adno\xc5\x9bci pomiar\xc3\xb3w rz\xc4\x99du jednej minuty k\xc4\x85towej. Dopiero w 1839 trzej astronomowie Friedrich Georg Wilhelm Struve, Friedrich Wilhelm Bessel i Thomas James Henderson (niezale\xc5\xbcnie od siebie) zmierzyli pierwsze paralaksy gwiazd. Obecnie wiemy, \xc5\xbce z powodu niewyobra\xc5\xbcalnych odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci gwiazd ich przesuni\xc4\x99cia paralaktyczne s\xc4\x85 mniejsze, ni\xc5\xbc jedna sekunda k\xc4\x85towa._NEWLINE_Takie wyniki bada\xc5\x84 sk\xc5\x82oni\xc5\x82y uczonego do og\xc5\x82oszenia innej teorii budowy Uk\xc5\x82adu S\xc5\x82onecznego: Ziemia mia\xc5\x82a by\xc4\x87 nieruchomym wzgl\xc4\x99dem innych cia\xc5\x82em centralnym (wiruj\xc4\x85cym wok\xc3\xb3\xc5\x82 w\xc5\x82asnej osi), wok\xc3\xb3\xc5\x82 niej kr\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82y Ksi\xc4\x99\xc5\xbcyc i S\xc5\x82o\xc5\x84ce, za\xc5\x9b wok\xc3\xb3\xc5\x82 S\xc5\x82o\xc5\x84ca kr\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82y pozosta\xc5\x82e planety: Merkury, Wenus, Mars, Jowisz i Saturn. Model ten (podobny do staro\xc5\xbcytnego pomys\xc5\x82u Heraklidesa) przewidywa\xc5\x82 wzgl\xc4\x99dne ruchy planet identyczne jak teoria heliocentryczna. Z punktu widzenia fizyki wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnej by\xc5\x82 to po prostu opis ruchu planet wzgl\xc4\x99dem uk\xc5\x82adu zwi\xc4\x85zanego z Ziemi\xc4\x85. Poniewa\xc5\xbc by\xc5\x82 jednocze\xc5\x9bnie zgodny z Bibli\xc4\x85, wi\xc4\x99c ten model przez pewien czas cieszy\xc5\x82 si\xc4\x99 pewn\xc4\x85 popularno\xc5\x9bci\xc4\x85 w\xc5\x9br\xc3\xb3d uczonych. Odkrycie przez Newtona zasad dynamiki spowodowa\xc5\x82 upadek tego modelu, a obserwacje aberracji \xc5\x9bwiat\xc5\x82a, wykonane w XVIII wieku przez Jamesa Bradleya, dostarczy\xc5\x82y dowod\xc3\xb3w niezale\xc5\xbcnych od dynamiki Newtona, potwierdzaj\xc4\x85cych teori\xc4\x99 heliocentryczn\xc4\x85._NEWLINE_Uczony pozostawi\xc5\x82 po sobie wiele prac naukowych i rozpraw. W 1923 wydano komplet dzie\xc5\x82 Brahego, zawartych w dziesi\xc4\x99ciu du\xc5\xbcych tomach. _NEWLINE_Okoliczno\xc5\x9bci \xc5\x9bmierci Tychona Brahe pozostaj\xc4\x85 niejasne. Najpopularniejsza legenda m\xc3\xb3wi, \xc5\xbce na przyj\xc4\x99ciu kr\xc3\xb3lewskim nabawi\xc5\x82 si\xc4\x99 powa\xc5\xbcnego zapalenia p\xc4\x99cherza. Zachowanie dobrych manier nie pozwala\xc5\x82o na opuszczenie sto\xc5\x82u przed kr\xc3\xb3lem, nawet je\xc5\x9bli spo\xc5\xbcy\xc5\x82o si\xc4\x99 olbrzymie ilo\xc5\x9bci praskiego piwa (do dzi\xc5\x9b prascy piwosze mawiaj\xc4\x85 \xe2\x80\x9enie chc\xc4\x99 umrze\xc4\x87 jak Tycho Brahe\xe2\x80\x9d, gdy opuszczaj\xc4\x85 towarzystwo, udaj\xc4\x85c si\xc4\x99 do toalety). Inna hipoteza g\xc5\x82osi, \xc5\xbce podczas podr\xc3\xb3\xc5\xbcy karet\xc4\x85 z cesarzem zmar\xc5\x82 z powodu zatrzymania moczu. Podejrzewa si\xc4\x99 tak\xc5\xbce, \xc5\xbce m\xc3\xb3g\xc5\x82 umrze\xc4\x87 z powodu choroby nerek._NEWLINE_Istnia\xc5\x82y te\xc5\xbc hipotezy sugeruj\xc4\x85ce otrucie Tychona Brahe rt\xc4\x99ci\xc4\x85. W 2010 roku cia\xc5\x82o astronoma zosta\xc5\x82o ekshumowane. Badania zawarto\xc5\x9bci rt\xc4\x99ci w ko\xc5\x9bciach astronoma wykluczy\xc5\x82y, aby zmar\xc5\x82 on w wyniku zatrucia rt\xc4\x99ci\xc4\x85. W czasie ekshumacji odkryto tak\xc5\xbce, \xc5\xbce proteza nosa Brahego nie by\xc5\x82a wykonana ze srebra, jak przypuszczano wcze\xc5\x9bniej, ale najprawdopodobniej z mosi\xc4\x85dzu._NEWLINE_Grobowiec Tychona Brahe znajduje si\xc4\x99 w ko\xc5\x9bciele Ty\xc5\x84skim na praskim rynku.'