b'\n_START_ARTICLE_\nCerkiew Narodzenia Naj\xc5\x9bwi\xc4\x99tszej Maryi Panny w Mielniku\n_START_SECTION_\nPierwsze cerkwie w Mielniku\n_START_PARAGRAPH_\nPierwsza wzmianka o istnieniu prawos\xc5\x82awnej \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni w Mielniku wskazuje, i\xc5\xbc w 1260 w miejscowo\xc5\x9bci znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 cerkiew ze szczeg\xc3\xb3lnie czczon\xc4\x85 ikon\xc4\x85 Matki Bo\xc5\xbcej, przed kt\xc3\xb3r\xc4\x85 modli\xc5\x82 si\xc4\x99 brat Daniela Halickiego Wasylko, udaj\xc4\x85c si\xc4\x99 na wypraw\xc4\x99 przeciwko Ja\xc4\x87wie\xc5\xbcy. By\xc5\x82a to najprawdopodobniej cerkiew grodowa, a czas powstania parafii prawos\xc5\x82awnej w Mielniku jest niemo\xc5\xbcliwy do ustalenia z braku dokument\xc3\xb3w. Legendarne przekazy datuj\xc4\x85 powstanie cerkwi w Mielniku nawet na wiek XI._NEWLINE_Kolejna wzmianka o \xc5\x9bwi\xc4\x85tyniach pochodzi dopiero z 1551 i wskazuje istnienie w Mielniku dw\xc3\xb3ch cerkwi, z czego jedna znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 na miejscu wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie istniej\xc4\x85cej. By\xc5\x82a to \xc5\x9bwi\xc4\x85tynia drewniana. Przetrwa\xc5\x82a do 1614, gdy zniszczy\xc5\x82 j\xc4\x85 ca\xc5\x82kowicie po\xc5\xbcar. Budynek sakralny zosta\xc5\x82 odbudowany i pozostawa\xc5\x82 w r\xc4\x99kach prawos\xc5\x82awnych (w eparchii w\xc5\x82odzimiersko-brzeskiej) jeszcze po zawarciu unii brzeskiej, kt\xc3\xb3rej miejscowi wierni si\xc4\x99 sprzeciwili. Unici przej\xc4\x99li mielnick\xc4\x85 cerkiew najp\xc3\xb3\xc5\xbaniej w 1646. Dziesi\xc4\x99\xc4\x87 lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej budowla ponownie sp\xc5\x82on\xc4\x99\xc5\x82a, po czym zosta\xc5\x82a odbudowana._NEWLINE_Protok\xc3\xb3\xc5\x82 wizytacji parafii Narodzenia Naj\xc5\x9bwi\xc4\x99tszej Maryi Panny z lat 1726\xe2\x80\x931727 wskazuje, i\xc5\xbc w \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 czterorz\xc4\x99dowy ikonostas. Najwcze\xc5\x9bniej w trzeciej dekadzie XVIII w. w cerkwi pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 organy oraz ambona._NEWLINE_Unickie parafiew Mielniku jurysdykcyjnie podlega\xc5\x82y diecezji w\xc5\x82odzimiersko-brzeskiej, nale\xc5\xbca\xc5\x82y do dekanatu drohiczy\xc5\x84skiego. W 1797 razem z ca\xc5\x82ym dekanatem znalaz\xc5\x82y si\xc4\x99 w diecezji supraskiej. Po jej zniesieniu w 1807 ponownie w\xc5\x82\xc4\x85czono je do diecezji w\xc5\x82odzimiersko-brzeskiej, a w 1828, w ramach reorganizacji podzia\xc5\x82u terytorialnego Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a unickiego w Imperium Rosyjskim \xe2\x80\x93 do diecezji litewskiej.\n_START_SECTION_\nCerkiew unicka\n_START_PARAGRAPH_\nW latach 1821\xe2\x80\x931823 na miejscu drewnianej \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni wzniesiona zosta\xc5\x82a klasycystyczna cerkiew murowana. Obiekt zbudowano z polnych kamieni i ceg\xc5\x82y. Budow\xc4\x99 sfinansowano z oszcz\xc4\x99dno\xc5\x9bci w\xc5\x82asnych parafii oraz z dar\xc3\xb3w miejscowych wiernych \xc5\x9awi\xc4\x85tynia nosi\xc5\x82a wezwanie Narodzenia Matki Bo\xc5\xbcej. W kolejnych latach w dokumentach cerkiewnych przewija si\xc4\x99 tak\xc5\xbce wezwanie Zmartwychwstania Pa\xc5\x84skiego._NEWLINE_Wyposa\xc5\xbcenie unickiej cerkwi w Mielniku by\xc5\x82o w znacznym stopniu zlatynizowane. R\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie cerkiew by\xc5\x82a jednym z pi\xc4\x99ciu unickich obiekt\xc3\xb3w sakralnych w regionie, gdzie po synodzie zamojskim (lub w kolejnych dziesi\xc4\x99cioleciach) nie zdemontowano ikonostasu. Na pocz\xc4\x85tku 1836 w cerkwi nie by\xc5\x82o natomiast typowych dla obrz\xc4\x85dku bizantyjskiego ksi\xc4\x85g liturgicznych, sto\xc5\x82u ofiarnego i o\xc5\x82tarza oraz naczy\xc5\x84 liturgicznych.  Wymienione elementy wyposa\xc5\xbcenia zosta\xc5\x82y umieszczone w \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni w czasie akcji delatynizacji unickiego obrz\xc4\x85dku na Podlasiu, przygotowuj\xc4\x85cej konwersj\xc4\x99 unit\xc3\xb3w diecezji litewskiej na prawos\xc5\x82awie. Jeszcze w tym samym 1836 dziekan drohiczy\xc5\x84ski informowa\xc5\x82 konsystorz diecezjalny, \xc5\xbce w cerkwi znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 ju\xc5\xbc komplet utensyli\xc3\xb3w liturgicznych niezb\xc4\x99dnych dla odprawiania nabo\xc5\xbce\xc5\x84stw prawos\xc5\x82awnych. W 1838 unicki ikonostas zosta\xc5\x82 zast\xc4\x85piony nowym; fundusze na ten cel przekaza\xc5\x82o pa\xc5\x84stwo rosyjskie. W maju tego roku dziekan bielski Kostycewicz oraz przedstawiciel w\xc5\x82adz \xc5\x9bwieckich, naczelnik ziemski Miedwiediew dokonali w \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni wizytacji, wskazuj\xc4\x85c, i\xc5\xbc w obiekcie nadal przechowywano szereg typowo unickich element\xc3\xb3w wyposa\xc5\xbcenia, wielu za\xc5\x9b sprz\xc4\x99t\xc3\xb3w prawos\xc5\x82awnych brakowa\xc5\x82o. Wbrew wcze\xc5\x9bniejszym deklaracjom miejscowego duchowie\xc5\x84stwa w \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni pozosta\xc5\x82y organy (demontowane w ca\xc5\x82ej diecezji w latach 1835\xe2\x80\x931836), chocia\xc5\xbc nie by\xc5\x82y ju\xc5\xbc u\xc5\xbcytkowane. Negatywnie wygl\xc4\x85d \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni ocenia\xc5\x82 zw\xc5\x82aszcza Miedwiediew, kt\xc3\xb3ry w czasie wizytacji domaga\xc5\x82 si\xc4\x99 natychmiastowego wyrzucenia z budynku dzwonu-sygnaturki, balas\xc3\xb3w, konfesjona\xc5\x82u, ambony, \xc5\x82ojowych lamp oraz kry\xc5\x82osu. \xc5\xbb\xc4\x85da\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc, by przenie\xc5\x9b\xc4\x87 na \xc5\x9brodek \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni boczne o\xc5\x82tarze z obrazami \xc5\x9bw. Miko\xc5\x82aja i Opieki Matki Bo\xc5\xbcej. Jego opinia sta\xc5\x82a si\xc4\x99 przyczyn\xc4\x85 konfliktu z proboszczem mielnickim Florianem Zienkiewiczem, kt\xc3\xb3ry pragn\xc4\x85\xc5\x82 zachowa\xc4\x87 wymienione elementy. Powo\xc5\x82ywa\xc5\x82 si\xc4\x99 na post\xc4\x99powanie biskupa litewskiego J\xc3\xb3zefa Siemaszki, kt\xc3\xb3ry podczas wizytacji w unickich cerkwiach nie nalega\xc5\x82 na rezygnacj\xc4\x99 akurat z tych element\xc3\xb3w wyposa\xc5\xbcenia (za\xc5\x9b w kwestii ambony w Mielniku wyda\xc5\x82 wyj\xc4\x85tkow\xc4\x85 zgod\xc4\x99 na jej pozostawienie). Przypomina\xc5\x82 tak\xc5\xbce, \xc5\xbce w\xc5\x82adze diecezjalne zna\xc5\x82y wygl\xc4\x85d \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni i akceptowa\xc5\x82y go. Popar\xc5\x82 go w tej sprawie dziekan, prosz\xc4\x85c konsystorz o wydanie opinii w sprawie mielnickiej cerkwi, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc o wyra\xc5\xbane sprecyzowanie, kt\xc3\xb3re elementy pochodzenia \xc5\x82aci\xc5\x84skiego by\xc5\x82y w cerkwiach dopuszczalne, a kt\xc3\xb3re nale\xc5\xbca\xc5\x82o eliminowa\xc4\x87._NEWLINE_W zwi\xc4\x85zku ze sporem wok\xc3\xb3\xc5\x82 wygl\xc4\x85du cerkwi w Mielniku dziekan drohiczy\xc5\x84ski odby\xc5\x82 12 marca 1838 rozmow\xc4\x99 z Miedwiediewem, by przekona\xc4\x87 go do stopniowego, a nie natychmiastowego adaptowania \xc5\x9bwi\xc4\x85ty\xc5\x84 unickich do wymog\xc3\xb3w liturgii prawos\xc5\x82awnej. Naczelnik ziemski zarzuca\xc5\x82 Kostycewiczowi tolerowanie nalecia\xc5\x82o\xc5\x9bci \xc5\x82aci\xc5\x84skich we wszystkich parafiach w dekanacie. W kwietniu 1838 konsystorz postanowi\xc5\x82 zainteresowa\xc4\x87 spraw\xc4\x85 naczelnika obwodu bia\xc5\x82ostockiego Gunaropu\xc5\x82\xc5\x82\xc4\x99, by ten sk\xc5\x82oni\xc5\x82 Miedwiediewa do zaprzestania ingerencji w dzia\xc5\x82ania duchowie\xc5\x84stwa. Pismo do naczelnika wystosowa\xc5\x82 tak\xc5\xbce biskup pomocniczy diecezji litewskiej Antoni Zubko. Pro\xc5\x9bba konsystorza zosta\xc5\x82a spe\xc5\x82niona. Udzielaj\xc4\x85c naczelnikowi wyja\xc5\x9bnie\xc5\x84, Miedwiediew zarzuci\xc5\x82 duchowie\xc5\x84stwu mielnickiemu ignorowanie zalece\xc5\x84 w\xc5\x82adz duchownych w zakresie delatynizacji obrz\xc4\x85dku. Twierdzi\xc5\x82 tak\xc5\xbce, \xc5\xbce wszystkie \xc5\x9bwi\xc4\x85tynie unickie na Podlasiu powinny natychmiast zosta\xc4\x87 przebudowane w stylu typowych dla rosyjskiej architektury sakralnej._NEWLINE_O sytuacji w Mielniku konsystorz litewski dyskutowa\xc5\x82 na odr\xc4\x99bnym posiedzeniu. Ustalono na nim dok\xc5\x82adne wytyczne w sprawie wyj\xc4\x85tkowego pozostawiania w \xc5\x9bwi\xc4\x85tyniach obcych prawos\xc5\x82awnej tradycji element\xc3\xb3w. W czerwcu 1838 proboszcz mielnickiej parafii informowa\xc5\x82, \xc5\xbce bez dalszych dotacji nie b\xc4\x99dzie w stanie zakupi\xc4\x87 brakuj\xc4\x85cych element\xc3\xb3w wyposa\xc5\xbcenia. W sierpniu tego samego roku otrzyma\xc5\x82 od skarbu pa\xc5\x84stwa kolejn\xc4\x85 dop\xc5\x82at\xc4\x99 w wysoko\xc5\x9bci 448 rubli 92 kopiejki, z zastrze\xc5\xbceniem, i\xc5\xbc cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 tej kwoty mia\xc5\x82a zosta\xc4\x87 nast\xc4\x99pnie zwr\xc3\xb3cona przez ziemian, kt\xc3\xb3rych poddani ch\xc5\x82opi ucz\xc4\x99szczali do opisywanej cerkwi. Ostatecznie wymienion\xc4\x85 kwot\xc4\x99 przekazano duchowie\xc5\x84stwu mielnickiemu dopiero w pa\xc5\xbadzierniku roku nast\xc4\x99pnego._NEWLINE_Cerkiew w Mielniku by\xc5\x82a ostatni\xc4\x85 \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni\xc4\x85 na Podlasiu, w kt\xc3\xb3rej zako\xc5\x84czono delatynizacj\xc4\x99 obrz\xc4\x85dku. Po jej zako\xc5\x84czeniu proboszcz mielnickiej parafii pocz\xc4\x85tkowo nie chcia\xc5\x82 z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc4\x87 deklaracji gotowo\xc5\x9bci przej\xc5\x9bcia na prawos\xc5\x82awie, a w lipcu 1838 by\xc5\x82 jednym z 21 duchownych, kt\xc3\xb3rzy prosili oberprokuratora \xc5\x9awi\xc4\x99tego Synodu Rz\xc4\x85dz\xc4\x85cego o zgod\xc4\x99 na pozostanie przy wyznaniu unickim zar\xc3\xb3wno dla siebie, jak i dla wiernych. Ostatecznie jednak podpisa\xc5\x82 stosowne o\xc5\x9bwiadczenie w drugiej po\xc5\x82owie 1838._NEWLINE_W 1838 do \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni ucz\xc4\x99szcza\xc5\x82o 1300 wiernych.\n_START_SECTION_\nCerkiew prawos\xc5\x82awna\n_START_PARAGRAPH_\nW 1839, na mocy postanowie\xc5\x84 synodu po\xc5\x82ockiego, mielnicka parafia przesz\xc5\x82a do Rosyjskiego Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a Prawos\xc5\x82awnego._NEWLINE_W latach 1907\xe2\x80\x931910 budynek gruntownie przebudowano w urz\xc4\x99dowym stylu bizantyjsko-rosyjskim. Dostawiono do niego przedsionek z po\xc5\x82o\xc5\xbcon\xc4\x85 nad nim dzwonnic\xc4\x85 oraz pi\xc4\x99\xc4\x87 kopu\xc5\x82 (tzw. piatig\xc5\x82awie)._NEWLINE_W 1985 cerkiew zosta\xc5\x82a wyremontowana. W czasie prac obiekt otynkowano, co doprowadzi\xc5\x82o do ca\xc5\x82kowitego przekszta\xc5\x82cenia jego pierwotnego wygl\xc4\x85du (kamienna elewacja o ramowych podzia\xc5\x82ach tynkowych, z lizenami)._NEWLINE_We wrze\xc5\x9bniu 2015 \xc5\x9bwi\xc4\x85tynia (po raz pierwszy w historii) otrzyma\xc5\x82a relikwie \xc5\x9bwi\xc4\x99tych prawos\xc5\x82awnych \xe2\x80\x93 m\xc4\x99czennik\xc3\xb3w wile\xc5\x84skich Antoniego, Jana i Eustachego, podarowane przez monaster \xc5\x9awi\xc4\x99tego Ducha w Wilnie._NEWLINE_Cerkiew zosta\xc5\x82a wpisana do rejestru zabytk\xc3\xb3w 17 kwietnia 1985 pod nr 598.\n_START_SECTION_\nBry\xc5\x82a budynku\n_START_PARAGRAPH_\nCerkiew w Mielniku zbudowana jest na planie prostok\xc4\x85ta. Jest to budowla murowana, o tr\xc3\xb3jprz\xc4\x99s\xc5\x82owym korpusie, orientowana. Przedsionek cerkiewny jest ni\xc5\xbcszy i w\xc4\x99\xc5\xbcszy od naw, nad nim po\xc5\x82o\xc5\xbcona jest wie\xc5\xbca-dzwonnica. Przedsionek od nawy oddziela tr\xc3\xb3j\xc5\x82uczne przej\xc5\x9bcie arkadowe; nad nim po\xc5\x82o\xc5\xbcony jest wysuni\xc4\x99ty ponad naw\xc4\x99 drewniany balkon przeznaczony dla ch\xc3\xb3ru. Okna \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni s\xc4\x85 rozglifione i zamkni\xc4\x99te odcinkowo. W przedsionku maj\xc4\x85 kszta\xc5\x82t prostok\xc4\x85tny, jedynie w zachodniej elewacji wie\xc5\xbcy wybito dwa okna koliste. Fasady korpusu budynku podzielono pilastrami, w przypadku prz\xc4\x99s\xc5\x82a o\xc5\x82tarzowego \xe2\x80\x93 zdwojonymi. Pilastry wie\xc5\x84czy belkowanie, w przedsionku tak\xc5\xbce kostkowy fryz. Elewacja g\xc5\x82\xc3\xb3wna cerkwi jest trzyosiowa, symetryczna, z umieszczon\xc4\x85 centralnie dzwonnic\xc4\x85 na planie kwadratu, w g\xc3\xb3rnych partiach o\xc5\x9bmioboczn\xc4\x85. Dzwonnic\xc4\x99 dekoruj\xc4\x85 tr\xc3\xb3jk\xc4\x85tne niewielkie szczyty oraz podwieszony fryz arkadowy. Na osi fasady zachodniej znajduje si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc kruchta z uskokowym p\xc3\xb3\xc5\x82kolistym portalem. Wie\xc5\xbc\xc4\x99 wie\xc5\x84czy o\xc5\x9bmioboczny, ostros\xc5\x82upowy dach wie\xc5\xbcowy. Dachy cerkwi kryte s\xc4\x85 blach\xc4\x85. Nad krucht\xc4\x85 i korpusem znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 dachy dwuspadowe, w pozosta\xc5\x82ych cz\xc4\x99\xc5\x9bciach budynku \xe2\x80\x93 p\xc5\x82askie. Pomieszczenie o\xc5\x82tarzowe mielnickiej cerkwi nie jest wyodr\xc4\x99bnione w bryle budynku, zamkni\xc4\x99te zosta\xc5\x82o tr\xc3\xb3jbocznie. W 2017 r. zako\xc5\x84czono remont elewacji, zmieniaj\xc4\x85c jej kolor na niebieski.\n_START_SECTION_\nWn\xc4\x99trze\n_START_PARAGRAPH_\nWn\xc4\x99trze \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni dziel\xc4\x85 na nawy rz\xc4\x99dy drewnianych kolumn toska\xc5\x84skich. W nawach bocznych znajduje si\xc4\x99 strop p\xc5\x82aski, za\xc5\x9b w g\xc5\x82\xc3\xb3wnej \xe2\x80\x93 pozorne sklepienie kolebkowe. Ikonostas w cerkwi powsta\xc5\x82 na pocz\xc4\x85tku XX wieku i reprezentuje styl eklektyczny z przewag\xc4\x85 element\xc3\xb3w neorenesansowych. W podobnym stylu wykonano cztery ozdobne kioty z tego samego okresu. W cerkwi znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc dwie starsze ikony: wizerunek maryjny w typie Hodigitria z XVIII w., gruntownie przemalowany na pocz. XX stulecia. Ikona ta reprezentuje styl barokowy z ornamentami rokokowymi na p\xc5\x82aszczu Maryi._NEWLINE_Inne zabytkowe elementy wyposa\xc5\xbcenia cerkwi, powsta\xc5\x82e w okresie przynale\xc5\xbcno\xc5\x9bci miejscowej parafii do Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a unickiego, to osiemnastowieczna barokowa puszka zwie\xc5\x84czona krzy\xc5\xbcem z pasyjk\xc4\x85, kocio\xc5\x82ek na wod\xc4\x99 \xc5\x9bwi\xc4\x99con\xc4\x85 z lat 1820\xe2\x80\x931830 oraz dwie posrebrzane wieczne lampy z ok. 1830._NEWLINE_Z wyposa\xc5\xbcenia starszych cerkwi w Mielniku zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 XVIII-wieczne ikony Aposto\xc5\x82\xc3\xb3w, pierwotnie stanowi\xc4\x85ce jeden z rz\xc4\x99d\xc3\xb3w ikonostasu. S\xc4\x85 one przechowywane na plebanii miejscowej parafii. Wszystkie obrazy namalowano na desce technik\xc4\x85 olejn\xc4\x85, w manierze barokowej, o czym \xc5\x9bwiadcz\xc4\x85 dramatyczne pozy, sk\xc5\x82\xc4\x99bienia szat, masywne proporcje postaci \xc5\x9bwi\xc4\x99tych, a tak\xc5\xbce malarsko\xc5\x9b\xc4\x87 uj\xc4\x99cia i modelunek \xc5\x9bwiat\xc5\x82ocieniowy. T\xc5\x82em dla Aposto\xc5\x82\xc3\xb3w s\xc4\x85 z\xc5\x82ote li\xc5\x9bcie akantu. Poszczeg\xc3\xb3lni \xc5\x9bwi\xc4\x99ci nie s\xc4\x85 mo\xc5\xbcliwi do zidentyfikowania, z wyj\xc4\x85tkiem \xc5\x9bw. Piotra, kt\xc3\xb3ry trzyma w d\xc5\x82oni jednoznacznie kojarzony z nim atrybut \xe2\x80\x93 klucze._NEWLINE_Wn\xc4\x99trze cerkwi zosta\xc5\x82o w ca\xc5\x82o\xc5\x9bci pokryte freskami i polichromi\xc4\x85 (prace uko\xc5\x84czono w 2015).\n_START_SECTION_\nIkona Matki Bo\xc5\xbcej z Mielnika\n_START_PARAGRAPH_\nOd XVIII w. w parafii mielnickiej funkcjonuje kult ikony Matki Bo\xc5\xbcej, reprezentuj\xc4\x85cej rzadki na Podlasiu typ Oranta. Wed\xc5\x82ug miejscowej tradycji obraz zosta\xc5\x82 wy\xc5\x82owiony z Bugu w 1777. W ocenie konserwator\xc3\xb3w zabytk\xc3\xb3w wizerunek powsta\xc5\x82 na prze\xc5\x82omie XVIII i XIX w., a jego tw\xc3\xb3rc\xc4\x85 jest artysta ludowy. Ikona ta wystawiona by\xc5\x82a dla kultu w mielnickiej cerkwi cmentarnej Opieki Matki Bo\xc5\xbcej, a w \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni parafialnej znalaz\xc5\x82a si\xc4\x99 po jej gruntownym remoncie na pocz\xc4\x85tku XX wieku.'