b'\n_START_ARTICLE_\nNowa synagoga w Ostrowie Wielkopolskim\n_START_SECTION_\nNowa synagoga\n_START_PARAGRAPH_\nO jej powstaniu zadecydowano maj\xc4\x85c na uwadze zbyt ma\xc5\x82e rozmiary i z\xc5\x82y stan starej synagogi. Wybrano popularny w\xc3\xb3wczas w\xc5\x9br\xc3\xb3d synagog europejskich styl maureta\xc5\x84ski. Kamie\xc5\x84 w\xc4\x99gielny wmurowa\xc5\x82 7 kwietnia 1857 rabin z K\xc4\x99pna Moj\xc5\xbcesz St\xc3\xb6ssel. Autorem projektu by\xc5\x82 mistrz murarstwa Moritz Land\xc3\xa9, kt\xc3\xb3ry wraz z kr\xc3\xb3lewskim inspektorem Kaselem nadzorowa\xc5\x82 budow\xc4\x99 bo\xc5\xbcnicy. Zako\xc5\x84czono j\xc4\x85 w 1860 roku. Postawienie budynku synagogi nie by\xc5\x82oby mo\xc5\xbcliwe bez wsparcia spoza gminy \xc5\xbcydowskiej. Szczeg\xc3\xb3lne zas\xc5\x82ugi mia\xc5\x82 tu m.in. J\xc3\xb3zef Aleksander Nasierowski, dziedzic Wysocka._NEWLINE_10 pa\xc5\xbadziernika 1872 roku dosz\xc5\x82o tu do tragedii, kt\xc3\xb3ra odbi\xc5\x82a si\xc4\x99 echem w publikacjach niemieckich. Podczas mod\xc5\x82\xc3\xb3w w dniu Jom Kipur (Dzie\xc5\x84 Pojednania) zgas\xc5\x82y lampy gazowe. Na balkonach zajmowanych zwyczajowo przez kobiety i dzieci wybuch\xc5\x82a panika. Pod uciekaj\xc4\x85cymi lud\xc5\xbami zawali\xc5\x82y si\xc4\x99 schody \xe2\x80\x93 zgin\xc4\x99\xc5\x82o 19 os\xc3\xb3b (\xc5\xbbydzi oraz chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84ska dziewczyna). Pochowano ich (z wyj\xc4\x85tkiem chrze\xc5\x9bcijanki) w zbiorowej mogile na nieistniej\xc4\x85cym ju\xc5\xbc cmentarzu \xc5\xbcydowskim przy al. S\xc5\x82owackiego. W 1903 roku dokonano gruntownego remontu synagogi kosztem 12 tysi\xc4\x99cy marek. Prawdopodobnie obecne dekoracje oraz he\xc5\x82my wie\xc5\xbcyczek pochodz\xc4\x85 w\xc5\x82a\xc5\x9bnie z tego okresu._NEWLINE_W czasie II wojny \xc5\x9bwiatowej hitlerowcy wyburzyli prawie ca\xc5\x82\xc4\x85 dzielnic\xc4\x99 \xc5\xbcydowsk\xc4\x85. Synagoga zawdzi\xc4\x99cza swoje ocalenie specyficznemu mikroklimatowi w jej wn\xc4\x99trzu \xe2\x80\x93 zlokalizowano tam magazyn alkoholi i \xc5\xbcywno\xc5\x9bci. Po zako\xc5\x84czeniu wojny, wobec braku spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci \xc5\xbcydowskiej, pe\xc5\x82ni\xc5\x82a w dalszym ci\xc4\x85gu funkcje magazynowe (sk\xc5\x82ad meblowy). Komuni\xc5\x9bci dokonali ponadto zmian we wn\xc4\x99trzu: wywie\xc5\xbali elementy ruchome, sprz\xc4\x99ty rytualne, zdemontowano Aron ha-kodesz._NEWLINE_W 1946 roku Wojsko Polskie wysun\xc4\x99\xc5\x82o propozycj\xc4\x99 urz\xc4\x85dzenia w synagodze teatru z orkiestr\xc4\x85 symfoniczn\xc4\x85. W odpowiedzi Naczelna Rada Religijna \xc5\xbbyd\xc3\xb3w Polskich oraz Ministerstwo Administracji Publicznej nie wyrazili zgody na przeznaczenie budynku dla cel\xc3\xb3w artystycznych._NEWLINE_Na prze\xc5\x82omie lat 80. i 90. pojawi\xc5\x82o si\xc4\x99 kilka projekt\xc3\xb3w adaptacyjnych. Uda\xc5\x82o si\xc4\x99 zrealizowa\xc4\x87 tylko najbardziej pal\xc4\x85c\xc4\x85 potrzeb\xc4\x99, jak\xc4\x85 by\xc5\x82a renowacja pokrycia dachowego zabezpieczaj\xc4\x85ca drewniane wn\xc4\x99trza przed rozk\xc5\x82adem pod wp\xc5\x82ywem wody deszczowej._NEWLINE_W latach 1990 do 2010 synagoga otwierana by\xc5\x82\xc4\x85 sporadycznie i wykorzystywano j\xc4\x85 jako scena impresaryjna (Festiwal Teatr\xc3\xb3w Niezawodowych, Festiwal Film\xc3\xb3w na Slajdach). Odby\xc5\x82 si\xc4\x99 tu tak\xc5\xbce cykl seminari\xc3\xb3w Przesz\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 dla Przysz\xc5\x82o\xc5\x9bci traktuj\xc4\x85cych o przenikaniu si\xc4\x99 kultur niemieckiej, \xc5\xbcydowskiej, polskiej i rosyjskiej, kt\xc3\xb3rych go\xc5\x9bciem by\xc5\x82 m.in. \xc3\xb3wczesny ambasador Izraela w Polsce \xe2\x80\x93 Szewach Weiss._NEWLINE_W 2006 roku uregulowane zosta\xc5\x82y sprawy w\xc5\x82asno\xc5\x9bciowe synagogi i kirkut\xc3\xb3w. W zamian za odst\xc4\x85pienie od roszcze\xc5\x84 do synagogi, samorz\xc4\x85d zap\xc5\x82aci\xc5\x82 w 2006 roku Gminie Wyznaniowej \xc5\xbbydowskiej we Wroc\xc5\x82awiu 225 tysi\xc4\x99cy z\xc5\x82 i zobowi\xc4\x85za\xc5\x82 si\xc4\x99 do wybudowania na w\xc5\x82asny koszt dw\xc3\xb3ch lapidari\xc3\xb3w na miejscach dawnych cmentarzy \xc5\xbcydowskich._NEWLINE_Zgodnie z wydanym w 2005 roku Lokalnym Programem Rewitalizacji Ostrowa w synagodze ma powsta\xc4\x87 Centrum Trzech Kultur im. Wojciecha B\xc4\x85ka, Israela Meira Freimanna i Edzarda Schapera. W g\xc5\x82\xc3\xb3wnej sali modlitewnej b\xc4\x99d\xc4\x85 odbywa\xc4\x87 si\xc4\x99 koncerty symfoniczne i ch\xc3\xb3ralne, spektakle teatralne oraz konferencje._NEWLINE_Rozpisano ponadto przetarg na cz\xc4\x99\xc5\x9bciowe prace remontowe obiektu. Na rzecz synagogi dzia\xc5\x82a, powo\xc5\x82ane w 2006 roku, Stowarzyszenie \xe2\x80\x9ePrzyjaciele Ostrowskiej Synagogi\xe2\x80\x9d._NEWLINE_W styczniu 2007 roku lokalny samorz\xc4\x85d przeznaczy\xc5\x82 prawie milion z\xc5\x82otych na remont synagogi._NEWLINE_16 kwietnia 2007 roku uroczy\xc5\x9bcie obchodzono 150. lecie synagogi. Z tej okazji Stowarzyszenie \xe2\x80\x9ePrzyjaci\xc3\xb3\xc5\x82 Ostrowskiej Synagogi\xe2\x80\x9d oraz Prezydent Miasta Ostrowa Wielkopolskiego Rados\xc5\x82aw Torzy\xc5\x84ski zorganizowali specjaln\xc4\x85 konferencj\xc4\x99, na kt\xc3\xb3rej wyg\xc5\x82oszono kilka referat\xc3\xb3w oraz przeprowadzono dyskusj\xc4\x99 na temat historii ostrowskich \xc5\xbbyd\xc3\xb3w. Go\xc5\x9bciem specjalnym by\xc5\x82a Betina Lande-Tergeist, praprawnuczka budowniczego synagogi._NEWLINE_18 stycznia 2010 podpisana zosta\xc5\x82a umowa z wykonawc\xc4\x85 na kompleksow\xc4\x85 modernizacj\xc4\x99 budynku ostrowskiej Synagogi. Renowacj\xc4\x85 zaj\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 toru\xc5\x84ska firma Restauro, kt\xc3\xb3ra wystartowa\xc5\x82a w przetargu ograniczonym tworz\xc4\x85c konsorcjum z firm\xc4\x85 ostrowsk\xc4\x85. Zadanie to w 70% pokry\xc5\x82y pozyskane przez miasto \xc5\x9brodki unijne z Wielkopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007-2013 na rozw\xc3\xb3j kultury i dziedzictwa narodowego._NEWLINE_25 lutego 2010 postawiono rusztowania przy budynku nowej synagogi w Ostrowie, rozpoczynaj\xc4\x85c tym samym prace renowacyjne obiektu._NEWLINE_1 i 2 pa\xc5\xbadziernika 2011 Odby\xc5\x82y si\xc4\x99 Dni Otwarte, podczas kt\xc3\xb3rych zwiedzaj\xc4\x85cy mieli mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 obejrze\xc4\x87 wn\xc4\x99trze odrestaurowanej synagogi.\n_START_SECTION_\nFasada\n_START_PARAGRAPH_\nFasada (elewacja p\xc3\xb3\xc5\x82nocna), dzieli si\xc4\x99 na dwie cz\xc4\x99\xc5\x9bci: wie\xc5\xbce oraz (znajduj\xc4\x85cy si\xc4\x99 mi\xc4\x99dzy nimi) 5 osiowy korpus. Przyziemie z portalami i biforiami, tworzy schemat ABBABBA (A-portal, B-prze\xc5\xbarocza). Portal wschodni i zachodni dla kobiet i dzieci, portal g\xc5\x82\xc3\xb3wny dla m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn. Ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 swoimi podzia\xc5\x82ami prawdopodobnie nawi\xc4\x85zuje do menory (7 prz\xc4\x99se\xc5\x82, kruchta jako \xc5\x9brodkowe ramie od kt\xc3\xb3rego zapalano inne \xc5\x9bwieczki). Fasada bogato zdobiona. Kolorystyka elewacji niegdy\xc5\x9b brudno \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82ta (ugier), obecnie szara z licznymi ubytkami._NEWLINE_Pierwsza kondygnacja: Na \xc5\x9brodku przyziemia korpusu (4 o\xc5\x9b), niewielka kruchta (przykryta dachem p\xc5\x82askim) z g\xc5\x82\xc3\xb3wnym portalem. Portal bogato dekorowany z nad\xc5\x9bwietlem, flankowany p\xc3\xb3\xc5\x82kolumnami o g\xc5\x82adkich trzonach. Kapitele izraelskie z nasadnikiem zdobionym palmet\xc4\x85. Portal zamkni\xc4\x99ty \xc5\x82ukiem pe\xc5\x82nym z archiwolt\xc4\x85 zdobion\xc4\x85 geometrycznie (tr\xc3\xb3jk\xc4\x85tami). Motyw ten odtworzony z bocznych portali w g\xc5\x82\xc3\xb3wnym nie przetrwa\xc5\x82. Pachy \xc5\x82uku wype\xc5\x82nione sztukateri\xc4\x85 w kszta\xc5\x82cie palmety z wolutami. Motyw ten r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc znamy z fragment\xc3\xb3w portali bocznych. Tynk kruchty dziel\xc4\x85 linie horyzontalne i wertykalne, tworz\xc4\x85c jak by ramy. Naro\xc5\xbcniki kruchty widocznie wysuni\xc4\x99te._NEWLINE_Prze\xc5\xbarocza s\xc4\x85siednich osi (2, 3, 5, 6) stanowi\xc4\x85 biforia, ze spadzi\xc5\x9bcie skierowanymi na zewn\xc4\x85trz parapetami. Biforia te maj\xc4\x85 ca\xc5\x82kowicie zniszczon\xc4\x85 stolark\xc4\x85 (obecnie zabite drewnianymi p\xc5\x82ytami). Do oko\xc5\x82o jednego metra nad ziemiom widoczny cok\xc3\xb3\xc5\x82. Tynk zdobiony boniowaniem p\xc5\x82askim z \xc5\x82ukowatymi \xc5\xbc\xc5\x82obieniami podkre\xc5\x9blaj\xc4\x85cymi ka\xc5\xbcde z okien. Przyziemie od 2 kondygnacji oddziela fryz ci\xc4\x85g\xc5\x82y z motywem pionowych \xc5\xbc\xc5\x82obie\xc5\x84. Fryz oplata krucht\xc4\x99 oraz ryzality (wie\xc5\xbce), ponad nim kroksztyn wspieraj\xc4\x85cy gzyms kordonowy._NEWLINE_Druga kondygnacja: Ta cze\xc5\x9b\xc4\x87 fasady jest nie organiczna poniewa\xc5\xbc okna maj\xc4\x85 wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 2 kondygnacji galerii wewn\xc4\x99trznych, a niewielkie otwory okienne we fryzie znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 ju\xc5\xbc na poddaszu._NEWLINE_W tej kondygnacji widzimy pi\xc4\x99\xc4\x87 du\xc5\xbcych, pionowych okien (w osiach 2, 3, 4, 5, 6). Otwory okienne zwie\xc5\x84czone \xc5\x82ukiem pe\xc5\x82nym, zdobionym do\xc5\x9b\xc4\x87 szerok\xc4\x85 archiwolt\xc4\x85 (zdobienia archiwolty analogiczne), opieraj\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 jakby na boniowaniu. Na szczycie archiwolty ozdoba jakby akroterion, wyra\xc5\xbanie odstaj\xc4\x85cy od lica \xc5\x9bciany. Stolarka drewniana uszkodzona, ale zachowana. Wn\xc4\x99trze okiennic zdobione drewnianymi maswerkami z d\xc5\x82ugimi poprzecinanymi przez \xc5\x9blemi\xc4\x99 lancetami. Oszklenie niegdy\xc5\x9b kolorowe. Od wewn\xc4\x85trz zabite drewnianymi p\xc5\x82ytami. Tynk jak wy\xc5\xbcej wspomniano boniowany p\xc5\x82asko. Elewacja zwie\xc5\x84czona szerokim kimationem z geometrycznymi zdobieniami w kszta\xc5\x82cie 8 ramiennej gwiazdy. Wy\xc5\xbcej z bardzo wydatnym pe\xc5\x82no \xc5\x82ukowym fryzem arkadowym w kt\xc3\xb3rym co 5 prz\xc4\x99s\xc5\x82o stanowi niewielkie okno (przypomina to machiku\xc5\x82y). Ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 ko\xc5\x84czy gzyms koronuj\xc4\x85cy. Zadaszenie obiektu proste dwuspadowe pokryte pap\xc4\x85._NEWLINE_Wie\xc5\xbce: Flankuj\xc4\x85ce fasad\xc4\x99 wie\xc5\xbcyczki: w rzucie poziomym maj\xc4\x85 kszta\xc5\x82t kwadratu. S\xc4\x85 one lekko wysuni\xc4\x99te od lica obiektu (ryzality). Posiadaj\xc4\x85 5 kondygnacji. W przyziemiu portale wysuni\xc4\x99te przykryte niewielkimi jedno spadowym dachami. Rozwi\xc4\x85zania zdobnicze w tych portalach s\xc4\x85 identyczny z portalem g\xc5\x82\xc3\xb3wnym. W drugiej i trzeciej kondygnacji biforia. Na trzeciej kondygnacji wie\xc5\xbcyczki zachodniej w prawym oknie, zachowana a\xc5\xbcurowa stolarka drewniana wype\xc5\x82niaj\xc4\x85ca ca\xc5\x82e prze\xc5\xbarocze. Czwarta kondygnacja, triforia. Pi\xc4\x85ta kondygnacja przechodzi na rzut 8 konta. Jest to b\xc4\x99ben z okr\xc4\x85g\xc5\x82ymi oknami. Okna umieszczono w kwadratowej murowanej ramce na wszystkich 8 \xc5\x9bciankach. He\xc5\x82m, kopu\xc5\x82\xc4\x99 od b\xc4\x99bna oddziela kimation z fryzem analogiczny do korpusu. He\xc5\x82my cebulowe o\xc5\x9bmiospadowe z szarymi p\xc3\xb3\xc5\x82 okr\xc4\x85g\xc5\x82ymi dach\xc3\xb3wkami (u\xc5\x82o\xc5\xbcone na wz\xc3\xb3r rybiej \xc5\x82uski). Ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 zwie\xc5\x84czona jest iglic\xc4\x85 wyrastaj\xc4\x85c\xc4\x85 z kuli._NEWLINE_Elewacje wschodnia i po\xc5\x82udniowa posiadaj\xc4\x85 skromne zdobienia, zachodnia jest do po\xc5\x82owy zabudowana.\n_START_SECTION_\nWn\xc4\x99trze\n_START_PARAGRAPH_\nWn\xc4\x99trze zajmuje jednoprzestrzenna sala g\xc5\x82\xc3\xb3wna, otoczona z 3 stron drewnianymi 2 kondygnacyjnymi galeriami, p\xc3\xb3\xc5\x82nocne i po\xc5\x82udniowe galerie zwie\xc5\x84czone \xc5\x82ukami podkowiastymi o koronkowych licach, zachodnia w przyziemiu podzielona 3 otworami zamkni\xc4\x99tymi \xc5\x82ukiem, a na drugiej kondygnacji zwie\xc5\x84czona prosto. Galerie pe\xc5\x82ni\xc5\x82y role babi\xc5\x84ca. \xc5\x9aciana wschodnia kryj\xc4\x85ca niegdy\xc5\x9b ark\xc4\x99, zamkni\xc4\x99ta jest du\xc5\xbcym murowanym \xc5\x82ukiem pe\xc5\x82nym z ozdobn\xc4\x85 bordiur\xc4\x85. Na tej \xc5\x9bcianie zachowa\xc5\x82a si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc rozeta, obramowana b\xc5\x82\xc4\x99kitno-z\xc5\x82otymi promieniami i pier\xc5\x9bcieniami. Po bogato zdobionej arce (Aron ha-kodesz) o wysoko\xc5\x9bci niemal ca\xc5\x82ego pomieszczenia, uj\xc4\x99tej 2 wie\xc5\xbcami pozosta\xc5\x82y jedynie \xc5\x9blady. Na jedynym z filar\xc3\xb3w w przyziemiu zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 narodowosocjalistyczne piecz\xc4\x99cie z or\xc5\x82em trzymaj\xc4\x85cym swastyk\xc4\x99, a pod nim litery H.U. Ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 ruchomego wyposa\xc5\xbcenia mi\xc4\x99dzy innymi 3 mosi\xc4\x99\xc5\xbcne \xc5\xbcyrandole oraz arka, po wojnie zosta\xc5\x82a wywieziona przez komunist\xc3\xb3w. Wn\xc4\x99trze o\xc5\x9bwietlaj\xc4\x85 10 du\xc5\xbcych okien zas\xc5\x82oni\xc4\x99tych przez galerie i jeden okulus od strony arki. Okna niegdy\xc5\x9b wype\xc5\x82nia\xc5\x82y kolorowe witra\xc5\xbce. Na \xc5\x9bcianach zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 resztki dekoracji malarskiej przedstawiaj\xc4\x85ce motywy geometryczne oraz ro\xc5\x9blinne. Pod zachodni\xc4\x85 galeri\xc4\x85 na \xc5\x9bcianie wymalowano pas z motywem meandra. Na balkony wchodzono przez 3 klatki schodowe, od po\xc5\x82udniowego i p\xc3\xb3\xc5\x82nocnego wschodu oraz od p\xc3\xb3\xc5\x82nocnego zachodu. Przy czym klatka po\xc5\x82udniowo-wschodnia prowadzi\xc5\x82a na same poddasze. Ca\xc5\x82a sala przykryta jest drewnianym stropem.'