b'\n_START_ARTICLE_\nAutobus\n_START_SECTION_\nHistoria konstrukcji\n_START_PARAGRAPH_\nPoprzednikami autobus\xc3\xb3w w drogowym transporcie pasa\xc5\xbcerskim by\xc5\x82y dyli\xc5\xbcanse i omnibusy ci\xc4\x85gni\xc4\x99te przez konie. W niekt\xc3\xb3rych krajach (Wielka Brytania i Francja) ju\xc5\xbc w XIX wieku rozpowszechni\xc5\x82y si\xc4\x99 tak\xc5\xbce omnibusy o nap\xc4\x99dzie parowym, jednak konieczno\xc5\x9b\xc4\x87 wo\xc5\xbcenia du\xc5\xbcych masowo i obj\xc4\x99to\xc5\x9bciowo zapas\xc3\xb3w wody oraz paliwa nie sprzyja\xc5\x82y rozwojowi konstrukcji tych pojazd\xc3\xb3w. W Anglii w 1865 rozw\xc3\xb3j parowych omnibus\xc3\xb3w zablokowa\xc5\x82a tzw. ustawa o czerwonej fladze (Red Flag Act), praktycznie zakazuj\xc4\x85ca ich u\xc5\xbcywania._NEWLINE_Wynalezienie silnika spalinowego pod koniec XIX wieku umo\xc5\xbcliwi\xc5\x82o powstanie omnibus\xc3\xb3w spalinowych \xe2\x80\x93 czyli autobus\xc3\xb3w (auto \xe2\x80\x93 sam, bus \xe2\x80\x93 ko\xc5\x84c\xc3\xb3wka \xc5\x82aci\xc5\x84skiego przypadku ze s\xc5\x82owa omnibus = dla wszystkich, dos\xc5\x82ownie \xe2\x80\x93 wszystkim). Pierwsze konstrukcje (pierwotna nazwa Automobil-Omnibus, nast\xc4\x99pnie Auto-Omnibus) powsta\xc5\x82y w firmie Benz na pocz\xc4\x85tku jej istnienia i w 1895 roku podj\xc4\x99\xc5\x82y komunikacj\xc4\x99 w Niemczech. Pierwsze autobusy powstawa\xc5\x82y przez zabudow\xc4\x99 kabiny pasa\xc5\xbcerskiej na podwoziu samochodu ci\xc4\x99\xc5\xbcarowego i by\xc5\x82y nap\xc4\x99dzane silnikami o zap\xc5\x82onie iskrowym. Trzecia \xe2\x80\x93 po fabrykach Daimlera i Benza \xe2\x80\x93 niemiecka fabryka pojazd\xc3\xb3w silnikowych Stoewer w Szczecinie by\xc5\x82a pierwsz\xc4\x85 fabryk\xc4\x85 autobus\xc3\xb3w sensu stricto. Produkcj\xc4\x99 rozpocz\xc4\x99to tam w latach 1899\xe2\x80\x931900. Wykonywano wtedy m.in. podwozia na eksport, karosowane w miejscu dostarczenia._NEWLINE_Od okresu mi\xc4\x99dzywojennego coraz szerzej stosowano silniki o zap\xc5\x82onie samoczynnym (Diesel). Ju\xc5\xbc w latach 20. XX wieku budowano autobusy z jedn\xc4\x85 kabin\xc4\x85 pasa\xc5\xbcersk\xc4\x85 (pierwsze konstrukcje mia\xc5\x82y osobne stanowisko kierowcy). Powstanie nadwozi samono\xc5\x9bnych w latach 20. XX w. w trolejbusach, a 30. \xe2\x80\x93 w samochodach dostawczych umo\xc5\xbcliwi\xc5\x82o ich zastosowanie w autobusach, co uczyni\xc5\x82a firma Chausson w 1942 r. Autobusy te po wojnie je\xc5\xbadzi\xc5\x82y m.in. w Warszawie._NEWLINE_Potrzeba zwi\xc4\x99kszenia zdolno\xc5\x9bci przewozowej przyczyni\xc5\x82a si\xc4\x99 do budowy pierwszych konstrukcji wieloosiowych (w tym przegubowych) i pi\xc4\x99trowych, a tak\xc5\xbce stosowania przyczep autobusowych. Od lat 50. XX wieku, ze wzgl\xc4\x99du na intensywn\xc4\x85 polityk\xc4\x99 budowy darmowych dr\xc3\xb3g przez pa\xc5\x84stwa rozwini\xc4\x99te, autobusy zast\xc4\x99powa\xc5\x82y cz\xc4\x99sto koleje lokalne._NEWLINE_W tym czasie autobusy zacz\xc4\x99\xc5\x82y wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia\xc4\x87 si\xc4\x99 konstrukcyjnie od budowy innych pojazd\xc3\xb3w drogowych, tj. w miejsce klasycznego uk\xc5\x82adu nap\xc4\x99dowego (silnik umieszczony z przodu, nap\xc4\x99dzane ko\xc5\x82a tylne) zacz\xc4\x99to stosowa\xc4\x87 coraz cz\xc4\x99\xc5\x9bciej silnik umieszczony z ty\xc5\x82u lub pod pod\xc5\x82og\xc4\x85. Stosowano jednak wsp\xc3\xb3lne kad\xc5\x82uby dla wersji lokalnych i miejskich oraz dalekobie\xc5\xbcnych i turystycznych. Typowym przyk\xc5\x82adem takiego rozwi\xc4\x85zania jest seria autobus\xc3\xb3w Ikarus 200. W autobusach stosowanych w ruchu lokalnym upowszechni\xc5\x82y si\xc4\x99 drzwi automatycznie otwierane przez kierowc\xc4\x99. Ze wzgl\xc4\x99d\xc3\xb3w bezpiecze\xc5\x84stwa, stopniowo zaniechano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc stosowania przyczep na rzecz autobus\xc3\xb3w przegubowych._NEWLINE_Problemem by\xc5\x82o tu obni\xc5\xbcenie pod\xc5\x82ogi w zwi\xc4\x85zku z wyst\xc4\x99powaniem ci\xc4\x85gni\xc4\x99tej przyczepy (stosowano m.in. silnik podpod\xc5\x82ogowy \xe2\x80\x93 dotychczas w Ikarusie). Prze\xc5\x82omem by\xc5\x82o zastosowanie przez firm\xc4\x99 Mercedes-Benz urz\xc4\x85dzenia przeciw w\xc4\x99\xc5\xbcykowaniu, co umo\xc5\xbcliwi\xc5\x82o umieszczenie silnika z ty\xc5\x82u \xe2\x80\x93 w przyczepie i niskiej pod\xc5\x82ogi. Cz\xc5\x82on tylny pcha cz\xc5\x82on przedni._NEWLINE_W konstrukcji autobus\xc3\xb3w turystycznych, w odr\xc3\xb3\xc5\xbcnieniu od dalekobie\xc5\xbcnych autobus\xc3\xb3w komunikacji publicznej, powszechnie stosowano du\xc5\xbce, panoramiczne okna i przeszklone dachy. W autobusach dalekobie\xc5\xbcnych oraz turystycznych (zwanych autokarami) zacz\xc4\x99to stosowa\xc4\x87 toalety o zamkni\xc4\x99tym obiegu i klimatyzacj\xc4\x99, co zbli\xc5\xbcy\xc5\x82o komfort podr\xc3\xb3\xc5\xbcowania nimi do jazdy poci\xc4\x85giem. Autokary wyposa\xc5\xbcane s\xc4\x85 ponadto powszechnie w instalacj\xc4\x99 nag\xc5\x82a\xc5\x9bniaj\xc4\x85c\xc4\x85, barek, mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 projekcji film\xc3\xb3w._NEWLINE_W latach 60. XX w. powsta\xc5\x82y konstrukcje polepszaj\xc4\x85ce widoczno\xc5\x9b\xc4\x87 w autobusach miejskich \xe2\x80\x93 \xc5\x9bwietliki w dachu, a nast\xc4\x99pnie jego podniesienie w celu powi\xc4\x99kszenia okien (Chausson). Po 1970 w konstrukcji autobus\xc3\xb3w miejskich zarysowa\xc5\x82a si\xc4\x99 tendencja do obni\xc5\xbcania pod\xc5\x82ogi, aby u\xc5\x82atwi\xc4\x87 wsiadanie osobom o ograniczonej zdolno\xc5\x9bci poruszania si\xc4\x99 i przyspieszy\xc4\x87 wymian\xc4\x99 podr\xc3\xb3\xc5\xbcnych na przystankach. Rozwi\xc4\x85zania te znane by\xc5\x82y wcze\xc5\x9bniej w tramwajach._NEWLINE_W nadwoziach autobusowych montowane s\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc trolejbusy (Chausson-Vetra, Solaris Trollino, Jelcz 120MT, Mercedes-Benz O405N). Przez wiele lat by\xc5\x82y one przewa\xc5\xbcnie osobnymi konstrukcjami._NEWLINE_Od pocz\xc4\x85tku lat 90. XX wieku, ze wzgl\xc4\x99du na du\xc5\xbc\xc4\x85 rol\xc4\x99 silnik\xc3\xb3w spalinowych w zanieczyszczeniu \xc5\x9brodowiska, stosuje si\xc4\x99 coraz bardziej rygorystyczne normy emisji spalin, a przedsi\xc4\x99biorstwa transportowe coraz cz\xc4\x99\xc5\x9bciej kupuj\xc4\x85 autobusy nap\xc4\x99dzane mniej szkodliwym gazem ziemnym (CNG, ostatnio r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc biogazem i LNG). W rozwini\xc4\x99tych krajach Europy zachodniej coraz wyra\xc5\xbaniejszy jest r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc trend powrotu w obszarach silnie zurbanizowanych do bardziej ekologicznych tramwaj\xc3\xb3w. Wprowadza si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc autobusy o nap\xc4\x99dzie hybrydowym. _NEWLINE_Po 2000 roku autobusy w pe\xc5\x82ni niskopod\xc5\x82ogowe z silnikiem w zabudowie wie\xc5\xbcowej w tylnym naro\xc5\xbcniku nadwozia sta\xc5\x82y si\xc4\x99 standardem w segmencie miejskim._NEWLINE_W krajach Ameryki Po\xc5\x82udniowej od dawna stosowane s\xc4\x85 autobusy o d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci przekraczaj\xc4\x85cej 18 metr\xc3\xb3w. Mog\xc4\x85 one mie\xc4\x87 dwa przeguby i d\xc5\x82ugo\xc5\x9b\xc4\x87 blisko 25 metr\xc3\xb3w. Ta tendencja pojawia si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w niekt\xc3\xb3rych aglomeracjach w krajach europejskich, na liniach o du\xc5\xbcym obci\xc4\x85\xc5\xbceniu. Powsta\xc5\x82y m.in. takie autobusy jak Mercedes-Benz CapaCity czy MAN Lion\xe2\x80\x99s City GXL. Dodatkow\xc4\x85 zalet\xc4\x85 jest zmniejszenie zapotrzebowania na kierowc\xc3\xb3w, wad\xc4\x85 trudno\xc5\x9bci w manewrowaniu w ciasnych centrach miast. Alternatyw\xc4\x85 dla zwi\xc4\x99kszenia liczby pasa\xc5\xbcer\xc3\xb3w w stosunku do kierowc\xc3\xb3w, sta\xc5\x82y si\xc4\x99 autobusy pi\xc4\x99trowe, szczeg\xc3\xb3lnie popularne w Wielkiej Brytanii oraz cz\xc4\x99\xc5\x9bci kraj\xc3\xb3w azjatyckich. S\xc4\x85 one \xc5\x82atwiejsze w manewrowaniu ni\xc5\xbc autobusy przegubowe oraz zapewniaj\xc4\x85 wyj\xc4\x85tkowo ergonomiczne ustawienie na g\xc3\xb3rnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci pok\xc5\x82adu. Cz\xc4\x99sto znajduj\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zastosowanie w liniach turystycznych.\n_START_SECTION_\nXXI wiek\n_START_PARAGRAPH_\nNowo\xc5\x9bci\xc4\x85 drugiej dekady XXI wieku jest tworzenie hybryd \xe2\x80\x93 autobus\xc3\xb3w elektrycznych, korzystaj\xc4\x85cych g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z akumulator\xc3\xb3w(w opozycji do klasycznych trolejbus\xc3\xb3w), ale b\xc4\x99d\xc4\x85cych w stanie do\xc5\x82adowa\xc4\x87 pr\xc4\x85d w trakcie jazdy. Bardzo nowoczesnym rozwi\xc4\x85zaniem jest wykorzystanie w tym celu nie trakcji elektrycznej napowietrznej czy metalowej szyny, ale technologii SMFIR (z j. ang. Shaped Magnetic Field in Resonance), po przejechaniu nad obszarem zasi\xc4\x99gu pola, uzupe\xc5\x82niana jest energia, bez kontaktu stykowego. Tego rodzaju pojazdy wykorzystywane s\xc4\x85 np. w miejscowo\xc5\x9bci Gumi. Jest to realizacja proponowanych futurystycznych wizji z XX wieku, np. w popkulturze gra Wipeout._NEWLINE_W Singapurze testowane s\xc4\x85 w normalnym ruchu ulicznym, w pe\xc5\x82ni autonomiczne autobusy, gdzie pasa\xc5\xbcer dokonuje wyboru przystanku, a autobus dzi\xc4\x99ki LIDARowi oraz komputerom wybiera tras\xc4\x99 i omija przeszkody podczas jazdy. Celem jest rozwi\xc4\x85zanie problemu tzw. \xe2\x80\x9eostatniej mili\xe2\x80\x9d. Podobne rozwi\xc4\x85zania w Europie testowane s\xc4\x85 tak\xc5\xbce m.in. w Berlinie i Pary\xc5\xbcu.\n_START_SECTION_\nAutobusy w Polsce\n_START_PARAGRAPH_\nW Polsce pierwsze autobusy budowano w okresie mi\xc4\x99dzywojennym w zak\xc5\x82adach Ursus. By\xc5\x82y to niewielkie pojazdy na podwoziu lekkiej ci\xc4\x99\xc5\xbcar\xc3\xb3wki, nienadaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 do obs\xc5\x82ugi wi\xc4\x99kszych miejscowo\xc5\x9bci. Ze wzgl\xc4\x99du na ograniczenia importowe, powstaj\xc4\x85ce w\xc3\xb3wczas firmy autobusowe zmuszone by\xc5\x82y sprowadza\xc4\x87 z kraj\xc3\xb3w zachodnich du\xc5\xbce podwozia autobusowe (np. Leyland) i budowa\xc4\x87 karoserie we w\xc5\x82asnym zakresie (powszechnie stosowano w\xc3\xb3wczas karoserie drewniane z blaszanym poszyciem)._NEWLINE_Po 1945 na potrzeby produkcji autobus\xc3\xb3w w\xc5\x82adze postanowi\xc5\x82y rozwin\xc4\x85\xc4\x87 dwa du\xc5\xbce zak\xc5\x82ady w Jelczu i Sanoku. W Jelczu budowano autobusy miejskie i pojazdy na licencji zagranicznej (czechos\xc5\x82owacka \xc5\xa0koda 706, p\xc3\xb3\xc5\xbaniej francuski Berliet, opracowano tak\xc5\xbce hybryd\xc4\x99 francuskiego nadwozia z w\xc4\x99gierskim podwoziem Ikarusa 260). Sanocka wytw\xc3\xb3rnia wyspecjalizowa\xc5\x82a si\xc4\x99 w midibusach (kolejne wersje autobus\xc3\xb3w San, p\xc3\xb3\xc5\xbaniej bardzo udany Autosan H9), przeznaczone na trasy dalekobie\xc5\xbcne._NEWLINE_Najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 polsk\xc4\x85 mark\xc4\x85 autobus\xc3\xb3w jest Solaris Bus & Coach, fabryka produkuj\xc4\x85ca nowoczesne autobusy podmiejskie, miejskie i turystyczne, powsta\xc5\x82a na bazie istniej\xc4\x85cej wcze\xc5\x9bniej montowni firmy Neoplan._NEWLINE_W Polsce swoj\xc4\x85 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 tak\xc5\xbce prowadzi firma MAN Bus Sp. z o.o. \xe2\x80\x93 sp\xc3\xb3\xc5\x82ka nale\xc5\xbc\xc4\x85ca do koncernu MAN, specjalizuj\xc4\x85ca si\xc4\x99 w produkcji autobus\xc3\xb3w miejskich. Posiada dwa zak\xc5\x82ady produkcyjne: finalny w Sadach w gminie Tarnowo Podg\xc3\xb3rne ko\xc5\x82o Poznania, oraz zak\xc5\x82ad produkuj\xc4\x85cy szkielety stalowe autobus\xc3\xb3w, podwozia autobusowe i podzespo\xc5\x82y do nich w Starachowicach._NEWLINE_W 2016 na targach motoryzacyjnych w Hanowerze zosta\xc5\x82 zaprezentowany polski miejski autobus z nap\xc4\x99dem wodorowym, wyposa\xc5\xbcony w ogniwa paliwowe, o zasi\xc4\x99gu mi\xc4\x99dzy tankowaniami 400 km \xe2\x80\x93 Ursus City Smile Fuel Cell Electric Bus\n_START_SECTION_\nAutobus autonomiczny\n_START_PARAGRAPH_\n12 metrowy autobus autonomiczny zabieraj\xc4\x85cy na pok\xc5\x82ad 80 pasa\xc5\xbcer\xc3\xb3w by\xc5\x82 testowany w 2019, w Singapurze. Jest to wsp\xc3\xb3lny projekt Volvo i Nanyang Technological University z Singapuru.'