b'\n_START_ARTICLE_\nTempel 1\n_START_SECTION_\nOdkrycie\n_START_PARAGRAPH_\nKometa 9P/Tempel zosta\xc5\x82a odkryta 3 kwietnia 1867 roku przez niemieckiego astronoma Wilhelma Templa w obserwatorium w Marsylii. W swoim ruchu orbitalnym zbli\xc5\xbca\xc5\x82a si\xc4\x99 do Ziemi, a\xc5\xbc 15 maja 1867 roku osi\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82a odleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 minimaln\xc4\x85 0,57 j.a. Nie by\xc5\x82a widoczna go\xc5\x82ym okiem, ale przez lunety obserwowano j\xc4\x85 prawie do ko\xc5\x84ca sierpnia. Nazwa komety pochodzi od nazwiska odkrywcy.\n_START_SECTION_\nOrbita\n_START_PARAGRAPH_\nKometa ta obiega S\xc5\x82o\xc5\x84ce w czasie 5,58 roku po eliptycznej orbicie, w najdalszym punkcie (aphelium) zbli\xc5\xbcaj\xc4\x85c si\xc4\x99 do orbity Jowisza, a w punkcie najbli\xc5\xbcszym S\xc5\x82o\xc5\x84ca (peryhelium) zbli\xc5\xbca si\xc4\x99 do orbity Marsa.\n_START_SECTION_\nW\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci fizyczne\n_START_PARAGRAPH_\nPowierzchnia j\xc4\x85dra tej komety jest bardzo ciemna. Jest ono pod\xc5\x82u\xc5\xbcne, ma rozmiary 7,6\xc2\xa0\xc3\x97\xc2\xa04,9\xc2\xa0km. Wida\xc4\x87 tam liczne zag\xc5\x82\xc4\x99bienia, kratery, wzniesienia i niecki. \xc5\x9arednia g\xc4\x99sto\xc5\x9b\xc4\x87 tej komety jest niewielka, r\xc3\xb3wna zaledwie 0,6 g/cm\xc2\xb3. Jest to warto\xc5\x9b\xc4\x87 znacz\xc4\x85co mniejsza od g\xc4\x99sto\xc5\x9bci wody (1 g/cm\xc2\xb3), co sugeruje bardzo porowat\xc4\x85 struktur\xc4\x99. Znaj\xc4\x85c ca\xc5\x82kowit\xc4\x85 mas\xc4\x99 komety, mo\xc5\xbcna wnioskowa\xc4\x87, \xc5\xbce jest to konglomerat drobin lodu, fragment\xc3\xb3w skalnych, py\xc5\x82u i gazu. Okres obrotu tego cia\xc5\x82a wok\xc3\xb3\xc5\x82 w\xc5\x82asnej osi wynosi ponad 40 godzin.\n_START_SECTION_\nObserwacje\n_START_PARAGRAPH_\nW czasie gdy kometa zosta\xc5\x82a odkryta, jej okres orbitalny wynosi\xc5\x82 5,6 roku. Dzi\xc4\x99ki obliczeniom parametr\xc3\xb3w orbity uda\xc5\x82o si\xc4\x99 j\xc4\x85 zaobserwowa\xc4\x87 podczas dw\xc3\xb3ch kolejnych powrot\xc3\xb3w w pobli\xc5\xbce S\xc5\x82o\xc5\x84ca w latach 1873 i 1879. Jednak w 1881 roku kometa zbli\xc5\xbcy\xc5\x82a si\xc4\x99 do Jowisza na odleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 0,55 j.a. Doprowadzi\xc5\x82o to do silnego zaburzenia jej orbity przez grawitacj\xc4\x99 masywnej planety, a w efekcie do wyd\xc5\x82u\xc5\xbcenia okresu obiegu do 6,5 roku i zwi\xc4\x99kszenia peryhelium orbity z 1,8 j.a. do 2,1 j.a. Tak du\xc5\xbca zmiana parametr\xc3\xb3w orbity spowodowa\xc5\x82a, \xc5\xbce pr\xc3\xb3by odnalezienia jej w czasie kolejnych zbli\xc5\xbce\xc5\x84 do S\xc5\x82o\xc5\x84ca nie powiod\xc5\x82y si\xc4\x99 i komet\xc4\x99 9P/Tempel uznano za zagubion\xc4\x85, podejrzewano te\xc5\xbc, \xc5\xbce przesta\xc5\x82a istnie\xc4\x87._NEWLINE_Na pocz\xc4\x85tku lat 60. XX wieku, dzi\xc4\x99ki wykorzystaniu do bada\xc5\x84 astronomicznych nowych technik obliczeniowych, ameryka\xc5\x84ski astronom i badacz ruch\xc3\xb3w komet Brian Marsden wyliczy\xc5\x82, \xc5\xbce kometa Tempel 1 zbli\xc5\xbcy\xc5\x82a si\xc4\x99 do Jowisza tak\xc5\xbce podczas przelotu w latach 1941 (na odleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 0,41 j.a.) i 1953 (na odleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 0,76 j.a.). Uwzgl\xc4\x99dniaj\xc4\x85c w rachunkach wszystkie zak\xc5\x82\xc3\xb3cenia, jakie w jej ruchu powodowa\xc5\x82y bliskie przeloty w pobli\xc5\xbcu Jowisza, a tak\xc5\xbce wp\xc5\x82yw grawitacji pozosta\xc5\x82ych planet, wyliczy\xc5\x82, gdzie i kiedy w najbli\xc5\xbcszej przysz\xc5\x82o\xc5\x9bci powinna by\xc4\x87 na niebie widoczna zagubiona kometa. W 1967 roku ameryka\xc5\x84ska obserwatorka komet Elizabeth Roemer zrobi\xc5\x82a zdj\xc4\x99cie wskazanego przez Marsdena fragmentu nieba, na kt\xc3\xb3rym powinna bardzo s\xc5\x82abym blaskiem \xc5\x9bwieci\xc4\x87 poszukiwana kometa. Nie licz\xc4\x85c jednak zbytnio na jej odnalezienie, opracowywaniem fotografii zaj\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 dopiero po roku. Na wykonanym przez ni\xc4\x85 zdj\xc4\x99ciu bardzo blisko wyliczonej przez Marsdena pozycji dostrze\xc5\xbcono na kliszy mglist\xc4\x85 plamk\xc4\x99, kt\xc3\xb3ra okaza\xc5\x82a si\xc4\x99 obrazem komety Tempel 1._NEWLINE_Na podstawie tych samych oblicze\xc5\x84 kometa zosta\xc5\x82a zaobserwowana przez Elizabeth Roemer ponownie 11 stycznia 1972 roku, podczas jej kolejnego powrotu w pobli\xc5\xbce S\xc5\x82o\xc5\x84ca. Tym razem ruch tej komety \xc5\x9bledzono ju\xc5\xbc przez p\xc3\xb3\xc5\x82 roku, zbieraj\xc4\x85c w ten spos\xc3\xb3b bogaty materia\xc5\x82 obserwacyjny s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85cy do jeszcze dok\xc5\x82adniejszego obliczenia element\xc3\xb3w jej orbity. Odnalezienie tak d\xc5\x82ugo nie widzianej komety by\xc5\x82o znacznym osi\xc4\x85gni\xc4\x99ciem. Od tej pory kometa 9P/Tempel jest obserwowana podczas ka\xc5\xbcdego przej\xc5\x9bcia przez peryhelium._NEWLINE_Przewiduje si\xc4\x99, \xc5\xbce wyra\xc5\xbana zmiana parametr\xc3\xb3w orbity komety nast\xc4\x85pi dopiero w czasie jej przelotu w pobli\xc5\xbcu Jowisza w dniu 26 maja 2024 roku w odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci 0,55 j.a. Wp\xc5\x82ynie to na ponowne zwi\xc4\x99kszenie odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci peryhelium do 1,77 j.a., a okres obiegu wok\xc3\xb3\xc5\x82 S\xc5\x82o\xc5\x84ca wyd\xc5\x82u\xc5\xbcy si\xc4\x99 do 6,0 lat. Kolejne zbli\xc5\xbcenie do Jowisza 7 kwietnia 2034 roku na odleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 0,91 j.a. zwi\xc4\x99kszy peryhelium do 1,93 j.a. i okres orbitalny do 6,3 roku. W jeszcze dalszej przysz\xc5\x82o\xc5\x9bci przewiduje si\xc4\x99, \xc5\xbce kometa nadal b\xc4\x99dzie powoli zwi\xc4\x99ksza\xc5\x82a sw\xc3\xb3j dystans od S\xc5\x82o\xc5\x84ca, cho\xc4\x87 w ci\xc4\x85gu najbli\xc5\xbcszych 300 tys. lat jej orbita nie oddali si\xc4\x99 od niego bardziej ni\xc5\xbc na 10 j.a.\n_START_SECTION_\nDeep Impact\n_START_PARAGRAPH_\nKometa Tempel 1 by\xc5\x82a g\xc5\x82\xc3\xb3wnym celem misji kosmicznej Deep Impact. 4 lipca 2005 roku o godzinie 7:45 czasu \xc5\x9brodkowoeuropejskiego (letniego) w komet\xc4\x99 uderzy\xc5\x82 tzw. impaktor, wa\xc5\xbc\xc4\x85cy kilkaset kilogram\xc3\xb3w metalowy cylinder wystrzelony z sondy Deep Impact. W momencie zderzenia impaktor osi\xc4\x85gn\xc4\x85\xc5\x82 pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 37 tys. km/h i cho\xc4\x87 poprzedza\xc5\x82 komet\xc4\x99 w ruchu orbitalnym wok\xc3\xb3\xc5\x82 S\xc5\x82o\xc5\x84ca, to by\xc5\x82 od niej o 10,2 km/s wolniejszy (zatem mo\xc5\xbcna przyj\xc4\x85\xc4\x87, \xc5\xbce to kometa uderzy\xc5\x82a w impaktor). Samo zderzenie spowodowa\xc5\x82o powstanie krateru o \xc5\x9brednicy ok. 120 m i uwolni\xc5\x82o ogromne ilo\xc5\x9bci materii gazowo-py\xc5\x82owej, kt\xc3\xb3ra unios\xc5\x82a si\xc4\x99 ponad powierzchni\xc4\x99 j\xc4\x85dra komety, wzbogacaj\xc4\x85c jej otoczk\xc4\x99, tzw. kom\xc4\x99. W wyniku tego wydarzenia kometa poja\xc5\x9bnia\xc5\x82a i sta\xc5\x82a si\xc4\x99 lepiej widoczna. Uderzenie nie mia\xc5\x82o praktycznie \xc5\xbcadnego wp\xc5\x82ywu na tor komety. W wyniku zderzenia wed\xc5\x82ug szacunk\xc3\xb3w pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 komety zmniejszy\xc5\x82a si\xc4\x99 o 0,0001 mm/s, co z kolei spowodowa\xc5\x82o zmniejszenie odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci peryhelium komety od S\xc5\x82o\xc5\x84ca o 10 m i skr\xc3\xb3cenie okresu obiegu o mniej ni\xc5\xbc 1 s, nieistotnie w por\xc3\xb3wnaniu z zaburzeniami powodowanymi przez Jowisza.\n_START_SECTION_\nStardust-NExT\n_START_PARAGRAPH_\nKometa Tempel 1 by\xc5\x82a r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc celem przelotu sondy Stardust w ramach misji Stardust-NExT (New Exploration of Tempel 1), kt\xc3\xb3ry mia\xc5\x82 miejsce o godz. 4:42 UTC 15 lutego 2011 r. Por\xc3\xb3wnanie wykonanych wtedy obserwacji z danymi zebranymi przez sond\xc4\x99 Deep Impact ukaza\xc5\x82o zmiany, jakie zasz\xc5\x82y na powierzchni j\xc4\x85dra komety podczas przej\xc5\x9bcia przez peryhelium, oraz pozwoli\xc5\x82o uzyska\xc4\x87 zdj\xc4\x99cia obszar\xc3\xb3w niewidocznych podczas przelotu poprzedniej sondy. Zosta\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wykonane fotografie krateru powsta\xc5\x82ego w wyniku uderzenia impaktora sondy Deep Impact.'