b"\n_START_ARTICLE_\nGeografia Bhutanu\n_START_PARAGRAPH_\nBhutan jest jednym z najmniejszych pa\xc5\x84stw kontynentu azjatyckiego. To niewielkie kr\xc3\xb3lestwo (monarchia dziedziczna od 1907 roku) le\xc5\xbc\xc4\x85ce w po\xc5\x82udniowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Azji \xc5\x9arodkowej jest tak\xc5\xbce pa\xc5\x84stwem  nale\xc5\xbc\xc4\x85cym do kraj\xc3\xb3w o jednej z najwy\xc5\xbcszych \xc5\x9brednich wysoko\xc5\x9bci nad poziomem morza. Od 1972 do 2006 krajem rz\xc4\x85dzi\xc5\x82 Jigme Singye Wangchuck, kt\xc3\xb3ry abdykowa\xc5\x82 na rzecz swojego syna Jigme Khesar Namgyel Wangchucka.\n_START_SECTION_\nPowierzchnia i granice\n_START_PARAGRAPH_\nPowierzchnia - 47 000 km\xc2\xb2_NEWLINE_Skrajne punkty - p\xc3\xb3\xc5\x82nocny 28\xc2\xb000'N, po\xc5\x82udniowy 26\xc2\xb043'N, zachodni 88\xc2\xb045'E, wschodni 92\xc2\xb000'E Bhutan jest krajem o d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci oko\xc5\x82o 300 km i szeroko\xc5\x9bci 150 km._NEWLINE_Bhutan graniczy: od p\xc3\xb3\xc5\x82nocy z Chinami - 470 km, a od po\xc5\x82udnia i zachodu z Indiami - 605 km. Bhutan jest krajem \xc5\x9br\xc3\xb3dl\xc4\x85dowym, kt\xc3\xb3rego dzieli dystans ponad 500 km od Oceanu Indyjskiego (Zatoka Bengalska).\n_START_SECTION_\nBudowa geologiczna i rze\xc5\xbaba\n_START_PARAGRAPH_\nBhutan jest krajem wysokog\xc3\xb3rskim, gdzie po\xc5\x82owa powierzchni kraju jest wyniesiona ponad 3 000 m n.p.m. Kraj le\xc5\xbcy we wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Himalaj\xc3\xb3w, pomi\xc4\x99dzy ich g\xc5\x82\xc3\xb3wnym wododzia\xc5\x82em, kt\xc3\xb3rym biegnie granica z Chinami, a po\xc5\x82udniow\xc4\x85 kraw\xc4\x99dzi\xc4\x85 przedg\xc3\xb3rza wzd\xc5\x82u\xc5\xbc kt\xc3\xb3rego zosta\xc5\x82a przeprowadzona granica z Indiami. _NEWLINE_W kraju wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia si\xc4\x99 trzy jednostki fizycznogeograficzne. Pierwsz\xc4\x85 z nich jest przedg\xc3\xb3rze zwane Subhimalajami, kt\xc3\xb3re jest zbudowane z utwor\xc3\xb3w osadowych, pochodz\xc4\x85cych g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z trzeciorz\xc4\x99du. Obszar ten obejmuje tereny po\xc5\x82o\xc5\xbcone od 600 do 1 500 m n.p.m.  Najni\xc5\xbcej po\xc5\x82o\xc5\xbcone obszary le\xc5\xbc\xc4\x85 na samym po\xc5\x82udniu Bhutanu, przy granicy z Indiami. Tereny te poprzecinane s\xc4\x85 dolinami rzek. Drug\xc4\x85 jednostk\xc4\x85 jest region zwany - Himalaje Ma\xc5\x82e. Ten g\xc3\xb3rzysty region, gdzie wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 jego waha si\xc4\x99 od 1 500 do 4 500 m n.p.m. zbudowany jest z silnie pofa\xc5\x82dowanych utwor\xc3\xb3w paleozoicznych i mezozoicznych. Trzecia kraina to Himalaje Wysokie, czyli jak sama nazwa wskazuje s\xc4\x85 to najwy\xc5\xbcsze partie \xc5\x82a\xc5\x84cucha Himalaj\xc3\xb3w. G\xc3\xb3ry jakie tam si\xc4\x99 wznosz\xc4\x85, sk\xc5\x82adaj\xc4\x85 si\xc4\x99 utwor\xc3\xb3w o \xc5\x9brednich wysoko\xc5\x9bci 6 000 m n.p.m. Wiele szczyt\xc3\xb3w przekracza wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 7 000 m n.p.m. S\xc4\x85 to jedne z najwy\xc5\xbcej po\xc5\x82o\xc5\xbconych region\xc3\xb3w na Ziemi. G\xc3\xb3ry te zbudowane s\xc4\x85 ze ska\xc5\x82 pochodz\xc4\x85cych z prekambru i wczesnego paleozoiku. Najwy\xc5\xbcszym szczytem kraju jest Czomo Lhari, kt\xc3\xb3ry wznosi si\xc4\x99 na 7 315 m.n.p.n.\n_START_SECTION_\nKlimat\n_START_PARAGRAPH_\nMimo szeroko\xc5\x9bci geograficznych na jakich po\xc5\x82o\xc5\xbcony jest Bhutan, klimat zalicza si\xc4\x99 do strefy klimat\xc3\xb3w podzwrotnikowych, o ch\xc5\x82odnej i g\xc3\xb3rskiej odmianie. W kraju ze wzgl\xc4\x99du na wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 nad poziomem morza wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia si\xc4\x99 trzy strefy pogodowe._NEWLINE_Na przedg\xc3\xb3rzach, na po\xc5\x82udniu kraju panuje klimat podzwrotnikowy o monsunowym charakterze. Region ten otrzymuje du\xc5\xbce ilo\xc5\x9bci opad\xc3\xb3w - oko\xc5\x82o 2 000 mm. Wyst\xc4\x99puje tam pora deszczowa kt\xc3\xb3ra trwa zazwyczaj od maja do wrze\xc5\x9bnia, oczywi\xc5\x9bcie w porze suchej zim\xc4\x85 tak\xc5\xbce zdarzaj\xc4\x85 si\xc4\x99 opady deszczu; jednak najintensywniejsze deszcze maj\xc4\x85 miejsce latem. Roczna amplituda termiczna jest do\xc5\x9b\xc4\x87 wysoka. Zim\xc4\x85 w styczniu \xc5\x9brednie warto\xc5\x9bci oscyluj\xc4\x85 w granicach 15 \xc2\xb0C, latem za\xc5\x9b w granicach 30 \xc2\xb0C._NEWLINE_Na obszarze Himalaj\xc3\xb3w Ma\xc5\x82ych klimat jest bardziej surowy, co wi\xc4\x85\xc5\xbce si\xc4\x99 ze znacznymi wysoko\xc5\x9bciami nad poziomem morza. Zimy s\xc4\x85 ch\xc5\x82odne, a w wy\xc5\xbcszych partiach g\xc3\xb3r - mro\xc5\xbane. \xc5\x9arednia temperatura dla stycznia to oko\xc5\x82o 4 \xc2\xb0C, czerwca za\xc5\x9b 26 \xc2\xb0C. Opady jednak s\xc4\x85 stosunkowo niskie, rz\xc4\x99du 650 mm. rocznie. _NEWLINE_Tereny wchodz\xc4\x85ce w sk\xc5\x82ad Himalaj\xc3\xb3w Wielkich reprezentuj\xc4\x85 klimat wysokog\xc3\xb3rski, kt\xc3\xb3ry swym rocznym przebiegiem aury, nie odr\xc3\xb3\xc5\xbcnia si\xc4\x99 od klimatu subpolarnego. Przez ca\xc5\x82y rok jest mro\xc5\xbano, temperatury  \xc5\x9brednie nie przekraczaj\xc4\x85 0 \xc2\xb0C. W nocy zw\xc5\x82aszcza zim\xc4\x85 wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 silne mrozy nawet do -30 \xc2\xb0C. Opady s\xc4\x85 niskie i wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 tylko w postaci \xc5\x9bniegu. Tereny le\xc5\xbc\xc4\x85ce powy\xc5\xbcej 5 000 m n.p.m. nazywane s\xc4\x85 zimn\xc4\x85 pustyni\xc4\x85, na tej wysoko\xc5\x9bci przebiega granica wiecznego \xc5\x9bniegu.\n_START_SECTION_\nWody\n_START_PARAGRAPH_\nZasoby wodne Bhutanu s\xc4\x85 obfite, tak samo jak sie\xc4\x87 rzeczna kraju, jest bardzo g\xc4\x99sta. Wi\xc4\x85\xc5\xbce si\xc4\x99 to nie z opadami deszczu, ale z obecno\xc5\x9bci\xc4\x85 wysokich g\xc3\xb3r, na kt\xc3\xb3rych nie tylko przez ca\xc5\x82y rok le\xc5\xbcy \xc5\x9bnieg, ale i wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 te\xc5\xbc lodowce. Lodowce pokrywaj\xc4\x85 10% powierzchni kraju i s\xc4\x85 wa\xc5\xbcnym \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em zasilania rzek. Bhutan nale\xc5\xbcy do zlewiska Oceanu Indyjskiego._NEWLINE_W wy\xc5\xbcszych partiach Himalaj\xc3\xb3w maj\xc4\x85 swoje \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a takie rzeki jak Sankosz i Manas-cz\xca\xbdu, kt\xc3\xb3re sp\xc5\x82ywaj\xc4\x85 g\xc3\xb3rskimi dolinami na po\xc5\x82udnie i uchodz\xc4\x85 do Brahmaputry. W okresie letnim, kiedy w g\xc3\xb3rach temperatury nieznacznie przekraczaj\xc4\x85 warto\xc5\x9b\xc4\x87 0 \xc2\xb0C (na s\xc5\x82o\xc5\x84cu jest w\xc3\xb3wczas nawet o 15 \xc2\xb0C wi\xc4\x99cej) wyst\xc4\x99puj\xc4\x85ce tam lodowce i \xc5\x9bniegi topi\xc4\x85 si\xc4\x99, a w po\xc5\x82\xc4\x85czeniu z opadami w ni\xc5\xbcszych partiach g\xc3\xb3r - sprawia, \xc5\xbce Bhutan cz\xc4\x99sto nawiedzany jest przez gwa\xc5\x82towne powodzie. Poza rzekami w g\xc3\xb3rach wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 jeziora pochodzenia lodowcowego.\n_START_SECTION_\nGleby\n_START_PARAGRAPH_\nW kraju wyst\xc4\x99puje kilka typ\xc3\xb3w gleb. Na po\xc5\x82udniu kraju zalegaj\xc4\x85 urodzajne gleby aluwialne. W Himalajach Ma\xc5\x82ych wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 czerwono\xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82te ferrasole, a na terenach posiadaj\xc4\x85cych pod\xc5\x82o\xc5\xbce wulkaniczne - andosole. W Himalajach Wielkich przewa\xc5\xbcaj\xc4\x85 gleby inicjalne takie jak regosole i litosole.\n_START_SECTION_\nFlora\n_START_PARAGRAPH_\nSzata ro\xc5\x9blinna Bhutanu jest dobrze zachowana. Prawie 60% powierzchni kraju porastaj\xc4\x85 lasy, kt\xc3\xb3re dziel\xc4\x85 si\xc4\x99 na lasy monsunowe na po\xc5\x82udniu i g\xc3\xb3rskie na obszarach powy\xc5\xbcej 2 000 m n.p.m. Lasy monsunowe w porze suchej zrzucaj\xc4\x85 li\xc5\x9bcie, a reprezentuj\xc4\x85 je takie gatunki jak drzewo tekowe czy damarzyk. Lasy g\xc3\xb3rskie to formacje typowo alpejskie gdzie rosn\xc4\x85 sosny, jod\xc5\x82y, a w ni\xc5\xbcszych partiach g\xc3\xb3r d\xc4\x99by. Lasy te porastaj\xc4\x85 do tereny g\xc3\xb3rskie do wysoko\xc5\x9bci 3 300 m n.p.m. Powy\xc5\xbcej ten ekosystem przechodzi w ro\xc5\x9blinno\xc5\x9b\xc4\x87 krzaczast\xc4\x85 (kar\xc5\x82owate zaro\xc5\x9bla), a nast\xc4\x99pnie w \xc5\x82\xc4\x85ki wysokog\xc3\xb3rskie. Powy\xc5\xbcej mniej wi\xc4\x99cej 4 500 m n.p.m. ro\xc5\x9blinno\xc5\x9b\xc4\x87 zanika, wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 tam nagie ska\xc5\x82y, \xc5\x9bniegi i lodowce.\n_START_SECTION_\nFauna\n_START_PARAGRAPH_\nFauna typowa dla teren\xc3\xb3w g\xc3\xb3rskich Regionu \xc5\x9arodkowoazjatyckiego. Do ssak\xc3\xb3w kopytnych zaliczy\xc4\x87 nale\xc5\xbcy gazel\xc4\x99 tybeta\xc5\x84sk\xc4\x85 , nachura i dzik\xc4\x85 owc\xc4\x99, oraz kozioro\xc5\xbcca syberyjskiego. Z drapie\xc5\xbcnik\xc3\xb3w na terenach g\xc3\xb3rzystych \xc5\xbcyj\xc4\x85 nied\xc5\xbawiedzie himalajskie oraz irbisy. Gady s\xc4\x85 tak\xc5\xbce zwierz\xc4\x99tami, kt\xc3\xb3re \xc5\xbcyj\xc4\x85 w Bhutanie na znacznych wysoko\xc5\x9bciach, s\xc4\x85 to mi\xc4\x99dzy innymi agama himalajska i gatunek w\xc4\x99\xc5\xbca \xe2\x80\x93 mokasyn himalajski._NEWLINE_W kraju utworzono cztery parki narodowe, a najwi\xc4\x99kszy z nich to D\xc5\xbcigme Dord\xc5\xbci._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug BirdLife International w Bhutanie odnotowano 609 gatunk\xc3\xb3w ptak\xc3\xb3w (pod tym wzgl\xc4\x99dem jest to 50. pa\xc5\x84stwo na \xc5\x9bwiecie), zar\xc3\xb3wno na sta\xc5\x82e wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cych w kraju jak i okazjonalnie zalatuj\xc4\x85cych. W\xc5\x9br\xc3\xb3d nich znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 4 krytycznie zagro\xc5\xbcona wygini\xc4\x99ciem \xe2\x80\x93 czapla bia\xc5\x82obrzucha (Ardea insignis), podgorza\xc5\x82ka zielonog\xc5\x82owa (Aythya baeri), s\xc4\x99p bengalski (Gyps bengalensis) oraz s\xc4\x99p \xc5\x82ysy (Sarcogyps calvus). Jeden gatunek, orze\xc5\x82 stepowy (Aquila nipalensis), jest zagro\xc5\xbcony wygini\xc4\x99ciem. 15 gatunk\xc3\xb3w uznano za nara\xc5\xbcone, 24 za bliskie zagro\xc5\xbcenia; pozosta\xc5\x82e to gatunki najmniejszej troski (\xc5\xbcaden nie posiada statusu niedostateczne dane; stan pod koniec 2015). W Bhutanie s\xc4\x85 23 obszary uznane za ostoje ptak\xc3\xb3w IBA. W\xc5\x9br\xc3\xb3d nich znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 wszystkie cztery parki narodowe: D\xc5\xbcigme Dord\xc5\xbci, D\xc5\xbcigme Senge Wangcz\xca\xbduk, Gjepo Manas i T\xca\xbdrumsingla."