b"\n_START_ARTICLE_\nTrondheim\n_START_SECTION_\nPo\xc5\x82o\xc5\xbcenie i klimat\n_START_PARAGRAPH_\nTrondheim po\xc5\x82o\xc5\xbcone jest w miejscu, gdzie rzeka Nidelva spotyka fiord Trondheimsfjorden. Podczas przesilenia letniego S\xc5\x82o\xc5\x84ce wschodzi ok. 3.00, a zachodzi ok. 23.40, ale pozostaje tu\xc5\xbc pod horyzontem \xe2\x80\x93 to powoduje, \xc5\xbce pomi\xc4\x99dzy 20 maja a 20 lipca nie ma w nocy ciemno\xc5\x9bci. Natomiast podczas przesilenia zimowego S\xc5\x82o\xc5\x84ce wschodzi o 10.00, pozostaj\xc4\x85c jedynie nad lini\xc4\x85 horyzontu, zachodzi ju\xc5\xbc o 14.30._NEWLINE_W Trondheim wyst\xc4\x99puje klimat nadmorski, jednak miasto jest os\xc5\x82oni\xc4\x99te od silnych morskich wiatr\xc3\xb3w. Najwy\xc5\xbcsz\xc4\x85 temperatur\xc4\x99 + 35\xc2\xa0\xc2\xb0C zanotowano 22 lipca 1901, za\xc5\x9b najni\xc5\xbcsz\xc4\x85 \xe2\x80\x93 -26,1\xc2\xa0\xc2\xb0C w lutym 1899. Najwy\xc5\xbcszym naturalnym wzniesieniem na terenie miasta jest G\xc3\xb3ra Storheia, wznosz\xc4\x85ca si\xc4\x99 565 metr\xc3\xb3w ponad poziom morza.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nLudzie mieszkali w tych okolicach ju\xc5\xbc od tysi\xc4\x85cleci. W dawnych czasach, w miejscu zwanym \xc3\x98retinget u uj\xc5\x9bcia rzeki Nidelvy, wolni ludzie wybierali swojego w\xc5\x82adc\xc4\x99. Harald Pi\xc4\x99know\xc5\x82osy (865 \xe2\x80\x93 933) zosta\xc5\x82 tu obwo\xc5\x82any kr\xc3\xb3lem, jak i jego syn Haakon I zwany Dobrym. Miasto (zwane pierwotnie Nidaros) by\xc5\x82o siedzib\xc4\x85 kr\xc3\xb3l\xc3\xb3w Norwegii, a tak\xc5\xbce do 1217 roku pe\xc5\x82ni\xc5\x82o rol\xc4\x99 stolicy pa\xc5\x84stwa (nast\xc4\x99pnie stolic\xc4\x99 przeniesiono do Bergen)._NEWLINE_Trondheim by\xc5\x82o od 1152 roku siedzib\xc4\x85 katolickiego arcybiskupstwa Norwegii, a\xc5\xbc do ucieczki z miasta ostatniego katolickiego arcybiskupa Olava Engelbrektssona w 1537._NEWLINE_Po uk\xc5\x82adzie pokojowym w Roskilde 26 lutego 1658 roku Trondheim (i ca\xc5\x82a reszta Tr\xc3\xb8ndelagu) dosta\xc5\x82a si\xc4\x99 pod panowanie szwedzkie. Ziemie te odebrano Szwedom 10 miesi\xc4\x99cy p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, co potwierdzono Traktatem Pokojowym w Kopenhadze 27 maja 1660. Podczas II wojny \xc5\x9bwiatowej Trondheim okupowa\xc5\x82y si\xc5\x82y niemieckie od kwietnia 1940 roku (od pierwszego dnia inwazji na Norwegi\xc4\x99 \xe2\x80\x93 operacji Weser\xc3\xbcbung) a\xc5\xbc do ko\xc5\x84ca wojny w maju 1945 r._NEWLINE_Trondheim przez d\xc5\x82ugi czas stanowi\xc5\x82o siedzib\xc4\x99 w\xc5\x82adz Norwegii. Tutaj zbiera\xc5\x82 si\xc4\x99 pierwszy norweski parlament \xe2\x80\x93 Ting, a miejscowa katedra by\xc5\x82a centrum kultu religijnego, do kt\xc3\xb3rego przybywali pielgrzymi a\xc5\xbc z Oslo._NEWLINE_Miasto trawi\xc5\x82y wielkie po\xc5\xbcary w latach 1598, 1651, 1681, 1708, 1717, 1742, 1788, 1841 i 1842. Po\xc5\xbcar w 1681 zwany \xe2\x80\x9epo\xc5\xbcarem Hornmana\xe2\x80\x9d poch\xc5\x82on\xc4\x85\xc5\x82 90% zabudowy miasta i spowodowa\xc5\x82 niemal ca\xc5\x82kowit\xc4\x85 przebudow\xc4\x99 miasta. Genera\xc5\x82 Johan Caspar von Cicignon (in\xc5\xbcynier wojskowy z Luksemburga) nadzorowa\xc5\x82 odbudow\xc4\x99 miasta, zupe\xc5\x82nie nie zwa\xc5\xbcaj\xc4\x85c na prawa w\xc5\x82asno\xc5\x9bci po to, aby w przysz\xc5\x82o\xc5\x9bci unikn\xc4\x85\xc4\x87 tego typu katastrof. To wtedy zbudowano szerokie aleje takie jak Monkegaten, to nada\xc5\x82o miastu jego w\xc5\x82asny, szczeg\xc3\xb3lny styl.\n_START_SECTION_\nNazwa miasta\n_START_PARAGRAPH_\nKr\xc3\xb3l wiking\xc3\xb3w Olav Tryggvason nazwa\xc5\x82 miasto w 997 roku Kaupangen (znacz\xc4\x85ce tyle co \xe2\x80\x9eMiejsce Targ\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d). Wkr\xc3\xb3tce potem zacz\xc4\x99to je nazywa\xc4\x87 Nidaros (uj\xc5\x9bcie rzeki Nidy). W p\xc3\xb3\xc5\xbanym \xc5\x9bredniowieczu nazw\xc4\x99 zmieniono na Trondheim._NEWLINE_Po podboju Norwegii przez Dani\xc4\x99 i pseudounii, miasto nazywane by\xc5\x82o Trondhjem (s\xc5\x82owa heimr, heim i hjem oznaczaj\xc4\x85 dom, a Trond to plemienne imi\xc4\x99, czyli nazwa oznacza\xc5\x82a \xe2\x80\x9eDom Tr\xc3\xb8ndera\xe2\x80\x9d)._NEWLINE_W okresie 1 stycznia 1930 \xe2\x80\x93 6 marca 1931, miastu ponownie nadano historyczn\xc4\x85 nazw\xc4\x99 Nidaros. Aby podkre\xc5\x9bli\xc4\x87 du\xc5\xbce znaczenie miasta w przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci zmieniono nazw\xc4\x99, mimo \xc5\xbce podczas referendum z 1928 roku mieszka\xc5\x84cy g\xc5\x82osowali nast\xc4\x99puj\xc4\x85co: 17 163 g\xc5\x82os\xc3\xb3w za Trondhjem i 1508 g\xc5\x82os\xc3\xb3w za Nidaros. Publiczne oburzenie, a nawet protesty, spowodowa\xc5\x82y doprowadzenie do kolejnej zmiany nazwy miasta, tym razem bardziej kompromisowa, brzmi\xc4\x85ca mniej du\xc5\x84sko Trondheim. Nazwa ta nawi\xc4\x85zywa\xc5\x82a do historycznej nazwy ca\xc5\x82ego okolicznego fiordu Trondheimsfjorden. Wymowa \xe2\x80\x9eTrondhjem\xe2\x80\x9d by\xc5\x82a oficjalnie zabroniona, cho\xc4\x87 nadal jest wielu preferuj\xc4\x85cych nieoficjaln\xc4\x85 wymow\xc4\x99 nazwy miasta, w lokalnym dialekcie (Tr\xc3\xb8ndersk)._NEWLINE_Tradycyjna niemiecka nazwa miasta to Drontheim. W czasach okupacji niemieckiej 1940\xe2\x80\x931945, Niemcy wybudowali tu baz\xc4\x99 okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych (U-Boot\xc3\xb3w). Rozwa\xc5\xbcali tak\xc5\xbce budow\xc4\x99 nowego miasta, Neu-Drontheim dla 250 tys. mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w. Mia\xc5\x82o ono si\xc4\x99 mie\xc5\x9bci\xc4\x87 15\xc2\xa0km na po\xc5\x82udnie od Trondheim, obok mokrade\xc5\x82 \xc3\x98ysand, na obrze\xc5\xbcach miasta Melhus. Nowe miasto mia\xc5\x82o sta\xc4\x87 si\xc4\x99 stolic\xc4\x85 p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej niemieckiej Skandynawii, kt\xc3\xb3ra mia\xc5\x82a by\xc4\x87 g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 baz\xc4\x85 marynarki wojennej na rejon P\xc3\xb3\xc5\x82nocnego Atlantyku, staj\xc4\x85c si\xc4\x99 najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 ze wszystkich niemieckich baz. W mie\xc5\x9bcie, do kt\xc3\xb3rego mia\xc5\x82a prowadzi\xc4\x87 autostrada z Oslo, planowano budow\xc4\x99 opery, teatru, biblioteki, du\xc5\xbcej galerii malarstwa, stadionu oraz licznych basen\xc3\xb3w, tak, aby zgodnie z intencjami Hitlera znalaz\xc5\x82o si\xc4\x99 tu wszystko, co potrzeba znacz\xc4\x85cemu o\xc5\x9brodkowi kultury. Z wielkich plan\xc3\xb3w Niemcom uda\xc5\x82o zrobi\xc4\x87 si\xc4\x99 niewiele \xe2\x80\x93 do dzi\xc5\x9b w okolicach \xc3\x98ysand, obok g\xc5\x82\xc3\xb3wnej drogi wida\xc4\x87 jedynie zardzewia\xc5\x82e ko\xc5\x84c\xc3\xb3wki zbroje\xc5\x84 planowanego miasta.\n_START_SECTION_\nStudia\n_START_PARAGRAPH_\nTrondheim nazywane jest miastem studenckim. \xc5\x9arednio jeden na sze\xc5\x9bciu mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w jest \xc5\xbcakiem. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 z nich (ponad 20 tys.) studiuje na Norweskim Uniwersytecie Naukowo-Technicznym \xe2\x80\x93 drugiej co do wielko\xc5\x9bci tego typu uczelni w kraju. Kolejnych 8000 \xc5\xbcak\xc3\xb3w ucz\xc4\x99szcza na zaj\xc4\x99cia do Uniwersytetu Medycznego (S\xc3\xb8r-Tr\xc3\xb8ndelag University College). Dodatkowo w Trondheim dzia\xc5\x82a Norweska Szko\xc5\x82a MBI oraz Queen Maud's College, kszta\xc5\x82c\xc4\x85cy g\xc5\x82\xc3\xb3wnie nauczycieli nauczania pocz\xc4\x85tkowego.\n_START_SECTION_\nO\xc5\x9brodek \xc5\xbcydowski\n_START_PARAGRAPH_\nW mie\xc5\x9bcie istnieje jedyne w Norwegii muzeum \xc5\xbcydowskie znajduj\xc4\x85ce si\xc4\x99 przy Ark. Christies gate 1. Muzeum otwarte w 1997 roku i by\xc5\x82o darem dla miasta na 1000. rocznic\xc4\x99 powstania. Wystawione zdj\xc4\x99cia, ukazuj\xc4\x85 mi\xc4\x99dzy innymi histori\xc4\x99 \xc5\xbbyd\xc3\xb3wki Cissi Klein, kt\xc3\xb3ra zosta\xc5\x82a zabrana prosto ze szkolnej \xc5\x82awki przez norwesk\xc4\x85 policj\xc4\x99 i wys\xc5\x82ana do Auschwitz-Birkenau._NEWLINE__NEWLINE_Tutejsza synagoga jest najdalej na p\xc3\xb3\xc5\x82noc po\xc5\x82o\xc5\xbcon\xc4\x85 na \xc5\x9bwiecie.\n_START_SECTION_\nTramwaje\n_START_PARAGRAPH_\nTrondheim to po\xc5\x82o\xc5\xbcone najdalej na p\xc3\xb3\xc5\x82noc miasto na \xc5\x9bwiecie, kt\xc3\xb3re mo\xc5\xbce si\xc4\x99 poszczyci\xc4\x87 komunikacj\xc4\x85 tramwajow\xc4\x85, a tak\xc5\xbce posiadaniem w przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci partii tramwajarskiej w zarz\xc4\x85dzie miasta. Tramwaje zacz\xc4\x99\xc5\x82y je\xc5\xbadzi\xc4\x87 po mie\xc5\x9bcie w 1901 roku, a ju\xc5\xbc w 1924 otwarto muzeum prezentuj\xc4\x85ce widok\xc3\xb3wki, magazyny i zdj\xc4\x99cia po\xc5\x9bwi\xc4\x99cone tramwajom. Muzeum otwarte jest codziennie, a wej\xc5\x9bcie dla zwiedzaj\xc4\x85cych jest za darmo._NEWLINE_System tramwajowy w Trondheim zosta\xc5\x82 zamkni\xc4\x99ty 12 czerwca 1988 roku, ale ju\xc5\xbc dwa lata p\xc3\xb3\xc5\xbaniej uruchomiono ponownie lini\xc4\x99 tramwajow\xc4\x85 nr 1, Gr\xc3\xa5kallbannen, z przystanku St. Olavs gate przez Hospitalkirka, Ila, Bygrensen, Breidablikk, Hoem, Munkvoll i Ugla  do Lian. Trasa linii ma d\xc5\x82ugo\xc5\x9b\xc4\x87 8,8\xc2\xa0km i posiada 21 przystank\xc3\xb3w. Zajezdnia tramwajowa znajduje si\xc4\x99 w Munkvoll. Tramwaje je\xc5\xbcd\xc5\xbc\xc4\x85 t\xc4\x85 tras\xc4\x85 \xc5\x9brednio cztery razy na godzin\xc4\x99 w ci\xc4\x85gu dnia oraz raz na godzin\xc4\x99 w nocy._NEWLINE_Szeroko\xc5\x9b\xc4\x87 tor\xc3\xb3w wynosi 1000 mm._NEWLINE_Gr\xc3\xa5kallbannen w ka\xc5\xbcd\xc4\x85 sobot\xc4\x99 lata wypuszcza do 91 starych tramwaj\xc3\xb3w na tras\xc4\x99 pomi\xc4\x99dzy St. Olavs gate w centrum i Lian w Bymarka (czas przejazdu oko\xc5\x82o 2 godzin).\n_START_SECTION_\nRowery\n_START_PARAGRAPH_\nW Trondheim w latach 90. XX wieku postawiono na rozwini\xc4\x99cie tras rowerowych, aby jak najwi\xc4\x99ksza rzesza os\xc3\xb3b mog\xc5\x82a codziennie korzysta\xc4\x87 z tego \xc5\x9brodka transportu. Obecnie pojazd ten jest popularniejszy od samochod\xc3\xb3w, a mieszka\xc5\x84cy maj\xc4\x85 udost\xc4\x99pnione liczne parkingi i wydzielone \xc5\x9bcie\xc5\xbcki rowerowe._NEWLINE_Przy Bakklandet, obok Gamle Bybro, znajduje si\xc4\x99 jedyny na \xc5\x9bwiecie wyci\xc4\x85g dla rower\xc3\xb3w i jest spor\xc4\x85 atrakcj\xc4\x85 dla turyst\xc3\xb3w. Wynalazc\xc4\x85 tej nietypowej windy otwartej 18 sierpnia 1993 roku jest Jarle Wanvik. Urz\xc4\x85dzenie pomaga podjecha\xc4\x87 pod do\xc5\x9b\xc4\x87 strom\xc4\x85 g\xc3\xb3rk\xc4\x99. Ten niestandardowy prototyp od momentu uruchomienia przewi\xc3\xb3z\xc5\x82 ponad 200 tys. rowerzyst\xc3\xb3w._NEWLINE_W Trondheim osoby nie posiadaj\xc4\x85ce w\xc5\x82asnego roweru mog\xc4\x85 po\xc5\xbcyczy\xc4\x87 jeden ze 125 rower\xc3\xb3w publicznych, kt\xc3\xb3re s\xc4\x85 rozmieszczone na 10 \xe2\x80\x9eprzystankach\xe2\x80\x9d w rejonie starego miasta. Aby wypo\xc5\xbcyczy\xc4\x87 rower nale\xc5\xbcy uda\xc4\x87 si\xc4\x99 do Biura Informacji Turystycznej, gdzie otrzymuje si\xc4\x99 specjaln\xc4\x85 elektroniczn\xc4\x85 kart\xc4\x99, kt\xc3\xb3ra pozwala odblokowa\xc4\x87 rower. Jednorazowo mo\xc5\xbcna u\xc5\xbcywa\xc4\x87 roweru przez 3 godziny (kart\xc4\x99 otrzymuje si\xc4\x99 na 24 godziny), a odstawi\xc4\x87 go mo\xc5\xbcna na najbli\xc5\xbcszym z \xe2\x80\x9eprzystank\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d. Wypo\xc5\xbcyczenie roweru jest bezp\xc5\x82atne, jedyn\xc4\x85 op\xc5\x82at\xc4\x85 jest depozyt w wysoko\xc5\x9bci 200 NOK, zwracany przy oddaniu karty.\n_START_SECTION_\nAutobusy\n_START_PARAGRAPH_\nFirm\xc4\x85 przewozow\xc4\x85 obs\xc5\x82uguj\xc4\x85c\xc4\x85 zbiorowy transport publiczny w Trondheim jest AtB. Linie autobusowe docieraj\xc4\x85 do ka\xc5\xbcdej, nawet najdalszej cz\xc4\x99\xc5\x9bci miasta. Pierwsze autobusy zaczynaj\xc4\x85 je\xc5\xbadzi\xc4\x87 oko\xc5\x82o godziny 5:00 rano, a ostatnie ko\xc5\x84cz\xc4\x85 kursowa\xc4\x87 oko\xc5\x82o p\xc3\xb3\xc5\x82nocy. W nocy na trasy wyje\xc5\xbcd\xc5\xbcaj\xc4\x85 autobusy nocne._NEWLINE_Wszystkie autobusy maj\xc4\x85 jeden wsp\xc3\xb3lny przystanek w samym centrum miasta przy Munkegata. Autobusy, zw\xc5\x82aszcza w godzinach szczyt\xc3\xb3w komunikacyjnych, stanowi\xc4\x85 szybk\xc4\x85 konkurencj\xc4\x99 dla samochod\xc3\xb3w osobowych, kt\xc3\xb3re nie mog\xc4\x85 korzysta\xc4\x87 ze specjalnie wydzielonych pas\xc3\xb3w ruchu._NEWLINE_Koszty bilet\xc3\xb3w s\xc4\x85 relatywnie tanie dla mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w miasta: w 2011 roku ceny bilet\xc3\xb3w to 30 NOK dla doros\xc5\x82ych i 15 dla dzieci. S\xc4\x85 tak\xc5\xbce bilety okresowe np. miesi\xc4\x99czny 585 NOK, a osoby po 67 roku \xc5\xbcycia je\xc5\xbcd\xc5\xbc\xc4\x85 bezp\xc5\x82atnie.\n_START_SECTION_\nLotnisko\n_START_PARAGRAPH_\n35\xc2\xa0km od Trondheim w Stj\xc3\xb8rdal, znajduje si\xc4\x99 jedno z najwi\xc4\x99kszych lotnisk w Norwegii. Lotnisko Trondheim lufthavn, V\xc3\xa6rnes obs\xc5\x82ugiwane jest przez firm\xc4\x99 Avinor, dziel\xc4\x85c lotnisko z cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 wojskow\xc4\x85 zarz\xc4\x85dzaj\xc4\x85c\xc4\x85 przez Norweskie Si\xc5\x82y Powietrzne. Lotnisko, z kt\xc3\xb3rego pierwszy lot odby\xc5\x82 si\xc4\x99 26 marca 1914, w 2005 obs\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82o 2 817 454 pasa\xc5\xbcer\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nStatki\n_START_PARAGRAPH_\nZ Trondheim odp\xc5\x82ywaj\xc4\x85 statki firmy Hurtigruten, kt\xc3\xb3re kursuj\xc4\x85 pomi\xc4\x99dzy Bergen a Kirkenes. Dodatkowo w sezonie letnim, do portu zawija wiele statk\xc3\xb3w rejsowych. Od roku 1994 kursuje szybki statek do Kristiansund, pe\xc5\x82ni\xc4\x85c rol\xc4\x99 statku regionalnego dowo\xc5\xbc\xc4\x85cego ludzi tych dw\xc3\xb3ch bliskich geograficznie miast."