b'\n_START_ARTICLE_\nPocisk artyleryjski\n_START_PARAGRAPH_\nPocisk artyleryjski \xe2\x80\x93 g\xc5\x82\xc3\xb3wny element naboju artyleryjskiego, kt\xc3\xb3rego podstawowym przeznaczeniem jest niszczenie si\xc5\x82y \xc5\xbcywej, sprz\xc4\x99tu i umocnie\xc5\x84 nieprzyjaciela, zapalanie obiekt\xc3\xb3w, o\xc5\x9bwietlanie lub zadymianie terenu, wskazywanie cel\xc3\xb3w, rozrzucanie ulotek itp. Pocisk artyleryjski ma najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej posta\xc4\x87 skorupy wype\xc5\x82nionej materia\xc5\x82em wybuchowym, zapalaj\xc4\x85cym lub inn\xc4\x85 zawarto\xc5\x9bci\xc4\x85 w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od przeznaczenia (ulotki, mieszanina o\xc5\x9bwietlaj\xc4\x85ca z proszku magnezowego, itp.) Wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie stosuje si\xc4\x99 tak\xc5\xbce pociski przeciwpancerne podkalibrowe, kt\xc3\xb3re wykonane s\xc4\x85 z litego metalu, mog\xc4\x85 jednak zawiera\xc4\x87 one niewielk\xc4\x85 ilo\xc5\x9b\xc4\x87 substancji pirotechnicznej do oznaczania toru lotu, tzw. smugacz._NEWLINE_Pocz\xc4\x85tkowo pociski artyleryjskie by\xc5\x82y wykonane ca\xc5\x82kowicie z kamienia i mia\xc5\x82y kszta\xc5\x82t kulisty. Nast\xc4\x99pnie opracowano pociski o\xc5\x9bwietlaj\xc4\x85ce i zapalaj\xc4\x85ce wype\xc5\x82nione mieszanin\xc4\x85 m\xc4\x85czki prochowej z siark\xc4\x85, antymonem i \xc5\xbcywicami. Stosunkowo wcze\xc5\x9bnie bo ju\xc5\xbc w XV wieku zacz\xc4\x99to stosowa\xc4\x87 w dzia\xc5\x82ach ma\xc5\x82ego kalibru pociski z o\xc5\x82owiu i \xc5\xbceliwa. Od XVII wieku do u\xc5\xbcytku wesz\xc5\x82y pociski wybuchowe, a tak\xc5\xbce specjalne s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85ce do ostrza\xc5\x82u okr\xc4\x99t\xc3\xb3w \xc5\xbcaglowych._NEWLINE_Po wprowadzeniu do uzbrojenia dzia\xc5\x82 z lufami gwintowanymi pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 w po\xc5\x82owie XIX wieku pociski pod\xc5\x82u\xc5\xbcne (burz\xc4\x85ce, przeciwpancerne, kartacze i szrapnele) z cz\xc4\x99\xc5\x9bciami wiod\xc4\x85cymi w postaci pow\xc5\x82oki o\xc5\x82owianej lub drewnianych albo cynkowych wyst\xc4\x99p\xc3\xb3w na skorupie. Pod koniec stulecia wprowadzono pociski z miedzianymi pier\xc5\x9bcieniami wiod\xc4\x85cymi, a na pocz\xc4\x85tku XX wieku zastosowano pociski o kszta\xc5\x82cie dalekono\xc5\x9bnym z wyd\xc5\x82u\xc5\xbcon\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 ostro\xc5\x82ukow\xc4\x85 i sto\xc5\xbckow\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 denn\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nRozmiar (kaliber)\n_START_PARAGRAPH_\nKaliber pocisku to jego \xc5\x9brednica. W zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od okresu historycznego i specyfiki narodowej mo\xc5\xbce by\xc4\x87 oznaczany w milimetrach, centymetrach lub calach. Z przyczyn technologicznych najmniejszy kaliber amunicji artyleryjskiej zawiera si\xc4\x99 w przedziale ok. 20 mm. Mniejsze pociski istniej\xc4\x85, jednak s\xc4\x85 rzadko stosowane ze wzgl\xc4\x99du na trudno\xc5\x9bci produkcyjne, a tak\xc5\xbce ma\xc5\x82\xc4\x85 zawarto\xc5\x9b\xc4\x87 materia\xc5\x82u wybuchowego. Najwi\xc4\x99ksze pociski kiedykolwiek wystrzelone nale\xc5\xbca\xc5\x82y do niemieckiego dzia\xc5\x82a kolejowego Dora i mia\xc5\x82y kaliber 802 mm. Bardzo du\xc5\xbce pociski zosta\xc5\x82y obecnie zast\xc4\x85pione przez balistyczne pociski rakietowe, pociski rakietowe i bomby lotnicze. Wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie najwi\xc4\x99ksze pociski artyleryjskie maj\xc4\x85 kaliber ok. 203 mm, s\xc4\x85 jednak rzadko spotykane. Najwi\xc4\x99kszym powszechnie stosowanym kalibrem pocisku jest 155 mm.\n_START_SECTION_\nTypy pocisk\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nIstnieje wiele typ\xc3\xb3w pocisk\xc3\xb3w artyleryjskich. Najwa\xc5\xbcniejsze z nich to:\n_START_SECTION_\nPocisk od\xc5\x82amkowo-burz\xc4\x85cy\n_START_PARAGRAPH_\nNajcz\xc4\x99\xc5\x9bciej spotykany typ pocisku. Sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z materia\xc5\x82u wybuchowego, kt\xc3\xb3ry jest umieszczony w stosunkowo grubej stalowej skorupie, i zapalnika. Zapalnik wywo\xc5\x82uje eksplozje materia\xc5\x82u wybuchowego, w wyniku czego do otoczenia wyrzucane s\xc4\x85 gor\xc4\x85ce i ostre od\xc5\x82amki metalu poruszaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 z du\xc5\xbc\xc4\x85 pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci\xc4\x85. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 zniszcze\xc5\x84 powodowana jest przez od\xc5\x82amki, a nie sam wybuch. W zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od typu zapalnika pocisk mo\xc5\xbce eksplodowa\xc4\x87 na powierzchni gruntu, w powietrzu nad ziemi\xc4\x85 lub po zag\xc5\x82\xc4\x99bieniu si\xc4\x99 w ziemi\xc4\x99 tak, aby razi\xc4\x87 ukryte pozycje lub ograniczy\xc4\x87 rozrzut od\xc5\x82amk\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nPocisk kasetowy\n_START_PARAGRAPH_\nPocisk kasetowy s\xc5\x82u\xc5\xbcy do wynoszenia w pobli\xc5\xbce celu mniejszej subamunicji, kt\xc3\xb3ra mo\xc5\xbce si\xc4\x99 sk\xc5\x82ada\xc4\x87 z ma\xc5\x82ych pocisk\xc3\xb3w przeciwpiechotnych, pocisk\xc3\xb3w przeciwpancernych lub min. Pociski kasetowe s\xc4\x85 skuteczniejsze od tradycyjnych poniewa\xc5\xbc umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85 pokrycie subamunicj\xc4\x85 wi\xc4\x99kszego obszaru._NEWLINE_Pociski kasetowe umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85 szybkie zaminowanie danego obszaru bez udzia\xc5\x82u w\xc5\x82asnych wojsk in\xc5\xbcynieryjnych.\n_START_SECTION_\nPocisk dymny\n_START_PARAGRAPH_\nPocisk dymny s\xc5\x82u\xc5\xbcy do tworzenia zas\xc5\x82ony dymnej. Najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej spotykanym jest wybuchaj\xc4\x85cy pocisk zawieraj\xc4\x85cy bia\xc5\x82y fosfor, kt\xc3\xb3rego stosowanie powoduje powa\xc5\xbcne poparzenia u ludzi. W listopadzie 2004 wojska ameryka\xc5\x84skie szturmuj\xc4\x85ce irackie miasto Al Fallud\xc5\xbca u\xc5\xbcy\xc5\x82y na szerok\xc4\x85 skal\xc4\x99 pociski dymne zawieraj\xc4\x85ce bia\xc5\x82y fosfor. W 2006 podczas kryzysu izraelsko-liba\xc5\x84skiego Izrael u\xc5\xbcywa\xc5\x82 pociski zawieraj\xc4\x85ce bia\xc5\x82y fosfor.\n_START_SECTION_\nPocisk chemiczny\n_START_PARAGRAPH_\nPocisk chemiczny zawiera niewielk\xc4\x85 ilo\xc5\x9b\xc4\x87 materia\xc5\x82u wybuchowego, kt\xc3\xb3ry s\xc5\x82u\xc5\xbcy jedynie do rozerwania cienkiej skorupy pocisku, zawiera natomiast du\xc5\xbc\xc4\x85 ilo\xc5\x9b\xc4\x87 substancji chemicznej takiej jak np. gaz bojowy. Sygnatariusze konwencji o zakazie stosowania broni chemicznej s\xc4\x85 zobowi\xc4\x85zani do nie stosowania tego rodzaju pocisk\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nPocisk agitacyjny\n_START_PARAGRAPH_\nPocisk agitacyjny s\xc5\x82u\xc5\xbcy do przenoszenia, a nast\xc4\x99pnie rozrzucania nad terenem nieprzyjaciela materia\xc5\x82\xc3\xb3w propagandowych (przewa\xc5\xbcnie ulotek). Sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z cienko\xc5\x9bciennej skorupy, materia\xc5\x82\xc3\xb3w propagandowych, zapalnika i mechanizmu wyrzucaj\xc4\x85cego, kt\xc3\xb3ry na odpowiedniej wysoko\xc5\x9bci powoduje rozrzucenie zawarto\xc5\x9bci.\n_START_SECTION_\nPocisk o\xc5\x9bwietlaj\xc4\x85cy\n_START_PARAGRAPH_\nPocisk o\xc5\x9bwietlaj\xc4\x85cy wykorzystywany jest do o\xc5\x9bwietlania terenu. Sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 ze skorupy, zapalnika, niewielkiego \xc5\x82adunku wyrzucaj\xc4\x85cego i przymocowanej do spadochronu flary o\xc5\x9bwietlaj\xc4\x85cej. Na zaprogramowanej wysoko\xc5\x9bci nast\xc4\x99puje wyrzucenie z pocisku flary, kt\xc3\xb3ra opada na spadochronie z pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci\xc4\x85 5-8 m/s i spalaj\xc4\x85c si\xc4\x99 emituje \xc5\x9bwiat\xc5\x82o bia\xc5\x82e, barwne lub podczerwone. Obszar o\xc5\x9bwietlanego terenu zale\xc5\xbcy od kalibru pocisku i wysoko\xc5\x9bci na jakiej zostaje wyrzucona flara.'