b'\n_START_ARTICLE_\n100 mm armata polowa wz. 1944 (BS-3)\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nW 1943 \xc5\xbcywa by\xc5\x82a w ZSRR obawa przed pojawieniem si\xc4\x99 nowych niemieckich czo\xc5\x82g\xc3\xb3w uzbrojonych w dalekosi\xc4\x99\xc5\xbcne armaty i odpornych na ostrza\xc5\x82 \xc3\xb3wczesnych dywizyjnych dzia\xc5\x82 przeciwpancernych. Wprawdzie artyleria korpu\xc5\x9bna z takim przeciwnikiem mog\xc5\x82aby sobie da\xc4\x87 rad\xc4\x99 ale armaty b\xc4\x99d\xc4\x85ce na jej wyposa\xc5\xbceniu by\xc5\x82y ci\xc4\x99\xc5\xbckie a przez to ma\xc5\x82omanewrowe a przede wszystkim nieliczne. 13 kwietnia 1943 podczas narady u \xc5\x81awrientija Berii komisarz D.F. Ustinow referowa\xc5\x82 mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci dalszego rozwoju artylerii przeciwpancernej. Mi\xc4\x99dzy innymi omawiano pomys\xc5\x82 zmotoryzowania dzia\xc5\x82 ZiS-2, rozw\xc3\xb3j dzia\xc5\x82 wywodz\xc4\x85cych si\xc4\x99 od 85 mm armaty przeciwlotniczej KS-12, usprawnienia produkcji 122 mm armat A-19, opracowania nowych przeciwpancernych pocisk\xc3\xb3w podkalibrowych i kumulacyjnych, a tak\xc5\xbce ofert\xc4\x99 W. G. Grabina opracowania nowej 100 mm armaty przeciwpancernej. 15 kwietnia wysz\xc5\x82o postanowienie \xd0\x93\xd0\x9e\xd0\x9a\xd0\x9e \xe2\x84\x96 3187 o wzmocnieniu obrony przeciwpancernej. W jego ramach miano opracowa\xc4\x87 nowe korpu\xc5\x9bne dzia\xc5\x82o na podstawie armat M-60 i okr\xc4\x99towej B-34. Armata oparta na M-60 mia\xc5\x82a mie\xc4\x87 kaliber 100 lub 122 mm. Sama armata M-60 do zwalczania broni pancernej nie bardzo si\xc4\x99 nadawa\xc5\x82a w zwi\xc4\x85zku z amunicj\xc4\x85 rozdzielnego \xc5\x82adowania, co w du\xc5\xbcym stopniu ogranicza\xc5\x82o jej szybkostrzelno\xc5\x9b\xc4\x87. Opracowanie i zbudowanie prototyp\xc3\xb3w powierzono CAKB i Zak\xc5\x82adom Motoryzacyjnym Nr 172 im. Mo\xc5\x82otowa. Prototyp 100 mm opracowany zosta\xc5\x82 w przeci\xc4\x85gu 25 dni a 122 mm w miesi\xc4\x85c pod kierunkiem Grabina przez zesp\xc3\xb3\xc5\x82 w sk\xc5\x82adzie: A. E. Chworostin, I. S. Griban, K. K. Rienne i W. D. Mieszczanninow. 4 czerwca gotowa by\xc5\x82a dokumentacja. Dwa prototypy zosta\xc5\x82y uko\xc5\x84czone w po\xc5\x82owie lipca a gotowo\xc5\x9b\xc4\x87 do pr\xc3\xb3b poligonowych osi\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82y 1 sierpnia. 100 mm armata nosz\xc4\x85ca jeszcze nazw\xc4\x99 S-3 wa\xc5\xbcy\xc5\x82a prawie 3500 kg. W mi\xc4\x99dzyczasie niezb\xc4\x99dne okaza\xc5\x82o si\xc4\x99 skorzystanie z pomocy biura konstrukcyjnego Zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w Nr 92 im. Stalina. Pocz\xc4\x85tkowo ko\xc5\x82a mia\xc5\x82y pochodzi\xc4\x87 od ci\xc4\x99\xc5\xbcar\xc3\xb3wki ZIS-5 ale by\xc5\x82y za s\xc5\x82abe do tak ci\xc4\x99\xc5\xbckiego dzia\xc5\x82a a ko\xc5\x82a od JAZa by\xc5\x82y za du\xc5\xbce. Rozwi\xc4\x85zaniem okaza\xc5\x82o si\xc4\x99 podwojenie k\xc3\xb3\xc5\x82 od ZISa. Od 15 kwietnia do 2 maja 1944 roku na rozkaz marsza\xc5\x82ka N. N. Woronowa w "Grochowieckim Artyleryjskim Obozie" odbywa\xc5\x82y si\xc4\x99 pr\xc3\xb3by czterech prototyp\xc3\xb3w S-3. Przeprowadzono w\xc3\xb3wczas pr\xc3\xb3bne strzelania do zdobycznego czo\xc5\x82gu PzKpfw VI Tiger i niszczyciela czo\xc5\x82g\xc3\xb3w Ferdynand. Pr\xc3\xb3by wypad\xc5\x82y do\xc5\x9b\xc4\x87 pozytywnie. Pancerz wie\xc5\xbcy Tigera by\xc5\x82 przebijany z odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci 500-1000 m, a kad\xc5\x82ub z 1300 m. W maju 1944 roku Zak\xc5\x82ad Nr 232 "Bolszewik" przyst\xc4\x85pi\xc5\x82 do wykonania planu zak\xc5\x82adaj\xc4\x85cego wykonanie 275 armat tego typu do ko\xc5\x84ca roku. W sierpniu uruchomiono produkcj\xc4\x99 w Zak\xc5\x82adach Nr 7 "Arsena\xc5\x82" dzi\xc4\x99ki czemu mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o zwi\xc4\x99kszy\xc4\x87 roczn\xc4\x85 produkcj\xc4\x99 do 335 sztuk. W latach 1940. w OKB-172 opracowano lekki pocisk "Kolco", kt\xc3\xb3ry wystrzeliwany z BS-3 osi\xc4\x85ga\xc5\x82 pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 1650 m/s, ale nie zosta\xc5\x82 on przyj\xc4\x99ty do uzbrojenia w zwi\xc4\x85zku z pracami nad bardziej perspektywicznymi pociskami podkalibrowymi. W mi\xc4\x99dzyczasie dzia\xc5\x82o r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zmodernizowano, wyposa\xc5\xbcaj\xc4\x85c je w celownik optyczny OP-1-5 s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85cy do prowadzenia ognia bezpo\xc5\x9bredniego oraz modernizuj\xc4\x85c zamek poprzez wyposa\xc5\xbcenie go w bezpiecznik i mechanizm powt\xc3\xb3rnego napinania._NEWLINE_Produkcja BS-3 trwa\xc5\x82a do 1951 roku. Og\xc3\xb3\xc5\x82em powsta\xc5\x82o oko\xc5\x82o 4000 armat tego typu, z czego oko\xc5\x82o 400 do zako\xc5\x84czenia wojny w Europie. W czasie II wojny \xc5\x9bwiatowej zniszczonych zosta\xc5\x82o ok. 100 armat._NEWLINE_Na pocz\xc4\x85tku lat 60. BS-3 nadal stanowi\xc5\x82a skuteczny or\xc4\x99\xc5\xbc, ale wkr\xc3\xb3tce okaza\xc5\x82o si\xc4\x99, \xc5\xbce nawet podkalibrowe pociski by\xc5\x82y nieskuteczne wobec takich czo\xc5\x82g\xc3\xb3w jak M48A2, M60 czy Chieftain. Sytuacj\xc4\x99 ratowa\xc5\x82y pociski kumulacyjne kt\xc3\xb3re by\xc5\x82y w stanie przebi\xc4\x87 pancerze tych woz\xc3\xb3w. Do pojawienia si\xc4\x99 w latach 60. nowych armat g\xc5\x82adkolufowych, BS-3 i jej czo\xc5\x82gowy odpowiednik D-10 stanowi\xc5\x82y podstaw\xc4\x99 obrony przeciwpancernej Armii Radzieckiej. W latach 80. przystosowano armaty BS-3 do wystrzeliwania rakiet 9M117 kompleksu Bastion mog\xc4\x85cy z odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci 4000 metr\xc3\xb3w zwalcza\xc4\x87 pojazdy os\xc5\x82oni\xc4\x99te 550-milimetrowym pancerzem._NEWLINE_Armata BS-3 by\xc5\x82a u\xc5\xbcywana w ZSRR a\xc5\xbc do jego rozpadu w 1991 roku, a p\xc3\xb3\xc5\xbaniej w wielu krajach WNP. Pr\xc3\xb3cz tego wiele egzemplarzy wyeksportowano do kraj\xc3\xb3w Uk\xc5\x82adu Warszawskiego (tak\xc5\xbce Polski ) i pa\xc5\x84stw bliskowschodnich i afryka\xc5\x84skich, gdzie te\xc5\xbc wielokrotnie by\xc5\x82y u\xc5\xbcyte bojowo. W Egipcie opracowano wykorzystuj\xc4\x85c dzia\xc5\x82o BS-3 i podwozie czo\xc5\x82gu T-34 samobie\xc5\xbcne dzia\xc5\x82o przeciwpancerne T-100._NEWLINE_Obecnie dzia\xc5\x82o BS-3 zosta\xc5\x82o wycofane z uzbrojenia przez wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 u\xc5\xbcytkownik\xc3\xb3w._NEWLINE_BS-3 w Wojsku Polskim_NEWLINE_W 1949 podj\xc4\x99to decyzj\xc4\x99 o zakupie w ZSRR armat BS-3. W latach 1947-1955 zakupiono \xc5\x82\xc4\x85cznie 78 tego typu armat._NEWLINE_Armaty wprowadzono na uzbrojenie 22., 23. i 28 Brygady Artylerii Przeciwpancernej. Od 1956 znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 w samodzielnych pu\xc5\x82kach artylerii przeciwpancernej._NEWLINE_Na prze\xc5\x82omie lat 50. i 60. ze struktury pu\xc5\x82k\xc3\xb3w artylerii przeciwpancernej wycofano dywizjon armat BS-3 i zast\xc4\x85piono go trzecim dywizjonem armat D-44. Armaty BS-3 przesuni\xc4\x99to do zapas\xc3\xb3w mobilizacyjnych, a cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 sprzedano krajom arabskim. Ostatecznie wycofano je z uzbrojenia Wojska Polskiego w drugiej po\xc5\x82owie lat 80.\n_START_SECTION_\nOpis\n_START_PARAGRAPH_\nBS-3 jest holowan\xc4\x85 armat\xc4\x85 polow\xc4\x85 przeznaczon\xc4\x85 do zwalczania cel\xc3\xb3w ogniem po\xc5\x9brednim, mog\xc4\x85c\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc4\x87 do zwalczania cel\xc3\xb3w opancerzonych ogniem bezpo\xc5\x9brednim. Jednolita niewzmocniona lufa zako\xc5\x84czona jest dwukomorowym hamulcem wylotowym o sprawno\xc5\x9bci oko\xc5\x82o 60%. Wlotowa cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 lufy zaopatrzona jest w nasad\xc4\x99 zamkow\xc4\x85. P\xc3\xb3\xc5\x82automatyczny zamek ma konstrukcj\xc4\x99 klinow\xc4\x85 o pionowym ruchu klina. Samoczynnie zamyka si\xc4\x99 on po za\xc5\x82adowaniu i otwiera po wystrzale. P\xc3\xb3\xc5\xbaniejsze wersje dzia\xc5\x82a zosta\xc5\x82y wyposa\xc5\xbcone w mechanizm napinania iglicy oraz bezpiecznik uniemo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85cy strza\xc5\x82 przy niedomkni\xc4\x99tym zamku. Ko\xc5\x82yska jest typu korytkowego. Wewn\xc4\x85trz ko\xc5\x82yski pod luf\xc4\x85 znajduje si\xc4\x99 zesp\xc3\xb3\xc5\x82 oporopowrotnika sk\xc5\x82adaj\xc4\x85cy si\xc4\x99 z opornika hydraulicznego typu wrzecionowego i trzycylindrowego powrotnika hydropneumatycznego. Cylindry oporopowrotnika znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 w jarzmie lufy a t\xc5\x82oczyska w ko\xc5\x82ysce. W \xc5\x82o\xc5\xbcu g\xc3\xb3rnym znajduje si\xc4\x99 mechanizm naprowadzania. Naprowadzanie w p\xc5\x82aszczy\xc5\xbanie pionowej odbywa si\xc4\x99 przy pomocy mechanizmu typu \xc5\x82ukowego (dwa sektory) a w p\xc5\x82aszczy\xc5\xbanie poziomej typu \xc5\x9brubowego. Ich pokr\xc4\x99t\xc5\x82a umieszczone s\xc4\x85 z lewej strony dzia\xc5\x82a. Dzia\xc5\x82o zosta\xc5\x82o r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wyposa\xc5\xbcone w dwa odci\xc4\x85\xc5\xbcacze pneumatyczne typu pchaj\xc4\x85cego. \xc5\x81o\xc5\xbce dolne wyposa\xc5\xbcone jest w dwa ogony kt\xc3\xb3rych rozwarcie powoduje wy\xc5\x82\xc4\x85czenie wa\xc5\x82k\xc3\xb3w skr\xc4\x99tnych s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85cych do resorowania. Podwozie sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z dwu podw\xc3\xb3jnych k\xc3\xb3\xc5\x82 z oponami pe\xc5\x82nymi pochodz\xc4\x85cymi od ci\xc4\x99\xc5\xbcar\xc3\xb3wki ZIS-5. Prze\xc5\x9bwit podwozia jest r\xc3\xb3wny 330 mm. Obs\xc5\x82uga dzia\xc5\x82a chroniona jest przez tarcz\xc4\x99 ochronn\xc4\x85. Dzia\xc5\x82o wyposa\xc5\xbcone jest w celownik mechaniczny do strzelania ogniem po\xc5\x9brednim. Pr\xc3\xb3cz tego p\xc3\xb3\xc5\xbaniejsze modele dzia\xc5\x82a otrzyma\xc5\x82y optyczne celowniki OP-1-5 s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85ce do zwalczania cel\xc3\xb3w opancerzonych ogniem bezpo\xc5\x9brednim. Armata holowana jest bez korzystania z przodka, zazwyczaj ci\xc4\x85gnikiem AT-L, Ja-12 i M-2 a tak\xc5\xbce ci\xc4\x99\xc5\xbcar\xc3\xb3wk\xc4\x85 ZiS-151.'