b'\n_START_ARTICLE_\nDeportacje \xc5\xbbyd\xc3\xb3w holenderskich do Sobiboru\n_START_PARAGRAPH_\nDeportacje \xc5\xbbyd\xc3\xb3w holenderskich do Sobiboru \xe2\x80\x93 wyw\xc3\xb3zki \xc5\xbbyd\xc3\xb3w holenderskich do obozu zag\xc5\x82ady w Sobiborze przeprowadzone przez okupant\xc3\xb3w niemieckich mi\xc4\x99dzy marcem a lipcem 1943 roku. Z oboz\xc3\xb3w przej\xc5\x9bciowych w Vught i Westerborku deportowano wtedy 34 313 m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn, kobiet i dzieci. Ocala\xc5\x82o zaledwie siedemna\xc5\x9bcioro.\n_START_SECTION_\nGeneza\n_START_PARAGRAPH_\nW maju 1940 roku Holandia znalaz\xc5\x82a si\xc4\x99 pod niemieck\xc4\x85 okupacj\xc4\x85. Od tego momentu miejscowa ludno\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\xbcydowska sta\xc5\x82a si\xc4\x99 obiektem dyskryminacji, prze\xc5\x9bladowa\xc5\x84, a wreszcie fizycznej eksterminacji. Z pocz\xc4\x85tkiem stycznia 1942 roku \xc5\xbbyd\xc3\xb3w usuni\xc4\x99to z prowincji i w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci skoncentrowano w Amsterdamie. Dodatkowym miejscem odosobnienia dla \xc5\xbbyd\xc3\xb3w holenderskich sta\xc5\x82 si\xc4\x99 ob\xc3\xb3z przej\xc5\x9bciowy w Vught. Z kolei \xc5\xbbyd\xc3\xb3w-obcokrajowc\xc3\xb3w oraz \xc5\xbbyd\xc3\xb3w bez obywatelstwa zsy\xc5\x82ano do obozu przej\xc5\x9bciowego w Westerborku. Pod koniec kwietnia 1942 roku \xc5\xbbydom narzucono obowi\xc4\x85zek noszenia Gwiazdy Dawida. Latem tego\xc5\xbc roku z Holandii odesz\xc5\x82y pierwsze transporty do oboz\xc3\xb3w zag\xc5\x82ady. Do momentu zako\xc5\x84czenia niemieckiej okupacji wywiezionych zosta\xc5\x82o oko\xc5\x82o 107 tys. z blisko 140 tys. holenderskich \xc5\xbbyd\xc3\xb3w. Pobyt w niemieckich obozach prze\xc5\xbcy\xc5\x82o zaledwie 5 tys. deportowanych._NEWLINE_Pocz\xc4\x85tkowo holenderscy \xc5\xbbydzi byli deportowani do obozu Auschwitz-Birkenau, b\xc4\x99d\xc4\x85cego g\xc5\x82\xc3\xb3wnym o\xc5\x9brodkiem eksterminacji \xc5\xbbyd\xc3\xb3w europejskich. Pewn\xc4\x85 ich liczb\xc4\x99 wywieziono r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc do KL Mauthausen-Gusen. Pocz\xc4\x85wszy od marca 1943 roku Niemcy zacz\xc4\x99li jednak kierowa\xc4\x87 transporty z Holandii do Sobiboru \xe2\x80\x93 jednego z trzech o\xc5\x9brodk\xc3\xb3w zag\xc5\x82ady utworzonych w ramach akcji \xe2\x80\x9eReinhardt\xe2\x80\x9d. Motywy stoj\xc4\x85ce za t\xc4\x85 decyzj\xc4\x85 nie s\xc4\x85 do ko\xc5\x84ca jasne. Gerhard Hirschfeld przypuszcza\xc5\x82, i\xc5\xbc to Adolf Eichmann podj\xc4\x85\xc5\x82 decyzj\xc4\x99 o wykorzystaniu oboz\xc3\xb3w akcji \xe2\x80\x9eReinhardt\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 pierwotnie przeznaczonych do eksterminacji \xc5\xbbyd\xc3\xb3w polskich \xe2\x80\x93 na potrzeby \xe2\x80\x9eostatecznego rozwi\xc4\x85zania kwestii \xc5\xbcydowskiej\xe2\x80\x9d w pozosta\xc5\x82ych pa\xc5\x84stwach Europy. Z kolei zdaniem Raula Hilberga, Julesa Schelvisa i Roberta Kuwa\xc5\x82ka transporty holenderskie skierowano do Sobiboru ze wzgl\xc4\x99du na trudno\xc5\x9bci, z kt\xc3\xb3rymi ob\xc3\xb3z o\xc5\x9bwi\xc4\x99cimski boryka\xc5\x82 si\xc4\x99 w drugim kwartale 1943 roku: trwaj\xc4\x85c\xc4\x85 rozbudow\xc4\x99 kom\xc3\xb3r gazowych i krematori\xc3\xb3w, wielk\xc4\x85 epidemi\xc4\x99 tyfusu, nap\xc5\x82yw licznych transport\xc3\xb3w z Grecji i getta Theresienstadt.\n_START_SECTION_\nLosy deportowanych\n_START_PARAGRAPH_\nKilka pierwszych transport\xc3\xb3w holenderskich przyby\xc5\x82o w poci\xc4\x85gach pasa\xc5\xbcerskich, pozosta\xc5\x82e w wagonach bydl\xc4\x99cych, kt\xc3\xb3re przebudowano, aby w minimalnym stopniu spe\xc5\x82nia\xc5\x82y funkcj\xc4\x99 wagon\xc3\xb3w pasa\xc5\xbcerskich. \xc5\xbbydom holenderskim pozwalano zaopatrzy\xc4\x87 si\xc4\x99 w wod\xc4\x99 podczas postoj\xc3\xb3w na stacjach po\xc5\x9brednich. Z tego powodu polscy \xc5\xbbydzi, pomni w\xc5\x82asnych do\xc5\x9bwiadcze\xc5\x84, oceniali, \xc5\xbce \xc5\xbbyd\xc3\xb3w holenderskich przewo\xc5\xbcono wr\xc4\x99cz w luksusowych warunkach. Niemniej wobec faktu, \xc5\xbce czas podr\xc3\xb3\xc5\xbcy przekracza\xc5\x82 trzy dni, a do przewozu ofiar wykorzystywano nieogrzewane, duszne i prze\xc5\x82adowane wagony, w transportach holenderskich zdarza\xc5\x82y si\xc4\x99 przypadki \xc5\x9bmierci pasa\xc5\xbcer\xc3\xb3w. _NEWLINE_Holenderscy \xc5\xbbydzi zazwyczaj zupe\xc5\x82nie nie byli \xc5\x9bwiadomi oczekuj\xc4\x85cego ich losu. Chc\xc4\x85c do ostatniej chwili utrzyma\xc4\x87 ich w nie\xc5\x9bwiadomo\xc5\x9bci, Niemcy traktowali ich nieco \xc5\x82agodniej ni\xc5\xbc \xc5\xbbyd\xc3\xb3w przywo\xc5\xbconych z gett w okupowanej Polsce. Po przybyciu do Sobiboru nak\xc5\x82aniano ich nawet, aby napisali do swoich bliskich poczt\xc3\xb3wki z zapewnieniami, i\xc5\xbc dojechali bezpiecznie i ciesz\xc4\x85 si\xc4\x99 dobrym zdrowiem. Poczt\xc3\xb3wki te dociera\xc5\x82y p\xc3\xb3\xc5\xbaniej do Holandii ze stemplem poczty we W\xc5\x82odawie. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 holenderskich \xc5\xbbyd\xc3\xb3w gin\xc4\x99\xc5\x82a w komorach gazowych. Tylko nielicznych, zazwyczaj m\xc5\x82odych m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn i kobiety zdolnych do pracy fizycznej, wybierano do pracy w obozowych komandach roboczych. Ponadto cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 os\xc3\xb3b \xe2\x80\x9ewyselekcjonowanych\xe2\x80\x9d na sobiborskiej rampie wysy\xc5\x82ano do r\xc3\xb3\xc5\xbcnych oboz\xc3\xb3w w dystrykcie lubelskim, tj. do obozu koncentracyjnego na Majdanku, do obozu pracy na tzw. starym lotnisku przy ul. Che\xc5\x82mskiej w Lublinie (Flugplatz) lub do oboz\xc3\xb3w pracy w Dorohuczy i Trawnikach. Liczba \xe2\x80\x9ewyselekcjonowanych\xe2\x80\x9d nie jest znana._NEWLINE_Spo\xc5\x9br\xc3\xb3d 34 313 holenderskich \xc5\xbbyd\xc3\xb3w deportowanych do dystryktu lubelskiego, ocala\xc5\x82o zaledwie siedemnastu. Spo\xc5\x9br\xc3\xb3d tych, kt\xc3\xb3rych osadzono w samym Sobiborze, prze\xc5\xbcy\xc5\x82y tylko dwie wi\xc4\x99\xc5\xbaniarki \xe2\x80\x93 Ursula Stern i Selma Wijnberg.'