b'\n_START_ARTICLE_\nBitwa o Tobruk\n_START_SECTION_\nPrzed bitw\xc4\x85\n_START_PARAGRAPH_\n22 stycznia 1941 roku, w wyniku dwudniowego szturmu wojsk brytyjskich, pad\xc5\x82 Tobruk \xe2\x80\x93 wa\xc5\xbcna baza zaopatrzeniowa armii w\xc5\x82oskiej w Libii, w pobli\xc5\xbcu granicy z Egiptem. Si\xc5\x82ami brytyjskimi dowodzi\xc5\x82 genera\xc5\x82 Archibald Wavell, jeden z najlepiej wyszkolonych oficer\xc3\xb3w British Army._NEWLINE_Skuteczno\xc5\x9b\xc4\x87 dzia\xc5\x82a\xc5\x84 brytyjskich os\xc5\x82abia\xc5\x82a niejednolito\xc5\x9b\xc4\x87 dowodzenia, bowiem lotnictwem dowodzi\xc5\x82 marsza\xc5\x82ek Arthur Longmore, a marynark\xc4\x85 wojenn\xc4\x85 admira\xc5\x82 Andrew Cunningham. Na dodatek Wavell musia\xc5\x82 broni\xc4\x87 swymi skromnymi si\xc5\x82ami ca\xc5\x82y obszar Bliskiego Wschodu od Kenii po Egipt i wyspy Morza \xc5\x9ar\xc3\xb3dziemnego od Cypru po Malt\xc4\x99. \xc5\x81\xc4\x85cznie dysponowa\xc5\x82 90 tys. \xc5\xbco\xc5\x82nierzy, z czego w Egipcie i Palestynie stacjonowa\xc5\x82o 63\xc2\xa0500, w tym oddzia\xc5\x82y z Nowej Zelandii, Australii i Indii. Si\xc5\x82y powietrzne liczy\xc5\x82y 205 przestarza\xc5\x82ych samolot\xc3\xb3w, w tym tylko 75 my\xc5\x9bliwskich._NEWLINE_Przeciwnikiem Wavella na pograniczu libijskim by\xc5\x82 w\xc5\x82oski marsza\xc5\x82ek Rodolfo Graziani stoj\xc4\x85cy na czele pi\xc4\x99tnastu dywizji i dysponuj\xc4\x85cy 313 samolotami; brakowa\xc5\x82o mu natomiast uzbrojenia i \xc5\x9brodk\xc3\xb3w transportu. Ponadto \xc5\xbco\xc5\x82nierz w\xc5\x82oski by\xc5\x82 niech\xc4\x99tny bezcelowej wojnie i bi\xc5\x82 si\xc4\x99 \xc5\xbale._NEWLINE_Graziani rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 dzia\xc5\x82ania zbrojne 13 wrze\xc5\x9bnia 1940 roku. Wojska w\xc5\x82oskie przekroczy\xc5\x82y granic\xc4\x99 i posun\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 do Sidi Barrani i tu stan\xc4\x99\xc5\x82y, mimo \xc5\xbce g\xc5\x82\xc3\xb3wna brytyjska linia obronna znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 a\xc5\xbc pod Mersa Matruh, 80 kilometr\xc3\xb3w dalej. Graziani nie chcia\xc5\x82 ryzykowa\xc4\x87, zw\xc5\x82aszcza \xc5\xbce \xe2\x80\x93 jak meldowa\xc5\x82 w listopadzie Mussoliniemu \xe2\x80\x93 stan dr\xc3\xb3g by\xc5\x82 fatalny, a wojsku brakowa\xc5\x82o wody i \xc5\x9brodk\xc3\xb3w transportowych._NEWLINE_Kontratak brytyjski nast\xc4\x85pi\xc5\x82 w nocy z 8 na 9 grudnia. Zaskoczenie by\xc5\x82o pe\xc5\x82ne. Atak 7 Dywizji Pancernej i hinduskiej 4 Dywizji Piechoty doprowadzi\xc5\x82 do zdobycia Sidi Barrani i wzi\xc4\x99cia do niewoli 40-tysi\xc4\x99cznego garnizonu. W ci\xc4\x85gu dziesi\xc4\x99ciu tygodni Brytyjczykom uda\xc5\x82o si\xc4\x99 opanowa\xc4\x87 ca\xc5\x82\xc4\x85 Cyrenajk\xc4\x99 i doj\xc5\x9b\xc4\x87 do El-Agheila, 800 km od granicy Egiptu, przy stratach nie przekraczaj\xc4\x85cych dw\xc3\xb3ch tysi\xc4\x99cy zabitych, rannych i zaginionych. Rozbitych zosta\xc5\x82o dziesi\xc4\x99\xc4\x87 dywizji w\xc5\x82oskich, do niewoli dosta\xc5\x82o si\xc4\x99 130\xc2\xa0000 ludzi. Graziani poda\xc5\x82 si\xc4\x99 do dymisji, a miejsce jego zaj\xc4\x85\xc5\x82 genera\xc5\x82 Italo Gariboldi. W\xc5\x82osi stracili 1000 dzia\xc5\x82 i 400 czo\xc5\x82g\xc3\xb3w._NEWLINE_W tej sytuacji, wobec beznadziejnej sytuacji wojsk w\xc5\x82oskich, Hitler postanowi\xc5\x82 wys\xc5\x82a\xc4\x87 do Afryki P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Korpus Ekspedycyjny. Skierowanie Deutsches Afrika Korps do Afryki odby\xc5\x82o si\xc4\x99 na pro\xc5\x9bb\xc4\x99 w\xc5\x82oskiego sztabu generalnego. Uzgodni\xc5\x82 on z OKH i genera\xc5\x82em Franzem Halderem podporz\xc4\x85dkowanie si\xc5\x82 niemieckich dow\xc3\xb3dztwu w\xc5\x82oskiemu. By\xc5\x82o to jednak podporz\xc4\x85dkowanie czysto teoretyczne. Genera\xc5\x82 Erwin Rommel nie mia\xc5\x82 zamiaru s\xc5\x82ucha\xc4\x87 rozkaz\xc3\xb3w z Rzymu i energicznie przyst\xc4\x85pi\xc5\x82 do dzia\xc5\x82ania._NEWLINE_24 marca 1941 roku wojska niemieckie i w\xc5\x82oskie przesz\xc5\x82y do ofensywy rych\xc5\x82o przerwanej pot\xc4\x99\xc5\xbcn\xc4\x85 burz\xc4\x85 piaskow\xc4\x85. Dzia\xc5\x82ania wznowiono 28 marca i ju\xc5\xbc dwa dni p\xc3\xb3\xc5\xbaniej dosz\xc5\x82o do gwa\xc5\x82townych walk pod Marsa el Brega, a 1 kwietnia rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 walki o Agedabi\xc4\x99. W dniu 3 kwietnia front brytyjskiej obrony zosta\xc5\x82 prze\xc5\x82amany i Rommel m\xc3\xb3g\xc5\x82 podzieli\xc4\x87 swoje si\xc5\x82y na cztery grupy bojowe, kt\xc3\xb3re przesz\xc5\x82y do po\xc5\x9bcigu za rozbit\xc4\x85 brytyjsk\xc4\x85 2 Dywizj\xc4\x85 Pancern\xc4\x85. W ci\xc4\x85gu nast\xc4\x99pnego tygodnia zdobyto stolic\xc4\x99 Cyrenajki \xe2\x80\x93 Bengazi, a powa\xc5\xbcniejszy op\xc3\xb3r Brytyjczycy zorganizowali dopiero w forcie Mechili, gdzie okr\xc4\x85\xc5\xbcono indyjsk\xc4\x85 3. brygad\xc4\x99 piechoty, dow\xc3\xb3dztwo 2 Dywizji Pancernej, australijski 3 Pu\xc5\x82k Artylerii Przeciwpancernej oraz mniejsze oddzia\xc5\x82y. 8 kwietnia po trzydniowych walkach brytyjski garnizon zosta\xc5\x82 rozbity, a dzie\xc5\x84 wcze\xc5\x9bniej inna grupa bojowa, posuwaj\xc4\x85ca si\xc4\x99 wzd\xc5\x82u\xc5\xbc wybrze\xc5\xbca, zdoby\xc5\x82a Dern\xc4\x99, gdzie do niewoli dosta\xc5\x82 si\xc4\x99 dow\xc3\xb3dca zimowej ofensywy wojsk brytyjskich, genera\xc5\x82 O\xe2\x80\x99Connor._NEWLINE_Punktem zbiorczym wszystkich grup bojowych mia\xc5\x82 by\xc4\x87 Tobruk, lecz nie uda\xc5\x82o si\xc4\x99 zdoby\xc4\x87 twierdzy z marszu, a wkr\xc3\xb3tce jej obro\xc5\x84c\xc3\xb3w zasili\xc5\x82a australijska 9 Dywizja Piechoty. W tej sytuacji jednostki Afrika Korps musia\xc5\x82y przyst\xc4\x85pi\xc4\x87 do regularnego obl\xc4\x99\xc5\xbcenia.\n_START_SECTION_\nObro\xc5\x84cy\n_START_PARAGRAPH_\nW Tobruku pocz\xc4\x85tkowo broni\xc5\x82a si\xc4\x99 australijska 9 Dywizja Piechoty gen. Leslie Morsheada wraz z 18. Brygad\xc4\x85 z australijskiej 7 Dywizji Piechoty, czterema brytyjskimi pu\xc5\x82kami artylerii, nie w pe\xc5\x82ni kompletn\xc4\x85 brytyjsk\xc4\x85 3 Brygad\xc4\x85 Czo\xc5\x82g\xc3\xb3w oraz hinduskim 18 Pu\xc5\x82kiem Kawalerii. Ca\xc5\x82a za\xc5\x82oga twierdzy liczy\xc5\x82a oko\xc5\x82o 36 tys. ludzi dysponuj\xc4\x85cych 120 czo\xc5\x82gami, 76 dzia\xc5\x82ami przeciwlotniczymi oraz sze\xc5\x9bcioma pu\xc5\x82kami artylerii polowej i przeciwpancernej._NEWLINE_W drugiej po\xc5\x82owie sierpnia wzmocniono garnizon Tobruku za zgod\xc4\x85 gen. W\xc5\x82adys\xc5\x82awa Sikorskiego polsk\xc4\x85 Samodzieln\xc4\x85 Brygad\xc4\x85 Strzelc\xc3\xb3w Karpackich oraz czechos\xc5\x82owackim 11 Batalionem Piechoty. We wrze\xc5\x9bniu zluzowano Australijczyk\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy stracili ponad 3000 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy w walkach. Zast\xc4\x85piono ich brytyjsk\xc4\x85 70 Dywizj\xc4\x85 Piechoty.\n_START_SECTION_\nAtakuj\xc4\x85cy\n_START_PARAGRAPH_\nG\xc5\x82\xc3\xb3wnymi przeciwnikami \xe2\x80\x9eSzczur\xc3\xb3w Tobruku\xe2\x80\x9d by\xc5\x82y dywizje w\xc5\x82oskie: Brescia, Pavia, Trento i Bologna oraz niemiecka 15 Dywizja Pancerna. G\xc5\x82\xc3\xb3wnodowodz\xc4\x85cym by\xc5\x82 tu, ale tylko teoretycznie, w\xc5\x82oski marsza\xc5\x82ek Ettore Bastico. Faktycznie jednak dowodzi\xc5\x82 genera\xc5\x82 Erwin Rommel.\n_START_SECTION_\nPrzebieg dzia\xc5\x82a\xc5\x84\n_START_PARAGRAPH_\nGen. Morshead powiedzia\xc5\x82 swoim \xc5\xbco\xc5\x82nierzom: \xe2\x80\x9eTu nie b\xc4\x99dzie Dunkierki ani poddania, ani wycofania\xe2\x80\x9d. Si\xc5\x82y, kt\xc3\xb3rymi dysponowa\xc5\x82, by\xc5\x82y niewielkie: cztery brygady piechoty, kilka pu\xc5\x82k\xc3\xb3w artylerii, pewna ilo\xc5\x9b\xc4\x87 czo\xc5\x82g\xc3\xb3w i lu\xc5\xbanych pododdzia\xc5\x82\xc3\xb3w. Uzupe\xc5\x82nienie stanowi\xc5\x82y jednostki hinduskie; oddzia\xc5\x82y te broni\xc5\x82y si\xc4\x99 dzielnie, jednak wobec ogromu strat rz\xc4\x85d australijski zabiega\xc5\x82 o wycofanie swoich wojsk z twierdzy, dlatego skierowano tam polsk\xc4\x85 brygad\xc4\x99. Zapytany genera\xc5\x82 Kopa\xc5\x84ski, troch\xc4\x99 zaskoczony, odpowiedzia\xc5\x82, \xc5\xbce nie widzi przeszk\xc3\xb3d, bowiem spe\xc5\x82nione zosta\xc5\x82y dwa warunki: zgoda gen. Sikorskiego oraz to, \xc5\xbce brygada wyst\xc4\x85pi jako ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87. Nast\xc4\x85pi\xc5\x82o to w nocy z 25 na 26 sierpnia 1941 roku._NEWLINE_Walki obronne toczono przy ca\xc5\x82kowitej przewadze Luftwaffe, kt\xc3\xb3rej samoloty atakowa\xc5\x82y teren bazy codziennie.\n_START_SECTION_\nPodsumowanie\n_START_PARAGRAPH_\nTobruk by\xc5\x82  brytyjsk\xc4\x85 twierdz\xc4\x85 skutecznie broni\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 podczas II wojny \xc5\x9bwiatowej. By\xc5\x82a to jedna z pierwszych du\xc5\xbcych pora\xc5\xbcek Pa\xc5\x84stw Osi. Straty aliant\xc3\xb3w w tej bitwie to przynajmniej 4000 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy, w tym 109 Polak\xc3\xb3w. W styczniu 1942 roku rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 druga ofensywa Rommla, kt\xc3\xb3rej uwie\xc5\x84czeniem by\xc5\x82o zdobycie Tobruku (21 czerwca 1942). On sam za\xc5\x9b po tej akcji zosta\xc5\x82 awansowany na feldmarsza\xc5\x82ka.\n_START_SECTION_\nUpami\xc4\x99tnienie\n_START_PARAGRAPH_\nWalki \xc5\xbco\xc5\x82nierza polskiego o Tobruk zosta\xc5\x82y upami\xc4\x99tnione na Grobie Nieznanego \xc5\xbbo\xc5\x82nierza w Warszawie napisem na jednej z tablic, po 1945 r. \xe2\x80\x9eTOBRUK 19 VII \xe2\x80\x93 10 XII 1941\xe2\x80\x9d, a po 1990 \xe2\x80\x9eTOBRUK 22 VIII \xe2\x80\x93 10 XII 1941\xe2\x80\x9d oraz napisem \xe2\x80\x9eTOBRUK\xe2\x80\x9d na zniczu Grobu Nieznanego \xc5\xbbo\xc5\x82nierza w Krakowie._NEWLINE_Na cmentarzu wojennym w Tobruku, gdzie pochowano wielu z poleg\xc5\x82ych w trakcie bitwy (w tym Polak\xc3\xb3w), znajduje si\xc4\x99 kilka pomnik\xc3\xb3w upami\xc4\x99tniaj\xc4\x85cych walcz\xc4\x85cych.'