b'\n_START_ARTICLE_\nHam (szympans)\n_START_PARAGRAPH_\nHam (ur. 1956, zm. 19 stycznia 1983) \xe2\x88\x92 szympans, jeden z pierwszych naczelnych wys\xc5\x82anych w kosmos w ramach programu Mercury. Imi\xc4\x99 to jest akronimem od Holloman Aerospace Medical Center (Centrum Medycyny Kosmicznej w Holloman), w kt\xc3\xb3rym by\xc5\x82 przygotowywany do lotu w kosmos._NEWLINE_Ham przyszed\xc5\x82 na \xc5\x9bwiat w 1956 w Kamerunie, sk\xc4\x85d zosta\xc5\x82 zabrany przez k\xc5\x82usownik\xc3\xb3w do Miami. W 1959 wykupi\xc5\x82y go Si\xc5\x82y Powietrzne Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych i przywioz\xc5\x82y do bazy Holloman. _NEWLINE_31 stycznia 1961 Ham zosta\xc5\x82 wystrzelony w kosmos na pok\xc5\x82adzie pojazdu Mercury-Redstone 2 z przyl\xc4\x85dka Canaveral na Florydzie. By\xc5\x82 to lot balistyczny. Podczas trwania misji znany by\xc5\x82 jako Numer 61, jego w\xc5\x82a\xc5\x9bciwe imi\xc4\x99 u\xc5\xbcyto ju\xc5\xbc po wodowaniu. Start nie przebiega\xc5\x82 prawid\xc5\x82owo, gdy\xc5\xbc zosta\xc5\x82y odpalone silniki wie\xc5\xbcyczki ratunkowej. Spowodowa\xc5\x82o to przeci\xc4\x85\xc5\xbcenie 17 g, przy planowanym 12. Po w\xc5\x82\xc4\x85czeniu silnik\xc3\xb3w hamuj\xc4\x85cych kapsu\xc5\x82a wesz\xc5\x82a atmosfer\xc4\x99 pod takim samym k\xc4\x85tem, pod jakim wystartowa\xc5\x82a i Numer 61 do\xc5\x9bwiadczy\xc5\x82 kolejny raz przeci\xc4\x85\xc5\xbcenia niemal 15 g. Mimo to szympans doskonale zni\xc3\xb3s\xc5\x82 warunki lotu. Misja trwa\xc5\x82a 16 minut i 39 sekund. Z uwagi na zbyt ostry k\xc4\x85t startu, kapsu\xc5\x82a wodowa\xc5\x82a 211 km od ustalonego miejsca. Wzburzone fale spowodowa\xc5\x82y przetarcie poszycia poduszek powietrznych i wlanie ponad trzystu sze\xc5\x9b\xc4\x87dziesi\xc4\x99ciu litr\xc3\xb3w wody. Za\xc5\x82oga helikoptera marynarki wojennej potrzebowa\xc5\x82a a\xc5\xbc dw\xc3\xb3ch godzin, \xc5\xbceby odnale\xc5\xba\xc4\x87 kapsu\xc5\x82\xc4\x99 i przetransportowa\xc4\x87 j\xc4\x85 na pok\xc5\x82ad okr\xc4\x99tu ratowniczego.  _NEWLINE_Wyniki tego lotu pozwoli\xc5\x82y na start misji Freedom 7 w maju 1961._NEWLINE_Po udanej misji Ham zosta\xc5\x82 przeniesiony do Smithsonian National Zoological Park, gdzie mieszka\xc5\x82 przez 17 lat, a potem do ogrodu zoologicznego w P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Karolinie. Zmar\xc5\x82 19 stycznia 1983 na atak serca. Jego szcz\xc4\x85tki (wy\xc5\x82\xc4\x85czaj\xc4\x85c szkielet) zosta\xc5\x82y przewiezione do muzeum w Alamogordo (Nowy Meksyk)._NEWLINE_W kulturze popularnej pojawia\xc5\x82y si\xc4\x99 w\xc4\x85tki dotycz\xc4\x85ce Hama i lotu MR-2. W 2008 odby\xc5\x82a si\xc4\x99 premiera filmu Ma\xc5\x82py w kosmosie, kt\xc3\xb3ry opisuje lot trzech szympans\xc3\xb3w w przestrze\xc5\x84 kosmiczn\xc4\x85 (jednym z cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w za\xc5\x82ogi mia\xc5\x82 by\xc4\x87 domniemany wnuk Hama).'