b'\n_START_ARTICLE_\nDama z jednoro\xc5\xbccem (cykl tapiserii)\n_START_PARAGRAPH_\nDama z jednoro\xc5\xbccem (fr.La Dame \xc3\xa0 la licorne) \xe2\x80\x93 zesp\xc3\xb3\xc5\x82 sze\xc5\x9bciu p\xc3\xb3\xc5\xbanogotyckich tapiserii utkanych we Flandrii z we\xc5\x82ny i jedwabiu. Kartony tworz\xc4\x85ce projekty do tkanin zosta\xc5\x82y wykonane w Pary\xc5\xbcu u schy\xc5\x82ku XV stulecia. Cykl, kt\xc3\xb3rego tematem s\xc4\x85 ludzkie zmys\xc5\x82y, jest jednym z najcenniejszych przyk\xc5\x82ad\xc3\xb3w \xc5\x9bredniowiecznego tkactwa artystycznego w Europie.\n_START_SECTION_\nDzieje\n_START_PARAGRAPH_\nNie jest znana pierwotna lokalizacja tapiserii. Herby na proporcach, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc jednoro\xc5\xbcec i lew, s\xc4\x85 uto\xc5\xbcsamiane z rodem Le Viste, szczeg\xc3\xb3lnie z Jeanem Le Viste, kt\xc3\xb3ry mia\xc5\x82 wykona\xc4\x87 seri\xc4\x99 tapiserii jako prezent dla swej narzeczonej. Jean le Viste by\xc5\x82 znacz\xc4\x85cym arystokrat\xc4\x85 na dworze kr\xc3\xb3la Karola VII. Kartony tworz\xc4\x85ce projekty do tkanin zosta\xc5\x82y wykonane w Pary\xc5\xbcu, natomiast realizacja dzie\xc5\x82 mia\xc5\x82a prawdopodobnie miejsce w jednym z g\xc5\x82\xc3\xb3wnych centr\xc3\xb3w \xc3\xb3wczesnego tkactwa w Po\xc5\x82udniowych Niderlandach (Bruksela, Brugia, Tournai) u schy\xc5\x82ku XV stulecia, pomi\xc4\x99dzy 1485 a 1500. _NEWLINE_Gobeliny zosta\xc5\x82y odkryte w 1841 przez pisarza Prospera M\xc3\xa9rim\xc3\xa9ego w zamku w Boussac. W\xc5\x9br\xc3\xb3d historyk\xc3\xb3w sztuki i osobisto\xc5\x9bci z innych dyscyplin naukowych i artyst\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy spopularyzowali Dam\xc4\x99 z jednoro\xc5\xbccem, by\xc5\x82a powie\xc5\x9bciopisarka George Sand, kt\xc3\xb3ra wspomnia\xc5\x82a o dziele w Jeanne. Po gruntownej konserwacji tapiserie zosta\xc5\x82y w 1882 zakupione przez znanego francuskiego kolekcjonera dzie\xc5\x82 sztuki dawnej Edmonda du Sommerarda i przewiezione do Pary\xc5\xbca, gdzie zosta\xc5\x82y wyeksponowane w Mus\xc3\xa9e de Cluny (Mus\xc3\xa9e Nationale du Moyen-\xc3\x82ge), kt\xc3\xb3rego pierwszym dyrektorem by\xc5\x82 Sommerard. Obecnie znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 w specjalnie zaadaptowanej rotundzie.\n_START_SECTION_\nOpis i analiza\n_START_PARAGRAPH_\nPi\xc4\x99\xc4\x87 tapiserii jest powszechnie interpretowanych jako przedstawienie pi\xc4\x99ciu zmys\xc5\x82\xc3\xb3w: smaku, s\xc5\x82uchu, wzroku, w\xc4\x99chu i dotyku. Sz\xc3\xb3sta tapiseria, stanowi\xc4\x85ca sublimacj\xc4\x99 wszystkich tych zmys\xc5\x82\xc3\xb3w, opatrzona jest mottem A mon seul desir ("Mojemu jedynemu pragnieniu"). Znaczenie tego przes\xc5\x82ania pozostaje wci\xc4\x85\xc5\xbc niejasne. Interpretuje si\xc4\x99 j\xc4\x85 jako ilustracj\xc4\x99 mi\xc5\x82o\xc5\x9bci lub m\xc4\x85dro\xc5\x9bci. Ka\xc5\xbcdy z gobelin\xc3\xb3w przedstawia po\xc5\x9brodku kobiet\xc4\x99 z jednoro\xc5\xbccem po jej lewej stronie oraz lwem po prawej. Pojawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 tak\xc5\xbce r\xc3\xb3\xc5\xbcnego gatunku ptaki, ma\xc5\x82py, kr\xc3\xb3liki._NEWLINE_Wszystkie tapiserie zosta\xc5\x82y wykonane w manierze Mille-fleur ("tysi\xc4\x85c kwiat\xc3\xb3w") \xe2\x80\x93 gdzie g\xc5\x82\xc3\xb3wna scena figuralna (zw\xc5\x82aszcza o charakterze dworskim) zosta\xc5\x82a przedstawiona na takim w\xc5\x82a\xc5\x9bnie tle ro\xc5\x9blinnym._NEWLINE_Opr\xc3\xb3cz tradycyjnego znaczenia tapiserii pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 nowe interpretacje. Wed\xc5\x82ug Marie-Elisabeth Bruel pi\xc4\x99\xc4\x87 tapiserii oraz sz\xc3\xb3sta "A mon seul d\xc3\xa9sir" s\xc4\x85 odniesieniem do alegorii wspomnianych w Powie\xc5\x9bci o R\xc3\xb3\xc5\xbcy pi\xc3\xb3ra m.in. Guillaume\'a de Lorris. Wed\xc5\x82ug badaczki tapiserie oznaczaj\xc4\x85: pr\xc3\xb3\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 (Wzrok), obfito\xc5\x9b\xc4\x87 (Dotyk), szczero\xc5\x9b\xc4\x87 (Smak), rado\xc5\x9b\xc4\x87 (S\xc5\x82uch), urod\xc4\x99 (W\xc4\x99ch), szczodro\xc5\x9b\xc4\x87 (A mon seul d\xc3\xa9sir).\n_START_SECTION_\nSmak\n_START_PARAGRAPH_\nDama spo\xc5\xbcywa s\xc5\x82odycze, kt\xc3\xb3rymi cz\xc4\x99stuje j\xc4\x85 s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85ca. Spogl\xc4\x85da na papu\xc5\xbck\xc4\x99, kt\xc3\xb3ra siedzi na jej lewym ramieniu. Pod jej stopami siedzi ma\xc5\x82pa jedz\xc4\x85ca jeden ze s\xc5\x82odyczy. Lew i jednoro\xc5\xbcec stoj\xc4\x85 na tylnych nogach (wed\xc5\x82ug zasad heraldyki), trzymaj\xc4\x85c proporce o d\xc5\x82ugich drzewcach. Czerwona flaga ma b\xc5\x82\xc4\x99kitny skos, w kt\xc3\xb3rym znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 trzy bia\xc5\x82e p\xc3\xb3\xc5\x82ksi\xc4\x99\xc5\xbcyce.\n_START_SECTION_\nS\xc5\x82uch\n_START_PARAGRAPH_\nDama gra na portatywie \xe2\x80\x93 ma\xc5\x82ych, przeno\xc5\x9bnych organach piszcza\xc5\x82kowych, u\xc5\xbcywanych w \xc5\x9bredniowieczu, z jednym rz\xc4\x99dem piszcza\xc5\x82ek labialnych. St\xc3\xb3\xc5\x82 nakryty jest tureck\xc4\x85 makat\xc4\x85 o bogatej dekoracji ornamentalnej. Po drugiej stronie instrumentu stoi s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85ca t\xc5\x82ocz\xc4\x85ca powietrze za pomoc\xc4\x85 miech\xc3\xb3w. Lew i jednoro\xc5\xbcec flankuj\xc4\x85 postaci, trzymaj\xc4\x85c proporce, jednak\xc5\xbce stoj\xc4\x85 w odwrotnej pozycji w stosunku do pozosta\xc5\x82ych tapiserii.\n_START_SECTION_\nWzrok\n_START_PARAGRAPH_\nDama zasiada na trawie i spogl\xc4\x85da w stron\xc4\x99 jednoro\xc5\xbcca, trzymaj\xc4\x85c w prawej r\xc4\x99ce trzonek okr\xc4\x85g\xc5\x82ego zwierciad\xc5\x82a. Jednoro\xc5\xbcec zasiad\xc5\x82 na ziemi, przednie kopyta po\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 na kolanach kobiety. Spogl\xc4\x85da w stron\xc4\x99 lustra, w kt\xc3\xb3rym widoczne jest odbicie jego oblicza. Lew trzyma proporzec. Motyw jednoro\xc5\xbcca k\xc5\x82ad\xc4\x85cego kopyta na kolanach jest odniesieniem do \xc5\x9bredniowiecznych przedstawie\xc5\x84 Marii z jednoro\xc5\xbccem, symbolizuj\xc4\x85cych dziewictwo i czysto\xc5\x9b\xc4\x87 Matki Bo\xc5\xbcej. Jednoro\xc5\xbcec oznacza tu zapowied\xc5\xba za\xc5\x9blubin ze \xc5\x9bw. J\xc3\xb3zefem i rych\xc5\x82e narodziny Jezusa. We wszystkich paryskich tapiseriach pojawia si\xc4\x99 tak\xc5\xbce motyw ogrodu zamkni\xc4\x99tego (hortus conclusus), przedstawionego tu na planie ko\xc5\x82a przepe\xc5\x82nionego faun\xc4\x85 i flor\xc4\x85. Zasiadaj\xc4\x85ca na trawie Dama jest aluzj\xc4\x85 do \xc5\x9bredniowiecznych przedstawie\xc5\x84 z gatunku Maria Humilitas.\n_START_SECTION_\nW\xc4\x99ch\n_START_PARAGRAPH_\nDama stoi, plot\xc4\x85c wieniec z kwiat\xc3\xb3w. Jej s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85ca przynosi koszyczek z kwiatami. Lew i jednoro\xc5\xbcec trzymaj\xc4\x85 proporce. Siedz\xc4\x85ca na zydlu ma\xc5\x82pa podkrada kwiatki z koszyczka, w\xc4\x85chaj\xc4\x85c jeden z nich.\n_START_SECTION_\nDotyk\n_START_PARAGRAPH_\nDama stoi, trzymaj\xc4\x85c w prawej r\xc4\x99ce proporzec, a w lewej r\xc3\xb3g jednoro\xc5\xbcca. Naprzeciwko Damy stoi lew, kt\xc3\xb3ry, podobnie jak jednoro\xc5\xbcec, ma na tu\xc5\x82owiu tarcz\xc4\x99 z god\xc5\x82em z b\xc5\x82\xc4\x99kitnym skosem na czerwonym tle, w kt\xc3\xb3rym znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 trzy bia\xc5\x82e p\xc3\xb3\xc5\x82ksi\xc4\x99\xc5\xbcyce. Analogiczne god\xc5\x82o figuruje na proporcu.\n_START_SECTION_\nMojemu jedynemu pragnieniu\n_START_PARAGRAPH_\nSz\xc3\xb3sta tapiseria jest nieco szersza od pozosta\xc5\x82ych i posiada odmienne cechy \xe2\x80\x93 w tre\xc5\x9bci i formie. Tytu\xc5\x82owa Dama stoi przed ozdobnym namiotem, na kt\xc3\xb3rym widnieje inskrypcja w formie gotyckiej majusku\xc5\x82y o tre\xc5\x9bci \xc3\x80 Mon Seul D\xc3\xa9sir ("Mojemu jedynemu pragnieniu / Przez wy\xc5\x82\xc4\x85cznie moj\xc4\x85 wol\xc4\x99 / Mi\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 pragnie tylko pi\xc4\x99kno duszy / Zaspok\xc3\xb3j sw\xc4\x85 nami\xc4\x99tno\xc5\x9b\xc4\x87"). S\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85ca wr\xc4\x99cza swej pani otwart\xc4\x85 szkatu\xc5\x82\xc4\x99 z klejnotami. Dama pozbywa si\xc4\x99 kolii, interpretowanej jako symbol przyziemnych pragnie\xc5\x84, a tak\xc5\xbce pr\xc3\xb3\xc5\xbcno\xc5\x9bci. Naszyjnik nosi jej s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85ca. Towarzysz\xc4\x85 jej siedz\xc4\x85cy na zydlu pies-maskotka oraz lew i tytu\xc5\x82owy jednoro\xc5\xbcec, w spos\xc3\xb3b uroczysty podnosz\xc4\x85cy przedni\xc4\x85 zas\xc5\x82on\xc4\x99 namiotu i trzymaj\xc4\x85cy powiewaj\xc4\x85ce proporce na d\xc5\x82ugich drzewcach._NEWLINE_Pies symbolizuje wierno\xc5\x9b\xc4\x87, w tym przypadku wierno\xc5\x9b\xc4\x87 temu, co kochamy. Lew jest uosobieniem zwierz\xc4\x99cia w cz\xc5\x82owieku, kt\xc3\xb3re d\xc4\x85\xc5\xbcy do zaspokojenia swoich potrzeb poprzez zmys\xc5\x82y i jednocze\xc5\x9bnie znakiem zodiaku, kt\xc3\xb3remu patronuje cia\xc5\x82o astralne S\xc5\x82o\xc5\x84ce \xe2\x80\x93 w tym kontek\xc5\x9bcie symbolizuje egocentryzm. Na tej tapiserii lew zosta\xc5\x82 poskromiony i staje si\xc4\x99 symbolem pracy nad sob\xc4\x85, walki z egoizmem i pych\xc4\x85. Jednoro\xc5\xbcec, kt\xc3\xb3ry w sztuce \xc5\x9bredniowiecznej symbolizuje duchow\xc4\x85 doskona\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 i czysto\xc5\x9b\xc4\x87 (cz\xc4\x99sto towarzysz\xc4\x85cy Marii), wyst\xc4\x99puje w opozycji do lwa i uosabia aspiracj\xc4\x99 istoty ludzkiej do zjednoczenia si\xc4\x99 z dusz\xc4\x85 pozaziemsk\xc4\x85._NEWLINE_Tapiseria ta jest r\xc3\xb3\xc5\xbcnorodnie interpretowana. Kobieta nak\xc5\x82adaj\xc4\x85ca naszyjnik mo\xc5\xbce oznacza\xc4\x87 wyrzeczenie si\xc4\x99 nami\xc4\x99tno\xc5\x9bci wzbudzanych przez zmys\xc5\x82y oraz pragnienie wolnej woli. Ponadto dostrzega si\xc4\x99 tu sz\xc3\xb3sty zmys\xc5\x82 \xe2\x80\x93 intelekt, o kt\xc3\xb3rym wspomina\xc5\x82 oko\xc5\x82o 1420 na uniwersytecie paryskim Jean Gerson. M\xc3\xb3wi si\xc4\x99 tu tak\xc5\xbce o symbolicznym przedstawieniu mi\xc5\x82o\xc5\x9bci i dziewictwa.\n_START_SECTION_\nCiekawostki\n_START_PARAGRAPH_\nDama z jednoro\xc5\xbccem sta\xc5\x82a si\xc4\x99 tematem powie\xc5\x9bci historycznej pod tym samym tytu\xc5\x82em (The Lady and the Unicorn) pi\xc3\xb3ra Tracy Chevalier oraz dzie\xc5\x82a Si\xc3\xb3dmy Jednoro\xc5\xbcec (The Seventh Unicorn) Kelly Jones. Trzy inne powie\xc5\x9bci historyczne napisane przez Pith Schure s\xc4\x85 zatytu\xc5\x82owane Jednoro\xc5\xbcec (La Licorne).'