b'\n_START_ARTICLE_\nTeksas\n_START_SECTION_\nGeografia\n_START_PARAGRAPH_\nUkszta\xc5\x82towanie powierzchni przewa\xc5\xbcnie r\xc3\xb3wninne i wy\xc5\xbcynne, w \xc5\x9brodkowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci rozleg\xc5\x82a Wy\xc5\xbcyna Edwardsa, nale\xc5\xbc\xc4\x85ca do Wielkich R\xc3\xb3wnin, na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy zachodzie r\xc3\xb3wnina Llano Estacado, na po\xc5\x82udniowym wschodzie Nizina Zatokowa; na po\xc5\x82udniowym zachodzie skrawek G\xc3\xb3r Skalistych, z najwi\xc4\x99kszym szczytem Guadalupe Peak 2667 m._NEWLINE_Klimat podzwrotnikowy, na wschodzie, zw\xc5\x82aszcza na wybrze\xc5\xbcach Zatoce Meksyka\xc5\x84skiej, do\xc5\x9b\xc4\x87 wilgotny (w Houston \xc5\x9bredni opad ok. 1100\xc2\xa0mm), na zach. i p\xc5\x82n. suchy (w El Paso poni\xc5\xbcej 200\xc2\xa0mm); \xc5\x9brednia temperatura w styczniu od 0 \xc2\xb0C na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy do 15 \xc2\xb0C na po\xc5\x82udniu, lipcu 25\xe2\x80\x9329 \xc2\xb0C,_NEWLINE_g\xc5\x82\xc3\xb3wne rzeki: Rio Grande del Norte (z dop\xc5\x82ywem Pecos), Colorado, Brazos, Trinity, Red River (dop\xc5\x82yw Missisipi);_NEWLINE_w \xc5\x9bwiecie ro\xc5\x9blinnym dominuj\xc4\x85 prerie: na po\xc5\x82udniowym zachodzie ro\xc5\x9blinno\xc5\x9b\xc4\x87 p\xc3\xb3\xc5\x82pustynna, na p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym wschodzie lasy d\xc4\x99bowo-hikorowe, w dolinie Rio Grande kolczaste sawanny subtropikalne._NEWLINE_Jest w dw\xc3\xb3ch strefach czasowych: UTC-06:00 i czubek West Texas UTC-07:00.\n_START_SECTION_\nDemografia\n_START_PARAGRAPH_\nSpis ludno\xc5\x9bci z roku 2010 stwierdza, \xc5\xbce stan Teksas liczy 25 145 561 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w, co oznacza wzrost o 4 293 741 (20,6%) w por\xc3\xb3wnaniu z poprzednim spisem z roku 2000. Dzieci poni\xc5\xbcej pi\xc4\x85tego roku \xc5\xbcycia stanowi\xc4\x85 7,2% populacji, 26,0% mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w nie uko\xc5\x84czy\xc5\x82o jeszcze osiemnastego roku \xc5\xbcycia, a 12,3% to osoby maj\xc4\x85ce 65 i wi\xc4\x99cej lat. 50,3% ludno\xc5\x9bci stanu stanowi\xc4\x85 kobiety.\n_START_SECTION_\nRasy i pochodzenie\n_START_PARAGRAPH_\n79,2% mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w stanowi ludno\xc5\x9b\xc4\x87 bia\xc5\x82a (42,0% nie licz\xc4\x85c Latynos\xc3\xb3w), 12,7% to Murzyni lub Afroamerykanie, 5,0% to Azjaci, 2,0% ma ras\xc4\x99 mieszan\xc4\x85, 1,0% to rdzenna ludno\xc5\x9b\xc4\x87 Ameryki i 0,1% to Hawajczycy i mieszka\xc5\x84cy innych wysp Pacyfiku. Latynosi stanowi\xc4\x85 39,4% ludno\xc5\x9bci stanu._NEWLINE_Do najwi\xc4\x99kszych grup nale\xc5\xbc\xc4\x85 osoby pochodzenia meksyka\xc5\x84skiego (33,7\xc2\xa0%), niemieckiego (8,6%), irlandzkiego (6,0%), \xe2\x80\x9eameryka\xc5\x84skiego\xe2\x80\x9d (5,7%) i angielskiego (5,5%). Do innych wi\xc4\x99kszych grup nale\xc5\xbc\xc4\x85 osoby pochodzenia szkockiego (650 tys.), francuskiego (601 tys.), w\xc5\x82oskiego (508 tys.), afryka\xc5\x84skiego (374 tys.), hinduskiego (358 tys.), salwadorskiego (346 tys.), polskiego (286 tys.), wietnamskiego (253 tys.) i chi\xc5\x84skiego (202 tys.).\n_START_SECTION_\nGospodarka\n_START_PARAGRAPH_\nProdukt krajowy brutto Teksasu w 2015 roku osi\xc4\x85gn\xc4\x85\xc5\x82 warto\xc5\x9b\xc4\x87 1475,5 mld USD, co uplasowa\xc5\x82o stan 2. miejscu (po Kalifornii) w Stanach Zjednoczonych. Roczny wzrost PKB w 2016 roku wyni\xc3\xb3s\xc5\x82 tylko 0,4%, co by\xc5\x82o jedn\xc4\x85 z ni\xc5\xbcszych warto\xc5\x9bci w Stanach Zjednoczonych (\xc5\x9brednia dla wszystkich stan\xc3\xb3w w 2016 roku wynios\xc5\x82a 1,5%). W przeliczeniu na g\xc5\x82ow\xc4\x99 mieszka\xc5\x84ca w 2016 roku PKB wyni\xc3\xb3s\xc5\x82 53\xc2\xa0795 USD co uplasowa\xc5\x82o stan na 13. miejscu spo\xc5\x9br\xc3\xb3d ameryka\xc5\x84skich stan\xc3\xb3w (\xc5\x9brednia krajowa w 2016 wynios\xc5\x82a 50\xc2\xa0577USD).\n_START_SECTION_\nRolnictwo\n_START_PARAGRAPH_\nPodstaw\xc4\x85 gospodarki jest wysokotowarowe rolnictwo. W Teksasie dominuj\xc4\x85 wielkie farmy o pow. powy\xc5\xbcej 1000 ha. Teksas zajmuje pierwsze miejsce w USA pod wzgl\xc4\x99dem pog\xc5\x82owia byd\xc5\x82a, owiec oraz produkcji bawe\xc5\x82ny i sorgo. Dodatkowo ju\xc5\xbc od pierwszej po\xc5\x82owy XIX w. na rozleg\xc5\x82ych plantacjach uprawia si\xc4\x99 tak\xc5\xbce pszenic\xc4\x99, ry\xc5\xbc, kukurydz\xc4\x99 i orzeszki ziemne\n_START_SECTION_\nPrzemys\xc5\x82\n_START_PARAGRAPH_\nTeksas jest najwi\xc4\x99kszym producentem energii elektrycznej w Stanach Zjednoczonych. Na terenie stanu licznie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 z\xc5\x82o\xc5\xbca surowc\xc3\xb3w mineralnych m.in. 30% krajowego wydobycia ropy naftowej i gazu ziemnego, 50% siarki, ponadto wydobywa si\xc4\x99 grafit, gips, s\xc3\xb3l kamienna, baryt, rudy \xc5\xbcelaza, magnezyty_NEWLINE_Teksas posiada wysoko rozwini\xc4\x99ty przemys\xc5\x82 maszynowy, lotniczy, zbrojeniowy, samochodowy, petrochemiczny, rafineryjny, chemiczny, elektrotechniczny, elektroniczny, odzie\xc5\xbcowy. Houston to jeden z najwi\xc4\x99kszych na \xc5\x9bwiecie o\xc5\x9brodk\xc3\xb3w przemys\xc5\x82u naftowego. W stanie dzi\xc4\x99ki niskim podatkom maj\xc4\x85 swe siedziby liczne przedsi\xc4\x99biorstwa mi\xc4\x99dzy innymi: AT&T, American Airlines, Continental Airlines, Dell, ExxonMobil, Frito-Lay._NEWLINE_W Houston znajduje si\xc4\x99 tak\xc5\xbce jeden z g\xc5\x82\xc3\xb3wnych o\xc5\x9brodk\xc3\xb3w NASA.\n_START_SECTION_\nTransport\n_START_PARAGRAPH_\nTeksas posiada dobrze rozwini\xc4\x99t\xc4\x85 komunikacj\xc4\x99 morsk\xc4\x85 m.in. port w Houston i w Corpus Christi. R\xc3\xb3wnie dobrze rozwini\xc4\x99ta jest komunikacja lotnicza m.in. Port lotniczy Dallas-Fort Worth._NEWLINE_Stan przeplata wiele autostrad i dr\xc3\xb3g, a tak\xc5\xbce liczne ruroci\xc4\x85gi i gazoci\xc4\x85gi.\n_START_SECTION_\nPolityka\n_START_PARAGRAPH_\nTeksas jest stanem typowo republika\xc5\x84skim z niskimi podatkami i niskimi wydatkami na opiek\xc4\x99 spo\xc5\x82eczn\xc4\x85, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc mocno ograniczon\xc4\x85 w\xc5\x82adz\xc4\x85 ustawodawcz\xc4\x85._NEWLINE_Gubernatorem stanu obecnie jest republikanin Greg Abbott. W senacie stan reprezentuj\xc4\x85 republikanie John Cornyn i Ted Cruz, a w izbie reprezentant\xc3\xb3w 23 republikan\xc3\xb3w i 9 demokrat\xc3\xb3w._NEWLINE_Stan ma legislatur\xc4\x99 sk\xc5\x82adaj\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 z Senatu i Izby Reprezentant\xc3\xb3w. Senat sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 31 senator\xc3\xb3w: 19 republikan\xc3\xb3w i 12 demokrat\xc3\xb3w. Izba reprezentant\xc3\xb3w sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 ze 150 cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w: 95 republikan\xc3\xb3w i 55 demokrat\xc3\xb3w._NEWLINE_Ze stanu pochodzi trzech prezydent\xc3\xb3w: Lyndon Baines Johnson, George H.W. Bush, George Walker Bush.\n_START_SECTION_\nPrawo\n_START_PARAGRAPH_\nW teksa\xc5\x84skim prawodawstwie figuruje kara \xc5\x9bmierci. Teksas s\xc5\x82ynie z najsurowszego prawa w Stanach Zjednoczonych. Po abolicji w Stanach Zjednoczonych wykonano tam najwi\xc4\x99cej egzekucji. Do lat 60. XX w. kar\xc4\x99 \xc5\x9bmierci wymierzano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc za gwa\xc5\x82ty i rozboje._NEWLINE_Obowi\xc4\x85zuje tam prawniczy system common law oparty na prawie precedensowym. W stanie obowi\xc4\x85zuje daleko id\xc4\x85ce prawo do posiadania broni palnej i prawo w\xc5\x82asno\xc5\x9bci. M.in. mo\xc5\xbcna zabi\xc4\x87 osob\xc4\x99, kt\xc3\xb3ra wtargn\xc4\x99\xc5\x82a na prywatn\xc4\x85 posesj\xc4\x99. Jest tak\xc5\xbce jednym z dw\xc3\xb3ch stan\xc3\xb3w Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych (opr\xc3\xb3cz Oregonu), w kt\xc3\xb3rym legalna jest eutanazja. Teksas by\xc5\x82 jednym z ostatnich stan\xc3\xb3w, w kt\xc3\xb3rych obowi\xc4\x85zywa\xc5\x82y tzw. sodomy law \xe2\x80\x93 \xe2\x80\x9eprawa o sodomii\xe2\x80\x9d, kt\xc3\xb3re zabrania\xc5\x82y stosunk\xc3\xb3w homoseksualnych. Zniesione zosta\xc5\x82y one w 2003 roku.'