b'\n_START_ARTICLE_\nRzeczpospolita uczonych\n_START_PARAGRAPH_\nRzeczpospolita uczonych, ew. Republika list\xc3\xb3w (\xc5\x82ac. Res publica literaria lub respublica eruditorum) \xe2\x80\x93 mi\xc4\x99dzynarodowa spo\xc5\x82eczno\xc5\x9b\xc4\x87 uczonych, oparta g\xc5\x82\xc3\xb3wnie na wymianie korespondencji. W \xc5\x9bcis\xc5\x82ym tego s\xc5\x82owa znaczeniu odnosi si\xc4\x99 do okresu o\xc5\x9bwiecenia. Cz\xc4\x99sto jednak wskazuje si\xc4\x99 na jej pocz\xc4\x85tki ju\xc5\xbc w renesansie.\n_START_SECTION_\nPocz\xc4\x85tki\n_START_PARAGRAPH_\nPo raz pierwszy zwrot respublica literaria pojawi\xc5\x82 si\xc4\x99 w 1417 r., w li\xc5\x9bcie Francesco Barbaro do Poggio Braccioliniego. Od samego pocz\xc4\x85tku oznacza\xc5\x82a pewn\xc4\x85 wyobra\xc5\xbcon\xc4\x85 wsp\xc3\xb3lnot\xc4\x99 uczonych, utrzymywan\xc4\x85 w \xc5\x82\xc4\x85czno\xc5\x9bci dzi\xc4\x99ki korespondencji. Rozw\xc3\xb3j epistolografii w renesansie mia\xc5\x82 swoje \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a w \xc5\xbcyciu i literaturze dworskiej, z jej idea\xc5\x82em uprzejmej konwersacji wyra\xc5\xbconej np. w Della civile conversazione Stefano Guazzo (1574). _NEWLINE_J\xc4\x99zykiem rzeczypospolitej uczonych pocz\xc4\x85tkowo by\xc5\x82a \xc5\x82acina. Wsp\xc3\xb3lny j\xc4\x99zyk nauki pozwala\xc5\x82 uczonym na swobodn\xc4\x85 komunikacj\xc4\x99 ponad granicami. W XVII w. by\xc5\x82a ona coraz cz\xc4\x99\xc5\x9bciej zast\xc4\x99powana przez j\xc4\x99zyk francuski lub angielski. W okresie przej\xc5\x9bciowym autorzy cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 swych prac wydawali po \xc5\x82acinie, a cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 w j\xc4\x99zyku nowo\xc5\xbcytnym (np. Isaac Newton, Thomas Hobbes).\n_START_SECTION_\nSzczytowy rozw\xc3\xb3j\n_START_PARAGRAPH_\nSzczytowy rozw\xc3\xb3j przypada na wieki XVII-XVIII. W czasie rewolucji naukowej listy sta\xc5\x82y si\xc4\x99 podstawowym \xc5\x9brodkiem wymiany informacji pomi\xc4\x99dzy uczonymi. W nowo\xc5\xbcytno\xc5\x9bci rozpad\xc5\x82a si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc jedno\xc5\x9b\xc4\x87 miejsca uprawiania nauki. Obok uniwersytet\xc3\xb3w, wielu uczonych przyci\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82y dwory, prywatni patroni. Wielu pracowa\xc5\x82o te\xc5\xbc w samodzielnych zawodach czy \xc5\xbcy\xc5\x82o z maj\xc4\x85tku. Listy stanowi\xc5\x82y cz\xc4\x99sto jedyn\xc4\x85 mo\xc5\xbcliw\xc4\x85 form\xc4\x99 kontaktu, w sytuacji coraz szczelniejszych granic czy narastaj\xc4\x85cych podzia\xc5\x82\xc3\xb3w religijnych i politycznych. Pozwala\xc5\x82o to te\xc5\xbc w\xc5\x82\xc4\x85czy\xc4\x87 si\xc4\x99 w dyskurs naukowy kobietom, kt\xc3\xb3re nie by\xc5\x82y dopuszczane do uniwersytet\xc3\xb3w czy zawod\xc3\xb3w zwi\xc4\x85zanych z dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci\xc4\x85 intelektualn\xc4\x85. Nadal pozostawa\xc5\x82y jednak marginesem i wyj\xc4\x85tkiem. _NEWLINE_Listy by\xc5\x82y we wczesnej nowo\xc5\xbcytno\xc5\x9bci szybk\xc4\x85 i tani\xc4\x85 form\xc4\x85 komunikacji. Niekt\xc3\xb3rzy autorzy wysy\xc5\x82ali wiele list\xc3\xb3w dziennie. Czas dor\xc4\x99czenia listu na terenie Europy zwykle zamyka\xc5\x82 si\xc4\x99 w kilku tygodniach. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w rzeczypospolitej nigdy nie widzia\xc5\x82a si\xc4\x99 bezpo\xc5\x9brednio. Rozw\xc3\xb3j korespondencji mi\xc4\x99dzy uczonymi nast\xc4\x85pi\xc5\x82 w pierwszej po\xc5\x82owie XVII w. W drugiej po\xc5\x82owie zacz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 rozwija\xc4\x87 pa\xc5\x84stwowe uniwersytety oraz naukowe czasopisma, kt\xc3\xb3re cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo przej\xc4\x99\xc5\x82y jej funkcje. W epoce o\xc5\x9bwiecenia rozwin\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc salony, kt\xc3\xb3re by\xc5\x82y form\xc4\x85 bezpo\xc5\x9bredniego kontaktu i wymiany my\xc5\x9bli pomi\xc4\x99dzy uczonymi._NEWLINE_Wobec wszechobecnej cenzury w sferze publicznej, prywatna korespondencja rzeczypospolitej uczonych stanowi\xc5\x82a namiastk\xc4\x99 wolno\xc5\x9bci s\xc5\x82owa. Cho\xc4\x87 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc listy by\xc5\x82y kontrolowane, nie by\xc5\x82a to tak \xc5\x9bcis\xc5\x82a kontrola jak w przypadku publikacji. Przy zachowaniu pewnych \xc5\x9brodk\xc3\xb3w ostro\xc5\xbcno\xc5\x9bci (takich jak stosowanie ironii i innych \xc5\x9brodk\xc3\xb3w retorycznych, pisanie w obcym j\xc4\x99zyku czy szyfrem, podpisywanie si\xc4\x99 pseudonimem) mo\xc5\xbcna wi\xc4\x99c by\xc5\x82o wymienia\xc4\x87 pogl\xc4\x85dy nawet na kontrowersyjne tematy, takie jak kwestie religijne, proces Galileusza, teoria heliocentryczna, czy nawet krytyka monarch\xc3\xb3w. Wymiana korespondencji by\xc5\x82a szczeg\xc3\xb3lnie przydatna przy zbieraniu du\xc5\xbcej liczby obserwacji czy dzieleniu si\xc4\x99 wynikami eksperyment\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nNiemcy\n_START_PARAGRAPH_\nSie\xc4\x87 komunikacyjn\xc4\x85, wzorowana na rzeczypospolitej uczonych i literat\xc3\xb3w, wytworzy\xc5\x82a si\xc4\x99 w XVII-XVIII w. w ramach \xc5\x9bwiata niemieckoj\xc4\x99zycznego. Ten niemiecki mundus litterarius oparty by\xc5\x82 na korespondencji i kontaktach osobistych, a tak\xc5\xbce na r\xc3\xb3\xc5\xbcnych instytucjach, z kt\xc3\xb3rych najwa\xc5\xbcniejsze by\xc5\x82y dzia\xc5\x82aj\xc4\x85ce w latach 1617-1680 Towarzystwo Owocodajne (Palmorden), Deutschgesinnte Gesellschaft z Norymbergi (za\xc5\x82. 1643), Pegnesicher Blimenorden, (Norymberga 1644)Karolak. Powstanie mundus litterarius pomog\xc5\x82o rozwojowi i integracji kultury niemieckiej.'