b'\n_START_ARTICLE_\nSkrzydlewo\n_START_SECTION_\nToponimia\n_START_PARAGRAPH_\nPierwotna nazwa wsi odnotowana zosta\xc5\x82a w 1424 roku i brzmia\xc5\x82a Krzidlowo, st\xc4\x85d nazwisko Crzydlowsky wspomniane w 1435 r. Jednak\xc5\xbce ju\xc5\xbc w 1500 roku wioska znana by\xc5\x82a jako Scrzydlyewo, za\xc5\x9b ju\xc5\xbc w 1580 r. jako Skrzydlewo. Nazwa ta wyst\xc4\x99puje urz\xc4\x99dowo do ko\xc5\x84ca XIX w. Dopiero w Gemeindelexikon z 1908 r. i na mapach z pocz\xc4\x85tku XX wieku pojawia si\xc4\x99 pod niemieck\xc4\x85 nazw\xc4\x85 Zollerndorf, kt\xc3\xb3rej znaczenie najprawdopodobniej pochodzi od czyjego\xc5\x9b nazwiska lub oznacza wie\xc5\x9b celn\xc4\x85 wzgl\xc4\x99dnie zad\xc5\x82u\xc5\xbcon\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nWiek XV\n_START_PARAGRAPH_\nSkrzydlewo w XV wieku by\xc5\x82o posiad\xc5\x82o\xc5\x9bci\xc4\x85 szlacheck\xc4\x85 Na\xc5\x82\xc4\x99cz\xc3\xb3w, powi\xc4\x85zan\xc4\x85 stosunkami w\xc5\x82asno\xc5\x9bciowymi z maj\xc4\x85tkami w Gorzyniu i Kamionnie. Najstarszy znanym w\xc5\x82a\xc5\x9bcicielem wsi by\xc5\x82, wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cy w latach 1390-1426, Dobrogost Kamie\xc5\x84ski (w 1424 r. opisywany tak\xc5\xbce jako de Camona et Krzidlowo). Jego sukcesorami byli synowie Miko\xc5\x82aj i Andrzej. Pierwszy z nich, w 1435 roku okre\xc5\x9bla\xc5\x82 si\xc4\x99 jako Nicholas Crzydlowsky, by\xc5\x82 w 1440 r. dziedzicem w Gorzyniu. Andrzej natomiast, w 1443 roku osiad\xc5\x82 w\xc5\x82a\xc5\x9bnie w Skrzydlewie. Obaj posiadali jednak po cz\xc4\x99\xc5\x9bci wsi. Z kolei potomkiem Niemierzy Kamie\xc5\x84skiego, brata Dobrogosta, by\xc5\x82 Jan z Kamionnej, Kamie\xc5\x84ski (zmar\xc5\x82y po 1447), kt\xc3\xb3ry w 1434 r. na dw\xc3\xb3ch cz\xc4\x99\xc5\x9bciach swoich d\xc3\xb3br w Kamionnej, Gorzyniu i Skrzydlewie zapisa\xc5\x82 \xc5\xbconie Jadwidze po 100 grzywien posagu i wiana. Potomkami Miko\xc5\x82aja lub Andrzeja byli bracia Jan, Stanis\xc5\x82aw i Marcin, kt\xc3\xb3rzy w 1472 r. dokonali podzia\xc5\x82u d\xc3\xb3br po ojcu i matce w Gorzyniu i Skrzydlewie. Stanis\xc5\x82aw Skrzydlewski otrzyma\xc5\x82 ca\xc5\x82e Skrzydlewo, za\xc5\x9b jego bracia, tzw. niedzielni otrzymali do podzia\xc5\x82u Gorzy\xc5\x84 i 3 \xc5\x82any so\xc5\x82eckie w Skrzydlewie. By\xc4\x87 mo\xc5\xbce po \xc5\x9bmierci Jana, \xc5\x82any so\xc5\x82eckie wr\xc3\xb3ci\xc5\x82y do Stanis\xc5\x82awa, gdy\xc5\xbc w 1477 r. zapisa\xc5\x82 on \xc5\xbconie Ma\xc5\x82gorzacie po 100 grzywien i posagu m.in. na 3 \xc5\x82anach, kt\xc3\xb3re sam uprawia w Skrzydlewie. Stanis\xc5\x82aw jako w\xc5\x82a\xc5\x9bciciel Skrzydlewa widnieje do roku 1485._NEWLINE_W 1481 r. jako w\xc5\x82a\xc5\x9bciciel Skrzydlewa pisa\xc5\x82 si\xc4\x99 Miko\xc5\x82aj Wata Popowski, kt\xc3\xb3ry ju\xc5\xbc w 1477 r. dokonywa\xc5\x82 jakich\xc5\x9b rozlicze\xc5\x84 ze Stanis\xc5\x82awem Skrzydlewskim i jego \xc5\xbcon\xc4\x85 Ma\xc5\x82gorzat\xc4\x85. Zapewne to on jest protoplast\xc4\x85 \xc5\xbcyj\xc4\x85cej do dzi\xc5\x9b w Polsce rodziny Watt\xc3\xb3w - Skrzydlewskich herbu Samson, kt\xc3\xb3ra swoich korzeni dopatruje si\xc4\x99 w\xc5\x82a\xc5\x9bnie w Skrzydlewie. Jednak\xc5\xbce samego Miko\xc5\x82aja trudno powi\xc4\x85za\xc4\x87 z nast\xc4\x99pnymi znanymi dziedzicami wsi.\n_START_SECTION_\nWiek XVI\n_START_PARAGRAPH_\nW 1564 roku p\xc5\x82acono biskupowi pozna\xc5\x84skiemu po 4 gr ferton\xc3\xb3w z 7 \xc5\x82an\xc3\xb3w osiad\xc5\x82ych. W 1580 r. Kacper Bel\xc4\x99cki (pisownia tak\xc5\xbce Byl\xc4\x99cki) posiada\xc5\x82 we wsi 8 p\xc3\xb3\xc5\x82\xc5\x82ank\xc3\xb3w (czyli 4 \xc5\x82any), rol\xc4\x99 karczemn\xc4\x85, 5 zagrodnik\xc3\xb3w i 2 komornik\xc3\xb3w._NEWLINE_Wie\xc5\x9b szlachecka po\xc5\x82o\xc5\xbcona by\xc5\x82a w 1580 roku w powiecie pozna\xc5\x84skim wojew\xc3\xb3dztwa pozna\xc5\x84skiego._NEWLINE_W latach 1580-81 jako p\xc5\x82atnik poboru w Skrzydlewie wyst\xc4\x99puje Kasper Byl\xc4\x99cki, zapewne to\xc5\xbcsamy z Kasprem Skrzydlewskim. Byl\xc4\x99ccy (in. Bel\xc4\x99ccy) posiadali te\xc5\xbc wtedy Gralewo i Kamionn\xc4\x85. Kasper by\xc5\x82 synem Macieja Bel\xc4\x99ckiego (zmar\xc5\x82ego po 1575) i po\xc5\x9blubionej oko\xc5\x82o 1545 roku Anny Buszowskiej, bratem Andrzeja i Macieja Skrzydlewskich. W 1581 r. jako wsp\xc3\xb3\xc5\x82w\xc5\x82a\xc5\x9bciciel wsi wyst\xc4\x85pi\xc5\x82 te\xc5\xbc Jan Nadelwicz-Kr\xc4\x99ski z Przytocznej. _NEWLINE__NEWLINE_W 1580 roku wie\xc5\x9b mia\xc5\x82a w\xc5\x82asnego karczmarza. W\xc3\xb3wczas w okolicy istnia\xc5\x82o wiele m\xc5\x82yn\xc3\xb3w wodnych, ale w samym Skrzydlewie nie by\xc5\x82o nawet wiatrak\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nWiek XVII\n_START_PARAGRAPH_\nW 1614 r. wspomniana zosta\xc5\x82a granica z Gorzyniem. Usypano na niej 34 kopce graniczne od naro\xc5\xbcnika z G\xc5\x82a\xc5\xbcewem, a\xc5\xbc do naro\xc5\xbcnika z Kamionn\xc4\x85. Od jeziora Piwniewo a\xc5\xbc do wsi ci\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 wielkie b\xc5\x82ota. Mi\xc4\x99dzy Skrzydlewem, a Kamionn\xc4\x85 znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 \xc5\x82o\xc5\xbcysko Rybnik. 1\xc2\xa0km na po\xc5\x82udnie od wsi ci\xc4\x85gn\xc4\x85 si\xc4\x99 w\xc3\xb3wczas, bezimienne dzi\xc5\x9b wzg\xc3\xb3rza Proppers Berge z najwy\xc5\xbcszym wzniesieniem wysoko\xc5\x9bci 105,8 m n.p.m. _NEWLINE_ _NEWLINE_Najprawdopodobniej w XVII wieku, w posiadanie wsi weszli Unrugowie z linii bukowieckiej. Pierwszym znanym w\xc5\x82a\xc5\x9bcicielem wsi z tego rodu by\xc5\x82 Krzysztof Unrug (1666-1723), pan na Pieskach, Nowym Gorzycku, Skrzydlewie i Ziemsku. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej w\xc5\x82a\xc5\x9bcicielem by\xc5\x82 te\xc5\xbc Aleksander Unrug (1696-1737), pan na Bukowcu i Skrzydlewie, zapewne syn brata Jerzego Sebastiana.\n_START_SECTION_\nWiek XVIII i XIX\n_START_PARAGRAPH_\nW okresie Wielkiego Ksi\xc4\x99stwa Pozna\xc5\x84skiego (1815-1848) miejscowo\xc5\x9b\xc4\x87 nale\xc5\xbca\xc5\x82a do wsi wi\xc4\x99kszych w \xc3\xb3wczesnym pruskim powiecie Mi\xc4\x99dzyrzecz w rejencji pozna\xc5\x84skiej. Skrzydlewo nale\xc5\xbca\xc5\x82o do okr\xc4\x99gu kwileckiego tego powiatu i stanowi\xc5\x82o odr\xc4\x99bny maj\xc4\x85tek, kt\xc3\xb3rego w\xc5\x82a\xc5\x9bcicielem by\xc5\x82 w\xc3\xb3wczas Unruh. Wed\xc5\x82ug spisu urz\xc4\x99dowego z 1837 roku wie\xc5\x9b liczy\xc5\x82a 166 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy zamieszkiwali 21 dym\xc3\xb3w (domostw)._NEWLINE_Potomkiem Aleksandra Unruga by\xc5\x82 Henryk Kajetan Unrug (1791-1849), dziedzic Dzi\xc4\x99czyny, Szo\xc5\x82owa i Skrzydlewa. W posiadaniu Unrug\xc3\xb3w wie\xc5\x9b po\xc5\x9bwiadczona by\xc5\x82a nadal w 1846 roku, lecz dalsze losy w\xc5\x82adania wsi przez ten r\xc3\xb3d nie s\xc4\x85 znane. Jako w my\xc5\x9bl reformy z 1873 r. Skrzydlewo sta\xc5\x82a si\xc4\x99 gmin\xc4\x85 wiejsk\xc4\x85. W zwi\xc4\x85zku z powy\xc5\xbcszym do schy\xc5\x82ku XVIII wieku by\xc5\x82a to wie\xc5\x9b feudalna._NEWLINE_W 1890 jako wie\xc5\x9b le\xc5\xbc\xc4\x85c\xc4\x85 w powiecie mi\xc4\x99dzychodzkim w parafii Kamionna opisa\xc5\x82 j\xc4\x85 XIX wieczny S\xc5\x82ownik geograficzny Kr\xc3\xb3lestwa Polskiego. Wie\xc5\x9b mia\xc5\x82a w\xc3\xb3wczas 33 domy i 301 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w w tym 127 katolik\xc3\xb3w oraz 174 protestant\xc3\xb3w. wraz z Brzezink\xc4\x85 licz\xc4\x85c\xc4\x85 3 domy i 34 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w tworzy\xc5\x82a okr\xc4\x85g wiejski. Liczy\xc5\x82a 680 hektar\xc3\xb3w powierzchni w tym 495 hektar\xc3\xb3w roli, 44 \xc5\x82\xc4\x85k oraz 58 lasu.\n_START_SECTION_\nPrawa ol\xc4\x99derskie\n_START_PARAGRAPH_\n29 kwietnia 1785 r. Unrugowie przenie\xc5\x9bli wie\xc5\x9b i mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w na prawo ol\xc4\x99derskie. Koloni\xc5\x9bci mieli p\xc5\x82aci\xc4\x87 z ka\xc5\xbcdej huby (czyt. \xc5\x82ana) 16 talar\xc3\xb3w w dukatach, licz\xc4\x85c po 3 talary na dukata, co r\xc3\xb3wna\xc5\x82o si\xc4\x99 90 z\xc5\x82. Jednak\xc5\xbce ju\xc5\xbc w ko\xc5\x84cu XIX wieku nie istnia\xc5\x82a \xc5\x9bwiadomo\xc5\x9b\xc4\x87 ol\xc4\x99derskiego charakteru wsi. W 1885 r. wie\xc5\x9b liczy\xc5\x82a 680 ha ziemi, w tym 495 ha grunt\xc3\xb3w ornych, 44 ha \xc5\x82\xc4\x85k i 58 ha lasu. W 1905 r. spisano tu 62 indywidualne gospodarstwa domowe.\n_START_SECTION_\nReligia\n_START_PARAGRAPH_\nW XVIII wieku, wie\xc5\x9b zosta\xc5\x82a zapewne zgermanizowana. Gdy w roku 1885, 127 katolik\xc3\xb3w stanowi\xc5\x82o jeszcze 42,2% mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w, to 20 lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej we wsi mieszka\xc5\x82o ich ju\xc5\xbc tylko 24 (8,1%). W\xc5\x9br\xc3\xb3d katolik\xc3\xb3w by\xc5\x82 tylko jeden Niemiec. Wie\xc5\x9b zawsze nale\xc5\xbca\xc5\x82a do archidiecezji pozna\xc5\x84skiej. Historycznie przypisana do parafii w Kamionnie, lecz ju\xc5\xbc w 1908 r. wspomniana zosta\xc5\x82a w parafii katolickiej w Mi\xc4\x99dzychodzie. W nieznanym bli\xc5\xbcej czasie wr\xc3\xb3ci\xc5\x82a jednak do Kamionnej. Protestanci nale\xc5\xbceli do parafii w Mi\xc4\x99dzychodzie. Formalnie inkorporowanie wsi do miejskiej parafii nast\xc4\x85pi\xc5\x82o dopiero na synodzie generalnym w Lesznie w 1777 r. W 1785 r. okre\xc5\x9blono powinno\xc5\x9bci osady wobec ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a (chodzi niew\xc4\x85tpliwie o gmin\xc4\x99 ewangelick\xc4\x85). Nakazano w\xc3\xb3wczas p\xc5\x82aci\xc4\x87 po 4 wiertle \xc5\xbcyta i owsa od huby, licz\xc4\x85c na wiertel 16 garncy miary mi\xc4\x99dzychodzkiej. W 1785 r. za\xc5\x82o\xc5\xbcono tu szko\xc5\x82\xc4\x99 ewangelick\xc4\x85, w kt\xc3\xb3rej w XIX w. uczy\xc5\x82a si\xc4\x99 spora liczba dzieci katolickich.\n_START_SECTION_\nBrzezie \xc5\x81\xc4\x85ki\n_START_PARAGRAPH_\nBrzezie \xc5\x81\xc4\x85ki by\xc5\x82 dawnym przysi\xc3\xb3\xc5\x82kiem, le\xc5\xbc\xc4\x85cym 2\xc2\xa0km na po\xc5\x82udniowy-wsch\xc3\xb3d od centrum Skrzydlewa. Wspomniany zosta\xc5\x82 po raz pierwszy w 1846 roku jako Brze\xc5\xbanica (niem. Birkowek). Przysi\xc3\xb3\xc5\x82ek za\xc5\x82o\xc5\xbcony jednak zosta\xc5\x82 niew\xc4\x85tpliwie przez Unrug\xc3\xb3w ze Skrzydlewa na d\xc5\x82ugo przed po\xc5\x82ow\xc4\x85 XIX w. W latach 60. XIX w. 400-morgowy (102 ha) folwark stanowi\xc5\x82 wiano Anastazji ze Stoi\xc5\x84skich W\xc4\x85chalskiej, utracone niebawem przez jej m\xc4\x99\xc5\xbca Karola G\xc5\x82adysza, pozna\xc5\x84skiego fabrykanta - bankruta. Maj\xc4\x85tek zosta\xc5\x82 zapewne rozparcelowany (pod koniec XIX w. by\xc5\x82a to wybudowa lub rozbi\xc3\xb3rka [Abbau] pod nazw\xc4\x85 Birkvorwerk). Do pocz\xc4\x85tku XX wieku nie by\xc5\x82o tu wi\xc4\x99cej jak 3 domy. Najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 liczb\xc4\x99 ludno\xc5\x9bci odnotowano w 1905 r. \xe2\x80\x93 37. Przed 1939 r. mieszka\xc5\x82o tu 2 ch\xc5\x82op\xc3\xb3w, najprawdopodobniej narodowo\xc5\x9bci niemieckiej. Walter Petzold, z \xc5\xbcon\xc4\x85 Hildegard\xc4\x85 z domu Brondtke oraz dzie\xc4\x87mi Ulrichem, Helg\xc4\x85 i J\xc3\xbcrgenem, gospodarowa\xc5\x82 area\xc5\x82em rolnym o powierzchni 60,5 ha. Jego s\xc4\x85siadem by\xc5\x82 G\xc3\xbcnther Ortel, maj\xc4\x85cym mniejsze, bo 18-hektarowe gospodarstwo. Ponadto w tym czasie mieszka\xc5\x82o tu jeszcze 8 polskich rodzin robotniczych oraz polski parobek i s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85ca. W okresie mi\xc4\x99dzywojennym nazw\xc4\x99 osady spolszczona na Brzezie\xc5\x82\xc4\x85ki. Cho\xc4\x87 osada wspomniana zosta\xc5\x82a jeszcze w wykazie urz\xc4\x99dowym z 1980 r., jej nazwa nie zaistnia\xc5\x82a na \xc5\xbcadnej mapie po roku 1975.\n_START_SECTION_\nWiek XX i czasy najnowsze\n_START_PARAGRAPH_\nW latach 1975\xe2\x80\x931998 miejscowo\xc5\x9b\xc4\x87 administracyjnie nale\xc5\xbca\xc5\x82a do wojew\xc3\xb3dztwa gorzowskiego. Po wojnie we wsi funkcjonowa\xc5\x82o gospodarstwo PGR.\n_START_SECTION_\nHistoryczne spisy ludno\xc5\x9bci\n_START_PARAGRAPH_\nOl\xc4\x99dry z 1785 r. obejmowa\xc5\x82y 22 dymy, w 1837 r. doliczono si\xc4\x99 o jeden dym mniej. W 1885 roku by\xc5\x82y tu ju\xc5\xbc 33 domy, w 1905 r. \xe2\x80\x93 35. W 1982 roku w Skrzydlewie pobudowanych by\xc5\x82o ju\xc5\xbc tylko 21 budynk\xc3\xb3w. Wed\xc5\x82ug danych z roku 2000 w Skrzydlewie znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 36 gospodarstw domowych._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug spisu z roku 1837, w wiosce doliczono si\xc4\x99 166 dusz. Liczba ta niemal podwoi\xc5\x82a si\xc4\x99 p\xc3\xb3\xc5\x82 wieku p\xc3\xb3\xc5\xbaniej. W\xc3\xb3wczas w Skrzydlewie mieszka\xc5\x82a rekordowa liczba 301 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w, co kwalifikowa\xc5\x82o w tamtych czasach wie\xc5\x9b jako du\xc5\xbc\xc4\x85. Ostatnimi czasy miejscowo\xc5\x9b\xc4\x87 sukcesywnie si\xc4\x99 wyludnia. W 1970 roku liczy\xc5\x82a 174 os\xc3\xb3b, a 18 lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej o 1/3 mniej.\n_START_SECTION_\nWsp\xc3\xb3\xc5\x82czesno\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nSkrzydlewo od kilkudziesi\xc4\x99ciu lat pozostaje bardzo ma\xc5\x82\xc4\x85, konsekwentnie wyludniaj\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 jednostk\xc4\x85 wiejsk\xc4\x85. Wed\xc5\x82ug danych GUS-u z 2009 roku, wioska liczy\xc5\x82a 105 zameldowanych mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w. Pod tym wzgl\xc4\x99dem da\xc5\x82o to so\xc5\x82ectwu zaledwie 22 miejsce na 26 wsi so\xc5\x82eckich w gminie Mi\xc4\x99dzych\xc3\xb3d. _NEWLINE_Struktura p\xc5\x82ci w Skrzydlewie wykazuje zdecydowan\xc4\x85 przewag\xc4\x99 kobiet nad m\xc4\x99\xc5\xbcczyznami. Wska\xc5\xbanik feminizacji w roku 2009, wynosi\xc5\x82 123 kobiety na 100 m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn i tym samym by\xc5\x82 drugim z najwy\xc5\xbcszych w gminie._NEWLINE__NEWLINE_Struktura wieku wsi jest wzgl\xc4\x99dnie stabilna. Skrzydlewo wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia drugi pod wzgl\xc4\x99dem wysoko\xc5\x9bci odsetek zamieszka\xc5\x82ej ludno\xc5\x9bci w wieku produkcyjnym (18-64) w gminie, wynosz\xc4\x85cy 73,3%. Wska\xc5\xbanik obci\xc4\x85\xc5\xbcenia demograficznego jest niewysoki i wynosi zaledwie 11,7 os\xc3\xb3b w wieku poprodukcyjnym na 100 os\xc3\xb3b w wieku produkcyjnym. Niepokoj\xc4\x85cy jest natomiast odsetek dzieci i m\xc5\x82odzie\xc5\xbcy (<18 roku \xc5\xbcycia), wynosz\xc4\x85cy w 2009 roku 18,1%, czyli mniej ni\xc5\xbc \xc5\x9brednia powiatowa (21,1%) i gminna (20,5%). W zwi\xc4\x85zku ze postepuj\xc4\x85cym procesem starzenia si\xc4\x99 spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa, prognozowa\xc4\x87 mo\xc5\xbcna dalsze wyludnianie si\xc4\x99 miejscowo\xc5\x9bci, poprzez intensywniejszy wzrost os\xc3\xb3b wchodz\xc4\x85cych z wieku produkcyjnego w wiek poprodukcyjny oraz malej\xc4\x85c\xc4\x85 liczb\xc4\x85 urodze\xc5\x84.\n_START_SECTION_\nAdministracja samorz\xc4\x85dowa\n_START_PARAGRAPH_\nSo\xc5\x82ectwo nale\xc5\xbcy do 9. okr\xc4\x99gu wyborczego w wyborach parlamentarnych i do 9. w samorz\xc4\x85dowych gminy Mi\xc4\x99dzych\xc3\xb3d.'