b'\n_START_ARTICLE_\nKodeks Napoleona\n_START_SECTION_\nPowstanie\n_START_PARAGRAPH_\nPr\xc3\xb3by kodyfikacji prawa cywilnego we Francji by\xc5\x82y podejmowane w okresie rewolucyjnym, co by\xc5\x82o nast\xc4\x99pstwem g\xc5\x82\xc4\x99bokich przemian spo\xc5\x82eczno-gospodarczych, jakie przynios\xc5\x82a z sob\xc4\x85 rewolucja (zniesienie ustroju feudalnego, przeobra\xc5\xbcenia rzeczywisto\xc5\x9bci spo\xc5\x82ecznej w stron\xc4\x99 post\xc4\x99puj\xc4\x85cej indywidualizacji, liberalizacji i laicyzacji). Na ustawodawstwo rewolucyjne dotycz\xc4\x85ce stosunk\xc3\xb3w prywatnoprawnych sk\xc5\x82ada\xc5\x82y si\xc4\x99 m.in. akty prawne Konstytuanty i Konwentu Narodowego, wprowadzaj\xc4\x85ce powa\xc5\xbcne zmiany zar\xc3\xb3wno w sferze prawa osobowego (zniesienie przywilej\xc3\xb3w starsze\xc5\x84stwa i p\xc5\x82ci, cywilnoprawny charakter ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwa, czy dopuszczenie rozwod\xc3\xb3w), jak i prawa maj\xc4\x85tkowego (zniesienie feudalnych ogranicze\xc5\x84 prawa w\xc5\x82asno\xc5\x9bci, pe\xc5\x82na swoboda um\xc3\xb3w)._NEWLINE_W 1793 zosta\xc5\x82a powo\xc5\x82ana komisja kodyfikacyjna, kt\xc3\xb3rej przewodzi\xc5\x82 Jean Jacques Cambac\xc3\xa9r\xc3\xa8s, francuski prawnik. Jej celem by\xc5\x82o przygotowanie kodeksu cywilnego w ci\xc4\x85gu jednego miesi\xc4\x85ca(!). Termin zosta\xc5\x82 dotrzymany, ale przed\xc5\x82o\xc5\xbcony Konwentowi projekt z\xc5\x82o\xc5\xbcony z 700 artyku\xc5\x82\xc3\xb3w zosta\xc5\x82 uznany za zacofany i odrzucony. Kolejne dwa projekty (w 1794 i 1796) r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zosta\xc5\x82y odrzucone._NEWLINE_Dopiero prace podj\xc4\x99te w 1800 roku z inicjatywy Napoleona dosz\xc5\x82y do oczekiwanego skutku. Napoleon powo\xc5\x82a\xc5\x82 4-osobow\xc4\x85 komisj\xc4\x99, w sk\xc5\x82ad kt\xc3\xb3rej weszli prawnicy dzia\xc5\x82aj\xc4\x85cy jeszcze w czasach ancien r\xc3\xa9gime: Fran\xc3\xa7ois Denis Tronchet, Jean-\xc3\x89tienne-Marie Portalis, F\xc3\xa9lix-Julien-Jean Bigot de Preameneu i Jacques de Maleville. Przygotowany po kilku miesi\xc4\x85cach projekt by\xc5\x82 cz\xc4\x99\xc5\x9bciami przesy\xc5\x82any do oceny S\xc4\x85dowi Kasacyjnemu oraz s\xc4\x85dom apelacyjnym, a nast\xc4\x99pnie przedk\xc5\x82adany Radzie Stanu, gdzie pod przewodnictwem Napoleona lub Cambac\xc3\xa9r\xc3\xa8sa (\xc3\xb3wczesnego II konsula) prowadzone by\xc5\x82y nad nim dyskusje. Ostateczna wersja projektu zosta\xc5\x82a zredagowana w postaci 36 odr\xc4\x99bnych ustaw uchwalonych w 1803 i 1804, a ostatecznie 21 marca 1804 roku uchwalona zosta\xc5\x82a ustawa zbieraj\xc4\x85ca je wszystkie w jedn\xc4\x85 ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 pod nazw\xc4\x85 Kodeksu cywilnego Francuz\xc3\xb3w (Code civil des Fran\xc3\xa7ais). Nazwa ta obowi\xc4\x85zywa\xc5\x82a do 1807, kiedy to zosta\xc5\x82a zamieniona na Kodeks Napoleona (Code Napol\xc3\xa9on), czym cesarz chcia\xc5\x82 podkre\xc5\x9bli\xc4\x87 sw\xc3\xb3j zwi\xc4\x85zek z kodyfikacj\xc4\x85. Po upadku utworzonego przeze\xc5\x84 cesarstwa podkre\xc5\x9bla\xc5\x82, przebywaj\xc4\x85c na zes\xc5\x82aniu, \xc5\xbce kodeks jest najtrwalszym dzie\xc5\x82em, jakiego dokona\xc5\x82. Ostatecznie, po wielu zmianach, powr\xc3\xb3cono do pierwotnej nazwy.\n_START_SECTION_\nPrawo osobowe i rodzinne\n_START_PARAGRAPH_\nNa gruncie prawa osobowego kodeks konsekwentnie realizowa\xc5\x82 zasad\xc4\x99 r\xc3\xb3wno\xc5\x9bci i powszechno\xc5\x9bci praw prywatnych przys\xc5\x82uguj\xc4\x85cych jednostce. Gwarancje te przys\xc5\x82ugiwa\xc5\x82y jednak przede wszystkim obywatelom p\xc5\x82ci m\xc4\x99skiej. Tw\xc3\xb3rcy kodeksu postanowili bowiem broni\xc4\x87 patriarchalnego modelu spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa, co mia\xc5\x82o wyd\xc5\xbawi\xc4\x99k r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w prawie rodzinnym (zadecydowa\xc5\x82y tu podobno warto\xc5\x9bci wyniesione przez Napoleona z domu rodzinnego). W\xc5\x82a\xc5\x9bnie z tego wzgl\xc4\x99du kodeks wprowadza\xc5\x82 liczne ograniczenia praw cywilnych w stosunku do kobiet, ale r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc (dla realizacji postulatu ochrony legalnej rodziny) wobec dzieci pozama\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84skich. Z kolei ze wzgl\xc4\x99du na laickie stanowisko kodeksu brak by\xc5\x82o ogranicze\xc5\x84 wynikaj\xc4\x85cych z wyznania, czy \xc5\x9bwi\xc4\x99ce\xc5\x84 kap\xc5\x82a\xc5\x84skich lub \xc5\x9blub\xc3\xb3w zakonnych._NEWLINE_Zdolno\xc5\x9b\xc4\x87 prawna by\xc5\x82a nabywana z chwil\xc4\x85 urodzenia lub od czasu pocz\xc4\x99cia, gdy wymaga\xc5\x82 tego interes nienarodzonego dziecka (rzymska zasada nasciturus pro iam nato habetur, quotiens de commodis eius agitur \xe2\x80\x93 dziecko maj\xc4\x85ce si\xc4\x99 urodzi\xc4\x87 traktuje si\xc4\x99 jako urodzone, kiedy tylko chodzi o jego korzy\xc5\x9b\xc4\x87). Zasadniczo momentem utraty zdolno\xc5\x9bci prawnej by\xc5\x82a \xc5\x9bmier\xc4\x87; kodeks przewidywa\xc5\x82 jednak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc instytucj\xc4\x99 \xc5\x9bmierci cywilnej (mort civile), polegaj\xc4\x85c\xc4\x85 na przyj\xc4\x99ciu fikcji, na mocy kt\xc3\xb3rej cz\xc5\x82owiek \xc5\xbcywy traktowany by\xc5\x82 jako \xe2\x80\x9eumar\xc5\x82y wobec prawa\xe2\x80\x9d, traci\xc5\x82 zdolno\xc5\x9b\xc4\x87 prawn\xc4\x85, dochodzi\xc5\x82o do otwarcia spadku po nim dla spadkobierc\xc3\xb3w, rozwi\xc4\x85zania ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwa i podobnych sankcji. \xc5\x9amier\xc4\x87 cywilna nast\xc4\x99powa\xc5\x82a na skutek skazania na niekt\xc3\xb3re najci\xc4\x99\xc5\xbcsze kary (\xc5\x9bmier\xc4\x87, do\xc5\xbcywotnie roboty, deportacja, banicja)._NEWLINE_Ograniczenia dotycz\xc4\x85ce kobiet przejawia\xc5\x82y si\xc4\x99 przede wszystkim w prawie rodzinnym. Opieka nad dzie\xc4\x87mi i pe\xc5\x82nia w\xc5\x82adzy rodzicielskiej spoczywa\xc5\x82y przede wszystkim w r\xc4\x99kach ojca, matka by\xc5\x82a w nich znacz\xc4\x85co ograniczona. \xc5\xbbona podlega\xc5\x82a w\xc5\x82adzy m\xc4\x99\xc5\xbcowskiej: kodeks uznawa\xc5\x82 m\xc4\x99\xc5\xbcatk\xc4\x99 za \xe2\x80\x9ewieczy\xc5\x9bcie ma\xc5\x82oletni\xc4\x85\xe2\x80\x9d, znajduj\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 pod opiek\xc4\x85 m\xc4\x99\xc5\xbca. M\xc4\x99\xc5\xbcatka by\xc5\x82a niezdolna do czynno\xc5\x9bci prawnych bez zezwolenia m\xc4\x99\xc5\xbca, prawo nakazywa\xc5\x82o jej bycie mu pos\xc5\x82uszn\xc4\x85. M\xc4\x85\xc5\xbc sprawowa\xc5\x82 zarz\xc4\x85d nie tylko nad wsp\xc3\xb3lnym maj\xc4\x85tkiem ma\xc5\x82\xc5\xbconk\xc3\xb3w, ale r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc nad osobistym maj\xc4\x85tkiem \xc5\xbcony. \xc5\xbbona posiada\xc5\x82a jednak zabezpieczenie swoich praw maj\xc4\x85tkowych w postaci hipoteki ci\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85cej na maj\xc4\x85tku m\xc4\x99\xc5\xbca._NEWLINE_Ograniczenia prawne dotycz\xc4\x85ce dzieci pozama\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84skich by\xc5\x82y konsekwencj\xc4\x85 d\xc4\x85\xc5\xbcenia kodeksu do ochrony interes\xc3\xb3w legalnej rodziny. Wyr\xc3\xb3\xc5\xbcniono dzieci nie\xc5\x9blubne (tzw. naturalne) oraz dzieci pochodz\xc4\x85ce ze zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w cudzo\xc5\x82o\xc5\xbcnych i kazirodczych. Dzieci naturalne mog\xc5\x82y zosta\xc4\x87 uprawnione przez p\xc3\xb3\xc5\xbaniejsze ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwo ich rodzic\xc3\xb3w (per subsequens matrimonium) lub dobrowolnie uznane przez ojca. Dzieci b\xc4\x99d\xc4\x85ce owocem cudzo\xc5\x82\xc3\xb3stwa lub kazirodztwa by\xc5\x82y bardziej dyskryminowane: nie posiada\xc5\x82y mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci legitymacji. By\xc5\x82y traktowane przez prawo jak nieposiadaj\xc4\x85ce ani ojca, ani matki. Dochodzenie ojcostwa zar\xc3\xb3wno dla jednych, jak i drugich by\xc5\x82o zabronione, a dochodzenie macierzy\xc5\x84stwa znacz\xc4\x85co utrudnione._NEWLINE_Prawo ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84skie kodyfikacji napoleo\xc5\x84skiej przewidywa\xc5\x82o pe\xc5\x82n\xc4\x85 laicyzacj\xc4\x99 instytucji ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwa. Ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwo pod wzgl\xc4\x99dem prawnym traktowane by\xc5\x82o jako umowa cywilna (okre\xc5\x9blenie takie u\xc5\xbcyte zosta\xc5\x82o ju\xc5\xbc w konstytucji z 1791), a do jego zawarcia dochodzi\xc5\x82o na przed urz\xc4\x99dnikiem stanu cywilnego (\xc5\x9blub cywilny). Dopuszczony zosta\xc5\x82 rozw\xc3\xb3d jako forma rozwi\xc4\x85zania ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwa, a jurysdykcja w sprawach ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84skich sta\xc5\x82a si\xc4\x99 domen\xc4\x85 wy\xc5\x82\xc4\x85cznie powszechnych s\xc4\x85d\xc3\xb3w cywilnych. Sytuacja kobiety by\xc5\x82a zasadniczo gorsza od sytuacji jej m\xc4\x99\xc5\xbca: \xc5\xbcona mog\xc5\x82a wyst\xc4\x85pi\xc4\x87 o rozw\xc3\xb3d tylko w\xc3\xb3wczas, gdy m\xc4\x99\xc5\xbcczyzna odm\xc3\xb3wi\xc5\x82 wydalenia na\xc5\x82o\xc5\xbcnicy trzymanej w domu wsp\xc3\xb3lnym ma\xc5\x82\xc5\xbconk\xc3\xb3w._NEWLINE_Wiek uznany za uprawniaj\xc4\x85cy do zawarcia ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwa wynosi\xc5\x82 18 lat dla m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn i 15 lat dla kobiet (granic\xc4\x85 pe\xc5\x82noletnio\xc5\x9bci by\xc5\x82o uko\xc5\x84czenie 21. roku \xc5\xbcycia, obni\xc5\xbcona granica wieku uprawniaj\xc4\x85cego do zawarcia ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwa by\xc5\x82a wyrazem wp\xc5\x82yw\xc3\xb3w prawa kanonicznego oraz przedrewolucyjnego prawa zwyczajowego, przy uwzgl\xc4\x99dnieniu interes\xc3\xb3w rodzinno-maj\xc4\x85tkowych bur\xc5\xbcuazji). Mimo \xc5\xbce prawo rewolucyjne nie wymaga\xc5\x82o zgody rodzic\xc3\xb3w na zawarcie ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwa, kodeks w tej kwestii nawi\xc4\x85zywa\xc5\x82 do patriarchalnych zasad dawnego prawa francuskiego. Bezwzgl\xc4\x99dny wym\xc3\xb3g uzyskania zgody rodzic\xc3\xb3w na zawarcie zwi\xc4\x85zku ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84skiego dotyczy\xc5\x82 kobiet do 21 lat i m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn do 25 lat. Ponadto, niezale\xc5\xbcnie od wieku przed zawarciem ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwa, nale\xc5\xbca\xc5\x82o dla formalno\xc5\x9bci zwr\xc3\xb3ci\xc4\x87 si\xc4\x99 do rodzic\xc3\xb3w (lub do dziadk\xc3\xb3w w przypadku braku rodzic\xc3\xb3w) o akceptacj\xc4\x99 w tzw. akcie uszanowania (acte respecteux et formel). Kobiety, kt\xc3\xb3re nie uko\xc5\x84czy\xc5\x82y 25 lat, i m\xc4\x99\xc5\xbcczy\xc5\xbani przed 30. rokiem \xc5\xbcycia musieli dwukrotnie powt\xc3\xb3rzy\xc4\x87 ten akt w miesi\xc4\x99cznych odst\xc4\x99pach._NEWLINE_Jak wy\xc5\xbcej wspomniano, w zakresie stosunk\xc3\xb3w prawnych mi\xc4\x99dzy ma\xc5\x82\xc5\xbconkami kodeks przewidywa\xc5\x82 patriarchalny model rodziny, sankcjonuj\xc4\x85c pe\xc5\x82n\xc4\x85 dominacj\xc4\x99 m\xc4\x99\xc5\xbcczyzny w ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwie.\n_START_SECTION_\nPrawo spadkowe\n_START_PARAGRAPH_\nRegulacje dotycz\xc4\x85ce spadkobrania zawarte by\xc5\x82y w ksi\xc4\x99dze III kodeksu jako pierwszy w\xc5\x9br\xc3\xb3d r\xc3\xb3\xc5\xbcnych sposob\xc3\xb3w nabycia w\xc5\x82asno\xc5\x9bci. Przewidziane zosta\xc5\x82y dwie zupe\xc5\x82nie odr\xc4\x99bnie uregulowane drogi dziedziczenia \xe2\x80\x93 dziedziczenie testamentowe obj\xc4\x99te przepisami tytu\xc5\x82u I ksi\xc4\x99gi III O spadkach (Des successions) oraz dziedziczenie beztestamentowe regulowane przepisami zawartymi w tytule II ksi\xc4\x99gi III O darowiznach mi\xc4\x99dzy \xc5\xbcyj\xc4\x85cymi i testamentach (Des donations entre vifs et des testament/Des lib\xc3\xa9ralit\xc3\xa9s)._NEWLINE_Otwarcie spadku nast\xc4\x99powa\xc5\x82o z chwil\xc4\x85 \xc5\x9bmierci naturalnej lub \xc5\x9bmierci cywilnej spadkodawcy (art. 718). Wed\xc5\x82ug art. 25 spadek po osobie skazanej na \xc5\x9bmier\xc4\x87 cywiln\xc4\x85 przechodzi\xc5\x82 na jego prawnych nast\xc4\x99pc\xc3\xb3w tak, jakby skazaniec umar\xc5\x82 w spos\xc3\xb3b naturalny i bez testamentu. Zdolno\xc5\x9b\xc4\x87 do dziedziczenia kodeks przyznawa\xc5\x82 tym, kt\xc3\xb3rzy w chwili otwarcia spadku "pozostawali przy \xc5\xbcyciu" z uwzgl\xc4\x99dnieniem dzieci pocz\xc4\x99tych za \xc5\xbcycia spadkodawcy pod warunkiem, \xc5\xbce urodz\xc4\x85 si\xc4\x99 zdolne do \xc5\xbcycia (zasada nasciturus pro iam nato...). Z oczywistych wzgl\xc4\x99d\xc3\xb3w niezdolnymi do dziedziczenia byli skazani na \xc5\x9bmier\xc4\x87 cywiln\xc4\x85. Kodeks zni\xc3\xb3s\xc5\x82 wydziedziczenie jako akt odr\xc4\x99bny, uwzgl\xc4\x99dniaj\xc4\x85c jednak instytucj\xc4\x99 niegodno\xc5\x9bci dziedziczenia (art. 727).\n_START_SECTION_\nDziedziczenie testamentowe\n_START_PARAGRAPH_\nArt. 895 okre\xc5\x9bla testament jako "akt, kt\xc3\xb3rym testator rozporz\xc4\x85dza\xc5\x82 na czas, w kt\xc3\xb3rym \xc5\xbcy\xc4\x87 ju\xc5\xbc nie b\xc4\x99dzie, ca\xc5\x82o\xc5\x9bci\xc4\x85 lub cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 swego maj\xc4\x85tku". W przeciwie\xc5\x84stwie do darowizn, testament m\xc3\xb3g\xc5\x82 by\xc4\x87 odwo\xc5\x82any. Dziedziczenie testamentowe w Code civil nie uwzgl\xc4\x99dnia\xc5\x82o rzymskiej zasady nemo pro parte testatus pro parte intestatus decedere potest (nikt nie mo\xc5\xbce dziedziczy\xc4\x87 po cz\xc4\x99\xc5\x9bci z testamentu, a po cz\xc4\x99\xc5\x9bci beztestamentowo) \xe2\x80\x93 testator m\xc3\xb3g\xc5\x82 na wypadek \xc5\x9bmierci rozporz\xc4\x85dzi\xc4\x87 zar\xc3\xb3wno ca\xc5\x82ym maj\xc4\x85tkiem, jak i tylko jego cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nWp\xc5\x82yw na prawo polskie\n_START_PARAGRAPH_\nArtyku\xc5\x82y Kodeksu Napoleona w zakresie prawa osobowego w znacznym stopniu powt\xc3\xb3rzy\xc5\x82 Kodeks cywilny Kr\xc3\xb3lestwa Polskiego obowi\xc4\x85zuj\xc4\x85cy od 1826 roku.'