b'\n_START_ARTICLE_\nWysiedlenia Polak\xc3\xb3w z Pomorza (1939\xe2\x80\x931943)\n_START_PARAGRAPH_\nWysiedlenia Polak\xc3\xb3w z Pomorza \xe2\x80\x93 masowe wysiedlenia ludno\xc5\x9bci polskiej i \xc5\xbcydowskiej z teren\xc3\xb3w Pomorza Gda\xc5\x84skiego, dokonywane przez okupant\xc3\xb3w niemieckich w latach 1939\xe2\x80\x931943._NEWLINE_Polscy historycy oceniaj\xc4\x85, \xc5\xbce w latach II wojny \xc5\x9bwiatowej z teren\xc3\xb3w Pomorza Gda\xc5\x84skiego \xe2\x80\x93 wcielonych do Rzeszy jako tzw. Okr\xc4\x99g Gda\xc5\x84sk-Prusy Zachodnie (niem. Reichsgau Danzig-Westpreu\xc3\x9fen) \xe2\x80\x93 wysiedlonych zosta\xc5\x82o od 120 tys. do 170 tys. obywateli polskich narodowo\xc5\x9bci polskiej i \xc5\xbcydowskiej, na kt\xc3\xb3rych miejsce sprowadzono blisko 120 tys. niemieckich osadnik\xc3\xb3w. Akcja wysiedle\xc5\x84cza przybra\xc5\x82a najwi\xc4\x99ksze nat\xc4\x99\xc5\xbcenie i najbrutalniejszy charakter w okresie mi\xc4\x99dzy pa\xc5\xbadziernikiem 1939 a marcem 1941. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej wyw\xc3\xb3zki Polak\xc3\xb3w na tereny Generalnego Gubernatorstwa zosta\xc5\x82y zast\xc4\x85pione tzw. \xe2\x80\x9ekomasacj\xc4\x85 rodzin polskich\xe2\x80\x9d, wysiedleniami wewn\xc4\x99trznymi oraz wzmo\xc5\xbcon\xc4\x85 akcj\xc4\x85 germanizacyjn\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nWysiedlenia \xe2\x80\x9edzikie\xe2\x80\x9d\n_START_PARAGRAPH_\nPierwsze migracje ludno\xc5\x9bci Pomorza podczas II wojny \xc5\x9bwiatowej rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 ju\xc5\xbc we wrze\xc5\x9bniu 1939. Wielu Polak\xc3\xb3w i \xc5\xbbyd\xc3\xb3w, chroni\xc4\x85c si\xc4\x99 przed nadchodz\xc4\x85c\xc4\x85 armi\xc4\x85 niemieck\xc4\x85, opu\xc5\x9bci\xc5\x82o w\xc3\xb3wczas swoje miejsca zamieszkania i uda\xc5\x82o si\xc4\x99 w g\xc5\x82\xc4\x85b kraju. W\xc5\x82odzimierz Jastrz\xc4\x99bski ocenia\xc5\x82 liczb\xc4\x99 uciekinier\xc3\xb3w z ziem zachodnich na oko\xc5\x82o 300 tys. os\xc3\xb3b. Jeszcze we wrze\xc5\x9bniu 1939 Niemcy starali si\xc4\x99 na r\xc3\xb3\xc5\xbcne sposoby nie dopu\xc5\x9bci\xc4\x87 do powrotu tych uchod\xc5\xbac\xc3\xb3w w rodzinne strony. Nierzadkie by\xc5\x82y przypadki mordowania uciekinier\xc3\xb3w przez oddzia\xc5\x82y Wehrmachtu lub jednostki SS i policji niemieckiej. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 uciekinier\xc3\xb3w zdo\xc5\x82a\xc5\x82a mimo wszystko powr\xc3\xb3ci\xc4\x87 na Pomorze po zako\xc5\x84czeniu walk. Wielu innych, obawiaj\xc4\x85c si\xc4\x99 represji, rozproszy\xc5\x82o si\xc4\x99 jednak ca\xc5\x82ym kraju lub usz\xc5\x82o za granic\xc4\x99. W ten spos\xc3\xb3b uchod\xc5\xbacy z ziem zachodnich i p\xc3\xb3\xc5\x82nocnych zapocz\xc4\x85tkowali masowe przesiedlenia z teren\xc3\xb3w Pomorza, Wielkopolski i \xc5\x9al\xc4\x85ska._NEWLINE_Od pierwszych dni okupacji w\xc5\x82adze niemieckie stara\xc5\x82y si\xc4\x99 sk\xc5\x82oni\xc4\x87 ludno\xc5\x9b\xc4\x87 polsk\xc4\x85 i \xc5\xbcydowsk\xc4\x85 do \xe2\x80\x9edobrowolnej\xe2\x80\x9d emigracji na tereny Generalnego Gubernatorstwa. Zabiegom tym poddawano przede wszystkim tzw. Kongresowiak\xc3\xb3w, czyli Polak\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy osiedlili si\xc4\x99 na Pomorzu po 1918 roku. Pocz\xc4\x85tkowo zach\xc4\x99cano ich do emigracji za pomoc\xc4\x85 perswazji lub po\xc5\x9brednich szykan, polegaj\xc4\x85cych na przyk\xc5\x82ad na zakazie korzystania z us\xc5\x82ug rozmaitych plac\xc3\xb3wek zdrowotnych i socjalnych. Jednocze\xc5\x9bnie ju\xc5\xbc we wrze\xc5\x9bniu 1939 na ziemiach zachodnich rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 tzw. dzikie wysiedlenia, kt\xc3\xb3re trwa\xc5\x82y do po\xc5\x82owy lub nawet ko\xc5\x84ca listopada tego roku. Najwi\xc4\x99ksze nasilenie zjawisko to przybra\xc5\x82o na Pomorzu._NEWLINE_\xe2\x80\x9eDzikie\xe2\x80\x9d wysiedlenia by\xc5\x82y przeprowadzane bez planu i bez \xc5\xbcadnej koordynacji na szczeblu centralnym. Ich inicjatorami byli najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej lokalni przedstawiciele niemieckich w\xc5\x82adz partyjnych i pa\xc5\x84stwowych oraz miejscowi volksdeutsche zrzeszeni w szeregach paramilitarnego Selbstschutzu. Dla przyk\xc5\x82adu w powiecie ko\xc5\x9bcierskim \xe2\x80\x9edzikie\xe2\x80\x9d wysiedlenia organizowa\xc5\x82 okupacyjny starosta, a zarazem kreisleiter NSDAP \xe2\x80\x93 G\xc3\xbcnther Modrow. W listopadzie 1939 z jego inicjatywy brutalnie przesiedlono w okolice Siedlec od 10 tys. do 13 tys. mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w powiatu. Z kolei w Bydgoszczy, tamtejszy nadburmistrz i kierownik organizacji partyjnej \xe2\x80\x93 Werner Kampe \xe2\x80\x93 ju\xc5\xbc 27 pa\xc5\xbadziernika 1939 skierowa\xc5\x82 do Generalnego Gubernatorstwa pierwszy transport \xe2\x80\x9eKongresowiak\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d, licz\xc4\x85cy 476 os\xc3\xb3b. Kolejnych 550 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w wysiedlono do centralnej Polski w dniu 4 listopada. \xe2\x80\x9eDzikie\xe2\x80\x9d wysiedlenia przebiega\xc5\x82y zazwyczaj wed\xc5\x82ug podobnego schematu. Lokalne w\xc5\x82adze wzywa\xc5\x82y wybranych Polak\xc3\xb3w lub \xc5\xbbyd\xc3\xb3w (najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej posiadaczy ziemskich, kupc\xc3\xb3w lub rzemie\xc5\x9blnik\xc3\xb3w) do opuszczenia miejsca zamieszkania w ci\xc4\x85gu 24 godzin. Niekiedy otaczano ca\xc5\x82e dzielnice miast kordonami wojska i policji, a nast\xc4\x99pnie usuwano ich mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w, zezwalaj\xc4\x85c jedynie na zabranie niezb\xc4\x99dnej odzie\xc5\xbcy i \xc5\xbcywno\xc5\x9bci._NEWLINE_\xe2\x80\x9eDzikie\xe2\x80\x9d wysiedlenia wzbudzi\xc5\x82y w ko\xc5\x84cu zaniepokojenie niekt\xc3\xb3rych przedstawicieli nazistowskiego aparatu pa\xc5\x84stwowego, gdy\xc5\xbc dokonywane by\xc5\x82y w atmosferze chaosu oraz na podstawie ca\xc5\x82kowicie arbitralnych i niejednolitych kryteri\xc3\xb3w. Co wi\xc4\x99cej, nierzadko s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82y jako narz\xc4\x99dzie do regulowania osobistych porachunk\xc3\xb3w lub zagarni\xc4\x99cia mienia wysiedlanej rodziny. Ofiar\xc4\x85 wyp\xc4\x99dze\xc5\x84 padali nawet miejscowi Niemcy (ich liczba mog\xc5\x82a si\xc4\x99ga\xc4\x87 do 2 tys. os\xc3\xb3b). Z tego powodu \xe2\x80\x9edzikie\xe2\x80\x9d wysiedlenia zosta\xc5\x82y odg\xc3\xb3rnie wstrzymane pod koniec listopada 1939. Zanim to jednak nast\xc4\x85pi\xc5\x82o blisko 30\xe2\x80\x9340 tys. Polak\xc3\xb3w i \xc5\xbbyd\xc3\xb3w zamieszkuj\xc4\x85cych ziemie wcielone do Rzeszy zosta\xc5\x82o zmuszonych do opuszczenia swych dom\xc3\xb3w. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 ofiar \xe2\x80\x9edzikich\xe2\x80\x9d wysiedle\xc5\x84 pochodzi\xc5\x82a z Pomorza.\n_START_SECTION_\nWyp\xc4\x99dzenia mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Gdyni\n_START_PARAGRAPH_\nJeszcze przed zako\xc5\x84czeniem kampanii wrze\xc5\x9bniowej rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 przygotowania do masowych wysiedle\xc5\x84 ludno\xc5\x9bci Gdyni. W zwi\xc4\x85zku ze zbli\xc5\xbcaj\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 wielk\xc4\x85 repatriacj\xc4\x85 niemieckiej mniejszo\xc5\x9bci z \xc5\x81otwy i Estonii (Baltendeutsche) nazistowskie w\xc5\x82adze zamierza\xc5\x82y uczyni\xc4\x87 z Gdyni swoisty \xe2\x80\x9eport tranzytowy\xe2\x80\x9d dla planowanych transport\xc3\xb3w ewakuacyjnych. Ponadto Niemcom zale\xc5\xbca\xc5\x82o, aby jak najszybciej wykorzysta\xc4\x87 nowoczesny port i stoczni\xc4\x99 gdy\xc5\x84sk\xc4\x85 dla potrzeb zmilitaryzowanej gospodarki III Rzeszy. W tym celu uznali za niezb\xc4\x99dne usuni\xc4\x99cie z miasta wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci ludno\xc5\x9bci polskiej._NEWLINE_Wysiedlenia mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Gdyni, kt\xc3\xb3re nast\xc4\x85pi\xc5\x82y na prze\xc5\x82omie pa\xc5\xbadziernika i listopada 1939 zalicza si\xc4\x99 zazwyczaj do wysiedle\xc5\x84 \xe2\x80\x9edzikich\xe2\x80\x9d, cho\xc4\x87 przeprowadzone zosta\xc5\x82y z inspiracji najwy\xc5\xbcszych w\xc5\x82adz III Rzeszy. Ju\xc5\xbc 20 wrze\xc5\x9bnia 1939 w dzienniku dzia\xc5\x82a\xc5\x84 wojennych Wehrmachtu zapisano bowiem: \xe2\x80\x9eF\xc3\xbchrer zarz\xc4\x85dzi\xc5\x82 mo\xc5\xbcliwie jak najszybsze oczyszczenie Gdyni z ludno\xc5\x9bci cywilnej\xe2\x80\x9d. 29 wrze\xc5\x9bnia genera\xc5\x82 Walter Heitz \xe2\x80\x93 g\xc5\x82\xc3\xb3wnodowodz\xc4\x85cy obszaru Gda\xc5\x84sk-Prusy Zachodnie \xe2\x80\x93 wystosowa\xc5\x82 w tej sprawie stosowne pismo do komendanta Gdyni, Schalla-Emnena. Z kolei Himmler ju\xc5\xbc 11 pa\xc5\xbadziernika upowa\xc5\xbcni\xc5\x82 miejscowe jednostki policji i s\xc5\x82u\xc5\xbcby bezpiecze\xc5\x84stwa do rozpocz\xc4\x99cia wysiedle\xc5\x84 ludno\xc5\x9bci polskiej z Gdyni. Celem koordynacji akcji wysiedle\xc5\x84czej powo\xc5\x82ano w Gdyni terenowy sztab do spraw przesiedle\xc5\x84czych, na kt\xc3\xb3rego czele stan\xc4\x85\xc5\x82 SS-Standartenf\xc3\xbchrer Henschl. Wreszcie w dniu 14 pa\xc5\xbadziernika dwaj wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracownicy gauleitera Forstera \xe2\x80\x93 dr Wilhelm L\xc3\xb6bsack i SS-Obersturmbannf\xc3\xbchrer dr Sandenberg \xe2\x80\x93 opracowali kryteria oceny przynale\xc5\xbcno\xc5\x9bci narodowej ludno\xc5\x9bci Gdyni, na podstawie kt\xc3\xb3rych podejmowano decyzj\xc4\x99 o wysiedleniu. Natychmiastowej deportacji (niem. Aussiedlung) mieli podlega\xc4\x87 Polacy, kt\xc3\xb3rzy zamieszkali w Gdyni po 1918 roku oraz inteligencja i dzia\xc5\x82acze polityczni, kt\xc3\xb3rym uda\xc5\x82o si\xc4\x99 do tej pory unikn\xc4\x85\xc4\x87 represji. Przedstawiciele autochtonicznej polskiej ludno\xc5\x9bci Pomorza \xe2\x80\x93 mieszkaj\xc4\x85cy w Gdyni, lecz urodzeni poza miastem (najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej pochodz\xc4\x85cy z powiat\xc3\xb3w: morskiego, kartuskiego i ko\xc5\x9bcierskiego) \xe2\x80\x93 mieli podlega\xc4\x87 \xe2\x80\x9ewewn\xc4\x99trznemu rugowaniu\xe2\x80\x9d (niem. Verdr\xc3\xa4ngung) do dzielnic peryferyjnych lub wyw\xc3\xb3zce do rodzinnych miast. Trzeci\xc4\x85 grup\xc4\x99 stanowi\xc5\x82a pozosta\xc5\x82a ludno\xc5\x9b\xc4\x87 polska zamieszkuj\xc4\x85ca Gdyni\xc4\x99, w tym r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc jej rodowici mieszka\xc5\x84cy, kt\xc3\xb3rzy mieli by\xc4\x87 wysiedleni w momencie, gdy ich mieszkania oka\xc5\xbc\xc4\x85 si\xc4\x99 potrzebne dla przybywaj\xc4\x85cych do miasta rodzin niemieckich. Ponadto z powodu braku odpowiedniej liczby wykwalifikowanych Niemc\xc3\xb3w, z akcji wysiedle\xc5\x84czej wy\xc5\x82\xc4\x85czono oko\xc5\x82o 5 tys. polskich specjalist\xc3\xb3w z r\xc3\xb3\xc5\xbcnych dziedzin gospodarki oraz lekarzy i personel farmaceutyczny. Miasto zamieszkiwa\xc5\x82o przed wojn\xc4\x85 ok. 127 tys. ludzi. Bior\xc4\x85c pod uwag\xc4\x99 fakt, i\xc5\xbc do 1918 roku Gdynia oraz pozosta\xc5\x82e miejscowo\xc5\x9bci mieszcz\xc4\x85ce si\xc4\x99 na terenie p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszego portu i miasta (np. Oksywie, Red\xc5\x82owo) by\xc5\x82y niewielkimi osadami rybackimi, tak sformu\xc5\x82owane kryteria skazywa\xc5\x82y wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w miasta na wysiedlenie._NEWLINE_Pierwsze deportacje rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 ju\xc5\xbc 12 pa\xc5\xbadziernika i obj\xc4\x99\xc5\x82y najpierw mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w dzielnicy Or\xc5\x82owo. Domy, a nawet ca\xc5\x82e dzielnice, otaczane by\xc5\x82y przez kordony policji, kt\xc3\xb3ra przy wyciu syren wkracza\xc5\x82a do mieszka\xc5\x84 i zmusza\xc5\x82a wysiedlanych do ich natychmiastowego opuszczenia. Wygna\xc5\x84c\xc3\xb3w p\xc4\x99dzono nast\xc4\x99pnie do punkt\xc3\xb3w zbornych (np. przed cmentarzem na Witominie), gdzie oczekiwali na sformowanie transportu. Po jego skompletowaniu ludno\xc5\x9b\xc4\x87 gromadzono przed dworcem kolejowym (od strony ul. Morskiej) i po rewizji osobistej wywo\xc5\xbcono wagonami towarowymi w kierunku Cz\xc4\x99stochowy, Kielc, Siedlec i Lublina. W akcji wysiedle\xc5\x84czej bra\xc5\x82y udzia\xc5\x82 oddzia\xc5\x82y \xc5\xbcandarmerii, policji porz\xc4\x85dkowej, Selbstschutzu, SA i SS (m.in. jednostka Wachsturmbann \xe2\x80\x9eEimann\xe2\x80\x9d). Listy Polak\xc3\xb3w przeznaczonych do wysiedlenia uk\xc5\x82ada\xc5\x82 natomiast SS-Sturmbannf\xc3\xbchrer Friedrich Class \xe2\x80\x93 szef gdy\xc5\x84skiej ekspozytury Einsatzkommando 16. Ostatecznie mi\xc4\x99dzy 12 a 26 pa\xc5\xbadziernika 1939 wysiedlonych zosta\xc5\x82o 12 271 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Gdyni. Wra\xc5\xbcenie jakie wywo\xc5\x82a\xc5\x82a w\xc5\x9br\xc3\xb3d ludno\xc5\x9bci niemiecka akcja wysiedle\xc5\x84cza by\xc5\x82o tak wielkie, \xc5\xbce kolejnych 38 tys. Polak\xc3\xb3w opu\xc5\x9bci\xc5\x82o miasto, nie czekaj\xc4\x85c na nakaz policyjny. W efekcie spis powszechny przeprowadzony w grudniu 1939 wykaza\xc5\x82 obecno\xc5\x9b\xc4\x87 na terenie powiatu miejskiego Gdynia 55 895 os\xc3\xb3b, co oznacza\xc5\x82o spadek o 56 procent w por\xc3\xb3wnaniu z czerwcem tego samego roku. Miasto by\xc5\x82o ju\xc5\xbc w\xc3\xb3wczas wyra\xc5\xbanie opustosza\xc5\x82e._NEWLINE_W 1940 roku w ramach zorganizowanej akcji wysiedle\xc5\x84czej z Gdyni wysiedlonych zosta\xc5\x82o kolejnych 22 140 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w. Spis przeprowadzony pod koniec roku wykaza\xc5\x82 jednak, \xc5\xbce Gdyni\xc4\x99 wci\xc4\x85\xc5\xbc zamieszkiwa\xc5\x82o ponad 62 tys. Polak\xc3\xb3w. Owa nie\xc5\x9bcis\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 danych mog\xc5\x82a by\xc4\x87 efektem zawy\xc5\xbcania przez Niemc\xc3\xb3w statystyk z akcji wysiedle\xc5\x84czych lub wynika\xc4\x87 z trwaj\xc4\x85cych na Pomorzu migracji wewn\xc4\x99trznych.\n_START_SECTION_\nUtworzenie Centrali Przesiedle\xc5\x84czej w Gda\xc5\x84sku\n_START_PARAGRAPH_\nOstatecznie SS zdo\xc5\x82a\xc5\x82o jednak prze\xc5\x82ama\xc4\x87 op\xc3\xb3r Forstera i przeforsowa\xc4\x87 swoje stanowisko. 15 listopada 1940 decyzj\xc4\x85 RSHA powo\xc5\x82ano przy Inspektorze SD i policji bezpiecze\xc5\x84stwa w Gda\xc5\x84sku (funkcj\xc4\x99 t\xc4\x99 pe\xc5\x82ni\xc5\x82 w\xc3\xb3wczas SS-Oberf\xc3\xbchrer Hellmut Willich) tzw. Centraln\xc4\x85 Plac\xc3\xb3wk\xc4\x99 Przesiedle\xc5\x84 (niem. Umwandererzentralstelle \xe2\x80\x93 UWZ), kt\xc3\xb3ra by\xc5\x82a odt\xc4\x85d odpowiedzialna za ca\xc5\x82okszta\xc5\x82t spraw administracyjno-gospodarczych i organizacyjnych zwi\xc4\x85zanych z akcj\xc4\x85 wysiedlania ludno\xc5\x9bci polskiej oraz osadnictwem niemieckim na Pomorzu. Do kierowania Central\xc4\x85 Willich upowa\xc5\xbcni\xc5\x82 SS-Sturmbannf\xc3\xbchrera Wolfa, podczas gdy kierownictwo organizacyjne pozostawa\xc5\x82o w r\xc4\x99kach F. Abromeita. Do zada\xc5\x84 UWZ nale\xc5\xbca\xc5\x82o m.in. uzgadnianie ze Sztabem Osiedle\xc5\x84czym terenowego kierunku wysiedle\xc5\x84 oraz zamawianie poci\xc4\x85g\xc3\xb3w ewakuacyjnych. Centrali zosta\xc5\x82y tak\xc5\xbce podporz\xc4\x85dkowane wszystkie powiatowe sztaby pracy. Ponadto decyzj\xc4\x85 z 3 lutego 1941 Willich powierzy\xc5\x82 UWZ kontrol\xc4\x99 nad obozami zbiorczymi utworzonymi dla wysiedlanej ludno\xc5\x9bci Pomorza._NEWLINE_W tym samym czasie przy gda\xc5\x84skim Pe\xc5\x82nomocniku Komisarza Rzeszy dla Umocnienia Niemczyzny utworzono stanowisko Sonderreferent f\xc3\xbcr Polizei-Einsatz (pol. \xe2\x80\x9eReferent Specjalny do spraw u\xc5\xbcycia policji\xe2\x80\x9d), kt\xc3\xb3rego zadaniem by\xc5\x82o koordynowanie udzia\xc5\x82u policji w akcjach przesiedle\xc5\x84czych. Referatowi Specjalnemu, na kt\xc3\xb3rego czele stan\xc4\x85\xc5\x82 kapitan policji Jagd, podlega\xc5\x82y dwie Einsatzkompanie (specjalne kompanie policji porz\xc4\x85dkowej) kwateruj\xc4\x85ce w Gdyni i Toruniu oraz wszystkie terenowe plac\xc3\xb3wki Schutzpolizei i \xc5\xbcandarmerii kierowane do udzia\xc5\x82u w akcjach wysiedle\xc5\x84czych. Ponadto powo\xc5\x82any zosta\xc5\x82 specjalny referat s\xc5\x82u\xc5\xbcby bezpiecze\xc5\x84stwa (SD-Sonderreferat) pod kierownictwem SS-Obersturmf\xc3\xbchrera Pecha, kt\xc3\xb3rego zadaniem by\xc5\x82o m.in. rozstrzyganie o kierunkach transport\xc3\xb3w wysiedle\xc5\x84czych. Blisk\xc4\x85 wsp\xc3\xb3\xc5\x82prac\xc4\x99 z Central\xc4\x85 Przesiedle\xc5\x84cz\xc4\x85 nawi\xc4\x85za\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Krajowy Urz\xc4\x85d Pracy w Gda\xc5\x84sku. Spo\xc5\x9br\xc3\xb3d og\xc3\xb3lnej masy wysiedle\xc5\x84c\xc3\xb3w selekcjonowa\xc5\x82 on osoby zdolne do pracy, kt\xc3\xb3re kierowano nast\xc4\x99pnie na roboty przymusowe \xe2\x80\x93 najpierw w niemieckich gospodarstwach rolnych na terenie Okr\xc4\x99gu Gda\xc5\x84sk-Prusy Zachodnie, a p\xc3\xb3\xc5\xbaniej w g\xc5\x82\xc4\x85b III Rzeszy. Z kolei za transport niemieckich osadnik\xc3\xb3w na \xc5\x9bwie\xc5\xbco anektowane obszary oraz ich wst\xc4\x99pne rozlokowanie odpowiada\xc5\x82 G\xc5\x82\xc3\xb3wny Urz\xc4\x85d Kolonizacyjny dla Volksdeutsch\xc3\xb3w (Hauptamt Volksdeutsche Mittelstelle) przy wsparciu ze strony nazistowskiej opieki spo\xc5\x82ecznej (Nationalsozialistische Volkswohlfahrt)._NEWLINE_Wysiedlenia przebiega\xc5\x82y odt\xc4\x85d wed\xc5\x82ug nast\xc4\x99puj\xc4\x85cej procedury. Najpierw Centrala Przesiedle\xc5\x84cza oraz podporz\xc4\x85dkowane jej powiatowe sztaby pracy wybiera\xc5\x82y polskie gospodarstwa, kt\xc3\xb3re nadawa\xc5\x82y si\xc4\x99 do przekazania niemieckim osadnikom. Nast\xc4\x99pnie teczki osobowe Polak\xc3\xb3w wst\xc4\x99pnie zakwalifikowanych do wysiedlenia by\xc5\x82y analizowane przez SD i po zaopiniowaniu trafia\xc5\x82y z powrotem do UWZ. Je\xc5\xbceli natomiast wysiedleniu mia\xc5\x82y podlega\xc4\x87 tzw. elementy aspo\xc5\x82eczne, to wi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85c\xc4\x85 opini\xc4\x99 musia\xc5\x82 wyda\xc4\x87 w tym zakresie r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc miejscowy kreisleiter NSDAP. Po podj\xc4\x99ciu ostatecznej decyzji Centrala Przesiedle\xc5\x84cza wyst\xc4\x99powa\xc5\x82a do Referatu Specjalnego ds. u\xc5\xbcycia policji z wnioskiem o przeprowadzenie akcji wysiedle\xc5\x84czej. Wyp\xc4\x99dzeni Polacy trafiali najpierw do jednego z oboz\xc3\xb3w zbiorczych, gdzie oczekiwali na przesiedlenie a\xc5\xbc do momentu sformowania tysi\xc4\x85cosobowego transportu do Generalnego Gubernatorstwa._NEWLINE_Utworzenie Centralnej Plac\xc3\xb3wki Przesiedle\xc5\x84 zainicjowa\xc5\x82o drug\xc4\x85 faz\xc4\x99 zorganizowanej akcji wysiedle\xc5\x84czej na Pomorzu, kt\xc3\xb3rej punkt szczytowy przypad\xc5\x82 na luty i marzec 1941. W efekcie mi\xc4\x99dzy 15 listopada 1940 a 15 marca 1941 do Generalnego Gubernatorstwa wysiedlonych zosta\xc5\x82o kolejnych 10 504 Polak\xc3\xb3w i 381 \xc5\xbbyd\xc3\xb3w. \xc5\x81\xc4\x85cznie, jak wskazuj\xc4\x85 zachowane dokumenty niemieckie, w trakcie planowych wysiedle\xc5\x84 trwaj\xc4\x85cych od prze\xc5\x82omu 1939/1940 roku do marca 1941 wywieziono do Generalnego Gubernatorstwa oko\xc5\x82o 91 533 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Pomorza. Z kolei w jednym z pism Hildebrandt informowa\xc5\x82 Forstera, \xc5\xbce do 16 marca 1941 deportowano do centralnej Polski 41 518 Polak\xc3\xb3w, a ponadto 50 633 Polak\xc3\xb3w z Gdyni (tych ostatnich poza ramami zorganizowanej akcji przesiedle\xc5\x84czej).\n_START_SECTION_\nTraktowanie wysiedle\xc5\x84c\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nWysiedlanie ludno\xc5\x9bci polskiej przebiega\xc5\x82o zazwyczaj wed\xc5\x82ug podobnego schematu. Wsie i osiedla by\xc5\x82y otaczane przez kordony policji. Funkcjonariusze niemieckiej policji, \xc5\xbcandarmerii lub Gestapo, kt\xc3\xb3rym towarzyszyli miejscowi cz\xc5\x82onkowie NSDAP, wkraczali nast\xc4\x99pnie bez uprzedzenia do polskich dom\xc3\xb3w i mieszka\xc5\x84. Zwykle rozpoczynano akcj\xc4\x99 w nocy lub wczesnym rankiem \xe2\x80\x93 tak aby zasta\xc4\x87 na miejscu ca\xc5\x82\xc4\x85 rodzin\xc4\x99. W zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od humoru Niemc\xc3\xb3w deportowanym pozostawiano od 15 do 60 minut na ubranie si\xc4\x99 oraz spakowanie podr\xc4\x99cznego baga\xc5\xbcu. Ka\xc5\xbcdy wysiedlony m\xc3\xb3g\xc5\x82 zabra\xc4\x87 ze sob\xc4\x85 jedynie baga\xc5\xbc o wadze do 25\xe2\x80\x9330 kilogram\xc3\xb3w na osob\xc4\x99 doros\xc5\x82\xc4\x85 oraz do 10 kilogram\xc3\xb3w na dziecko. W sk\xc5\x82ad baga\xc5\xbcu mog\xc5\x82y wchodzi\xc4\x87 wy\xc5\x82\xc4\x85cznie: koc, sztu\xc4\x87ce, naczynia oraz \xc5\xbcywno\xc5\x9b\xc4\x87 na kilka, a od po\xc5\x82owy 1940 \xe2\x80\x93 na kilkana\xc5\x9bcie dni. Przesiedle\xc5\x84cy mogli r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc posiada\xc4\x87 przy sobie niewielk\xc4\x85 kwot\xc4\x99 pieni\xc4\x99dzy \xe2\x80\x93 do 200 z\xc5\x82otych. W p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym okresie limit ten zmniejszono do zaledwie 20 z\xc5\x82otych. Wysiedleniu podlega\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc osoby niedo\xc5\x82\xc4\x99\xc5\xbcne i ob\xc5\x82o\xc5\xbcnie chore. Sam przebieg deportacji by\xc5\x82 zazwyczaj bardzo brutalny \xe2\x80\x93 nierzadkie by\xc5\x82y przypadki pobi\xc4\x87, a nawet zab\xc3\xb3jstw._NEWLINE_Spos\xc3\xb3b przeprowadzania deportacji powodowa\xc5\x82, \xc5\xbce wi\xc4\x99ksza cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 maj\xc4\x85tku os\xc3\xb3b deportowanych dostawa\xc5\x82a si\xc4\x99 w r\xc4\x99ce niemieckie. Podczas pierwszej fazy wysiedle\xc5\x84 zagrabione mienie by\xc5\x82o przekazywane do dyspozycji tzw. G\xc5\x82\xc3\xb3wnego Urz\xc4\x99du Powierniczego \xe2\x80\x93 Wsch\xc3\xb3d (niem. Haupttreuhandstelle Ost \xe2\x80\x93 HTO), kt\xc3\xb3ry uzyska\xc5\x82 prawo konfiskowania i administrowania w\xc5\x82asno\xc5\x9bci\xc4\x85 przesiedle\xc5\x84c\xc3\xb3w na mocy umowy z 10 listopada 1939, zawartej przez Himmlera z szefem HTO \xe2\x80\x93 Maxem Winklerem. Szybko jednak przyj\xc4\x99to zasad\xc4\x99 przekazywania maj\xc4\x85tku wysiedlonych bezpo\xc5\x9brednio w r\xc4\x99ce niemieckich osadnik\xc3\xb3w._NEWLINE_Po opuszczeniu miejsca zamieszkania wysiedle\xc5\x84cy pieszo lub podwodami udawali si\xc4\x99 do punkt\xc3\xb3w zbiorczych. Pocz\xc4\x85tkowo funkcj\xc4\x99 t\xc4\x99 pe\xc5\x82ni\xc5\x82y prowizorycznie przygotowane baraki, stodo\xc5\x82y, obozy przej\xc5\x9bciowe lub budynki wi\xc4\x99zienne, a nawet ko\xc5\x9bcio\xc5\x82y. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej wysiedle\xc5\x84c\xc3\xb3w lokowano w sukcesywnie powstaj\xc4\x85cych obozach zbiorczych \xe2\x80\x93 utworzonych m.in. w Potulicach, Toruniu, Tczewie i Smukale. Tam wysiedle\xc5\x84c\xc3\xb3w poddawano selekcji i kolejnym rewizjom, w trakcie kt\xc3\xb3rych nierzadko ograbiano ich z pieni\xc4\x99dzy i bi\xc5\xbcuterii oraz konfiskowano i tak niemal mikroskopijny baga\xc5\xbc. Wysiedlana ludno\xc5\x9b\xc4\x87 przebywa\xc5\x82a w punktach zbiorczych nawet przez kilka dni \xe2\x80\x93 w fatalnych warunkach bytowych, bez pomocy medycznej, a nierzadko r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc bez wy\xc5\xbcywienia._NEWLINE_Warunki, w jakich odbywa\xc5\x82 si\xc4\x99 transport wysiedlonych do Generalnego Gubernatorstwa, ur\xc4\x85ga\xc5\x82y wszelkim zasadom humanitaryzmu. Podr\xc3\xb3\xc5\xbc bydl\xc4\x99cymi wagonami trwa\xc5\x82a od kilku do kilkunastu dni, a poci\xc4\x85gi by\xc5\x82y czasami za\xc5\x82adowane do tego stopnia, \xc5\xbce wysiedle\xc5\x84cy mogli jedynie sta\xc4\x87. Z powodu biurokratycznych konflikt\xc3\xb3w pomi\xc4\x99dzy w\xc5\x82adzami Generalnego Gubernatorstwa a kierownictwem Okr\xc4\x99gu Gda\xc5\x84sk-Prusy Zachodnie poci\xc4\x85gi nierzadko przez wiele dni musia\xc5\x82y oczekiwa\xc4\x87 na przygranicznych stacjach. Wagony by\xc5\x82y nieogrzewane i pozbawione urz\xc4\x85dze\xc5\x84 sanitarnych, przez co deportowani byli pozbawieni mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci za\xc5\x82atwienia potrzeb fizjologicznych. Nierzadko przez ca\xc5\x82\xc4\x85 podr\xc3\xb3\xc5\xbc nie otrzymywali r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wody ani po\xc5\xbcywienia. Mieszka\xc5\x84com miejscowo\xc5\x9bci le\xc5\xbc\xc4\x85cych na trasie przejazdu surowo zabraniano udzielania pomocy wysiedle\xc5\x84com. Upominano nawet tych \xc5\xbco\xc5\x82nierzy Wehrmachtu, kt\xc3\xb3rzy kieruj\xc4\x85c si\xc4\x99 wsp\xc3\xb3\xc5\x82czuciem, pr\xc3\xb3bowali podawa\xc4\x87 deportowanym \xc5\xbcywno\xc5\x9b\xc4\x87 lub wod\xc4\x99. Po przybyciu na teren Generalnego Gubernatorstwa wysiedle\xc5\x84c\xc3\xb3w zazwyczaj pozostawiano samych sobie, nie podejmuj\xc4\x85c \xc5\xbcadnych dzia\xc5\x82a\xc5\x84 aby zapewni\xc4\x87 im prac\xc4\x99, wy\xc5\xbcywienie, czy dach nad g\xc5\x82ow\xc4\x85. Nierzadko transporty ko\xc5\x84czy\xc5\x82y bieg na ma\xc5\x82ych prowincjonalnych stacyjkach lub po prostu w szczerym polu. W tych okoliczno\xc5\x9bciach los wysiedle\xc5\x84c\xc3\xb3w by\xc5\x82 nadzwyczaj trudny, zw\xc5\x82aszcza gdy nie posiadali oni rodziny lub znajomych w Generalnym Gubernatorstwie. Wyp\xc4\x99dzani \xc5\xbbydzi trafiali do gett, m.in. do getta warszawskiego._NEWLINE_Wysiedlenia ludno\xc5\x9bci polskiej z Pomorza nosi\xc5\x82y wszelkie cechy eksterminacji po\xc5\x9bredniej. Zar\xc3\xb3wno podczas transportu, jak i w obozach zbiorczych lub na terenie Generalnego Gubernatorstwa, liczne by\xc5\x82y (zw\xc5\x82aszcza zim\xc4\x85) przypadki chor\xc3\xb3b i zgon\xc3\xb3w w\xc5\x9br\xc3\xb3d wysiedlonych. Ich ofiar\xc4\x85 pada\xc5\x82y zazwyczaj dzieci lub osoby starsze. Cz\xc4\x99ste by\xc5\x82y wypadki, kiedy z wagon\xc3\xb3w wyci\xc4\x85gano zw\xc5\x82oki kilku, kilkunastu, a nawet kilkudziesi\xc4\x99ciu zmar\xc5\x82ych. O tym jak wygl\xc4\x85da\xc5\x82 przebieg akcji wysiedle\xc5\x84czej mog\xc4\x85 \xc5\x9bwiadczy\xc4\x87 s\xc5\x82owa Hansa Franka, kt\xc3\xb3ry podczas posiedzenia \xe2\x80\x9erz\xc4\x85du\xe2\x80\x9d Generalnego Gubernatorstwa w dniu 9 grudnia 1942 wspomina\xc5\x82: \xe2\x80\x9ePanowie przypominaj\xc4\x85 sobie te straszne miesi\xc4\x85ce, w kt\xc3\xb3rych dzie\xc5\x84 po dniu przybywa\xc5\x82y do Generalnego Gubernatorstwa poci\xc4\x85gi towarowe, ob\xc5\x82adowane lud\xc5\xbami, niekt\xc3\xb3re wagony by\xc5\x82y wype\xc5\x82nione po brzegi trupami\xe2\x80\x9d. Nale\xc5\xbcy przy tym podkre\xc5\x9bli\xc4\x87, \xc5\xbce \xc3\xb3wczesna sytuacja gospodarcza III Rzeszy pozwala\xc5\x82a na przeprowadzenie akcji wysiedle\xc5\x84czej w bardziej humanitarny spos\xc3\xb3b. Wysi\xc5\x82ki na rzecz poprawy warunk\xc3\xb3w w jakich znalaz\xc5\x82a si\xc4\x99 wysiedlana ludno\xc5\x9b\xc4\x87 podj\xc4\x99to jednak dopiero po protestach w\xc5\x82adz Generalnego Gubernatorstwa i niemieckiego ministerstwa spraw zagranicznych, kt\xc3\xb3re na tym etapie wojny obawia\xc5\x82o si\xc4\x99 jeszcze negatywnych reakcji \xc5\x9bwiatowej opinii publicznej.\n_START_SECTION_\nBilans\n_START_PARAGRAPH_\nW zwi\xc4\x85zku z niekorzystn\xc4\x85 sytuacj\xc4\x85 polityczno-militarn\xc4\x85, w kt\xc3\xb3rej znalaz\xc5\x82a si\xc4\x99 III Rzesza, w\xc5\x82adze niemieckie wstrzyma\xc5\x82y w styczniu 1943 akcje wysiedle\xc5\x84cze na Pomorzu zwi\xc4\x85zane z osadnictwem volksdeutsch\xc3\xb3w z Europy Wschodniej. W lutym 1943 zlikwidowany zosta\xc5\x82 ob\xc3\xb3z w bydgoskiej Smukale, a w czerwcu 1943 \xe2\x80\x93 ob\xc3\xb3z w toru\xc5\x84skiej \xe2\x80\x9eSzmalc\xc3\xb3wce\xe2\x80\x9d. Wi\xc4\x99\xc5\xbaniowie obu rozwi\xc4\x85zanych oboz\xc3\xb3w trafili do Potulic, kt\xc3\xb3re ju\xc5\xbc we wrze\xc5\x9bniu 1942 zosta\xc5\x82y przekszta\xc5\x82cone w g\xc5\x82\xc3\xb3wny ob\xc3\xb3z pracy na terenie prowincji Gda\xc5\x84sk-Prusy Zachodnie. Do Potulic przeniesiono r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc siedzib\xc4\x99 Centrali Przesiedle\xc5\x84czej, kt\xc3\xb3ra wkr\xc3\xb3tce jednak uleg\xc5\x82a likwidacji, a jej obowi\xc4\x85zki przej\xc4\x99\xc5\x82a komendantura obozu. Sporadycznie na Pomorzu nadal odbywa\xc5\x82y si\xc4\x99 jednak lokalne wysiedlenia, zwi\xc4\x85zane na przyk\xc5\x82ad z budow\xc4\x85 obiekt\xc3\xb3w wojskowych (m.in. w okolicach Brus, gdzie jesieni\xc4\x85 1943 powsta\xc5\x82 we wsi Wielkie Che\xc5\x82my poligon SS)._NEWLINE_Trudno precyzyjnie oszacowa\xc4\x87 liczb\xc4\x99 Polak\xc3\xb3w wysiedlonych przez Niemc\xc3\xb3w z Pomorza w okresie II wojny \xc5\x9bwiatowej. W\xc5\x82odzimierz Jastrz\xc4\x99bski opieraj\xc4\x85c si\xc4\x99 na zachowanej dokumentacji Centrali Przesiedle\xc5\x84czej w Gda\xc5\x84sku ocenia\xc5\x82, \xc5\xbce do stycznia 1943 przesiedlono 121 765 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Pomorza (10 procent polskiej ludno\xc5\x9bci zamieszkuj\xc4\x85cej okr\xc4\x99g Gda\xc5\x84sk-Prusy Zachodnie) \xe2\x80\x93 z czego 91 533 deportowano do Generalnego Gubernatorstwa, a 30 232 wyrugowano w ramach przesiedle\xc5\x84 wewn\xc4\x99trznych, uwi\xc4\x99ziono w obozach przesiedle\xc5\x84czych lub skierowano na roboty przymusowe. Czes\xc5\x82aw \xc5\x81uczak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc szacowa\xc5\x82 liczb\xc4\x99 wysiedlonych z Pomorza na ok. 120 tys. (plus nieokre\xc5\x9blona liczba ofiar \xe2\x80\x9edzikich\xe2\x80\x9d wysiedle\xc5\x84). Z kolei zdaniem Jana Szilinga w czasie II wojny \xc5\x9bwiatowej wszystkim formom niemieckich przesiedle\xc5\x84 poddano ok. 170 tys. mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Pomorza. W tym samym czasie z r\xc3\xb3\xc5\xbcnych stron Europy przyby\xc5\x82o na Pomorze ok. 120 tys. niemieckich osadnik\xc3\xb3w (z czego ok. 57 tys. z Europy Wschodniej).'