b'\n_START_ARTICLE_\nKryzys polityczny w Nigrze\n_START_PARAGRAPH_\nKryzys polityczny w Nigrze w 2009 \xe2\x80\x93 kryzys polityczny i konstytucyjny w Nigrze, spowodowany konfliktem mi\xc4\x99dzy prezydentem Mamadou Tandj\xc4\x85 a w\xc5\x82adz\xc4\x85 s\xc4\x85downicz\xc4\x85 i ustawodawcz\xc4\x85 na temat trzyletniego wyd\xc5\x82u\xc5\xbcenia rz\xc4\x85d\xc3\xb3w prezydenta i projektu zmiany konstytucji, znosz\xc4\x85cej m.in. limit kadencji prezydenckich. _NEWLINE_W maju i czerwcu 2009 prezydenckim planom zorganizowania referendum w sprawie zmiany konstytucji sprzeciwi\xc5\x82 si\xc4\x99 zar\xc3\xb3wno parlament jak i S\xc4\x85d Konstytucyjny, kt\xc3\xb3ry uzna\xc5\x82 je za sprzeczne z prawem. Prezydent nie zrezygnowa\xc5\x82 jednak z idei przed\xc5\x82u\xc5\xbcenia swoich rz\xc4\x85d\xc3\xb3w i pod koniec maja rozwi\xc4\x85za\xc5\x82 parlament, a miesi\xc4\x85c p\xc3\xb3\xc5\xbaniej og\xc5\x82osi\xc5\x82 rozwi\xc4\x85zanie rz\xc4\x85du, S\xc4\x85du Konstytucyjnego i wprowadzenie rz\xc4\x85d\xc3\xb3w bezpo\xc5\x9brednich. W wyznaczonym na 4 sierpnia 2009 referendum, wed\xc5\x82ug oficjalnych wynik\xc3\xb3w, ponad 92% g\xc5\x82osuj\xc4\x85cych opowiedzia\xc5\x82o si\xc4\x99 za mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci\xc4\x85 wyd\xc5\x82u\xc5\xbcenia kadencji prezydenta Tandji oraz zmian\xc4\x85 konstytucji. 18 sierpnia 2009 poprawki do konstytucji wesz\xc5\x82y w \xc5\xbcycie. Wydarzeniom w Nigrze towarzyszy\xc5\x82y masowe protesty spo\xc5\x82eczne i pot\xc4\x99pienie ze strony cz\xc4\x99\xc5\x9bci spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci mi\xc4\x99dzynarodowej, kt\xc3\xb3ra na\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82a na kraj stosowne sankcje.  _NEWLINE_Pr\xc3\xb3by rozwi\xc4\x85zania kryzysu podj\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 regionalna organizacja ECOWAS, kt\xc3\xb3ra w grudniu 2009 doprowadzi\xc5\x82a do rozm\xc3\xb3w w\xc5\x82adz z opozycj\xc4\x85. Nie przynios\xc5\x82y one jednak porozumienia i zosta\xc5\x82y zerwane w lutym 2010. Doprowadzi\xc5\x82o to do dalszego wzrostu napi\xc4\x99\xc4\x87 i przyczyni\xc5\x82o si\xc4\x99 wybuchu wojskowego zamachu stanu.\n_START_SECTION_\nPlany zmian w konstytucji\n_START_PARAGRAPH_\nW grudniu 1999 w\xc5\x82adz\xc4\x99 w Nigrze przej\xc4\x85\xc5\x82 prezydent Mamadou Tandja, kt\xc3\xb3ry wygra\xc5\x82 wybory prezydenckie, zorganizowane po przeprowadzeniu w kraju zamachu stanu. Pi\xc4\x99\xc4\x87 lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, w wyborach w 2004, odni\xc3\xb3s\xc5\x82 zwyci\xc4\x99stwo po raz drugi i zgodnie z konstytucj\xc4\x85 nie m\xc3\xb3g\xc5\x82 ponownie ubiega\xc4\x87 si\xc4\x99 o reelekcj\xc4\x99 w wyborach prezydenckich w 2009._NEWLINE_Propozycja zorganizowania referendum zmieniaj\xc4\x85cego konstytucj\xc4\x99 pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99 po raz pierwszy w maju 2009. Jednak sam temat wyd\xc5\x82u\xc5\xbcenia rz\xc4\x85d\xc3\xb3w prezydenta Tandji by\xc5\x82 poruszany wcze\xc5\x9bniej. W grudniu 2008 zwolennicy prezydenta rozpocz\xc4\x99li kampani\xc4\x99 na rzecz przed\xc5\x82u\xc5\xbcenia jego w\xc5\x82adzy. Szybko zaktywizowali si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc jego przeciwnicy, kt\xc3\xb3rzy w odpowiedzi zorganizowali marsze protestacyjne w Niamey. Konstytucja z 1999 zabrania\xc5\x82a prezydentowi pe\xc5\x82nienia funkcji przez wi\xc4\x99cej ni\xc5\xbc dwie kadencje (art. 36) oraz zakazywa\xc5\x82a zmiany tego przepisu w jakikolwiek spos\xc3\xb3b (art. 136). 11 marca 2009, w czasie wizyty  prezydenta Francji Nicolasa Sarkozy\xe2\x80\x99ego, Tandja zapewni\xc5\x82, \xc5\xbce zamierza odej\xc5\x9b\xc4\x87 z urz\xc4\x99du wraz z ko\xc5\x84cem drugiej kadencji w grudniu 2009.  _NEWLINE_W maju 2009, w czasie wizyty w Agadez, prezydent stwierdzi\xc5\x82 jednak, \xc5\xbce \xe2\x80\x9enar\xc3\xb3d domaga si\xc4\x99 od niego pozostania przy w\xc5\x82adzy\xe2\x80\x9d. W kolejnych dniach og\xc5\x82osi\xc5\x82 plan zorganizowania referendum na temat zmiany obowi\xc4\x85zuj\xc4\x85cej konstytucji i utworzenia VI Republiki Nigru. _NEWLINE_Planom prezydenta od razu sprzeciwi\xc5\x82a si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wna partia opozycyjna, PNDS pod wodz\xc4\x85 Mahamadou Issoufou, a tak\xc5\xbce g\xc5\x82\xc3\xb3wni koalicjanci partii rz\xc4\x85dz\xc4\x85cej, ANDP pod wodz\xc4\x85 Moumouni Adamou Djermakoye oraz CDS na czele z Mahamane Ousmane. Partie te, pomimo krytycznego stanowiska w sprawie referendum, pozosta\xc5\x82y jednak w koalicji._NEWLINE_25 maja 2009 S\xc4\x85d Konstytucyjny, na kt\xc3\xb3rym ci\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82 obowi\xc4\x85zek zaopiniowania projektu referendum (opinia niewi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85ca), og\xc5\x82osi\xc5\x82, \xc5\xbce referendum w sprawie zmiany konstytucji, dopuszczaj\xc4\x85cej trzeci\xc4\x85 kadencj\xc4\x99 prezydenta, jest niezgodne z prawem i niekonstytucyjne. S\xc4\x99dziowie orzekli, \xc5\xbce \xe2\x80\x9eprezydent nie mo\xc5\xbce zmieni\xc4\x87 konstytucji bez z\xc5\x82amania z\xc5\x82o\xc5\xbconej przysi\xc4\x99gi\xe2\x80\x9d._NEWLINE_26 maja 2009, w kilkana\xc5\x9bcie godzin po orzeczeniu s\xc4\x85du, prezydent Tandja og\xc5\x82osi\xc5\x82 rozwi\xc4\x85zanie Zgromadzenia Narodowego. Zgodnie z konstytucj\xc4\x85 prezydent m\xc3\xb3g\xc5\x82 raz na dwa lata rozwi\xc4\x85za\xc4\x87 parlament, lecz w ci\xc4\x85gu nast\xc4\x99pnych 3 miesi\xc4\x99cy musia\xc5\x82 zarz\xc4\x85dzi\xc4\x87 nowe wybory parlamentarne.\n_START_SECTION_\nPrzej\xc4\x99cie pe\xc5\x82ni w\xc5\x82adzy wykonawczej\n_START_PARAGRAPH_\n12 czerwca S\xc4\x85d Konstytucyjny, odpowiadaj\xc4\x85c na wniosek zg\xc5\x82oszony przez koalicj\xc4\x99 partii opozycyjnych, wyda\xc5\x82 wi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85ce i bezapelacyjne orzeczenie, w kt\xc3\xb3rym uzna\xc5\x82 sierpniowe referendum za niezgodne z prawem i sprzeciwi\xc5\x82 si\xc4\x99 jego przeprowadzeniu. 19 czerwca Niezale\xc5\xbcna Narodowa Komisja Wyborcza wyznaczy\xc5\x82a dat\xc4\x99 wcze\xc5\x9bniejszych wybor\xc3\xb3w parlamentarnych na 20 sierpnia i zakaza\xc5\x82a organizacji referendum do tego czasu._NEWLINE_21 czerwca 2009 prezydent Tandja og\xc5\x82osi\xc5\x82, \xc5\xbce uszanuje postanowienia S\xc4\x85du Konstytucyjnego i komisji wyborczej oraz zawiesi plany zmiany konstytucji do czasu wybor\xc3\xb3w parlamentarnych. Jednak ju\xc5\xbc 24 czerwca wezwa\xc5\x82 S\xc4\x85d Konstytucyjny do anulowania jego orzeczenia, zarzucaj\xc4\x85c mu przekroczenie swoich kompetencji. W odpowiedzi, nast\xc4\x99pnego dnia wyj\xc5\x9bcie z koalicji rz\xc4\x85dowej og\xc5\x82osi\xc5\x82a partia CDS (Konwencja Demokratyczna i Spo\xc5\x82eczna)._NEWLINE_26 czerwca 2009 Mamadou Tandja og\xc5\x82osi\xc5\x82 rozwi\xc4\x85zanie rz\xc4\x85du i przej\xc4\x99cie nadzwyczajnych uprawnie\xc5\x84 wykonawczych, w tym wprowadzenie rz\xc4\x85d\xc3\xb3w za pomoc\xc4\x85 dekret\xc3\xb3w. W praktyce pozwala\xc5\x82o mu to na samodzielnie zarz\xc4\x85dzenie przeprowadzenia referendum. Nast\xc4\x99pnego dnia lider opozycji, Mahamadou Issoufou, oskar\xc5\xbcy\xc5\x82 prezydenta o przeprowadzenie zamachu stanu i wezwa\xc5\x82 ca\xc5\x82y nar\xc3\xb3d do wyra\xc5\xbcenia sprzeciwu, zgodnie z art. 13. konstytucji, kt\xc3\xb3ry upowa\xc5\xbcnia\xc5\x82 obywateli do zignorowania \xe2\x80\x9eewidentnie bezprawnych decyzji\xe2\x80\x9d w\xc5\x82adz. _NEWLINE_29 czerwca 2009 prezydent og\xc5\x82osi\xc5\x82 rozwi\xc4\x85zanie S\xc4\x85du Konstytucyjnego i zawieszenie trzech artyku\xc5\x82\xc3\xb3w konstytucji odnosz\xc4\x85cych si\xc4\x99 do jego funkcjonowania i kompetencji. Najwy\xc5\xbcsza Rada ds. Komunikacji zawiesi\xc5\x82a nadawanie telewizji Dounia TV z powodu transmitowania przez ni\xc4\x85 audycji wzywaj\xc4\x85cych do dzia\xc5\x82a\xc5\x84 przeciw s\xc5\x82u\xc5\xbcbom bezpiecze\xc5\x84stwa. Telewizja ta wyemitowa\xc5\x82a wcze\xc5\x9bniej o\xc5\x9bwiadczenie lidera opozycji Maahamadou Issoufou. 3 lipca 2009 prezydent Tandja mianowa\xc5\x82 nowy sk\xc5\x82ad S\xc4\x85du Konstytucyjnego.\n_START_SECTION_\nProtesty spo\xc5\x82eczne\n_START_PARAGRAPH_\nW maju i w czerwcu 2009 przez Niger przetoczy\xc5\x82a si\xc4\x99 fala masowych protest\xc3\xb3w spo\xc5\x82ecznych i strajk\xc3\xb3w. 10 maja w stolicy, Niamey, mia\xc5\x82a miejsce 10-tysi\xc4\x99czna manifestacja przeciwko referendum i zniesieniu limitu kadencji prezydenta. W demonstracjach brali udzia\xc5\x82 g\xc5\x82\xc3\xb3wni politycy opozycji, w tym by\xc5\x82y premier Hama Amadou. W czasie jednej z manifestacji 14 czerwca 2009 na atak serca zmar\xc5\x82 lider partii ANDP Moumouni Adamou Djermakoye. _NEWLINE_Pod koniec maja 20 partii politycznych i organizacji spo\xc5\x82ecznych, sprzeciwiaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 zmianie konstytucji, uformowa\xc5\x82o obywatelsk\xc4\x85 koalicj\xc4\x99 Front Obrony Demokracji (FDD). 20 tysi\xc4\x99cy os\xc3\xb3b wysz\xc5\x82o w\xc3\xb3wczas na ulice, by zaprotestowa\xc4\x87 przeciw planom prezydenta._NEWLINE_1 czerwca 2009 dosz\xc5\x82o do eskalacji napi\xc4\x99cia w kraju. S\xc5\x82u\xc5\xbcby bezpiecze\xc5\x84stwa u\xc5\xbcy\xc5\x82y gazu \xc5\x82zawi\xc4\x85cego przeciw ludno\xc5\x9bci protestuj\xc4\x85cej przeciwko planom prezydenta w mie\xc5\x9bcie Dosso, 140 km na zach\xc3\xb3d od Niamey. Protestuj\xc4\x85cy pod\xc5\x82o\xc5\xbcyli ogie\xc5\x84 pod pojazdy w mie\xc5\x9bcie oraz zniszczyli drzwi i okna wielu budynk\xc3\xb3w. Zwi\xc4\x85zki zawodowe wezwa\xc5\x82y prezydenta do rezygnacji z plan\xc3\xb3w zmiany konstytucji. 25 czerwca 2009 rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 og\xc3\xb3lnonarodowy strajk, w kt\xc3\xb3rym wzi\xc4\x99li udzia\xc5\x82 pracownicy sektora bankowego, finansowego, s\xc5\x82u\xc5\xbcby zdrowia oraz pracownicy lotniska. 1 lipca w Niamey rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 kolejny strajk, do kt\xc3\xb3rego przyst\xc4\x85pili pracownicy administracji i w\xc5\x82a\xc5\x9bciciele sklep\xc3\xb3w. W mie\xc5\x9bcie wzmocniona zosta\xc5\x82a obecno\xc5\x9b\xc4\x87 s\xc5\x82u\xc5\xbcb porz\xc4\x85dkowych, szczeg\xc3\xb3lnie wok\xc3\xb3\xc5\x82 g\xc5\x82\xc3\xb3wnego rynku w stolicy. 13 lipca strajk rozpocz\xc4\x99li prawnicy. Zdecydowali si\xc4\x99 oni na z\xc5\x82o\xc5\xbcenie tog, by wyrazi\xc4\x87 solidarno\xc5\x9b\xc4\x87 z rozwi\xc4\x85zanym S\xc4\x85dem Konstytucyjnym. _NEWLINE_15 lipca 2009, w Niamey, oko\xc5\x82o 100 kobiet zosta\xc5\x82o rozp\xc4\x99dzonych przez si\xc5\x82y bezpiecze\xc5\x84stwa przy u\xc5\xbcyciu pa\xc5\x82ek i gazu \xc5\x82zawi\xc4\x85cego podczas protestu przeciw planowanemu referendum. Kobiety, nale\xc5\xbc\xc4\x85ce do Frontu Obrony Demokracji, protestowa\xc5\x82y przed budynkiem rozwi\xc4\x85zanego S\xc4\x85du Konstytucyjnego.  _NEWLINE_Prezydent Tandja i jego zwolennicy argumentowali, \xc5\xbce potrzebuje on czasu na doko\xc5\x84czenie narodowych projekt\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 budow\xc4\x99 wielkiej kopalni uranu, rafinerii naftowej oraz tamy na rzece Niger.'