b'\n_START_ARTICLE_\nPowstanie w kantonie Nidwalden\n_START_SECTION_\nGeneza\n_START_PARAGRAPH_\nW styczniu 1798 r. wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 obszaru tzw. starej Konfederacji Szwajcarskiej znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 pod okupacj\xc4\x85 francusk\xc4\x85. 5 marca upad\xc5\x82o Berno, w zwi\xc4\x85zku z czym 12 kwietnia 1798 r. pod presj\xc4\x85 okupanta dwana\xc5\x9bcie kanton\xc3\xb3w szwajcarskich powo\xc5\x82a\xc5\x82o Republik\xc4\x99 Helweck\xc4\x85. Niezale\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 wzgl\xc4\x99dem niej zachowa\xc5\x82y jednak katolickie kantony Uri, Schwyz, Nidwalden, Glarus, Zug i Wallis, kt\xc3\xb3re przeciwne by\xc5\x82y narzuconej liberalnej konstytucji, a w szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci wolno\xc5\x9bci religijnej._NEWLINE_W celu z\xc5\x82amania oporu do zbuntowanych kanton\xc3\xb3w wkroczy\xc5\x82y wojska francuskie pod dow\xc3\xb3dztwem genera\xc5\x82a Balthasara Alexisa Henri Antoine von Schauenburga. Jako pierwsze zaatakowane zosta\xc5\x82y kantony Glarus i Zug, kt\xc3\xb3re podda\xc5\x82y si\xc4\x99 praktycznie bez walki ju\xc5\xbc po pierwszych potyczkach. Zagro\xc5\xbceni mieszka\xc5\x84cy Nidwalden rozpocz\xc4\x99li umacnianie palisad w miejscowo\xc5\x9bci Stansstad, kt\xc3\xb3ra wytrzyma\xc5\x82a pierwszy atak francuski. Dnia 9 kwietnia 1798 r. Francuzom uda\xc5\x82o si\xc4\x99 prze\xc5\x82ama\xc4\x87 obron\xc4\x99 Szwajcar\xc3\xb3w. Miasto podda\xc5\x82o si\xc4\x99, a obro\xc5\x84cy dostali si\xc4\x99 do niewoli._NEWLINE_Pod koniec kwietnia 1798 r. gotowa by\xc5\x82a armia pi\xc4\x99ciu kanton\xc3\xb3w w sile 10 000 ludzi pod przyw\xc3\xb3dztwem Aloisa von Redinga ze Schwyz. W jej sk\xc5\x82ad m.in. wesz\xc5\x82y wojska z kanton\xc3\xb3w Uri, Schwyz i Unterwalden. W okresie od 30 kwietnia do 3 maja si\xc5\x82y te z powodzeniem odpiera\xc5\x82y ataki 12 000 armii francuskiej. Dnia 3 maja Reding zosta\xc5\x82 jednak zmuszony do podpisania zawieszenia broni z Schauenburgiem. Na skutek militarnej przewagi Francuz\xc3\xb3w kantony Szwajcarii wewn\xc4\x99trznej mia\xc5\x82y uzna\xc4\x87 konstytucj\xc4\x99 podleg\xc5\x82ej Francji Republiki Helweckiej. Kar\xc4\x85 za op\xc3\xb3r mia\xc5\x82o by\xc4\x87 po\xc5\x82\xc4\x85czenie zbuntowanych kanton\xc3\xb3w Szwajcarii wewn\xc4\x99trznej w nowy kanton Waldst\xc3\xa4tten, co w efekcie przynios\xc5\x82oby zmarginalizowanie politycznej roli tego regionu we w\xc5\x82adzach kraju._NEWLINE_Dnia 29 sierpnia Rada kantonu Nidwalden, licz\xc4\x85c na ewentualn\xc4\x85 pomoc austriack\xc4\x85, odrzuci\xc5\x82a projekt w\xc5\x82\xc4\x85czenia do kantonu Waldst\xc3\xa4tten. W odpowiedzi na to w\xc5\x82adze Republiki Helweckiej, chc\xc4\x85c unikn\xc4\x85\xc4\x87 rozszerzenia si\xc4\x99 rewolty, zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82y si\xc4\x99 do Francuz\xc3\xb3w z pro\xc5\x9bb\xc4\x85 o interwencj\xc4\x99 militarn\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nPrzebieg walk\n_START_PARAGRAPH_\nDnia 9 wrze\xc5\x9bnia oko\xc5\x82o 10 000 Francuz\xc3\xb3w przypu\xc5\x9bci\xc5\x82o atak na zbuntowany kanton. Z militarnego punktu widzenia op\xc3\xb3r Szwajcar\xc3\xb3w wydawa\xc5\x82 si\xc4\x99 bezcelowy, jednak\xc5\xbce miejscowa ludno\xc5\x9b\xc4\x87, zagrzewana do walki przez kapucyna Paula Stygera, podj\xc4\x99\xc5\x82a walk\xc4\x99, stawiaj\xc4\x85c za\xc5\xbcarty, cho\xc4\x87 kr\xc3\xb3tkotrwa\xc5\x82y op\xc3\xb3r. Walk\xc4\x99 z Francuzami podj\xc4\x99\xc5\x82o oko\xc5\x82o 1600 powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w. W rejonie Kehrsitenberg grupie 30 powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w uda\xc5\x82o si\xc4\x99 wprawdzie powstrzymywa\xc4\x87 przez 5 godzin ataki 800 Francuz\xc3\xb3w, jednak pora\xc5\xbcka militarna by\xc5\x82a nieunikniona. Op\xc3\xb3r Szwajcar\xc3\xb3w wywar\xc5\x82 na Francuzach du\xc5\xbce wra\xc5\xbcenie. Za\xc5\xbcarty op\xc3\xb3r Szwajcar\xc3\xb3w wywo\xc5\x82a\xc5\x82 wbrew rozkazowi Schauenburga odwetowe akcje Francuz\xc3\xb3w skierowane przeciwko cywilom. Ziemie kantonu Nidwalden zosta\xc5\x82y spl\xc4\x85drowane, a domostwa spalone. Spustoszone zosta\xc5\x82y miejscowo\xc5\x9bci Ennetmoos, Stansstad i Buochs, znacznie ucierpia\xc5\x82o te\xc5\xbc Stans.\n_START_SECTION_\nNast\xc4\x99pstwa\n_START_PARAGRAPH_\nW trakcie walk poleg\xc5\x82o oko\xc5\x82o 100 Szwajcar\xc3\xb3w z Nidwalden, dalszych 300 \xe2\x80\x93 w\xc5\x9br\xc3\xb3d nich ponad setka kobiet i 26 dzieci \xe2\x80\x93 zgin\xc4\x99\xc5\x82o w czasie pacyfikowania kantonu. Francuzi w my\xc5\x9bl legendy mieli straci\xc4\x87 w walkach oko\xc5\x82o 2000 ludzi, jednak\xc5\xbce w rzeczywisto\xc5\x9bci ich straty by\xc5\x82y znacznie ni\xc5\xbcsze (ok. 100-150 os\xc3\xb3b). Liczne miejscowo\xc5\x9bci kantonu zosta\xc5\x82y zr\xc3\xb3wnane z ziemi\xc4\x85, 600 dom\xc3\xb3w i wiele ko\xc5\x9bcio\xc5\x82\xc3\xb3w zosta\xc5\x82o spalonych, a ludno\xc5\x9b\xc4\x87 cywilna obrabowana doszcz\xc4\x99tnie, tak \xc5\xbce wkr\xc3\xb3tce sami Francuzi z lito\xc5\x9bci rozpocz\xc4\x99li rozdzielanie dla niej \xc5\xbcywno\xc5\x9bci, a Johann Heinrich Pestalozzi zleci\xc5\x82 budow\xc4\x99 domu dla sierot wojennych w Stans. Dla upokorzenia pokonanych Francuzi pozbawili pomnik Winkelrieda (Bitwa pod Sempach) w\xc5\x82\xc3\xb3czni i miecza. Op\xc3\xb3r mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w kantonu wobec francuskiej interwencji odbi\xc5\x82 si\xc4\x99 szerokim echem w krajach koalicji antyfrancuskiej, a wywo\xc5\x82ana pacyfikacj\xc4\x85 trauma odcisn\xc4\x99\xc5\x82a silne pi\xc4\x99tno na XIX-wiecznej historii Szwajcarii, w kt\xc3\xb3rej katolickie kantony niech\xc4\x99tnie odnosi\xc5\x82y si\xc4\x99 do wszelkich p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych projekt\xc3\xb3w reform konstytucyjnych.'