b"\n_START_ARTICLE_\nTriturus\n_START_SECTION_\nCechy wsp\xc3\xb3lne\n_START_PARAGRAPH_\nTriturus stanowi rodzaj raczej du\xc5\xbcych traszek. Ich ca\xc5\x82kowita d\xc5\x82ugo\xc5\x9b\xc4\x87 cia\xc5\x82a zazwyczaj mie\xc5\x9bci si\xc4\x99 w przedziale pomi\xc4\x99dzy 12 a 16 cm. Niekiedy dochodzi do 20 cm. Wyj\xc4\x85tek stanowi Triturus pygmaeus o d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci jedynie od 10 do 12 cm. Wielko\xc5\x9b\xc4\x87 zale\xc5\xbcy od p\xc5\x82ci i \xc5\x9brodowiska, w kt\xc3\xb3rym \xc5\xbcyj\xc4\x85. Samice wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci gatunk\xc3\xb3w s\xc4\x85 nieznacznie wi\xc4\x99ksze i maj\xc4\x85 proporcjonalnie d\xc5\x82u\xc5\xbcszy od samc\xc3\xb3w ogon. T. carnifex wydaje si\xc4\x99 by\xc4\x87 wi\xc4\x99ksza w ch\xc5\x82odniejszych rejonach swego zasi\xc4\x99gu wyst\xc4\x99powania._NEWLINE_Crested newts s\xc4\x85 ciemnobr\xc4\x85zowe, z czarnymi plamkami po bokach i bia\xc5\x82ymi kropkami u niekt\xc3\xb3rych gatunk\xc3\xb3w. Brzuch jest \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82ty do pomara\xc5\x84czowego z czarnymi plamami tworz\xc4\x85cymi wz\xc3\xb3r charakterystyczny dla danego osobnika. Samice i osobniki m\xc5\x82odociane pewnych gatunk\xc3\xb3w cechuj\xc4\x85 si\xc4\x99 \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82t\xc4\x85 lini\xc4\x85 biegn\xc4\x85c\xc4\x85 wzd\xc5\x82u\xc5\xbc boku i ogona. Podczas okresu rozrodu nast\xc4\x99puje zmiana wygl\xc4\x85du, najsilniej zaznaczona u samc\xc3\xb3w. Pojawia si\xc4\x99 grzebie\xc5\x84 sk\xc3\xb3rny biegn\xc4\x85cy wzd\xc5\x82u\xc5\xbc grzbietu i ogona, od kt\xc3\xb3rego bierze si\xc4\x99 nazwa traszki grzebieniastej. Mo\xc5\xbce on osi\xc4\x85ga\xc4\x87 1,5 cm wysoko\xc5\x9bci i u traszki grzebieniastej jest bardzo powyszczerbiany. Ponadto w sezonie rozrodczym samiec wykszta\xc5\x82ca srebrzystobia\xc5\x82y pasek wzd\xc5\x82u\xc5\xbc boku i ogona._NEWLINE_Marbled newts zawdzi\xc4\x99czaj\xc4\x85 sw\xc4\x85 angielsk\xc4\x85 nazw\xc4\x99 ich zielono-czarnemu marmurkowanemu wzorowi ubarwienia. U samic pomara\xc5\x84czowoczerwona linia biegnie wzd\xc5\x82u\xc5\xbc grzbietu i ogona. Grzebie\xc5\x84 samca jest mniejszy i bardziej mi\xc4\x99sisty, ni\xc5\xbc u nadgatunku T. cristatus. Nie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 w nim te\xc5\xbc zaz\xc4\x99bienia. W czasie rozrodu traszki te maj\xc4\x85 tak\xc5\xbce bia\xc5\x82awy pasek na ogonie.\n_START_SECTION_\nBehawior i ekologia\n_START_PARAGRAPH_\nJak inne traszki, przedstawiciele Triturus rozwijaj\xc4\x85 si\xc4\x99 w wodzie w postaci larwalnej, a jako doros\xc5\x82e ka\xc5\xbcdego roku powracaj\xc4\x85 tam w celu rozrodu. Doros\xc5\x82e traszki zale\xc5\xbcnie od gatunku i od dost\xc4\x99pno\xc5\x9bci zbiornik\xc3\xb3w wodnych i siedlisk l\xc4\x85dowych sp\xc4\x99dzaj\xc4\x85 od p\xc3\xb3\xc5\x82 roku do trzech kwarta\xc5\x82\xc3\xb3w na l\xc4\x85dzie. Po rozwoju larwalnym w pierwszym roku \xc5\xbcycia mija kolejny rok, nim osi\xc4\x85gn\xc4\x85 dojrza\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87. Na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy lub na wy\xc5\xbcszych wysoko\xc5\x9bciach zabiera im to wi\xc4\x99cej czasu. Okres larwalny i m\xc5\x82odzie\xc5\x84czy wi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85 si\xc4\x99 dla traszek z najwi\xc4\x99kszym ryzykiem, prze\xc5\xbcywalno\xc5\x9b\xc4\x87 osobnik\xc3\xb3w dojrza\xc5\x82ych jest wi\xc4\x99ksza. Je\xc5\x9bli uda im si\xc4\x99 prze\xc5\xbcy\xc4\x87 niebezpieczny okres, doros\xc5\x82e do\xc5\xbcywaj\xc4\x85 wieku siedmiu do dziewi\xc4\x99ciu lat. Traszki grzebieniaste osi\xc4\x85gaj\xc4\x85 niekiedy na wolno\xc5\x9bci wiek 17 lat.\n_START_SECTION_\nFaza wodna\n_START_PARAGRAPH_\nTraszki preferuj\xc4\x85 w tej fazie \xc5\xbcycia \xc5\x9brednie do du\xc5\xbcych zbiornik\xc3\xb3w, nieocienione, o obfitej ro\xc5\x9blinno\xc5\x9bci podwodnej, jednak bez ryb poluj\xc4\x85cych na larwy. Typowy przyk\xc5\x82ad stanowi du\xc5\xbcy staw. Zbiornik taki nie musi by\xc4\x87 wcale pochodzenia naturalnego \xe2\x80\x93 wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 staw\xc3\xb3w zasiedlanych przez traszk\xc4\x99 grzebieniast\xc4\x85 w Wielkiej Brytanii cechuje pochodzenie antropogeniczne. Inne odpowiednie dla traszek siedliska to rowy, kana\xc5\x82y, do\xc5\x82y po \xc5\xbcwirze, stawy ogrodowe, a w przypadku T. carnifex \xe2\x80\x93 pola ry\xc5\xbcowe. T. dobrogicus lepiej zaadaptowa\xc5\x82a si\xc4\x99 do wody p\xc5\x82yn\xc4\x85cej i cz\xc4\x99sto rozmna\xc5\xbca si\xc4\x99 na brzegach rzek, w starorzeczach b\xc4\x85d\xc5\xba na rozlewiskach, gdzie cz\xc4\x99sto wsp\xc3\xb3\xc5\x82wyst\xc4\x99puje z rybami. Z Triturus wsp\xc3\xb3\xc5\x82wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 traszki innych rodzaj\xc3\xb3w: traszka zwyczajna, traszka helwecka, traszka karpacka i traszka g\xc3\xb3rska._NEWLINE_Doros\xc5\x82e traszki zaczynaj\xc4\x85 w\xc4\x99dr\xc3\xb3wk\xc4\x99 do swych miejsc rozrodu wiosn\xc4\x85, gdy temperatura utrzymuje si\xc4\x99 powy\xc5\xbcej 4-5 \xc2\xb0C. U wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci gatunk\xc3\xb3w odbywa si\xc4\x99 to w marcu, w po\xc5\x82udniowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci zasi\xc4\x99gu wyst\xc4\x99powania mo\xc5\xbce si\xc4\x99 to zdarzy\xc4\x87 du\xc5\xbco wcze\xc5\x9bniej. T. pygmaeus rozmna\xc5\xbca si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie od stycznia do wczesnego marca i mo\xc5\xbce uda\xc4\x87 si\xc4\x99 do staw\xc3\xb3w ju\xc5\xbc jesieni\xc4\x85. Czas sp\xc4\x99dzony przez osobniki doros\xc5\x82e w wodzie r\xc3\xb3\xc5\xbcni si\xc4\x99 w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od gatunku i koreluje z sylwetk\xc4\x85 cia\xc5\x82a: wynosi tylko 3 miesi\xc4\x85ce u traszek: marmurkowej i T. pygmaeus, natomiast sze\xc5\x9b\xc4\x87 miesi\xc4\x99cy u T. dobrogicus, kt\xc3\xb3rej bardziej smuk\xc5\x82e cia\xc5\x82o jest lepiej przystosowane do p\xc5\x82ywania. Triturus w fazie wodnej prowadz\xc4\x85 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie nocny tryb \xc5\xbcycia i w por\xc3\xb3wnaniu z mniejszymi traszkami Lissotriton czy Ichthyosaura zazwyczaj preferuj\xc4\x85 g\xc5\x82\xc4\x99bsze partie zbiornik\xc3\xb3w wodnych, gdzie ukrywaj\xc4\x85 si\xc4\x99 pod ro\xc5\x9blinami wodnymi. Jak inne traszki, okazjonalnie przemieszczaj\xc4\x85 si\xc4\x99 ku powierzchni, by zaczerpn\xc4\x85\xc4\x87 powietrza. Faza wodna s\xc5\x82u\xc5\xbcy nie tylko reprodukcji, stanowi r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc okazj\xc4\x99 zakosztowania w bardziej obfitej zdobyczy, a niedojrza\xc5\x82e traszki nadgatunku T. cristatus cz\xc4\x99sto wracaj\xc4\x85 do wody wiosn\xc4\x85, nawet je\xc5\x9bli si\xc4\x99 nie rozmna\xc5\xbcaj\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nFaza l\xc4\x85dowa\n_START_PARAGRAPH_\nPodczas fazy l\xc4\x85dowej Triturus wymagaj\xc4\x85 siedliska zapewniaj\xc4\x85cego im kryj\xc3\xb3wki, zdobycz w postaci bezkr\xc4\x99gowc\xc3\xb3w oraz wilgo\xc4\x87. Dok\xc5\x82adne wymagania poszczeg\xc3\xb3lnych gatunk\xc3\xb3w poznano s\xc5\x82abo. Traszki bowiem znacznie trudniej wypatrzy\xc4\x87 i obserwowa\xc4\x87 na l\xc4\x85dzie. Og\xc3\xb3lnie preferuj\xc4\x85 lasy li\xc5\x9bciaste i gaje, ale lasy iglaste r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc mog\xc4\x85 stanowi\xc4\x87 ich siedlisko, zw\xc5\x82aszcza na dalekiej p\xc3\xb3\xc5\x82nocy b\xc4\x85d\xc5\xba po\xc5\x82udniu zasi\xc4\x99gu. T. pygmaeus spotykany jest zazwyczaj w \xc5\x9br\xc3\xb3dziemnomorskich d\xc4\x99binach. W razie braku las\xc3\xb3w zamieszkiwane mog\xc4\x85 te\xc5\xbc by\xc4\x87 inne siedliska obfituj\xc4\x85ce w schronienia, jak \xc5\xbcywop\xc5\x82oty, krzewy, bagniste \xc5\x82\xc4\x85ki czy kamienio\xc5\x82omy. W takich siedliskach traszki ukrywaj\xc4\x85 si\xc4\x99 w\xc5\x9br\xc3\xb3d k\xc5\x82\xc3\xb3d, kory, desek, kamieni, w jamach ma\xc5\x82ych ssak\xc3\xb3w. Kilka osobnik\xc3\xb3w mo\xc5\xbce zajmowa\xc4\x87 jednocze\xc5\x9bnie to samo schronienie. Jako \xc5\xbce traszki zazwyczaj pozostaj\xc4\x85 w blisko\xc5\x9bci swych wodnych miejsc rozrodu, jako\xc5\x9b\xc4\x87 otaczaj\xc4\x85cego zbiornik \xc5\x9brodowiska w du\xc5\xbcym stopniu determinuje, czy z innych wzgl\xc4\x99d\xc3\xb3w odpowiedni zbiornik mo\xc5\xbce by\xc4\x87 skolonizowany przez traszki._NEWLINE_Osobniki m\xc5\x82odociane cz\xc4\x99sto jednak rozprzestrzeniaj\xc4\x85 si\xc4\x99 ku nowym miejscom rozrodu, podczas gdy doros\xc5\x82e generalnie wracaj\xc4\x85 co roku w to samo miejsce. Traszki nie przemieszczaj\xc4\x85 si\xc4\x99 szybko. Jedn\xc4\x85 noc\xc4\x85 potrafi\xc4\x85 przeby\xc4\x87 oko\xc5\x82o 100 m. Rzadko rozprzestrzeniaj\xc4\x85 si\xc4\x99 wi\xc4\x99c dalej, ni\xc5\xbc na odleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 1 km. Orientacja w otoczeniu opiera si\xc4\x99 na zapachu i odg\xc5\x82osach wydawanych przez inne p\xc5\x82azy. Nawigacj\xc4\x99 z wykorzystaniem nocnego nieba zaobserwowano u traszki marmurkowej. Aktywno\xc5\x9b\xc4\x87 jest najwi\xc4\x99ksza wilgotn\xc4\x85 noc\xc4\x85. W dzie\xc5\x84 traszki zazwyczaj siedz\xc4\x85 w ukryciu. P\xc3\xb3\xc5\xbanym latem i jesieni\xc4\x85 ich aktywno\xc5\x9b\xc4\x87 zwykle wzrasta, wtedy to zbli\xc5\xbcaj\xc4\x85 si\xc4\x99 bardziej ku swym miejscom rozrodu. Na wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci zasi\xc4\x99gu wyst\xc4\x99powania w zimie hibernuj\xc4\x85 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w podziemnych kryj\xc3\xb3wkach. Wiele osobnik\xc3\xb3w mo\xc5\xbce wtedy gromadzi\xc4\x87 si\xc4\x99 razem. Na po\xc5\x82udniu czasami w miesi\xc4\x85cach letnich mo\xc5\xbce wyst\xc4\x85pi\xc4\x87 estywacja.\n_START_SECTION_\nPo\xc5\xbcywienie i drapie\xc5\xbcnicy\n_START_PARAGRAPH_\nJak inne traszki, przedstawiciele rodzaju Triturus s\xc4\x85 mi\xc4\x99so\xc5\xbcerne. Ich pokarm stanowi\xc4\x85 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie bezkr\xc4\x99gowce. Podczas fazy l\xc4\x85dowej po\xc5\xbceraj\xc4\x85 sk\xc4\x85poszczety i inne pier\xc5\x9bcienice, r\xc3\xb3\xc5\xbcnorakie owady, Oniscidea i \xc5\x9blimaki. Podczas sezonu rozrodczego poluj\xc4\x85 na r\xc3\xb3\xc5\xbcne bezkr\xc4\x99gowce wodne, ale tak\xc5\xbce na kijanki innych p\xc5\x82az\xc3\xb3w, jak \xc5\xbcaba trawna, ropucha szara, a nawet na mniejsze traszki. Larwy w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od wielko\xc5\x9bci zjadaj\xc4\x85 niewielkie bezkr\xc4\x99gowce i kijanki, a tak\xc5\xbce mniejsze larwy swego w\xc5\x82asnego gatunku._NEWLINE_Z kolei larwy Triturus s\xc4\x85 zjadane przez takie zwierz\xc4\x99ta, jak mi\xc4\x99so\xc5\xbcerne bezkr\xc4\x99gowce i ptaki wodne, szczeg\xc3\xb3lnie za\xc5\x9b wra\xc5\xbcliwe s\xc4\x85 na drapie\xc5\xbcnictwo ryb. Osobniki doros\xc5\x82e og\xc3\xb3lnie unikaj\xc4\x85 drapie\xc5\xbcnik\xc3\xb3w, prowadz\xc4\x85c skryty tryb \xc5\xbcycia, ale czasami padaj\xc4\x85 ofiarami czaplowatych i innych ptak\xc3\xb3w, w\xc4\x99\xc5\xbcy, jak zaskroniec zwyczajny, oraz ssak\xc3\xb3w, jak ryj\xc3\xb3wkowate, borsuk europejski czy je\xc5\xbc zachodni. Wydzielaj\xc4\x85 przez sk\xc3\xb3r\xc4\x99 truj\xc4\x85c\xc4\x85 tetrodotoksyn\xc4\x99, jednak w znacznie mniejszym stopniu ni\xc5\xbc p\xc3\xb3\xc5\x82nocnoameryka\xc5\x84ska Taricha. Jaskrawe, pomara\xc5\x84czowe lub \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82te ubarwienie spodniej strony cia\xc5\x82a nadgatunku T. cristatus to ubarwienie ostrzegawcze, prezentowane w razie domniemanego zagro\xc5\xbcenia. Zaniepokojona traszka zwija si\xc4\x99 zazwyczaj i wydziela mleczn\xc4\x85 substancj\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nZaloty\n_START_PARAGRAPH_\nTraszki te charakteryzuje z\xc5\x82o\xc5\xbcony rytua\xc5\x82 zalot\xc3\xb3w. Odbywa si\xc4\x99 on pod wod\xc4\x85. Samce s\xc4\x85 terytorialne i wykazuj\xc4\x85 zachowanie typu lek b\xc4\x85d\xc5\xba reklamuj\xc4\x85 si\xc4\x99 na arenach b\xc4\x99d\xc4\x85cych niewielkimi obszarami czystej ziemi, gdzie przedstawiaj\xc4\x85 swe pokazy i uwodz\xc4\x85 samice. Napotkawszy inne samce, przybieraj\xc4\x85 te same postawy, kt\xc3\xb3rymi pozyskuj\xc4\x85 wzgl\xc4\x99dy p\xc5\x82ci przeciwnej. Okazjonalnie mog\xc4\x85 gry\xc5\xba\xc4\x87 si\xc4\x99 nawzajem. Traszka marmurkowa i Triturus pygmaeus zdaj\xc4\x85 si\xc4\x99 przejawia\xc4\x87 wi\xc4\x99cej agresji, ni\xc5\xbc przedstawiciele nadgatunku T. cristatus. Samce cz\xc4\x99sto przeszkadzaj\xc4\x85 innym samcom w zalotach i staraj\xc4\x85 si\xc4\x99 odwie\xc5\xba\xc4\x87 samic\xc4\x99 od rywala. Przyci\xc4\x85gaj\xc4\x85 samic\xc4\x99 z wykorzystaniem feromon\xc3\xb3w. Kiedy samiec napotka samic\xc4\x99, pod\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85 za ni\xc4\x85 i ustawia si\xc4\x99 naprzeciwko niej. Po tym pierwszym ustawieniu si\xc4\x99 nast\xc4\x99puj\xc4\x85 pokazy samca i transfer spermatoforu._NEWLINE_Podczas zalot\xc3\xb3w samiec podkre\xc5\x9bla rozmiar swego cia\xc5\x82a, a zw\xc5\x82aszcza grzebienia. Rozpyla feromony w kierunku swej wybranki. Samce du\xc5\xbcych gatunk\xc3\xb3w Triturus przybieraj\xc4\x85 pozycj\xc4\x99 cat buckle z cia\xc5\x82em wygi\xc4\x99tym i cz\xc4\x99sto spoczywaj\xc4\x85cym jedynie na przednich \xc5\x82apach. Samiec tak\xc5\xbce pochyla si\xc4\x99 w kierunku samicy, potrz\xc4\x85sa swym cia\xc5\x82em i trzepoce ku niej swym ogonem, czasami gwa\xc5\x82townie j\xc4\x85 smagaj\xc4\x85c. Je\xc5\x9bli samica wykazuje zainteresowanie, rytua\xc5\x82 wchodzi w trzeci\xc4\x85 faz\xc4\x99. Samiec odpe\xc5\x82za od samicy, wprawiaj\xc4\x85c sw\xc3\xb3j ogon w dr\xc5\xbcenie. Kiedy samica chwyta jego ogon w swe usta, sk\xc5\x82ada on spermatofor b\xc4\x99d\xc4\x85cy pakietem nasienia na pod\xc5\x82o\xc5\xbcu. Rytua\xc5\x82 ko\xc5\x84czy si\xc4\x99, gdy przeprowadza on samic\xc4\x99 nad spermatoforem, kt\xc3\xb3ry ona chwyta sw\xc4\x85 kloak\xc4\x85. U T. pygmaeus zaloty przebiegaj\xc4\x85 nieco odmiennie, ni\xc5\xbc u wi\xc4\x99kszych gatunk\xc3\xb3w. Nie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 pozycje cat buckles ani smaganie samicy, za to samiec powoli wachluje swym ogonem, faluj\xc4\x85c jego koniuszkiem. By\xc4\x87 mo\xc5\xbce na\xc5\x9bladuje w ten spos\xc3\xb3b zdobycz i tak wabi samic\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nSk\xc5\x82adanie i rozw\xc3\xb3j jaj\n_START_PARAGRAPH_\nPodczas sezonu rozrodczego samica zazwyczaj zadaje si\xc4\x99 z kilkoma samcami. Jej jaja ulegaj\xc4\x85 zap\xc5\x82odnieniu wewn\xc4\x99trznemu w jajowodzie. Matka sk\xc5\x82ada je na li\xc5\x9bciach ro\xc5\x9blin wodnych, jak rukiew wodna lub manna jadalna, zazwyczaj blisko tafli wody, i z u\xc5\xbcyciem ko\xc5\x84czyn tylnych zawija li\xc5\x9bcie wok\xc3\xb3\xc5\x82 jaj dla ochrony przed drapie\xc5\xbcnikami i promieniowaniem. W razie braku odpowiednich ro\xc5\x9blin jaja mog\xc4\x85 te\xc5\xbc by\xc4\x87 z\xc5\x82o\xc5\xbcone w\xc5\x9br\xc3\xb3d opad\xc5\x82ych li\xc5\x9bci, kamieni, a nawet w plastikowych torebkach. Samica traszki grzebieniastej przeznacza na sk\xc5\x82adanie jaj oko\xc5\x82o 5 minut. Samice nadgatunku Triturus cristatus zazwyczaj sk\xc5\x82adaj\xc4\x85 oko\xc5\x82o 200 jaj na okres godowy, natomiast traszka marmurkowa do 400. Zarodki s\xc4\x85 zazwyczaj jasno ubarwione. Mierz\xc4\x85 1,8\xe2\x80\x932\xc2\xa0mm \xc5\x9brednicy. Znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 w mierz\xc4\x85cej 6\xc2\xa0mm galaretowatej os\xc5\x82once, odr\xc3\xb3\xc5\xbcniaj\xc4\x85cej je od sympatrycznych gatunk\xc3\xb3w traszek o jajach mniejszych i ciemniejszych. Niezwyk\xc5\x82\xc4\x85 cech\xc4\x85 tego rodzaju jest pi\xc4\x99\xc4\x87dziesi\xc4\x99cioprocentowa umieralno\xc5\x9b\xc4\x87 zarodk\xc3\xb3w. Ich rozw\xc3\xb3j zatrzymuje si\xc4\x99, je\xc5\x9bli nie posiadaj\xc4\x85 dw\xc3\xb3ch r\xc3\xb3\xc5\xbcnych wariant\xc3\xb3w chromosomu 1 (a wi\xc4\x99c gdy s\xc4\x85 homozygotami tego chromosomu)._NEWLINE_Mija od dw\xc3\xb3ch do pi\xc4\x99ciu tygodni, nim z jaj wyl\xc4\x99gn\xc4\x85 si\xc4\x99 larwy. Zale\xc5\xbcy to g\xc5\x82\xc3\xb3wnie do temperatury. W pierwszych dniach po opuszczeniu jaj \xc5\xbcyj\xc4\x85 dzi\xc4\x99ki pozosta\xc5\x82emu zapasowi \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82tka i nie potrafi\xc4\x85 jeszcze p\xc5\x82ywa\xc4\x87. Przyczepiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 do ro\xc5\x9blin b\xc4\x85d\xc5\xba do os\xc5\x82onki jajowej dwoma specjalnymi narz\xc4\x85dami znajduj\xc4\x85cymi si\xc4\x99 na g\xc5\x82owie. Po tym okresie larwa zaczyna poch\xc5\x82ania\xc4\x87 drobne bezkr\xc4\x99gowce, aktywnie zdobywa pokarm po oko\xc5\x82o 10 dniach po wykluciu. Jak u innych p\xc5\x82az\xc3\xb3w ogoniastych, jako pierwsze pojawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 ko\xc5\x84czyny przednie, obecne ju\xc5\xbc w trzonkowatej formie przy wyl\xc4\x99ganiu. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej rozwijaj\xc4\x85 si\xc4\x99 ko\xc5\x84czyny tylne. Inaczej ni\xc5\xbc u mniejszych traszek, larwy Triturus s\xc4\x85 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie nektoniczne (wolno p\xc5\x82ywaj\xc4\x85 w wodzie). Zaraz przed wyj\xc5\x9bciem na l\xc4\x85d resorbuj\xc4\x85 skrzela zewn\xc4\x99trzne. Mog\xc4\x85 w tym stadium osi\xc4\x85gn\xc4\x85\xc4\x87 d\xc5\x82ugo\xc5\x9b\xc4\x87 7 cm u wi\xc4\x99kszych gatunk\xc3\xb3w. Przeobra\xc5\xbcenie nast\xc4\x99puje od dw\xc3\xb3ch do czterech miesi\xc4\x99cy po opuszczeniu jaja, jednak czas trwania ka\xc5\xbcdego okresu w rozwoju larwalnym zale\xc5\xbcy od temperatury. Tylko 4% wyl\xc4\x99gni\xc4\x99tych z jaja traszek grzebieniastych do\xc5\xbcywa metamorfozy. Liczba ta jest por\xc3\xb3wnywalna z odnotowywanymi u innych gatunk\xc3\xb3w. W niesprzyjaj\xc4\x85cych warunkach rozw\xc3\xb3j larw mo\xc5\xbce ulega\xc4\x87 op\xc3\xb3\xc5\xbanieniu. Mog\xc4\x85 one przezimowa\xc4\x87 w wodzie, aczkolwiek zdarza si\xc4\x99 to rzadziej, ni\xc5\xbc u mniejszych traszek. Okazjonalnie obserwowano u osobnik\xc3\xb3w doros\xc5\x82ych kilku gatunk\xc3\xb3w nadgatunku T. cristatus pedomorfoz\xc4\x99. Zwierz\xc4\x99ta te zachowywa\xc5\x82y skrzela zewn\xc4\x99trzne i pozostawa\xc5\x82y w wodzie.\n_START_SECTION_\nRomieszczenie geograficzne\n_START_PARAGRAPH_\nTriturus zamieszkuje Eurazj\xc4\x99, od Wielkiej Brytanii i P\xc3\xb3\xc5\x82wyspu Iberyjskiego na zachodzie do Syberii Zachodniej i regionu po\xc5\x82udniowego Morza Kaspijskiego na wschodzie. Na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy za\xc5\x9b dosi\xc4\x99ga on \xc5\x9brodkowego P\xc3\xb3\xc5\x82wyspu Fennoskandzkiego. Og\xc3\xb3lnie gatunki wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 obok siebie, parapatrycznie. Jedynie traszka grzebieniasta i traszka marmurkowa zamieszkuj\xc4\x85 sympatrycznie zachodni\xc4\x85 Francj\xc4\x99. T. karelinii cechuje si\xc4\x99 allopatrycznym wyst\xc4\x99powaniem na kilku nie\xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85cych si\xc4\x99 ze sob\xc4\x85 obszarach, s\xc4\x85 to: P\xc3\xb3\xc5\x82wysep Krymski, Kaukaz i tereny na po\xc5\x82udnie od Morza Kaspijskiego._NEWLINE_Najszerszy zasi\xc4\x99g wyst\xc4\x99powania osi\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82a traszka grzebieniasta. Inne ograniczaj\xc4\x85 si\xc4\x99 do skromniejszych teren\xc3\xb3w. Na przyk\xc5\x82ad T. pygmaeus zasiedla po\xc5\x82udniowy zach\xc3\xb3d P\xc3\xb3\xc5\x82wyspu Iberyjskiego, podczas gdy T. dobrogicus \xc5\xbcyje w basenie Dunaju i niekt\xc3\xb3rych jego dop\xc5\x82ywach. T. carnifex introdukowano poza jej naturalny zasi\xc4\x99g wyst\xc4\x99powania w pewnych krajach Europy oraz na Azorach. P\xc3\xb3\xc5\x82nocn\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 P\xc3\xb3\xc5\x82wyspu Ba\xc5\x82ka\xc5\x84skiego zamieszkuj\xc4\x85 a\xc5\xbc 4 gatunki nadgatunku T. cristatus, \xc5\xbcyj\xc4\x85ce w bliskim s\xc4\x85siedztwie. Czasami mog\xc4\x85 one nawet koegzystowa\xc4\x87 ze sob\xc4\x85._NEWLINE_Triturus zazwyczaj \xc5\xbcyj\xc4\x85 na niskich wysoko\xc5\x9bciach nad poziomem morza. T. dobrogicus przyk\xc5\x82adowo nie si\xc4\x99ga powy\xc5\xbcej 300 m. Jednak w po\xc5\x82udniowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci swego zasi\xc4\x99gu spotyka si\xc4\x99 je na wy\xc5\xbcszych obszarach. T. carnifex spotykana jest do 1800 m n.p.m. w Apeninach, T. karelinii  do 2000 m w po\xc5\x82udniowym Kaukazie, a traszka marmurkowa do 2100 m w \xc5\x9brodkowej Hiszpanii.\n_START_SECTION_\nRefugia w czasie zlodowacenia i rekolonizacja\n_START_PARAGRAPH_\nZ nastaniem czwartorz\xc4\x99dowego cyklu zlodowace\xc5\x84 oko\xc5\x82o 2,6 miliona lat temu wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesne gatunki Triturus dopiero powstawa\xc5\x82y. Wp\xc5\x82yn\xc4\x85\xc5\x82 wi\xc4\x99c na nie cykl ekspansji i cofania si\xc4\x99 ch\xc5\x82odnych, niego\xc5\x9bcinnych rejon\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re ukszta\xc5\x82towa\xc5\x82y zasi\xc4\x99gi wyst\xc4\x99powania. Badanie z wykorzystaniem modelowania nisz \xc5\x9brodowiskowych i filogeografii wykaza\xc5\x82o, \xc5\xbce w czasie ostatniego maksimum glacjalnego, oko\xc5\x82o 21000 lat temu, Triturus przetrwa\xc5\x82y w cieplejszych refugiach, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie na po\xc5\x82udniu Europy. Stamt\xc4\x85d rekolonizowa\xc5\x82y p\xc3\xb3\xc5\x82noc po wycofaniu si\xc4\x99 lodowca. Wykazano te\xc5\xbc, \xc5\xbce granice zasi\xc4\x99g\xc3\xb3w poszczeg\xc3\xb3lnych gatunk\xc3\xb3w zmienia\xc5\x82y si\xc4\x99, pewne gatunki zast\xc4\x99powa\xc5\x82y podczas rekolonizacji inne. Na przyk\xc5\x82ad T. pygmaeus rozszerza\xc5\x82a sw\xc3\xb3j zasi\xc4\x99g na p\xc3\xb3\xc5\x82noc, zast\xc4\x99puj\xc4\x85c traszk\xc4\x99 marmurkow\xc4\x85. Najszerzej wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cy dzi\xc5\x9b gatunek, traszka grzebieniasta, prawdopodobnie by\xc5\x82a niegdy\xc5\x9b, w czasie ostatniego zlodowacenia, ograniczona do niewielkiego refugium na terenie Kotliny Pano\xc5\x84skiej. Stamt\xc4\x85d rozprzestrzeni\xc5\x82a si\xc4\x99 na p\xc3\xb3\xc5\x82noc, zach\xc3\xb3d i wsch\xc3\xb3d, gdy klimat ociepli\xc5\x82 si\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nHybrydyzacja i introgresja\n_START_PARAGRAPH_\nTraszka grzebieniasta i traszka marmurkowa stanowi\xc4\x85 jedyne w tym rodzaju gatunki, kt\xc3\xb3rych zasi\xc4\x99gi wyst\xc4\x99powania zachodz\xc4\x85 na siebie w znaczny spos\xc3\xb3b (w zachodniej Francji). Na tym obszarze cechuj\xc4\x85 si\xc4\x99 wyspowym rozmieszczeniem i w og\xc3\xb3lno\xc5\x9bci preferuj\xc4\x85 odmienne habitaty. Kiedy ju\xc5\xbc wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 w tym samym stawie, mog\xc4\x85 krzy\xc5\xbcowa\xc4\x87 si\xc4\x99 ze sob\xc4\x85. Powsta\xc5\x82e w ten spos\xc3\xb3b potomstwo ma cechy po\xc5\x9brednie. Z krzy\xc5\xbc\xc3\xb3wki samca traszki grzebieniastej z samic\xc4\x85 traszki marmurkowej powstaje potomstwo, kt\xc3\xb3re niegdy\xc5\x9b b\xc5\x82\xc4\x99dnie zaliczono do odr\xc4\x99bnego gatunku i nazwano Triton blasii de l'Isle 1862, natomiast odwrotna krzy\xc5\xbc\xc3\xb3wka owocuje potomstwem okre\xc5\x9blanym niegdy\xc5\x9b Triton trouessarti Peracca 1886. Pierwszy rodzaj hybryd jest znacznie rzadszy z powodu zwi\xc4\x99kszonej umieralno\xc5\x9bci larw i sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 wy\xc5\x82\xc4\x85cznie z samc\xc3\xb3w. Natomiast w drugim to samce prze\xc5\xbcywaj\xc4\x85 w mniejszym stopniu, ni\xc5\xbc samice. Og\xc3\xb3lnie \xc5\xbcywotno\xc5\x9b\xc4\x87 krzy\xc5\xbc\xc3\xb3wek jest zredukowana. Rzadko wyst\xc4\x99puje krzy\xc5\xbc\xc3\xb3wka wsteczna z gatunkami rodzicielskimi. Hybrydy stanowi\xc4\x85 3\xe2\x80\x937% doros\xc5\x82ej populacji._NEWLINE_Inne gatunki Triturus spotykaj\xc4\x85 si\xc4\x99 tylko w w\xc4\x85skich strefach na granicach swych zasi\xc4\x99g\xc3\xb3w. Hybrydyzacja i tak zachodzi w strefach kontaktu, co wykaza\xc5\x82y dane genetyczne i wyst\xc4\x99powanie form po\xc5\x9brednich, zachodzi jednak rzadko, wspieraj\xc4\x85c wyst\xc4\x99powanie izolacji rozrodczej. Krzy\xc5\xbc\xc3\xb3wka wsteczna i introgresja zachodz\xc4\x85 jednak, o czym \xc5\x9bwiadcz\xc4\x85 wyniki bada\xc5\x84 DNA mitochondrialnego. W badaniach holenderskich geny introdukowanego T. carnifex znaleziono na skutek introgresji w puli genowej rodzimej traszki grzebieniastej. Traszka marmurkowa i jej najbli\xc5\xbcszy krewny T. pygmaeus zamieszkuj\xc4\x85 w swym s\xc4\x85siedztwie w \xc5\x9brodkowej Portugalii i Hiszpanii, jednak zazwyczaj rozmna\xc5\xbcaj\xc4\x85 si\xc4\x99 w oddzielnych stawach. Osobniki zamieszkuj\xc4\x85ce ten obszar mo\xc5\xbcna \xc5\x82atwo zaliczy\xc4\x87 albo do jednego, albo do drugiego gatunku. Niemniej zauwa\xc5\xbcono introgresj\xc4\x99 zachodz\xc4\x85c\xc4\x85 w obu kierunkach w niekt\xc3\xb3rych miejscach strefy kontaktu oraz jedynie w kierunku T. pygmaeus tam, gdzie gatunek ten historycznie zast\xc4\x85pi\xc5\x82 traszk\xc4\x99 marmurkow\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nZagro\xc5\xbcenia i ochrona\n_START_PARAGRAPH_\nWi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 gatunk\xc3\xb3w stanowi\xc4\x85 gatunki najmniejszej troski zgodnie z IUCN, jednak odnotowano spadki liczebno\xc5\x9bci populacji u wszystkich rozpatrywanych gatunk\xc3\xb3w. T. dobrogicus i T. pygmaeus klasyfikowane s\xc4\x85 jednak jako bliskie zagro\xc5\xbcenia, poniewa\xc5\xbc liczebno\xc5\x9bci ich populacji dozna\xc5\x82y znacznego spadku i gatunki figuruj\xc4\x85 na krajowych czerwonych listach. T. macedonicus i T. ivanbureschi, opisane niedawno, jeszcze nie otrzyma\xc5\x82y od IUCN \xc5\xbcadnego statusu.\n_START_SECTION_\nPrzyczyny spadk\xc3\xb3w liczebno\xc5\x9bci\n_START_PARAGRAPH_\nG\xc5\x82\xc3\xb3wne zagro\xc5\xbcenie Triturus to utrata siedlisk. Dotyczy ona zw\xc5\x82aszcza miejsc rozrodu, traconych przez intensyfikacj\xc4\x99 rolnictwa, osuszanie, rozrastanie si\xc4\x99 miast i wprowadzanie sztucznych re\xc5\xbcim\xc3\xb3w wodnych (co dotyka zw\xc5\x82aszcza T. dobrogicus). Zw\xc5\x82aszcza w po\xc5\x82udniowych rejonach zasi\xc4\x99gu wyst\xc4\x99powania eksploatacja w\xc3\xb3d gruntowych i mniejsza ilo\xc5\x9b\xc4\x87 wiosennych deszcz\xc3\xb3w prawdopodobnie spowodowana globalnym ociepleniem, zagra\xc5\xbcaj\xc4\x85 stawom, w kt\xc3\xb3rych rozradzaj\xc4\x85 si\xc4\x99 traszki. Siedliska wodne s\xc4\x85 tak\xc5\xbce degradowane przez zanieczyszczenia z pestycyd\xc3\xb3w i nawoz\xc3\xb3w stosowanych w rolnictwie. Wprowadzenie skorupiak\xc3\xb3w i drapie\xc5\xbcnych ryb zagra\xc5\xbca rozwojowi larw. Perccottus glenii stanowi g\xc5\x82\xc3\xb3wne zagro\xc5\xbcenie w Europie Wschodniej. Egzotyczne ro\xc5\x9bliny r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc mog\xc4\x85 degradowa\xc4\x87 siedliska: Crassula helmsii zast\xc4\x99puje naturaln\xc4\x85 ro\xc5\x9blinno\xc5\x9b\xc4\x87 i zacienia zbiorniki wodne w Zjednoczonym Kr\xc3\xb3lestwie, a jej twarde li\xc5\x9bcie s\xc4\x85 nieodpowiednie do zawijania w nie jaj nadgatunku T. cristatus._NEWLINE_Siedliska l\xc4\x85dowe, r\xc3\xb3wnie wa\xc5\xbcne dla populacji traszek, s\xc4\x85 tracone przez zast\xc4\x99powanie naturalnych las\xc3\xb3w plantacjami b\xc4\x85d\xc5\xba wycinki, zw\xc5\x82aszcza na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy zasi\xc4\x99gu wyst\xc4\x99powania, oraz przemian\xc4\x99 bogatych krajobraz\xc3\xb3w w jednorodne tereny rolnicze. Ograniczone przemieszczanie si\xc4\x99 czyni traszki szczeg\xc3\xb3lnie wra\xc5\xbcliwymi na fragmentacj\xc4\x99 habitat\xc3\xb3w i utrat\xc4\x99 po\xc5\x82\xc4\x85cze\xc5\x84 pomi\xc4\x99dzy odpowiednimi dla\xc5\x84 siedliskami. Wysokie st\xc4\x99\xc5\xbcenia soli drogowej s\xc4\x85 \xc5\x9bmiertelne dla przedstawicieli nadgatunku T. cristatus._NEWLINE_Do innych zagro\xc5\xbce\xc5\x84 zalicza si\xc4\x99 nielegalny od\xc5\x82\xc3\xb3w w celu trzymania jako zwierz\xc4\x99ta domowe, co zagra\xc5\xbca g\xc5\x82\xc3\xb3wnie T. karelinii oraz traszce grzebieniastej na wschodzie. Mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 hybrydyzacji, zw\xc5\x82aszcza w\xc5\x9br\xc3\xb3d nadgatunku T cristatus, oznacza mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 zanieczyszczenia genetycznego rodzimych populacji poprzez introdukcj\xc4\x99 pokrewnych gatunk\xc3\xb3w, jak si\xc4\x99 sta\xc5\x82o po introdukcji T. carnifex w obszarze wyst\xc4\x99powania traszki grzebieniastej. Cieplejsze i bardziej wilgotne zimy spowodowane globalnym ociepleniem mog\xc4\x85 zwi\xc4\x99ksza\xc4\x87 umieralno\xc5\x9b\xc4\x87 traszek, zak\xc5\x82\xc3\xb3caj\xc4\x85c ich hibernacj\xc4\x99 i zmuszaj\xc4\x85c tym samym do zu\xc5\xbcytkowania wi\xc4\x99kszych ilo\xc5\x9bci energii. W ko\xc5\x84cu rodzaj jest potencjalnie wra\xc5\xbcliwy na wysoce patogennego grzyba Batrachochytrium salamandrivorans, wprowadzonego do Europy z Azji.\n_START_SECTION_\nOchrona\n_START_PARAGRAPH_\nGatunki nadgatunku T. cristatus obj\xc4\x99te s\xc4\x85 konwencj\xc4\x85 berne\xc5\x84sk\xc4\x85, za\xc5\x82\xc4\x85cznikiem II, jako podlegaj\xc4\x85ce \xc5\x9bcis\xc5\x82ej ochronie. Natomiast traszka marmurkowa i T. pygmaeus znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 w za\xc5\x82\xc4\x85czniku III jako chronione. Gatunki nadgatunku T. cristatus obejmuje r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc aneks II dyrektywy siedliskowej, zawieraj\xc4\x85cy gatunki wymagaj\xc4\x85ce wydzielenia specjalnych obszar\xc3\xb3w ochrony, wszystkie gatunki za\xc5\x9b Aneks IV, obejmuj\xc4\x85cy gatunki wymagaj\xc4\x85ce \xc5\x9bcis\xc5\x82ej ochrony. Wobec tego od\xc5\x82\xc3\xb3w, niepokojenie, zabijanie b\xc4\x85d\xc5\xba handel, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc destrukcja siedlisk s\xc4\x85 zabronione w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci kraj\xc3\xb3w europejskich. Dyrektywa siedliskowa Unii Europejskiej stanowi tak\xc5\xbce podstaw\xc4\x99 programu sieci obszar\xc3\xb3w chronionych Natura 2000, spo\xc5\x9br\xc3\xb3d kt\xc3\xb3rych wiele wydzielono dla nadgatunku T. cristatus._NEWLINE_Ochrona i utrzymanie siedlisk wydaj\xc4\x85 si\xc4\x99 najwa\xc5\xbcniejszymi elementami ochrony Triturus. Obejmuj\xc4\x85 zachowywanie naturalnych zbiornik\xc3\xb3w wodnych, redukcj\xc4\x99 u\xc5\xbcywania nawoz\xc3\xb3w i pestycyd\xc3\xb3w, kontrol\xc4\x99 lub eradykacj\xc4\x99 wprowadzonych drapie\xc5\xbcnych ryb oraz powi\xc4\x85zanie siedlisk korytarzami ekologicznymi nieuprawianego terenu. Sie\xc4\x87 siedlisk wodnych w bliskim otoczeniu jest wa\xc5\xbcna dla utrzymania populacji. Tworzenie nowych staw\xc3\xb3w dla rozrodu jest og\xc3\xb3lnie bardzo efektywne, jako \xc5\xbce s\xc4\x85 one szybko kolonizowane, je\xc5\x9bli w s\xc4\x85siedztwie znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 inne siedliska. W pewnych przypadkach ca\xc5\x82e populacje przenoszono w razie zagro\xc5\xbcenia, jednak taka translokacja musi by\xc4\x87 dok\xc5\x82adnie zaplanowana, by si\xc4\x99 uda\xc4\x87. \xc5\x9acis\xc5\x82a ochrona traszki grzebieniastej w Zjednoczonym Kr\xc3\xb3lestwie doprowadzi\xc5\x82a do konflikt\xc3\xb3w z lokalnymi projektami rozwoju. W tym samym czasie charyzmatyczna traszka sta\xc5\x82a si\xc4\x99 gatunkiem flagowym, kt\xc3\xb3rej ochrona przynosi\xc5\x82a tak\xc5\xbce korzy\xc5\x9bci innym p\xc5\x82azom."