b'\n_START_ARTICLE_\nKana\xc5\x82 Ogi\xc5\x84skiego\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nInicjatorem budowy kana\xc5\x82u by\xc5\x82 hetman wielki litewski Micha\xc5\x82 Kazimierz ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Ogi\xc5\x84ski, kt\xc3\xb3ry chcia\xc5\x82 w ten spos\xc3\xb3b o\xc5\xbcywi\xc4\x87 gospodarczo i kulturalnie Polesie._NEWLINE_Kana\xc5\x82 po\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 dorzecza Niemna i Dniepru, a przez to Morze Ba\xc5\x82tyckie z Czarnym. Podczas budowy wykorzystano koryta rzek Jasio\xc5\x82dy, Prypeci i Szczary. Mia\xc5\x82 46\xc2\xa0km d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci, 12\xe2\x80\x9318 metr\xc3\xb3w szeroko\xc5\x9bci (z pasami bocznymi 80 metr\xc3\xb3w), a g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9b\xc4\x87 do 1,5 metra. Siedzib\xc4\x85 zarz\xc4\x85du kana\xc5\x82u by\xc5\x82o miasteczko Telechany nale\xc5\xbc\xc4\x85ce do Ogi\xc5\x84skiego. Wybudowano w nim port rzeczny i stoczni\xc4\x99. Spowodowa\xc5\x82o to rozw\xc3\xb3j miasteczka, w kt\xc3\xb3rym dzia\xc5\x82a\xc5\x82a jeszcze manufaktura fajans\xc3\xb3w oraz sukna. Najwa\xc5\xbcniejszym portem \xc5\x9br\xc3\xb3dl\xc4\x85dowym na tej nowoczesnej drodze wodnej by\xc5\x82 Pi\xc5\x84sk. W 1768 roku sejm nada\xc5\x82 Ogi\xc5\x84skiemu kr\xc3\xb3lewszczyzny i prawo pobierania op\xc5\x82at przejazdowych, zobowi\xc4\x85zuj\xc4\x85c go w zamian do utrzymywania kana\xc5\x82u. W konstytucji sejmowej kana\xc5\x82 nosi nazw\xc4\x99 Kana\xc5\x82 wielki Pi\xc5\x84ski czyli Port Ogi\xc5\x84ski. Dokument zobowi\xc4\x85zywa\xc5\x82 komisj\xc4\x99 skarbow\xc4\x85 do budowy dr\xc3\xb3g dojazdowych i czyszczenia rzek. W 1784 roku kana\xc5\x82 by\xc5\x82 gotowy, gdy\xc5\xbc przep\xc5\x82yn\xc4\x85\xc5\x82 nim z Chersonia do Kr\xc3\xb3lewca statek o pojemno\xc5\x9bci 35 \xc5\x82aszt\xc3\xb3w._NEWLINE_Po rozbiorach kana\xc5\x82 zosta\xc5\x82 przej\xc4\x99ty przez w\xc5\x82adze rosyjskie i w latach 1797\xe2\x80\x931804 unowocze\xc5\x9bniony i przebudowany. Funkcjonowa\xc5\x82 nieprzerwanie do I wojny \xc5\x9bwiatowej, kiedy uleg\xc5\x82 powa\xc5\xbcnym zniszczeniom.\n_START_SECTION_\nI wojna \xc5\x9bwiatowa\n_START_PARAGRAPH_\nW roku 1915 Rosjanie, wycofuj\xc4\x85c si\xc4\x99 przed wojskami pa\xc5\x84stw centralnych, spalili budynki mieszkalne i gospodarcze przy \xc5\x9bluzach komorowych, jazach i mostach zwodzonych oraz przy Zarz\xc4\x85dzie Dr\xc3\xb3g Wodnych w Telechanach. \xc5\x9aluzy komorowe wysadzono i cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo spalono. Jazy, upusty (spusty i wpusty), kana\xc5\x82y obwodowe oraz mosty zwodzone i mosty ma\xc5\x82e zwyk\xc5\x82e zosta\xc5\x82y uszkodzone i cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo spalone. Rosjanie zniszczyli lub wywie\xc5\xbali do Rosji ca\xc5\x82\xc4\x85 dokumentacj\xc4\x99 techniczn\xc4\x85 i historyczn\xc4\x85. Zniszczenia dope\xc5\x82ni\xc5\x82y wojska niemieckie, kt\xc3\xb3re kana\xc5\x82 wykorzysta\xc5\x82y jako lini\xc4\x99 obrony. Na terenie \xc5\x9bluz, wa\xc5\x82\xc3\xb3w i drogi holowniczej zbudowano schrony. Niemcy zniszczyli pozosta\xc5\x82e mosty i zbudowali prowizoryczne mosty wojenne. Zniszczyli r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc lini\xc4\x99 telefoniczn\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra by\xc5\x82a doprowadzona do \xc5\x9bluz na ca\xc5\x82ej d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci kana\xc5\x82u. Poniewa\xc5\xbc kana\xc5\x82 by\xc5\x82 lini\xc4\x85 obrony, na palach wbitych w dno umieszczono drut kolczasty. Rosn\xc4\x85ce wzd\xc5\x82u\xc5\xbc kana\xc5\x82u drzewa zosta\xc5\x82y wyci\xc4\x99te lub zniszczone przez pociski. Po wycofaniu si\xc4\x99 Niemc\xc3\xb3w w 1918 roku, to co pozosta\xc5\x82o (g\xc5\x82\xc3\xb3wnie cz\xc4\x99\xc5\x9bci metalowe), zosta\xc5\x82o rozkradzione przez miejscow\xc4\x85 ludno\xc5\x9b\xc4\x87.\n_START_SECTION_\nOdbudowa w latach 1923\xe2\x80\x931927\n_START_PARAGRAPH_\nKana\xc5\x82 odbudowano w latach 1923\xe2\x80\x931927. W ramach prac wybudowano 10 nowych jaz\xc3\xb3w na rzece Szczarze, 10 \xc5\x9bluz na kanale, nowe str\xc3\xb3\xc5\xbc\xc3\xb3wki, kana\xc5\x82 oczyszczono z zasiek\xc3\xb3w i strzelnic. Odnowiono i uporz\xc4\x85dkowano przysta\xc5\x84 w Pi\xc5\x84sku, wybudowano zimowisko w Grodnie i Pu\xc5\x82tusku oraz oczyszczono rzeki Prype\xc4\x87, Jasio\xc5\x82d\xc4\x99, Szczar\xc4\x99, Pin\xc4\x99, Styr, Hory\xc5\x84, Niemen, Wili\xc4\x99 z pozostawionych pali most\xc3\xb3w wojennych, zamule\xc5\x84 i zaro\xc5\x9bni\xc4\x99\xc4\x87. Odbudowa kosztowa\xc5\x82a ponad 3 miliony z\xc5\x82otych. Kana\xc5\x82 przed II wojn\xc4\x85 \xc5\x9bwiatow\xc4\x85 by\xc5\x82 wykorzystywany w celach transportowych, pasa\xc5\xbcerskich i turystycznych. Po zako\xc5\x84czeniu odbudowy w 1928 roku zosta\xc5\x82y odbudowane mosty zwodzone i zbudowano budynki gospodarcze przy \xc5\x9bluzach. Administracja kana\xc5\x82em Ogi\xc5\x84skiego nale\xc5\xbca\xc5\x82a do Pa\xc5\x84stwowego Zarz\xc4\x85du Dr\xc3\xb3g Wodnych w Telechanach, kt\xc3\xb3ry podlega\xc5\x82 Dyrekcji Dr\xc3\xb3g Wodnych w Wilnie. Aby \xc5\x9bluzowi mogli porozumie\xc4\x87 si\xc4\x99 z zarz\xc4\x85dem, w str\xc3\xb3\xc5\xbc\xc3\xb3wkach przy \xc5\x9bluzach zainstalowano telefony. Lini\xc4\x99 telefoniczn\xc4\x85 poprowadzono po wschodniej strony kana\xc5\x82u, a Jezioro Wygonowskie okr\xc4\x85\xc5\xbca\xc5\x82a od zachodu.\n_START_SECTION_\nII wojna \xc5\x9bwiatowa i po niej\n_START_PARAGRAPH_\nKana\xc5\x82 by\xc5\x82 czynny do roku 1941. Transportowano nim drewno, okresowo z Telechan do Pi\xc5\x84ska kursowa\xc5\x82y po nim ma\xc5\x82e statki i jednostki wycieczkowe. 13 wrze\xc5\x9bnia 1942 roku zwyci\xc4\x99sk\xc4\x85 \xe2\x80\x9ebitw\xc4\x99 ogi\xc5\x84sk\xc4\x85\xe2\x80\x9d stoczy\xc5\x82 partyzancki oddzia\xc5\x82 im. Szczorsa z dwoma pu\xc5\x82kami dywizji SS, kt\xc3\xb3re wzi\xc4\x99\xc5\x82y udzia\xc5\x82 w ekspedycji karnej \xe2\x80\x9eBagienne Dreszcze-Po\xc5\x82udnio-Zach\xc3\xb3d\xe2\x80\x9d w mi\xc4\x99dzyrzeczu Szczary i Hrywdy. SS-mani dzie\xc5\x84 wcze\xc5\x9bniej spalili wraz z mieszka\xc5\x84cami 4 wioski: Kra\xc5\x9bnica, Wiado, Tupiczyce i Bobrowicze, z kt\xc3\xb3rych 3 nie zosta\xc5\x82y po wojnie odbudowane. Po wojnie kana\xc5\x82 znalaz\xc5\x82 si\xc4\x99 w granicach Bia\xc5\x82oruskiej SRR (1945\xe2\x80\x931991), a od 1991 roku na terenie Republiki Bia\xc5\x82orusi. W 2006 roku w\xc5\x82adze Bia\xc5\x82orusi og\xc5\x82osi\xc5\x82y plan odbudowy kana\xc5\x82u kosztem ok. 20 mln USD.\n_START_SECTION_\nKana\xc5\x82 w kulturze\n_START_PARAGRAPH_\nW 1937 roku we Lwowie nak\xc5\x82adem Pa\xc5\x84stwowych Wydawnictw Ksi\xc4\x85\xc5\xbcek Szkolnych ukaza\xc5\x82a si\xc4\x99 ksi\xc4\x85\xc5\xbcka Z Pi\xc5\x84ska do Augustowa kajakiem autorstwa Adama Schmucka. Autor przep\xc5\x82yn\xc4\x85\xc5\x82 kajakiem \xe2\x80\x9eWilk\xe2\x80\x9d tras\xc4\x99 z Pi\xc5\x84ska do Augustowa. Opisa\xc5\x82 w swojej ksi\xc4\x85\xc5\xbcce kana\xc5\x82 Ogi\xc5\x84skiego.'