b'\n_START_ARTICLE_\nBitwa pod Martynowem\n_START_SECTION_\nGeneza\n_START_PARAGRAPH_\nW XVI i XVII wieku, gdy Chanat Krymski oddzia\xc5\x82ywa\xc5\x82 jeszcze silnie na ludy o\xc5\x9bcienne, tylko nielicznym udawa\xc5\x82a si\xc4\x99 sztuka skutecznego przeciwstawienia Tatarom, do nich nale\xc5\xbceli m.in. Polacy. Pokonanie Tatar\xc3\xb3w w otwartym boju nie by\xc5\x82o trudne, ale problem rodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 ju\xc5\xbc przed ni\xc4\x85 i polega\xc5\x82 na nawi\xc4\x85zaniu z nimi walki. I w\xc5\x82a\xc5\x9bnie ta sztuka wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia\xc5\x82a \xc3\xb3wczesn\xc4\x85 polsk\xc4\x85 armi\xc4\x99 na tle armii ca\xc5\x82ej Europy (nale\xc5\xbcy przy tym doda\xc4\x87, \xc5\xbce Tatarzy byli najbardziej niebezpieczni w\xc5\x82a\xc5\x9bnie podczas ucieczki, kiedy to w pe\xc5\x82nym p\xc4\x99dzie potrafili wypuszcza\xc4\x87 za siebie chmur\xc4\x99 strza\xc5\x82, zadaj\xc4\x85c \xc5\x9bcigaj\xc4\x85cym wojskom powa\xc5\xbcne straty). Celem Tatar\xc3\xb3w by\xc5\x82o jedynie zdobycie \xc5\x82upu (kosztowno\xc5\x9bci, cenny sprz\xc4\x99t, sukno, jasyr), co czyni\xc5\x82o z nich typowych pirat\xc3\xb3w, tyle \xc5\xbce l\xc4\x85dowych. Celem wojsk napadni\xc4\x99tego kraju by\xc5\x82o niedopuszczenie, by Tatarzy opu\xc5\x9bcili kraj ze zdobytym \xc5\x82upem. Tatarzy bez \xc5\x82upu ze wzgl\xc4\x99du na sw\xc4\x85 szybko\xc5\x9b\xc4\x87 byli praktycznie nie osi\xc4\x85galni. Jedynie gdy wracali z \xc5\x82upem udawa\xc5\x82o si\xc4\x99 ich dopa\xc5\x9b\xc4\x87 i pobi\xc4\x87. Ale nawet ta sztuka nie zawsze si\xc4\x99 udawa\xc5\x82a \xe2\x80\x93 Tatarzy ze wzgl\xc4\x99du na sw\xc3\xb3j proceder sztuk\xc4\x99 wszelakich fortel\xc3\xb3w doprowadzili do perfekcji._NEWLINE_Bitwa pod Martynowem to przyk\xc5\x82ad bitwy, w kt\xc3\xb3rej armii polskiej dowodzonej przez wielkiego wodza, przysz\xc5\x82ego pogromc\xc4\x99 samego Gustawa Adolfa, \xc3\xb3wczesnego hetmana polnego koronnego Stanis\xc5\x82awa Koniecpolskiego uda\xc5\x82o si\xc4\x99 dokona\xc4\x87 nie\xc5\x82atwej sztuki zmuszenia do walki i pobicia wracaj\xc4\x85cej z \xc5\x82upem armii tatarskiej Kantymira Murzy. Osobnym rozdzia\xc5\x82em tych wydarze\xc5\x84, poprzedzaj\xc4\x85cych bitw\xc4\x99, by\xc5\x82 powszechny op\xc3\xb3r ludno\xc5\x9bci ch\xc5\x82opskiej w ca\xc5\x82ym rejonie dzia\xc5\x82ania Ordy, kt\xc3\xb3ry zmusi\xc5\x82 Tatar\xc3\xb3w do znacznie wcze\xc5\x9bniejszego odwrotu.\n_START_SECTION_\nNajazd tatarski\n_START_PARAGRAPH_\nDnia 5 czerwca 1624 murza Kantymir na czele Nogaj\xc3\xb3w wpad\xc5\x82 od strony Wo\xc5\x82oszczyzny na Pokucie w pobli\xc5\xbcu \xc5\x9aniatynia. Armia tatarska zamiast jak zwykle od razu rozla\xc4\x87 si\xc4\x99 po kraju, a tego w\xc5\x82a\xc5\x9bnie spodziewa\xc5\x82y si\xc4\x99 polskie chor\xc4\x85gwie rozrzucone na Pokuciu, w zwartej grupie ruszy\xc5\x82a w g\xc5\x82\xc4\x85b Polski, uprzedzaj\xc4\x85c hetmana polnego koronnego Koniecpolskiego i przeprawiaj\xc4\x85c si\xc4\x99 9 czerwca pod Martynowem przez Dniestr. Nast\xc4\x99pnie Tatarzy dotarli a\xc5\xbc pod Medyk\xc4\x99 ko\xc5\x82o Przemy\xc5\x9bla, gdzie 10 czerwca za\xc5\x82o\xc5\xbcony zosta\xc5\x82 kosz tatarski._NEWLINE_St\xc4\x85d Tatarzy przeszli szybko przez Ru\xc5\x9b Czerwon\xc4\x85 i dotarli na zachodzie do Dunajca i Wis\xc5\x82y  w rejonie Sandomierza, za\xc5\x9b na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy do ziemi be\xc5\x82skiej, che\xc5\x82mskiej i wojew\xc3\xb3dztwa lubelskiego. W tym\xc5\xbce roku Tatarzy pod wodz\xc4\x85 Kantymira spl\xc4\x85drowali ca\xc5\x82\xc4\x85 \xc5\x9brodkow\xc4\x85 Ma\xc5\x82opolsk\xc4\x99 a\xc5\xbc pod S\xc4\x99dzisz\xc3\xb3w i Krosno. W Urzejowicach, Gniewczynie, Sieteszy, Gaci, Markowej, Kosinie spalono ko\xc5\x9bcio\xc5\x82y i wsie, a ludno\xc5\x9b\xc4\x87 w du\xc5\xbcej liczbie zabrano w jasyr._NEWLINE_Maj\xc4\x85cy w tym czasie przy sobie tylko 1500 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy hetman polny koronny Stanis\xc5\x82aw Koniecpolski postanowi\xc5\x82 zebra\xc4\x87 wi\xc4\x99cej si\xc5\x82 i przygotowa\xc4\x87 zasadzk\xc4\x99 na wracaj\xc4\x85cych z \xc5\x82upem Tatar\xc3\xb3w na brodzie pod Martynowem.\n_START_SECTION_\nPowr\xc3\xb3t Tatar\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nWkr\xc3\xb3tce zaniepokojeni coraz bardziej zaci\xc4\x99tym oporem ch\xc5\x82op\xc3\xb3w Tatarzy zawr\xc3\xb3cili. Gdy 13 czerwca wys\xc5\x82any z podjazdem rotmistrz Odrzywolski doni\xc3\xb3s\xc5\x82, \xc5\xbce Tatarzy szykuj\xc4\x85 si\xc4\x99 do powrotu, Koniecpolski postanowi\xc5\x82 przeprawi\xc4\x87 si\xc4\x99 na po\xc5\x82udniowy brzeg Dniestru, by urz\xc4\x85dzi\xc4\x87 zasadzk\xc4\x99. Ch\xc5\x82opom w tym czasie nakazano stworzy\xc4\x87 zasieki na pozosta\xc5\x82ych mo\xc5\xbcliwych trasach. Po przybyciu dalszych wojsk, zar\xc3\xb3wno prywatnych, jak i kwarcianych, si\xc5\x82y hetmana uros\xc5\x82y do 5000 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy (4650 jazdy i 350 piechoty) i kilku dzia\xc5\x82ek. Do dzia\xc5\x82a\xc5\x84 w polu przeznaczono tylko 12 lekkich chor\xc4\x85gwi kwarcianych i prywatnych pod dow\xc3\xb3dztwem Tomasza Zamoyskiego. Reszta wojska, w tym nawet husaria, mia\xc5\x82a stanowi\xc4\x87 za\xc5\x82og\xc4\x99 taboru. W szeregach armii Koniecpolskiego znale\xc5\xbali si\xc4\x99 tak znakomici \xc5\xbco\xc5\x82nierze jak Stefan Chmielecki, Jan Odrzywolski, Samuel \xc5\x81aszcz, Pawe\xc5\x82 Czarniecki i jego s\xc5\x82ynny brat Stefan Czarniecki. Dnia 19 czerwca Tatarzy (10000 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy) zbli\xc5\xbcyli si\xc4\x99 do Martynowa. W\xc3\xb3dz tatarski odkry\xc5\x82 jednak zasadzk\xc4\x99, i to pomimo tego, \xc5\xbce Koniecpolski celowo tak \xc5\x9bcie\xc5\x9bni\xc5\x82 tabor, by zach\xc4\x99ci\xc4\x87 Ord\xc4\x99 do ataku na s\xc5\x82abego rzekomo przeciwnika. Hetman obawia\xc5\x82 si\xc4\x99, by Kantymir nie os\xc5\x82oni\xc5\x82 si\xc4\x99 komunikiem i nie poci\xc4\x85gn\xc4\x85\xc5\x82 z koszem i \xc5\x82upami na kolejn\xc4\x85 przepraw\xc4\x99 pod Haliczem, dzi\xc4\x99ki czemu m\xc3\xb3g\xc5\x82by uj\xc5\x9b\xc4\x87 polskim wojskom. Gdy Koniecpolski dostrzeg\xc5\x82, \xc5\xbce Tatarzy zauwa\xc5\xbcyli zasadzk\xc4\x99, postanowi\xc5\x82 wr\xc3\xb3ci\xc4\x87 na p\xc3\xb3\xc5\x82nocny brzeg i os\xc5\x82ania\xc4\x87 przepraw\xc4\x99 pod Haliczem (15\xc2\xa0km w linii prostej od Martynowa).\n_START_SECTION_\nBitwa\n_START_PARAGRAPH_\nW nocy z 19 czerwca na 20 czerwca tabor polski dyskretnie przeprawi\xc5\x82 si\xc4\x99 przez Dniestr i ruszy\xc5\x82 na Halicz. W odpowiedzi Kantymir rozdzieli\xc5\x82 swe wojska \xe2\x80\x93 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 rzuci\xc5\x82 na hetmana, a kosz przeprawi\xc5\x82 pod Martynowem. Oko\xc5\x82o godziny 3 w nocy 20 czerwca zacz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 walki stra\xc5\xbcy na drodze do Halicza. W tym czasie tabor polski cofa\xc5\x82 si\xc4\x99, b\xc4\x99d\xc4\x85c 11\xc2\xa0km od Martynowa. Hetman postanowi\xc5\x82 ruszy\xc4\x87 do kontrnatarcia. Tabor ustawiono w osiem rz\xc4\x99d\xc3\xb3w, frontem do Dniestru. Mi\xc4\x99dzy wozami ustawiono jazd\xc4\x99. Walcz\xc4\x85cy z Tatarami pancerni ze stra\xc5\xbcy przedniej mieli wci\xc4\x85gn\xc4\x85\xc4\x87 si\xc5\x82y Kantymira pomi\xc4\x99dzy tabor a Dniestr. W\xc3\xb3wczas Polacy uderzaj\xc4\x85c na skrzyd\xc5\x82o Tatar\xc3\xb3w mieli zepchn\xc4\x85\xc4\x87 ich na bagna b\xc4\x99d\xc4\x85ce u uj\xc5\x9bcia rzeki \xc5\x81omnicy do Dniestru. Kantymir jednak nie zamierza\xc5\x82 przeprawia\xc4\x87 si\xc4\x99 pod Haliczem, ale zwodzi\xc5\x82 wojska koronne, by da\xc4\x87 czas koszowi, by ten odszed\xc5\x82 jak najdalej. Gdy Kantymir zacz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 cofa\xc4\x87 do Martynowa, Stanis\xc5\x82aw Koniecpolski zmuszony zosta\xc5\x82 do opuszczenia dogodnej pozycji._NEWLINE_Gdy wozy schodzi\xc5\x82y ze wzg\xc3\xb3rz, Tatarzy znienacka zaatakowali. By os\xc5\x82oni\xc4\x87 tabor do boju ruszy\xc5\x82y chor\xc4\x85gwie pancerne. Walka wr\xc4\x99cz trwa\xc5\x82a godzin\xc4\x99, do momentu, gdy Tatarzy rozpocz\xc4\x99li powolny odwr\xc3\xb3t. Gdy id\xc4\x85cy za nimi tabor wyszed\xc5\x82 na r\xc3\xb3wnin\xc4\x99, hetman nakaza\xc5\x82 generalny atak. Wozy taborowe zacz\xc4\x99\xc5\x82y wychodzi\xc4\x87 zza obu skrzyde\xc5\x82 drugiego rzutu polskiego, a wtedy walcz\xc4\x85cy z Tatarami pancerni nagle odskoczyli do ty\xc5\x82u, chc\xc4\x85c sprowokowa\xc4\x87 ich do ataku, jednak Tatarzy nie dali si\xc4\x99 nabra\xc4\x87. Tabor by\xc5\x82 jednak w tym czasie na tyle blisko, \xc5\xbce r\xc3\xb3wnoczesna salwa dzia\xc5\x82ek i rusznic taborowych oraz pistolet\xc3\xb3w jazdy polskiej dosi\xc4\x99g\xc5\x82a Tatar\xc3\xb3w, wywo\xc5\x82uj\xc4\x85c u nich panik\xc4\x99._NEWLINE_W pogo\xc5\x84 za uciekaj\xc4\x85cymi ruszy\xc5\x82o 12 chor\xc4\x85gwi pancernych, usi\xc5\x82uj\xc4\x85c wyprzedzi\xc4\x87 Tatar\xc3\xb3w i zabiec im drog\xc4\x99 od p\xc3\xb3\xc5\x82nocy. Uda\xc5\x82o si\xc4\x99 tego dokona\xc4\x87 pod Martynowem. Ponowna salwa z \xc5\x82uk\xc3\xb3w i rusznic zepchn\xc4\x99\xc5\x82a Tatar\xc3\xb3w do Dniestru, zadaj\xc4\x85c im ci\xc4\x99\xc5\xbckie straty (ze wzgl\xc4\x99du na wysoki brzeg wielu Tatar\xc3\xb3w musia\xc5\x82o skaka\xc4\x87). Du\xc5\xbco Tatar\xc3\xb3w przeprawiaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 przez Dniestr wystrzelano z \xc5\x82uk\xc3\xb3w i broni palnej. Znaczna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 z nich poton\xc4\x99\xc5\x82a. Ranny zosta\xc5\x82 w\xc3\xb3dz armii tatarskiej Kantymir. Pancerni przeprawili si\xc4\x99 na drugi brzeg i utworzyli przycz\xc3\xb3\xc5\x82ek. Gdy Kantymir och\xc5\x82on\xc4\x85\xc5\x82, ruszy\xc5\x82 do kontrnatarcia, chc\xc4\x85c wyprze\xc4\x87 polsk\xc4\x85 jazd\xc4\x99 na drugi brzeg, jednak powstrzymany zosta\xc5\x82 ogniem pistolet\xc3\xb3w. Koniecpolski zostawi\xc5\x82 tabor i ruszy\xc5\x82 z ca\xc5\x82\xc4\x85 jazd\xc4\x85 na drugi brzeg.\n_START_SECTION_\nTatarzy uciekaj\xc4\x85\n_START_PARAGRAPH_\nTatarzy rzucili si\xc4\x99 do ucieczki. W pogo\xc5\x84 za koszem ruszy\xc5\x82 z 1000 pancernych Stefan Chmielecki. Wojska koszowe przyspieszy\xc5\x82y marsz, wycinaj\xc4\x85c stawiaj\xc4\x85cych op\xc3\xb3r m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn i porzucaj\xc4\x85c uprowadzone dzieci. Mimo to po 7\xc2\xa0km pogoni zosta\xc5\x82y dop\xc4\x99dzone. Pojmanych w jasyr ludzi oraz byd\xc5\x82o odbito bez wielkiego trudu. Cenniejszych je\xc5\x84c\xc3\xb3w uprowadzonych na koniach uwolniono cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo na przeprawie przez Bystrzyc\xc4\x99, pod Jezupolem._NEWLINE_Dopiero 21 czerwca pod Chocimierzem (90\xc2\xa0km od Martynowa), po rozbiciu ostatniej grupy Tatar\xc3\xb3w, Chmielecki wstrzyma\xc5\x82 po\xc5\x9bcig z powodu zapad\xc5\x82ych ciemno\xc5\x9bci. Ca\xc5\x82y szlak pogoni zawalony zosta\xc5\x82 sprz\xc4\x99tem domowym i ko\xc5\x9bcielnym. Dalszy po\xc5\x9bcig prowadzili jeszcze s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85cy w wojskach koronnych Czerkiesi. Natomiast rozproszonych po lasach Tatar\xc3\xb3w wymordowali ch\xc5\x82opi. Mimo wszystko kilkuset z nich usz\xc5\x82o wraz z Kantymirem na Budziak, uprowadziwszy nawet gar\xc5\x9b\xc4\x87 szlachty dla okupu._NEWLINE_Zwyci\xc4\x99stwo pod Martynowem zapocz\xc4\x85tkowa\xc5\x82o nowy okres w dziejach wojen polsko-tatarskich. \xc5\x81upi\xc4\x85ca bezkarnie przez d\xc5\x82ugie lata Orda zosta\xc5\x82a rozbita i ponios\xc5\x82a ogromne straty.'