b'\n_START_ARTICLE_\nCzas (antropologia)\n_START_PARAGRAPH_\nCzas \xe2\x80\x93 miernik trwania, jest w antropologii jedn\xc4\x85 z kluczowych warto\xc5\x9bci to\xc5\xbcsamo\xc5\x9bci kulturowej, kszta\xc5\x82tuj\xc4\x85cych \xc5\xbcycie jednostki i zbiorowo\xc5\x9bci, do kt\xc3\xb3rej ta przynale\xc5\xbcy, oraz ich stosunek do \xc5\x9bwiata._NEWLINE_Ma charakter warto\xc5\x9bci zinterioryzowanej (uwewn\xc4\x99trznionej), co oznacza, \xc5\xbce kszta\xc5\x82tuje na poziomie przedrefleksyjnym czy te\xc5\xbc bezrefleksyjnym stosunek przedstawicieli danej kultury (spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa) do rzeczywisto\xc5\x9bci. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 przedstawicieli danej kultury nie zdaje sobie sprawy, \xc5\xbce spos\xc3\xb3b, w jaki postrzegaj\xc4\x85 oni czas, jest w nich wpisany kulturowo i s\xc4\x85dz\xc4\x85, \xc5\xbce jest naturalny i oczywisty, dopiero w zderzeniu z przedstawicielami innych kultur ujawnia si\xc4\x99 jego wzgl\xc4\x99dno\xc5\x9b\xc4\x87. Jako warto\xc5\x9b\xc4\x87 zinterioryzowana wp\xc5\x82ywa na spos\xc3\xb3b my\xc5\x9blenia, nie daj\xc4\x85c tego jednocze\xc5\x9bnie po sobie pozna\xc4\x87 (z wyj\xc4\x85tkiem jednostek bardzo \xc5\x9bwiadomych uwarunkowa\xc5\x84 kulturowych) i wp\xc5\x82ywa na to, \xc5\xbce jednostki o podobnym podej\xc5\x9bciu do czasu odczuwane s\xc4\x85 jako w pewien spos\xc3\xb3b bli\xc5\xbcsze, bardziej zrozumia\xc5\x82e, przewidywalne, etc.\n_START_SECTION_\nPrzyk\xc5\x82ad\n_START_PARAGRAPH_\nJak dzia\xc5\x82a czas jako warto\xc5\x9b\xc4\x87 to\xc5\xbcsamo\xc5\x9bci kulturowej? Wyobra\xc5\xba sobie, \xc5\xbce W\xc5\x82och um\xc3\xb3wi\xc5\x82 si\xc4\x99 na spotkanie ze Szwedem. Dla Szweda naturalne jest, \xc5\xbceby przyj\xc5\x9b\xc4\x87 5 minut przed czasem. W\xc5\x82och natomiast przyzwyczajony jest, \xc5\xbce punktualno\xc5\x9b\xc4\x87 nie ma w jego spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwie \xc5\xbcadnego znaczenia, wi\xc4\x99c oczywi\xc5\x9bcie sp\xc3\xb3\xc5\xbani\xc5\x82 si\xc4\x99 o 20 minut. W rezultacie Szwed jest w\xc5\x9bciek\xc5\x82y, \xc5\xbce tamten go lekcewa\xc5\xbcy, a W\xc5\x82och obra\xc5\xbca si\xc4\x99, \xc5\xbce Szwed jest sztywny i ma\xc5\x82ostkowy. Cho\xc4\x87 przecie\xc5\xbc \xc5\xbcaden z nich nie mia\xc5\x82 z\xc5\x82ych intencji. Szwed woli wi\xc4\x99c umawia\xc4\x87 si\xc4\x99 z Du\xc5\x84czykami, a W\xc5\x82och z Hiszpanami, m.in. ze wzgl\xc4\x99du na podej\xc5\x9bcie do czasu w\xc5\x82a\xc5\x9bnie.\n_START_SECTION_\nCzas odmierzany precyzyjnie\n_START_PARAGRAPH_\nZegary mechaniczne, odmierzaj\xc4\x85ce precyzyjnie godziny i minuty, powsta\xc5\x82y po raz pierwszy w XII wieku na u\xc5\xbcytek klasztor\xc3\xb3w, by odlicza\xc4\x87 pory modlitw. W XIV wieku zacz\xc4\x99\xc5\x82y robi\xc4\x87 karier\xc4\x99 "\xc5\x9bwieck\xc4\x85", daj\xc4\x85c pocz\xc4\x85tek temu, co niekt\xc3\xb3rzy (Guriewicz) nazywaj\xc4\x85 czasem kupieckim. Oparty na precyzyjnych i oderwanych od uwarunkowa\xc5\x84 przyrodniczych obliczeniach pomiar czasu okaza\xc5\x82 si\xc4\x99 bowiem istotny dla rozwoju handlu i bank\xc3\xb3w (np. by oblicza\xc4\x87 odsetki). Tego rodzaju czas wywar\xc5\x82 najwi\xc4\x99kszy wp\xc5\x82yw na p\xc3\xb3\xc5\xbaniejsze kultury protestanckie \xe2\x80\x93 to z tego kr\xc4\x99gu pochodzi przys\xc5\x82owie Czas to pieni\xc4\x85dz.\n_START_SECTION_\nElastyczne godziny staro\xc5\xbcytne\n_START_PARAGRAPH_\nW kulturach staro\xc5\xbcytnych, kt\xc3\xb3re oblicza\xc5\x82y godziny, pos\xc5\x82ugiwano si\xc4\x99 pomiarem, w kt\xc3\xb3rym godziny nie by\xc5\x82y sobie r\xc3\xb3wne, poniewa\xc5\xbc zar\xc3\xb3wno dzie\xc5\x84, jak i noc, zawsze dzieli\xc5\x82y si\xc4\x99 na 12 godzin, niezale\xc5\xbcnie od r\xc3\xb3\xc5\xbcnic w d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci dnia do nocy w poszczeg\xc3\xb3lnych okresach roku.\n_START_SECTION_\nCykle przyrody\n_START_PARAGRAPH_\nW wielu kulturach archaicznych i oralnych jedynymi formami pomiaru s\xc4\x85 odniesienia do cykli przyrody i przyrodniczych punkt\xc3\xb3w orientacyjnych (ilo\xc5\x9b\xc4\x87 zim lub wiosen, pe\xc5\x82ni ksi\xc4\x99\xc5\xbcyca, itp.).\n_START_SECTION_\nRodzaje czasu\n_START_PARAGRAPH_\nMo\xc5\xbce by\xc4\x87 dzielony na przesz\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87, zwi\xc4\x85zan\xc4\x85 z pami\xc4\x99ci\xc4\x85, tera\xc5\xbaniejszo\xc5\x9b\xc4\x87, zwi\xc4\x85zan\xc4\x85 z percepcj\xc4\x85 i przysz\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87, zwi\xc4\x85zan\xc4\x85 z nadziej\xc4\x85. W antropologii kultury wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnianych jest wiele r\xc3\xb3\xc5\xbcnych rodzaj\xc3\xb3w czasu i sposob\xc3\xb3w podej\xc5\x9bcia do niego, jakie mog\xc4\x85 wyst\xc4\x99powa\xc4\x87 w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwach. Poni\xc5\xbcej przedstawione s\xc4\x85 niekt\xc3\xb3re z nich.\n_START_SECTION_\nCzas cykliczny\n_START_PARAGRAPH_\nWyst\xc4\x99puje np. w spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwach rolniczych, plemiennych, w staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci, w plemionach barbarzy\xc5\x84skiej Europy we wczesnym \xc5\x9bredniowieczu, zanim przyj\xc4\x99\xc5\x82y one chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84stwo._NEWLINE_Czas cykliczny polega na tym, \xc5\xbce jest postrzegany jako wci\xc4\x85\xc5\xbc powracaj\xc4\x85cy cyklami zdarze\xc5\x84 na takiej zasadzie, jak pory roku. W takich spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwach powszechnie uwa\xc5\xbca si\xc4\x99, \xc5\xbce czas zatacza ko\xc5\x82a, powracaj\xc4\x85c rytmem p\xc3\xb3r roku i pojawiaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 i odchodz\xc4\x85cych kolejnych pokole\xc5\x84. (zob. Eliade)\n_START_SECTION_\nPrzesz\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 absolutna\n_START_PARAGRAPH_\nPrzesz\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 absolutna jest to kategoria wprowadzona po raz pierwszy przez Goethego, podj\xc4\x99ta nast\xc4\x99pnie przez Bachtina. Opisuje stosunek czasowy pewnych spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stw do mitu. Akcja mitu toczy si\xc4\x99 w przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci ca\xc5\x82kowicie ju\xc5\xbc oderwanej od zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w z tera\xc5\xbaniejszo\xc5\x9bci\xc4\x85, zupe\xc5\x82nie odleg\xc5\x82ej i odci\xc4\x99tej od wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesno\xc5\x9bci.\n_START_SECTION_\nCzas rodowy\n_START_PARAGRAPH_\nZwi\xc4\x85zany z przodkami, odliczaniem ich generacji, jego posiadanie i g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9b\xc4\x87 jego si\xc4\x99gania w przesz\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 traktowane jest jako presti\xc5\xbc.\n_START_SECTION_\nCzas lokalny\n_START_PARAGRAPH_\nCzas lokalny wyst\xc4\x99powa\xc5\x82 w \xc5\x9bredniowiecznej Europie, gdzie ka\xc5\xbcda osada postrzega\xc5\x82a czas miejscowo i odlicza\xc5\x82a go w spos\xc3\xb3b niezgodny z czasem innych, wi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85c zreszt\xc4\x85 zwykle w\xc5\x82asne, lokalne pocz\xc4\x85tki z wielkimi mitycznymi i historycznymi postaciami. Dlatego np. tak wiele historii rod\xc3\xb3w czy miejscowo\xc5\x9bci pisanych w \xc5\x9bredniowieczu zaczyna si\xc4\x99 od postaci jakiego\xc5\x9b Rzymianina (np. Juliusza Cezara) albo Greka (np. Aleksandra Wielkiego).\n_START_SECTION_\nHomeostaza\n_START_PARAGRAPH_\nSpo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa nie stosuj\xc4\x85ce pisma, tzw. kultury oralne, maj\xc4\x85 tendencj\xc4\x99 do tzw. homeostazy, czyli do wizji czasu jako niezmiennego trwania \xc5\x9bwiata nieustannie w tej samej postaci. Wskutek czego przekszta\xc5\x82caj\xc4\x85 one swoje opowie\xc5\x9bci o przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci niejako dostosowuj\xc4\x85c je do stanu obecnej rzeczywisto\xc5\x9bci, np. zmieniaj\xc4\x85c liczb\xc4\x99 plemion czy przodk\xc3\xb3w w legendach tak, by si\xc4\x99 to da\xc5\x82o \xc5\x82awo prze\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc4\x87 na stan obecny. Proces ten odbywa si\xc4\x99 w nie\xc5\x9bwiadomo\xc5\x9bci spo\xc5\x82ecznej i tworzy wra\xc5\xbcenie niezmiennego trwania, a wi\xc4\x99c naturalno\xc5\x9bci obecnego porz\xc4\x85dku rzeczy.\n_START_SECTION_\nPostmodernistyczne odczucie czasu\n_START_PARAGRAPH_\nZdaniem Fredrica Jamesona postmodernistyczne do\xc5\x9bwiadczenie czasu polega na zaniku jakiejkolwiek d\xc5\x82u\xc5\xbcszej perspektywy czasowej, czy poczucia ci\xc4\x85g\xc5\x82o\xc5\x9bci przyczynowo-skutkowej. Jameson por\xc3\xb3wnuje to do schizofrenii rozumianej tak, jak definiuje j\xc4\x85 psychoanaliza ze szko\xc5\x82y Jacques\'a Lacana: jako przerostu odczucia czasu tera\xc5\xbaniejszego. W ukszta\xc5\x82towaniu si\xc4\x99 takiego odczucia czasu widzi decyduj\xc4\x85cy wp\xc5\x82yw telewizji i jej logiki.'