b'\n_START_ARTICLE_\nAlexandre Andrault de Langeron\n_START_SECTION_\nWczesne \xc5\xbcycie\n_START_PARAGRAPH_\nLangeron, cz\xc5\x82onek arystokratycznego francuskiego rodu Andrault, nosi\xc5\x82 tytu\xc5\x82y: hrabia de Langeron, markiz de la Coste, baron de la Fert\xc3\xa9, de Sassy et de Cougny, pan du Mont, de Bazolle de l\xe2\x80\x99Isle de Mars et d\xe2\x80\x99Alligny. Wst\xc4\x85pi\xc5\x82 do francuskiej armii w roku 1779 w wieku 15 lat jako kadet. W latach 1782\xe2\x80\x931783 walczy\xc5\x82 z ruchem niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bciowym na Santo Domingo. S\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 pod rozkazami genera\xc5\x82a Rochambeau podczas Wojny o niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych (po stronie ameryka\xc5\x84skiej). W 1786 zosta\xc5\x82 awansowany do stopnia podpu\xc5\x82kownika w pu\xc5\x82ku M\xc3\xa9doc a w 1788 zosta\xc5\x82 pu\xc5\x82kownikiem regimentu Armagnac.\n_START_SECTION_\nRosyjska s\xc5\x82u\xc5\xbcba\n_START_PARAGRAPH_\nPo wybuchu rewolucji Langeron b\xc4\x99d\xc4\x85c rojalist\xc4\x85 opu\xc5\x9bci\xc5\x82 Francj\xc4\x99 i 7 maja 1790 r. przyj\xc4\x85\xc5\x82 rosyjsk\xc4\x85 s\xc5\x82u\xc5\xbcb\xc4\x99 jako pu\xc5\x82kownik Syberyjskiego regimentu grenadier\xc3\xb3w.  Uczestniczy\xc5\x82 jako ochotnik w wojnie ze Szwecj\xc4\x85. Zosta\xc5\x82 odznaczony Orderem \xc5\x9bwi\xc4\x99tego Jerzego IV klasy za akcj\xc4\x99 pod Bjork i dowodzi\xc5\x82 lewym skrzyd\xc5\x82em w bitwie pod Rochensalmi. Bra\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w wojnie rosyjsko-tureckiej. Odznaczy\xc5\x82 si\xc4\x99 przy szturmie twierdzy Izmai\xc5\x82, gdzie zosta\xc5\x82 ranny i w bitwie pod M\xc4\x83cinem. Za bitw\xc4\x99 pod Izmai\xc5\x82em Katarzyna II uhonorowa\xc5\x82a go z\xc5\x82ot\xc4\x85 szabl\xc4\x85 za dzielno\xc5\x9b\xc4\x87._NEWLINE_Na polecenie Katarzyny II s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 w armii saskiej, a potem austriackiej w walkach przeciw rewolucji francuskiej w Niderlandach pod Maubeuge, Charleroi i Maastricht. 10 czerwca 1795 r. zosta\xc5\x82 do przydzielony do ma\xc5\x82orosyjskiego pu\xc5\x82ku grenadier\xc3\xb3w. 28 czerwca 1796 r. zosta\xc5\x82 dow\xc3\xb3dc\xc4\x85 brygady. i szefem ufskiego pu\xc5\x82ku muszkieter\xc3\xb3w. Za efektywne dow\xc3\xb3dztwo zosta\xc5\x82 odznaczony orderem \xc5\x9bw. Anny II stopnia. 25 pa\xc5\xbadziernika 1798 roku dosta\xc5\x82 awans do stopnia genera\xc5\x82-lejtnanta. 13 maja 1799 roku zosta\xc5\x82 szefem riaza\xc5\x84skiego pu\xc5\x82ku muszkieter\xc3\xb3w._NEWLINE_W 1799 roku przyj\xc4\x85\xc5\x82 obywatelstwo rosyjskie. Pawe\xc5\x82 I nada\xc5\x82 mu tytu\xc5\x82 hrabiego.\n_START_SECTION_\nWojny napoleo\xc5\x84skie i wojna turecko-rosyjska\n_START_PARAGRAPH_\nLangeron trzykrotnie wpada\xc5\x82 w nie\xc5\x82ask\xc4\x99 Aleksandra I \xe2\x80\x93 za pierwszym razem w 1805 roku za nieudane manewry pod Austerlitz. Langeron zosta\xc5\x82 zmuszony do dymisji, ale wkr\xc3\xb3tce zosta\xc5\x82 przywr\xc3\xb3cony do s\xc5\x82u\xc5\xbcby._NEWLINE_Bra\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w wojnie rosyjsko-tureckiej (1806\xe2\x80\x931812). 29 sierpnia 1809 r. rozbi\xc5\x82 stra\xc5\xbc przedni\xc4\x85 armii Wielkiego Wezyra pod Giurgiu. Uczestniczy\xc5\x82 w blokadzie twierdzy Silistra. Za zwyci\xc4\x99stwo pod Derekpoy zosta\xc5\x82 19 wrze\xc5\x9bnia 1810 r. odznaczony Orderem \xc5\x9bw. Jerzego II klasy. 7 sierpnia 1810 roku zosta\xc5\x82 dow\xc3\xb3dc\xc4\x85 22 dywizji. Dowodzi\xc5\x82 armi\xc4\x85 mo\xc5\x82dawsk\xc4\x85 w czasie choroby i po \xc5\x9bmierci genera\xc5\x82a N.M. Kamie\xc5\x84skiego - do przybycia Kutuzowa. 22 sierpnia zosta\xc5\x82 awansowany do stopnia genera\xc5\x82a i udekorowany Orderem \xc5\x9bw. W\xc5\x82odzimierza I klasy za bitw\xc4\x99 pod Ruse._NEWLINE_W pocz\xc4\x85tku 1812 roku dowodzi\xc5\x82 pierwszym korpusem armii dunajskiej admira\xc5\x82a Cziczagowa, razem z kt\xc3\xb3rym walczy\xc5\x82 pod Brze\xc5\x9bciem i pod Berezyn\xc4\x85, po czym \xc5\x9bciga\xc5\x82 nieprzyjaciela do Wis\xc5\x82y. W 1813 r. bra\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w zdobyciu Torunia (11 marca 1813 r. odznaczony Orderem \xc5\x9bw. Jerzego II klasy i pruskimi orderami Czarnego i Czerwonego Or\xc5\x82a). W bitwie pod K\xc3\xb6nigswarth\xc4\x85 gdzie dowodzi\xc5\x82 lewym skrzyd\xc5\x82em zdoby\xc5\x82 5 dzia\xc5\x82 i wzi\xc4\x85\xc5\x82 do niewoli czterech genera\xc5\x82\xc3\xb3w i 1200 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy. Uczestniczy\xc5\x82 w bitwie pod Budziszynem. W sierpniu korpus Langerona wchodzi w sk\xc5\x82ad \xc5\x9bl\xc4\x85skiej armii feldmarsza\xc5\x82ka Bl\xc3\xbcchera i uczestniczy\xc5\x82 w bitwach pod D\xc4\x99bowym Gajem, Lw\xc3\xb3wkiem \xc5\x9al\xc4\x85skim, Z\xc5\x82otoryj\xc4\x85, nad Kaczaw\xc4\x85 i pod Bischofswerd\xc4\x85. Za udzia\xc5\x82 w tych dzia\xc5\x82aniach, Aleksander I udekorowa\xc5\x82 go Orderem \xc5\x9bw. Aleksandra Newskiego z brylantami. W bitwie pod Lipskiem 5 pa\xc5\xbadziernika atakowa\xc5\x82 lewe skrzyd\xc5\x82o nieprzyjaciela, a 7 pa\xc5\xbadziernika jego korpus wdar\xc5\x82 si\xc4\x99 do miasta. W styczniu 1814 r. wkroczy\xc5\x82 z wojskami do Francji. Odznaczy\xc5\x82 si\xc4\x99 pod Soissons, Craonne, Laon, Reims. Dowodzi\xc5\x82 ca\xc5\x82\xc4\x85 kawaleri\xc4\x85 pod La F\xc3\xa8re-Champenoise. Po zdobyciu Pary\xc5\xbca, Aleksander I przy spotkaniu z Langeronem powiedzia\xc5\x82: "Panie Hrabio, zgubi\xc5\x82 pan to na wzg\xc3\xb3rzu Montmartre, a ja znalaz\xc5\x82em" i wr\xc4\x99czy\xc5\x82 mu Order \xc5\x9awi\xc4\x99tego Andrzeja Aposto\xc5\x82a Pierwszego Powo\xc5\x82ania.\n_START_SECTION_\nOdessa\n_START_PARAGRAPH_\n16 listopada 1815 r. Langeron zosta\xc5\x82 wyznaczony cherso\xc5\x84skim gubernatorem wojennym, naczelnikiem Odessy i rewizorem miast guberni jekaterynos\xc5\x82awskiej, cherso\xc5\x84skiej i taurydzkiej._NEWLINE_W 1815 r. Langeron zmieni\xc5\x82 ksi\xc4\x99cia Richelieu na stanowisku genera\xc5\x82-gubernatora Noworosji i Besarabii. W Odessie hrabia wdro\xc5\xbcy\xc5\x82 w \xc5\xbcycie wiele wa\xc5\xbcnych, zaplanowanych przez ksi\xc4\x99cia inicjatyw, z kt\xc3\xb3rych jedn\xc4\x85 by\xc5\x82o wprowadzenie wolnego portu. Za jego czas\xc3\xb3w pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99 pierwsza miejska gazeta "Messager de la Russe m\xc3\xa9ridionale".  Zosta\xc5\x82 otwarty zak\xc5\x82ad w\xc3\xb3d mineralnych w parku miejskim, rozwin\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 ogr\xc3\xb3d botaniczny, kt\xc3\xb3ry odegra\xc5\x82 ogromn\xc4\x85 rol\xc4\x99 w zazielenieniu si\xc4\x99 tak Odessy jak i ca\xc5\x82ego kraju. Zosta\xc5\x82o otwarte Liceum Richelieu, drugie w Rosji po Carskosielskim._NEWLINE_W 1818 roku Langeron przedstawi\xc5\x82 cesarzowi projekt zmiany tabeli rang, przez co ponownie popad\xc5\x82 w nie\xc5\x82ask\xc4\x99 i zmuszony by\xc5\x82 w 1820 r. zrezygnowa\xc4\x87 z godno\xc5\x9bci gubernatora Odessy. Pozosta\xc5\x82 genera\xc5\x82-gubernatorem noworosyjskim do maja 1823 r., gdy trzeci raz popad\xc5\x82 w nie\xc5\x82ask\xc4\x99. Wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bni mieli o nim nast\xc4\x99puj\xc4\x85ce zdanie "dzielny genera\xc5\x82, dobry, uczciwy cz\xc5\x82owiek, ale roztargniony, wielki \xc5\xbcartowni\xc5\x9b, ale ca\xc5\x82kiem nie administrator"_NEWLINE_Zostawi\xc5\x82 po sobie w Odessie dobr\xc4\x85 pami\xc4\x99\xc4\x87. Jego dom z armatami przy wej\xc5\x9bciu, kt\xc3\xb3ry da\xc5\x82 nazw\xc4\x99 ulicy Langeronowskiej, przez d\xc5\x82ugi czas by\xc5\x82 jedn\xc4\x85 z najwi\xc4\x99kszych atrakcji w Odessie. O samym Langeronie kr\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82y dziesi\xc4\x85tki zabawnych legend i anegdot. Do naszych czas\xc3\xb3w dotrwa\xc5\x82 \xc5\x82uk triumfalny nazywane przez mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Odessy \xc5\x82ukiem Langerona, prowadz\xc4\x85cy obecnie na pla\xc5\xbc\xc4\x99 jego imienia.\n_START_SECTION_\nDalsze \xc5\xbcycie\n_START_PARAGRAPH_\n1 czerwca 1826 r. zosta\xc5\x82 cz\xc5\x82onkiem najwy\xc5\xbcszego trybuna\xc5\x82u karnego nad dekabrystami. 11 lutego 1829 r. zosta\xc5\x82 wyznaczony dow\xc3\xb3dc\xc4\x85 riaza\xc5\x84skiego pu\xc5\x82ku piechoty. Bra\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w wojnie rosyjsko-tureckiej (1828\xe2\x80\x931829)._NEWLINE_Langeron przez ca\xc5\x82e \xc5\xbcycie obawia\xc5\x82 si\xc4\x99 \xc5\x9bmierci na choler\xc4\x99. Zmar\xc5\x82 na t\xc4\x99 chorob\xc4\x99 4 lipca 1831 w Petersburgu. Zosta\xc5\x82 pochowany w katolickim ko\xc5\x9bciele w Odessie.\n_START_SECTION_\nTw\xc3\xb3rczo\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nW czasie rewolucji francuskiej, przebywaj\xc4\x85cy w Londynie Langeron pisa\xc5\x82 dla francuskich gazet i stworzy\xc5\x82 kilka sztuk (Mazaniello, Rosamona, Maria Stuart) i jedn\xc4\x85 komedi\xc4\x99 (Udawane starcie), kt\xc3\xb3r\xc4\x85 wystawiono w roku 1789._NEWLINE_Langeron prowadzi\xc5\x82 dziennik z ka\xc5\xbcdej z wojennych kampanii, w kt\xc3\xb3rych uczestniczy\xc5\x82. Dzienniki te zawieraj\xc4\x85 mn\xc3\xb3stwo detali i anegdot. Pozostawi\xc5\x82 tak\xc5\xbce obszerne memuary. Jego spu\xc5\x9bcizna zawiera: \xe2\x80\x9cM\xc3\xa9moires sur les guerres de la premi\xc3\xa8re coalition, 1792\xe2\x80\x931793,\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x9cM\xc3\xa9moires de Lang\xc3\xa9ron, g\xc3\xa9n\xc3\xa9rale d\'\xe2\x80\x99infanterie dans l\'\xe2\x80\x99arm\xc3\xa9e russe. Campagnes de 1812, 1813 et 1814,\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x9cJournal in\xc3\xa9dit de la campagne de 1805,\xe2\x80\x9d i \xe2\x80\x9cZapiski Grafa \xc5\x81an\xc5\xbcerona. Wojna s Turcyjej w 1806\xe2\x80\x931812.\n_START_SECTION_\nLangeron i Puszkin\n_START_PARAGRAPH_\nPrzebywaj\xc4\x85cy na zes\xc5\x82aniu Aleksander Puszkin bywa\xc5\x82 w domu Langerona. Wed\xc5\x82ug wydawcy czasopisma "Rosyjskie archiwum" Piotra Bartenewa: Langeron m\xc4\x99czy\xc5\x82 Puszkina czytaniem swoich szkic\xc3\xb3w i tragedii. Lekkomy\xc5\x9blno\xc5\x9b\xc4\x87 jego posuwa\xc5\x82a si\xc4\x99 do tego, \xc5\xbce b\xc4\x99d\xc4\x85cemu w\xc3\xb3wczas w nie\xc5\x82asce Puszkinowi dawa\xc5\x82 do czytania listy, kt\xc3\xb3re za caratu Paw\xc5\x82a I otrzymywa\xc5\x82 od przysz\xc5\x82ego imperatora Aleksandra I. Przyjacielskie stosunki Puszkina i Langerona nie sko\xc5\x84czy\xc5\x82y si\xc4\x99 wraz z wyjazdem hrabiego z Odessy w maju 1824 i utrzymywa\xc5\x82y si\xc4\x99 w Petersburgu._NEWLINE_Puszkin zna\xc5\x82 \xc5\xbcon\xc4\x99 Langerona El\xc5\xbcbiet\xc4\x99 i jego nie\xc5\x9blubnego syna Teodora Andrault. Za niego wysz\xc5\x82a za m\xc4\x85\xc5\xbc w 1840 wysz\xc5\x82a za m\xc4\x85\xc5\xbc Anna Olenina, z kt\xc3\xb3r\xc4\x85 bezskutecznie chcia\xc5\x82 si\xc4\x99 \xc5\xbceni\xc4\x87 12 lat wcze\xc5\x9bniej sam poeta.'