b'\n_START_ARTICLE_\nSZD-30 Pirat\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nPolskie szybownictwo w po\xc5\x82owie lat sze\xc5\x9b\xc4\x87dziesi\xc4\x85tych potrzebowa\xc5\x82o szybowca uniwersalnego, daj\xc4\x85cego mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 szkolenia, treninngu i podstawowego wyczynu. Mia\xc5\x82 on zast\xc4\x85pi\xc4\x87 powszechnie u\xc5\xbcywane szybowce SZD-12 Mucha 100, SZD-22 Mucha Standard oraz SZD-8 Jask\xc3\xb3\xc5\x82ka. _NEWLINE_Szefem zespo\xc5\x82u konstrukcyjnego zosta\xc5\x82 in\xc5\xbc. Jerzy \xc5\x9amielkiewicz i w styczniu 1964 r. uko\xc5\x84czono projekt wst\xc4\x99pny szybowca, a pod koniec tego samego roku projekt technologiczny. W trakcie prac rozwa\xc5\xbcano mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 skonstruowania szybowca metalowego ale ostatecznie zdecydowano si\xc4\x99 na wykonanie konstrukcji w technologii drewnianej. Bardzo wiele uwagi po\xc5\x9bwi\xc4\x99cono zagadnieniu aerodynamiki, co doprowadzi\xc5\x82o do zastosowania profilu laminarnego Wrtmana FX 61-168 w cz\xc4\x99\xc5\x9bci centralnej i przechodz\xc4\x85cego w FX 60-1261 w cz\xc4\x99\xc5\x9bci trapezowej. Dobra aerodynamika wynika\xc5\x82a r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc z zastosowania uk\xc5\x82adu grzbietop\xc5\x82ata, usterzenia T oraz ma\xc5\x82ego przekroju poprzecznego kad\xc5\x82uba wynosz\xc4\x85cego ok. 0,4 m\xc2\xb2._NEWLINE_Pierwszy prototyp, o znakach rejestracyjnych SP-2502 i nr fabrycznym w-289, zosta\xc5\x82 oblatany przez Adama Zientka w dn. 19 maja 1966 r. Oblot drugiego prototypu, o znakach rejestracyjnych SP-2503 i nr fabrycznym W-290, nast\xc4\x85pi\xc5\x82 w dn. 5 sierpnia 1966 r. W trakcie pr\xc3\xb3b zak\xc5\x82adowych i pa\xc5\x84stwowych dokonano zmian konstrukcyjnych obejmuj\xc4\x85cych zmian\xc4\x99 pokrycia sklejkowego i uproszczono konstrukcj\xc4\x99 usterzenia i skrzyd\xc5\x82a, przesuni\xc4\x99to podwozie, zastosowano laminatowe zako\xc5\x84czenia skrzyde\xc5\x82 oraz zmieniono fragment g\xc3\xb3rnego pokrycia sklejkowego ko\xc5\x84c\xc3\xb3wek na p\xc5\x82\xc3\xb3cienne w cz\xc4\x99\xc5\x9bci sp\xc5\x82ywowej._NEWLINE_W dn. 12 grudnia 1966 r., podczas kolejnego lotu pr\xc3\xb3bnego, dosz\xc5\x82o do katastrofy, w kt\xc3\xb3rej zgin\xc4\x85\xc5\x82 pilot do\xc5\x9bwiadczalny Stanis\xc5\x82aw Skrzydlewski. Na tym etapie bada\xc5\x84 nie ustalono przyczyny katastrofy, przyj\xc4\x99to, \xc5\xbce by\xc5\x82a to wada tego egzemplarza. Badania zako\xc5\x84czono w Instytucie Lotnictwa w Warszawie, zmienione prototypy sta\xc5\x82y si\xc4\x99 wzorcem do rozpocz\xc4\x99cia w 1967 r. produkcji seryjnej szybowc\xc3\xb3w oznaczonych jako SZD-30A Pirat. _NEWLINE_Kolejna katastrofa mia\xc5\x82a miejsce podczas oblotu seryjnego szybowca. Stanis\xc5\x82aw Wielgus w czerwcu 1967 r. wykonywa\xc5\x82 korkoci\xc4\x85g, z kt\xc3\xb3rego nie m\xc3\xb3g\xc5\x82 wyprowadzi\xc4\x87 szybowca. Si\xc5\x82a od\xc5\x9brodkowa uniemo\xc5\xbcliwia\xc5\x82a mu skok ze spadochronem, doprowadzi\xc5\x82 wi\xc4\x99c do zniszczenia konstrukcji skrzyde\xc5\x82 i przerwania korkoci\xc4\x85gu. Zbiegiem okoliczno\xc5\x9bci tego samego dnia, podczas Salonu Lotniczego na Le Bourget, konstruktor szybowca odkry\xc5\x82 przyczyn\xc4\x99 obu wypadk\xc3\xb3w - podczas wygi\xc4\x99cia skrzyd\xc5\x82a lotka blokowa\xc5\x82a si\xc4\x99 w g\xc3\xb3rnym po\xc5\x82o\xc5\xbceniu. Wada ta zosta\xc5\x82a szybko usuni\xc4\x99ta._NEWLINE_Z seryjnego szybowca Pirat skaka\xc5\x82 te\xc5\xbc trzeci pilot do\xc5\x9bwiadczalny Zdzis\xc5\x82aw Bylok gdy dosz\xc5\x82o do utraty steru wysoko\xc5\x9bci na skutek flatteru._NEWLINE_Do\xc5\x9bwiadczenia z eksploatacji doprowadzi\xc5\x82y do opracowania, pod kierownictwem in\xc5\xbc. A. Pochopienia, wersji rozwojowej oznaczonej SZD-30B Pirat 75, w kt\xc3\xb3rej zmieniono nap\xc4\x99d steru kierunku stosuj\xc4\x85c przestawiane peda\xc5\x82y nowego typu oraz opracowano now\xc4\x85 limuzyn\xc4\x99 o lepszej widoczno\xc5\x9bci. Zmianie uleg\xc5\x82a (na kolumnow\xc4\x85) tablica przyrz\xc4\x85d\xc3\xb3w, lotki na laminatowe oraz podwozie (likwidacja p\xc5\x82ozy przedniej oraz przesuni\xc4\x99cie ko\xc5\x82a g\xc5\x82\xc3\xb3wnego)._NEWLINE_Prototyp, o znakach rejestracyjnych SP-2750, oblata\xc5\x82 Jerzy Popiel w dn. 9 listopada 1974 r. Dokonano dalszych zmian w kszta\xc5\x82cie i wielko\xc5\x9bci przedniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci kad\xc5\x82uba oraz przekonstruowano kabin\xc4\x99 co pozwoli\xc5\x82o na uzyskanie p\xc3\xb3\xc5\x82le\xc5\xbc\xc4\x85cej pozycji pilota. Tak zmieniony szybowiec sta\xc5\x82 si\xc4\x99 podstaw\xc4\x85 do rozpocz\xc4\x99cia produkcji seryjnej szybowca oznaczonego symbolem SZD-30C Pirat. Pierwszy egzemplarz seryjny nowej wersji, o znakach SP-3119, oblata\xc5\x82 pilot do\xc5\x9bwiadczalny Zdzis\xc5\x82aw Bylok w dn. 10 stycznia 1978 r. _NEWLINE_\xc5\x81\xc4\x85cznie wyprodukowano 813 sztuk w tym 46 Pirat\xc3\xb3w C, pocz\xc4\x85tkowo w SZD w Bielsku Bia\xc5\x82ej a od 1974 r. w WSK w \xc5\x9awidniku. Opr\xc3\xb3cz u\xc5\xbcycia w Polsce, by\xc5\x82 eksportowany do 24 kraj\xc3\xb3w, w tym Argentyny, Australii, Egiptu, P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Korei, Nowej Zelandii, USA, ZSRR i Wenezueli. Og\xc3\xb3\xc5\x82em cztery Piraty zosta\xc5\x82y zakupione dla Klubu Szybowcowego Stowarzyszenia Lotnik\xc3\xb3w Polskich w Wielkiej Brytanii na lotnisku Lasham (numery boczne 302, 303 i 304 na cze\xc5\x9b\xc4\x87 polskich dywizjon\xc3\xb3w RAF)._NEWLINE_Jeden z egzemplarzy znajduje si\xc4\x99 na lotnisku Madryt-Barajas, w Terminalu 1, podwieszony w przej\xc5\x9bciu w okolicy bramki _NEWLINE_C-46.\n_START_SECTION_\nKonstrukcja\n_START_PARAGRAPH_\nJednomiejscowy szybowiec w uk\xc5\x82adzie grzbietop\xc5\x82ata._NEWLINE_Kad\xc5\x82ub drewniany o konstrukcji p\xc3\xb3\xc5\x82skorupowej, w cz\xc4\x99\xc5\x9bci przedniej wykonany z laminatu. Os\xc5\x82ona kabiny jednocz\xc4\x99\xc5\x9bciowa, otwierana na prawo. Peda\xc5\x82y i fotel pilota regulowane w locie, z mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci\xc4\x85 ustawienia w 5 po\xc5\x82o\xc5\xbceniach. Fotel dostosowany do spadochronu plecowego. Pilot ma do dyspozycji w kabinie cztery kieszenie boczne do przechowywania map i innego wyposa\xc5\xbcenia. Wyposa\xc5\xbcony w dwa zaczepy do lot\xc3\xb3w na holu i do startu za wyci\xc4\x85gark\xc4\x85. Antena pr\xc4\x99towa zamontowana za centrop\xc5\x82atem, w wersji SZD-30C antena jest zabudowana w stateczniku pionowym. Tablica przyrz\xc4\x85d\xc3\xb3w wyposa\xc5\xbcona w wysoko\xc5\x9bciomierz W-12S, pr\xc4\x99dko\xc5\x9bciomierz PR-250s, busol\xc4\x99 magnetyczn\xc4\x85 KI-13A, zakr\xc4\x99tomierz EZS-3 z chy\xc5\x82omierzem poprzecznym, wariometr WRs-5 z kompensatorem energii ca\xc5\x82kowitej i naczyniem wyr\xc3\xb3wnawczym, wariometr WRs-30C oraz radiostacja RS-6101. Istnieje mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 zabudowy aparatury tlenowej TA 03A._NEWLINE_Skrzyd\xc5\x82o tr\xc3\xb3jdzielne, o obrysie prostok\xc4\x85tno-trapezowym zbudowane na profilu Fx 61-168, w ko\xc5\x84c\xc3\xb3wce przechodz\xc4\x85cy w Fx 60-1261. Konstrukcja centrop\xc5\x82ata p\xc3\xb3\xc5\x82skorupowa, wielod\xc5\xbawigarowa z komorami hamulc\xc3\xb3w aerodynamicznych. Lotki drewniane, w wersji SZD-30C laminatowe. Hamulce aerodynamiczne dwup\xc5\x82ytowe, na g\xc3\xb3rnej i dolnej powierzchni skrzyd\xc5\x82a. Skrzyd\xc5\x82o \xc5\x82\xc4\x85czone z kad\xc5\x82ubem sworzniami mocowanymi do dw\xc3\xb3ch wr\xc4\x99g za kabin\xc4\x85._NEWLINE_Usterzenie w uk\xc5\x82adzie T, stery kierunku i wysoko\xc5\x9bci kryte p\xc5\x82\xc3\xb3tnem. Ster wysoko\xc5\x9bci jednocz\xc4\x99\xc5\x9bciowy,_NEWLINE_Podwozie jednotorowe sta\xc5\x82e z p\xc5\x82oz\xc4\x85 przedni\xc4\x85 (w wersji SZD-30C szcz\xc4\x85tkowa p\xc5\x82\xc3\xb3zka laminatowa), nieamortyzowanym ko\xc5\x82em wyposa\xc5\xbconym w hamulec pneumatyczny i tyln\xc4\x85 p\xc5\x82oz\xc4\x85 metalow\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nOgraniczenie dopuszczalnych pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci\n_START_PARAGRAPH_\nW 2011r. zosta\xc5\x82 wydany biuletyn ograniczaj\xc4\x85cy wszystkim obecnie u\xc5\xbcytkowanym szybowcom SZD-30 i SZD-30C m.in. maksymaln\xc4\x85 dopuszczaln\xc4\x85 pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 (VNE) do 195 km/h i maksymaln\xc4\x85 dopuszczaln\xc4\x85 pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 w powietrzu burzliwym (VRA) do 135 km/h.'