b'\n_START_ARTICLE_\nDiugo\xc5\x84 przybrze\xc5\xbcny\n_START_SECTION_\nHistoria odkrycia i bada\xc5\x84\n_START_PARAGRAPH_\nW roku 1648 H. Soete Boom wyda\xc5\x82 drukiem dziennik Holendra Willema Westa van Zanena z jego podr\xc3\xb3\xc5\xbcy w rejon Archipelagu Maskaren\xc3\xb3w w 1598 oraz 1602. Jedna z rycin przedstawia wydobywanie z wody z\xc5\x82owionego u wybrze\xc5\xbcy Mauritiusu diugonia._NEWLINE_Diugonie przybrze\xc5\xbcne po raz pierwszy w literaturze zoologicznej zosta\xc5\x82y opisane przez Philippa M\xc3\xbcllera w 1776 roku. Niewiele p\xc3\xb3\xc5\xbaniej o diugoniach wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cych w innych cz\xc4\x99\xc5\x9bciach Oceanu Indyjskiego pisali: autor nazwy rodzajowej, francuski przyrodnik Bernard Lac\xc3\xa9p\xc3\xa8de oraz Niemiec Johann Erxleben. Diugoniom przybrze\xc5\xbcnym wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cym w poszczeg\xc3\xb3lnych regionach nadawano odr\xc4\x99bne nazwy, lecz mimo r\xc3\xb3\xc5\xbcnic morfologicznych zosta\xc5\x82y one ostatecznie uznane za jeden gatunek. W 1838 roku Richard Owen zbada\xc5\x82 i opisa\xc5\x82 anatomi\xc4\x99 diugoni, w 1895 roku Francuz Alcide Railliet opublikowa\xc5\x82 rysunek szkieletu, a w 1905 i w 1907 szkocki zoolog Nelson Annandale opisa\xc5\x82 morfologi\xc4\x99 i \xc5\x9brodowisko \xc5\xbcycia, a tak\xc5\xbce ko\xc5\x9bciec ko\xc5\x84czyn tych zwierz\xc4\x85t._NEWLINE_W 1959 roku w jaskini po\xc5\x82o\xc5\xbconej w malezyjskim Tambun ko\xc5\x82o Ipoh odkryto kilkadziesi\xc4\x85t neolitycznych malowide\xc5\x82. Jedno z nich \xe2\x80\x93 zdaniem badaczy \xe2\x80\x93 przedstawia sylwetk\xc4\x99 diugonia lub pangaza. Jest to najstarsze \xc5\x9bwiadectwo znajomo\xc5\x9bci cz\xc5\x82owieka z tymi zwierz\xc4\x99tami.\n_START_SECTION_\nEtymologia\n_START_PARAGRAPH_\nNazwa rodzajowa Dugong pochodzi od malajskiego s\xc5\x82owa \xe2\x80\x9eduyong\xe2\x80\x9d znacz\xc4\x85cego \xe2\x80\x9epani morza\xe2\x80\x9d. W Indiach funkcjonuj\xc4\x85 nazwy angloj\xc4\x99zyczne: dugong lub sea cow oraz, w j\xc4\x99zyku tamilskim, avolia, kadal panni. W Egipcie diugonie przybrze\xc5\xbcne nazywane s\xc4\x85 gueld, noquat al-bahr. Angloj\xc4\x99zyczna nazwa sea cow jest prost\xc4\x85 aluzj\xc4\x85 do zjadania ogromnej ilo\xc5\x9bci traw morskich na podwodnych pastwiskach. Diugonie bywaj\xc4\x85 czasem b\xc5\x82\xc4\x99dnie uto\xc5\xbcsamiane z wyt\xc4\x99pionymi syrenami morskimi._NEWLINE_W j\xc4\x99zyku polskim zwierz\xc4\x99 by\xc5\x82o okre\xc5\x9blane nazwami diugo\xc5\x84, dugo\xc5\x84 lub piersiop\xc5\x82awka. W wydanej w 2015 roku przez Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk publikacji \xe2\x80\x9ePolskie nazewnictwo ssak\xc3\xb3w \xc5\x9bwiata\xe2\x80\x9d zaproponowano dla okre\xc5\x9blenia gatunku nazw\xc4\x99 diugo\xc5\x84 przybrze\xc5\xbcny, rezerwuj\xc4\x85c nazw\xc4\x99 diugo\xc5\x84 dla rodzaju Dugong.\n_START_SECTION_\nMorfologia\n_START_PARAGRAPH_\nDiugonie s\xc4\x85 du\xc5\xbcymi ssakami wodnymi o wrzecionowatym kszta\xc5\x82cie tu\xc5\x82owia, zw\xc4\x99\xc5\xbcaj\xc4\x85cym si\xc4\x99 ku ty\xc5\x82owi. Doros\xc5\x82e osobniki osi\xc4\x85gaj\xc4\x85 d\xc5\x82ugo\xc5\x9b\xc4\x87 rz\xc4\x99du 3 metr\xc3\xb3w, cho\xc4\x87 opisywany rekordzista z indyjskiego dystryktu Surat mia\xc5\x82 rzekomo a\xc5\xbc 406\xc2\xa0cm d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci przy masie cia\xc5\x82a 1016\xc2\xa0kg. W wydanym w 1993 roku przewodniku na temat gatunk\xc3\xb3w morskich ssak\xc3\xb3w specjali\xc5\x9bci FAO uznali jednak, \xc5\xbce by\xc5\x82 to prawdopodobnie b\xc5\x82\xc4\x85d pomiarowy i okre\xc5\x9blili maksymalny udokumentowany wymiar na 3,3 m przy masie oko\xc5\x82o 400\xc2\xa0kg. Dymorfizm p\xc5\x82ciowy wyra\xc5\xbca si\xc4\x99 wi\xc4\x99kszymi rozmiarami samic. Diugonie nie maj\xc4\x85 zewn\xc4\x99trznie zaznaczonej szyi, ale g\xc5\x82owa zachowuje ruchliwo\xc5\x9b\xc4\x87._NEWLINE_P\xc5\x82etwa ogonowa \xe2\x80\x93 podobnie jak u wymar\xc5\x82ej ju\xc5\xbc krowy morskiej \xe2\x80\x93 ustawiona jest poziomo, a na ko\xc5\x84cu jest rozdwojona, wci\xc4\x99ta i rozwidlona, z ostrymi ko\xc5\x84cami. Przednie ko\xc5\x84czyny przekszta\xc5\x82cone s\xc4\x85 w p\xc5\x82etwy, z zaznaczonymi pi\xc4\x99cioma palcami, a ko\xc5\x84czyny tylne s\xc4\x85 zredukowane. Diugonie nie maj\xc4\x85 p\xc5\x82etwy grzbietowej. Na p\xc5\x82etwach piersiowych nie ma kopytek, kt\xc3\xb3re wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 u manat\xc3\xb3w. Drobny, mi\xc4\x99kki w\xc5\x82os jest bardzo rzadko rozmieszczony na ciele, \xc5\x9brednio co 30\xe2\x80\x9350\xc2\xa0mm. Grzbiet diugonia ma barw\xc4\x99 brunatnoszar\xc4\x85, boki \xe2\x88\x92 szar\xc4\x85, za\xc5\x9b brzuch \xe2\x88\x92 ciemnocielist\xc4\x85. Ubarwienie poszczeg\xc3\xb3lnych osobnik\xc3\xb3w czy populacji mo\xc5\xbce by\xc4\x87 jednak zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowane._NEWLINE_Pysk jest wystaj\xc4\x85cy, t\xc4\x99po zako\xc5\x84czony, przystosowany do \xc5\xbcerowania przy dnie. Wargi, wywini\xc4\x99te w bardzo charakterystyczny spos\xc3\xb3b, s\xc4\x85 elementem dominuj\xc4\x85cym sylwetki. G\xc3\xb3rna warga jest mocno rozwini\xc4\x99ta i ruchliwa, dzi\xc4\x99ki czemu \xc5\x82atwo wyrywa ro\xc5\x9bliny morskie. Na pysku diugonia przybrze\xc5\xbcnego wida\xc4\x87 du\xc5\xbco naje\xc5\xbconych w\xc5\x82os\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re prawdopodobnie przyj\xc4\x99\xc5\x82y funkcj\xc4\x99 w\xc5\x82os\xc3\xb3w czuciowych. Oczy diugonia s\xc4\x85 ma\xc5\x82e, czarne, okr\xc4\x85g\xc5\x82e. Powieki nie maj\xc4\x85 rz\xc4\x99s. W powiekach umieszczone s\xc4\x85 gruczo\xc5\x82y wydzielaj\xc4\x85ce oleisty p\xc5\x82yn, kt\xc3\xb3ry chroni oczy przed dzia\xc5\x82aniem silnie zasolonej wody morskiej. Po wyci\xc4\x85gni\xc4\x99ciu diugonia przybrze\xc5\xbcnego nad powierzchni\xc4\x99 wody wydzielina zbiera si\xc4\x99 k\xc4\x85ciku oka w postaci tzw. \xc5\x82zy syreniej, kt\xc3\xb3ra bywa traktowana przez ludy Oceanii jako amulet. Blisko oczu le\xc5\xbc\xc4\x85 pozbawione ma\xc5\x82\xc5\xbcowiny uszy, z bardzo w\xc4\x85skim otworem, o \xc5\x9brednicy 3\xc2\xa0mm. Do rozdrabniania pokarmu s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85 grube, pokryte brodawkami p\xc5\x82yty rogowe, umiejscowione w przedniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci \xc5\xbcuchwy i szcz\xc4\x99ki . Uz\xc4\x99bienie straci\xc5\x82o na znaczeniu i stopniowo ulega redukcji. Wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesne diugonie maj\xc4\x85 tylko trzonowce i siekacze. Mi\xc4\x99dzy nimi jest przerwa. Siekacze s\xc4\x85 dobrze wykszta\xc5\x82cone tylko u samc\xc3\xb3w, za\xc5\x9b u samic pozostaj\xc4\x85 w zawi\xc4\x85zkach w z\xc4\x99bodo\xc5\x82ach. W \xc5\xbcuchwie siekacze pojawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 bardzo wcze\xc5\x9bnie, ale s\xc4\x85 tracone jeszcze w m\xc5\x82odo\xc5\x9bci. Zar\xc3\xb3wno samce jak i samice maj\xc4\x85 5 par trzonowc\xc3\xb3w zar\xc3\xb3wno w \xc5\xbcuchwie jak i szcz\xc4\x99ce, ale zwykle nie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 wszystkie r\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie. Przednie trzy pary s\xc4\x85 tracone w m\xc5\x82odym wieku, za\xc5\x9b tylne dwie wyrastaj\xc4\x85 z czasem. Czasem jednak tak\xc5\xbce one bywaj\xc4\x85 tracone._NEWLINE_Dwa gruczo\xc5\x82y mlekowe u\xc5\x82o\xc5\xbcone s\xc4\x85 piersiowo w okolicy do\xc5\x82u pachowego. Sutki doros\xc5\x82ych samic maj\xc4\x85 d\xc5\x82ugo\xc5\x9b\xc4\x87 25\xe2\x80\x9330\xc2\xa0mm i oko\xc5\x82o 80\xc2\xa0mm podczas laktacji.\n_START_SECTION_\nAnatomia\n_START_PARAGRAPH_\nKo\xc5\x9bciec diugonia przybrze\xc5\xbcnego jest bardzo masywny, w ko\xc5\x9bciach ko\xc5\x84czyn nie ma jamy szpikowej. Ko\xc5\x9bci szcz\xc4\x99ki i \xc5\xbcuchwy s\xc4\x85 wyposa\xc5\xbcone w p\xc5\x82yty rogowe. Ko\xc5\x9b\xc4\x87 nosowa nie wyst\xc4\x99puje. Oczod\xc3\xb3\xc5\x82 jest ma\xc5\x82y, a ko\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\x82zowa jest dobrze wykszta\xc5\x82cona. Kr\xc4\x99gos\xc5\x82up diugonia sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z 7 kr\xc4\x99g\xc3\xb3w szyjnych, 19 piersiowych, 4 l\xc4\x99d\xc5\xbawiowych, 1 kr\xc4\x99gu krzy\xc5\xbcowego, 27 kr\xc4\x99g\xc3\xb3w ogonowych. Ko\xc5\x9b\xc4\x87 krzy\xc5\xbcowa nie wyst\xc4\x99puje. \xc5\xbbeber jest 19 par. Mostek jest ma\xc5\x82y, nie ma obojczyk\xc3\xb3w, a \xc5\x82opatka jest wypuk\xc5\x82a. Ko\xc5\x9b\xc4\x87 ramienna jest kr\xc3\xb3tka, mocna._NEWLINE_Ko\xc5\x9b\xc4\x87 promieniowa i ko\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\x82okciowa po\xc5\x82\xc4\x85czone s\xc4\x85 obwodowo. Nadgarstki i \xc5\x9br\xc3\xb3dr\xc4\x99cza s\xc4\x85 znacznie zredukowane. Pierwszy palec jest s\xc5\x82abiej wykszta\xc5\x82cony ni\xc5\xbc pozosta\xc5\x82e. U niekt\xc3\xb3rych osobnik\xc3\xb3w sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z dw\xc3\xb3ch ko\xc5\x9bci, a u innych zredukowany jest do jednej. Diugo\xc5\x84 przybrze\xc5\xbcny nie ma pazur\xc3\xb3w. Nie ma tak\xc5\xbce ko\xc5\x9bci \xc5\x82onowych. Ko\xc5\x9b\xc4\x87 kulszowa i ko\xc5\x9b\xc4\x87 biodrowa s\xc4\x85 w zaniku._NEWLINE_Serce diugonia przybrze\xc5\xbcnego znajduje si\xc4\x99 w cz\xc4\x99\xc5\x9bci mostkowej klatki piersiowej. Wierzcho\xc5\x82ek komory ma szczelin\xc4\x99; z nadprzeponowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci cia\xc5\x82a krew zbieraj\xc4\x85 dwie \xc5\xbcy\xc5\x82y g\xc5\x82\xc3\xb3wne g\xc3\xb3rne. Klasycznie, jak u innych ssak\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 w m\xc3\xb3zgu i w innych cz\xc4\x99\xc5\x9bciach cia\xc5\x82a funkcjonuje rozbudowana sie\xc4\x87 dziwna. M\xc3\xb3zg jest ma\xc5\x82y; szyszynka nie wyst\xc4\x99puje. Przepona le\xc5\xbcy uko\xc5\x9bnie. Nerki s\xc4\x85 pod\xc5\x82u\xc5\xbcne._NEWLINE_Kr\xc3\xb3tki j\xc4\x99zyk doros\xc5\x82ego diugonia osi\xc4\x85ga oko\xc5\x82o 14\xc2\xa0cm. Gruczo\xc5\x82y \xc5\x9blinowe s\xc4\x85 dobrze wykszta\xc5\x82cone, tchawica kr\xc3\xb3tka. P\xc5\x82uca \xe2\x80\x93 u\xc5\x82o\xc5\xbcone wzd\xc5\x82u\xc5\xbc cz\xc4\x99\xc5\x9bci grzbietowej \xe2\x80\x93 s\xc4\x85 sp\xc5\x82aszczone i si\xc4\x99gaj\xc4\x85 a\xc5\xbc do nerek. Prze\xc5\x82yk jest w\xc4\x85ski, w\xc4\x85troba masywna, a trzustka dobrze rozwini\xc4\x99ta. Uk\xc5\x82ad pokarmowy jest bardzo d\xc5\x82ugi, za spraw\xc4\x85 rozbudowanych jelit. D\xc5\x82ugo\xc5\x9b\xc4\x87 jelita cienkiego diugonia jest r\xc3\xb3wna 4\xe2\x80\x935 krotnej d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci ca\xc5\x82ego zwierz\xc4\x99cia, za\xc5\x9b jelita grubego a\xc5\xbc 9-krotno\xc5\x9bci d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci jego cia\xc5\x82a. Uk\xc5\x82ad pokarmowy jest wyposa\xc5\xbcony w jelito \xc5\x9blepe. Macica samicy diugonia jest dwuro\xc5\xbcna, lecz zarodek rozwija si\xc4\x99 tylko w jednej cz\xc4\x99\xc5\x9bci.\n_START_SECTION_\nOddychanie\n_START_PARAGRAPH_\nOrganizm diugonia przybrze\xc5\xbcnego jest przystosowany do d\xc5\x82ugiego przebywania pod wod\xc4\x85. Potrafi zachowa\xc4\x87 d\xc5\x82ugie przerwy mi\xc4\x99dzy oddechami \xe2\x80\x93 od 2 do 8 minut. Badany przez naukowc\xc3\xb3w w 1978 roku \xc5\x9bredni czas nurkowania diugoni przetrzymywanych w niewoli zosta\xc5\x82 okre\xc5\x9blony na 73,3 sekundy. Zmierzono w\xc3\xb3wczas czas 370 zanurze\xc5\x84, z kt\xc3\xb3rych najd\xc5\x82u\xc5\xbcszy trwa\xc5\x82 oko\xc5\x82o 400 sekund. Inne badania wykaza\xc5\x82y czas maksymalny 506 sekund. Zmierzono tak\xc5\xbce czas nieprzerwanego przebywania pod wod\xc4\x85 diugonia, kt\xc3\xb3ry na wolno\xc5\x9bci ucieka\xc5\x82 przed my\xc5\x9bliwymi. Osobnik ten potrafi\xc5\x82 p\xc5\x82yn\xc4\x85\xc4\x87 z pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci\xc4\x85 12 w\xc4\x99z\xc5\x82\xc3\xb3w w zanurzeniu przez niemal 3 minuty. Wobec powy\xc5\xbcszych danych relacja o zaobserwowanym nurkowaniu trwaj\xc4\x85cym a\xc5\xbc 16 minut zdaje si\xc4\x99 by\xc4\x87 nieprawdopodobna.\n_START_SECTION_\nTryb \xc5\xbcycia\n_START_PARAGRAPH_\nDiugonie przybrze\xc5\xbcne s\xc4\x85 ssakami du\xc5\xbcymi, przystosowanymi do \xc5\xbcycia wodnego i niezdolnymi do poruszania si\xc4\x99 na l\xc4\x85dzie. Dobrowolnie wody nie opuszczaj\xc4\x85. S\xc4\x85 monogamistami. Prowadz\xc4\x85 \xc5\xbcycie rodzinne, zazwyczaj w sk\xc5\x82adzie: samiec, samica i potomek. Czasem \xc5\xbcyj\xc4\x85 w ma\xc5\x82ych stadach licz\xc4\x85cych do 6 osobnik\xc3\xb3w. Wykazuj\xc4\x85 wobec siebie bardzo du\xc5\xbce przywi\xc4\x85zanie. Gdy schwytany zostaje jeden cz\xc5\x82onek rodziny, to drugi zwykle pod\xc4\x85\xc5\xbca za nim, staj\xc4\x85c si\xc4\x99 przy tym bardzo \xc5\x82atwym celem dla \xc5\x82owi\xc4\x85cych. Zoolodzy odnotowali jednak kilkukrotnie wyst\xc4\x99powanie stad licz\xc4\x85cych po kilkaset osobnik\xc3\xb3w. Stada takie stwierdzono w 1967 roku u wschodnich wybrze\xc5\xbcy Australii oraz w wodach somalijskich. Populacje diugoni przybrze\xc5\xbcnych si\xc4\x99 zmniejszaj\xc4\x85, jednak po 9 latach w wodach na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od australijskiego Cooktown stwierdzono funkcjonowanie du\xc5\xbcej, licz\xc4\x85cej 500\xe2\x80\x93600 sztuk populacji diugoni \xc5\xbcyj\xc4\x85cych razem w 13-kilometrowym pasie w\xc3\xb3d przybrze\xc5\xbcnych. Ta tendencja bywa kojarzona z mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bciami komunikowania si\xc4\x99 diugoni. Aborygeni twierdz\xc4\x85, \xc5\xbce stadami przewodz\xc4\x85 osobniki, kt\xc3\xb3re potrafi\xc4\x85 wydawa\xc4\x87 g\xc5\x82o\xc5\x9bne gwizdy i kieruj\xc4\x85 w ten spos\xc3\xb3b ca\xc5\x82\xc4\x85 koloni\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nCykl \xc5\xbcyciowy\n_START_PARAGRAPH_\nDojrza\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 samc\xc3\xb3w nie oznacza gotowo\xc5\x9bci do rozrodu. Badania przeprowadzone przez zoolog\xc3\xb3w wykaza\xc5\x82y, \xc5\xbce znaczna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 samc\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rych wielko\xc5\x9b\xc4\x87 i stan uz\xc4\x99bienia wskazuj\xc4\x85 na dojrza\xc5\x82y wiek, nie mia\xc5\x82o nasienia w j\xc4\x85drach. Tylko 9 na 27 diugoni przybrze\xc5\xbcnych zbadanych w australijskich wodach mi\xc4\x99dzy Townsville a wysp\xc4\x85 Mornington by\xc5\x82o aktywnych p\xc5\x82ciowo. Aktywno\xc5\x9b\xc4\x87 odnotowano w miesi\xc4\x85cach: maj, lipiec, sierpie\xc5\x84 oraz pa\xc5\xbadziernik, ale tylko czterech z o\xc5\x9bmiu upolowanych latem 1976 roku przez Aborygen\xc3\xb3w samc\xc3\xb3w by\xc5\x82o gotowych do rozrodu. Rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej na osiem upolowanych zwierz\xc4\x85t tylko jedno znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 w fazie aktywno\xc5\x9bci p\xc5\x82ciowej._NEWLINE_Nie ma dok\xc5\x82adnych informacji, kiedy samica po raz pierwszy rodzi, prawdopodobnie mi\xc4\x99dzy 10. a 17. rokiem \xc5\xbcycia. Najmniejsza, badana w 1973 roku samica mia\xc5\x82a 2,3 metra d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci. Ci\xc4\x85\xc5\xbca trwa oko\xc5\x82o 13\xe2\x80\x9314 miesi\xc4\x99cy lub do 15 miesi\xc4\x99cy, a przerwa mi\xc4\x99dzy porodami wynosi 2,4\xe2\x80\x937 lat. Zwykle rodzi si\xc4\x99 1 m\xc5\x82ode, cho\xc4\x87 rybacy relacjonowali, \xc5\xbce spotykali samice z m\xc5\x82odymi bli\xc5\xbaniakami. Jones opisa\xc5\x82 w 1959 roku p\xc5\x82\xc3\xb3d diugonia, kt\xc3\xb3ry mierzy\xc5\x82 95\xc2\xa0cm. Jest to prawdopodobny wymiar, mimo \xc5\xbce inni zoolodzy podawali znacznie wi\xc4\x99ksze wyniki. M\xc5\x82ode po urodzeniu wa\xc5\xbc\xc4\x85 oko\xc5\x82o 20\xc2\xa0kg. Por\xc3\xb3d odbywa si\xc4\x99 pod wod\xc4\x85, a zaraz po nim matka wynurza si\xc4\x99 z potomkiem na powierzchni\xc4\x99, by m\xc3\xb3g\xc5\x82 po raz pierwszy zaczerpn\xc4\x85\xc4\x87 powietrza. Podczas karmienia m\xc5\x82odych samice p\xc5\x82ywaj\xc4\x85 na grzbiecie, uk\xc5\x82adaj\xc4\x85c dziecko na sobie. Umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85 mu w ten spos\xc3\xb3b dost\xc4\x99p do gruczo\xc5\x82\xc3\xb3w mlekowych. Czasami podtrzymuj\xc4\x85 przy tym malca za pomoc\xc4\x85 przednich ko\xc5\x84czyn. Matki s\xc4\x85 bardzo opieku\xc5\x84cze. Swoje dzieci wo\xc5\xbc\xc4\x85 na grzbiecie. M\xc5\x82ode s\xc4\x85 karmione mlekiem matki nawet do 14\xe2\x80\x9318 miesi\xc4\x85ca \xc5\xbcycia._NEWLINE_Szacowany przez wielu zoolog\xc3\xb3w maksymalny wiek diugoni przybrze\xc5\xbcnych to 20 lat. Helene Marsh, specjalistka zajmuj\xc4\x85ca si\xc4\x99 od lat diugoniami, twierdzi, \xc5\xbce ich maksymalny wiek mo\xc5\xbce si\xc4\x99ga\xc4\x87 50 lub nawet 60 lat.\n_START_SECTION_\nG\xc5\x82os\n_START_PARAGRAPH_\nDiugonie przybrze\xc5\xbcne rzadko wydaj\xc4\x85 d\xc5\xbawi\xc4\x99ki o cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci s\xc5\x82yszalnej przez cz\xc5\x82owieka. Naukowcy odnotowali jednak wydawane przez nie d\xc5\xbawi\xc4\x99ki przypominaj\xc4\x85ce beczenie owiec. Stwierdzili tak\xc5\xbce, \xc5\xbce przestraszone zwierz\xc4\x99ta alarmuj\xc4\x85 si\xc4\x99 gwizdami. D\xc5\xbawi\xc4\x99ki wydawane przez diugonie s\xc4\x85 zwykle niskiej cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci, rz\xc4\x99du 3\xe2\x80\x938\xc2\xa0kHz. W 2004 roku w wodach przybrze\xc5\xbcnych wyspy Talibong, le\xc5\xbc\xc4\x85cej w rejonie tajlandzkiej cz\xc4\x99\xc5\x9bci P\xc3\xb3\xc5\x82wyspu Malajskiego, naukowcy przeprowadzili badania d\xc5\xbawi\xc4\x99k\xc3\xb3w wydawanych przez diugonie i zarejestrowali w ci\xc4\x85gu 164 godzin a\xc5\xbc 3453 sygna\xc5\x82\xc3\xb3w wysy\xc5\x82anych przez te zwierz\xc4\x99ta. Najwi\xc4\x99cej d\xc5\xbawi\xc4\x99k\xc3\xb3w rejestrowano zwykle pomi\xc4\x99dzy godzin\xc4\x85 3:00 a 6:00.\n_START_SECTION_\nBiologia w\xc4\x99dr\xc3\xb3wek\n_START_PARAGRAPH_\nNaukowcy nie zaobserwowali migracji diugoni przybrze\xc5\xbcnych. Prawdopodobnie to jest przyczyn\xc4\x85 wyst\xc4\x99powania ich w odleg\xc5\x82ych, odizolowanych od siebie lokalizacjach. Ewentualne w\xc4\x99dr\xc3\xb3wki tych diugoni mog\xc4\x85 si\xc4\x99 jedynie odbywa\xc4\x87 wzd\xc5\x82u\xc5\xbc wybrze\xc5\xbcy poszczeg\xc3\xb3lnych l\xc4\x85d\xc3\xb3w czy wysp.\n_START_SECTION_\nRozmieszczenie geograficzne\n_START_PARAGRAPH_\nW przeciwie\xc5\x84stwie do innych brzegowc\xc3\xb3w (manatowate czy te\xc5\xbc wymar\xc5\x82a syrena morska), zamieszkuj\xc4\x85cych tylko w okre\xc5\x9blonych lokalizacjach, populacje diugoni przybrze\xc5\xbcnych s\xc4\x85 rozproszone na du\xc5\xbcej przestrzeni w regionie indopacyficznym, pomi\xc4\x99dzy 32\xc2\xb0E a 170\xc2\xb0W oraz 35\xc2\xb0S a 40\xc2\xb0N.\n_START_SECTION_\nRozmieszczenie w przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci\n_START_PARAGRAPH_\nW XVII wieku polowano na diugonie w wodach wok\xc3\xb3\xc5\x82 Mauritiusa. W pierwszej po\xc5\x82owie XX wieku diugonie by\xc5\x82y widywane u wybrze\xc5\xbcy: wschodniej Afryki, Madagaskaru, wyspy Mafia, Kenii, Morza Czerwonego, Indii, wyspy Cejlon, Andaman\xc3\xb3w, indyjskiego stanu Rakhine, a tak\xc5\xbce Archipelagu Mergui w Mjanma, Wysp Riukiu, Tajwanu, Malezji, Filipin, p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Australii, Cie\xc5\x9bniny Torresa, australijskiego stanu Queensland, zachodniej Australii, Nowej Gwinei, Karolin, Wysp Salomona, Wysp Marshalla oraz Nowej Kaledonii. Sygnalizowano w\xc3\xb3wczas tak\xc5\xbce ich obecno\xc5\x9b\xc4\x87 u wybrze\xc5\xbcy Kiusiu, Gunsan i Korei, ale brakowa\xc5\x82o pewnych potwierdze\xc5\x84.\n_START_SECTION_\nWsp\xc3\xb3\xc5\x82czesne lokalizacje wyst\xc4\x99powania diugoni przybrze\xc5\xbcnych\n_START_PARAGRAPH_\nObecnie populacje diugoni s\xc4\x85 odnotowywane w wielu cz\xc4\x99\xc5\x9bciach wybrze\xc5\xbca Australii, ale w wielu lokalizacjach zanikaj\xc4\x85. Populacja z okolicy Madagaskaru zmniejszy\xc5\x82a si\xc4\x99 znacznie. Wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie nie ma ju\xc5\xbc diugoni w wodach wok\xc3\xb3\xc5\x82 Mauritiusa._NEWLINE_U wybrze\xc5\xbca Afryki diugonie naj\xc5\x82atwiej mo\xc5\xbcna spotka\xc4\x87: w wodach Somalii, Kenii oraz mi\xc4\x99dzy wysp\xc4\x85 Pemba a wybrze\xc5\xbcem Tanzanii. W ograniczonym zakresie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 w Kanale Zanzibarskim i na wybrze\xc5\xbcu Mozambiku. Coraz rzadziej spotykane s\xc4\x85 w Zatoce Perskiej. \xc5\xbbyj\xc4\x85 w Zatoce Akaba, Zatoce Sueskiej, u wybrze\xc5\xbcy Sudanu, archipelagu Dahlak, w okolicy Massaua i D\xc5\xbcuddy._NEWLINE_Dalej na wsch\xc3\xb3d bywaj\xc4\x85 widywane w indyjskiej Zatoce Mannar, Cie\xc5\x9bninie Palk oraz w wodach przybrze\xc5\xbcnych indyjskiego dystryktu Surat. Diugonie s\xc4\x85 coraz rzadziej widywane w wodach wok\xc3\xb3\xc5\x82 P\xc3\xb3\xc5\x82wyspu Malajskiego, Singapuru, Borneo i na wybrze\xc5\xbcach Sabah. Pojedyncze, ma\xc5\x82e populacje spotka\xc4\x87 mo\xc5\xbcna ko\xc5\x82o Wysp Salomona, wyspy Bougainville\xe2\x80\x99a, wysp Palau, wybrze\xc5\xbca stanu Arakan, Filipin, Tajwanu, Wysp Riukiu, Hongkongu, Nowej Kaledonii, Nowych Hebryd\xc3\xb3w oraz wyspy Kia ko\xc5\x82o Fid\xc5\xbci. Notowane s\xc4\x85 tak\xc5\xbce w Zatoce Papua._NEWLINE_Stosunkowo du\xc5\xbce populacje \xc5\xbcyj\xc4\x85 w wodach australijskich \xe2\x80\x93 p\xc5\x82ywa tam \xc5\x82\xc4\x85cznie oko\xc5\x82o 85 tys. diugoni, ale wielko\xc5\x9b\xc4\x87 poszczeg\xc3\xb3lnych australijskich populacji jest zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowana. Najwi\xc4\x99cej tych ssak\xc3\xb3w p\xc5\x82ywa w Cie\xc5\x9bninie Torresa, wodach p\xc3\xb3\xc5\x82wyspu Jork, Zatoki Rockingham, Cairns, osady Yarraba, zatoki Princess Charlotte oraz Ninian, Lockhart River i wyspy Mornington. Nieco mniej diugoni \xc5\xbcyje w zatoce Shoalwater, regionie Broadsound, Cardwell, wysp Goulburn, Zatoki Rekina oraz p\xc3\xb3\xc5\x82wyspu Peron. Natomiast w okolicy Sydney, Zatoki Moreton, Gladstone, Mackay, Bowen, Townsville, Magnetic Island, kana\xc5\x82u Hinchinbrook, Hopevale, Wyspy Melville\xe2\x80\x99a, p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Ziemi Arnhema, wyspy Bathurst oraz w rejonie miasta Darwin wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 bardzo rzadko.\n_START_SECTION_\n\xc5\x9alady kopalne\n_START_PARAGRAPH_\nHistoria kopalnych \xc5\x9blad\xc3\xb3w diugoniowatych jest zwi\xc4\x85zana z ich l\xc4\x85dowymi, ro\xc5\x9blino\xc5\xbcernymi przodkami z wczesnego eocenu. Lokalizacje ich wyst\xc4\x99powania by\xc5\x82y bardzo rozproszone. Najstarsze znane \xc5\x9blady Prorastomus pochodz\xc4\x85 z Jamajki i s\xc4\x85 datowane na eocen. Znane s\xc4\x85 te\xc5\xbc \xc5\x9blady z \xc5\x9brodkowego eocenu: Thalattosiren i Sirenavus z terenu Europy oraz Protosiren z Europy i p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Afryki. W p\xc3\xb3\xc5\xbanym eocenie \xc5\xbcy\xc5\x82y w Egipcie Eotheroides, a w Europie Prototherium; w ko\xc5\x84cu oligocenu Lophidolus (Ameryka Po\xc5\x82udniowa), Anomotherium (wschodnia Azja), Caribosiren (Portoryko) oraz Rytiodus (Europa). W miocenie przodkami diugoniowatych by\xc5\x82y: Prohalicore (z Europy) i Indosiren (wschodnie Indie). Hesperosiren \xc5\xbcy\xc5\x82 na prze\xc5\x82omie oligocenu i wczesnego miocenu na du\xc5\xbcej przestrzeni: na terenie obecnej Europy oraz wschodniej i zachodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Ameryki P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej. W miocenie na terenie obecnej Europy i wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Ameryki P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej napotka\xc4\x87 mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o Halianassa, za\xc5\x9b w pliocenie Miosiren (Europa) oraz Felsinotherium, \xc5\xbcyj\xc4\x85ce w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Afryce, p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Ameryce i Europie.\n_START_SECTION_\nEkologia\n_START_PARAGRAPH_\nDiugonie przybrze\xc5\xbcne s\xc4\x85 ro\xc5\x9blino\xc5\xbcercami. Od\xc5\xbcywiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 traw\xc4\x85 morsk\xc4\x85. Dob\xc3\xb3r sk\xc5\x82adnik\xc3\xb3w wy\xc5\xbcywienia jest zwi\xc4\x85zany ze sk\xc5\x82adem chemicznym danych traw oraz ich struktur\xc4\x85. Najch\xc4\x99tniej wybierane s\xc4\x85 te gatunki traw, kt\xc3\xb3re maj\xc4\x85 najni\xc5\xbcsz\xc4\x85 zawarto\xc5\x9b\xc4\x87 w\xc5\x82\xc3\xb3kna, a du\xc5\xbc\xc4\x85 zawarto\xc5\x9b\xc4\x87 azotu. Najwi\xc4\x99kszym przysmakiem s\xc4\x85 ba\xc5\x82wanice Cymodocea serrulata i Cymodocea isoetifolia, nale\xc5\xbc\xc4\x85ca do haloduli Halodule uninervis oraz Halophila ovalis i Enhalus acoroides z rodziny \xc5\xbcabi\xc5\x9bciekowatych. Czasami menu jest uzupe\xc5\x82niane Halophila stipulacea. Badany przez naukowc\xc3\xb3w sk\xc5\x82ad tre\xc5\x9bci \xc5\xbco\xc5\x82\xc4\x85dk\xc3\xb3w diugoni \xc5\xbceruj\xc4\x85cych w Cie\xc5\x9bninie Palk w indyjskim Mandapam wykaza\xc5\x82, \xc5\xbce niekt\xc3\xb3re osobniki zape\xc5\x82nia\xc5\x82y \xc5\xbco\xc5\x82\xc4\x85dki w 80% trawami Halophila, a tylko w 10% Cymodocea serrulata. Reszt\xc4\x99 stanowi\xc5\x82y pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci Halodule uninervis. Z badania tego wynika, \xc5\xbce diugonie przybrze\xc5\xbcne nie maj\xc4\x85 jednolitych preferencji \xc5\xbcywieniowych. Oczywi\xc5\x9bcie w poszczeg\xc3\xb3lnych lokalizacjach wyst\xc4\x99powania diugoni ich dieta jest zale\xc5\xbcna od sk\xc5\x82adu lokalnych gatunk\xc3\xb3w trawy morskiej._NEWLINE_Diugonie przybrze\xc5\xbcne s\xc4\x85 \xc5\xbcar\xc5\x82oczne, jedz\xc4\x85 przez ca\xc5\x82y dzie\xc5\x84. Ich \xc5\xbco\xc5\x82\xc4\x85dek mie\xc5\x9bci 10\xe2\x80\x9324\xc2\xa0kg po\xc5\xbcywienia. Dziennie zjadaj\xc4\x85 trawy morskie o \xc5\x82\xc4\x85cznej masie 8\xe2\x80\x9315% ich masy cia\xc5\x82a. Badane okazy zawsze mia\xc5\x82y zape\xc5\x82nione \xc5\xbco\xc5\x82\xc4\x85dki i jelita._NEWLINE_Na diugonie poluje \xc5\xbcar\xc5\x82acz tygrysi.\n_START_SECTION_\nSiedlisko\n_START_PARAGRAPH_\nDiugonie najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej zamieszkuj\xc4\x85 wody o g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci oko\xc5\x82o 3\xe2\x80\x934 metr\xc3\xb3w. \xc5\xbbyj\xc4\x85 stadnie w wodach m\xc3\xb3rz tropikalnych i subtropikalnych \xe2\x88\x92 w wodach przybrze\xc5\xbcnych, w lagunach, rzekach i zatokach oraz w szerokiej r\xc3\xb3wni p\xc5\x82ywowej ods\xc5\x82anianej w czasie odp\xc5\x82ywu morza. Diugonie wymagaj\xc4\x85 ciep\xc5\x82ych w\xc3\xb3d. Ma\xc5\x82o w\xc4\x99druj\xc4\x85, ale przemieszczaj\xc4\x85 si\xc4\x99 wraz z ubo\xc5\xbceniem lokalnych \xc5\xbcerowisk.\n_START_SECTION_\nZnaczenie gospodarcze\n_START_PARAGRAPH_\nDiugonie przybrze\xc5\xbcne by\xc5\x82y dla lokalnych spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci zwierz\xc4\x99tami \xc5\x82ownymi, dostarczaj\xc4\x85cymi wielu wa\xc5\xbcnych surowc\xc3\xb3w. \xc5\x81owiono je dla mi\xc4\x99sa, t\xc5\x82uszczu i ko\xc5\x9b\xc4\x87ca. Wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesne badania przeprowadzone w Kambod\xc5\xbcy wskazuj\xc4\x85, \xc5\xbce najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej wymienianymi elementami pozyskiwanymi ze z\xc5\x82owionych diugoni by\xc5\x82y: t\xc5\x82uszcz, kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82 u\xc5\xbcywany jako ma\xc5\x9b\xc4\x87 czy te\xc5\xbc mazid\xc5\x82o na reumatyzm lub urazy, ko\xc5\x9bci \xe2\x80\x93 jako p\xc3\xb3\xc5\x82produkt do wytwarzania leku zwalczaj\xc4\x85cego gor\xc4\x85czk\xc4\x99 u dzieci \xe2\x80\x93 oraz k\xc5\x82y stosowane jako amulety do noszenia i do wieszania na \xc5\x9bcianach domostw, by odstrasza\xc5\x82y duchy. Mi\xc4\x99so diugoni przybrze\xc5\xbcnych spo\xc5\xbcywano lub sprzedawano, a sk\xc3\xb3ry u\xc5\xbcywano do produkcji galanterii sk\xc3\xb3rzanej i obuwia. Nawet sier\xc5\x9b\xc4\x87 znajdowa\xc5\x82a zastosowanie jako lek na b\xc3\xb3l z\xc4\x99b\xc3\xb3w. Ponadto penisy diugoni u\xc5\xbcywano jako amulety, przednie ko\xc5\x84czyny przekszta\xc5\x82cone w p\xc5\x82etwy \xe2\x80\x93 do wieszania na bramie, by odstrasza\xc5\x82y duchy, a t\xc5\x82uszcz zmieszany z sol\xc4\x85 s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 do impregnacji \xc5\x82odzi. Obrobione z\xc4\x99by diugoni stanowi\xc4\x85 jedn\xc4\x85 z imitacji pere\xc5\x82 sprzedawan\xc4\x85 pod nazw\xc4\x85 dugong.\n_START_SECTION_\nZagro\xc5\xbcenia i ochrona\n_START_PARAGRAPH_\nFakt, \xc5\xbce diugonie przybrze\xc5\xbcne zamieszkuj\xc4\x85 wody o g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci oko\xc5\x82o 3\xe2\x80\x934 metr\xc3\xb3w w pasie przybrze\xc5\xbcnym oraz w szerokiej r\xc3\xb3wni p\xc5\x82ywowej ods\xc5\x82anianej w czasie odp\xc5\x82ywu morza, wp\xc5\x82ywa bardzo niekorzystnie na ich bezpiecze\xc5\x84stwo. Na tych wodach \xc5\x82atwo padaj\xc4\x85 ofiarami morskich drapie\xc5\xbcnik\xc3\xb3w. Staj\xc4\x85 si\xc4\x99 \xc5\x82atwym celem polowa\xc5\x84 i innych dzia\xc5\x82a\xc5\x84 cz\xc5\x82owieka . Populacja nie potrafi si\xc4\x99 jednak szybko odbudowywa\xc4\x87. Diugonie rozmna\xc5\xbcaj\xc4\x85 si\xc4\x99 bardzo wolno. Samica rodzi zwykle nie wcze\xc5\x9bniej ni\xc5\xbc w wieku 10 lat, ci\xc4\x85\xc5\xbca trwa ponad rok, matka rodzi najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej tylko jedno m\xc5\x82ode, a mi\xc4\x99dzy porodami zachowuje przerw\xc4\x99 od 2, 4 do 7 lat na wychowanie potomka. Populacja diugoni przybrze\xc5\xbcnych zmniejsza si\xc4\x99 wi\xc4\x99c sukcesywnie o oko\xc5\x82o 5% rocznie._NEWLINE_Ekosystem traw morskich jest bardzo czu\xc5\x82y na dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 cz\xc5\x82owieka. Niszczy go tra\xc5\x82owanie sieciami rybackimi, poszukiwania surowc\xc3\xb3w kopalnych, pog\xc5\x82\xc4\x99bianie dna czy mechaniczne dzia\xc5\x82anie \xc5\x9brub \xc5\x82odzi motorowych. Ponadto trawy morskie zamieraj\xc4\x85 z powodu zanieczyszczania w\xc3\xb3d \xc5\x9bciekami, detergentami i metalami ci\xc4\x99\xc5\xbckimi. Okresowo zniszczenia w setkach kilometr\xc3\xb3w kwadratowych ekosystemu powoduj\xc4\x85 cyklony, huragan i powodzie. Negatywny wp\xc5\x82yw na trawy morskie wywiera tak\xc5\xbce coraz mniejszy dop\xc5\x82yw \xc5\x9bwiat\xc5\x82a przez zanieczyszczon\xc4\x85 wod\xc4\x99. Jeden z najbardziej ulubionych przez te diugonie gatunk\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 Halophila ovalis \xe2\x80\x93 jest bardzo czu\xc5\x82y pod tym wzgl\xc4\x99dem. Ujemny wp\xc5\x82yw na stan ekosystemu ma tak\xc5\xbce ocieplenie klimatu._NEWLINE_Na zmniejszanie populacji diugoni przybrze\xc5\xbcnych wp\xc5\x82yw maj\xc4\x85 tak\xc5\xbce ustawiane w wodach przybrze\xc5\xbcnych sieci grodz\xc4\x85ce dost\xc4\x99p rekinom, dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 k\xc5\x82usownik\xc3\xb3w, zagro\xc5\xbcenie ze strony \xc5\x9brub okr\xc4\x99t\xc3\xb3w oraz rosn\xc4\x85cy poziom ha\xc5\x82asu._NEWLINE_W 2002 roku z inicjatyw\xc4\x85 skoordynowania dzia\xc5\x82a\xc5\x84 ochronnych zwierz\xc4\x85t regionu pacyficznego wyst\xc4\x85pi\xc5\x82 \xe2\x80\x9eSouth Pacific Regional Environment Programme\xe2\x80\x9d (SPREP). Konsekwencj\xc4\x85 by\xc5\x82o przyj\xc4\x99cie przez zrzeszone pa\xc5\x84stwa Konwencji o ochronie w\xc4\x99drownych gatunk\xc3\xb3w dzikich zwierz\xc4\x85t (CMS). \xe2\x80\x9eRekomendacja 7.5\xe2\x80\x9d do tego aktu okre\xc5\x9bla porozumienie w zakresie ochrony diugoni przybrze\xc5\xbcnych. W marcu 2011 roku Program \xc5\x9arodowiskowy Organizacji Narod\xc3\xb3w Zjednoczonych (UNEP) przyj\xc4\x85\xc5\x82 \xe2\x80\x9ePacyficzny plan dzia\xc5\x82ania na Rok Diugonia\xe2\x80\x9d. Poszczeg\xc3\xb3lne pa\xc5\x84stwa regionu zamieszkiwanego przez diugonie przybrze\xc5\xbcne \xe2\x80\x93 w tym Tajlandia, Madagaskar, Mjanma, Sri Lanka, Mozambik, Tanzania, Papua-Nowa Gwinea i Australia \xe2\x80\x93 podj\xc4\x99\xc5\x82y dzia\xc5\x82ania legislacyjne i edukacyjne zmierzaj\xc4\x85ce do ochrony gatunku. W indywidualnych dzia\xc5\x82aniach ochrony diugoni g\xc5\x82os zabiera tak\xc5\xbce Greenpeace.'