b"\n_START_ARTICLE_\nRadioaktywno\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_SECTION_\nBecquerel\n_START_PARAGRAPH_\nZjawisko promieniotw\xc3\xb3rczo\xc5\x9bci odkry\xc5\x82 francuski fizyk Henri Becquerel w 1896 roku, badaj\xc4\x85c zjawisko fosforescencji. Jego do\xc5\x9bwiadczenia polega\xc5\x82y na na\xc5\x9bwietlaniu \xc5\x9bwiat\xc5\x82em s\xc5\x82onecznym minera\xc5\x82\xc3\xb3w, a potem zawijaniu ich w klisz\xc4\x99 \xc5\x9bwiat\xc5\x82oczu\xc5\x82\xc4\x85 w celu zbadania, czy wyst\xc4\x99puje zjawisko fosforescencji, czyli \xc5\x9bwiecenie badanej substancji (zaczerniaj\xc4\x85ce klisz\xc4\x99), indukowane \xc5\x9bwiat\xc5\x82em s\xc5\x82onecznym. Z powodu niepogody nie zd\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82 na\xc5\x9bwietli\xc4\x87 \xc5\x9bwiat\xc5\x82em s\xc5\x82onecznym pr\xc3\xb3bki rudy uranowej, w\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 j\xc4\x85 wi\xc4\x99c do swojego fartucha laboratoryjnego. Klisza i pr\xc3\xb3bka rudy by\xc5\x82y przechowywane w ten spos\xc3\xb3b przez kilka dni, po czym Becquerel przypomnia\xc5\x82 sobie o kliszy i j\xc4\x85 wywo\xc5\x82a\xc5\x82. Okaza\xc5\x82o si\xc4\x99, \xc5\xbce uleg\xc5\x82a prze\xc5\x9bwietleniu, ale tylko w miejscach, gdzie styka\xc5\x82a si\xc4\x99 z pr\xc3\xb3bk\xc4\x85 rudy. Zainteresowany tym zjawiskiem Becquerel przetestowa\xc5\x82 wp\xc5\x82yw innych soli o w\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bciach fosforescencyjnych na klisze fotograficzne i zauwa\xc5\xbcy\xc5\x82, \xc5\xbce nie tylko rudy uranu, ale te\xc5\xbc jego sole powoduj\xc4\x85 to zjawisko, tak wi\xc4\x99c zjawisko prze\xc5\x9bwietlania klisz okaza\xc5\x82o si\xc4\x99 niezwi\xc4\x85zane z sam\xc4\x85 fosforescencj\xc4\x85._NEWLINE_Becquerel zacz\xc4\x85\xc5\x82 studiowa\xc4\x87 to zagadnienie g\xc5\x82\xc4\x99biej, staraj\xc4\x85c si\xc4\x99 dociec przyczyn zjawiska. Jego badania dowiod\xc5\x82y, \xc5\xbce \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em nowego promieniowania nie jest tylko s\xc3\xb3l uranu, lecz uran metaliczny oraz ka\xc5\xbcdy zwi\xc4\x85zek chemiczny, zawieraj\xc4\x85cy wystarczaj\xc4\x85c\xc4\x85 ilo\xc5\x9b\xc4\x87 uranu. Becquerel zbada\xc5\x82 natur\xc4\x99 tego promieniowania i doszed\xc5\x82 do wniosku, \xc5\xbce jest to promieniowanie elektromagnetyczne o zbli\xc5\xbconej charakterystyce do promieni X (dzi\xc5\x9b wiemy, \xc5\xbce jest to b\xc5\x82\xc4\x99dna interpretacja, bowiem promieniowanie to sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z promieniowania alfa, beta i gamma, emitowanego przez uran i produkty jego rozpadu). Uda\xc5\x82o mu si\xc4\x99 tak\xc5\xbce znale\xc5\xba\xc4\x87 p\xc3\xb3\xc5\x82ilo\xc5\x9bciowe zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci mi\xc4\x99dzy moc\xc4\x85 tego promieniowania a zawarto\xc5\x9bci\xc4\x85 uranu w pr\xc3\xb3bce. Becquerel nie m\xc3\xb3g\xc5\x82 prawid\xc5\x82owo zinterpretowa\xc4\x87 zaobserwowanego nowego zjawiska, bowiem by\xc5\x82, tak jak jego ojciec, znawc\xc4\x85 zjawiska fosforescencji. Sugerowa\xc5\x82 wi\xc4\x99c istnienie tzw. fosforescencji op\xc3\xb3\xc5\xbanionej, wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cej po kilku dniach od na\xc5\x9bwietlania. Nie dysponowa\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wystarczaj\xc4\x85co dok\xc5\x82adn\xc4\x85 metod\xc4\x85 pomiarow\xc4\x85, mia\xc5\x82 bowiem do dyspozycji tylko klisze fotograficzne.\n_START_SECTION_\nMa\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwo Curie\n_START_PARAGRAPH_\nW przypadku jednej z posiadanych przez Becquerela rud uranu zale\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 ta jednak nie by\xc5\x82a z jakich\xc5\x9b powod\xc3\xb3w spe\xc5\x82niona. Zadanie wyja\xc5\x9bnienia tego problemu Becquerel powierzy\xc5\x82 Marii Sk\xc5\x82odowskiej-Curie w ramach jej pracy doktorskiej. Sk\xc5\x82odowska-Curie, ze swoim m\xc4\x99\xc5\xbcem Pierre'em Curie, zauwa\xc5\xbcy\xc5\x82a, \xc5\xbce niekt\xc3\xb3re rudy uranowe wykazuj\xc4\x85 znacznie wy\xc5\xbcsz\xc4\x85 radioaktywno\xc5\x9b\xc4\x87, ni\xc5\xbcby to wynika\xc5\x82o z obecno\xc5\x9bci samego uranu. Korzystnym zbiegiem okoliczno\xc5\x9bci by\xc5\x82o niedawne odkrycie przez jej m\xc4\x99\xc5\xbca Pierre'a i jego brata Jacques'a zjawiska piezoelektryczno\xc5\x9bci kwarcu, co umo\xc5\xbcliwi\xc5\x82o skonstruowanie bardzo czu\xc5\x82ego przyrz\xc4\x85du do pomiaru pr\xc4\x85du jonizacji powietrza, wywo\xc5\x82anej promieniowaniem. Nie musia\xc5\x82a ju\xc5\xbc ocenia\xc4\x87 stopnia zaczernienia kliszy fotograficznej, ale mog\xc5\x82a poda\xc4\x87 dok\xc5\x82adne warto\xc5\x9bci pr\xc4\x85du jonizacji, zmierzone elektrometrem. W ten spos\xc3\xb3b ustali\xc5\x82a, \xc5\xbce rudy uranowe wykazuj\xc4\x85 du\xc5\xbco wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 radioaktywno\xc5\x9b\xc4\x87, ni\xc5\xbc sam uran, co mo\xc5\xbce \xc5\x9bwiadczy\xc4\x87 o istnieniu jakich\xc5\x9b innych zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w promieniotw\xc3\xb3rczych._NEWLINE_Curie podj\xc4\x99\xc5\x82a wi\xc4\x99c \xc5\xbcmudne badania, polegaj\xc4\x85ce na wyizolowaniu tych zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w z rudy uranowej na drodze operacji chemicznych. Maria odkry\xc5\x82a i wydzieli\xc5\x82a w ten spos\xc3\xb3b nowy pierwiastek, rad, kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82 wielokrotnie bardziej radioaktywny od uranu. Wyodr\xc4\x99bnienie tego pierwiastka umo\xc5\xbcliwi\xc5\x82o dok\xc5\x82adniejsze zbadanie zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci ilo\xc5\x9bciowych emisji energii od zawarto\xc5\x9bci pierwiastka promieniotw\xc3\xb3rczego w pr\xc3\xb3bce i odkrycie, \xc5\xbce radioaktywno\xc5\x9b\xc4\x87 polega w istocie na emisji trzech r\xc3\xb3\xc5\xbcnych rodzaj\xc3\xb3w promieniowania oraz przemianie jednego pierwiastka w drugi (radu w gazowy radon) na skutek zjawiska rozpadu promieniotw\xc3\xb3rczego. Wydzielenie mierzalnych ilo\xc5\x9bci nowego pierwiastka by\xc5\x82o wymagane, aby okre\xc5\x9bli\xc4\x87 jego w\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci oraz otrzyma\xc4\x87 widmo emisyjne, co by\xc5\x82o niezb\xc4\x99dne do zg\xc5\x82oszenia tego pierwiastka jako nowego. Dzi\xc5\x9b pierwiastki radioaktywne oznaczamy na podstawie rodzaju i energii emitowanego promieniowania. W podobny spos\xc3\xb3b wcze\xc5\x9bniej, przed odkryciem radu, Maria Sk\xc5\x82odowska-Curie wydzieli\xc5\x82a polon.\n_START_SECTION_\nRutherford\n_START_PARAGRAPH_\nW tym samym mniej wi\xc4\x99cej czasie zjawiskiem radioaktywno\xc5\x9bci zainteresowa\xc5\x82 si\xc4\x99 Ernest Rutherford, odkrywca j\xc4\x85dra atomu. Rutherford dosta\xc5\x82 pr\xc3\xb3bk\xc4\x99 czystego uranu od Becquerela w celu zbadania emitowanego promieniowania. Rutherford roz\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 to promieniowanie na 3 sk\xc5\x82adowe, nazwane promieniowaniem alfa, beta i gamma. Najwa\xc5\xbcniejszym dokonaniem Rutherforda w tej dziedzinie by\xc5\x82o ustalenie, \xc5\xbce promieniowanie alfa to strumie\xc5\x84 jon\xc3\xb3w He\xc2\xb2\xe2\x81\xba (j\xc4\x85der \xe2\x81\xb4He), co wyt\xc5\x82umaczy\xc5\x82o przej\xc5\x9bcie radu w radon jako zjawisko odrywania si\xc4\x99 dw\xc3\xb3ch proton\xc3\xb3w z j\xc4\x85dra radu.\n_START_SECTION_\nOpis ilo\xc5\x9bciowy\n_START_PARAGRAPH_\nJednostk\xc4\x85 radioaktywno\xc5\x9bci w uk\xc5\x82adzie SI jest bekerel (Bq), 1 Bq = 1 rozpad na sekund\xc4\x99. Dawniej u\xc5\xbcywan\xc4\x85, obecnie niezalecan\xc4\x85 jednostk\xc4\x85 by\xc5\x82 kiur (Ci), 1 Ci = 3,7  10\xc2\xb9\xe2\x81\xb0 Bq."