b'\n_START_ARTICLE_\nRongorongo\n_START_PARAGRAPH_\nRongorongo \xe2\x80\x93 pismo u\xc5\xbcywane dawniej do zapisu prawdopodobnie j\xc4\x99zyka rapanui u\xc5\xbcywanego na Wyspie Wielkanocnej. Do czas\xc3\xb3w wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych zachowa\xc5\x82o si\xc4\x99 25 artefakt\xc3\xb3w z napisami wyrytymi pismem rongorongo. Pismo zawiera nieco ponad 600 unikalnych znak\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nOpis\n_START_PARAGRAPH_\nData powstania pisma jest nieznana, jedna z teorii m\xc3\xb3wi, \xc5\xbce powsta\xc5\x82o ono dopiero w wyniku kontaktu z europejskimi naje\xc5\xbad\xc5\xbacami, ale jest to ma\xc5\x82o prawdopodobne. Pierwsi europejscy odkrywcy wyspy w pocz\xc4\x85tku XVIII w. nie odnotowali znajomo\xc5\x9bci pisma w\xc5\x9br\xc3\xb3d miejscowej ludno\xc5\x9bci. Pierwsze tablice zawieraj\xc4\x85ce teksty zanotowane pismem rongorongo zosta\xc5\x82y odkryte przypadkowo w 1869 r. przez biskupa Tahiti \xe2\x80\x93  Florentina-\xc3\x89tienne\xe2\x80\x99a \xe2\x80\x9eTepano\xe2\x80\x9d Jaussena (1815\xe2\x80\x931891). Biskup otrzyma\xc5\x82 prezent w postaci ozdobnego sznura nawini\xc4\x99tego na ko\xc5\x82owrotek, kt\xc3\xb3ry zosta\xc5\x82 wykonany przez misjonarzy poddanych biskupowi z jednej z ozdobnych tablic pokrytych pismem rongorongo. Zaciekawiony tablic\xc4\x85, kt\xc3\xb3rej u\xc5\xbcyto do wykonania ko\xc5\x82owrotka, biskup wys\xc5\x82a\xc5\x82 list do miejscowych misjonarzy z pro\xc5\x9bb\xc4\x85 o zgromadzenie jak najwi\xc4\x99kszej ilo\xc5\x9bci tablic oraz rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 pierwsze pr\xc3\xb3by t\xc5\x82umaczenia. Niestety na wyspie znaleziono tylko kilkana\xc5\x9bcie tablic. W\xc3\xb3wczas nikt nie potrafi\xc5\x82 odczyta\xc4\x87 pisma. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 zabytk\xc3\xb3w tego pisma zagin\xc4\x99\xc5\x82a._NEWLINE_Pismo rongorongo by\xc5\x82o jedynym pismem na terenie ca\xc5\x82ej Polinezji. _NEWLINE_Wed\xc5\x82ug ustnej tradycji wyspiarzy istnia\xc5\x82y dwa pisma: powszechne \xe2\x80\x93 rongorongo i pismo tau ceremonialne, zwi\xc4\x85zane z kultem bog\xc3\xb3w czy przodk\xc3\xb3w. Sztuka pisania i czytania by\xc5\x82a zarezerwowana dla specjalnie kszta\xc5\x82conych pie\xc5\x9bniarzy tangata manu o te-rongo-rongo, czyli \xe2\x80\x9eludzi-ptak\xc3\xb3w znaj\xc4\x85cych rongorongo\xe2\x80\x9d, i by\xc5\x82a wielkim przywilejem. Tradycyjna nazwa pisma kohau rongo-rongo oznacza\xc5\x82a \xe2\x80\x9e\xc5\x82ama\xc4\x87 w\xc5\x82\xc3\xb3cznie\xe2\x80\x9d lub \xe2\x80\x9e\xc5\x82ama\xc4\x87 s\xc5\x82owa\xe2\x80\x9d. Wyraz rongo lub rong w j\xc4\x99zyku polinezyjskim oznacza \xe2\x80\x9es\xc5\x82ysze\xc4\x87\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9ewys\xc5\x82ucha\xc4\x87\xe2\x80\x9d. Natomiast w kilku odmianach quechua z teren\xc3\xb3w And\xc3\xb3w istnieje s\xc5\x82owo rongo-go, kt\xc3\xb3re oznacza \xe2\x80\x9ewiadomo\xc5\x9b\xc4\x87\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Rongorongo jest systemem pisma opartym na logogramach, fonogramach i determinatywach. Znaki zapisywane by\xc5\x82y systemem bustrofedonu odwracanego: czytanie rozpoczynano od lewego dolnego rogu w kierunku prawego i przy ka\xc5\xbcdym ko\xc5\x84cu wersu odwracano tabliczk\xc4\x99 o 180 stopni i kontynuowano czytanie od lewej do prawej.'