b'\n_START_ARTICLE_\nKarta p\xc5\x82atnicza\n_START_PARAGRAPH_\nKarta p\xc5\x82atnicza \xe2\x80\x93 karta uprawniaj\xc4\x85ca do wyp\xc5\x82aty got\xc3\xb3wki lub umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85ca z\xc5\x82o\xc5\xbcenie zlecenia p\xc5\x82atniczego za po\xc5\x9brednictwem akceptanta lub agenta rozliczeniowego, akceptowana przez akceptanta w celu otrzymania przez niego nale\xc5\xbcnych mu \xc5\x9brodk\xc3\xb3w._NEWLINE_Karty p\xc5\x82atnicze mog\xc4\x85 by\xc4\x87 wydawane przez banki, niebankowe instytucje finansowe lub takie podmioty, jak sieci handlowe, instytucje po\xc5\x9brednictwa finansowego, stacje paliw czy firmy telekomunikacyjne.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nPierwsza wzmianka o karcie przedp\xc5\x82aconej pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99 ju\xc5\xbc w latach 80. XIX wieku. Edward Bellamy w swojej ksi\xc4\x85\xc5\xbcce Looking backwards wspomina o mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci u\xc5\xbcycia takiego \xc5\x9brodka p\xc5\x82atno\xc5\x9bci. Jego sugestia nie jest jednak pozytywnie odebrana. Kolejne pr\xc3\xb3by stworzenia systemu p\xc5\x82atno\xc5\x9bci bezgot\xc3\xb3wkowych by\xc5\x82y podejmowane po I wojnie \xc5\x9bwiatowej, ale dopiero po 1945 roku pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 pierwsze dzia\xc5\x82aj\xc4\x85ce efekty._NEWLINE_Pierwsze karty, funkcjonuj\xc4\x85ce na podobnych zasadach do kart wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych, pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 w Stanach Zjednoczonych na pocz\xc4\x85tku XX wieku. \xc3\x93wczesne karty stanowi\xc5\x82y upowa\xc5\xbcnienie do odebrania zam\xc3\xb3wionego towaru i zapisania kredytu na poczet klienta. Wydawa\xc5\x82y je du\xc5\xbce sieci sklep\xc3\xb3w i stacje benzynowe, a podstaw\xc4\x85 ich pojawienia si\xc4\x99 by\xc5\x82 fakt udzielania kredyt\xc3\xb3w. W roku 1914 firma Western Union wprowadzi\xc5\x82a pierwsze karty obci\xc4\x85\xc5\xbceniowe, za\xc5\x9b trzy lata p\xc3\xb3\xc5\xbaniej ameryka\xc5\x84ska firma Smart&Roebuck oferowa\xc5\x82a swoim klientom karty z metalu. Klienci mogli w kilku sklepach otrzyma\xc4\x87 kredyt, o wysoko\xc5\x9bci kt\xc3\xb3rego informowa\xc5\x82y metalowe tabliczki, do\xc5\x9b\xc4\x87 szybko zast\xc4\x85pione dla wygody przez plastik._NEWLINE_W 1946 roku bankier John Biggins wdro\xc5\xbcy\xc5\x82 pierwsz\xc4\x85 kart\xc4\x99 bankow\xc4\x85 na osiedlu na Brooklynie. Karta Charg-It wspiera\xc5\x82a p\xc5\x82atno\xc5\x9bci u lokalnych sprzedawc\xc3\xb3w. G\xc5\x82\xc3\xb3wnym wymaganiem by\xc5\x82o, aby zar\xc3\xb3wno sprzedawca, jak i p\xc5\x82atnik posiadali konto w banku Bigginsa. Wiosn\xc4\x85 1950 roku powsta\xc5\x82a firma Diners Club International, kt\xc3\xb3ra wyda\xc5\x82a pierwsz\xc4\x85 uniwersaln\xc4\x85 kart\xc4\x99 pozwalaj\xc4\x85c\xc4\x85 na p\xc5\x82atno\xc5\x9bci w hotelach i restauracjach. Posiadacz karty na koniec miesi\xc4\x85ca dostawa\xc5\x82 poczt\xc4\x85 zestawienie dokonanych transakcji z pro\xc5\x9bb\xc4\x85 o uregulowanie zad\xc5\x82u\xc5\xbcenia. W ten spos\xc3\xb3b powsta\xc5\x82a pierwsza organizacja zajmuj\xc4\x85ca si\xc4\x99 wydawaniem kart. Pierwszymi u\xc5\xbcytkownikami by\xc5\x82y osoby zamo\xc5\xbcniejsze, kt\xc3\xb3re cz\xc4\x99sto podr\xc3\xb3\xc5\xbcowa\xc5\x82y i dzi\xc4\x99ki temu nie musia\xc5\x82y zabiera\xc4\x87 ze sob\xc4\x85 got\xc3\xb3wki. Rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej pierwsz\xc4\x85 kart\xc4\x99 kredytow\xc4\x85 wprowadzi\xc5\x82 nowojorski Franklin National Bank. W ci\xc4\x85gu kolejnych lat kolejne banki zdecydowa\xc5\x82y si\xc4\x99 wprowadzi\xc4\x87 w\xc5\x82asne karty kredytowe._NEWLINE_Pod koniec lat pi\xc4\x99\xc4\x87dziesi\xc4\x85tych powsta\xc5\x82 pierwszy system kart p\xc5\x82atniczych nale\xc5\xbc\xc4\x85cy do firmy American Express. Bank of America, w\xc3\xb3wczas najwi\xc4\x99kszy bank w Stanach Zjednoczonych, w 1958 roku wyda\xc5\x82 w\xc5\x82asn\xc4\x85 kart\xc4\x99 bankow\xc4\x85 \xe2\x80\x93 BankAmericard. Obecnie karta ta znana jest pod nazw\xc4\x85 Visa. Kilka lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, w sierpniu 1966 roku, powsta\xc5\x82a organizacja ICA (InterBank Card Association, znana teraz jako MasterCard Worldwide). Celem organizacji by\xc5\x82o stworzenie uniwersalnego systemu p\xc5\x82atno\xc5\x9bci bezgot\xc3\xb3wkowych o og\xc3\xb3lnokrajowym zasi\xc4\x99gu._NEWLINE_Przez kolejne lata, Mastercard poszerza\xc5\x82 zasi\xc4\x99g swojego systemu do\xc5\x82\xc4\x85czaj\xc4\x85c kolejne banki. W 1968 roku ICA sta\xc5\x82a si\xc4\x99 organizacj\xc4\x85 o mi\xc4\x99dzynarodowym zasi\xc4\x99gu poprzez do\xc5\x82\xc4\x85czenie meksyka\xc5\x84skiego banku. Obs\xc5\x82uga turyst\xc3\xb3w ameryka\xc5\x84skich pos\xc5\x82uguj\xc4\x85cych si\xc4\x99 kartami p\xc5\x82atniczymi w Europie zrodzi\xc5\x82a potrzeb\xc4\x99 rozwoju tego instrumentu p\xc5\x82atniczego r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc na Starym Kontynencie. Przezwyci\xc4\x99\xc5\xbcenie starych nawyk\xc3\xb3w przyczyni\xc5\x82o si\xc4\x99 do powstania bardzo r\xc3\xb3\xc5\xbcnych zasad, na kt\xc3\xb3rych karty p\xc5\x82atnicze by\xc5\x82y oferowane w Europie. Aby zaradzi\xc4\x87 brakowi jednolito\xc5\x9bci w tym obszarze, wypracowano przepisy prawne uznaj\xc4\x85ce karty p\xc5\x82atnicze za legalny \xc5\x9brodek p\xc5\x82atniczy, kt\xc3\xb3ry funkcjonowa\xc5\x82 obok pieni\xc4\x85dza w\xc5\x82a\xc5\x9bciwego, czek\xc3\xb3w i weksli. Banki europejskie i japo\xc5\x84skie do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82y do ICA._NEWLINE_W roku 1968 opublikowana zosta\xc5\x82a technologia elektronicznej wymiany danych \xe2\x80\x93 EDI, kt\xc3\xb3ra p\xc3\xb3\xc5\xbaniej zosta\xc5\x82a wykorzystana jako podstawa p\xc5\x82atno\xc5\x9bci elektronicznych._NEWLINE_Pierwszy bankomat umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85cy podj\xc4\x99cie got\xc3\xb3wki z konta powsta\xc5\x82 w 1975 r._NEWLINE_W latach 80. XX wieku ICA rozszerza swoje wp\xc5\x82ywy na inne kontynenty. W tym czasie r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc przeprowadzona zostaje pierwsza transakcja wymagaj\xc4\x85ca PINu do karty. W 1983 roku STMicroelectronics wprowadzi\xc5\x82 na rynek pierwsze telefoniczne karty prepaidowe do swojej oferty.\n_START_SECTION_\nKarty p\xc5\x82atnicze w Polsce\n_START_PARAGRAPH_\nPierwszymi kartami, akceptowanymi w Polsce od ko\xc5\x84ca lat 60., by\xc5\x82y karty organizacji Diners Club. Karty p\xc5\x82atnicze jednak nie by\xc5\x82y jeszcze wtedy wydawane w Polsce, a pos\xc5\x82ugiwali si\xc4\x99 nimi tylko cudzoziemcy przebywaj\xc4\x85cy czasowo na terenie naszego kraju. Akceptowane one by\xc5\x82y w ok. 500 punktach w Polsce, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w hotelach i restauracjach, w kt\xc3\xb3rych pojawiali si\xc4\x99 zazwyczaj zagraniczni tury\xc5\x9bci. Karty by\xc5\x82y tak\xc5\xbce akceptowane w sklepach Przedsi\xc4\x99biorstwa \xe2\x80\x9ePewex\xe2\x80\x9d, Przedsi\xc4\x99biorstwa Handlu Zagranicznego \xe2\x80\x9eBaltona\xe2\x80\x9d, Centrali Przemys\xc5\x82u Ludowego i Artystycznego \xe2\x80\x9eCepelia\xe2\x80\x9d i Desy Krajowej. Dzia\xc5\x82 ds. Legitymacji Kredytowych Polskiego Biura Podr\xc3\xb3\xc5\xbcy Orbis by\xc5\x82 jednostk\xc4\x85 odpowiedzialn\xc4\x85 za rozliczanie transakcji kartami p\xc5\x82atniczymi. W latach 80. XX w. w Polsce Bank Pekao S.A. wyda\xc5\x82 pierwsze karty identyfikacyjne i zainstalowa\xc5\x82 pierwszy bankomat. W 1990 r. ze struktur firmy Orbis wyodr\xc4\x99bniono dzia\xc5\x82 zajmuj\xc4\x85cy si\xc4\x99 akceptacj\xc4\x85 kart p\xc5\x82atniczych, tworz\xc4\x85c sp\xc3\xb3\xc5\x82k\xc4\x99 Polcard. Pierwsz\xc4\x85 kart\xc4\x85 Visa wydan\xc4\x85 w kraju by\xc5\x82a karta Banku Inicjatyw Gospodarczych SA z 1991 r.\n_START_SECTION_\nRodzaje kart p\xc5\x82atniczych\n_START_PARAGRAPH_\nW zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od przyj\xc4\x99tego kryterium klasyfikacji, mo\xc5\xbcna usystematyzowa\xc4\x87 karty np. ze wzgl\xc4\x99du na spos\xc3\xb3b rozliczania, budow\xc4\x99 karty, funkcje u\xc5\xbcytkowe, obszar, na kt\xc3\xb3rym s\xc4\x85 akceptowane, korzy\xc5\x9bci dodatkowe, jakie uzyskuje posiadacz karty.\n_START_SECTION_\nBezpiecze\xc5\x84stwo\n_START_PARAGRAPH_\nBezpiecze\xc5\x84stwo pos\xc5\x82ugiwania si\xc4\x99 kartami magnetycznymi zapewnia przede wszystkim kod PIN (Personal Identification Number). Umo\xc5\xbcliwia on uwierzytelnienie osoby pos\xc5\x82uguj\xc4\x85cej si\xc4\x99 kart\xc4\x85. Urz\xc4\x85dzenie realizuj\xc4\x85ce transakcj\xc4\x99 odczytuje z karty zawarte w niej informacje dotycz\xc4\x85ce banku-wydawcy karty, numeru karty oraz daty wa\xc5\xbcno\xc5\x9bci. Numer karty wraz z kodem PIN s\xc4\x85 szyfrowane za pomoc\xc4\x85 algorytmu DES lub 3DES i wysy\xc5\x82ane do wystawcy karty w celu ich weryfikacji. Wystawca sprawdza, czy podany PIN jest zgodny z zapisanym w bazie danych wystawcy dla danej karty i w przypadku pozytywnej weryfikacji wskazuje numer rachunku p\xc5\x82atniczego, z kt\xc3\xb3rym zwi\xc4\x85zana jest dana karta. Nast\xc4\x99pnie wysy\xc5\x82ane jest zapytanie do systemu ksi\xc4\x99gowego wydawcy w celu autoryzacji kwoty transakcji na danym rachunku. W przypadku pozytywnej odpowiedzi transakcja jest zatwierdzana._NEWLINE_Wi\xc4\x99kszy poziom bezpiecze\xc5\x84stwa oferuj\xc4\x85 karty chipowe. Charakteryzuj\xc4\x85 si\xc4\x99 one bezpieczn\xc4\x85 kontrol\xc4\x85 dost\xc4\x99pu, mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci\xc4\x85 szyfrowania i deszyfrowania informacji, a tak\xc5\xbce mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci\xc4\x85 generowania i weryfikowania podpis\xc3\xb3w cyfrowych._NEWLINE_W przypadku kart elektronicznych EMV, w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od ustawie\xc5\x84 karty i terminala, kod PIN mo\xc5\xbce by\xc4\x87 weryfikowany przez sam mikroprocesor karty, bez \xc5\x82\xc4\x85czno\xc5\x9bci z systemem informatycznym banku. Zmiana kodu PIN dokonana w bankomacie (udost\xc4\x99pniaj\xc4\x85cym tak\xc4\x85 funkcj\xc4\x99) jest skuteczna natychmiast, gdy\xc5\xbc podczas tej operacji nowe klucze szyfruj\xc4\x85ce s\xc4\x85 zapisywane w mikroprocesorze karty. Zlecenie zmiany kodu PIN z\xc5\x82o\xc5\xbcone przez telefon, bankowo\xc5\x9b\xc4\x87 internetow\xc4\x85 lub w oddziale banku zostanie zarejestrowane w systemie informatycznym, ale synchronizacja danych z mikroprocesorem karty nast\xc4\x85pi dopiero podczas najbli\xc5\xbcszej p\xc5\x82atno\xc5\x9bci z jego u\xc5\xbcyciem i tylko wtedy, gdy terminal nawi\xc4\x85\xc5\xbce \xc5\x82\xc4\x85czno\xc5\x9b\xc4\x87 z systemem wydawcy karty._NEWLINE_Aby zapewni\xc4\x87 bezpiecze\xc5\x84stwo dla danych posiadacza karty p\xc5\x82atniczej, sprzedawcy, kt\xc3\xb3rzy akceptuj\xc4\x85 p\xc5\x82atno\xc5\x9bci kartami p\xc5\x82atniczymi, a nast\xc4\x99pnie przetwarzaj\xc4\x85 te dane, s\xc4\x85 zobowi\xc4\x85zani przestrzega\xc4\x87 normy Payment Card Industry Data Security Standard._NEWLINE_Zgubion\xc4\x85 lub skradzion\xc4\x85 kart\xc4\x99 trzeba jak najszybciej zastrzec w banku wydawcy lub telefonicznie. Straty powsta\xc5\x82e od momentu zastrze\xc5\xbcenia karty pokrywa wydawca karty. Niezale\xc5\xbcnie od zastrze\xc5\xbcenia karty w Polsce posiadacz karty odpowiada za nieautoryzowane transakcje p\xc5\x82atnicze do wysoko\xc5\x9bci r\xc3\xb3wnowarto\xc5\x9bci w walucie polskiej 150 euro.\n_START_SECTION_\nLiczba transakcji\n_START_PARAGRAPH_\nWed\xc5\x82ug raportu Narodowego Banku Polskiego \xe2\x80\x9eZwyczaje p\xc5\x82atnicze Polak\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d (2013) w 82 proc. transakcji detalicznych kr\xc3\xb3luje got\xc3\xb3wka, 77 proc. doros\xc5\x82ych Polak\xc3\xb3w ma rachunek oszcz\xc4\x99dno\xc5\x9bciowo-rozliczeniowy, a 66 proc. kart\xc4\x99 p\xc5\x82atnicz\xc4\x85._NEWLINE_P\xc5\x82atno\xc5\x9bci o warto\xc5\x9bci mniejszej (do 20 z\xc5\x82) stanowi\xc4\x85 42 procent wszystkich transakcji og\xc3\xb3\xc5\x82em, \xc5\x9brednia warto\xc5\x9b\xc4\x87 p\xc5\x82atno\xc5\x9bci got\xc3\xb3wk\xc4\x85 \xe2\x80\x93 detalicznej wynios\xc5\x82a 38 z\xc5\x82. \xc5\x9arednia warto\xc5\x9b\xc4\x87 zap\xc5\x82aty kart\xc4\x85 zbli\xc5\xbceniow\xc4\x85 to 25 z\xc5\x82, kart\xc4\x85 debetow\xc4\x85 89 z\xc5\x82, kart\xc4\x85 kredytow\xc4\x85 132 z\xc5\x82, przelewem 164 z\xc5\x82.'