b'\n_START_ARTICLE_\nGardzienice (wojew\xc3\xb3dztwo lubelskie)\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nJu\xc5\xbc od czas\xc3\xb3w \xc5\x9bredniowiecznych by\xc5\x82y one w\xc5\x82asno\xc5\x9bci\xc4\x85 szlacheck\xc4\x85. Pierwsze wzmianki o miejscowo\xc5\x9bci si\xc4\x99gaj\xc4\x85 1409, kiedy to wymienia si\xc4\x99 Marka i Stefana, kmieci z Gardzinic. W 1410 pleban z Gie\xc5\x82czwi (\xc3\xb3wczesna parafia gardzienicka) ubiega\xc5\x82 si\xc4\x99 u biskupa krakowskiego o dziesi\xc4\x99cin\xc4\x99 \xc5\x9bci\xc4\x85gan\xc4\x85 z Gardzienic, kt\xc3\xb3ra zostaje mu przyznana w po\xc5\x82owie XV w ._NEWLINE_W latach 1414\xe2\x80\x931416 Gardzienice by\xc5\x82y w\xc5\x82asno\xc5\x9bci\xc4\x85 (a przynajmniej ich cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87) szlachcica, Jana Gardzinki, od kt\xc3\xb3rego nazwiska najprawdopodobniej wywodzi si\xc4\x99 nazwa wsi. Ten\xc5\xbce dziedzic jest p\xc3\xb3\xc5\xbaniej w\xc5\x82a\xc5\x9bcicielem s\xc4\x85siednich Wygnanowic (1416\xe2\x80\x931419). W 1416 Piotr z Dominowa odst\xc4\x85pi\xc5\x82 w\xc3\xb3jtostwo w Gardzienicach \xe2\x80\x93 Piotrowi z Wilczopola, w zamian za cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 w Wilczopolu. Od tego roku wymienia si\xc4\x99 Wojciecha (1416\xe2\x80\x931418) i Chrola alias Chlora Rusina (1416\xe2\x80\x931419), kmieci z Gardzienic. W latach 1416\xe2\x80\x931420 so\xc5\x82tysem by\xc5\x82 szlachcic Piotr._NEWLINE_Dziedzicem Gardzienic w 1420 by\xc5\x82 Maciej z Suchodo\xc5\x82\xc3\xb3w herbu Janina, starosta i s\xc4\x99dzia lubelski. Dokumenty przytaczaj\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc jego ma\xc5\x82\xc5\xbconk\xc4\x99 Ma\xc5\x82gorzat\xc4\x99, c\xc3\xb3rk\xc4\x99 Stanis\xc5\x82awa z Kozic (1417\xe2\x80\x931419) i Piotra syna s\xc4\x99dziego (1419\xe2\x80\x931430). W tym te\xc5\xbc roku wymienia si\xc4\x99 Grzegorza Gardzink\xc4\x99 i Macieja m\xc5\x82ynarza z Gardzienic. W\xc3\xb3wczas te\xc5\xbc s\xc4\x85d ziemi lubelskiej postanawia, aby Miko\xc5\x82aj kmie\xc4\x87 z Gutanowa do sze\xc5\x9bciu tygodni wr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do wolnej karczmy w Gardzienicach, sk\xc4\x85d zbieg\xc5\x82._NEWLINE_Nast\xc4\x99pnym wsp\xc3\xb3\xc5\x82w\xc5\x82a\xc5\x9bcicielem miejscowo\xc5\x9bci w 1429 by\xc5\x82 Jan Postromie\xc5\x84ski. Dalej w Acta Officjalia w Archiwum Archidjecezjalnym w Lublinie wymieniony by\xc5\x82 w 1432 Marcin Penak (kmie\xc4\x87?) z Gardzienic._NEWLINE_W 1438 dziedzicem by\xc5\x82 Miko\xc5\x82aj, m\xc4\x85\xc5\xbc Doroty (wym. 1445), kt\xc3\xb3ry nast\xc4\x99pnie w latach 1448\xe2\x80\x931470 by\xc5\x82 granicznym komornikiem lubelskim. W 1453 ten\xc5\xbce Miko\xc5\x82aj odst\xc4\x99puje sw\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 \xe2\x80\x93 Garczynicze \xe2\x80\x93 bratu Maciejowi. Oznacza to, \xc5\xbce miejscowo\xc5\x9b\xc4\x87 ta ju\xc5\xbc by\xc5\x82a w\xc5\x82asno\xc5\x9bci\xc4\x85 kilku dziedzic\xc3\xb3w. St\xc4\x85d te\xc5\xbc w archiwaliach wymieniani s\xc4\x85 dalej: Maciej Desze\xc5\x84ski (1441\xe2\x80\x931463), Jan z Gardzienic (1443\xe2\x80\x931476), oraz Miko\xc5\x82aj Postromie\xc5\x84ski (1451\xe2\x80\x931470) i jego \xc5\xbcona Beata (1451\xe2\x80\x931454) \xe2\x80\x93 wpisana w "Lubelsk\xc4\x85 ksi\xc4\x99g\xc4\x99 podkomorsk\xc4\x85 pi\xc4\x99tnastego wieku" (L. Bia\xc5\x82kowski \xe2\x80\x93 Lublin 1934). Wspomniany powy\xc5\xbcej Miko\xc5\x82aj Postromie\xc5\x84ski \xe2\x80\x93 r\xc3\xb3\xc5\xbcny od Miko\xc5\x82aja komornika lubelskiego \xe2\x80\x93 w 1460 sprzeda\xc5\x82 5 \xc5\x82an\xc3\xb3w i rol\xc4\x99 Obszarz, kasztelanowi pozna\xc5\x84skiemu \xe2\x80\x93 Piotrowi z Szamot\xc3\xb3\xc5\x82, za 120 grzywien. W 1465 zakupi\xc5\x82 od Miko\xc5\x82aja Zasiekacza z Gie\xc5\x82czwi alias M\xc4\x99karzowic \xe2\x80\x93 brata Dobrogosta i Jana \xe2\x80\x93 3,5 \xc5\x82an\xc3\xb3w w Gie\xc5\x82czwi od granicy gardzienickiej do ostaszowskiej, \xc5\x82\xc4\x85k\xc4\x99 pod grobl\xc4\x85, \xc5\x82\xc4\x85k\xc4\x99 przy granicy biskupickiej i \xc5\x82\xc4\x85k\xc4\x99 Ostaszowsk\xc4\x85 przy granicy Dobrogosta, za 70 grzywien, a nied\xc5\x82ugo p\xc3\xb3\xc5\xbaniej odkupi\xc5\x82 ca\xc5\x82\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Miko\xc5\x82aja Zasiekacza._NEWLINE_W dalszych latach dokumenty wymieniaj\xc4\x85 nast\xc4\x99puj\xc4\x85cych "gardzieniczan": Miko\xc5\x82aj Mi\xc5\x82ek (1443), Miko\xc5\x82aj Suchodolski herbu Janina (1464) i Miko\xc5\x82aj z Gardzienic alias Idzikowic (1469). Prawdopodobne, owe przydomki okre\xc5\x9blaj\xc4\x85 jednego szlachcica posiadaj\xc4\x85cego liczne posiad\xc5\x82o\xc5\x9bci._NEWLINE_U Jana D\xc5\x82ugosza w cz\xc4\x99\xc5\x9bci dzie\xc5\x82a Liber Beneficiorum dioecesis Cracoviensis (t.II, s. 548 \xe2\x80\x93 549) wyliczone s\xc4\x85 wszystkie miejscowo\xc5\x9bci nale\xc5\xbc\xc4\x85ce w 1470 do parafii Piasek alias Gyelczew. Znajdujemy tam mi\xc4\x99dzy innymi Gardzynycze Nicolai..., Gardzynycze Gregori..., Gardzynycze Johannis... . O wspomnianych przez D\xc5\x82ugosza dziedzicach znajdujemy r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wzmianki w Lubelskich Ksi\xc4\x99gach Ziemskich, w Archiwum Pa\xc5\x84stwowym w Lublinie (I s.137, IV 175 \xe2\x80\x93 261, V 55 \xe2\x80\x93 369) z lat 1453\xe2\x80\x931471, gdzie opisany jest Grzegorz, brat Miko\xc5\x82aja oraz Jana z Czemiernik, kt\xc3\xb3ry w 1456 zapisa\xc5\x82 \xc5\xbconie Annie 150 grzywien posagu i tyle\xc5\xbc wiana. W latach 1457\xe2\x80\x931466 jednym z w\xc5\x82a\xc5\x9bcicieli Gardzienic by\xc5\x82 Jan Ole\xc5\x9bnicki z Ole\xc5\x9bnik, kt\xc3\xb3ry w 1457 zastawi\xc5\x82 bratu Grzegorzowi m\xc5\x82yn w Gardzienicach, za 26 grzywien, a w 1466 zapisa\xc5\x82 \xc5\xbconie El\xc5\xbcbiecie 100 grzywien posagu i tyle samo wiana. W 1466 wspominany by\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc szlachcic Jan Boles\xc5\x82awski z Gardzienic, a w latach 1468\xe2\x80\x931469 tenutariuszem (dzier\xc5\xbcawc\xc4\x85) w Gardzienicach by\xc5\x82 Jan \xc5\x81aszcz._NEWLINE_W okresie 1470\xe2\x80\x931480, z nadania ksi\xc4\x99dza biskupa Zbigniewa (1444), p\xc5\x82acona by\xc5\x82a dziesi\xc4\x99cina warto\xc5\x9bci 4 grzywien z jednego \xc5\x82anu kmiecego w Gardzienicach \xe2\x80\x93 plebanowi w Biskupicach._NEWLINE_W 1469 ponownie pojawi\xc5\x82 si\xc4\x99 Jan z Gardzienic, kt\xc3\xb3ry zapisa\xc5\x82 \xc5\xbconie El\xc5\xbcbiecie 100 grzywien posagu i tyle\xc5\xbc wiana. On i jego wnukowie, synowie zmar\xc5\x82ego Andrzeja w\xc3\xb3jta, sprzedali w 1464 w\xc3\xb3jtostwo Da\xc4\x87bogowi tenut (dzier\xc5\xbcawcy) w Biskupicach za 70 grzywien. Wcze\xc5\x9bniej, bo w 1443, \xc3\xb3w Jan zastawi\xc5\x82 kmiecia Miko\xc5\x82aja, zwanego Wycrzec z Ole\xc5\x9bnik, za 10 grzywien \xe2\x80\x93 Miko\xc5\x82ajowi Sosze. W archiwaliach z 1473 odnajdujemy Stanis\xc5\x82awa, syna Jana z Gardzienic. W\xc3\xb3wczas Jan z Lipin, w\xc5\x82a\xc5\x9bciciel wsi: \xc5\xbbyrzyn, Borzyszcz\xc3\xb3w, Niebrzeg\xc3\xb3w i Pogon\xc3\xb3w, odst\xc4\x85pi\xc5\x82 je Janowi z Gardzienic i jego synowi \xe2\x80\x93 Stanis\xc5\x82awowi \xe2\x80\x93 z dop\xc5\x82at\xc4\x85 500 grzywien, w zamian za wsie: Boles\xc5\x82aw, Gr\xc4\x85dy, \xc5\x9awiebodzin, Brze\xc5\xbanica oraz 0,5 wsi Kanna z przewozem na Wi\xc5\x9ble. Jan z Gardzienic i Ka\xc5\x84 (ziemia che\xc5\x82mska) wymieniony zosta\xc5\x82 w 1482._NEWLINE_Jan I Olbracht \xe2\x80\x93 w 1497 zobowi\xc4\x85za\xc5\x82 si\xc4\x99 zwr\xc3\xb3ci\xc4\x87 Janowi Janowskiemu z Gardzienic, 650 grzywien lub zapisa\xc4\x87 mu t\xc4\x99 sum\xc4\x99 na grobelnym lubelskim._NEWLINE_W 1529 wyp\xc5\x82acana by\xc5\x82a dziesi\xc4\x99cina z po\xc5\x82owy \xc5\x82anu kmiecego, 6 grzywien - plebanowi w Biskupicach, oraz r\xc3\xb3l folwarcznych i cz\xc4\x99\xc5\x9bci kmiecego, 3 grzywien \xe2\x80\x93 plebanowi w Piaskach. W latach 1531\xe2\x80\x931533 nast\xc4\x85pi\xc5\x82 pob\xc3\xb3r: z jednego \xc5\x82anu, z cz\xc4\x99\xc5\x9bci nale\xc5\xbc\xc4\x85cej do dziedzica Kaniskiego (Jana z Ka\xc5\x84?), z jednego \xc5\x82anu, z cz\xc4\x99\xc5\x9bci nale\xc5\xbc\xc4\x85cej do Hanusa i z dw\xc3\xb3ch \xc5\x82an\xc3\xb3w i m\xc5\x82yna, z cz\xc4\x99\xc5\x9bci \xc5\xbbegoty. W XVI\xe2\x80\x93XVII w. wie\xc5\x9b Gardzienice nale\xc5\xbca\xc5\x82a do Snopkowskich herbu Rawicz. Najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 wsi posiada\xc5\x82 od 1578 Jakub Snopkowski, po wdowie Katarzynie z Suchodolskich \xe2\x80\x93 wojski che\xc5\x82mski, kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82 w\xc5\x82a\xc5\x9bcicielem wsi jeszcze w 1597. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej maj\xc4\x99tno\xc5\x9b\xc4\x87 t\xc4\x99 przej\xc4\x85\xc5\x82 jego syn Stefan, by w 1614 sprzeda\xc4\x87 j\xc4\x85 Krzysztofowi Spinkowi, herbu Prus. Krzysztof Spinek w 1602 po\xc5\x9blubi\xc5\x82 Helen\xc4\x99 Orzechowsk\xc4\x85._NEWLINE_Tradycja umiejscawia w ni\xc5\xbcszej cz\xc4\x99\xc5\x9bci dzisiejszego pa\xc5\x82acu zb\xc3\xb3r braci polskich, co nie znajduje jednak historycznego potwierdzenia i by\xc4\x87 mo\xc5\xbce wynika z faktu, \xc5\xbce Gardzienice by\xc5\x82y siedzib\xc4\x85 rodu Orzechowskich \xe2\x80\x93 zamo\xc5\xbcnej, szlacheckiej rodziny braci polskich, kt\xc3\xb3ra temu wyznaniu pozosta\xc5\x82a wierna a\xc5\xbc do XVIII w._NEWLINE_Sam Krzysztof Spinek nale\xc5\xbca\xc5\x82 do wsp\xc3\xb3lnoty braci polskich i to on najprawdopodobniej rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 w 1612]budow\xc4\x99 murowanego budynku, zwanego dzi\xc5\x9b Kaplic\xc4\x85 braci polskich, kt\xc3\xb3ry dopiero po okresie wojen szwedzkich przebudowany zosta\xc5\x82 na dw\xc3\xb3r obronny._NEWLINE_Po \xc5\x9bmierci Krzysztofa w 1618 w\xc5\x82asno\xc5\x9b\xc4\x87, wraz z niedoko\xc5\x84czon\xc4\x85 budow\xc4\x85 przechodzi na najstarszego syna z rodze\xc5\x84stwa \xe2\x80\x93 Stanis\xc5\x82awa. Ten\xc5\xbce Stanis\xc5\x82aw Spinek zastawia dobra w Gardzienicach i Woli Gardzienickiej za sum\xc4\x99 24000 z\xc5\x82 p. Abrahamowi Zb\xc4\x85skiemu, kt\xc3\xb3ry nast\xc4\x99pnie w 1627 przekaza\xc5\x82 najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Gardzienic \xe2\x80\x93 Annie z Orzechowskich, wdowie po Krzysztofie Cikowskim \xe2\x80\x93 jako zastaw. Po \xc5\x9bmierci Anny w 1633 zastaw przeszed\xc5\x82 w r\xc4\x99ce jej brata Stanis\xc5\x82awa Orzechowskiego, kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82 w\xc5\x82a\xc5\x9bcicielem wsi ju\xc5\xbc w latach 1612\xe2\x80\x931621, oraz na dzieci po zmar\xc5\x82ym bracie Pawle._NEWLINE_Z Paw\xc5\x82em Orzechowskim, synem podkomorzego che\xc5\x82mskiego i starosty suraskiego (zaufanego Jana Zamojskiego) r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Paw\xc5\x82a, wed\xc5\x82ug niekt\xc3\xb3rych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 zwi\xc4\x85zane jest powstanie zespo\xc5\x82u pa\xc5\x82acowego z pi\xc4\x99knym szczytem renesansowym. Przy jego budowie pracowa\xc5\x82 Miko\xc5\x82aj \xc5\x9amigiel (vel Slinger) \xe2\x80\x93 r\xc3\xb3\xc5\xbcnowierca, by\xc4\x87 mo\xc5\xbce kalwin, mieszkaj\xc4\x85cy w\xc3\xb3wczas w Lublinie przy Krakowskim Przedmie\xc5\x9bciu._NEWLINE_Stanis\xc5\x82aw Orzechowski zastaw gardzienicki przekaza\xc5\x82 w 1634 Adamowi Lipskiemu. W 1637 zastaw wykupuje Andrzej Suchodolski herbu Janina, pozbawiaj\xc4\x85c Spink\xc3\xb3w dziedzictwa na tej wsi. Dziedzicem Gardzienic po \xc5\x9bmierci Andrzeja w 1638 zostaje jego syn Adam Suchodolski herbu Janina, kt\xc3\xb3ry nale\xc5\xbc\xc4\x85c do wsp\xc3\xb3lnoty braci polskich, przeszed\xc5\x82 w wyniku prze\xc5\x9bladowa\xc5\x84 na kalwinizm i staje si\xc4\x99 fundatorem zboru w Piaskach. W czasie najazdu wojsk tatarsko-kozackich Chmielnickiego na wschodni\xc4\x85 Lubelszczyzn\xc4\x99 w 1648 dw\xc3\xb3r w Gardzienicach zosta\xc5\x82 doszcz\xc4\x99tnie zniszczony, a maj\xc4\x85tek rozgrabiony. Jeden z \xc3\xb3wczesnych dzier\xc5\xbcawc\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 Adam Wilczopolski \xe2\x80\x93 w p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych zeznaniach w grodzie lubelskim wspomina\xc5\x82, i\xc5\xbc "ze zdrowiem tylko z tej maj\xc4\x99tno\xc5\x9bci uje\xc5\xbcd\xc5\xbca\xc5\x82 za nag\xc5\x82em i niespodziewanem Kozak\xc3\xb3w i Moskwy nast\xc4\x85pnieniem"._NEWLINE_W 1651 Adam Suchodolski przepisa\xc5\x82 maj\xc4\x85tek Gardzienice na brata stryjecznego \xe2\x80\x93 Miko\xc5\x82aja, dziedzica z Suchod\xc3\xb3\xc5\x82 herbu Janina, Siedlisk i Izdebna. Nast\xc4\x99pnie jeszcze tego\xc5\xbc roku przechodz\xc4\x85 one jako zastaw na Andrzeja Za\xc5\x82\xc4\x99skiego herbu Prus, chor\xc4\x85\xc5\xbcego nowogrodzkiego. Po jego \xc5\x9bmierci, w 1653, zastaw przeszed\xc5\x82 na Ann\xc4\x99, wdow\xc4\x99 po nim i ich dzieci._NEWLINE_W 1656 wojska szwedzkie, \xc5\x9bcigaj\xc4\x85c po wygranej bitwie pod Go\xc5\x82\xc4\x99biem rycerstwo polskie, napad\xc5\x82y na Gardzienice i spali\xc5\x82y znajduj\xc4\x85cy si\xc4\x99 w przebudowie zamek._NEWLINE_W 1658 zastawcami s\xc4\x85 Aleksander na Szumsku Woronicz herbu Paw\xc4\x99za, cze\xc5\x9bnik kijowski i jego \xc5\xbcona Katarzyna z Za\xc5\x82\xc4\x99skich. Nast\xc4\x99pnym w\xc5\x82a\xc5\x9bcicielem Gardzienic zostaje Adam Pszcz\xc3\xb3\xc5\x82ka Wilczopolski, kt\xc3\xb3ry wykupuje je za 4000 z\xc5\x82 p. W 1662 arend\xc4\x99 przej\xc4\x85\xc5\x82 Aleksander Wielhorski, a ju\xc5\xbc w 1676 p\xc5\x82aci\xc5\x82 od swojej rodziny za osiem pacho\xc5\x82k\xc3\xb3w dworskich i 89 poddanych Wac\xc5\x82aw Wielchorski._NEWLINE_Wielhorscy przej\xc4\x99li zastaw od Woronicz\xc3\xb3w, a Wac\xc5\x82aw zosta\xc5\x82 dziedzicem Gardzienic od 1677, bo sp\xc5\x82aci\xc5\x82 wierzycieli Suchodolskiego, kt\xc3\xb3ry emigrowa\xc5\x82 do Prus, w zwi\xc4\x85zku z popieraniem braci polskich. W tym te\xc5\xbc roku wie\xc5\x9b zosta\xc5\x82a sprzedana za 25300 z\xc5\x82 p. Wac\xc5\x82awowi na Koniuchach Hulewiczowi herbu Nowina, kasztelanowi brac\xc5\x82awskiemu. Wac\xc5\x82aw Hulewicz by\xc5\x82 rotmistrzem kr\xc3\xb3lewskim i walczy\xc5\x82 z nim mi\xc4\x99dzy innymi pod Cudnowem, gdzie zosta\xc5\x82 "postrzelony z dzia\xc5\x82a"._NEWLINE_Gardzienice warte w 1678 50000 z\xc5\x82 p. wed\xc5\x82ug informacji w\xc5\x82a\xc5\x9bciciela w zabezpieczeniu na rzecz ma\xc5\x82\xc5\xbconki Marianny St\xc4\x99powskiej, od 1680 sta\xc5\x82y si\xc4\x99 w\xc5\x82asno\xc5\x9bci\xc4\x85 Stanis\xc5\x82awa Stefana Czarnieckiego, pisarza koronnego, syna najm\xc5\x82odszego brata hetmana, kt\xc3\xb3ry po\xc5\x9blubi\xc5\x82 tutejsz\xc4\x85 dziedziczk\xc4\x99 Katarzyn\xc4\x99 Hulewicz\xc3\xb3wn\xc4\x85, zwan\xc4\x85 te\xc5\xbc Ann\xc4\x85 (Polski S\xc5\x82ownik Biograficzny T. IV, Krak\xc3\xb3w 1998, s. 211\xe2\x80\x93212). Od tej pory Gardzienice przechodz\xc4\x85 na w\xc5\x82asno\xc5\x9b\xc4\x87 Czernieckich. Podawana tu przez S\xc5\x82ownik Geograficzny Kr\xc3\xb3lestwa Polskiego, za "Tygodnikiem Ilustrowanym" informacja wi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85ca wie\xc5\x9b z osob\xc4\x85 Stefana Czarnieckiego \xe2\x80\x93 hetmana polnego \xe2\x80\x93 jest b\xc5\x82\xc4\x99dna i wynika jedynie ze zbie\xc5\xbcno\xc5\x9bci imion._NEWLINE_W 1689 Gardzienice w wyniku ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwa c\xc3\xb3rki Stefana i Katarzyny Czarnieckich \xe2\x80\x93 Zofii Anieli Czarnieckiej z Micha\xc5\x82em Potockim, starost\xc4\x85 krasnostawskim i koronnym pisarzem polnym, p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym wojewod\xc4\x85 wo\xc5\x82y\xc5\x84skim \xe2\x80\x93 staj\xc4\x85 si\xc4\x99 w\xc5\x82asno\xc5\x9bci\xc4\x85 Potockich. Na prze\xc5\x82omie XVII i XVIII w. nowi w\xc5\x82a\xc5\x9bciciele rozbudowali dw\xc3\xb3r obronny, nadaj\xc4\x85c mu bardziej reprezentacyjn\xc4\x85 form\xc4\x99 pa\xc5\x82acu. Mo\xc5\xbcna przypuszcza\xc4\x87, \xc5\xbce przy powsta\xc5\x82ym pa\xc5\x82acu, za\xc5\x82o\xc5\xbcono zgodnie z wymogami baroku, niewielki ogr\xc3\xb3d o geometrycznym zarysie. Brak jednak potwierdzaj\xc4\x85cych to \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82._NEWLINE_Micha\xc5\x82 Potocki przekaza\xc5\x82 Gardzienice w 1724, tu\xc5\xbc po \xc5\x9bmierci \xc5\xbcony, swojemu drugiemu synowi \xe2\x80\x93 Feliksowi Wincentemu Potockiemu, staro\xc5\x9bcie krasnostawskiemu. Ten o\xc5\xbceni\xc5\x82 si\xc4\x99 z Mariann\xc4\x85 z Dani\xc5\x82\xc5\x82owicz\xc3\xb3w herbu Sas, kt\xc3\xb3ra po \xc5\x9bmierci m\xc4\x99\xc5\xbca w 1766 przej\xc4\x99\xc5\x82a Gardzienice oraz Wojs\xc5\x82awice, gdzie mieszka\xc5\x82a do swojej \xc5\x9bmierci w 1775. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej Gardzienice przesz\xc5\x82y w r\xc4\x99ce najm\xc5\x82odszej z c\xc3\xb3rek Potockich, wydanej za J\xc3\xb3zefa Mi\xc4\x85czy\xc5\x84skiego herbu Suchekomnaty, kt\xc3\xb3ry po po\xc5\xbcarze w 1802 zamierza odbudowa\xc4\x87 zniszczony pa\xc5\x82ac. Odrestaurowano w\xc3\xb3wczas jedynie dawne pokoje mieszkalne. Z kronik z tego okresu mo\xc5\xbcemy dowiedzie\xc4\x87 si\xc4\x99, \xc5\xbce w 1810 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 zamku pokryta by\xc5\x82a s\xc5\x82om\xc4\x85 i gontem._NEWLINE_P\xc3\xb3\xc5\xbaniejszy dziedzic Gardzienic \xe2\x80\x93 Adam Siedliski \xe2\x80\x93 po przej\xc4\x99ciu pa\xc5\x82acu w stanie bliskim ruinie, przekszta\xc5\x82ci\xc5\x82 go w spichlerz, przez co straci\xc5\x82 on sw\xc4\x85 reprezentacyjn\xc4\x85 rol\xc4\x99 rezydencji wraz z ogrodem, na rzecz najprawdopodobniej wschodniej oficyny. Nast\xc4\x99pnym w\xc5\x82a\xc5\x9bcicielem d\xc3\xb3br i zamku w Gardzienicach by\xc5\x82 J\xc3\xb3zef Kalasanty Lema\xc5\x84ski herbu Bukowczyk, by\xc5\x82y oficer wojsk napoleo\xc5\x84skich, o\xc5\xbceniony z Joann\xc4\x85 z Lema\xc5\x84skich Lema\xc5\x84sk\xc4\x85._NEWLINE_W 1827 liczono tu 100 dom\xc3\xb3w i 465 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w. W\xc3\xb3wczas te\xc5\xbc na dobra gardzienickie sk\xc5\x82ada\xc5\x82y si\xc4\x99 folwarki Gardzienice, \xc5\xbbegot\xc3\xb3w, Podgranicznik i Borek Folwark Borek w Gardzienicach._NEWLINE_W po\xc5\x82owie XIX w. pa\xc5\x82ac odzyskuje funkcj\xc4\x99 rezydencjaln\xc4\x85. Pa\xc5\x82ac wyremontowano, a przy nim za\xc5\x82o\xc5\xbcono z wykorzystaniem istniej\xc4\x85cego drzewostanu, niewielki park o charakterze krajobrazowym, wydzielony murem od strony folwarku i od podn\xc3\xb3\xc5\xbca zadrzewionej skarpy. Zesp\xc3\xb3\xc5\x82 powi\xc4\x99ksza swe granice, trac\xc4\x85c jednak pierwotny charakter przestrzenny, zwartego za\xc5\x82o\xc5\xbcenia architektonicznego g\xc3\xb3ruj\xc4\x85cego nad dolin\xc4\x85 rzeki, o czytelnym obronnym rodowodzie. Z po\xc5\x82owy XIX w. pochodzi te\xc5\xbc cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo zachowany zesp\xc3\xb3\xc5\x82 folwarczny i niewielka, parterowa, p\xc3\xb3\xc5\x82nocna oficyna \xe2\x80\x93 niegdy\xc5\x9b kuchnia dworska._NEWLINE_W\xc5\x82a\xc5\x9bcicielem Gardzienic w 1865 sta\xc5\x82 si\xc4\x99 Stefan Cze\xc5\x9bniak, kt\xc3\xb3ry naby\xc5\x82 je za 9750 rubli srebrnych. Wiemy, \xc5\xbce obejmowa\xc5\x82y one w\xc3\xb3wczas \xc5\x82\xc4\x85cznie 3474 morg\xc3\xb3w ziemi. Najwi\xc4\x99kszy folwark Gardzienice posiada\xc5\x82 1689 morg\xc3\xb3w z 22 budynkami murowanymi i 14 drewnianymi. W sk\xc5\x82ad pozosta\xc5\x82ych wchodzi\xc5\x82o po dwa budynki murowane i po dwa drewniane, gdzie najwi\xc4\x99kszy area\xc5\x82 grunt\xc3\xb3w ornych, o powierzchni 786 morg\xc3\xb3w, posiada\xc5\x82 folwark Podgranicznik. Pozosta\xc5\x82e to kolejno: folwark \xc5\xbbegot\xc3\xb3w 598 morg\xc3\xb3w i folwark Borek 401 morg\xc3\xb3w ziemi. We wszystkich folwarkach przeprowadzany by\xc5\x82 p\xc5\x82odozmian czteropolowy. Do dworu nale\xc5\xbca\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc m\xc5\x82yn wodny i prawdopodobnie karczma, a we wsi istnia\xc5\x82y obfite pok\xc5\x82ady kamienia wapiennego. Gardzienice zamieszkiwa\xc5\x82o w\xc3\xb3wczas 73 osadnik\xc3\xb3w na 977 morgach grunt\xc3\xb3w, a na Woli Gardzienickiej by\xc5\x82o 22 osadnik\xc3\xb3w na 427 morgach._NEWLINE_W tym czasie powsta\xc5\x82a tu murowana, pi\xc4\x99trowa gorzelnia z bia\xc5\x82ego kamienia wapiennego, produkuj\xc4\x85ca za 19000 rubli srebrnych (rubel sr\xc3\xa9brem) i browar z produkcj\xc4\x85 na 5000 r. s. rocznie._NEWLINE_W 1873 Franciszek Kleniewski, herbu Zag\xc5\x82oba (1812\xe2\x80\x931883), zubo\xc5\xbca\xc5\x82y szlachcic z P\xc5\x82ockiego, kt\xc3\xb3ry dorobi\xc5\x82 si\xc4\x99 maj\xc4\x85tku dzi\xc4\x99ki licznym dzier\xc5\xbcawom maj\xc4\x85tk\xc3\xb3w ziemskich, a p\xc3\xb3\xc5\xbaniej dzi\xc4\x99ki dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci przemys\xc5\x82owej, naby\xc5\x82 dobra gardzienickie dla wnuka, syna jednej z c\xc3\xb3rek. Najprawdopodobniej pod koniec XIX w. wyodr\xc4\x99bniono koloni\xc4\x99 nazwan\xc4\x85 dzisiaj Podleski K\xc4\x85t, kt\xc3\xb3ra pozosta\xc5\x82a przy Lema\xc5\x84skich, a dalsza cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 zosta\xc5\x82a w 1893 sprzedana Augustowi Iwa\xc5\x84skiemu, herbu Jastrz\xc4\x99biec._NEWLINE_Z pocz\xc4\x85tkiem XX w. Stefan \xc5\xbberomski w Na\xc5\x82\xc4\x99czowie organizuje najpowa\xc5\xbcniejsz\xc4\x85 i najtrwalsz\xc4\x85 w skutkach inicjatyw\xc4\x99, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 by\xc5\x82o powstanie towarzystwa "\xc5\x9awat\xc5\x82o", kt\xc3\xb3re tak chlubnie zapisuje si\xc4\x99 w dziejach polskiej o\xc5\x9bwiaty. Mia\xc5\x82o ono du\xc5\xbcy wp\xc5\x82yw na \xc3\xb3wczesnych w\xc5\x82a\xc5\x9bcicieli Gardzienic._NEWLINE_W 1903 w\xc5\x82a\xc5\x9bcicielem Gardzienic jest Jan Serafin Iwa\xc5\x84ski, syn Augusta, kt\xc3\xb3ry w wyniku rewolucji sprzedaje je 23 grudnia 1919 za 1010000 r. s. i 430000 koron W\xc5\x82adys\xc5\x82awowi G\xc5\x82ogowskiemu herbu Grzyma\xc5\x82a, kt\xc3\xb3ry gospodarzy\xc5\x82 w nim potem przez ca\xc5\x82e dwudziestolecie mi\xc4\x99dzywojenne i okres wojny._NEWLINE_W tym okresie G\xc5\x82ogowscy popadaj\xc4\x85 w k\xc5\x82opoty finansowe. Nast\xc4\x99puje rozprzedanie kolejnych dzia\xc5\x82ek. W\xc5\x82a\xc5\x9bciciele zamieszkuj\xc4\x85 w oficynie. Pa\xc5\x82ac w zimie nie jest u\xc5\xbcytkowany, natomiast latem W\xc5\x82adys\xc5\x82aw wraz z \xc5\xbcon\xc4\x85 Helen\xc4\x85 organizuj\xc4\x85 tu letnisko dla pracownik\xc3\xb3w kolei. St\xc4\x85d te\xc5\xbc w parku powstaje plac zabaw dla przyjezdnych dzieci._NEWLINE_Przed II wojn\xc4\x85 \xc5\x9bwiatow\xc4\x85 w Lesie Zwierzy\xc5\x84cu, kt\xc3\xb3ry w przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci by\xc5\x82 zapewne miejscem polowa\xc5\x84 na dzik\xc4\x85 zwierzyn\xc4\x99, znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 kwadratowe, trawiaste boisko, gdzie urz\xc4\x85dzano zabawy i r\xc3\xb3\xc5\xbcnego rodzaju gry sportowe. Grywa\xc5\x82 tam w tenisa w m\xc5\x82odo\xc5\x9bci mi\xc4\x99dzy innymi profesor Kierek, wyk\xc5\x82adowca ekonomiki politycznej na Akademii Rolniczej w Lublinie \xe2\x80\x93 przyjaciel Adama G\xc5\x82ogowskiego \xe2\x80\x93 syna dziedzica. Pomi\xc4\x99dzy parkiem dworskim a Lasem Zwierzy\xc5\x84cem znajduje si\xc4\x99 budynek zwany Rz\xc4\x85dc\xc3\xb3wk\xc4\x85. W jego okolicy znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 ba\xc5\xbcanciarnia, z kt\xc3\xb3rej korzystali kolejni w\xc5\x82a\xc5\x9bciciele._NEWLINE_W okresie drugiej wojny \xc5\x9bwiatowej maj\xc4\x85tek zajmowali Niemcy, a po wojnie w wyniku reformy rolnej z 1944 roku maj\xc4\x85tek znacjonalizowano. W zespole mie\xc5\x9bci si\xc4\x99 Liceum Rolnicze przeniesione tu z Krasnegostawu, p\xc3\xb3\xc5\xbaniej o\xc5\x9brodek kolonijny, Gromadzka Rada Narodowa, biblioteka i poczta. Od 1964 g\xc5\x82\xc3\xb3wnym u\xc5\xbcytkownikiem obiektu staje si\xc4\x99 Techniczny Uniwersytet Ludowy kszta\xc5\x82c\xc4\x85cy mechanizator\xc3\xb3w, instruktor\xc3\xb3w ochrony ro\xc5\x9blin, ksi\xc4\x99gowych k\xc3\xb3\xc5\x82ek rolniczych, a nast\xc4\x99pnie kadr\xc4\x99 instruktorsk\xc4\x85 dla wiejskich dom\xc3\xb3w kultury. Organizowane s\xc4\x85 tu plenery malarskie i r\xc3\xb3\xc5\xbcnego rodzaju zabawy, a sala balowa odnajmowana jest na wesela. U\xc5\xbcytkownikiem ziemi i budynk\xc3\xb3w folwarcznych przez pewien okres by\xc5\x82a Rolnicza Sp\xc3\xb3\xc5\x82dzielnia Produkcyjna, kt\xc3\xb3ra w latach 90. XX w. przesz\xc5\x82a w prywatne r\xc4\x99ce i aktualnym u\xc5\xbcytkownikiem budynk\xc3\xb3w i cz\xc4\x99\xc5\x9bci pola jest Stanis\xc5\x82aw Kwiatosz, za\xc5\x9b pa\xc5\x82a\xc4\x87 wraz z p\xc3\xb3\xc5\x82nocn\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 parku i internatem staj\xc4\x85 si\xc4\x99 w\xc5\x82asno\xc5\x9bci\xc4\x85 Kuratorium O\xc5\x9bwiaty i Wychowania w Lublinie i podleg\xc5\x82y mu Zesp\xc3\xb3\xc5\x82 Szk\xc3\xb3\xc5\x82 Zawodowych w Piaskach, p\xc3\xb3\xc5\xbaniej Skarbu Pa\xc5\x84stwa, a ostatnio Starostwa Powiatowego w \xc5\x9awidniku. Jeszcze do niedawna organizowane tam by\xc5\x82y szkolenia zawodowe m\xc5\x82odzie\xc5\xbcy pozaszkolnej._NEWLINE_Z pocz\xc4\x85tkiem lat 90. XX wieku z kompletnej ruiny zosta\xc5\x82a wyd\xc5\xbawigni\xc4\x99ta oficyna po\xc5\x82udniowa za spraw\xc4\x85 \xe2\x80\x93 O\xc5\x9brodka Praktyk Teatralnych "Gardzienice" W\xc5\x82odzimierza Staniewskiego. W 2008 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc pa\xc5\x82ac przeszed\xc5\x82 w posiadanie tej\xc5\xbce instytucji. Obecnie dzi\xc4\x99ki pozyskanym \xc5\x9brodkom unijnym, w kwocie 17 mln PLN, zesp\xc3\xb3\xc5\x82 pa\xc5\x82acowo parkowy w Gardzienicach wraz z budynkiem spichlerza z XIX wieku zosta\xc5\x82 wyremontowany, z przeznaczeniem na cele teatralne._NEWLINE_Generalnej odbudowie, za spraw\xc4\x85 prywatnego w\xc5\x82a\xc5\x9bciciela, podlega r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc XIX wieczny zesp\xc3\xb3\xc5\x82 dworsko parkowy w innej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Gardzienic zwanej przez mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Borkiem. Jest to dawny folwark gardzienicki, kt\xc3\xb3ry w wieku XIX uniezale\xc5\xbcni\xc5\x82 si\xc4\x99 od Gardzienic za spraw\xc4\x85 rodu Lema\xc5\x84skich. Zesp\xc3\xb3\xc5\x82 parkowo dworski w Gardzienicach (Borku) znajduje si\xc4\x99 w odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci oko\xc5\x82o kilometra na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od zespo\xc5\x82u pa\xc5\x82acowego w Gardzienicach. Otacza go zabytkowy park z zachowanym starodrzewiem._NEWLINE_Spadkobiercami zespo\xc5\x82u pa\xc5\x82acowo-parkowego w Gardzienicach, b\xc4\x99d\xc4\x85cych obecnie w r\xc4\x99kach O\xc5\x9brodka Praktyk Teatralnych, oraz zespo\xc5\x82u parkowo-dworskiego w Gardzienicach-Borku b\xc4\x99d\xc4\x85cego w prywatnych r\xc4\x99kach, jest Halina G\xc5\x82ogowska, c\xc3\xb3rka W\xc5\x82adys\xc5\x82awa i Heleny, wdowa po Jerzym Rzewuskim, w\xc5\x82a\xc5\x9bcicielu folwarku Borek oraz jej syn i c\xc3\xb3rka.'