b'\n_START_ARTICLE_\nWojna paragwajska\n_START_SECTION_\nPrzyczyny wybuchu wojny\n_START_PARAGRAPH_\nW roku 1862 dyktator Paragwaju Francisco Solano L\xc3\xb3pez zaplanowa\xc5\x82 zakrojon\xc4\x85 na szerok\xc4\x85 skal\xc4\x99 ofensyw\xc4\x99 przeciwko Brazylii, w celu zagarni\xc4\x99cia cz\xc4\x99\xc5\x9bci jej terytori\xc3\xb3w. G\xc5\x82\xc3\xb3wnym powodem ataku na Brazyli\xc4\x99 by\xc5\x82a ch\xc4\x99\xc4\x87 zapewnienia sobie przez Paragwaj swobodnego korzystania z uj\xc5\x9bcia La Platy. Bezpo\xc5\x9bredni\xc4\x85 przyczyn\xc4\x85 wojny by\xc5\x82o wkroczenie wojsk brazylijskich do Urugwaju, interweniuj\xc4\x85cych w wojnie domowej w tym kraju po stronie powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w z partii Colorado, podczas gdy Paragwaj popiera\xc5\x82 urz\xc4\x99duj\xc4\x85cy rz\xc4\x85d pe\xc5\x82ni\xc4\x85cego obowi\xc4\x85zki prezydenta Aguirre z partii \xe2\x80\x9eBia\xc5\x82ych\xe2\x80\x9d. Powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w popiera\xc5\x82a r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Argentyna. Nowy rz\xc4\x85d Urugwaju, Brazylia oraz Argentyna zawi\xc4\x85za\xc5\x82y tr\xc3\xb3jprzymierze. Przymierze tych trzech pa\xc5\x84stw popar\xc5\x82a Wielka Brytania, wspieraj\xc4\x85c je finansowo.\n_START_SECTION_\nPrzebieg wojny\n_START_PARAGRAPH_\n12 listopada 1864 roku w pobli\xc5\xbcu Asunci\xc3\xb3n paragwajski okr\xc4\x99t Tacuari zatrzyma\xc5\x82 brazylijski statek pocztowy Marques de Olinda, na pok\xc5\x82adzie kt\xc3\xb3rego podr\xc3\xb3\xc5\xbcowa\xc5\x82 do Mato Grosso nowy gubernator tej prowincji, co zapocz\xc4\x85tkowa\xc5\x82o starcia wzd\xc5\x82u\xc5\xbc granicy._NEWLINE_26 grudnia 1864 roku, na czele armii licz\xc4\x85cej 80\xc2\xa0tys. ludzi Lopez wtargn\xc4\x85\xc5\x82 na tereny Mato Grosso. 18 marca 1865 roku dyktator wypowiedzia\xc5\x82 tak\xc5\xbce wojn\xc4\x99 swojemu po\xc5\x82udniowemu s\xc4\x85siadowi Argentynie, kt\xc3\xb3ra nie zgodzi\xc5\x82a si\xc4\x99 na przemarsz wojsk paragwajskich przez jej terytorium. Paragwajczycy zaj\xc4\x99li argenty\xc5\x84skie statki, zdobyli miasto Corrientes, po czym, przechodz\xc4\x85c przez Encarnaci\xc3\xb3n, weszli do po\xc5\x82udniowej Brazylii. 1 maja trzy s\xc4\x85siaduj\xc4\x85ce ze sob\xc4\x85 pa\xc5\x84stwa, Brazylia, Argentyna oraz Urugwaj, zawi\xc4\x85za\xc5\x82y tr\xc3\xb3jprzymierze, celem kt\xc3\xb3rego by\xc5\x82o obalenie rz\xc4\x85d\xc3\xb3w Lopeza. Armi\xc4\x99 sprzymierzonych do walki z Paragwajem poprowadzili Argenty\xc5\x84czyk Bartolom\xc3\xa9 Mitre, Urugwajczyk Venancio Flores oraz Brazylijczyk Manuel Lu\xc3\xads Os\xc3\xb3rio._NEWLINE_11 czerwca mia\xc5\x82a miejsce bitwa na rzece Parana pod Riachuelo. Brazylijska flota dowodzona przez Francisco Manuela Barroso da Silva wygra\xc5\x82a i powa\xc5\xbcnie os\xc5\x82abi\xc5\x82a flot\xc4\x99 paragwajsk\xc4\x85 i zapobieg\xc5\x82a sta\xc5\x82ej okupacji Argentyny przez Paragwaj. Bitwa ta praktycznie przes\xc4\x85dzi\xc5\x82a o dalszych losach wojny, bo umo\xc5\xbcliwi\xc5\x82a sprzymierzonym kontrolowanie uj\xc5\x9bcia La Platy. We wrze\xc5\x9bniu Paragwajczycy ponie\xc5\x9bli kolejn\xc4\x85 pora\xc5\xbck\xc4\x99 pod Uruguaian\xc4\x85. W styczniu nast\xc4\x99pnego roku sprzymierzeni przekroczyli rzek\xc4\x99 Parana i 24 maja 1866 roku rozbili armi\xc4\x99 Lopeza w bitwie pod Paso de Patria. Mimo pora\xc5\xbcki dyktator zreorganizowa\xc5\x82 swoje si\xc5\x82y. W krwawej bitwie pod Curupayty 22 wrze\xc5\x9bnia 1866 Paragwajczycy rozgromili wojska przeciwnika. W walce stracili zaledwie 54 ludzi przy prawie 9 tys. po stronie sprzymierzonych._NEWLINE_Trwaj\xc4\x85ce przez ca\xc5\x82y nast\xc4\x99pny rok walki nie przynios\xc5\x82y powodzenia \xc5\xbcadnej ze stron. W tym czasie wi\xc4\x99cej \xc5\xbco\xc5\x82nierzy zmar\xc5\x82o w wyniku epidemii cholery ani\xc5\xbceli w walkach. W roku 1867 Lopez opu\xc5\x9bci\xc5\x82 stolic\xc4\x99 Asunci\xc3\xb3n, po czym skierowa\xc5\x82 si\xc4\x99 na p\xc3\xb3\xc5\x82noc, pustosz\xc4\x85c po drodze liczne ziemie. W lipcu 1868 roku skapitulowa\xc5\x82a twierdza Humait\xc3\xa1. W tym czasie wojska argenty\xc5\x84skie i brazylijskie mozolnie przedziera\xc5\x82y si\xc4\x99 wzd\xc5\x82u\xc5\xbc rzeki Paragwaj w kierunku p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-wschodnim. Lopez z resztk\xc4\x85 swoich si\xc5\x82 w sile 10\xc2\xa0tys. ludzi stan\xc4\x85\xc5\x82 w pobli\xc5\xbcu Ypacara\xc3\xad. W rozegranej 25 grudnia bitwie armia paragwajska zosta\xc5\x82a ca\xc5\x82kowicie zniszczona. Lopezowi wraz z kilkoma innymi \xc5\xbco\xc5\x82nierzami uda\xc5\x82o si\xc4\x99 zbiec. Po tym zwyci\xc4\x99stwie dnia 31 grudnia Brazylijczycy wkroczyli do miasta Asunci\xc3\xb3n._NEWLINE_Mimo kl\xc4\x99ski Lopez nie zaprzesta\xc5\x82 dalszej walki. W p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-wschodnim Paragwaju uda\xc5\x82o mu si\xc4\x99 zgromadzi\xc4\x87 wok\xc3\xb3\xc5\x82 siebie kilka tysi\xc4\x99cy ochotnik\xc3\xb3w. Jednak 1 marca 1870 roku zosta\xc5\x82 wy\xc5\x9bledzony przez jednostk\xc4\x99 armii brazylijskiej i zabity.\n_START_SECTION_\nSkutki\n_START_PARAGRAPH_\nDzi\xc4\x99ki wstawiennictwu Amerykan\xc3\xb3w 20 czerwca 1870 roku dosz\xc5\x82o do podpisania wst\xc4\x99pnego traktatu pokojowego, w wyniku kt\xc3\xb3rego Paragwaj zmuszony zosta\xc5\x82 do odst\xc4\x85pienia oko\xc5\x82o 55 tys. mil\xc2\xb2 (140 tys. km\xc2\xb2) swojego terytorium na rzecz Argentyny i Brazylii._NEWLINE_Wojna tr\xc3\xb3jprzymierza z Paragwajem kosztowa\xc5\x82a \xc5\xbcycie prawie 2 mln os\xc3\xb3b. Ludno\xc5\x9b\xc4\x87 Paragwaju zmala\xc5\x82a z ponad 500 tysi\xc4\x99cy do 221 tysi\xc4\x99cy. W\xc5\x9br\xc3\xb3d nich by\xc5\x82o 28 700 m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn, 106 tys. kobiet i 86 tys. dzieci._NEWLINE_Wskutek olbrzymiego oporu ludno\xc5\x9bci, chor\xc3\xb3b lub eksterminacji prowadzonej przez zwyci\xc4\x99zc\xc3\xb3w, ponad 50% mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Paragwaju zosta\xc5\x82o pozbawionych \xc5\xbcycia, w tym 90% m\xc4\x99skiej populacji. By\xc5\x82 to najbardziej krwawy konflikt zbrojny w Ameryce Po\xc5\x82udniowej._NEWLINE_Wskutek wojny Paragwaj straci\xc5\x82 trzeci\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 swego terytorium, mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w oraz zosta\xc5\x82 obj\xc4\x99ty okupacj\xc4\x85 wojskow\xc4\x85 na okres dziesi\xc4\x99ciu lat. _NEWLINE_Pomimo tego, \xc5\xbce cz\xc4\x99\xc5\x9bciowy rozbi\xc3\xb3r Paragwaju pozbawi\xc5\x82 go na rzecz Argentyny i Brazylii ok. 25 proc. terytorium, to jednak ostatecznie uda\xc5\x82o mu si\xc4\x99 zachowa\xc4\x87 niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87. Istnienie okrojonego pa\xc5\x84stwa uratowa\xc5\x82a Brazylia, odrzucaj\xc4\x85c argenty\xc5\x84sk\xc4\x85 propozycj\xc4\x99 ca\xc5\x82kowitego rozbioru s\xc4\x85siada i okupuj\xc4\x85c zagro\xc5\xbcone przez Argenty\xc5\x84czyk\xc3\xb3w paragwajskie terytoria (chroni\xc4\x85c je w istocie przed zakusami Buenos Aires) a\xc5\xbc do 1876 r.'