b"\n_START_ARTICLE_\nMartwe miasta\n_START_SECTION_\nGeografia\n_START_PARAGRAPH_\nOsady po\xc5\x82o\xc5\xbcone s\xc4\x85 w p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-zachodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Syrii, niedaleko od granicy z Turcj\xc4\x85, w g\xc3\xb3rzystym regionie Masywu Wapiennego pomi\xc4\x99dzy dolinami rzek Nahr Afrin i Orontes na zachodzie a P\xc5\x82askowy\xc5\xbcem Aleppo i P\xc5\x82askowy\xc5\xbcem Idlib na wschodzie. Masyw ma ok. 100\xc2\xa0km d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci, jego szeroko\xc5\x9b\xc4\x87 nie przekracza 20\xc2\xa0km a wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 waha si\xc4\x99 od 400 do 1000 m n.p.m. Na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy znajduje si\xc4\x99 wzniesienie D\xc5\xbcabal Seman, w cz\xc4\x99\xc5\x9bci \xc5\x9brodkowej i na po\xc5\x82udniu: D\xc5\xbcabal Halaka, D\xc5\xbcabal Barisza, D\xc5\xbcabal Al-Al'a, D\xc5\xbcabal Doueili, D\xc5\xbcabal Wastani i D\xc5\xbcabal az-Zawijja. Wzniesienia te wyznaczaj\xc4\x85 granice pomi\xc4\x99dzy poszczeg\xc3\xb3lnymi grupami osad._NEWLINE_W regionie panuje klimat \xc5\x9br\xc3\xb3dziemnomorski, a na wzniesieniach zim\xc4\x85 wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 opady deszczu. W por\xc3\xb3wnaniu z okolicznymi bardzo \xc5\xbcyznymi p\xc5\x82askowy\xc5\xbcami, scrubowo\xe2\x80\x93stepowy masyw nie by\xc5\x82 obszarem atrakcyjnym pod wzgl\xc4\x99dem upraw rolniczych i s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 jako pastwiska.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nImponuj\xc4\x85ce ruiny s\xc4\x85 pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci\xc4\x85 po osadach, kt\xc3\xb3re czerpa\xc5\x82y du\xc5\xbce zyski z mi\xc4\x99dzynarodowego handlu oliw\xc4\x85 pod koniec staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 osad pochodzi z I-VII wieku. Prosperuj\xc4\x85ce osady rozwija\xc5\x82y si\xc4\x99 wzd\xc5\x82u\xc5\xbc g\xc5\x82\xc3\xb3wnych szlak\xc3\xb3w handlowych w Cesarstwie Bizantyjskim. Lata \xc5\x9bwietno\xc5\x9bci przypadaj\xc4\x85 na V-VI wiek, kiedy to w regionie \xc5\xbcy\xc5\x82o 300 tys. ludzi w ok. 700 osadach. Od po\xc5\x82owy VI wieku region dotkn\xc4\x99\xc5\x82a seria niekorzystnych wydarze\xc5\x84 \xe2\x80\x93 najazdy Sasanid\xc3\xb3w, epidemie d\xc5\xbcumy, susze i g\xc5\x82\xc3\xb3d._NEWLINE_Miasta zosta\xc5\x82y opuszczone z niewiadomych przyczyn w okresie od VIII do X wieku. Gdy Arabowie podbili te obszary Cesarstwa Rzymskiego w VII wieku, centrum polityczne regionu przenios\xc5\x82o si\xc4\x99 z Antiochii do Damaszku, za\xc5\x9b g\xc5\x82\xc3\xb3wne szlaki handlowe si\xc4\x99 przesun\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 na po\xc5\x82udnie i by\xc4\x87 mo\xc5\xbce w wyniku tego osady te straci\xc5\x82y g\xc5\x82\xc3\xb3wne \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o dochod\xc3\xb3w. Z tego powodu mieszka\xc5\x84cy mogli opu\xc5\x9bci\xc4\x87 osady i przenie\xc5\x9b\xc4\x87 si\xc4\x99 do innych o\xc5\x9brodk\xc3\xb3w rozwijaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 pod rz\xc4\x85dami muzu\xc5\x82man\xc3\xb3w. Inne teorie opuszczenia osad m\xc3\xb3wi\xc4\x85 o ucieczce przed trz\xc4\x99sieniami ziemi lub wyludnieniu wskutek pandemii, kt\xc3\xb3re rozpoczyna d\xc5\xbcuma Justyniana (541-542), a powracaj\xc4\x85cych kilkunastokrotnie do po\xc5\x82owy VIII w. By\xc4\x87 mo\xc5\xbce legendy o pot\xc4\x99pieniu tych osad powstrzymywa\xc5\x82y ludzi przez ponownym zasiedleniem._NEWLINE_Osady zosta\xc5\x82y \xe2\x80\x9eodkryte\xe2\x80\x9d w 1860 roku przez francuskiego dyplomat\xc4\x99 i archeologa Charles\xe2\x80\x99a Jeana Melchiora de Vog\xc3\xbc\xc3\xa9 (1829-1916). W latach 1899\xe2\x80\x931900 ruiny bada\xc5\x82 ameryka\xc5\x84skiego archeolog z Uniwersytetu Princeton Howarda Crosby\xe2\x80\x99ego Butlera (1872\xe2\x80\x931922). W 1933 roku ruinami zajmowa\xc5\x82 si\xc4\x99 rosyjski architekt George Tchalenko, kt\xc3\xb3ry wysun\xc4\x85\xc5\x82 tez\xc4\x99 o handlu oliw\xc4\x85 jako g\xc5\x82\xc3\xb3wnym \xc5\xbar\xc3\xb3dle dochodu mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w osad. W latach 70. XX wieku francuscy historycy Georges Tate (1943\xe2\x80\x932009) i Jean-Pierre Sodini z Francuskiego Instytutu Archeologii w Damaszku przeprowadzili dog\xc5\x82\xc4\x99bne prace badawcze. Wed\xc5\x82ug Tate\xe2\x80\x99a i Sodiniego gospodarka osad opiera\xc5\x82a si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc na wypasie zwierz\xc4\x85t i uprawie roli \xe2\x80\x93 nie tylko na produkcji oliwy._NEWLINE_Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 z \xe2\x80\x9eMartwych Miast\xe2\x80\x9d jest dobrze zachowanych i tury\xc5\x9bci mog\xc4\x85 do\xc5\x9b\xc4\x87 swobodnie je zwiedza\xc4\x87, pomimo \xc5\xbce w kilku trwaj\xc4\x85 wykopaliska archeologiczne i prace restauratorskie; jednak niekt\xc3\xb3re \xe2\x80\x9eMartwe Miasta\xe2\x80\x9d s\xc4\x85 trudno dost\xc4\x99pne bez przewodnika.\n_START_SECTION_\nArchitektura\n_START_PARAGRAPH_\nWi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 osad sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z 20\xe2\x80\x9360 kamiennych budynk\xc3\xb3w postawionych bez uprzednich formalnych plan\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 nie ma tu wytyczonych parceli czy ulic. Budynki zosta\xc5\x82y wzniesione z lokalnego kamienia bez u\xc5\xbcycia zaprawy._NEWLINE_Osad nie otaczaj\xc4\x85 mury obronne, lecz poszczeg\xc3\xb3lne budynki otoczone by\xc5\x82y wysokimi murami. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 zabudowa\xc5\x84 to dwupi\xc4\x99trowe domy mieszkalne \xe2\x80\x93 na pietrze mieszkali ludzie a na parterze zwierz\xc4\x99ta. Wiele dom\xc3\xb3w mia\xc5\x82o portyki i werandy, ci\xc4\x85gn\xc4\x85ce si\xc4\x99 wzd\xc5\x82u\xc5\xbc ulicy, s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85ce jako stajnie lub sklepy. Poza wypasem zwierz\xc4\x85t, mieszka\xc5\x84cy zajmowali si\xc4\x99 produkcj\xc4\x85 oliwy z oliwek \xe2\x80\x93 w 45 osadach naliczono 245 pras oliwnych._NEWLINE_W niekt\xc3\xb3rych osadach znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc budynki u\xc5\xbcyteczno\xc5\x9bci publicznej \xe2\x80\x93 termy, sk\xc5\x82ady, \xc5\x9bwi\xc4\x85tynie i ko\xc5\x9bcio\xc5\x82y, klasztory czy domy spotka\xc5\x84 \xe2\x80\x93 androny. Ruiny term stoj\xc4\x85 w sze\xc5\x9bciu osadach \xe2\x80\x93 najbardziej okaza\xc5\x82e kompleksy s\xc4\x85 w Serd\xc5\xbcilli, Al-Barze i Babisce. Termy te nie s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82y Rzymianom lecz ca\xc5\x82ej populacji lokalnej, by\xc5\x82y form\xc4\x85 przej\xc5\x9bciow\xc4\x85 pomi\xc4\x99dzy rzymskimi termami a muzu\xc5\x82ma\xc5\x84skim hammamem._NEWLINE_Podczas gdy w kilku osadach zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 ruiny \xc5\x9bwi\xc4\x85ty\xc5\x84 rzymskich, m.in. Zeusa, w \xe2\x80\x9eMartwych Miastach\xe2\x80\x9d naliczono pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci 1500 ko\xc5\x9bcio\xc5\x82\xc3\xb3w chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skich, z kt\xc3\xb3rych cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 by\xc5\x82a ko\xc5\x9bcio\xc5\x82ami przyklasztornymi.\n_START_SECTION_\nAl-Bara\n_START_PARAGRAPH_\nAl-Bara (arab. \xe2\x80\x8f\xd8\xa8\xd8\xa7\xd8\xb1\xd8\xa9) jest najwi\xc4\x99kszym z \xe2\x80\x9eMartwych Miast\xe2\x80\x9d. W staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci Al-Bara nosi\xc5\x82o nazw\xc4\x99 Kapropera. Okres \xc5\x9bwietno\xc5\x9bci osady le\xc5\xbc\xc4\x85cej przy szlaku handlowym z Antiochii do Apamei przypada na IV-VII wiek, kiedy to sta\xc5\x82o si\xc4\x99 centrum handlu winem i oliw\xc4\x85. Znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 tu m.in. ruiny pi\xc4\x99ciu ko\xc5\x9bcio\xc5\x82\xc3\xb3w, sze\xc5\x9bciu klasztor\xc3\xb3w oraz wielu du\xc5\xbcych gospodarstw z prasami oliwnymi, stajniami i oborami. Ponadto stoj\xc4\x85 tu pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci dw\xc3\xb3ch grobowc\xc3\xb3w w formie piramid ozdobionych pilastrami korynckimi i zdobieniami z li\xc5\x9bci akantu. W latach 1089\xe2\x80\x931123 mieszkali tu krzy\xc5\xbcowcy a osada zosta\xc5\x82a ostatecznie opuszczona po trz\xc4\x99sieniu ziemi w 1157 roku.\n_START_SECTION_\nSerd\xc5\xbcilla\n_START_PARAGRAPH_\nSerd\xc5\xbcilla (arab. \xd8\xb3\xd9\x8a\xd8\xb1\xd8\xac\xd9\x8a\xd9\x84\xd8\xa9), ok. 60\xc2\xa0km od Aleppo, jest najlepiej zachowan\xc4\x85 osad\xc4\x85 z \xe2\x80\x9eMartwych Miast\xe2\x80\x9d. Po\xc5\x9brodku osady znajduje si\xc4\x99 plac a przy nim bardzo dobrze zachowane pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci wczesnobizantyjskiej \xc5\x82a\xc5\xbani (473), dwupi\xc4\x99trowego andronu, gdzie spotykali si\xc4\x99 m\xc4\x99\xc5\xbcczy\xc5\xbani i tr\xc3\xb3jnawowego ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a datowanego na 372 rok. Ponadto s\xc4\x85 tu bardzo dobrze zachowane domy mieszkalne, z kt\xc3\xb3rych najwi\xc4\x99ksze mie\xc5\x9bci\xc5\x82y 16 pokoi, grobowce a nawet komunalna cysterna na wod\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nQal\xe2\x80\x99at Sim\xe2\x80\x99an\n_START_PARAGRAPH_\nQal\xe2\x80\x99at Sim\xe2\x80\x99an (arab. \xd9\x82\xd9\x84\xd8\xb9\xd8\xa9 \xd8\xb3\xd9\x85\xd8\xb9\xd8\xa7\xd9\x86) to pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci kompleksu wzniesionego z inicjatywy cesarza Zenona Izauryjczyka w latach 470\xe2\x80\x93480 w miejscu ascezy Szymona S\xc5\x82upnika (386\xe2\x80\x93429). Do dnia dzisiejszego zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci s\xc5\x82upa oraz wybudowanego nad nim ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a na planie krzy\xc5\xbca \xe2\x80\x93 s\xc5\x82up znajduje si\xc4\x99 po\xc5\x9brodku, na o\xc5\x9bmiok\xc4\x85tnym placu (prawdopodobnie oryginalnie zadaszonym kopu\xc5\x82\xc4\x85), wok\xc3\xb3\xc5\x82 kt\xc3\xb3rego zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 ruiny czterech naw. Z powierzchni\xc4\x85 ponad 5 tys. m\xc2\xb2 ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 by\xc5\x82 jedn\xc4\x85 z najwi\xc4\x99kszych \xc5\x9bwi\xc4\x85ty\xc5\x84 w historii i m\xc3\xb3g\xc5\x82 pomie\xc5\x9bci\xc4\x87 10 tys. wiernych. Kompleks by\xc5\x82 pr\xc4\x99\xc5\xbcnym centrum pielgrzymkowym, przy czym pielgrzymi zatrzymywali si\xc4\x99 w nieopodal po\xc5\x82o\xc5\xbconym miasteczku Dair Seman, \xc3\xb3wczesnym Telanissos.\n_START_SECTION_\nRuwaiha i D\xc5\xbcarada\n_START_PARAGRAPH_\nRuwaiha (arab. \xe2\x80\x8f\xd8\xb1\xd9\x88\xd9\x8a\xd8\xad\xd8\xa9) znajduje si\xc4\x99 25\xc2\xa0km od Al-Bara, na obrze\xc5\xbcach wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnej osady. Osta\xc5\x82y si\xc4\x99 tu ruiny kamiennej bazyliki z charakterystycznym kamiennym \xc5\x82ukiem nad naw\xc4\x85 g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85. Przy ko\xc5\x9bciele znajduje si\xc4\x99 nakryty kopu\xc5\x82\xc4\x85 grobowiec niejakiego Bissosa, syna Pardosa._NEWLINE_W D\xc5\xbcaradzie (arab. \xd8\xac\xd8\xa7\xd8\xb1\xd8\xa7\xd8\xaf\xd9\x87), oddalonej od Ruwaihy o 2\xc2\xa0km, znajduje si\xc4\x99 zachowana w ca\xc5\x82o\xc5\x9bci sze\xc5\x9bciopi\xc4\x99trowa wie\xc5\xbca o niewiadomym przeznaczeniu."