b'\n_START_ARTICLE_\nAntoni Sosnowski (duchowny)\n_START_SECTION_\nPochodzenie i edukacja\n_START_PARAGRAPH_\nPochodzi\xc5\x82 z ruskiej rodziny szlacheckiej z Kijowszczyzny, kt\xc3\xb3ra przenios\xc5\x82a si\xc4\x99 na Podlasie w po\xc5\x82owie XVIII w. W\xc3\xb3wczas dziad Antoniego Jan, r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc duchowny unicki, obj\xc4\x85\xc5\x82 parafi\xc4\x99 \xc5\x9bw. Miko\xc5\x82aja w Kleszczelach. Kap\xc5\x82anem by\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc ojciec Antoniego, Jerzy Sosnowski, kt\xc3\xb3ry w 1772 obj\xc4\x85\xc5\x82 parafi\xc4\x99 \xc5\x9bw. Miko\xc5\x82aja po \xc5\x9bmierci ojca. Antoni Sosnowski urodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 trzy lata p\xc3\xb3\xc5\xbaniej z ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwa Jerzego z Apoloni\xc4\x85 z Kujawskich. Jego pierwszym j\xc4\x99zykiem by\xc5\x82 j\xc4\x99zyk polski._NEWLINE_Edukacj\xc4\x99 podstawow\xc4\x85 odebra\xc5\x82 w szkole prowadzonej w Kleszczelach przez kupieckie bractwo \xc5\x9bw. Miko\xc5\x82aja, kt\xc3\xb3re opiekowa\xc5\x82o si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc parafi\xc4\x85 i cerkwi\xc4\x85 pod tym wezwaniem. Po jej uko\xc5\x84czeniu kontynuowa\xc5\x82 nauk\xc4\x99 w szkole w Bielsku Podlaskim, gdzie nauczy\xc5\x82 si\xc4\x99 podstaw prawa, retoryki, \xc5\x82aciny i matematyki. Nast\xc4\x99pnie wr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do Kleszczel i wspiera\xc5\x82 ojca przy prowadzeniu szko\xc5\x82y, kt\xc3\xb3rej sam by\xc5\x82 absolwentem. W latach 1794\xe2\x80\x931797 uczy\xc5\x82 si\xc4\x99 w szkole duchownej w Supra\xc5\x9blu. W 1797 o\xc5\xbceni\xc5\x82 si\xc4\x99 z Juliann\xc4\x85 Dybowsk\xc4\x85. Pocz\xc4\x85tkowo nie zamierza\xc5\x82 wst\xc4\x99powa\xc4\x87 do stanu duchownego i uzyska\xc5\x82 nawet zgod\xc4\x99 na to, by po szkole duchownej pozosta\xc4\x87 w stanie \xc5\x9bwieckim. Ostatecznie jednak 25 marca 1800 przyj\xc4\x85\xc5\x82 \xc5\x9bwi\xc4\x99cenia kap\xc5\x82a\xc5\x84skie z r\xc4\x85k biskupa supraskiego Teodozego Wis\xc5\x82ockiego i zosta\xc5\x82 skierowany do parafii w Kleszczelach jako jej wikariusz. Pi\xc4\x99\xc4\x87 lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, po \xc5\x9bmierci ojca, przej\xc4\x85\xc5\x82 po nim kierownictwo tej plac\xc3\xb3wki.\n_START_SECTION_\nDuchowny unicki\n_START_PARAGRAPH_\nAntoni Sosnowski otrzyma\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc miejsce w kapitule supraskiej, a dwa lata p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, gdy diecezja supraska zosta\xc5\x82a zlikwidowana, zosta\xc5\x82 kanonikiem brzeskim. W 1808 zosta\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc dziekanem dekanatu drohiczy\xc5\x84skiego diecezji w\xc5\x82odzimiersko-brzeskiej. Od 1816 nadzorowa\xc5\x82 osiem szk\xc3\xb3\xc5\x82 parafialnych, kt\xc3\xb3re sam za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 na terenie kleszczelowskiej plac\xc3\xb3wki duszpasterskiej. Nauczano w nich j\xc4\x99zyk\xc3\xb3w cerkiewnos\xc5\x82owia\xc5\x84skiego, polskiego, rosyjskiego, arytmetyki, element\xc3\xb3w \xc5\x9bpiewu cerkiewnego oraz podstaw rolnictwa i sadownictwa (co by\xc5\x82o ewenementem w diecezji). W 1819, po pomy\xc5\x9blnym z\xc5\x82o\xc5\xbceniu egzaminu na wydziale teologicznym Uniwersytetu Wile\xc5\x84skiego, otrzyma\xc5\x82 tytu\xc5\x82 egzaminatora teologii. Od 1822 do 1825 by\xc5\x82 zast\xc4\x99pc\xc4\x85 przewodnicz\xc4\x85cego konsystorza brzeskiego (wiceoficja\xc5\x82em), nast\xc4\x99pnie, po kolejnej zmianie granic unickich diecezji w Rosji, w latach 1825\xe2\x80\x931828 przewodniczy\xc5\x82 konsystorzowi metropolitalnej diecezji unickiej._NEWLINE_Antoni Sosnowski nie pozostawa\xc5\x82 w dobrych stosunkach z unickim metropolit\xc4\x85 Jozafatem Bu\xc5\x82hakiem, co mia\xc5\x82o zwi\xc4\x85zek z narastaj\xc4\x85cym konfliktem mi\xc4\x99dzy zakonem bazylian\xc3\xb3w a bia\xc5\x82ym duchowie\xc5\x84stwem diecezji metropolitalnej. Antoni Sosnowski bez powodzenia stara\xc5\x82 si\xc4\x99 o popraw\xc4\x99 sytuacji materialnej bia\xc5\x82ych duchownych i zapewnienie mu lepszego ni\xc5\xbc do tej pory wykszta\xc5\x82cenia; orientowa\xc5\x82 si\xc4\x99 bowiem, jak bardzo poziom tego wykszta\xc5\x82cenia odbiega\xc5\x82 od edukacji, jak\xc4\x85 odbierali duchowni rzymskokatoliccy. Problemowi temu po\xc5\x9bwi\xc4\x99ci\xc5\x82 opracowanie O \xc5\x9brodkach podniesienia edukacji kleru \xc5\x9bwieckiego, kt\xc3\xb3ry przes\xc5\x82a\xc5\x82 do grecko-unickiego Kolegium Duchownego. W tek\xc5\x9bcie zarzuca\xc5\x82 bazylianom nieudolne zarz\xc4\x85dzanie funduszami ko\xc5\x9bcielnymi i z\xc5\x82e metody nauczania w szko\xc5\x82ach duchownych. Postulowa\xc5\x82 otwieranie szk\xc3\xb3\xc5\x82 parafialnych przy ka\xc5\xbcdej plac\xc3\xb3wce duszpasterskiej i prowadzenie ich przez unickich duchownych parafialnych, a nie przez bazylian\xc3\xb3w. W latach, gdy przewodniczy\xc5\x82 konsystorzowi metropolitalnemu w Wilnie, zajmowa\xc5\x82 si\xc4\x99 przede wszystkim porz\xc4\x85dkowaniem zaleg\xc5\x82ych spraw administracyjnych. Jego sp\xc3\xb3r z bazylianami jeszcze si\xc4\x99 w\xc3\xb3wczas zaostrzy\xc5\x82. Duchowny postulowa\xc5\x82 bowiem utworzenie nowego unickiego seminarium duchownego w bazylia\xc5\x84skim klasztorze w Wilnie, ale niezale\xc5\xbcnego od zakonu. Uwa\xc5\xbca\xc5\x82, \xc5\xbce w takich warunkach przyszli duchowni mogliby poznawa\xc4\x87 obrz\xc4\x85dek bizantyjski (grecko-wschodni), a nie ulega\xc4\x87 latynizacji w czasie nauki w G\xc5\x82\xc3\xb3wnym Seminarium._NEWLINE_Po utworzeniu unickiej diecezji litewskiej z J\xc3\xb3zefem Siemaszk\xc4\x85 na czele ks. Antoni Sosnowski kr\xc3\xb3tko pozostawa\xc5\x82 proboszczem cerkwi \xc5\x9bw. Miko\xc5\x82aja w Wilnie i wyk\xc5\x82adowc\xc4\x85 Seminarium G\xc5\x82\xc3\xb3wnego. Nie zaproponowano mu jednak wej\xc5\x9bcia do konsystorza nowej administratury ani nie doceniono jego wcze\xc5\x9bniejszego zaanga\xc5\xbcowania w reformy w Ko\xc5\x9bciele, chocia\xc5\xbc program zmian proponowanych przez nowego biskupa by\xc5\x82 w wielu punktach zbli\xc5\xbcony. By\xc5\x82o to dla duchownego du\xc5\xbcym rozczarowaniem, kt\xc3\xb3re zbieg\xc5\x82o si\xc4\x99 dodatkowo w czasie z tragedi\xc4\x85 prywatn\xc4\x85 \xe2\x80\x93 przedwczesn\xc4\x85 \xc5\x9bmierci\xc4\x85 syna Platona, jedynego, kt\xc3\xb3ry podobnie jak ojciec zosta\xc5\x82 duchownym. W grudniu 1828 duchowny na w\xc5\x82asne \xc5\xbcyczenie odszed\xc5\x82 z G\xc5\x82\xc3\xb3wnego Seminarium. Jego dotychczasowa dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 zosta\xc5\x82a nagrodzona z\xc5\x82otym krzy\xc5\xbcem, honorowym tytu\xc5\x82em protoprezbitera soborowego i zwi\xc4\x85zan\xc4\x85 z nim pensj\xc4\x85 150 rubli srebrem rocznie. Pozosta\xc5\x82 dziekanem drohiczy\xc5\x84skim do 1834._NEWLINE_Duchowny w\xc5\x82ada\xc5\x82 j\xc4\x99zykiem cerkiewnos\xc5\x82owia\xc5\x84skim (co by\xc5\x82o rzadko\xc5\x9bci\xc4\x85 w\xc5\x9br\xc3\xb3d silnie spolonizowanych podlaskich duchownych unickich w I po\xc5\x82. XIX w.) i by\xc5\x82 zwolennikiem utrzymywania przez Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 unicki obrz\xc4\x85dku wschodniego bez wp\xc5\x82yw\xc3\xb3w \xc5\x82aci\xc5\x84skich. Zna\xc5\x82 tak\xc5\xbce j\xc4\x99zyk ruski, co umo\xc5\xbcliwia\xc5\x82o mu studiowanie zabytk\xc3\xb3w pi\xc5\x9bmiennictwa ruskiego i akt\xc3\xb3w prawnych Wielkiego Ksi\xc4\x99stwa Litewskiego. Interesowa\xc5\x82 si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc bullami papieskimi. Doskonale zna\xc5\x82 literatur\xc4\x99 polsk\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nWobec kampanii delatynizacyjnej i przej\xc5\x9bcia na prawos\xc5\x82awie\n_START_PARAGRAPH_\nAntoni Sosnowski zaakceptowa\xc5\x82 prowadzone od 1834 przez konsystorz litewski pod kierunkiem J\xc3\xb3zefa Siemaszki dzia\xc5\x82ania eliminuj\xc4\x85ce z unickich cerkwi elementy wyposa\xc5\xbcenia oraz obyczaje liturgiczne pochodzenia \xc5\x82aci\xc5\x84skiego. Stanowi\xc5\x82y one realizacj\xc4\x99 postulat\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re sam wysuwa\xc5\x82 kilka lat wcze\xc5\x9bniej. Pozytywnie odni\xc3\xb3s\xc5\x82 si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc do wprowadzenia do unickich parafii prawos\xc5\x82awnych ksi\xc4\x85g liturgicznych drukowanych w Petersburgu. Sam zakupowa\xc5\x82 dla cerkwi w Kleszczelach utensylia liturgiczne typowe dla prawos\xc5\x82awia rosyjskiego. Nie chcia\xc5\x82 natomiast dokonywa\xc4\x87 konwersji na prawos\xc5\x82awie. By\xc5\x82 zdania, \xc5\xbce Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 unicki, ze swoimi pierwotnymi obrz\xc4\x99dami i bez nalecia\xc5\x82o\xc5\x9bci \xc5\x82aci\xc5\x84skich, powinien zosta\xc4\x87 utrzymany. W 1834, 1837 i w 1838 odmawia\xc5\x82 z\xc5\x82o\xc5\xbcenia deklaracji gotowo\xc5\x9bci przej\xc5\x9bcia do Rosyjskiego Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a Prawos\xc5\x82awnego._NEWLINE_Antoni Sosnowski stara\xc5\x82 si\xc4\x99 przekonywa\xc4\x87 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc innych duchownych do przeciwstawiania si\xc4\x99 konwersji. 27 lipca 1838 by\xc5\x82 w grupie 21 kap\xc5\x82an\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy skierowali do cara Miko\xc5\x82aja I pro\xc5\x9bb\xc4\x99 o zgod\xc4\x99 na pozostanie przy katolicyzmie. Miesi\xc4\x85c p\xc3\xb3\xc5\xbaniej analogiczne pismo wys\xc5\x82ali do dowodz\xc4\x85cego korpusem \xc5\xbcandarm\xc3\xb3w Aleksandra Benckendorffa. Wobec braku odpowiedzi w pa\xc5\xbadzierniku 1838 kap\xc5\x82ani skierowali do cara, za po\xc5\x9brednictwem Benckendorffa, kolejn\xc4\x85 skarg\xc4\x99. Antoni Sosnowski argumentowa\xc5\x82, \xc5\xbce nie mo\xc5\xbce zosta\xc4\x87 duchownym prawos\xc5\x82awnym, gdy\xc5\xbc sk\xc5\x82ada\xc5\x82 przysi\xc4\x99g\xc4\x99 na wierno\xc5\x9b\xc4\x87 papie\xc5\xbcowi. Prawdopodobnie na jego postaw\xc4\x99 wp\xc5\x82yw mia\xc5\x82y tak\xc5\xbce wzgl\xc4\x99dy ambicjonalne. Pami\xc4\x99taj\xc4\x85c, \xc5\xbce jego wysi\xc5\x82ki na rzecz zmian w Ko\xc5\x9bciele unickim nie zosta\xc5\x82y docenione, duchowny nie widzia\xc5\x82 dla siebie miejsca w prawos\xc5\x82awnej administraturze zarz\xc4\x85dzanej przez duchownych m\xc5\x82odszego pokolenia. W zwi\xc4\x85zku z postaw\xc4\x85 kap\xc5\x82ana jesieni\xc4\x85 1838 J\xc3\xb3zef Siemaszko wzywa\xc5\x82 go do stawienia si\xc4\x99 przed konsystorzem w klasztorze w \xc5\xbbyrowicach, czego jednak ten nie uczyni\xc5\x82, podaj\xc4\x85c jako przyczyn\xc4\x99 ci\xc4\x99\xc5\xbck\xc4\x85 chorob\xc4\x99. Zosta\xc5\x82 w\xc3\xb3wczas suspendowany. Mimo to nadal s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 w cerkwi \xc5\x9bw. Miko\xc5\x82aja w Kleszczelach, publicznie krytykowa\xc5\x82 prawos\xc5\x82awie i nakazywa\xc5\x82 parafianom, by w razie usuni\xc4\x99cia go z Kleszczel nie uczestniczyli w nabo\xc5\xbce\xc5\x84stwach odprawianych przez jego nast\xc4\x99pc\xc4\x99._NEWLINE_W listopadzie 1838 carskie w\xc5\x82adze postanowi\xc5\x82y zes\xc5\x82a\xc4\x87 Antoniego Sosnowskiego oraz innego duchownego protestuj\xc4\x85cego przeciwko konwersji na prawos\xc5\x82awie, Antoniego Pa\xc5\x84kowskiego, do guberni kostromskiej. Duchowny zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82 si\xc4\x99 w\xc3\xb3wczas do oberprokuratora \xc5\x9awi\xc4\x85tobliwego Synodu Rz\xc4\x85dz\xc4\x85cego z pro\xc5\x9bb\xc4\x85 o wstawiennictwo. W 1838 zosta\xc5\x82 przewieziony przez \xc5\xbcandarmeri\xc4\x99 do Bia\xc5\x82egostoku, gdzie pozostawa\xc5\x82 w areszcie domowym, mieszkaj\xc4\x85c z najm\xc5\x82odszym synem, uczniem miejscowego gimnazjum. Zosta\xc5\x82 przebadany przez lekarza, kt\xc3\xb3ry stwierdzi\xc5\x82 u niego astm\xc4\x99, orzekaj\xc4\x85c, \xc5\xbce Sosnowski nie powinien by\xc4\x87 zmuszany do wyjazdu do Rosji._NEWLINE_Antoni Sosnowski ostatecznie zgodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 przej\xc5\x9b\xc4\x87 na prawos\xc5\x82awie na pocz\xc4\x85tku 1839, przed 24 lutego, prosz\xc4\x85c r\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie o zgod\xc4\x99 na pozostanie w Kleszczelach. Jego pro\xc5\x9bb\xc4\x99 popar\xc5\x82 J\xc3\xb3zef Siemaszko, tak\xc5\xbce oberprokurator Protasow napisa\xc5\x82 w jego sprawie do cara. Miko\xc5\x82aj I zezwoli\xc5\x82 na pozostanie duchownego w Kleszczelach, pod warunkiem, \xc5\xbce nie sprzeciwi\xc4\x85 si\xc4\x99 temu w\xc5\x82adze duchowne. W czerwcu 1839 Sosnowski opu\xc5\x9bci\xc5\x82 areszt domowy, a w roku nast\xc4\x99pnym ponownie mianowano go proboszczem parafii \xc5\x9bw. Miko\xc5\x82aja w Kleszczelach, kt\xc3\xb3ra od lutego ubieg\xc5\x82ego roku, od synodu po\xc5\x82ockiego, nale\xc5\xbca\xc5\x82a ju\xc5\xbc do prawos\xc5\x82awnej eparchii wile\xc5\x84skiej i litewskiej._NEWLINE_Jako proboszcz parafii w Kleszczelach Sosnowski interesowa\xc5\x82 si\xc4\x99 muzyk\xc4\x85 ludow\xc4\x85, etnografi\xc4\x85 i medycyn\xc4\x85. Swoje zbiory etnograficzne przes\xc5\x82a\xc5\x82 w 1847 do Petersburga. Stara\xc5\x82 si\xc4\x99 przeciwdzia\xc5\x82a\xc4\x87 szerzeniu si\xc4\x99 alkoholizmu i chor\xc3\xb3b zaka\xc5\xbanych w\xc5\x9br\xc3\xb3d swoich parafian, utworzy\xc5\x82 przy plac\xc3\xb3wce duszpasterskiej pierwsz\xc4\x85 na Podlasiu kas\xc4\x99 zapomogowo-po\xc5\xbcyczkow\xc4\x85 dla ch\xc5\x82op\xc3\xb3w. Pozostawa\xc5\x82 proboszczem parafii \xc5\x9bw. Miko\xc5\x82aja w Kleszczelach do \xc5\x9bmierci w 1852; przyczyn\xc4\x85 zgonu duchownego by\xc5\x82o zapalenie w\xc4\x85troby. Zosta\xc5\x82 pochowany na cmentarzu prawos\xc5\x82awnym w Kleszczelach obok zmar\xc5\x82ej wcze\xc5\x9bniej ma\xc5\x82\xc5\xbconki. W testamencie zapisa\xc5\x82, \xc5\xbce z rado\xc5\x9bci\xc4\x85 umiera jako wyznawca prawos\xc5\x82awia.\n_START_SECTION_\nRodzina\n_START_PARAGRAPH_\nAntoni Sosnowski mia\xc5\x82 z \xc5\xbcon\xc4\x85 Juliann\xc4\x85 dziewi\xc4\x99cioro dzieci, z czego jedna c\xc3\xb3rka zmar\xc5\x82a we wczesnym dzieci\xc5\x84stwie, podobnie jak druga c\xc3\xb3rka, Weronika. Nic nie wiadomo o \xc5\xbcyciu syn\xc3\xb3w Lucjana i Arystarcha. Najstarszy syn duchownego, Justyn Sosnowski, uko\xc5\x84czy\xc5\x82 studia medyczne i praktykowa\xc5\x82 jako lekarz w Petersburgu. Drugi syn, Platon, uko\xc5\x84czy\xc5\x82 Seminarium G\xc5\x82\xc3\xb3wne przy Uniwersytecie Wile\xc5\x84skim i w 1823 zosta\xc5\x82 w nim kierownikiem katedry teologii pastoralnej i moralnej. Zmar\xc5\x82 przedwcze\xc5\x9bnie cztery lata p\xc3\xb3\xc5\xbaniej w wieku 28 lat. M\xc5\x82odo, w wieku 32 lat, zmar\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc trzeci z kolei Pankracy, kt\xc3\xb3ry zosta\xc5\x82 malarzem. Czwarty syn, Konstanty, zajmowa\xc5\x82 si\xc4\x99 pocz\xc4\x85tkowo malarstwem ikonowym (powierzono mu wykonanie nowych obraz\xc3\xb3w do niekt\xc3\xb3rych ikonostas\xc3\xb3w tworzonych podczas kampanii delatynizacji cerkwi podlaskich), nast\xc4\x99pnie zosta\xc5\x82 urz\xc4\x99dnikiem, zmar\xc5\x82 po 1852. Kolejny syn, Antoni, by\xc5\x82 burmistrzem Kleszczel.'