b'\n_START_ARTICLE_\nArchitektura renesansu\n_START_PARAGRAPH_\nRenesans w architekturze stanowi\xc5\x82 odzwierciedlenie pogl\xc4\x85d\xc3\xb3w filozoficznych odrodzenia, poszukuj\xc4\x85cych wzorc\xc3\xb3w w \xc5\x9bwiecie antycznym. Renesans otworzy\xc5\x82 er\xc4\x99 nowo\xc5\xbcytn\xc4\x85 w sztuce i trwa\xc5\x82 od schy\xc5\x82ku \xc5\x9bredniowiecza do pocz\xc4\x85tk\xc3\xb3w baroku. Poniewa\xc5\xbc r\xc3\xb3\xc5\xbcnice czasowe rozkwitu renesansu w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych krajach s\xc4\x85 ogromne (np. mi\xc4\x99dzy W\xc5\x82ochami i Europ\xc4\x85 P\xc3\xb3\xc5\x82nocn\xc4\x85), nie jest mo\xc5\xbcliwe ustalenie jednolitych dat, w kt\xc3\xb3rych panowa\xc5\x82.\n_START_SECTION_\nNazwa\n_START_PARAGRAPH_\nOkre\xc5\x9blenie wywodzi si\xc4\x99 z fr. renaissance \xe2\x80\x93 odrodzenie \xe2\x80\x93 i nawi\xc4\x85zuje do ponownego wprowadzenia element\xc3\xb3w staro\xc5\xbcytnej sztuki budowlanej. Zosta\xc5\x82o wprowadzone prawdopodobnie przez francuskiego historyka Micheleta w 1855 i spopularyzowane w 1860 przez Jacoba Burckhardta. Pocz\xc4\x85tkowo tym terminem okre\xc5\x9blano ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 architektury nowo\xc5\xbcytnej a\xc5\xbc po XVIII wiek, szybko wyodr\xc4\x99bniono jednak barok, a z czasem tak\xc5\xbce manieryzm.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nArchitektura renesansu narodzi\xc5\x82a si\xc4\x99 we W\xc5\x82oszech, na co pocz\xc4\x85tkowo mia\xc5\x82o wp\xc5\x82yw g\xc5\x82\xc3\xb3wnie narodowe odrodzenie i przywo\xc5\x82anie dziedzictwa cesarstwa. Mimo upadku XIV-wiecznej idei politycznej pr\xc4\x85d intelektualny odrodzenia rozwija\xc5\x82 si\xc4\x99, a architektura zacz\xc4\x99\xc5\x82a by\xc4\x87 powszechnie uznawana jako dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 tw\xc3\xb3rcza indywidualnego architekta, nie za\xc5\x9b us\xc5\x82ugowa, pomy\xc5\x9blana g\xc5\x82\xc3\xb3wnie na potrzeby Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a._NEWLINE_O ile sztuka i architektura epoki gotyku (tak jak i \xc5\x9bredniowieczna filozofia) negowa\xc5\x82y \xc5\x9bwiat doczesny i d\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82a do wyzwolenia si\xc4\x99 od niego, poprzez wzniesienie ku niebu, tak w renesansie starano si\xc4\x99 ukazywa\xc4\x87 doskona\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\x9bwiata ziemskiego. St\xc4\x85d pochodzi\xc5\x82o zami\xc5\x82owanie do form absolutnych i idealnych, przede wszystkim za\xc5\x9b budowli centralnej. Przywo\xc5\x82anie staro\xc5\xbcytnych detali i element\xc3\xb3w budynku sz\xc5\x82o w parze z ponownym odkryciem dzie\xc5\x82a Witruwiusza, wedle kt\xc3\xb3rego posiada\xc5\x82y one analogi\xc4\x99 do (uwa\xc5\xbcanej za doskona\xc5\x82\xc4\x85) postaci ludzkiej, nie by\xc5\x82o ono jednak nigdy tak dos\xc5\x82owne, jak w p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym klasycyzmie. Renesansowa architektura nawi\xc4\x85zywa\xc5\x82a do form antycznych nie tylko w zastosowaniu detalu i zdobie\xc5\x84 (porz\xc4\x85dek, belkowanie), przywo\xc5\x82ywa\xc5\x82a te\xc5\xbc staro\xc5\xbcytn\xc4\x85 teori\xc4\x99 komponowania przestrzeni i trwa\xc5\x82a te\xc5\xbc w nieustannym poszukiwaniu nowych proporcji i \xc5\x9brodk\xc3\xb3w wyrazu. Architekci d\xc4\x85\xc5\xbcyli do statycznego, tektonicznego i \xc5\x82atwo pojmowanego kszta\xc5\x82towania konstrukcji i artykulacji._NEWLINE_Za tw\xc3\xb3rc\xc4\x99, kt\xc3\xb3ry zapocz\xc4\x85tkowa\xc5\x82 architektur\xc4\x99 renesansu uwa\xc5\xbca si\xc4\x99 Filippo Brunelleschiego, za\xc5\x9b za pierwsze dzie\xc5\x82o nowej sztuki \xe2\x80\x93 kopu\xc5\x82\xc4\x99 (a w\xc5\x82a\xc5\x9bciwie sklepienie na planie o\xc5\x9bmioboku) katedry we Florencji. Realizacja skomplikowanego dzie\xc5\x82a in\xc5\xbcynierskiego stanowi\xc5\x82a odrodzenie staro\xc5\xbcytnych umiej\xc4\x99tno\xc5\x9bci budowlanych i upodoba\xc5\x84 estetycznych. Poszukiwania tw\xc3\xb3rcze Brunelleschiego, szczeg\xc3\xb3lnie widoczne w kaplicy Pazzich przy ko\xc5\x9bciele Santa Croce (\xc5\x9bw. Krzy\xc5\xbca) we Florencji, oscylowa\xc5\x82y wok\xc3\xb3\xc5\x82 operowania modu\xc5\x82em przestrzennym. Wkr\xc3\xb3tce inni tw\xc3\xb3rcy, jak Michelozzo i Leon Battista Alberti przej\xc4\x99li zasady nowego stylu, stopniowo coraz bardziej \xc5\x9bwiadomie nawi\xc4\x85zuj\xc4\x85c do antyku. Palazzo Rucellai przejmuje wielki porz\xc4\x85dek z rzymskiego Koloseum. Jednocze\xc5\x9bnie zdawano sobie spraw\xc4\x99 ze sprzeczno\xc5\x9bci mi\xc4\x99dzy staro\xc5\xbcytn\xc4\x85 logik\xc4\x85 artykulacji a wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesn\xc4\x85 struktur\xc4\x85 budynku._NEWLINE_Podczas gdy w XV stuleciu we W\xc5\x82oszech architektura renesansu szeroko si\xc4\x99 rozpowszechni\xc5\x82a, na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od Alp panowa\xc5\x82 nadal styl gotycki. Dopiero w pierwszych latach XVI wieku dzi\xc4\x99ki mecenatowi w\xc5\x82adc\xc3\xb3w takich jak Franciszkowi I we Francji i Zygmuntowi I w Polsce w\xc5\x82oscy architekci przybyli do kraj\xc3\xb3w Europy Zachodniej i \xc5\x9arodkowej. Dzie\xc5\x82a nowej architektury obejmowa\xc5\x82y jednak przede wszystkim detale i niewielkie budowle, orientuj\xc4\x85ce si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie na architektur\xc4\x99 Lombardii i Wenecji._NEWLINE_W latach 20. XVI wieku we W\xc5\x82oszech nast\xc4\x85pi\xc5\x82o odej\xc5\x9bcie od harmonijnej statyczno\xc5\x9bci w architekturze. Detale architektoniczne sta\xc5\x82y si\xc4\x99 bardziej plastyczne, pojawiaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 na gzymsach i balustradach statuy stanowi\xc5\x82y obcy wcze\xc5\x9bniejszej w fazie renesansu element wertykalnie akcentuj\xc4\x85cy fasady, budynki sprawia\xc5\x82y wra\xc5\xbcenie l\xc5\xbcejszych. Jednocze\xc5\x9bnie pojawi\xc5\x82 si\xc4\x99 jednak przeciwny pr\xc4\x85d \xe2\x80\x93 manieryzm, kt\xc3\xb3ry kierowa\xc5\x82 si\xc4\x99 raczej ku formom ci\xc4\x99\xc5\xbckim i patetycznym.\n_START_SECTION_\nCharakterystyka stylu\n_START_PARAGRAPH_\nWraz z szerzeniem si\xc4\x99 idei humanizmu i przesuni\xc4\x99ciem si\xc4\x99 ci\xc4\x99\xc5\xbcaru zainteresowania cz\xc5\x82owieka na to co \xc5\x9bwieckie wyra\xc5\xbanie wzrasta zapotrzebowanie na budownictwo \xc5\x9bwieckie. Mimo budowanej nadal znacznej liczby nowych ko\xc5\x9bcio\xc5\x82\xc3\xb3w powstaje coraz wi\xc4\x99cej budynk\xc3\xb3w s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85cych zaspokojeniu potrzeb cz\xc5\x82owieka na ziemi. Szybko wzrasta liczba budowanych pa\xc5\x82ac\xc3\xb3w, podmiejskich rezydencji, budynk\xc3\xb3w u\xc5\xbcyteczno\xc5\x9bci publicznej._NEWLINE_Budynki cechuje zwarto\xc5\x9b\xc4\x87 planu, prostota, czytelno\xc5\x9b\xc4\x87 i harmonia bry\xc5\x82y wyra\xc5\xbanie opartej na ziemi (budynki przestaj\xc4\x85 sprawia\xc4\x87 wra\xc5\xbcenie odrywania si\xc4\x99 i wznoszenia ku g\xc3\xb3rze). To zwi\xc4\x85zanie budowli z ziemi\xc4\x85 podkre\xc5\x9bla kompozycja, w kt\xc3\xb3rej przewa\xc5\xbcaj\xc4\x85 linie poziome. Rytm p\xc5\x82aszczy\xc5\xbanie nadaj\xc4\x85 linie schod\xc3\xb3w, gzyms\xc3\xb3w, balustrad, kt\xc3\xb3re (ogl\xc4\x85dane z wi\xc4\x99kszej odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci) sprawiaj\xc4\x85 wra\xc5\xbcenie lekko wygi\xc4\x99tych \xc5\x82uk\xc3\xb3w. Dekoracja p\xc5\x82aszczyzn zostaje podporz\xc4\x85dkowana uk\xc5\x82adom konstrukcyjnym. Powr\xc3\xb3t do detali oraz form stosowanych w architekturze klasycznej nie by\xc5\x82 jej \xc5\x9blepym na\xc5\x9bladowaniem. Architekci korzystali tak\xc5\xbce z osi\xc4\x85gni\xc4\x99\xc4\x87 swoich poprzednik\xc3\xb3w jakimi byli budowniczowie \xc5\x9bredniowiecza. Odchodzi si\xc4\x99 od ostro zarysowanych, gotyckich \xc5\x82uk\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re zast\xc4\x99puje si\xc4\x99 formami p\xc3\xb3\xc5\x82kolistymi. Tak zarysowane \xc5\x82uki odnajdziemy w sklepieniach, arkadach, portykach, a nawet, w pocz\xc4\x85tkowej fazie renesansu w obramowaniach okien. Strzeliste wie\xc5\xbce ko\xc5\x9bcio\xc5\x82\xc3\xb3w zast\xc4\x99puj\xc4\x85 kopu\xc5\x82y, a mury obronne nowy i nieco ni\xc5\xbcszy rodzaj umocnie\xc5\x84 w formie nasyp\xc3\xb3w ziemnych. Architekci du\xc5\xbco uwagi po\xc5\x9bwi\xc4\x99caj\xc4\x85 kompozycji swoich dzie\xc5\x82 i ich wsp\xc3\xb3\xc5\x82graniu z otoczeniem.\n_START_SECTION_\nBudownictwo sakralne\n_START_PARAGRAPH_\nUlubion\xc4\x85 form\xc4\x85 architekt\xc3\xb3w tego okresu by\xc5\x82 ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 na planie centralnym, chocia\xc5\xbc oczywi\xc5\x9bcie nie brakuje dzie\xc5\x82 budowanych w uk\xc5\x82adach pod\xc5\x82u\xc5\xbcnych (na planie prostok\xc4\x85ta z naw\xc4\x85 poprzeczn\xc4\x85). W\xc5\x9br\xc3\xb3d za\xc5\x82o\xc5\xbce\xc5\x84 centralnych popularne s\xc4\x85 rozwi\xc4\x85zania opieraj\xc4\x85ce si\xc4\x99 o plan krzy\xc5\xbca greckiego, kwadratu, ko\xc5\x82a lub wieloboku. Ta zamkni\xc4\x99ta, zwarta i symetryczna forma najlepiej odzwierciedla poszukiwania kszta\xc5\x82t\xc3\xb3w zbli\xc5\xbconych do doskona\xc5\x82o\xc5\x9bci. Budowle kryte s\xc4\x85 zazwyczaj kopu\xc5\x82ami wspartymi na b\xc4\x99bnach albo pendentywach lub konstruowane na planie kwadratu i \xc5\x9bci\xc4\x99te po bokach \xc5\x9bcianami, czyli sklepienia \xc5\xbcaglaste i \xc5\xbcaglowe. Pojawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 rozwi\xc4\x85zywane na planie o\xc5\x9bmioboku sklepienia klasztorne. Nad tymi formami budowane s\xc4\x85 latarnie z oknami do\xc5\x9bwietlaj\xc4\x85cymi wn\xc4\x99trza. Podobnie rozwi\xc4\x85zywane jest przekrycie nad skrzy\xc5\xbcowaniem naw, chocia\xc5\xbc w tym miejscu mo\xc5\xbcna spotka\xc4\x87 tak\xc5\xbce sklepienie krzy\xc5\xbcowe g\xc5\x82adkie, bez widocznych \xc5\xbceber. Nad nawami powracaj\xc4\x85 sklepienia kolebkowe, w kt\xc3\xb3rych konstruuje si\xc4\x99 lunety pozwalaj\xc4\x85ce na o\xc5\x9bwietlenie pomieszcze\xc5\x84 du\xc5\xbcymi, prostok\xc4\x85tnymi, zamkni\xc4\x99tymi p\xc3\xb3\xc5\x82kolem lub kolistymi, pozbawionymi witra\xc5\xbcy oknami. W po\xc5\x82owie XV wieku, Leon Battista Alberti, kieruj\xc4\x85c przebudow\xc4\x85 gotyckiego ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a Santa Maria Novella we Florencji wprowadzi\xc5\x82 w rozwi\xc4\x85zaniu fasady dwie du\xc5\xbce woluty, kt\xc3\xb3re pozwoli\xc5\x82y na \xc5\x82agodne po\xc5\x82\xc4\x85czenie \xc5\x9bciany \xc5\x9brodkowej, wy\xc5\xbcszej nawy ze znacznie ni\xc5\xbcszymi \xc5\x9bcianami naw bocznych. To nowe rozwi\xc4\x85zanie, zwane \xe2\x80\x9eesownicami Albertiego\xe2\x80\x9d, b\xc4\x85d\xc5\xba sp\xc5\x82ywami wolutowymi, by\xc5\x82o cz\xc4\x99sto stosowane przy budowie ko\xc5\x9bcio\xc5\x82\xc3\xb3w bazylikowych nie tylko w okresie renesansu, ale i baroku._NEWLINE_Przy ko\xc5\x9bcio\xc5\x82ach budowane s\xc4\x85 kaplice grobowe. Cz\xc4\x99sto s\xc4\x85 to samodzielne budynki przylegaj\xc4\x85ce do bry\xc5\x82y \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni. Kaplice projektowane s\xc4\x85 na planach centralnych z przekryciem w postaci kopu\xc5\x82y na b\xc4\x99bnie. Wewn\xc4\x85trz umieszczano sarkofagi przy\xc5\x9bcienne zdobione rze\xc5\xbabiarsk\xc4\x85 dekoracj\xc4\x85 m\xc3\xb3wi\xc4\x85c\xc4\x85 o \xc5\xbcyciu ziemskim zmar\xc5\x82ego, o jego dokonaniach i s\xc5\x82awie.\n_START_SECTION_\nBudownictwo \xc5\x9bwieckie\n_START_PARAGRAPH_\nJu\xc5\xbc w pierwszym okresie renesansu, we Florencji, zaczyna si\xc4\x99 kszta\xc5\x82towa\xc4\x87 nowa forma budownictwa s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85cego najbogatszym mieszka\xc5\x84com miast. S\xc4\x85 to pa\xc5\x82ace budowane na planie prostok\xc4\x85ta, z wewn\xc4\x99trznym dziedzi\xc5\x84cem, o zwartej i zamkni\xc4\x99tej bryle. Pocz\xc4\x85tkowo, jeszcze o wyra\xc5\xbanie obronnym charakterze, kt\xc3\xb3ry podkre\xc5\x9blaj\xc4\x85 niewielkie okna umieszczane w najni\xc5\xbcszych kondygnacjach. Na wy\xc5\xbcszych kondygnacjach, oparte na linii gzymsu mi\xc4\x99dzy kondygnacyjnego umieszczane s\xc4\x85 nieco wi\xc4\x99ksze okna, zamkni\xc4\x99te p\xc3\xb3\xc5\x82kolistym nadpro\xc5\xbcem i podzielone niewielk\xc4\x85 kolumienk\xc4\x85 z g\xc5\x82owic\xc4\x85 wzorowan\xc4\x85 na kapitelach korynckich. Tw\xc3\xb3rcze przetworzenie element\xc3\xb3w wolut po\xc5\x82\xc4\x85czonych z li\xc5\x9b\xc4\x87mi akantu i wzbogaconych innymi motywami ro\xc5\x9blinnymi przynosi w efekcie rozwi\xc4\x85zanie nazywane g\xc5\x82owic\xc4\x85 florenck\xc4\x85. Wraz z rozwojem renesansu zmienia si\xc4\x99 wygl\xc4\x85d typowego okna. W p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszej fazie staje si\xc4\x99 wi\xc4\x99ksze i otrzymuje kszta\xc5\x82t prostok\xc4\x85ta, a nad poziom\xc4\x85 lini\xc4\x85 nadpro\xc5\xbca o wyra\xc5\xbanie zaznaczonym belkowaniu umieszczane jest niewielkie zwie\xc5\x84czenie w formie tr\xc3\xb3jk\xc4\x85tnego lub p\xc3\xb3\xc5\x82kolistego tympanonu. Boki otworu okiennego flankuj\xc4\x85 dwie kolumienki lub pilastry. Pod oknem umieszczany jest kr\xc3\xb3tki podokiennik wsparty niejednokrotnie na postumentach lub balaskach. Podokiennik jest niezale\xc5\xbcny od podzia\xc5\x82\xc3\xb3w poprowadzonych pomi\xc4\x99dzy poszczeg\xc3\xb3lnymi kondygnacjami gzymsami wst\xc4\x99gowymi. Lico elewacji zdobi rustyka, forma dekoracji znana ju\xc5\xbc w staro\xc5\xbcytnym Rzymie. Boniowanie najsurowsze w dolnych partiach (\xe2\x80\x9ena dziko\xe2\x80\x9d) wy\xc5\xbcej przechodzi przez \xc5\x82agodniejsz\xc4\x85 form\xc4\x99 diament\xc3\xb3w lub p\xc3\xb3\xc5\x82 diament\xc3\xb3w do najbardziej g\xc5\x82adkich obr\xc3\xb3bek na najwy\xc5\xbcszych kondygnacjach. Elewacj\xc4\x99 wie\xc5\x84czy\xc5\x82 mocno rozbudowany gzyms koronuj\xc4\x85cy. Wej\xc5\x9bcia do pa\xc5\x82ac\xc3\xb3w, pocz\xc4\x85tkowo w formie pojedynczych bram o stosunkowo niewielkich rozmiarach (\xc5\x82atwiejszych do obrony), z czasem uzyskuj\xc4\x85 form\xc4\x99 ozdobnych portali na\xc5\x9bladuj\xc4\x85cych w szczytowym okresie rozwoju renesansu architektur\xc4\x99 \xc5\x82uk\xc3\xb3w triumfalnych, a wewn\xc4\x99trzny dziedziniec staje si\xc4\x99 dost\xc4\x99pny z dw\xc3\xb3ch lub wi\xc4\x99cej stron. Pi\xc4\x99trowe arkady otaczaj\xc4\x85ce dziedziniec zapewniaj\xc4\x85 komunikacj\xc4\x99 pomi\xc4\x99dzy poszczeg\xc3\xb3lnymi pomieszczeniami (nie stosowano jeszcze system\xc3\xb3w korytarzy wewn\xc4\x85trz budynku). Dziedzi\xc5\x84ce by\xc5\x82y miejscem, w kt\xc3\xb3rym koncentrowa\xc5\x82o si\xc4\x99 \xc5\xbcycie mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w pa\xc5\x82acu. Obiegaj\xc4\x85ce dziedziniec loggie by\xc5\x82y zazwyczaj otwarte i chronione p\xc5\x82askimi dachami z wyra\xc5\xbanie zaakcentowanym gzymsem wie\xc5\x84cz\xc4\x85cym. Komunikacj\xc4\x99 pionow\xc4\x85 zapewniaj\xc4\x85 schody, kt\xc3\xb3re w okresie rozkwitu renesansu otrzymuj\xc4\x85 cz\xc4\x99sto monumentaln\xc4\x85 form\xc4\x99 (schody wewn\xc4\x99trzne projektowane s\xc4\x85 zazwyczaj jako kr\xc4\x99te lub wachlarzowe). Wn\xc4\x99trza pa\xc5\x82acowe przykrywane s\xc4\x85 drewnianymi, belkowymi stropami. Widoczne belki s\xc4\x85 zdobione rze\xc5\xbabiarsko i malarsko, cz\xc4\x99sto poprzez wprowadzenie dodatkowych belek otrzymuj\xc4\x85 te\xc5\xbc form\xc4\x99 kaseton\xc3\xb3w. Wykonywane s\xc4\x85 tak\xc5\xbce konstrukcje z cienkich desek przybitych do belek, kt\xc3\xb3re przykrywane s\xc4\x85 warstw\xc4\x85 tynku na trzcinie. W pomieszczeniach wykonywane s\xc4\x85 tak\xc5\xbce sklepienia zwierciadlane i nieckowate (przypominaj\xc4\x85ce wyd\xc5\x82u\xc5\xbcone sklepienie klasztorne)._NEWLINE_Du\xc5\xbce p\xc5\x82aszczyzny sklepie\xc5\x84 i sufit\xc3\xb3w pozwalaj\xc4\x85 na wprowadzenie bogatej dekoracji malarskiej wykonywanej technik\xc4\x85 al fresco. Opr\xc3\xb3cz scen figuralnych wprowadzane s\xc4\x85 delikatne ornamenty w postaci wici ro\xc5\x9blinnej splecionej z postaciami mitologicznymi, sylwetkami zwierz\xc4\x85t i fantazyjnych stwor\xc3\xb3w. Groteska sta\xc5\x82a si\xc4\x99 ulubion\xc4\x85 form\xc4\x85 dekoracji malarskiej i rze\xc5\xbabiarskiej. Oszcz\xc4\x99dnie stosowane kompozycje podkre\xc5\x9blaj\xc4\x85 konstrukcj\xc4\x99 i urozmaicaj\xc4\x85 p\xc5\x82aszczyzn\xc4\x99. \xc5\x9aciany pomieszcze\xc5\x84 pa\xc5\x82acowych zdobi\xc4\x85 obrazy i znane ju\xc5\xbc w \xc5\x9bredniowieczu gobeliny, a ciep\xc5\x82a dostarczaj\xc4\x85 kominki i piece kaflowe._NEWLINE_Je\xc5\x9bli pozwala\xc5\x82a na to lokalizacja, pa\xc5\x82ace \xc5\x82\xc4\x85czono z ogrodem. Pomi\xc4\x99dzy alejkami wytyczonymi wzd\xc5\x82u\xc5\xbc jednej lub kilku osi symetrii umieszczano po\xc5\x82acie trawnik\xc3\xb3w o geometrycznych kszta\xc5\x82tach. Ta sama zasada porz\xc4\x85dkowania w spos\xc3\xb3b symetryczny i pe\xc5\x82en harmonii obowi\xc4\x85zywa\xc5\x82a w kompozycji klomb\xc3\xb3w, sadzonych drzew i krzew\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re dodatkowo przycinano nadaj\xc4\x85c im kszta\xc5\x82t prostych bry\xc5\x82._NEWLINE_Przedstawiciele bogatszych warstw spo\xc5\x82ecznych budowali dla siebie r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc podmiejskie wille. I tu obowi\xc4\x85zywa\xc5\x82y zasady kompozycji horyzontalnej, uwzgl\xc4\x99dniaj\xc4\x85cej warunki otoczenia. Wille by\xc5\x82y przewa\xc5\xbcnie jednopi\xc4\x99trowymi budynkami zaprojektowanymi na planie centralnym lub prostok\xc4\x85tnym, w otoczeniu ogrod\xc3\xb3w._NEWLINE_Nadal budowane s\xc4\x85 zamki obronne, ale ich forma zmienia si\xc4\x99. S\xc4\x85 to obiekty rozplanowane zazwyczaj na planie wieloboku foremnego ufortyfikowanego murami z bastionami i fos\xc4\x85. W podobnym kierunku zmierza plan idealnego miasta, kt\xc3\xb3ry zostaje wykszta\xc5\x82cony w okresie dojrza\xc5\x82ego renesansu. Obni\xc5\xbcone mury obronne zostaje obsypane ziemi\xc4\x85, a wie\xc5\xbce zast\xc4\x85pione bastionami. Plan miasta zostaje rozrysowany na planie wieloboku foremnego. Jego centraln\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 jest rynek, od kt\xc3\xb3rego promieni\xc5\x9bcie rozchodz\xc4\x85 si\xc4\x99 ulice. Jednak niewiele tak rozrysowanych plan\xc3\xb3w znalaz\xc5\x82o swoje urzeczywistnienie. Tak powsta\xc5\x82o miasto Palmanova w 1593 r. wed\xc5\x82ug projektu Vincenzo Scamozziego Palmanova niedaleko Akwilei, podobnie zbudowano w Polsce Zamo\xc5\x9b\xc4\x87._NEWLINE_Architekci zwracaj\xc4\x85 uwag\xc4\x99 na kompozycj\xc4\x99 swoich dzie\xc5\x82 troszcz\xc4\x85c si\xc4\x99 o ich wygl\xc4\x85d w kontek\xc5\x9bcie otaczaj\xc4\x85cej je zabudowy. Istotn\xc4\x85 rol\xc4\x99 odgrywa kompozycja plac\xc3\xb3w, a ich nieod\xc5\x82\xc4\x85cznym elementem staj\xc4\x85 si\xc4\x99 fontanny i pomniki. W miastach, na rynkach, budowane s\xc4\x85 nowe lub przebudowywane \xc5\x9bredniowieczne ratusze. Zwart\xc4\x85 bry\xc5\x82\xc4\x99 o\xc5\xbcywiaj\xc4\x85 arkady, dekoracje rze\xc5\xbabiarskie, boniowanie. Nad budynkiem g\xc3\xb3ruj\xc4\x85 wie\xc5\xbce o smuk\xc5\x82ych proporcjach. Prototypem miejskich ratuszy by\xc5\x82 florencki Pa\xc5\x82ac Vecchio._NEWLINE_Balustrady loggii i balkon\xc3\xb3w urozmaicaj\xc4\x85cych bry\xc5\x82\xc4\x99 budynk\xc3\xb3w s\xc4\x85 wykonywane w postaci niewielkich s\xc5\x82upk\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 tralek, w kszta\xc5\x82cie kolumienki lub dzbana, kt\xc3\xb3ry wyst\xc4\x99puje w formie pojedynczej (lalki) lub dw\xc3\xb3ch element\xc3\xb3w z\xc5\x82\xc4\x85czonych na pier\xc5\x9bcieniu podstawami. Archiwolty arkad we wczesnym renesansie opieraj\xc4\x85 si\xc4\x99 bezpo\xc5\x9brednio na g\xc5\x82owicach kolumn. W okresie p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym, wraz z wyra\xc5\xbanym odej\xc5\x9bciem od pewnej swobody w podej\xc5\x9bciu do kszta\xc5\x82towania detali architektonicznych powr\xc3\xb3cono do oparcia za po\xc5\x9brednictwem impost. Ponad gzymsem koronuj\xc4\x85cym budowane s\xc4\x85 wysokie, zas\xc5\x82aniaj\xc4\x85ce dach, attyki. G\xc3\xb3rna ich cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 cz\xc4\x99sto bywa wycinana w zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowane z\xc4\x99by, a p\xc5\x82aszczyzna podzielona pilastrami zdobiona jest p\xc5\x82askorze\xc5\xbab\xc4\x85. Popularn\xc4\x85 form\xc4\x85 zdobienia staje si\xc4\x99 technika sgraffito.\n_START_SECTION_\nRozwi\xc4\x85zania materia\xc5\x82owe\n_START_PARAGRAPH_\nRenesans nie wprowadzi\xc5\x82 nowych materia\xc5\x82\xc3\xb3w. Nadal u\xc5\xbcywany jest kamie\xc5\x84 i ceg\xc5\x82a. \xc5\x9aciany murowane s\xc4\x85 ok\xc5\x82adane p\xc5\x82ytami kamiennymi albo tynkowane. Jako materia\xc5\x82 konstrukcyjny przy budowie strop\xc3\xb3w stosowane s\xc4\x85 belki drewniane. Drewna i kamienia u\xc5\xbcywa si\xc4\x99 przy konstrukcji loggii, balkon\xc3\xb3w i schod\xc3\xb3w. Nowo\xc5\x9bci\xc4\x85 s\xc4\x85 sufity wyprawiane zazwyczaj zapraw\xc4\x85 gipsow\xc4\x85.'