b'\n_START_ARTICLE_\nRozbicie dzielnicowe Rusi\n_START_PARAGRAPH_\nRozbicie dzielnicowe Rusi \xe2\x80\x93 okres rozdrobnienia feudalnego w historii ziem ruskich, trwaj\xc4\x85cy od 1054 roku. W okresie tym Ru\xc5\x9b rozpad\xc5\x82a si\xc4\x99 na szereg ksi\xc4\x99stw udzielnych (dzielnic), znalaz\xc5\x82a si\xc4\x99 pod panowaniem tatarskim (1240-1480) i uleg\xc5\x82a w znacznym stopniu litewskiej oraz polskiej ekspansji terytorialnej, w wyniku kt\xc3\xb3rej zachodnie udzielne ksi\xc4\x99stwa ruskie zosta\xc5\x82y wcielone do pa\xc5\x84stw litewskiego i polskiego. Wydzielone w XIII wieku Ksi\xc4\x99stwo Moskiewskie doprowadzi\xc5\x82o do zjednoczenia ziem Rusi P\xc3\xb3\xc5\x82nocno-Wschodniej i ustanowienia Carstwa Rosyjskiego w 1547 roku. W 1591 roku zosta\xc5\x82o zniesione ostatnie ksi\xc4\x99stwo udzielne na Rusi. W wyniku rozbicia dzielnicowego nast\xc4\x85pi\xc5\x82 odmienny rozw\xc3\xb3j kulturowy poszczeg\xc3\xb3lnych dzielnic ruskich. Rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 proces formowania trzech narod\xc3\xb3w wschodnios\xc5\x82owia\xc5\x84skich: bia\xc5\x82oruskiego, rosyjskiego i ukrai\xc5\x84skiego.\n_START_SECTION_\nUpadek Kijowa i podb\xc3\xb3j zachodniej Rusi\n_START_PARAGRAPH_\nWieki XII i XIII przynios\xc5\x82y dalszy polityczny, gospodarczy i kulturalny upadek Kijowa. Z Ksi\xc4\x99stwa Kijowskiego wyodr\xc4\x99bni\xc5\x82o si\xc4\x99 z czasem Ksi\xc4\x99stwo Peremysko-Trembowlskie, z kt\xc3\xb3rego za\xc5\x9b w 1140 roku powsta\xc5\x82o ksi\xc4\x99stwo halickie, po\xc5\x82\xc4\x85czone w 1199 roku uni\xc4\x85 personaln\xc4\x85 z ksi\xc4\x99stwem wo\xc5\x82y\xc5\x84skim. W 1169 roku Kij\xc3\xb3w zdoby\xc5\x82 ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 w\xc5\x82odzimierski Andrzej I Bogolubski, kt\xc3\xb3ry po opanowaniu miasta nie przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 do niego swojej stolicy, tak jak czyni\xc5\x82a to wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 jego poprzednik\xc3\xb3w, lecz osadzi\xc5\x82 w Kijowie podleg\xc5\x82ego sobie ksi\xc4\x99cia. Wraz z przeniesieniem siedziby wielkiego ksi\xc4\x99cia do W\xc5\x82odzmierza nad Kla\xc5\xbam\xc4\x85, znaczenia nabiera\xc5\x82o mo\xc5\xbcnow\xc5\x82adztwo kijowskie (bojarzy). W 1299 roku metropolita Maksym przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 sw\xc4\x85 siedzib\xc4\x99 ze zniszczonego Kijowa do Bria\xc5\x84ska a nast\xc4\x99pnie W\xc5\x82odzimierza._NEWLINE_Od 1207 roku ros\xc5\x82o zagro\xc5\xbcenie dla Rusi ze strony Z\xc5\x82otej Ordy tatarskiej, kt\xc3\xb3ra w 1223 roku zwyci\xc4\x99\xc5\xbcy\xc5\x82a wojska rusko-po\xc5\x82owieckie w bitwie nad Ka\xc5\x82k\xc4\x85. W latach 1237\xe2\x80\x931240 Batu-chan podbi\xc5\x82 wszystkie ziemie ruskie z wyj\xc4\x85tkiem ksi\xc4\x99stw Po\xc5\x82ockiego i Pi\xc5\x84skiego. Tatarzy nie przej\xc4\x99li bezpo\xc5\x9brednich rz\xc4\x85d\xc3\xb3w w podbitych ksi\xc4\x99stwach, zadowolili si\xc4\x99 ka\xc5\xbcdorazowym zatwierdzaniem kandydata do tronu ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99cego we W\xc5\x82odzimierzu, kt\xc3\xb3ry z kolei pe\xc5\x82ni\xc5\x82 funkcje zwierzchnie nad reszt\xc4\x85 ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85t i mia\xc5\x82 prawo zwracania si\xc4\x99 o pomoc do chana._NEWLINE_Korzystaj\xc4\x85c z rozbicia dzielnicowego i os\xc5\x82abienia Rusi walkami z Tatarami, Wielkie Ksi\xc4\x99stwo Litewskie w latach 1240\xe2\x80\x931392 podbi\xc5\x82o wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 zachodnich ksi\xc4\x99stw ruskich, a samo pa\xc5\x84stwo litewskie szybko uleg\xc5\x82o zruszczeniu. Jako pierwsze zosta\xc5\x82y podbite i przy\xc5\x82\xc4\x85czone do Litwy ziemie dzisiejszej Bia\xc5\x82orusi - ksi\xc4\x99stwa Po\xc5\x82ockie i Pi\xc5\x84skie. Po kl\xc4\x99sce poniesionej przez Ksi\xc4\x99stwo Kijowskie w bitwie z wojskami litewskimi nad Irpieniem (1320) Kijowszczyzna sta\xc5\x82a si\xc4\x99 zale\xc5\xbcna od Litwy, a w 1362 r. bezpo\xc5\x9brednio do niej wcielona. Z inicjatywy ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85t litewskich Rurykowicze kijowscy zostali pozbawieni w\xc5\x82adzy, po czym emigrowali do Riazania. W wyniku wojny polsko-litewskiej (1340\xe2\x80\x931392) zosta\xc5\x82o zlikwidowane Ksi\xc4\x99stwo halicko-wo\xc5\x82y\xc5\x84skie, a jego terytorium rozdzielone pomi\xc4\x99dzy Polsk\xc4\x99 i Litw\xc4\x99. Wszystkie zachodnie ruskie ksi\xc4\x99stwa udzielne upad\xc5\x82y.\n_START_SECTION_\nKoniec rozbicia dzielnicowego\n_START_PARAGRAPH_\nW 1325 roku metropolita Piotr przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 rezydencj\xc4\x99 metropolit\xc3\xb3w ruskich z W\xc5\x82odziemierza nad Kla\xc5\xbam\xc4\x85 do Moskwy i nakaza\xc5\x82 swoim nast\xc4\x99pcom rezydowa\xc4\x87 w tym samym miejscu. W 1462 roku tron moskiewski obj\xc4\x85\xc5\x82 Iwan III Srogi, kt\xc3\xb3ry w znacznej mierze zjednoczy\xc5\x82 kraj, wcielaj\xc4\x85c do rz\xc4\x85dzonego przez siebie pa\xc5\x84stwa ksi\xc4\x99stwa udzielne: Jaros\xc5\x82aw (1463), Rost\xc3\xb3w (1474), Nowogr\xc3\xb3d Wielki (1478) i Twer (1485). Korzystaj\xc4\x85c z rozk\xc5\x82adu Z\xc5\x82otej Ordy, Iwan III wstrzyma\xc5\x82 ca\xc5\x82kowicie wyp\xc5\x82acanie daniny i odpar\xc5\x82szy tatarskie ataki odwetowe (1472 i 1480), ostatecznie uwolni\xc5\x82 ziemie ruskie spod panowania Tatar\xc3\xb3w. W okresie tym nast\xc4\x85pi\xc5\x82a r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc unifikacja prawa na Rusi. U podstaw nowego Sudiebnika Iwana III z 1497 r. leg\xc5\x82y m.in. Ruska Prawda (XI w.), d\xc5\xbawi\xc5\x84ska i bie\xc5\x82ozierska Ustawnaja gramota (1397, 1488) oraz pskowska i nowogrodzka Sudnaja gramota (1467, 1471). Panuj\xc4\x85cy od 1505 roku Wasyl III doko\xc5\x84czy\xc5\x82 dzie\xc5\x82o jednoczenia kraju, przy\xc5\x82\xc4\x85czaj\xc4\x85c do swego pa\xc5\x84stwa: Psk\xc3\xb3w (1510), Smole\xc5\x84sk (1514) i Riaza\xc5\x84 (1521). W 1591 roku zosta\xc5\x82o zniesione ostatnie ksi\xc4\x99stwo udzielne na Rusi. Wielkie Ksi\xc4\x99stwo Moskiewskie zyska\xc5\x82o panowanie nad ca\xc5\x82\xc4\x85 p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-wschodni\xc4\x85 Rusi\xc4\x85, podczas gdy zachodnie ksi\xc4\x99stwa ruskie zosta\xc5\x82y wcze\xc5\x9bniej wcielone do Litwy, Polski i w mniejszym stopniu innych kraj\xc3\xb3w.'