b'\n_START_ARTICLE_\nVery Large Array\n_START_PARAGRAPH_\nVery Large Array (VLA) \xe2\x80\x93 obserwatorium radioastronomiczne znajduj\xc4\x85ce si\xc4\x99 w Socorro, w stanie Nowy Meksyk w USA, w hrabstwie Socorro.\n_START_SECTION_\nOpis\n_START_PARAGRAPH_\nObserwatorium sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z 27 niezale\xc5\xbcnych anten, ka\xc5\xbcdej o \xc5\x9brednicy 25 metr\xc3\xb3w i masie 209 ton. U\xc5\x82o\xc5\xbcone s\xc4\x85 w trzech rz\xc4\x99dach, tworz\xc4\x85cych kszta\xc5\x82t litery Y, kt\xc3\xb3rej ka\xc5\xbcde rami\xc4\x99 ma maksymalnie oko\xc5\x82o 21 kilometr\xc3\xb3w d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci. Anteny zamocowane s\xc4\x85 na podstawach je\xc5\xbcd\xc5\xbc\xc4\x85cych po szynach, co umo\xc5\xbcliwia zmienianie ich pozycji i wykorzystywanie ich do interferometrii. Wsp\xc3\xb3lnie mog\xc4\x85 dzia\xc5\x82a\xc4\x87 jak jedna antena o \xc5\x9brednicy 36 kilometr\xc3\xb3w. Rozdzielczo\xc5\x9b\xc4\x87 k\xc4\x85towa obserwatorium si\xc4\x99ga 0,05 sekundy._NEWLINE_Zwykle u\xc5\xbcywane s\xc4\x85 4 u\xc5\x82o\xc5\xbcenia anten, od A (najszerszego) do D (najw\xc4\x99\xc5\xbcszego, gdy wszystkie anteny s\xc4\x85 w kole o promieniu 600 metr\xc3\xb3w). Zmiany s\xc4\x85 dokonywane cyklicznie, przechodz\xc4\x85c przez wszystkie u\xc5\x82o\xc5\xbcenia (i kilka kombinacji) w ci\xc4\x85gu 16 miesi\xc4\x99cy. Przemieszczenia anten nast\xc4\x99puj\xc4\x85 co 3\xe2\x80\x934 miesi\xc4\x85ce.\n_START_SECTION_\nObserwacje\n_START_PARAGRAPH_\nVLA jest wielozadaniowym obserwatorium. Jest u\xc5\xbcywane przy badaniu radiogalaktyk, kwazar\xc3\xb3w, pulsar\xc3\xb3w, pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci supernowych, rozb\xc5\x82ysk\xc3\xb3w gamma, aktywnych radiowo gwiazd, czarnych dziur, obserwacji S\xc5\x82o\xc5\x84ca i planet._NEWLINE_W 1989 roku VLA zosta\xc5\x82 u\xc5\xbcyty do odebrania sygna\xc5\x82\xc3\xb3w radiowych z sondy Voyager 2, gdy mija\xc5\x82a Neptuna._NEWLINE_Obecnie VLA s\xc5\x82u\xc5\xbcy jako lokalne centrum dla pomiar\xc3\xb3w interferometrii wielkobazowej (VLBI).\n_START_SECTION_\nBudowa i rozw\xc3\xb3j\n_START_PARAGRAPH_\nBudowa VLA zosta\xc5\x82a rozpocz\xc4\x99ta w 1973 roku. Pierwsza antena stan\xc4\x99\xc5\x82a na miejscu w 1975, a ca\xc5\x82e obserwatorium rozpocz\xc4\x99\xc5\x82o dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 w 1980 roku. Koszt budowy wyni\xc3\xb3s\xc5\x82 78,5 miliona $._NEWLINE_W ostatnich latach zosta\xc5\x82y przyznane fundusze na unowocze\xc5\x9bnienie obserwatorium i oficjalne przekszta\xc5\x82cenie go w Expanded Very Large Array ("EVLA"). Wymienione zostan\xc4\x85 odbiorniki i oprogramowanie. Ma to zwi\xc4\x99kszy\xc4\x87 czu\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87, zakres cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci i dok\xc5\x82adno\xc5\x9b\xc4\x87 pomiar\xc3\xb3w.'