b'\n_START_ARTICLE_\nGeografia Marian\xc3\xb3w P\xc3\xb3\xc5\x82nocnych\n_START_PARAGRAPH_\nMariany P\xc3\xb3\xc5\x82nocne s\xc4\x85 wyspiarskim terytorium stowarzyszonym ze Stanami Zjednoczonymi, kt\xc3\xb3re le\xc5\xbcy na Oceanie Spokojnym. Wyspy cechuj\xc4\x85 si\xc4\x99 wilgotnym, tropikalnym klimatem i urozmaicon\xc4\x85 rze\xc5\xbab\xc4\x85 terenu.\n_START_SECTION_\nPowierzchnia i rozmieszczenie\n_START_PARAGRAPH_\nPowierzchnia \xe2\x80\x93 477\xc2\xa0km\xc2\xb2_NEWLINE_Rozmieszczenie wysp \xe2\x80\x93 wyspy ci\xc4\x85gn\xc4\x85 si\xc4\x99 po\xc5\x82udnikowo mi\xc4\x99dzy 13\xc2\xb0N a 21\xc2\xb0N, na d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci oko\xc5\x82o 900\xc2\xa0km. Mariany P\xc3\xb3\xc5\x82nocne le\xc5\xbc\xc4\x85 w zachodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Pacyfiku, 5300\xc2\xa0km na zach\xc3\xb3d od Hawaj\xc3\xb3w._NEWLINE_Mariany od po\xc5\x82udnia s\xc4\x85siaduj\xc4\x85 z wysp\xc4\x85 Guam, nale\xc5\xbc\xc4\x85c\xc4\x85 do Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych i wraz z ni\xc4\x85 stanowi\xc4\x85 archipelag Marian\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3ry nale\xc5\xbcy do Mikronezji._NEWLINE_\xc5\x81\xc4\x85czna d\xc5\x82ugo\xc5\x9b\xc4\x87 linii brzegowej wynosi 1480\xc2\xa0km.\n_START_SECTION_\nUkszta\xc5\x82towanie poziome\n_START_PARAGRAPH_\nMariany P\xc3\xb3\xc5\x82nocne sk\xc5\x82adaj\xc4\x85 si\xc4\x99 z szeregu wysp, kt\xc3\xb3re mo\xc5\xbcna podzieli\xc4\x87 na dwa typy: wi\xc4\x99ksze, kt\xc3\xb3re cechuj\xc4\x85 si\xc4\x99 stosunkowo nizinnym krajobrazem ze wzniesieniami do 400\xe2\x80\x93500 m n.p.m. i mniejsze o g\xc3\xb3rzystym charakterze. Najwi\xc4\x99kszymi wyspami s\xc4\x85: Saipan, Tinian i Rota, kt\xc3\xb3re le\xc5\xbc\xc4\x85 w po\xc5\x82udniowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci archipelagu, kt\xc3\xb3remu pocz\xc4\x85tek daje wyspa Guam. Mniejsze wyspy zajmuj\xc4\x85 p\xc3\xb3\xc5\x82nocn\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 archipelagu. Wyspy na og\xc3\xb3\xc5\x82 maj\xc4\x85 s\xc5\x82abo rozwini\xc4\x99t\xc4\x85 lini\xc4\x99 brzegow\xc4\x85, jedynie wyspy Saipa i Rota urozmaicone s\xc4\x85 wyra\xc5\xbanymi p\xc3\xb3\xc5\x82wyspami. Wybrze\xc5\xbce najwi\xc4\x99kszych wysp jest w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci niskie, gdzie w wielu miejscach wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 piaszczyste pla\xc5\xbce. Poza pla\xc5\xbcami liczne s\xc4\x85 odcinki skaliste, a tak\xc5\xbce klify. Mniejsze, g\xc3\xb3rzyste wysepki cechuj\xc4\x85 si\xc4\x99 surowym wybrze\xc5\xbcem.\n_START_SECTION_\nBudowa geologiczna i rze\xc5\xbaba\n_START_PARAGRAPH_\nMariany s\xc4\x85 wyspami pochodzenia wulkanicznego i koralowego i le\xc5\xbc\xc4\x85 na styku p\xc5\x82yty filipi\xc5\x84skiej i pacyficznej. U wschodnich wybrze\xc5\xbcy znajduje si\xc4\x99 najg\xc5\x82\xc4\x99bszy oceaniczny r\xc3\xb3w \xc5\x9bwiata \xe2\x80\x93 R\xc3\xb3w Maria\xc5\x84ski. P\xc3\xb3\xc5\x82nocne wyspy to izolowane wzniesienia wulkaniczne, wystaj\xc4\x85ce ponad powierzchni\xc4\x99 wody. Wysp\xc4\x85 tym towarzysz\xc4\x85 liczne podmorskie sto\xc5\xbcki. Wyspy buduj\xc4\x85 ska\xc5\x82y wulkaniczne takie jak andezyty i bazalty pod kt\xc3\xb3rymi znajduje si\xc4\x99 kredowe pod\xc5\x82o\xc5\xbce. Silna dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 wulkaniczna mia\xc5\x82a miejsce w czasie eocenu. Obecne nie wszystkie wulkany s\xc4\x85 czynne, do czynnych nale\xc5\xbc\xc4\x85: Agrihan, Pagan, Anatahan i Uracas. Po\xc5\x82udniowe wyspy s\xc4\x85 pochodzenia koralowego, kt\xc3\xb3re buduj\xc4\x85 wapienie, a do zachod\xc3\xb3w otaczaj\xc4\x85 je rafy koralowe._NEWLINE_Po\xc5\x82udniowe wyspy s\xc4\x85 na og\xc3\xb3\xc5\x82 nizinne (0\xe2\x80\x93300 m n.p.m.), ale cze\xc5\x9b\xc4\x87 powierzchni to tereny wyniesione do 400\xe2\x80\x93500 m n.p.m. Liczne s\xc4\x85 wzniesienia i pag\xc3\xb3rki, a na wyspie Rota znajduje si\xc4\x99 niewielki p\xc5\x82askowy\xc5\xbc (450\xe2\x80\x93460 m n.p.m.). Na wyspie Saipan znajduje si\xc4\x99 wygas\xc5\x82y wulkan Topothan o wysoko\xc5\x9bci 464 m n.p.m. P\xc3\xb3\xc5\x82nocne wyspy, s\xc4\x85 g\xc3\xb3rzyste, gdzie \xc5\x9brednia wysoko\xc5\x9bci sto\xc5\xbck\xc3\xb3w si\xc4\x99ga 500\xe2\x80\x93800 m n.p.m. a najwy\xc5\xbcsze wzniesienie \xe2\x80\x93 wulkan Mount Agrihan le\xc5\xbcy na wyspie Agrihan i ma 950 m n.p.m. Jest to wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 du\xc5\xbca, ze wzgl\xc4\x99du na to i\xc5\xbc wyspa ma niewielkie rozmiary. Sama wyspa stanowi jedynie szczyt podmorskiej g\xc3\xb3ry. Te niewielkie wyspy pozbawione s\xc4\x85 niziny, o zbocza wulkan\xc3\xb3w schodz\xc4\x85 do samego brzegu morskiego.\n_START_SECTION_\nKlimat\n_START_PARAGRAPH_\nMariany P\xc3\xb3\xc5\x82nocne le\xc5\xbce w dw\xc3\xb3ch strefach klimatycznych: r\xc3\xb3wnikowej na po\xc5\x82udniu i podr\xc3\xb3wnikowego na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy, gdzie zaznacza si\xc4\x99 wyra\xc5\xbana pora sucha. Wp\xc5\x82yw na pogod\xc4\x99 maj\xc4\x85 pasaty._NEWLINE_R\xc3\xb3\xc5\xbcnice w temperaturach mi\xc4\x99dzy p\xc3\xb3\xc5\x82nocnymi a po\xc5\x82udniowymi wyspami s\xc4\x85 niewielkie ze wzgl\xc4\x99du na wp\xc5\x82yw oceanu i ciep\xc5\x82ych, wilgotnych pr\xc4\x85d\xc3\xb3w morskich. Tote\xc5\xbc \xc5\x9brednie warto\xc5\x9bci na wszystkich wyspach wynosz\xc4\x85 od 22-24\xc2\xa0\xc2\xb0C w p\xc3\xb3\xc5\x82roczu zimowym do 26-28\xc2\xa0\xc2\xb0C w p\xc3\xb3\xc5\x82roczu letnim. R\xc3\xb3\xc5\xbcnice w skali roku s\xc4\x85 niewielkie, szczeg\xc3\xb3lnie na po\xc5\x82udniu. Wysuni\xc4\x99te najbardziej na p\xc3\xb3\xc5\x82noc wyspy cechuj\xc4\x85 si\xc4\x99 widocznymi r\xc3\xb3\xc5\xbcnicami termicznymi, ale \xc5\x9brednie warto\xc5\x9bci w ka\xc5\xbcdym miesi\xc4\x85cu s\xc4\x85 wy\xc5\xbcsze ni\xc5\xbc 20\xc2\xa0\xc2\xb0C. Dobowe r\xc3\xb3\xc5\xbcnice temperatur s\xc4\x85 niewielkie._NEWLINE_Inaczej jest w przypadku opad\xc3\xb3w, gdzie r\xc3\xb3\xc5\xbcnice opadowe mi\xc4\x99dzy wyspami po\xc5\x82udniowymi a p\xc3\xb3\xc5\x82nocnymi s\xc4\x85 du\xc5\xbce. Na Rota \xc5\x9brednie roczne opady wynosz\xc4\x85 3000\xc2\xa0mm do maksymalnie 3300\xc2\xa0mm. Na Rota nie ma pory suchej, ale wyst\xc4\x99puje okres ze zmniejszon\xc4\x85 ilo\xc5\x9bci\xc4\x85 deszczu. Najwi\xc4\x99ksze opady wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 w p\xc3\xb3\xc5\x82roczu letnim. Najmniejsze opady na wyspach p\xc3\xb3\xc5\x82nocnych takich jak Farallon de Pajaro czy Maug Islands wynosz\xc4\x85 poni\xc5\xbcej 2000\xc2\xa0mm, gdzie \xc5\x9brednia roczna to 1500\xc2\xa0mm. Wyst\xc4\x99puje tam wyra\xc5\xbana, kilkumiesi\xc4\x99czna pora sucha. Na wszystkich wyspach panuje wysoka wilgotno\xc5\x9b\xc4\x87 powietrza. Ca\xc5\x82y archipelag Marian\xc3\xb3w nawiedzany jest przez tajfuny i burze.\n_START_SECTION_\nWody\n_START_PARAGRAPH_\nSie\xc4\x87 ogranicza si\xc4\x99 do niewielkich ciek\xc3\xb3w w postaci strumieni i potok\xc3\xb3w sp\xc5\x82ywaj\xc4\x85cych ze zboczy g\xc3\xb3rskich w kierunku oceanu. Na wulkanicznych wyspach le\xc5\xbc\xc4\x85 niewielkie jeziora kalderowe, na wyspie Pagan i Anatahan. Na wyspie Saipan le\xc5\xbcy niewielkie, przybrze\xc5\xbcne jezioro Susupe Lake.\n_START_SECTION_\nFlora i fauna\n_START_PARAGRAPH_\nRo\xc5\x9blinno\xc5\x9b\xc4\x87 wysp jest zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowana i generalnie dobrze zachowana, cho\xc4\x87 w wielu miejscach zosta\xc5\x82a wyniszczona. Obszary gdzie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 dobrej jako\xc5\x9bci gleby pokrywaj\xc4\x85 wilgotne lasy tropikalne. Tereny bardzie p\xc5\x82askie to obszary wyst\xc4\x99powania ro\xc5\x9blinno\xc5\x9bci sawannowej i krzaczastych zaro\xc5\x9bli. Charakterystycznym drzewem jest tutaj palma kokosowa, kt\xc3\xb3ra jest tak\xc5\xbce drzewem uprawnym, oraz drzewo chlebowe. Do innych gatunk\xc3\xb3w nale\xc5\xbc\xc4\x85 bananowce i hibiskusy._NEWLINE_Fauna jest ograniczona gatunkowo i bogactwem cechuje si\xc4\x99 \xc5\x9bwiat ptak\xc3\xb3w, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie morskich, oraz skorupiaki. Liczne s\xc4\x85 tak\xc5\xbce gady jak m.in. w\xc4\x99\xc5\xbce \xc5\xbcyj\xc4\x85ce w lasach. Ssak\xc3\xb3w jest niewiele, ograniczaj\xc4\x85 si\xc4\x99 one g\xc5\x82\xc3\xb3wnie do gryzoni. Bogactwem cechuj\xc4\x85 si\xc4\x99 wody przybrze\xc5\xbcne ze wzgl\xc4\x99du na mnog\xc4\x85 liczba gatunk\xc3\xb3w ryb, ssak\xc3\xb3w morskich i skorupiak\xc3\xb3w. Region zamieszkiwany jest przez r\xc3\xb3\xc5\xbcne gatunki rekin\xc3\xb3w.'