b'\n_START_ARTICLE_\nOpowie\xc5\x9b\xc4\x87 o wizerunku z Edessy\n_START_PARAGRAPH_\nOpowie\xc5\x9b\xc4\x87 o wizerunku z Edessy \xe2\x80\x93 tekst w j\xc4\x99zyku greckim, dotycz\xc4\x85cy powstania mandylionu i jego przeniesienia z Edessy do Konstantynopola w 944 roku._NEWLINE_W\xc5\x82a\xc5\x9bciwy tytu\xc5\x82: Konstantyna [Porfirogenety] z \xc5\x82aski Chrystusa cesarza rzymskiego opowie\xc5\x9b\xc4\x87 o wizerunku z Edessy. Oparte na r\xc3\xb3\xc5\xbcnych relacjach historycznych opowiadanie o \xc5\x9bwi\xc4\x99tym obrazie Chrystusa, Boga naszego, niesporz\xc4\x85dzonym r\xc4\x99k\xc4\x85 i wys\xc5\x82anym do Abgara oraz o tym, jak go przeniesiono z Edessy do tej za\xc5\xbcywaj\xc4\x85cej szczeg\xc3\xb3lnej pomy\xc5\x9blno\xc5\x9bci kr\xc3\xb3lowej w\xc5\x9br\xc3\xb3d miast \xe2\x80\x93 Konstantynopola.\n_START_SECTION_\nAutorstwo, czas i miejsce powstania\n_START_PARAGRAPH_\nTekst zosta\xc5\x82 spisany pomi\xc4\x99dzy rokiem 945 a 959 w Konstantynopolu przez cesarza Konstantyna Porfirogenet\xc4\x99 lub na jego polecenie. Graniczne daty powstania tekstu s\xc4\x85 wyznaczone z jednej strony przez pocz\xc4\x85tek samodzielnych rz\xc4\x85d\xc3\xb3w Konstantyna jako cesarza bizanty\xc5\x84skiego, z drugiej za\xc5\x9b jego \xc5\x9bmier\xc4\x87. "Opowie\xc5\x9b\xc4\x87" jest homili\xc4\x85 \xc5\x9bwi\xc4\x85teczn\xc4\x85, przeznaczon\xc4\x85 do wyg\xc5\x82aszania podczas obchod\xc3\xb3w \xc5\x9bwi\xc4\x99ta przeniesienia (translacji) mandylionu, czyli nieuczynionego r\xc4\x99k\xc4\x85 wizerunku Chrystusa z Edessy do Konstantynopola. Przeniesienie to mia\xc5\x82o miejsce 15 sierpnia 944 r., za\xc5\x9b \xc5\x9bwi\xc4\x99to przypada na 16 sierpnia i jest obchodzone do dzi\xc5\x9b w Ko\xc5\x9bciele obrz\xc4\x85dku wschodniego.\n_START_SECTION_\nWymowa ideologiczna\n_START_PARAGRAPH_\nInicjatorem translacji by\xc5\x82 cesarz bizanty\xc5\x84ski Roman Lekapen. Dosz\xc5\x82o do niej, kiedy armia cesarska pod wodz\xc4\x85 Jana Kurkuasa sta\xc5\x82a pod arabsk\xc4\x85 w owym czasie Edess\xc4\x85. W zamian za odst\xc4\x85pienie od obl\xc4\x99\xc5\xbcenia oraz inne korzy\xc5\x9bci Arabowie zgodzili si\xc4\x99 wyda\xc4\x87 z miasta przechowywany tam cudowny wizerunek Chrystusa. By\xc5\x82 o wielki sukces cesarza, kt\xc3\xb3ry jednak w kilka miesi\xc4\x99cy potem zosta\xc5\x82 odsuni\xc4\x99ty od w\xc5\x82adzy. Jedynym panuj\xc4\x85cym zosta\xc5\x82 w\xc3\xb3wczas jego zi\xc4\x99\xc4\x87 Konstantyn Porfirogeneta. W "Opowie\xc5\x9bci o wizerunku z Edessy" stara si\xc4\x99 on umniejszy\xc4\x87 zas\xc5\x82ugi Romana w przeniesieniu cudownego wizerunku i wyeksponowa\xc4\x87 sw\xc3\xb3j udzia\xc5\x82 w przedsi\xc4\x99wzi\xc4\x99ciu. W tek\xc5\x9bcie umie\xc5\x9bci\xc5\x82 on m.in. proroctwo, kt\xc3\xb3re w obliczu wizerunku wyg\xc5\x82asza pewien op\xc4\x99tany: "Przyjmij, Konstantynopolu, chwa\xc5\x82\xc4\x99 i rado\xc5\x9b\xc4\x87, a ty, Konstantynie Porfirogeneto, cesarstwo swoje!" Proroctwo to mia\xc5\x82o zapowiada\xc4\x87 upadek cesarza Romana. "Opowie\xc5\x9b\xc4\x87 o wizerunku z Edessy" mia\xc5\x82a by\xc4\x87 zapewne swoist\xc4\x85 odpowiedzi\xc4\x85 na inny tekst, traktuj\xc4\x85cy o mandylionie i jego translacji, a mianowicie "Kazanie z okazji przybycia wizerunku z Edessy" autorstwa Grzegorza Referendarza". "Kazanie" powsta\xc5\x82o zapewne tu\xc5\xbc po samej translacji i jest jednoznacznie pochwalne wobec Romana Lekapena.\n_START_SECTION_\nProblemy \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82owe i historia tekstu\n_START_PARAGRAPH_\nBrzmienie "Opowie\xc5\x9bci" w najbardziej znanej formie jest dyskutowane. Po pierwsze, istnieje pokrewny jej (miejscami niemal identyczny) tekst, umieszczony w tzw. "Synaksarionie Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a Konstantynopolita\xc5\x84skiego", czyli powsta\xc5\x82ym w X w. zbiorze tekst\xc3\xb3w przeznaczonych do czytania podczas liturgii poszczeg\xc3\xb3lnych \xc5\x9bwi\xc4\x85t Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a wschodniego. Udzia\xc5\x82 w tworzeniu "Synaksarionu" mia\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Konstantyn Porfirogeneta, zatem nie wiadomo, kt\xc3\xb3ra z dw\xc3\xb3ch wersji tekstu jest pierwotna, a kt\xc3\xb3ra wt\xc3\xb3rna. _NEWLINE_Istnieje r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc traktat, w kt\xc3\xb3rym przedstawiona zosta\xc5\x82a liturgia sprawowana wok\xc3\xb3\xc5\x82 mandylionu w Edessie. W traktacie tym znajduje si\xc4\x99 informacja, \xc5\xbce zosta\xc5\x82 on spisany na polecenie Konstantyna Porfirogenety. W niemal wszystkich istniej\xc4\x85cych r\xc4\x99kopisach "Opowie\xc5\x9bci" traktat jest do\xc5\x82\xc4\x85czony na ko\xc5\x84cu tekstu jako jego integralna, ostatnia cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87. Nie wszyscy badacze s\xc4\x85 zgodni, czy traktat ten znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 tam od pocz\xc4\x85tku, czy te\xc5\xbc zosta\xc5\x82 do\xc5\x82\xc4\x85czony p\xc3\xb3\xc5\xbaniej. _NEWLINE_"Opowie\xc5\x9b\xc4\x87 o wizerunku z Edessy" w\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 do swojego "Menologionu", wielkiego zbioru tekst\xc3\xb3w przeznaczonych na rozmaite \xc5\x9bwi\xc4\x99ta Symeon Metafrastes. By\xc5\x82o to dzie\xc5\x82o niezwykle popularne, dlatego "Opowie\xc5\x9b\xc4\x87" sta\xc5\x82a si\xc4\x99 najbardziej znan\xc4\x85 wersj\xc4\x85 historii Abgara i translacji mandylionu. Zachowa\xc5\x82o si\xc4\x99 ok. 850 r\xc4\x99kopis\xc3\xb3w "Menologionu", z kt\xc3\xb3rych najstarsze datuje si\xc4\x99 na XI w. Istnieje jednak kilka r\xc3\xb3wnie dawnych r\xc4\x99kopis\xc3\xb3w "Opowie\xc5\x9bci", zawieraj\xc4\x85cych nieco odmienn\xc4\x85 wersj\xc4\x99 niekt\xc3\xb3rych epizod\xc3\xb3w. R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc tu nie ma zgody, czy i kt\xc3\xb3re z tych wersji uzna\xc4\x87 za pierwotne wobec najbardziej znanego wariantu. _NEWLINE_Tekst "Opowie\xc5\x9bci", powszechnie przywo\xc5\x82ywany dzisiaj, opiera si\xc4\x99 w\xc5\x82a\xc5\x9bciwie wy\xc5\x82\xc4\x85cznie na "Menologionie". Wydanie krytyczne tekstu greckiego sporz\xc4\x85dzi\xc5\x82 w 1899 r. niemiecki uczony Ernst von Dobsch\xc3\xbctz w swojej monumentalnej ksi\xc4\x85\xc5\xbcce "Christusbilder. Untersuchungen zur christlichen Legende". Nowe wydanie, ustosunkowuj\xc4\x85ce si\xc4\x99 do powy\xc5\xbcszych problem\xc3\xb3w \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82owych przygotowuje obecnie prof. Bernard Flusin. _NEWLINE_Wzmo\xc5\xbcone zainteresowanie "Opowie\xc5\x9bci\xc4\x85" zwi\xc4\x85zanie jest z ukazaniem si\xc4\x99 ksi\xc4\x85\xc5\xbcki Iana Wilsona o Ca\xc5\x82unie Tury\xc5\x84skim pt. "The Tourin Shroud". Wilson umie\xc5\x9bci\xc5\x82 na ko\xc5\x84cu swojej publikacji angielski przek\xc5\x82ad "Opowie\xc5\x9bci", oparty jednak na do\xc5\x9b\xc4\x87 niedoskona\xc5\x82ej podstawie greckiej z Patrologia Graeca. Wraz z ukazywaniem si\xc4\x99 ksi\xc4\x85\xc5\xbcki Wilsona w innych j\xc4\x99zykach, t\xc5\x82umaczono na nie tak\xc5\xbce "Opowie\xc5\x9b\xc4\x87". Solidny przek\xc5\x82ad polski "Opowie\xc5\x9bci" sporz\xc4\x85dzi\xc5\x82 Jan Rado\xc5\xbcycki w apendyksie do polskiego t\xc5\x82umaczenia ksi\xc4\x85\xc5\xbcki Wilsona ("Ca\xc5\x82un Tury\xc5\x84ski", Warszawa 1984).\n_START_SECTION_\nTre\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nTekst "Opowie\xc5\x9bci" traktuje w pierwszej cz\xc4\x99\xc5\x9bci o historii cudownego wizerunku. Opowiada, jak w\xc5\x82adca Edessy z czas\xc3\xb3w Chrystusa Abgar V Ukkama, choruj\xc4\x85cy na tr\xc4\x85d i podagr\xc4\x99, pos\xc5\x82a\xc5\x82 do Jerozolimy swojego pos\xc5\x82a Ananiasza z listem do Jezusa. List ten zawiera\xc5\x82 pro\xc5\x9bb\xc4\x99 o przybycie i uzdrowienie kr\xc3\xb3la. Chrystus nie m\xc3\xb3g\xc5\x82 przyby\xc4\x87 do Abgara, wys\xc5\x82a\xc5\x82 mu jednak list, w kt\xc3\xb3rym zapewnia\xc5\x82 go o opiece, jak\xc4\x85 odt\xc4\x85d b\xc4\x99dzie otacza\xc5\x82 Edess\xc4\x99. Jednocze\xc5\x9bnie przekaza\xc5\x82 Ananiaszowi r\xc4\x99cznik, kt\xc3\xb3rym otar\xc5\x82 swoj\xc4\x85 twarz z wody \xe2\x80\x93 na tkaninie odcisn\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 wizerunek jego oblicza. Zapowiedzia\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc, \xc5\xbce przy\xc5\x9ble do Edessy jednego ze swoich uczni\xc3\xb3w. W drodze powrotnej Ananiasz nocowa\xc5\x82 w miejscowo\xc5\x9bci Hierapolis, gdzie ukry\xc5\x82 wizerunek w stosie dach\xc3\xb3wek. W nocy wybuch\xc5\x82 po\xc5\xbcar, jednak cudowny przedmiot ocala\xc5\x82, wypalaj\xc4\x85c przy okazji na jednej z dach\xc3\xb3wek swoj\xc4\x85 cudown\xc4\x85 kopi\xc4\x99 \xe2\x80\x93 keramidion. _NEWLINE_Autor przedstawia jeszcze drug\xc4\x85, alternatywn\xc4\x85 do pierwszej, wersj\xc4\x99 powstania mandylionu. Niekt\xc3\xb3rzy \xe2\x80\x93 jak pisze \xe2\x80\x93 s\xc4\x85 zdania, \xc5\xbce wizerunek powsta\xc5\x82, gdy Chrystus podczas modlitwy w Ogr\xc3\xb3jcu wytar\xc5\x82 z twarzy krwawy pot. Wizerunek ten wzi\xc4\x85\xc5\x82 w posiadanie jego ucze\xc5\x84 Tadeusz, kt\xc3\xb3ry wyruszy\xc5\x82 z nim do Edessy. Wkraczaj\xc4\x85c do pa\xc5\x82acu Abgara, umie\xc5\x9bci\xc5\x82 go na czole, a bij\xc4\x85ca ze\xc5\x84 \xc5\x9bwiat\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 o\xc5\x9blepi\xc5\x82a w\xc5\x82adc\xc4\x99, kt\xc3\xb3ry natychmiast ozdrowia\xc5\x82. Tadeusz uzdrowi\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wielu mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w miasta i ochrzci\xc5\x82 Abgara. _NEWLINE_W dalszej cz\xc4\x99\xc5\x9bci przedstawione s\xc4\x85 losy wizerunku w Edessie. Wedle autora Abgar umie\xc5\x9bci\xc5\x82 wizerunek nieopodal bramy miejskiej, zast\xc4\x99puj\xc4\x85c nim bo\xc5\xbcka, kt\xc3\xb3ry sta\xc5\x82 tam dotychczas. Jednak po jego \xc5\x9bmierci wnuk Abgara kaza\xc5\x82 zniszczy\xc4\x87 mandylion. Miejscowy biskup zdo\xc5\x82a\xc5\x82 go jednak ocali\xc4\x87: zamurowa\xc5\x82 go w niszy przy bramie, umieszczaj\xc4\x85c wcze\xc5\x9bniej przed nim pal\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 lampk\xc4\x99 oliwn\xc4\x85. Mieszka\xc5\x84cy Edessy na d\xc5\x82ugo zapomnieli o cudownym przedmiocie, znajduj\xc4\x85cym si\xc4\x99 w ich posiadaniu. _NEWLINE_Wiele lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej pod Edess\xc4\x99 podesz\xc5\x82y perskie wojska pod wodz\xc4\x85 Chosroesa (miasto by\xc5\x82o ju\xc5\xbc w\xc3\xb3wczas cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 cesarstwa rzymskiego). Persowie wydr\xc4\x85\xc5\xbcyli podkop; mieszka\xc5\x84cy Edessy odkryli go, nie wiedzieli jednak, co zrobi\xc4\x87. Miejscowy biskup Eulaliusz dozna\xc5\x82 w\xc3\xb3wczas wizji, w kt\xc3\xb3rej nakazano mu odkrycie zamurowanego mandylionu. Biskup uczyni\xc5\x82 to, odkrywaj\xc4\x85c w niszy, poza wizerunkiem, r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc pal\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 lampk\xc4\x99 i now\xc4\x85 kopi\xc4\x99 mandylionu na dach\xc3\xb3wce. Oliw\xc4\x85 z lampy pokropiono ogie\xc5\x84, kt\xc3\xb3ry Persowie rozpalili w podkopie, dzi\xc4\x99ki czemu \xc5\xbcar zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82 si\xc4\x99 przeciwko nim. Podobny efekt odnios\xc5\x82o obnoszenie wok\xc3\xb3\xc5\x82 mur\xc3\xb3w wizerunku Chrystusa. I zn\xc3\xb3w autor przytacza jeszcze drug\xc4\x85 wersj\xc4\x99 wydarze\xc5\x84: ot\xc3\xb3\xc5\xbc podobno Persowie wznie\xc5\x9bli pod Edess\xc4\x85 drewnian\xc4\x85 konstrukcj\xc4\x99, przewy\xc5\xbcszaj\xc4\x85c\xc4\x85 mury miejskie. Obro\xc5\x84cy usi\xc5\x82owali podkopa\xc4\x87 si\xc4\x99 pod ni\xc4\x85 i j\xc4\x85 podpali\xc4\x87, co jednak powiod\xc5\x82o si\xc4\x99 dopiero po pokropieniu ognia wod\xc4\x85, po\xc5\x9bwi\xc4\x99con\xc4\x85 przez wizerunek. W obu wersjach rezultatem dzia\xc5\x82a\xc5\x84 by\xc5\x82o odst\xc4\x85pienie Chosroesa. _NEWLINE_Perski w\xc5\x82adca by\xc5\x82 pod takim wra\xc5\xbceniem mocy mandyliony, \xc5\xbce gdy demon op\xc4\x99ta\xc5\x82 jego c\xc3\xb3rk\xc4\x99, zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82 si\xc4\x99 do mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Edessy o przys\xc5\x82anie mu cudownego wizerunku, aby j\xc4\x85 uzdrowi\xc4\x87. Mieszka\xc5\x84cy oddali Chosroesowi jedynie kopi\xc4\x99 swojego obrazu, ta jednak okaza\xc5\x82a si\xc4\x99 skuteczna. _NEWLINE_Trzecia cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 "Opowie\xc5\x9bci" relacjonuje sam\xc4\x85 translacj\xc4\x99 wizerunku. Najpierw przedstawia negocjacje ze stron\xc4\x85 arabsk\xc4\x85, nast\xc4\x99pnie sprawdzanie autentyczno\xc5\x9bci obrazu. Pono\xc4\x87 mieszka\xc5\x84cy miasta (b\xc4\x99d\xc4\x85cy chrze\xc5\x9bcijanami) sprzeciwiali si\xc4\x99 wydaniu mandylionu, \xc5\xbc\xc4\x85daj\xc4\x85c znaku, wskazuj\xc4\x85cego na przychylno\xc5\x9b\xc4\x87 Boga wobec ca\xc5\x82ej operacji. Okaza\xc5\x82o si\xc4\x99 w\xc3\xb3wczas, \xc5\xbce \xc5\x82\xc3\xb3d\xc5\xba z wizerunkiem \xe2\x80\x93 a tak\xc5\xbce listem Chrystusa do Abgara \xe2\x80\x93 samoczynnie przep\xc5\x82yn\xc4\x99\xc5\x82a Eufrat. Po drodze za spraw\xc4\x85 mandylionu dokonywa\xc5\x82y si\xc4\x99 liczne cuda, a pewien op\xc4\x99tany wypowiedzia\xc5\x82 s\xc5\x82owa prorocze dla Konstantyna Porfirogenety (patrz wy\xc5\xbcej). _NEWLINE_W ko\xc5\x84cu autor opisuje samo wkroczenie wizerunku do stolicy cesarstwa. Poniewa\xc5\xbc odbywa\xc5\x82o si\xc4\x99 ono w \xc5\x9bwi\xc4\x99to Za\xc5\x9bni\xc4\x99cia NMP, cesarze (Roman, jego synowie i Konstantyn Porfirogeneta) przebywali w ko\xc5\x9bciele Matki Boskiej w Blachernach. Tam te\xc5\xbc przewieziono pocz\xc4\x85tkowo mandylion. Cesarze wsiedli z nim na galer\xc4\x99 cesarsk\xc4\x85, op\xc5\x82yn\xc4\x99li mury i z\xc5\x82o\xc5\xbcyli w kaplicy Faros w pa\xc5\x82acu. Nast\xc4\x99pnego dnia kontynuowali \xc5\xbceglug\xc4\x99 a\xc5\xbc do Z\xc5\x82otej Bramy, przez kt\xc3\xb3r\xc4\x85 weszli z wizerunkiem do miasta. Procesja z wizerunkiem i listem Abgara przesz\xc5\x82a przez ca\xc5\x82y Konstantynopol. \xc5\x9awi\xc4\x99to\xc5\x9bci z\xc5\x82o\xc5\xbcono najpierw w Hagii Sophii, nast\xc4\x99pnie na tronie cesarskim, a w ko\xc5\x84cu ponownie w kaplicy Faros. _NEWLINE_"Opowie\xc5\x9b\xc4\x87" ko\xc5\x84czy si\xc4\x99 modlitw\xc4\x85 za cesarza, stolic\xc4\x99 i ca\xc5\x82y kraj.'