b'\n_START_ARTICLE_\nS\xc5\x82oniowate\n_START_SECTION_\nHistoria ewolucyjna\n_START_PARAGRAPH_\nNajstarszy znany przedstawiciel tr\xc4\x85bowc\xc3\xb3w \xc5\xbcy\xc5\x82 oko\xc5\x82o 60 milion\xc3\xb3w lat temu, 5 milion\xc3\xb3w lat po wymieraniu kredowym. Jego szcz\xc4\x85tki odkryto na terenie dzisiejszego Maroka. Paleontolog Emmanuel Gheerbrant nada\xc5\x82 temu kopalnemu gatunkowi nazw\xc4\x99 Eritherium azzouzorum. Znalezione szcz\xc4\x85tki nale\xc5\xbca\xc5\x82y do ma\xc5\x82ego ro\xc5\x9blino\xc5\xbcernego ssaka wa\xc5\xbc\xc4\x85cego pomi\xc4\x99dzy 3 a 8\xc2\xa0kg. G\xc3\xb3rna pierwsza para siekaczy by\xc5\x82a znacznie d\xc5\x82u\xc5\xbcsza od drugiej, natomiast spojenie \xc5\xbcuchwy jest skr\xc3\xb3cone_NEWLINE_W\xc5\x82a\xc5\x9bciwe s\xc5\x82oniowate wywodz\xc4\x85 si\xc4\x99 od wcze\xc5\x9bniejszych tr\xc4\x85bowc\xc3\xb3w z rodziny Gomphotheriidae. Bliskim krewniakiem hipotetycznego przodka s\xc5\x82oni jest rodzaj Anancus z pliocenu i plejstocenu. Pierwsze w\xc5\x82a\xc5\x9bciwe s\xc5\x82onie mia\xc5\x82y budow\xc4\x99 zbli\xc5\xbcon\xc4\x85 do gomfoteri\xc3\xb3w. W \xc5\xbcuchwie znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 jeszcze para kr\xc3\xb3tkich cios\xc3\xb3w, a sama czaszka by\xc5\x82a ni\xc5\xbcsza i d\xc5\x82u\xc5\xbcsza ni\xc5\xbc u s\xc5\x82oni p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych. Najwcze\xc5\x9bniejszymi rodzajami zaliczanymi do tej rodziny s\xc4\x85 Stegolophodon i Stegotetrabelodon . W pliocenie pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 obok pnia wiod\xc4\x85cego do dzisiejszych s\xc5\x82oni stegodonty (Stegodontinae), czasami wyr\xc3\xb3\xc5\xbcniane w oddzieln\xc4\x85 rodzin\xc4\x99. By\xc5\x82y to du\xc5\xbce tr\xc4\x85bowce o jednej silnie rozwini\xc4\x99tej parze cios\xc3\xb3w w g\xc3\xb3rnej szcz\xc4\x99ce._NEWLINE_R\xc3\xb3\xc5\xbcne gatunki stegodont\xc3\xb3w zasiedla\xc5\x82y w pliocenie i plejstocenie rozleg\xc5\x82e obszary kontynentalnej Azji oraz Archipelagu Malajskiego. Jako jedne z nielicznych ssak\xc3\xb3w stegodonty zasiedli\xc5\x82y wiele wysp oceanicznych. Najdalej wysuni\xc4\x99tym rejonem ich wyst\xc4\x99powania by\xc5\x82a wyspa Flores. Ssaki te aktywnie pokonywa\xc5\x82y cie\xc5\x9bniny mi\xc4\x99dzy wyspami wp\xc5\x82aw. Inna koncepcja wi\xc4\x85\xc5\xbce migracje z obni\xc5\xbconym poziomem morza. Na wielu wyspach (r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc na Flores) niedob\xc3\xb3r pokarmu oraz niewielka przestrze\xc5\x84 \xc5\xbcycia spowodowa\xc5\x82y skar\xc5\x82owacenie. Stegodont z tej wyspy osi\xc4\x85ga\xc5\x82 wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 co najwy\xc5\xbcej 1,5 m w k\xc5\x82\xc4\x99bie oraz wa\xc5\xbcy\xc5\x82 ok. 500 kg. Na kontynencie stegodonty wymar\xc5\x82y ok. 500 tysi\xc4\x99cy lat temu, na wielu wyspach przetrwa\xc5\x82y do czas\xc3\xb3w niemal wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych (ok 13 tysi\xc4\x99cy lat temu)._NEWLINE_Do podrodziny Elephantinae nale\xc5\xbc\xc4\x85 wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesne s\xc5\x82onie. Najpierwotniejszym ich przedstawicielem by\xc5\x82 Primelephas z Afryki. By\xc5\x82 to jeszcze stosunkowo prymitywny s\xc5\x82o\xc5\x84 o wielko\xc5\x9bci zbli\xc5\xbconej do dzisiejszego s\xc5\x82onia azjatyckiego. Da\xc5\x82 on pocz\xc4\x85tek dw\xc3\xb3m \xc5\xbcyj\xc4\x85cym dzisiaj plemionom Elephantini i Loxodontini. Pierwsza grupa obejmuje wymar\xc5\x82e mamuty (Mammuthus) oraz rodzaj Elephas. Pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99 ona w Afryce i przez wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 pliocenu i plejstocenu by\xc5\x82y to dominuj\xc4\x85ce na kontynencie s\xc5\x82onie (przy za\xc5\x82o\xc5\xbceniu, \xc5\xbce do tej podrodziny nale\xc5\xbceli przedstawiciele rodzaju Palaeoloxodon \xe2\x80\x93 ale patrz ni\xc5\xbcej). Najstarszy znany gatunek to Elephas ekorensis._NEWLINE_S\xc5\x82o\xc5\x84 azjatycki (Elephas maximus) wywodzi si\xc4\x99 od swego wi\xc4\x99kszego krewniaka, Elephas hysudricus. W plejstocenie kilka gatunk\xc3\xb3w s\xc5\x82oni zasiedli\xc5\x82o r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc niekt\xc3\xb3re wyspy oceaniczne, tak jak wcze\xc5\x9bniej zrobi\xc5\x82y to stegodonty (np. Elephas celebensis). Rodzaj Mammuthus wywodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 od kt\xc3\xb3rego\xc5\x9b z wczesnych przedstawicieli Elephas. Najstarsze z gatunk\xc3\xb3w, Mammuthus subplanifrons i Mammuthus africanavus, zasiedla\xc5\x82y jeszcze Afryk\xc4\x99, ale wkr\xc3\xb3tce opanowa\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Azj\xc4\x99, Europ\xc4\x99 i w ko\xc5\x84cu Ameryk\xc4\x99 P\xc3\xb3\xc5\x82nocn\xc4\x85, silnie si\xc4\x99 r\xc3\xb3\xc5\xbcnicuj\xc4\x85c._NEWLINE_Z kolei najwcze\xc5\x9bniejsze dzieje s\xc5\x82oni z rodzaju Loxodonta nie s\xc4\x85 dobrze poznane. Zwierz\xc4\x99ta te na pocz\xc4\x85tku zasiedla\xc5\x82y tylko tereny le\xc5\x9bne, gdzie szcz\xc4\x85tki ulegaj\xc4\x85 szybkiemu rozk\xc5\x82adowi. Przez wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 plejstocenu nie wytrzymywa\xc5\x82y konkurencji ze stepowymi Elephas. Najwcze\xc5\x9bniejszy znany gatunek to Loxodonta adaurora. Od niego pochodz\xc4\x85 Loxodonta exoptata i Loxodonta atlantica, b\xc4\x99d\xc4\x85cy prawdopodobnie bezpo\xc5\x9brednim przodkiem dzisiejszych s\xc5\x82oni afryka\xc5\x84skich. Po wymarciu s\xc5\x82oni Elephas w Afryce, s\xc5\x82onie Loxodonta africana zaj\xc4\x99\xc5\x82y woln\xc4\x85 nisz\xc4\x99 ekologiczn\xc4\x85 i zasiedli\xc5\x82y sawanny. Loxodonta cyclotis, czyli s\xc5\x82o\xc5\x84 le\xc5\x9bny, pozosta\xc5\x82 w pierwotnych le\xc5\x9bnych siedliskach do czas\xc3\xb3w obecnych._NEWLINE_Niepewna jest pozycja filogenetyczna przedstawicieli rodzaju Palaeoloxodon w obr\xc4\x99bie rodziny Elephantidae. Analizy filogenetyczne uwzgl\xc4\x99dniaj\xc4\x85ce cechy budowy szkieletu wykazuj\xc4\x85 ich bli\xc5\xbcsze pokrewie\xc5\x84stwo ze s\xc5\x82oniem indyjskim ni\xc5\xbc z przedstawicielami rodzaju Loxodonta. Jednak\xc5\xbce oparta na danych molekularnych analiza filogenetyczna przeprowadzona przez Meyera i wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracownik\xc3\xb3w (2017) wykaza\xc5\x82a bli\xc5\xbcsze pokrewie\xc5\x84stwo Palaeoloxodon antiquus z przedstawicielami rodzaju Loxodonta ni\xc5\xbc ze s\xc5\x82oniem indyjskim; z analizy tej wynika, \xc5\xbce najbli\xc5\xbcszym \xc5\xbcyj\xc4\x85cym krewnym P. antiquus jest s\xc5\x82o\xc5\x84 le\xc5\x9bny. P\xc3\xb3\xc5\xbaniejsze badania Palkopoulou i wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracownik\xc3\xb3w (2018) potwierdzaj\xc4\x85 bli\xc5\xbcsze pokrewie\xc5\x84stwo P. antiquus z przedstawicielami rodzaju Loxodonta ni\xc5\xbc ze s\xc5\x82oniem indyjskim; z bada\xc5\x84 autor\xc3\xb3w wynika jednak, \xc5\xbce linia ewolucyjna obejmuj\xc4\x85ca P. antiquus stanowi najprawdopodobniej boczne odga\xc5\x82\xc4\x99zienie linii ewolucyjnej obejmuj\xc4\x85cej przodk\xc3\xb3w zar\xc3\xb3wno s\xc5\x82onia le\xc5\x9bnego, jak i s\xc5\x82onia afryka\xc5\x84skiego. Wyniki bada\xc5\x84 sugeruj\xc4\x85 te\xc5\xbc, \xc5\xbce po wyodr\xc4\x99bnieniu si\xc4\x99 linii ewolucyjnej prowadz\xc4\x85cej do P. antiquus dochodzi\xc5\x82o do krzy\xc5\xbcowania si\xc4\x99 jej przedstawicieli ze s\xc5\x82oniami le\xc5\x9bnymi, jak te\xc5\xbc z mamutami w\xc5\x82ochatymi lub ich krewnymi._NEWLINE_Potencjalnie najstarszym znanym przedstawicielem rodzaju Palaeoloxodon jest Elephas recki/Palaeoloxodon recki, dobrze poznany i szeroko rozpowszechniony gatunek. Szcz\xc4\x85tki tego s\xc5\x82onia znajdowano licznie mi\xc4\x99dzy innymi we wschodniej Afryce w W\xc4\x85wozie Oldovai, wraz ze szcz\xc4\x85tkami pierwotnych cz\xc5\x82owiekowatych. By\xc5\x82y to s\xc5\x82onie sawannowe, przystosowane do od\xc5\xbcywiania si\xc4\x99 twardymi trawami. Gatunek ten opu\xc5\x9bci\xc5\x82 Afryk\xc4\x99 i skolonizowa\xc5\x82 Europ\xc4\x99 oraz Azj\xc4\x99, daj\xc4\x85c pocz\xc4\x85tek wielu innym gatunkom._NEWLINE_Palaeoloxodon antiquus zasiedla\xc5\x82 Europ\xc4\x99 przez niemal ca\xc5\x82y plejstocen. By\xc5\x82o to zwierz\xc4\x99 wi\xc4\x99ksze od dzisiejszych s\xc5\x82oni, o bardzo du\xc5\xbcych i prostych ciosach. Szcz\xc4\x85tki tego zwierz\xc4\x99cia (nazywanego niekiedy s\xc5\x82oniem le\xc5\x9bnym) znaleziono r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w Polsce. W okresach lodowcowych wycofywa\xc5\x82 si\xc4\x99 na po\xc5\x82udnie kontynentu, podczas interglacja\xc5\x82\xc3\xb3w opanowywa\xc5\x82 tereny p\xc3\xb3\xc5\x82nocne. Wyspy Morza \xc5\x9ar\xc3\xb3dziemnego zasiedla\xc5\x82a w plejstocenie ca\xc5\x82a gama podgatunk\xc3\xb3w P. antiquus lub pokrewnych gatunk\xc3\xb3w o zredukowanych w wyniku skar\xc5\x82owacenia rozmiarach. Najmniejszy z nich, Palaeoloxodon falconeri, osi\xc4\x85ga\xc5\x82 w k\xc5\x82\xc4\x99bie zaledwie metr wysoko\xc5\x9bci. Ssaki te wymar\xc5\x82y zapewne podczas kolonizacji wysp przez pierwszych ludzi w czasach historycznych.'