b"\n_START_ARTICLE_\nDeir el-Medina\n_START_PARAGRAPH_\nDeir el Medina (Dajr al-Madina) \xe2\x80\x93 osada rzemie\xc5\x9blnik\xc3\xb3w (budowniczych i artyst\xc3\xb3w) tworz\xc4\x85cych kr\xc3\xb3lewskie grobowce w Dolinie Kr\xc3\xb3l\xc3\xb3w, istniej\xc4\x85ca w staro\xc5\xbcytnym Egipcie w okresie Nowego Pa\xc5\x84stwa, wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie stanowisko archeologiczne.\n_START_SECTION_\nOdkrycie i badania archeologiczne\n_START_PARAGRAPH_\nBadacze historii i kultury staro\xc5\xbcytnego Egiptu okazjonalnie badali Deir el-Medina od I po\xc5\x82. XIX w., pozyskiwali te\xc5\xbc do muze\xc3\xb3w i prywatnych kolekcji r\xc3\xb3\xc5\xbcne zabytki z tego stanowiska. Dzia\xc5\x82ali tu tak\xc5\xbce miejscowi poszukiwacze zabytk\xc3\xb3w zajmuj\xc4\x85cy si\xc4\x99 handlem nimi. Pierwsze systematyczne badania naukowe na szerok\xc4\x85 skal\xc4\x99 tego stanowiska prowadzi\xc5\x82 w latach 1922-1951 (z przerw\xc4\x85 w czasie II wojny \xc5\x9bwiatowej) francuski archeolog Bernard Bruy\xc3\xa8re.\n_START_SECTION_\nOsada\n_START_PARAGRAPH_\nOsada znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 na zachodnim skraju Teb, w ma\xc5\x82ym wadi na po\xc5\x82udniowy zach\xc3\xb3d od Szeich Abd el Gurna. Funkcjonowa\xc5\x82a blisko 500 lat, z kr\xc3\xb3tk\xc4\x85 przerw\xc4\x85 w czasach trzech kolejno rz\xc4\x85dz\xc4\x85cych faraon\xc3\xb3w: Echnatona, Tutanchamona  i Aja. Powsta\xc5\x82a w czasie panowania Totmesa I, a zosta\xc5\x82a opuszczona w okresie XXI dynastii. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej by\xc5\x82a niezamieszka\xc5\x82a na sta\xc5\x82e, cho\xc4\x87 czasami remontowano \xc5\x9bwi\xc4\x85tynie dawnej osady, ponadto na polecenie faraona Taharka zbudowano tu kaplic\xc4\x99 Ozyrysa, a z rozkazu Ptolemeusza IV Filopatora w miejscu wcze\xc5\x9bniejszej \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni Ramzesa II zacz\xc4\x99to wznosi\xc4\x87 now\xc4\x85 \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni\xc4\x99, ostatecznie uko\xc5\x84czon\xc4\x85 za rz\xc4\x85d\xc3\xb3w Ptolemeusza XII. Z inicjatywy Juliusza Cezara zbudowano \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni\xc4\x99 Izydy. Jedn\xc4\x85 ze \xc5\x9bwi\xc4\x85ty\xc5\x84 przebudowano w V w n.e. na chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84ski klasztor pw. \xc5\x9bw. Izydora, z czym wi\xc4\x85\xc5\xbce si\xc4\x99 wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesna nazwa stanowiska (Deir el-Medina to po arabsku \xe2\x80\x9eklasztor miejski\xe2\x80\x9d), w bezpo\xc5\x9bredniej okolicy klasztoru osiedlali si\xc4\x99 te\xc5\xbc pustelnicy. W VII w. n.e. w efekcie zaj\xc4\x99cia Egiptu przez Arab\xc3\xb3w \xc5\xbcycie w Deir el Medina ca\xc5\x82kowicie zanik\xc5\x82o. _NEWLINE_G\xc5\x82\xc3\xb3wna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 osady, zbudowana na planie prostok\xc4\x85ta o bokach 131 na 50 m, otoczona by\xc5\x82a murem. Znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 w niej 60, a p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, po rozbudowie, 70 budynk\xc3\xb3w mieszkalnych. By\xc5\x82a wytyczona tylko jedna wi\xc4\x99ksza ulica. W czasie prosperity miejscowo\xc5\x9bci istnia\xc5\x82o tak\xc5\xbce do 50 dom\xc3\xb3w na zewn\xc4\x85trz ogrodzonego obszaru. Osada sk\xc5\x82ada\xc5\x82a si\xc4\x99 z ma\xc5\x82ych domk\xc3\xb3w, budowanych rz\xc4\x99dami. Ka\xc5\xbcdy mia\xc5\x82 podobny uk\xc5\x82ad pomieszcze\xc5\x84, by\xc5\x82 parterowy, o \xc5\x9bcianach w dolnej partii zbudowanych z kamienia \xc5\x82amanego, a powy\xc5\xbcej z suszonej ceg\xc5\x82y. Za drzwiami wej\xc5\x9bciowymi znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 komnata pe\xc5\x82ni\xc4\x85ca g\xc5\x82\xc3\xb3wnie funkcj\xc4\x99 domowej kaplicy zdobiona malowid\xc5\x82ami ze scenami religijnymi, nast\xc4\x99pnie by\xc5\x82a wi\xc4\x99ksza i wy\xc5\xbcsza zdobiona komnata z jedn\xc4\x85 lub dwoma kolumnami podtrzymuj\xc4\x85cym strop, wykorzystywana do bardziej reprezentacyjnych cel\xc3\xb3w, np. podejmowania odwiedzaj\xc4\x85cych. Schody biegn\xc4\x85ce w d\xc3\xb3\xc5\x82 prowadzi\xc5\x82y do piwnicy, gdzie przechowywano co bardziej warto\xc5\x9bciowe dobra rodziny. W dalszej kolejno\xc5\x9bci w g\xc5\x82\xc4\x85b domu by\xc5\x82 pok\xc3\xb3j lub pokoje prywatne, a na samym ko\xc5\x84cu ci\xc4\x85gu niezadaszona lub przykryta mat\xc4\x85 ro\xc5\x9blinn\xc4\x85 kuchnia (z piecem) wraz z piwnic\xc4\x85 gospodarcz\xc4\x85. Na dachu pokoju prywatnego urz\xc4\x85dzano otwarty taras. _NEWLINE_W osadzie znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc \xc5\x9bwi\xc4\x85tynia po\xc5\x9bwi\xc4\x99cona protektorkom jej mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w - boginiom Hathor i Maat._NEWLINE_W czasach funkcjonowania osada nazywa\xc5\x82a si\xc4\x99 w j\xc4\x99zyku egipskim Set Maat, co oznacza \xe2\x80\x9emiejsce Prawdy\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nCmentarz\n_START_PARAGRAPH_\nRzecz\xc4\x85 niespotykan\xc4\x85 w\xc5\x9br\xc3\xb3d innych rzemie\xc5\x9blnik\xc3\xb3w w staro\xc5\xbcytnym Egipcie by\xc5\x82 kr\xc3\xb3lewski przywilej, nadaj\xc4\x85cy cz\xc5\x82onkom spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci prawo do budowy w\xc5\x82asnych grobowc\xc3\xb3w  w s\xc4\x85siedztwie grob\xc3\xb3w kr\xc3\xb3lewskich. Podczas wykopalisk odkryto oko\xc5\x82o 450 niedekorowanych i 53, zawieraj\xc4\x85cych zdobienia \xc5\x9bcian, grobowc\xc3\xb3w mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w osady. S\xc4\x85 w\xc5\x9br\xc3\xb3d nich arcydzie\xc5\x82a zawieraj\xc4\x85ce wspania\xc5\x82e malowid\xc5\x82a o tematyce mitologicznej i religijnej, mi\xc4\x99dzy innymi w grobowcu Nebenmaat'a, przedstawiaj\xc4\x85ce Anubisa dokonuj\xc4\x85cego \xe2\x80\x9eOtwarcia Ust\xe2\x80\x9d oraz bogini\xc4\x99 Nieba Nut, poj\xc4\x85c\xc4\x85 spragnione dusze Nebenmaat'a i jego \xc5\xbcony.\n_START_SECTION_\nSpo\xc5\x82eczno\xc5\x9b\xc4\x87 Deir el-Medina\n_START_PARAGRAPH_\nDeir el-Medina nie by\xc5\x82a du\xc5\xbc\xc4\x85 miejscowo\xc5\x9bci\xc4\x85, w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od fazy rozwoju mieszka\xc5\x82o tu od 60 do maksimum 120 pracownik\xc3\xb3w, a wraz z rodzinami i s\xc5\x82u\xc5\xbcb\xc4\x85 w okresie szczytowego rozwoju (okres XIX dynastii) ca\xc5\x82a populacja przekracza\xc5\x82a 1200 ludzi. Zamieszkiwana by\xc5\x82a przez zamkni\xc4\x99t\xc4\x85 spo\xc5\x82eczno\xc5\x9b\xc4\x87, podlegaj\xc4\x85c\xc4\x85 bezpo\xc5\x9brednio wezyrowi (w okresach, gdy by\xc5\x82o dw\xc3\xb3ch wezyr\xc3\xb3w - wezyrowi G\xc3\xb3rnego Egiptu). Ich \xc5\xbcycie i praca obj\xc4\x99te by\xc5\x82o najwy\xc5\xbcsz\xc4\x85 tajemnic\xc4\x85. \xc5\xbbyli w izolacji wzgl\xc4\x99dem reszty spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa egipskiego. Z drugiej strony, poniewa\xc5\xbc rekrutowano do pracy przy grobach kr\xc3\xb3lewskich najlepszych rzemie\xc5\x9blnik\xc3\xb3w mieli oni szereg przywilej\xc3\xb3w: wszelkie ich potrzeby zaspokajane by\xc5\x82y przez pa\xc5\x84stwo, mieli w\xc5\x82asn\xc4\x85 szko\xc5\x82\xc4\x99, specjalnie dla nich pracowali rzemie\xc5\x9blnicy wytwarzaj\xc4\x85cy wszelkie potrzebne przedmioty i produkty (m.in. piekarze, garncarze, tkacze, rolnicy), a tak\xc5\xbce zatrudniani przez pa\xc5\x84stwo s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85cy pomagaj\xc4\x85cy w pracach w gospodarstwie domowym. W ramach wynagrodzenia przekazywano artyku\xc5\x82y spo\xc5\xbcywcze (w tym napoje), oliw\xc4\x99 do cia\xc5\x82a, ubrania i tkaniny. Czasowy brak tych dostaw w okresie w\xc5\x82adania Ramzesa III sta\xc5\x82 si\xc4\x99 powodem strajku rzemie\xc5\x9blnik\xc3\xb3w, co jest najstarszym znanym w dziejach ludzko\xc5\x9bci strajkiem. _NEWLINE_Znaczna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 rzemie\xc5\x9blnik\xc3\xb3w i ich \xc5\xbcon potrafi\xc5\x82a czyta\xc4\x87 . W osadzie istnia\xc5\x82 lokalny s\xc4\x85d. Opr\xc3\xb3cz bog\xc3\xb3w og\xc3\xb3lnoegipskich rozkwita\xc5\x82 tu ograniczony tylko do tej osady kult w\xc5\x82asnych b\xc3\xb3stw i niekt\xc3\xb3rych postaci historycznych, np. faraona Amenhotepa I._NEWLINE_W osadzie panowa\xc5\x82a wysoka dyscyplina. Pracownicy podzieleni byli na dwie ekipy, kt\xc3\xb3re nieustannie wymienia\xc5\x82y si\xc4\x99 przy pracy. Podczas gdy jedni pracowali, innym nie brakowa\xc5\x82o czasu na odpoczynek."