b'\n_START_ARTICLE_\nLuzjady\n_START_SECTION_\nOkoliczno\xc5\x9bci powstania i publikacji\n_START_PARAGRAPH_\nWi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 poematu mog\xc5\x82a powsta\xc4\x87 przypuszczalnie w czasie pobytu Lu\xc3\xadsa de Cam\xc3\xb5esa w Chinach w latach 1558-1560. R\xc4\x99kopis nieomal zaton\xc4\x85\xc5\x82 w czasie podr\xc3\xb3\xc5\xbcy autora do Goi w 1560 roku \xe2\x80\x93 jego statek zaton\xc4\x85\xc5\x82 podczas przeprawy przez Morze Po\xc5\x82udniowochi\xc5\x84skie, z katastrofy ocaleli nieliczni, w tym Cam\xc3\xb5es. Wed\xc5\x82ug legendy pisarz mia\xc5\x82 ocali\xc4\x87 r\xc4\x99kopis Luzjad dzi\xc4\x99ki temu, \xc5\xbce przez ca\xc5\x82\xc4\x85 drog\xc4\x99 do brzegu utrzymywa\xc5\x82 go nad wod\xc4\x85 w jednej r\xc4\x99ce (ta legenda sta\xc5\x82a si\xc4\x99 podstaw\xc4\x85 licznych przedstawie\xc5\x84 rysunkowych i malarskich). Starania o wydanie utworu pisarz rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 w 1569 roku, kiedy powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do Lizbony. W zamiarze tym pomaga\xc5\x82 mu znacznie jego mecenas Diogo do Couto. Pozwolenie na druk poeta otrzyma\xc5\x82 w 1572 roku, po wcze\xc5\x9bniejszych rozmowach z przedstawicielem inkwizycji, domagaj\xc4\x85cym si\xc4\x99 wprowadzenia pewnych zmian do eposu. W nagrod\xc4\x99 za Luzjady kr\xc3\xb3l Sebastian I przyzna\xc5\x82 poecie roczn\xc4\x85 pensj\xc4\x99._NEWLINE_Utw\xc3\xb3r zosta\xc5\x82 opublikowany w 1572 roku w dw\xc3\xb3ch wydaniach. Jedno z nich mia\xc5\x82o na ok\xc5\x82adce rysunek przedstawiaj\xc4\x85cy pelikana, kt\xc3\xb3rego dzi\xc3\xb3b skierowany jest w praw\xc4\x85 stron\xc4\x99, drugie, b\xc4\x99d\xc4\x85ce prawdopodobnie wydaniem nielegalnym lub legalnym, ale poszerzonym, ozdobione by\xc5\x82o rysunkiem pelikana z dziobem zwr\xc3\xb3conym w lewo.\n_START_SECTION_\nZarys tre\xc5\x9bci\n_START_PARAGRAPH_\nEpos opowiada o ekspedycji Vasco da Gamy i poszukiwaniu drogi morskiej do Indii. Rozpoczyna si\xc4\x99 prologiem i inwokacj\xc4\x85 do nimf oraz dedykacj\xc4\x85 dla Sebastiana I._NEWLINE_Bogowie zbieraj\xc4\x85 si\xc4\x99, aby porozmawia\xc4\x87 o losach prowadzonej przez Vasco da Gam\xc4\x99 ekspedycji. Popieraj\xc4\x85 j\xc4\x85 Wenus i Mars, sprzeciwia si\xc4\x99 jej natomiast Bachus, kt\xc3\xb3ry obawia si\xc4\x99, \xc5\xbce powodzenie wyprawy zagrozi jego w\xc5\x82adzy nad Indiami. Bachus stawia wi\xc4\x99c na drodze portugalskich podr\xc3\xb3\xc5\xbcnik\xc3\xb3w liczne niebezpiecze\xc5\x84stwa, kt\xc3\xb3rych udaje im si\xc4\x99 unikn\xc4\x85\xc4\x87 dzi\xc4\x99ki pomocy i opiece Wenus i Opatrzno\xc5\x9bci. Wyprawa dociera do Mombasy, gdzie miejscowy w\xc5\x82adca pr\xc3\xb3buje ich zwabi\xc4\x87 w zasadzk\xc4\x99, z kt\xc3\xb3rej ponownie ratuje ich przychylna bogini. Nast\xc4\x99pnie \xc5\xbceglarze docieraj\xc4\x85 do Malindi, gdzie Vasco da Gama opowiada tamtejszemu kr\xc3\xb3lowi histori\xc4\x99 Portugalii. Wyprawa wyrusza dalej do Kalikutu, po drodze unikaj\xc4\x85c burzy zes\xc5\x82anej przez Bachusa. W Kalikucie spotykaj\xc4\x85 si\xc4\x99 z kr\xc3\xb3lem Samorionem i zarz\xc4\x85dc\xc4\x85 Katualem. Temu ostatniemu Vasco da Gama opowiada o bohaterskich czynach wa\xc5\xbcnych Portugalczyk\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rych portrety ozdabiaj\xc4\x85 portugalski statek. Katual, dowiedziawszy si\xc4\x99, \xc5\xbce miejscowi wr\xc3\xb3\xc5\xbcbici przepowiedzieli, \xc5\xbce Portugalczycy stan\xc4\x85 si\xc4\x99 w\xc5\x82adcami Indii, wi\xc4\x99zi Vasco da Gam\xc4\x99 i uwalnia go dopiero otrzymawszy okup. Nast\xc4\x99pnie Wenus zabiera Portugalczyk\xc3\xb3w na Wysp\xc4\x99 Mi\xc5\x82o\xc5\x9bci, gdzie poddaj\xc4\x85 si\xc4\x99 oni czu\xc5\x82ej opiece nimf. Jeden z \xc5\xbceglarzy \xc5\xbceni si\xc4\x99 tam z Tetyd\xc4\x85, a Vasco da Gama poznaje przepowiedni\xc4\x99 dotycz\xc4\x85c\xc4\x85 \xc5\x9bwietno\xc5\x9bci swojego kraju. Bogowie przyznaj\xc4\x85 bohaterskim \xc5\xbceglarzom prawo do nie\xc5\x9bmiertelno\xc5\x9bci. Tak odznaczeni, Portugalczycy wracaj\xc4\x85 do ojczyzny._NEWLINE_Utw\xc3\xb3r ko\xc5\x84czy si\xc4\x99 wezwaniem do kr\xc3\xb3la o odzyskanie Maroka._NEWLINE_Ou fazendo que, mais que a de Medusa,_NEWLINE__NEWLINE_A vista vossa tema o monte Atlante,_NEWLINE__NEWLINE_Ou rompendo nos campos de Ampelusa_NEWLINE__NEWLINE_Os muros de Marrocos e Trudante,_NEWLINE__NEWLINE_A minha j\xc3\xa1 estimada e leda Musa_NEWLINE__NEWLINE_Fico que em todo o mundo de v\xc3\xb3s cante,_NEWLINE__NEWLINE_De sorte que Alexandro em v\xc3\xb3s se veja,_NEWLINE__NEWLINE_Sem \xc3\xa0 dita de Aquiles ter enveja.\n_START_SECTION_\nForma utworu\n_START_PARAGRAPH_\nLuzjady sk\xc5\x82adaj\xc4\x85 si\xc4\x99 z dziesi\xc4\x99ciu pie\xc5\x9bni, pisanych 10-zg\xc5\x82oskowcem, uj\xc4\x99tym w oktawy (abababcc). Autor pos\xc5\x82ugiwa\xc5\x82 si\xc4\x99 wyszukanymi por\xc3\xb3wnaniami i licznymi onomatopejami. Epos jest te\xc5\xbc silnie muzykalny; efekt ten poeta osi\xc4\x85gn\xc4\x85\xc5\x82 poprzez nasilanie i os\xc5\x82abianie samog\xc5\x82osek. Reprezentatywna dla wersyfikacji utworu jest jego pierwsza zwrotka, zawieraj\xc4\x85ca typow\xc4\x85 dla epos\xc3\xb3w formu\xc5\x82\xc4\x99:_NEWLINE_As armas e os bar\xc3\xb5es assinalados,_NEWLINE__NEWLINE_Que da ocidental praia Lusitana,_NEWLINE__NEWLINE_Por mares nunca de antes navegados,_NEWLINE__NEWLINE_Passaram ainda al\xc3\xa9m da Taprobana,_NEWLINE__NEWLINE_Em perigos e guerras esfor\xc3\xa7ados,_NEWLINE__NEWLINE_Mais do que prometia a for\xc3\xa7a humana,_NEWLINE__NEWLINE_E entre gente remota edificaram_NEWLINE__NEWLINE_Novo Reino, que tanto sublimaram;\n_START_SECTION_\nWp\xc5\x82yw\n_START_PARAGRAPH_\nLuzjady zapocz\xc4\x85tkowa\xc5\x82y bogat\xc4\x85 tradycj\xc4\x99 portugalskiej i brazylijskiej epiki bohaterskiej. Liczni poeci pr\xc3\xb3bowali dor\xc3\xb3wna\xc4\x87 Cam\xc3\xb5esowi na polu eposu. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 autor\xc3\xb3w pos\xc5\x82ugiwa\xc5\x82a si\xc4\x99 form\xc4\x85 przyj\xc4\x99t\xc4\x85 przez poet\xc4\x99 \xe2\x80\x93 oktaw\xc4\x85 (oitava rima), cho\xc4\x87 jest ona trudna w praktycznej realizacji i wymaga du\xc5\xbcej dyscypliny. Na Luzjadach by\xc5\x82y cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo wzorowane Konetabl Portugalii, Dom Nuno \xc3\x81lvares Pereira Francisca Rodriguesa Loba (1610), Afonso Africano Vasca Mouzinho de Quevedo (1611), Zdobycie Malakki Francisca de S\xc3\xa1 de Meneses (1634), Ulisseja, czyli za\xc5\x82o\xc5\xbcenie Lizbony Gabriela Pereiry de Castry (1636), Ulissipo Ant\xc3\xb3nia de Sousa de Macedo (1640), Wiriatus Tragiczny Br\xc3\xa1sa Garcii de Mascarenhasa (wyd. 1699) i Caramuru brazylijczyka Santa Rita Dur\xc3\xa3o (1781). \xc5\xbbadne z tych dzie\xc5\x82 nie zosta\xc5\x82o jednak prze\xc5\x82o\xc5\xbcone na j\xc4\x99zyk polski.\n_START_SECTION_\nPrzek\xc5\x82ady na j\xc4\x99zyk polski\n_START_PARAGRAPH_\nPierwszy przek\xc5\x82ad Luzjad na j\xc4\x99zyk polski powsta\xc5\x82 w 1790 roku; jego autorem by\xc5\x82 Jacek Idzi Przybylski, kt\xc3\xb3ry opatrzy\xc5\x82 utw\xc3\xb3r ponadto przypisami i informacjami o \xc5\xbcyciorysie autora. Drugi przek\xc5\x82ad powsta\xc5\x82 w 1875 w Pary\xc5\xbcu, jego tw\xc3\xb3rc\xc4\x85 by\xc5\x82 Dionizy Piotrowski. T\xc5\x82umaczenie trzecie ukaza\xc5\x82o si\xc4\x99 w 1890 roku w Warszawie, sygnowane pseudonimem Adam M-ski, pod kt\xc3\xb3rym kry\xc5\x82a si\xc4\x99 Zofia Trzeszczkowska. W roku 1995 epos, pod tytu\xc5\x82em Luzytanie, prze\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 Ireneusz Kania.'