b'\n_START_ARTICLE_\nBitwa pod Worringen\n_START_SECTION_\nPrzyczyny wojny\n_START_PARAGRAPH_\nPowodem wojny by\xc5\x82 sp\xc3\xb3r o sukcesj\xc4\x99 po Ermengardzie, jedynej c\xc3\xb3rce ostatniego ksi\xc4\x99cia Limburgii Walrama IV, a zarazem \xc5\xbconie hrabiego Geldrii Renalda I. Po \xc5\x9bmierci Walrama, Ermengarda podarowa\xc5\x82a ca\xc5\x82\xc4\x85 Limburgi\xc4\x99 swojemu ma\xc5\x82\xc5\xbconkowi. Panowanie nad tymi terenami dawa\xc5\x82o Renaldowi dominacj\xc4\x99 w ca\xc5\x82ej Dolnej Lotaryngii._NEWLINE_W roku 1283 zmar\xc5\x82a Ermengarda. Ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwo by\xc5\x82o bezpotomne, co by\xc5\x82o powodem spor\xc3\xb3w o prawo dynastyczne, kt\xc3\xb3re nie gwarantowa\xc5\x82o sukcesji krewnym w linii \xc5\xbce\xc5\x84skiej. O tron ubiega\xc5\x82 si\xc4\x99 hrabia Bergu Adolf V, bratanek Walrama V, kt\xc3\xb3rego popar\xc5\x82o kilku w\xc5\x82adc\xc3\xb3w. Po stronie Renalda I stan\xc4\x99li: ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Henryk (der Alte) z Limburga, hrabia Luksemburga Henryk VI, jego brat Walram z Ligny, kuzyn Walram z Valkenburga, hrabia J\xc3\xbclich Walram i kilku innych mo\xc5\xbcnych. Wszyscy oni mieli wsp\xc3\xb3lnie wybra\xc4\x87 spo\xc5\x9br\xc3\xb3d swojego grona przysz\xc5\x82ego w\xc5\x82adc\xc4\x99 Limburgii._NEWLINE_2 lutego 1284  r. w\xc5\x82adcy zawarli porozumienie o poparciu swojego kandydata w uzyskaniu sukcesji limburskiej. Do tego czasu pokojowe rozwi\xc4\x85zanie sporu wydawa\xc5\x82o si\xc4\x99 jeszcze mo\xc5\xbcliwe.\n_START_SECTION_\nD\xc5\x82uga droga do Worringen\n_START_PARAGRAPH_\nKsi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Jan I brabancki pr\xc3\xb3cz dynastycznych, mia\xc5\x82 tak\xc5\xbce w\xc5\x82asne interesy \xe2\x80\x93 zamierza\xc5\x82 rz\xc4\x85dzi\xc4\x87 ca\xc5\x82\xc4\x85 Doln\xc4\x85 Lotaryngi\xc4\x85, do kt\xc3\xb3rej chcia\xc5\x82 przy\xc5\x82\xc4\x85czy\xc4\x87 Limburgi\xc4\x99. Wraz ze swoimi limburskimi wasalami Jan I wypowiedzia\xc5\x82 13 wrze\xc5\x9bnia 1283 r. wojn\xc4\x99 Renaldowi i wys\xc5\x82a\xc5\x82 Adolfa z Bergu na czele armii rycerstwa do Limburgii._NEWLINE_Zygfryd z Westerburga, arcybiskup Kolonii sprzeciwi\xc5\x82 si\xc4\x99 roszczeniom Jana I brabanckiego, obawiaj\xc4\x85c si\xc4\x99 utraty przywilej\xc3\xb3w nad dolnym Renem. Tydzie\xc5\x84 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej zawi\xc4\x85za\xc5\x82 sojusz militarny z Renaldem z Geldrii skierowany przeciwko Brabantczykowi. Do obozu Renalda nale\xc5\xbca\xc5\x82 m.in. Walram z Valkenburga, kt\xc3\xb3rego Renald mianowa\xc5\x82 swoim przedstawicielem w Limburgii._NEWLINE_Rycerstwo limburskie by\xc5\x82o podzielone. Po stronie Renalda stali Drost z Limburga i Kuno Snabbe z Lontzen z rodu Skavedriesch. Sprzeciwi\xc5\x82 mu si\xc4\x99 natomiast Henryk z Mulrepas, kt\xc3\xb3ry przeszed\xc5\x82 na stron\xc4\x99 Jana I brabanckiego. Oba rody dor\xc3\xb3wnywa\xc5\x82y sobie militarnie._NEWLINE_W latach 1283-1288 dochodzi\xc5\x82o do licznych potyczek, w wyniku kt\xc3\xb3rych Limburgia zosta\xc5\x82a ca\xc5\x82kowicie spustoszona. Dochodzi\xc5\x82o te\xc5\xbc stale do zmiany front\xc3\xb3w przez licznych wasali._NEWLINE_W maju 1288 r. hrabia Henryk luksemburski na czele swojej armii ruszy\xc5\x82 w kierunku Kolonii. Po drodze do jego si\xc5\x82 przy\xc5\x82\xc4\x85cza\xc5\x82y si\xc4\x99 kolejne oddzia\xc5\x82y sprzymierzonych wasali. Pod koniec maja Henryk spotka\xc5\x82 si\xc4\x99 z hrabi\xc4\x85 Geldrii i jego sprzymierze\xc5\x84cami w Valkenburgu. Omawiano dalsze losy kampanii. W rezultacie Renald za cen\xc4\x99 40 000 brabanckich denar\xc3\xb3w odsprzeda\xc5\x82 prawa do ksi\xc4\x99stwa Geldrii Henrykowi i jego bratu Walramomi._NEWLINE_Jan I brabancki, gdy dowiedzia\xc5\x82 si\xc4\x99 o sprzeda\xc5\xbcy praw przez hrabiego Geldrii, pomaszerowa\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w kierunku Valkenburga, a nast\xc4\x99pnie do Kolonii. Dnia 26 maja w miejscowo\xc5\x9bci Bruehl toczy\xc5\x82y si\xc4\x99 rozmowy pomi\xc4\x99dzy Janem, hrabi\xc4\x85 Mark Eberhardem, Adolfem z Bergu i Walramem. Opr\xc3\xb3cz nich w rozmowach uczestniczyli przedstawiciele Kolonii. Tematem rozm\xc3\xb3w by\xc5\x82o utworzenie zwi\xc4\x85zku pokojowego wszystkich region\xc3\xb3w, co zatwierdzono dnia 28 maja w Kolonii. Kolonia sta\xc5\x82a si\xc4\x99 tak\xc5\xbce wa\xc5\xbcn\xc4\x85 baz\xc4\x85 dla Jana I. Pierwszym celem zwi\xc4\x85zku by\xc5\x82o zburzenie arcybiskupiego zamku w Worringen._NEWLINE_W dniach 29 maja do 5 czerwca si\xc5\x82y sprzymierzone otoczy\xc5\x82y Worringen. Armi\xc4\x99 brabanck\xc4\x85 wspar\xc5\x82 liczny kontyngent mieszczan kolo\xc5\x84skich. R\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie w okolicy Neuss zebra\xc5\x82y si\xc4\x99 si\xc5\x82y hrabiego Luksemburga i Zygfryda z Westerburga ze swoimi wasalami, kt\xc3\xb3re ruszy\xc5\x82y w kierunku Brauweiler (obecnie dzielnica Pulheim), w pobli\xc5\xbcu kt\xc3\xb3rego za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82y ob\xc3\xb3z.\n_START_SECTION_\nBitwa pod Worringen\n_START_PARAGRAPH_\nWczesnym rankiem po mszy porannej arcybiskup Zygfryd z Westerburga wraz ze swoimi wojskami opu\xc5\x9bci\xc5\x82 sw\xc3\xb3j ob\xc3\xb3z w Brauweiler i skierowa\xc5\x82 si\xc4\x99 do oddalonego 2 km dalej Worringen. Poinformowany przez zwiadowc\xc3\xb3w o nadci\xc4\x85ganiu wojsk Zygfryda Jan I brabancki wyruszy\xc5\x82 im naprzeciw, zajmuj\xc4\x85c pozycje na wzniesieniu po\xc5\x82o\xc5\xbconym na po\xc5\x82udniowy wsch\xc3\xb3d od miasta. Oko\xc5\x82o godziny 11 na miejsce nadesz\xc5\x82y wojska arcybiskupa. Si\xc5\x82y te sformowa\xc5\x82y si\xc4\x99 na zach\xc3\xb3d od F\xc3\xbchlingen: Luksemburczycy zaj\xc4\x99li pozycj\xc4\x99 naprzeciwko Brabantczyk\xc3\xb3w, arcybiskup na czele wojsk kolo\xc5\x84skich stan\xc4\x85\xc5\x82 na prawym skrzydle naprzeciwko oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w Adolfa z Bergu i piechoty sk\xc5\x82adaj\xc4\x85cej si\xc4\x99 z mieszczan kolo\xc5\x84skich i ch\xc5\x82op\xc3\xb3w. Hrabia Geldrii zaj\xc4\x85\xc5\x82 pozycj\xc4\x99 na lewym skrzydle naprzeciwko jazdy z J\xc3\xbclich i hrabiego Looz, a tak\xc5\xbce piechoty brabanckiej._NEWLINE_Ju\xc5\xbc na pocz\xc4\x85tku bitwy si\xc5\x82om arcybiskupa uda\xc5\x82o si\xc4\x99 stratowa\xc4\x87 piechot\xc4\x99 i pomocnicze oddzia\xc5\x82y z Kolonii, kt\xc3\xb3re rzuci\xc5\x82y si\xc4\x99 do ucieczki. W chwil\xc4\x99 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej wojska arcybiskupa stan\xc4\x99\xc5\x82y w niekorzystnym po\xc5\x82o\xc5\xbceniu, kt\xc3\xb3re niemal\xc5\xbce doprowadzi\xc5\x82o do zmieszania szyk\xc3\xb3w. Gwa\xc5\x82towna walka wybuch\xc5\x82a w \xc5\x9brodkowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci frontu pomi\xc4\x99dzy Brabantczykami a Luksemburczykami. \xc5\x9amier\xc4\x87 ponie\xc5\x9bli m.in. Walram z Ligny, Henryk luksemburski, Henryk z Houffalize oraz kilku ich krewnych. Tym samym zgin\xc4\x99\xc5\x82a ca\xc5\x82a generacja dynastii Luksemburg\xc3\xb3w._NEWLINE_Oko\xc5\x82o godz. 15 atak przypu\xc5\x9bci\xc5\x82a jazda rycerska hrabiego Bergu i ponownie piechota ch\xc5\x82opska, kt\xc3\xb3re uderzy\xc5\x82y na praw\xc4\x85 flank\xc4\x99 wojsk arcybiskupa. Zagrzewani p\xc5\x82omienn\xc4\x85 mow\xc4\x85 Waltera Dode i Gerharda Overstolzen, ch\xc5\x82opi rzucili si\xc4\x99 w sam wir walk. Overstolzen w ci\xc4\x99\xc5\xbckiej zbroi zosta\xc5\x82 nawet zrzucony przez konia, po czym rzuci\xc5\x82 si\xc4\x99 do walki na piechot\xc4\x99, jednak szybko upad\xc5\x82 z wysi\xc5\x82ku i zmar\xc5\x82. Walk\xc4\x99 ch\xc5\x82op\xc3\xb3w z Bergu i Kolonii opisuje si\xc4\x99 jako chaotyczn\xc4\x85. Mieli oni bi\xc4\x87 ka\xc5\xbcdego rycerza, niezale\xc5\xbcnie czy by\xc5\x82 on wrogiem czy przyjacielem. Wynika\xc5\x82o to z nieznajomo\xc5\x9bci herb\xc3\xb3w rycerskich i braku rozr\xc3\xb3\xc5\xbcniania wroga od sprzymierze\xc5\x84ca._NEWLINE_Wkr\xc3\xb3tce arcybiskup uzna\xc5\x82 swoje po\xc5\x82o\xc5\xbcenie jako beznadziejne i zaoferowa\xc5\x82 kapitulacj\xc4\x99 Gotfrydowi brabanckiemu. Piechota ch\xc5\x82opska zdoby\xc5\x82a tymczasem w\xc3\xb3z flagowy arcybiskupa, co spowodowa\xc5\x82o ca\xc5\x82kowite z\xc5\x82amanie oporu przeciwnika. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy zbieg\xc5\x82a, reszta trafi\xc5\x82a do niewoli._NEWLINE_Podobnie na lewym skrzydle wygl\xc4\x85da\xc5\x82a sytuacja Renalda geldryjskiego. Podczas pr\xc3\xb3by ucieczki, Renald dosta\xc5\x82 si\xc4\x99 do niewoli ksi\xc4\x99cia brabanckiego. Walram z Valkenburga by\xc5\x82 ostatnim wasalem arcybiskupa, kt\xc3\xb3ry opu\xc5\x9bci\xc5\x82 pole bitwy po gwa\xc5\x82townym pojedynku z proboszczem z Akwizgranu. Pomocy w ucieczce udzieli\xc5\x82 mu hrabia Arnold z Looz._NEWLINE_Ostatnie walki toczy\xc5\x82y si\xc4\x99 jeszcze pomi\xc4\x99dzy wojskami rod\xc3\xb3w Skavedriesch i Mulrepas, kt\xc3\xb3re toczy\xc5\x82y tu sw\xc3\xb3j prywatny konflikt. W ko\xc5\x84cu pozostali przy \xc5\xbcyciu cz\xc5\x82onkowie rodu Skavedriesch poddali si\xc4\x99, co zako\xc5\x84czy\xc5\x82o bitw\xc4\x99. Sta\xc5\x82o si\xc4\x99 to o godzinie 17._NEWLINE_Po walce zwyci\xc4\x99zcy za pojmanych rycerzy i ich konie za\xc5\xbc\xc4\x85dali wysokich okup\xc3\xb3w. Wielu zabitych na polu walki nie da\xc5\x82o si\xc4\x99 zidentyfikowa\xc4\x87, gdy\xc5\xbc ich cia\xc5\x82a by\xc5\x82y ca\xc5\x82kowicie stratowane przez masy koni. Zabitych starano si\xc4\x99 rozpozna\xc4\x87 po naszytych herbach, po czym pochowano ich w masowych grobach._NEWLINE_Dzisiejsze szacunki m\xc3\xb3wi\xc4\x85 o liczbie 10 000 ludzi bior\xc4\x85cych udzia\xc5\x82 w bitwie. Znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 w\xc5\x9br\xc3\xb3d nich 2300 pancernych rycerzy brabanckich oraz 2800 Kolo\xc5\x84czyk\xc3\xb3w. Po stronie brabanckiej znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 tak\xc5\xbce 60 pancernych rycerzy z Kolonii. Piechota brabancka liczy\xc5\x82a ok. 2500 ludzi (500 ch\xc5\x82op\xc3\xb3w z Bergu, 1500 z Kolonii). Piechota arcybiskupa to 1400 ludzi._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug r\xc3\xb3\xc5\xbcnych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 poleg\xc5\x82o 1100 ludzi, 700 dalszych zmar\xc5\x82o p\xc3\xb3\xc5\xbaniej w wyniku ran. W Kolonii naliczono po bitwie 700 wd\xc3\xb3w. Najwi\xc4\x99ksze straty ponios\xc5\x82a piechota. W przypadku rycerstwa straty by\xc5\x82y du\xc5\xbco ni\xc5\xbcsze, co wynika\xc5\x82o z tradycji rycerskiej brania je\xc5\x84c\xc3\xb3w w walce i \xc5\xbc\xc4\x85dania za nich okupu. Gwa\xc5\x82towny atak ch\xc5\x82opstwa zdecydowa\xc5\x82 te\xc5\xbc, \xc5\xbce liczni rycerze woleli podda\xc4\x87 si\xc4\x99 rycerstwu przeciwnika ni\xc5\xbc ponie\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\x9bmier\xc4\x87 z r\xc4\x99ki wzburzonej biedoty.\n_START_SECTION_\nNast\xc4\x99pstwa bitwy\n_START_PARAGRAPH_\nArcybiskup Zygfryd z Westerburga sta\xc5\x82 si\xc4\x99 po bitwie je\xc5\x84cem hrabiego Bergu i przebywa\xc5\x82 w niewoli w zamku Burg-Novum Castrum. Dopiero dnia 19 maja 1289 r. odzyska\xc5\x82 wolno\xc5\x9b\xc4\x87. Arcybiskup musia\xc5\x82 te\xc5\xbc zap\xc5\x82aci\xc4\x87 kwot\xc4\x99 12 000 marek na rzecz zwyci\xc4\x99zc\xc3\xb3w i zrzec si\xc4\x99 prawa do spornych ziem. Twierdze i zamki nad Renem mia\xc5\x82y zosta\xc4\x87 rozebrane (Zons i Neuenburg), podobnie zreszt\xc4\x85 jak i Worringen. Odpowiada\xc5\x82o to roszczeniom mieszczan Kolonii i hrabiego Bergu. W roku 1288 Adolf z Bergu nada\xc5\x82 prawa miejskie D\xc3\xbcsseldorfowi. W roku 1322 do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82o do niego M\xc3\xbclheim. Oba nadre\xc5\x84skie miasta rozwin\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 gospodarczo._NEWLINE_W Westfalii cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo rozebrano zamki Isenberg, Volmarstein, Raffenberg i Limburg an der Lenne, o co zabiega\xc5\x82 Eberhard z Mark. Walram z J\xc3\xbclich z pomoc\xc4\x85 mieszczan kolo\xc5\x84skich zdoby\xc5\x82 Z\xc3\xbclpich, jednak wi\xc4\x99kszych korzy\xc5\x9bci terytorialnych nie odni\xc3\xb3s\xc5\x82._NEWLINE_Ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 brabancki po kr\xc3\xb3tkim okresie spokoju zmierzy\xc5\x82 si\xc4\x99 ponownie militarnie z Walramem z Valkenburga, a nast\xc4\x99pnie dnia 1 wrze\xc5\x9bnia 1292 r. otrzyma\xc5\x82 ksi\xc4\x99stwo Limburgii od nowo mianowanego kr\xc3\xb3la Adolfa z Nassau. Widocznym znakiem zwyci\xc4\x99stwa by\xc5\x82o umieszczenie lwa limburskiego w herbie brabanckim w czasach Jana II. Herb przedstawia\xc5\x82 z\xc5\x82otego lwa na czarnym tle (pierwsze i czwarte pole) oraz czerwonego lwa na bia\xc5\x82ym tle (drugie i trzecie pole).'