b'\n_START_ARTICLE_\nAfera trucicielska\n_START_PARAGRAPH_\nAfera trucicielska (L\xe2\x80\x99affaire des poisons) \xe2\x80\x93\xc2\xa0najs\xc5\x82ynniejsza w historii Francji seria proces\xc3\xb3w o czary, trucicielstwo i morderstwo maj\xc4\x85ca miejsce w latach 1677\xe2\x80\x931682 za panowania kr\xc3\xb3la Ludwika XIV. Na skutek zezna\xc5\x84 os\xc3\xb3b oskar\xc5\xbconych o przygotowywanie trucizn i aborcj\xc4\x99, wiele prominentnych os\xc3\xb3b arystokratycznego pochodzenia zosta\xc5\x82o oskar\xc5\xbconych o trucicielstwo oraz czarostwo i skazanych na do\xc5\xbcywotnie wygnanie lub \xc5\x9bmier\xc4\x87. Afera dotkn\xc4\x99\xc5\x82a wiele os\xc3\xb3b z wewn\xc4\x99trznego kr\xc4\x99gu monarchy i w jej efekcie stracono trzydzie\xc5\x9bci sze\xc5\x9b\xc4\x87 os\xc3\xb3b.\n_START_SECTION_\nKontekst i geneza\n_START_PARAGRAPH_\nZa pocz\xc4\x85tek afery trucicielskiej uwa\xc5\xbca si\xc4\x99 powszechnie proces markizy de Brinvilliers w 1675 roku, kt\xc3\xb3ra zosta\xc5\x82a oskar\xc5\xbcona wraz ze swoim kochankiem, dow\xc3\xb3dc\xc4\x85 wojskowym Godinem de Sainte-Croix, o otrucie jej ojca, Antoniego Dreux d\xe2\x80\x99Aubray w 1666 roku i dw\xc3\xb3ch jej braci \xe2\x80\x93 Antoniego d\xe2\x80\x99Aubray i Franciszka d\xe2\x80\x99Aubray w 1670 roku \xe2\x80\x93 w celu odziedziczenia ich posiad\xc5\x82o\xc5\x9bci i maj\xc4\x85tku. Plotkowano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc, \xc5\xbce w celu sprawdzenia dzia\xc5\x82ania trucizny markiza tru\xc5\x82a biedak\xc3\xb3w w czasie swoich cz\xc4\x99stych wizyt w paryskich szpitalach. Natychmiast po wydaniu aktu aresztowania markiza uciek\xc5\x82a z kraju, ale wkr\xc3\xb3tce zosta\xc5\x82a podst\xc4\x99pem pojmana w Li\xc3\xa8ge i dostarczona do Bastylii. Po kilku dniach tortur i ostatecznym przyznaniu si\xc4\x99 do zarzucanych jej win, Brinvilliers zosta\xc5\x82a skazana na \xc5\x9bmier\xc4\x87. Na dzie\xc5\x84 egzekucji wyznaczono 17 lipca. Od \xc5\x9bwitu torturowano j\xc4\x85 tak zwan\xc4\x85 toc\xc4\x85 (tortura polegaj\xc4\x85ca na zmuszeniu ofiary do po\xc5\x82kni\xc4\x99cia oko\xc5\x82o o\xc5\x9bmiu litr\xc3\xb3w wody i jednoczesnym rozci\xc4\x85ganiu), po czym przewieziono skazan\xc4\x85 na miejsce egzekucji, \xc5\x9bci\xc4\x99to (jako szlachcianka mia\xc5\x82a prawo do \xc5\x9bmierci od miecza) i spalono na stosie. Sainte-Croix unikn\xc4\x85\xc5\x82 publicznej egzekucji, poniewa\xc5\xbc zmar\xc5\x82 z powod\xc3\xb3w naturalnych w 1672 roku._NEWLINE_Proces i sensacyjne wyznanie winy skruszonej markizy zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82y uwag\xc4\x99 na spor\xc4\x85 liczb\xc4\x99 nag\xc5\x82ych i niewyja\xc5\x9bnionych \xc5\x9bmierci w\xc5\x9br\xc3\xb3d przedstawicieli arystokracji w ostatnim czasie. Prominentne osoby, w tym sam kr\xc3\xb3l, zacz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 obawia\xc4\x87 mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci otrucia.\n_START_SECTION_\n\xc5\x9aledztwo i jego skutki\n_START_PARAGRAPH_\n\xc5\x9aledztwo rozpocz\xc4\x99\xc5\x82o si\xc4\x99 w grudniu 1677 roku aresztowaniem Magdelaine de La Grange pod zarzutem fa\xc5\x82szerstwa i morderstwa. La Grange odwo\xc5\x82a\xc5\x82a si\xc4\x99 do markiza Louvois, twierdz\xc4\x85c, \xc5\xbce jest w posiadaniu informacji na temat spisku, kt\xc3\xb3rego celem jest zamordowanie kr\xc3\xb3la i delfina. Louvois poinformowa\xc5\x82 o tym kr\xc3\xb3la, kt\xc3\xb3ry zleci\xc5\x82 szefowi paryskiej policji Gabrielowi Nicolasowi de la Reynie zaj\xc4\x99cie si\xc4\x99 spraw\xc4\x85 prowadzonego na szerok\xc4\x85 skal\xc4\x99 procederu wr\xc3\xb3\xc5\xbcbiarstwa, fa\xc5\x82szerstw i trucicielstwa._NEWLINE_Policja by\xc5\x82a dobrze poinformowana o licznych alchemikach, sprzedawcach eliksir\xc3\xb3w i \xc5\x9brodk\xc3\xb3w upi\xc4\x99kszaj\xc4\x85cych, ma\xc5\x9bci maj\xc4\x85cych chroni\xc4\x87 od ran na wojnie, a tak\xc5\xbce afrodyzjak\xc3\xb3w. Tajemnic\xc4\x85 poliszynela by\xc5\x82a dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 tych dobrze znanych w\xc5\x82adzom os\xc3\xb3b polegaj\xc4\x85ca na produkcji tak zwanego proszku spadkobierc\xc3\xb3w (eufemistyczne okre\xc5\x9blenie trucizny). Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 przes\xc5\x82uchiwanych szybko wyznawa\xc5\x82a na torturach prawdziwy zakres swojej dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci i dostarcza\xc5\x82a policjom list\xc4\x99 swoich najwy\xc5\xbcej postawionych klient\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy najprawdopodobniej u\xc5\xbcywali trucizny do usuwania z tego \xc5\x9bwiata rywali i ma\xc5\x82\xc5\xbconk\xc3\xb3w na kr\xc3\xb3lewskim dworze._NEWLINE_Najs\xc5\x82ynniejsz\xc4\x85 osob\xc4\x85 zatrzyman\xc4\x85 podczas afery trucicielskiej by\xc5\x82a akuszerka Catherine Deshayes Monvoisin, znana lepiej jako La Voisin, kt\xc3\xb3ra zosta\xc5\x82a aresztowana w 1679 roku, po tym jak jej imi\xc4\x99 wymieni\xc5\x82a na torturach jedna z jej rywalek, Marie Bosse. La Voisin jako swych klient\xc3\xb3w wymieni\xc5\x82a wiele znacz\xc4\x85cych os\xc3\xb3b na dworze Kr\xc3\xb3la s\xc5\x82o\xc5\x84ce. Znajdowali si\xc4\x99 w\xc5\x9br\xc3\xb3d nich Olimpia Mancini, hrabina de Soissons, jej siostra Maria Anna Mancini ksi\xc4\x99\xc5\xbcna de Bouillon, Franciszek Henryk de Montmorency-Bouteville, ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Piney-Luksemburg, oraz najwa\xc5\xbcniejsza ze wszystkich Markiza de Montespan, kr\xc3\xb3lewska kochanka._NEWLINE_Podczas przes\xc5\x82uchiwa\xc5\x84 La Voisin stwierdzi\xc5\x82a, \xc5\xbce Montespan kupowa\xc5\x82a u niej afrodyzjaki i zamawia\xc5\x82a czarne msze w intencji odzyskania pe\xc5\x82ni kr\xc3\xb3lewskich uczu\xc4\x87 (Ludwik XIV w tym okresie wykazywa\xc5\x82 oznaki znudzenia kochank\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra po kilku porodach nie zdo\xc5\x82a\xc5\x82a odzyska\xc4\x87 figury i sporo straci\xc5\x82a na urodzie), oraz oddalenia z dworu swoich licznych, m\xc5\x82odych rywalek. Czarne msze mia\xc5\x82 odprawia\xc4\x87 ekskomunikowany mnich \xc3\x89tienne Guibourg u\xc5\xbcywaj\xc4\x85c do niej niemowl\xc4\x99cej krwi. Nie ma \xc5\xbcadnych dowod\xc3\xb3w na potwierdzenie tych twierdze\xc5\x84 La Voisin; najprawdopodobniej chcia\xc5\x82a unikn\xc4\x85\xc4\x87 tortur wyznaj\xc4\x85c imi\xc4\x99 tak wszechpot\xc4\x99\xc5\xbcnej na dworze osoby w nadziei, \xc5\xbce policja nie o\xc5\x9bmieli si\xc4\x99 d\xc5\x82u\xc5\xbcej jej bada\xc4\x87 i zostanie zwolniona. Mimo braku na to dowod\xc3\xb3w osob\xc4\x99 markizy de Montespan otoczy\xc5\x82a czarna legenda trucicielki \xe2\x80\x93 jej ofiar\xc4\x85 mia\xc5\x82a pa\xc5\x9b\xc4\x87 jedna z kochanek Ludwika XIV Marie Ang\xc3\xa9lique de Scorailles, kt\xc3\xb3rej nag\xc5\x82a \xc5\x9bmier\xc4\x87 po ci\xc4\x99\xc5\xbckim porodzie wywo\xc5\x82a\xc5\x82a wiele plotek na dworze.\n_START_SECTION_\nZako\xc5\x84czenie procesu\n_START_PARAGRAPH_\nLa Voisin zosta\xc5\x82a skazana na \xc5\x9bmier\xc4\x87 za czarostwo i trucicielstwo przez sp\xc5\x82oni\xc4\x99cie na stosie w 22 lutego 1680 roku. Marsza\xc5\x82ek Montmorency-Bouteville zosta\xc5\x82 pocz\xc4\x85tkowo uwi\xc4\x99ziony w 1680 roku, ale p\xc3\xb3\xc5\xbaniej zosta\xc5\x82 uwolniony i awansowany na kapitana gwardii. Kr\xc3\xb3lewski intendent Jean-Baptiste Colbert mia\xc5\x82 przy\xc5\x9bpieszy\xc4\x87 powr\xc3\xb3t do \xc5\x82aski zdolnego dow\xc3\xb3dcy._NEWLINE_De La Reynie powo\xc5\x82a\xc5\x82 za zgod\xc4\x85 monarchy specjaln\xc4\x85 komisj\xc4\x99 z\xc5\x82o\xc5\xbcon\xc4\x85 z najlepszych krajowych juryst\xc3\xb3w, tak zwan\xc4\x85 Chambre Ardente (\xe2\x80\x9eIzba Ognista\xe2\x80\x9d), kt\xc3\xb3ra sta\xc5\x82a si\xc4\x99 jedyn\xc4\x85 instancj\xc4\x85 w sprawach o trucicielstwo i czarostwo. W czasie swojego istnienia Izba Ognista prowadzi\xc5\x82a dochodzenie w wielu sprawach tego rodzaju, niejednokrotnie wzywaj\xc4\x85c do z\xc5\x82o\xc5\xbcenia zezna\xc5\x84 osoby szlacheckiego pochodzenia i kr\xc3\xb3lewskich dworzan. Po zako\xc5\x84czeniu \xc5\x9bledztwa Izba skaza\xc5\x82a trzydzie\xc5\x9bci cztery osoby na \xc5\x9bmier\xc4\x87 za uprawianie czarostwa lub praktyk trucicielskich. Dwie zmar\xc5\x82y podczas tortur, a kilku dworzan wygnano z kraju. Izba Ognista zosta\xc5\x82a rozwi\xc4\x85zana 1682 roku, poniewa\xc5\xbc Ludwik XIV nie chcia\xc5\x82 zaryzykowa\xc4\x87 publicznego skandalu poprzez skazanie bliskich mu i spokrewnionych z nim os\xc3\xb3b. Na wie\xc5\x9b\xc4\x87 o tym szef policji de La Reynie powiedzia\xc5\x82: Potworno\xc5\x9b\xc4\x87 tych zbrodni jest najlepszym zapewnieniem ich prawdziwo\xc5\x9bci.\n_START_SECTION_\nNast\xc4\x99pstwa\n_START_PARAGRAPH_\nPrawdopodobnie najwa\xc5\xbcniejszym nast\xc4\x99pstwem afery trucicielskiej jest wygnanie z Francji hrabiny de Soissons. Jej syn pozosta\xc5\x82 na dworze, ale nie\xc5\x82aska kr\xc3\xb3lewska powstrzymywa\xc5\x82a go przed realizacj\xc4\x85 jego ambicji \xe2\x80\x93 nie mog\xc4\x85c rozwija\xc4\x87 swojej kariery militarnej z powodu post\xc4\x99pk\xc3\xb3w matki, ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 opu\xc5\x9bci\xc5\x82 Francj\xc4\x99 i \xc5\xbcywi\xc4\x85c niech\xc4\x99\xc4\x87 do Ludwika XIV wst\xc4\x85pi\xc5\x82 na s\xc5\x82u\xc5\xbcb\xc4\x99 zaprzysi\xc4\x99\xc5\xbconego wroga Francji \xe2\x80\x93 Habsburg\xc3\xb3w. Eugeniusz Sabaudzki by\xc5\x82 najwi\xc4\x99kszym dow\xc3\xb3dc\xc4\x85 wojskowym swojego wieku i to w\xc5\x82a\xc5\x9bnie jego zwyci\xc4\x99stwa nad armiami Kr\xc3\xb3la S\xc5\x82o\xc5\x84ce przyczyni\xc5\x82y si\xc4\x99 do obalenia francuskiej hegemonii w Europie._NEWLINE_Wskutek afery trucicielskiej zarzuty postawiono czterystu czterdziestu dw\xc3\xb3m osobom, z czego wydano trzysta sze\xc5\x9b\xc4\x87dziesi\xc4\x85t siedem nakaz\xc3\xb3w aresztowania, z tej liczby dwie\xc5\x9bcie osiemna\xc5\x9bcie os\xc3\xb3b zosta\xc5\x82o uwi\xc4\x99zionych. Spo\xc5\x9br\xc3\xb3d nich trzydzie\xc5\x9bci sze\xc5\x9b\xc4\x87 stracono, pi\xc4\x99\xc4\x87 skazano na galery, a dwadzie\xc5\x9bcia trzy wygnano. Ta statystyka nie zawiera os\xc3\xb3b, kt\xc3\xb3re zmar\xc5\x82y wskutek d\xc5\x82ugotrwa\xc5\x82ego uwi\xc4\x99zienia, tortur, czy pope\xc5\x82ni\xc5\x82y samob\xc3\xb3jstwo. Dodatkowo wielu z oskar\xc5\xbconych nigdy nie doprowadzono na miejsce procesu, ale zosta\xc5\x82o umieszczonych poza systemem sprawiedliwo\xc5\x9bci i uwi\xc4\x99zionych do\xc5\xbcywotnio za pomoc\xc4\x85 lettre de cachet._NEWLINE_Spo\xc5\x9br\xc3\xb3d os\xc3\xb3b uwi\xc4\x99zionych za pomoc\xc4\x85 lettre de cachet \xe2\x80\x93 sze\xc5\x9b\xc4\x87 kobiet zosta\xc5\x82o uwi\xc4\x99zionych w Ch\xc3\xa2teau de Villefranche, osiemnastu m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn w Ch\xc3\xa2teau de Salces, dwana\xc5\x9bcie kobiet w Belle \xc3\x8ele, dziesi\xc4\x99ciu m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn w Ch\xc3\xa2teau de Besan\xc3\xa7on, czterna\xc5\x9bcie kobiet w St Andre de Salins i pi\xc4\x99\xc4\x87 kolejnych w Fort de Bains.'