b'\n_START_ARTICLE_\nStara Pomara\xc5\x84czarnia\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nStar\xc4\x85 Pomara\xc5\x84czarni\xc4\x99 zbudowano jako miejsce do przechowywania drzew pomara\xc5\x84czowych, kt\xc3\xb3re latem zdobi\xc5\x82y ogrody. Powsta\xc5\x82a w latach 1786\xe2\x80\x931788 wed\xc5\x82ug projektu Dominika Merliniego na planie prostok\xc4\x85tnej podkowy. Od pocz\xc4\x85tku istnienia budynku dekorowano jego wn\xc4\x99trza. _NEWLINE_Budynek zosta\xc5\x82 wzniesiony na terenie, gdzie wcze\xc5\x9bniej nie by\xc5\x82o zabudowa\xc5\x84, poza wodozbiorem. Przyczyn\xc4\x85 by\xc5\x82o s\xc4\x85siedztwo ze wsi\xc4\x85 Ujazd\xc3\xb3w. Dopiero gdy wie\xc5\x9b zosta\xc5\x82a przeniesiona, na skarpie, kt\xc3\xb3ra tworzy\xc5\x82a malownicze t\xc5\x82o, zacz\xc4\x99to budow\xc4\x99. Ju\xc5\xbc w 1776 r. Merlini robi\xc5\x82 jej projekty. Pocz\xc4\x85tkowo mia\xc5\x82a to by\xc4\x87 budowla niewielka, lecz pi\xc4\x99trowa, w stylu chi\xc5\x84skim. Wed\xc5\x82ug innego planu mia\xc5\x82aby szeroki front w formach klasycznych, ale by\xc5\x82aby zbyt niska. Kolejny projekt zawiera\xc5\x82 teatr znajduj\xc4\x85cy si\xc4\x99 w skrzydle. Szymon Bogumi\xc5\x82 Zug (\xc3\xb3wczesny specjalista od \xe2\x80\x9eogrodowej\xe2\x80\x9d architektury) w podobnym czasie r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc projektowa\xc5\x82 Pomara\xc5\x84czarni\xc4\x99. Jego projekty bardzo r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc5\x82y si\xc4\x99 od plan\xc3\xb3w Merliniego. Zawiera\xc5\x82y bardziej skomplikowane formy, teatr mia\xc5\x82 by\xc4\x87 po\xc5\x9brodku, a oran\xc5\xbcerie na skrzyd\xc5\x82ach. Dopiero po dziesi\xc4\x99ciu latach rozpocz\xc4\x99to budow\xc4\x99. Wybrano projekt Merliniego i to on zosta\xc5\x82 budowniczym Pomara\xc5\x84czarni i teatru. Budowa trwa\xc5\x82a dwa lata. Efekt najbardziej przypomina\xc5\x82 trzeci projekt. Podczas budowy zmieniono formy architektoniczne na prostsze i surowsze. Dekoracje projektowa\xc5\x82 Jan Chrystian Kamsetzer. W jednym swoim projekcie zagospodarowa\xc5\x82 g\xc3\xb3rn\xc4\x85 \xc5\x9bcian\xc4\x99 malowid\xc5\x82em pejza\xc5\xbcowym z krajobrazem w\xc5\x82oskim i ruinami antycznymi. W drugim projekcie przed \xc5\x9bcian\xc4\x85 umie\xc5\x9bci\xc5\x82 galeri\xc4\x99 najs\xc5\x82awniejszych rze\xc5\xbab staro\xc5\xbcytnych takich jak: Herakles Farnezyjski, Apollo Belwederski._NEWLINE_Pomara\xc5\x84czarnia jest jedynym budynkiem, opr\xc3\xb3cz Pa\xc5\x82acu, kt\xc3\xb3ry ma elewacje utrzymane w p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym i surowszym stylu klasycznym. Kiedy\xc5\x9b mia\xc5\x82a attyk\xc4\x99 i wyra\xc5\xbaniejszy gzyms w cz\xc4\x99\xc5\x9bciach, kt\xc3\xb3re mia\xc5\x82y dwie kondygnacje. Dolna mia\xc5\x82a charakter coko\xc5\x82u o ma\xc5\x82ych otworach. To wszystko zosta\xc5\x82o zmienione podczas remont\xc3\xb3w w XIX wieku. Od po\xc5\x82udnia jest w\xc5\x82a\xc5\x9bciwa fasada, ma ona jedn\xc4\x85 kondygnacj\xc4\x99 o 17 osiach. Jest niska, bardzo rozci\xc4\x85gni\xc4\x99ta, jednolita, z\xc5\x82o\xc5\xbcona z p\xc3\xb3\xc5\x82koli\xc5\x9bcie zamkni\xc4\x99tych okien i drzwi, kt\xc3\xb3re s\xc4\x85 pooddzielane pilastrami. Taka architektura wywodzi si\xc4\x99 z Grand Trianon w Wersalu. By\xc5\x82a wielokrotnie powtarzana w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych krajach. Podobny uk\xc5\x82ad ma m.in. wcze\xc5\x9bniejsza od Pomara\xc5\x84czarni galeria obraz\xc3\xb3w Piotra Wielkiego w Letnim Sadzie._NEWLINE_W latach 1952\xe2\x80\x931965 przed budynkiem znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 pomnik ksi\xc4\x99cia J\xc3\xb3zefa Poniatowskiego._NEWLINE_W 2015 przed Star\xc4\x85 Oran\xc5\xbceri\xc4\x85 w miejscu trawiastych cz\xc4\x99\xc5\x9bci historycznego za\xc5\x82o\xc5\xbcenia rabat i alejek powsta\xc5\x82 Ogr\xc3\xb3d Holenderski zaprojektowany przez holenderskiego architekta krajobrazu Nieka Roozena.\n_START_SECTION_\nArchitektura i wn\xc4\x99trza\n_START_PARAGRAPH_\nCa\xc5\x82y budynek wzniesiono na planie prostok\xc4\x85tnej podkowy. Jego g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 stanowi oran\xc5\xbceria z Ogrodem Zimowym. W niej przechowywano zim\xc4\x85 drzewa pomara\xc5\x84czowe. We wschodnim skrzydle znajduje si\xc4\x99 Teatr Stanis\xc5\x82awowski. _NEWLINE_W Ogrodzie Zimowym znajduje si\xc4\x99 Kr\xc3\xb3lewska Galeria Rze\xc5\xbaby. By\xc5\x82a ona, obok Galerii Obraz\xc3\xb3w w pa\xc5\x82acu Na Wyspie i Galerii Grafiki w Bia\xc5\x82ym Domku jedn\xc4\x85 z trzech g\xc5\x82\xc3\xb3wnych galerii w \xc5\x81azienkach Kr\xc3\xb3lewskich. Znajduje si\xc4\x99 tutaj sta\xc5\x82a ekspozycja rze\xc5\xbab gipsowych i marmurowych pochodz\xc4\x85cych m.in. z kolekcji Stanis\xc5\x82awa Augusta, kt\xc3\xb3re ocala\xc5\x82y podczas II wojny \xc5\x9bwiatowej. W latach 2012\xe2\x80\x932014 w budynku ods\xc5\x82oni\xc4\x99to, poddano konserwacji i uzupe\xc5\x82niono znajduj\xc4\x85ce si\xc4\x99 pod warstwami farby malowid\xc5\x82a autorstwa Jana Chrystiana Kamsetzera. Malowid\xc5\x82a pokrywa\xc5\x82y ok. 60% powierzchni \xc5\x9bcian w foyer Teatru Stanis\xc5\x82awowskiego i \xc5\x9bcian w Ogrodzie Zimowym. Ich odkrycie by\xc5\x82o jednym z najwa\xc5\xbcniejszych wydarze\xc5\x84 konserwatorskich w Warszawie w ostatnich latach._NEWLINE_Od p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej strony dziedzi\xc5\x84ca odbywaj\xc4\x85 si\xc4\x99 \xe2\x80\x9eKoncerty pod lip\xc4\x85\xe2\x80\x9d. Zaprojektowana przez Merliniego sala teatralna jest prostok\xc4\x85tna i pozbawiona charakterystycznych dla tamtego okresu zaokr\xc4\x85gle\xc5\x84. Widownia schodkowo wznosi si\xc4\x99 w g\xc3\xb3r\xc4\x99 i ma kilka rz\xc4\x99d\xc3\xb3w \xc5\x82awek oraz 9 l\xc3\xb3\xc5\xbc (trzy naprzeciwko sceny i trzy po bokach). W 1787 r. Jan Bogumi\xc5\x82 Plersch razem z Antonim Ger\xc5\xbcabkiem wykonali malowid\xc5\x82o na suficie sali, przedstawiaj\xc4\x85ce Apolla na kwadrydze w otoczeniu geniusz\xc3\xb3w. S\xc4\x85 tam r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc reliefowe medaliony Sofoklesa, Szekspira, Racine\xe2\x80\x99a, Moliera. Wykonanie przypisywane jest Jasi\xc5\x84skiemu. Pas malowide\xc5\x82 mi\xc4\x99dzy belkowaniem a sufitem przedstawia dziewi\xc4\x99\xc4\x87 iluzjonistycznych l\xc3\xb3\xc5\xbc wype\xc5\x82nionych publiczno\xc5\x9bci\xc4\x85. Przez wiele lat przypisywano realistyczne malowid\xc5\x82a w teatrze, przedstawiaj\xc4\x85ce wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych ludzi, Antoniemu Smuglewiczowi. Przynios\xc5\x82y mu s\xc5\x82aw\xc4\x99 doskona\xc5\x82ego malarza. W raportach o budowie Starej Pomara\xc5\x84czarni wymieniono imi\xc4\x99 Antoni. Powy\xc5\xbcsza wzmianka dotyczy\xc5\x82a jednak Ger\xc5\xbcabka, a nie Smuglewicza. W raporcie mo\xc5\xbcna doszuka\xc4\x87 si\xc4\x99 jeszcze innej ciekawostki: w 1787 r. zarz\xc4\x85d budowli kr\xc3\xb3lewskich zaprotok\xc3\xb3\xc5\x82owa\xc5\x82, \xc5\xbce Plersch i Antoni Ger\xc5\xbcabek b\xc4\x99d\xc4\x85 pracowa\xc4\x87 przy platformie. Podczas pracy skierowano jednak Ger\xc5\xbcabka do malowania drugiego skrzyd\xc5\x82a, a Plersch dosta\xc5\x82 nowego pomocnika \xe2\x80\x93 D\xc4\x85browskiego. W marcu 1788 r. obaj zacz\xc4\x99li malowa\xc4\x87 sal\xc4\x99 widokow\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra zosta\xc5\x82a oddana w lipcu. D\xc4\x85browski za t\xc4\x99 prac\xc4\x99 dostawa\xc5\x82 wynagrodzenie 20 dukat\xc3\xb3w miesi\xc4\x99cznie. Niedawno wysnuto przypuszczenie, \xc5\xbce to w\xc5\x82a\xc5\x9bnie on jest autorem namalowanych l\xc3\xb3\xc5\xbc z publiczno\xc5\x9bci\xc4\x85. Z raport\xc3\xb3w wynika, \xc5\xbce Plersch maluje, a D\xc4\x85browski mu tylko pomaga, jednak wymieniony jest jako autor plafonu. Je\xc5\x9bli plafon wykona\xc5\x82 sam, mo\xc5\xbcna domniemywa\xc4\x87, \xc5\xbce dekoracje \xc5\x9bcian zostawi\xc5\x82 dla pomocnika. Wskazywa\xc5\x82by na to tak\xc5\xbce odmienny styl wykonania obu tych element\xc3\xb3w. D\xc4\x85browski prawdopodobnie by\xc5\x82 specjalist\xc4\x85 od malarstwa \xc5\x9bciennego. Je\xc5\x9bli to on stworzy\xc5\x82 lo\xc5\xbce z publiczno\xc5\x9bci\xc4\x85, mo\xc5\xbcna uzna\xc4\x87 go za jednego z najlepszych, a mo\xc5\xbce nawet najlepszego malarza epoki stanis\xc5\x82awowskiej.\n_START_SECTION_\nTeatr Stanis\xc5\x82awowski\n_START_PARAGRAPH_\nWe wschodnim skrzydle budynku mie\xc5\x9bci\xc5\x82 si\xc4\x99 unikatowy w skali \xc5\x9bwiatowej teatr dworski, w kt\xc3\xb3rym mo\xc5\xbce zmie\xc5\x9bci\xc4\x87 si\xc4\x99 200 widz\xc3\xb3w. Ma 9 l\xc3\xb3\xc5\xbc rozmieszczonych na trzech \xc5\x9bcianach oraz oryginaln\xc4\x85 dekoracj\xc4\x99 widowni. Teatr sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z g\xc5\x82\xc4\x99bokiej sceny o pochylonej pod\xc5\x82odze, z zachowanymi oryginalnymi urz\xc4\x85dzeniami, m.in. rynn\xc4\x85 do robienia grzmot\xc3\xb3w. Ca\xc5\x82o\xc5\x9bci dope\xc5\x82niaj\xc4\x85 efektowny herb kr\xc3\xb3lewski nad scen\xc4\x85 oraz medaliony z wizerunkami najznakomitszych (zdaniem kr\xc3\xb3la) dramaturg\xc3\xb3w w dziejach: Sofoklesa, Szekspira, Moliera i Racine\xe2\x80\x99a. Prawdziwym unikatem s\xc4\x85 tak\xc5\xbce malowid\xc5\x82a Jana Bogumi\xc5\x82a Plerscha \xe2\x80\x93 ukazuj\xc4\x85 iluzjonistyczny rz\xc4\x85d l\xc3\xb3\xc5\xbc. Zosta\xc5\x82y namalowane na murach, przedstawiaj\xc4\x85 widowni\xc4\x99 z wytworn\xc4\x85 publiczno\xc5\x9bci\xc4\x85 dworsk\xc4\x85, damami spogl\xc4\x85daj\xc4\x85cymi przez lorgnon na toalety s\xc4\x85siadek, plotkuj\xc4\x85cymi dworzanami itp. Wn\xc4\x99trze ma \xc5\x9bwietn\xc4\x85 akustyk\xc4\x99, poniewa\xc5\xbc zosta\xc5\x82o obudowane drewnem. Widownia z\xc5\x82o\xc5\xbcona jest z parteru i l\xc3\xb3\xc5\xbc i odznacza si\xc4\x99 dekoracj\xc4\x85 malarsk\xc4\x85. _NEWLINE_Teatr zosta\xc5\x82 otwarty 6 wrze\xc5\x9bnia 1788 r. Wtedy amatorzy z otoczenia kr\xc3\xb3la zagrali francusk\xc4\x85 sztuk\xc4\x99 na scenie Pomara\xc5\x84czarni. 14 wrze\xc5\x9bnia 1788 r., w rocznic\xc4\x99 odsieczy wiede\xc5\x84skiej, z okazji ods\xc5\x82oni\xc4\x99cia pomnika Jana III odby\xc5\x82o si\xc4\x99 w \xe2\x80\x9enowym teatrum\xe2\x80\x9d uroczyste przedstawienie dla liczniejszej publiczno\xc5\x9bci. Teatr wzbudza\xc5\x82 og\xc3\xb3lny zachwyt. By\xc5\x82 przeznaczony g\xc5\x82\xc3\xb3wnie dla kr\xc3\xb3la i jego otoczenia. Mimo to w 1791 r. podczas przebudowy placu Krasi\xc5\x84skich kr\xc3\xb3l odda\xc5\x82 sw\xc3\xb3j teatr na publiczne przedstawienie trupy Bogus\xc5\x82awskiego. _NEWLINE_W latach 1839-1840 teatr by\xc5\x82 odnawiany pod nadzorem \xc3\xb3wczesnego prezesa dyrekcji teatr\xc3\xb3w, gen. Rautenstraucha i pod kierunkiem architektonicznym Ludwika Kozubowskiego. Z tego czasu pochodz\xc4\x85 zmiany w elewacjach. Z XIX wieku pochodzi\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc pokrycia mebli i portiery w lo\xc5\xbcy. W 1950 r. odby\xc5\x82y si\xc4\x99 ostatnie roboty konserwatorskie. Od 1962 r. teatr jest otwarty dla zwiedzaj\xc4\x85cych. Teatr nosi nazw\xc4\x99 \xe2\x80\x9estanis\xc5\x82awowski\xe2\x80\x9d, poniewa\xc5\xbc w tamtych czasach panowa\xc5\x82 Stanis\xc5\x82aw August Poniatowski i to w\xc5\x82a\xc5\x9bnie jemu zawdzi\xc4\x99cza si\xc4\x99 Park \xc5\x81azienkowski._NEWLINE_Od 2017 teatr jest jedn\xc4\x85 ze scen warszawskich Polskiej Opery Kr\xc3\xb3lewskiej.\n_START_SECTION_\nInne informacje\n_START_PARAGRAPH_\nW pobli\xc5\xbcu budynku znajduje si\xc4\x99 rze\xc5\xbaba Psa Asa wyznaczaj\xc4\x85ca miejsce poch\xc3\xb3wku ps\xc3\xb3w stra\xc5\xbcniczych muzeum.'