b'\n_START_ARTICLE_\nWyuczona bezradno\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nWyuczona bezradno\xc5\x9b\xc4\x87 \xe2\x80\x93 w pracy socjalnej termin oznacza stan wyuczony, wytworzony przez nara\xc5\xbcenie na szkodliwe, nieprzyjemne sytuacje, w kt\xc3\xb3rych nie ma mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci ucieczki lub kt\xc3\xb3rych nie da si\xc4\x99 unikn\xc4\x85\xc4\x87. Dotyczy najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej os\xc3\xb3b marginalizowanych, os\xc3\xb3b d\xc5\x82ugofalowo korzystaj\xc4\x85cych ze wsparcia o\xc5\x9brodk\xc3\xb3w pomocy spo\xc5\x82ecznej jak osoby d\xc5\x82ugotrwale bezrobotne, dotkni\xc4\x99te ub\xc3\xb3stwem, bezdomne czy niepe\xc5\x82nosprawne. Z drugiej strony \xe2\x80\x93 coraz cz\xc4\x99\xc5\x9bciej m\xc3\xb3wi si\xc4\x99 o tym, \xc5\xbce spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa cywilizacji high tech s\xc4\x85 dotkni\xc4\x99te t\xc4\x85 przypad\xc5\x82o\xc5\x9bci\xc4\x85._NEWLINE_W psychologii termin oznaczaj\xc4\x85cy utrwalenie przekona\xc5\x84 o braku zwi\xc4\x85zku przyczynowego mi\xc4\x99dzy w\xc5\x82asnym dzia\xc5\x82aniem (reakcj\xc4\x85) a jego konsekwencjami (wzmocnieniem)._NEWLINE_Termin zosta\xc5\x82 rozpropagowany w psychologii przez Martina Seligmana w latach 70. XX w, za\xc5\x9b badania nad tym zjawiskiem rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 Curt Paul Richter pod koniec lat 50. XX w.\n_START_SECTION_\nEksperymenty\n_START_PARAGRAPH_\nSeligman i Maier (1967 r.) umieszczali psy w klatce tak, by nie mog\xc5\x82y one unikn\xc4\x85\xc4\x87 pora\xc5\xbcenia pr\xc4\x85dem elektrycznym. Po pewnym czasie i kilkunastu nieskutecznych pr\xc3\xb3bach unikni\xc4\x99cia b\xc3\xb3lu psy k\xc5\x82ad\xc5\x82y si\xc4\x99 na pod\xc5\x82odze i biernie znosi\xc5\x82y cierpienie. W warunkach pierwotnych (ca\xc5\x82kowity brak kontroli) wszystkie zwierz\xc4\x99ta umiera\xc5\x82y z powodu apatii, odmawiania przyj\xc4\x99cia pokarmu. W innej grupie badawczej wykazano, \xc5\xbce zwierz\xc4\x99ta nie podejmuj\xc4\x85 pr\xc3\xb3b odzyskania kontroli nawet wtedy, gdy przeniesiono je do klatki, z kt\xc3\xb3rej mog\xc5\x82y \xc5\x82atwo uciec, przeskakuj\xc4\x85c barierk\xc4\x99. Nawet je\xc5\x9bli smutnego, depresyjnego psa si\xc5\x82\xc4\x85 przeci\xc4\x85gni\xc4\x99to przez przeszkod\xc4\x99 w celu pokazania, \xc5\xbce druga cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 jest bezpieczna, psy nie powtarza\xc5\x82y tego zachowania samodzielnie._NEWLINE_Podobne badania pokazuj\xc4\x85ce znaczenie posiadania kontroli jako podstawy budowania nadziei w podtrzymywaniu orientacji sprawczej, ofensywnej koniecznej dla podejmowania dzia\xc5\x82a\xc5\x84 zaradczych prowadzi\xc5\x82 Curt Paul Richter. Szczur wrzucony do \xc5\x9bliskiej kadzi z zimn\xc4\x85 wod\xc4\x85 po kilkunastu minutach p\xc5\x82ywania w k\xc3\xb3\xc5\x82ko tonie. Je\xc5\x9bli podsunie mu si\xc4\x99 kij tu\xc5\xbc po rozpocz\xc4\x99ciu toni\xc4\x99cia, tak \xc5\xbce mo\xc5\xbce si\xc4\x99 po nim wdrapa\xc4\x87 i wydosta\xc4\x87 z kadzi, to przy ponownym wrzuceniu p\xc5\x82ywa kilkadziesi\xc4\x85t godzin. Badacze odkryli, \xc5\xbce za toni\xc4\x99cie zwierz\xc4\x99cia w pierwszej pr\xc3\xb3bie odpowiedzialne nie s\xc4\x85 skutki stresu (np. zawa\xc5\x82 serca), ale w\xc5\x82a\xc5\x9bnie rezygnacja i apatia._NEWLINE_Badacze  instalowali nad g\xc5\x82owami grupy dzieci le\xc5\xbc\xc4\x85cych w \xc5\x82\xc3\xb3\xc5\xbceczku dwa typy zabawek. Zabawka pierwszego typu obraca\xc5\x82a si\xc4\x99 w odpowiedni\xc4\x85 stron\xc4\x99, gdy dziecko przekr\xc4\x99ca\xc5\x82o g\xc5\x82\xc3\xb3wk\xc4\x99 (np. w prawo). Zabawka drugiego typu obraca\xc5\x82a si\xc4\x99 niezale\xc5\xbcnie od ruchu g\xc5\x82\xc3\xb3wki dziecka. Po dw\xc3\xb3ch tygodniach dzieci z pierwszej grupy, z zabawkami pierwszego typu, nauczy\xc5\x82y si\xc4\x99 sprawnego sterowania zabawk\xc4\x85. Po tym czasie dzieci z drugiej grupy, u\xc5\xbcywaj\xc4\x85ce dotychczas zabawek "niesterownych", dosta\xc5\x82y nowe zabawki pierwszego typu ("sterowne"). Mimo to nie nauczy\xc5\x82y si\xc4\x99 nimi kierowa\xc4\x87. Wyuczona bezradno\xc5\x9b\xc4\x87 dotyka wi\xc4\x99c r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc niemowl\xc4\x99ta._NEWLINE_Je\xc5\x9bli dajemy badanym do rozwi\xc4\x85zania dwa zadania, z kt\xc3\xb3rych jedno jest \xc5\x82atwe, a drugie trudne, to oba zadania s\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9bciej rozwi\xc4\x85zywane, gdy prezentuje si\xc4\x99 najpierw \xc5\x82atwe zadanie, potem trudne. Je\xc5\x9bli kolejno\xc5\x9b\xc4\x87 jest odwrotna (najpierw trudne, potem \xc5\x82atwe), to oba zadania s\xc4\x85 rzadziej rozwi\xc4\x85zywane._NEWLINE_W du\xc5\xbcym stopniu zwi\xc4\x85zany z wyuczon\xc4\x85 bezradno\xc5\x9bci\xc4\x85 jest eksperyment Zimbardo.\n_START_SECTION_\nPrzeciwdzia\xc5\x82anie i leczenie z wyuczonej bezradno\xc5\x9bci\n_START_PARAGRAPH_\nSeligman w oparciu o swoje badania stworzy\xc5\x82 tak\xc5\xbce model rozumienia i leczenia depresji. Modyfikacja tego stylu poznawczego oraz uczenie si\xc4\x99 tendencji samoobronnej nios\xc4\x85 skutki lecznicze. Okaza\xc5\x82o si\xc4\x99 tak\xc5\xbce, \xc5\xbce dla wyuczonej bezradno\xc5\x9bci istotne jest nie tyle rzeczywiste sprawowanie kontroli nad wzmocnieniami, ale raczej przekonanie o posiadaniu/nie posiadaniu tej kontroli._NEWLINE_Jak podkre\xc5\x9bla literatura, w procesie leczenia (a na pocz\xc4\x85tku interwencji w sytuacj\xc4\x99 bezradno\xc5\x9bci) nale\xc5\xbcy na wst\xc4\x99pie udzieli\xc4\x87 wsparcia emocjonalnego, pozwoli\xc4\x87 na uzewn\xc4\x99trznienie wszystkich mo\xc5\xbcliwych emocji, szczeg\xc3\xb3lnie tych negatywnych - by umo\xc5\xbcliwi\xc4\x87 spojrzenie na problem z dystansem, dostrzegaj\xc4\x85c nowe punkty widzenia. W dalszych etapach wa\xc5\xbcne jest te\xc5\xbc wzmacnianie pacjenta w skupianiu si\xc4\x99 na pozytywnych emocjach, przypominanie pozytyw\xc3\xb3w z przebiegu \xc5\xbcycia pacjenta.\n_START_SECTION_\nR\xc3\xb3\xc5\xbcnice indywidualne w wyuczonej bezradno\xc5\x9bci\n_START_PARAGRAPH_\nDwie trzecie ludzi umieszczonych w warunkach braku wp\xc5\x82ywu na wzmocnienia uczy si\xc4\x99 bezradno\xc5\x9bci. Odkryto jednak, \xc5\xbce oko\xc5\x82o 30% opiera\xc5\x82o si\xc4\x99 pr\xc3\xb3bom uczynienia ich bezradnymi. Te osoby nie rezygnowa\xc5\x82y, wysila\xc5\x82y si\xc4\x99 nadal, nie pozwala\xc5\x82y negatywnym do\xc5\x9bwiadczeniom wytworzy\xc4\x87 symptom\xc3\xb3w wyuczonej bezradno\xc5\x9bci. Zachowania te zale\xc5\xbc\xc4\x85 od "optymistycznego stylu atrybucyjnego", og\xc3\xb3lnej sk\xc5\x82onno\xc5\x9bci do u\xc5\xbcywania tendencji samoobronnej.'