b'\n_START_ARTICLE_\n\xc5\xbbachwy\n_START_SECTION_\nAnatomia i fizjologia\n_START_PARAGRAPH_\n\xc5\xbbachwy w stadium doros\xc5\x82ym s\xc4\x85 organizmami osiad\xc5\x82ymi. Pojedynczy osobnik ma otw\xc3\xb3r (syfon) wlotowy w szczytowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci cia\xc5\x82a prowadz\xc4\x85cy do przestronnej gardzieli (u przedstawicieli rodziny Hexacrobylidae gardziel jest zredukowana). Syfon mo\xc5\xbce by\xc4\x87 otoczony czu\xc5\x82kami. Gardziel przebita jest zazwyczaj licznymi szczelinami skrzelowymi, tworz\xc4\x85cymi kosz skrzelowy. Woda przep\xc5\x82ywaj\xc4\x85ca przez kosz skrzelowy trafia do jamy oko\xc5\x82oskrzelowej (atrium) uchodz\xc4\x85cej do syfonu wylotowego (odbytowego). W wentralnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci kosza skrzelowego znajduje si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc endostyl, prowadz\xc4\x85cy do pocz\xc4\x85tkowego odcinka jelita. Cia\xc5\x82o \xc5\xbcachw, podobnie jak wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci przedstawicieli os\xc5\x82onic, pokrywa tunika - zewn\xc4\x85trzkom\xc3\xb3rkowa pow\xc5\x82oka zbudowana z celulozy (nazywanej u os\xc5\x82onic tunicyn\xc4\x85), bia\xc5\x82ek i pojedynczych kom\xc3\xb3rek ameboidalnych, kt\xc3\xb3re mog\xc4\x85 przeistacza\xc4\x87 si\xc4\x99 w kom\xc3\xb3rki pigmentowe lub wytwarza\xc4\x87 wapienne spikule, niekiedy tunika mo\xc5\xbce by\xc4\x87 ukrwiona zatokami krwiono\xc5\x9bnymi.\n_START_SECTION_\nKosz skrzelowy\n_START_PARAGRAPH_\nKosz skrzelowy, u wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci \xc5\xbcachw, jest organem zajmuj\xc4\x85cym najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 cia\xc5\x82a. Jest aparatem filtracyjnym i narz\xc4\x85dem wymiany gazowej. \xc5\x9aciany kosza skrzelowego sk\xc5\x82adaj\xc4\x85 si\xc4\x99 z systemu pas\xc3\xb3w, przez kt\xc3\xb3re przechodz\xc4\x85 zatoki krwiono\xc5\x9bne. Przez \xc5\x9bciany przebijaj\xc4\x85 si\xc4\x99 liczne szpary skrzelowe, kt\xc3\xb3rych specyficznie gatunkowy uk\xc5\x82ad powstaje stopniowo w czasie rozwoju osobniczego z jednego, dw\xc3\xb3ch lub trzech pierwotnych otwor\xc3\xb3w skrzelowych. po wentralnej stronie kosza skrzelowego biegnie endostyl, na kt\xc3\xb3ry sk\xc5\x82adaj\xc4\x85 si\xc4\x99 cztery rz\xc4\x99dy wydzielaj\xc4\x85cych \xc5\x9bluz kom\xc3\xb3rek. Endostyl biegnie od syfonu wlotowego do uj\xc5\x9bcia jelita. Kosz skrzelowy zawieszony jest w jamie oko\xc5\x82oskrzelowej (atrium), \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85c si\xc4\x99 z reszt\xc4\x85 cia\xc5\x82a \xc5\xbcachwy jedynie wzd\xc5\x82u\xc5\xbc endostylu (pod endostylem biegnie brzuszne naczynie krwiono\xc5\x9bne).\n_START_SECTION_\nUk\xc5\x82ad pokarmowy\n_START_PARAGRAPH_\nU-kszta\xc5\x82tny uk\xc5\x82ad pokarmowy sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z kr\xc3\xb3tkiego jelita przedniego (prze\xc5\x82yku), obszernego \xc5\x9brodkowego (\xc5\xbco\xc5\x82\xc4\x85dka) - gdzie zachodzi trawienie i tylnego, w kt\xc3\xb3rym zachodzi resorpcja zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w pokarmowych i kt\xc3\xb3re uchodzi do otworu wylotowego. Materia\xc5\x82 zapasowy w postaci glikogenu jest odk\xc5\x82adany w \xc5\x9bcianach jelita tylnego.\n_START_SECTION_\nUk\xc5\x82ad nerwowy\n_START_PARAGRAPH_\nU larw \xc5\xbcachw wyst\xc4\x99puje charakterystyczna dla strunowc\xc3\xb3w po\xc5\x82o\xc5\xbcona dorsalnie cewka nerwowa, kt\xc3\xb3ra zanika w czasie metamorfozy, kiedy uk\xc5\x82ad nerwowy doros\xc5\x82ego osobnika budowany jest de novo. Z niewielkiego fragmentu cewki nerwowej powstaje w\xc3\xb3wczas wyd\xc5\x82u\xc5\xbcony zw\xc3\xb3j nerwowy (ganglion) po\xc5\x82o\xc5\xbcony mi\xc4\x99dzy syfonem wlotowym a wylotowym, odchodz\xc4\x85 od niego nerwy unerwiaj\xc4\x85c zwieracze syfon\xc3\xb3w, trzewia i kosz skrzelowy. Ganglion nie pe\xc5\x82ni jednak wa\xc5\xbcnej funkcji - jego usuni\xc4\x99cie powoduje jedynie zaburzenia w pracy syfonu. _NEWLINE_Poni\xc5\xbcej zwoju nerwowego znajduje si\xc4\x99 niewielki gruczo\xc5\x82 o nieznanej funkcji, po\xc5\x82\xc4\x85czony w\xc4\x85skim kana\xc5\x82em z grzbietow\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 gardzieli. Sugeruje si\xc4\x99, \xc5\xbce gruczo\xc5\x82 ten jest homologiem przysadki\n_START_SECTION_\nUk\xc5\x82ad rozrodczy\n_START_PARAGRAPH_\nWi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\xbcachw to organizmy hermafrodytyczne posiadaj\xc4\x85ce pojedynczy jajnik i j\xc4\x85dro. U niekt\xc3\xb3rych przedstawicieli gonady s\xc4\x85 jednak parzyste (np. Molgula). Ka\xc5\xbcda gonada uchodzi gonoduktem do syfonu atrialnego. Gonady s\xc4\x85 po\xc5\x82o\xc5\xbcone w p\xc4\x99tli jelita (u przedstawicieli Enterogona) lub w \xc5\x9bcianach cia\xc5\x82a (u Pleurogona). Niekt\xc3\xb3re \xc5\xbcachwy cechuj\xc4\x85 si\xc4\x99 protoandri\xc4\x85 lub protogyni\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nWymiana gazowa\n_START_PARAGRAPH_\nBrak osobnego uk\xc5\x82adu oddechowego. Wymiana gazowa zachodzi w koszu skrzelowym i poprzez tunik\xc4\x99. Ze wzgl\xc4\x99du na spokojny, osiad\xc5\x82y tryb \xc5\xbcycia, \xc5\xbcachwy maj\xc4\x85 bardzo ma\xc5\x82e zapotrzebowanie na tlen.\n_START_SECTION_\nWydalanie\n_START_PARAGRAPH_\nBrak osobnego uk\xc5\x82adu wydalniczego. Wi\xc4\x99ksza cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 azotu wydalana jest w postaci amoniaku przez kosz skrzelowy i tunik\xc4\x99, jednak \xc5\xbcachwy produkuj\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc mocznik i kwas moczowy, kt\xc3\xb3re s\xc4\x85 wychwytywane w krwi przez nefrocyty, a nast\xc4\x99pnie wbudowywane jako nierozpuszczalne, wewn\xc4\x85trzkom\xc3\xb3rkowe inkluzje. Kom\xc3\xb3rki zawieraj\xc4\x85ce tak uwi\xc4\x99zione zwi\xc4\x85zki azotu osiadaj\xc4\x85 nast\xc4\x99pnie w jelitach lub gonoduktach.\n_START_SECTION_\nRuch i odbieranie bod\xc5\xbac\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nLarwy \xc5\xbcachw przypominaj\xc4\x85 pokrojem cia\xc5\x82a kijanki, s\xc4\x85 ruchliwe i posiadaj\xc4\x85 bocznie sp\xc5\x82aszczony ogon, przy pomocy kt\xc3\xb3rego aktywnie przemieszczaj\xc4\x85 si\xc4\x99 w wodzie, poszukuj\xc4\x85c miejsca do osiedlenia si\xc4\x99._NEWLINE_W \xc5\x9bcianach cia\xc5\x82a doros\xc5\x82ych \xc5\xbcachwy znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 nieregularnie u\xc5\x82o\xc5\xbcone mi\xc4\x99\xc5\x9bnie g\xc5\x82adkie zdolne do zmieniania kszta\xc5\x82tu zwierz\xc4\x99cia lub do zaci\xc5\x9bni\xc4\x99cia gardzieli, pr\xc3\xb3cz tego ka\xc5\xbcdy syfon zaopatrzony jest w zwieracz. _NEWLINE_U larw \xc5\xbcachw wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 narz\xc4\x85dy zmys\xc5\x82u - czuciowe brodawki, pojedynczy \xc5\x9bwiat\xc5\x82oczu\xc5\x82y ocellus i otolit - narz\xc4\x85d r\xc3\xb3wnowagi. U doros\xc5\x82ych \xc5\xbcachw narz\xc4\x85dy zmys\xc5\x82y zanikaj\xc4\x85, wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 pojedyncze kom\xc3\xb3rki neurosensoryczne, szczeg\xc3\xb3lnie liczne w otaczaj\xc4\x85cych otw\xc3\xb3r g\xc4\x99bowy czu\xc5\x82kach. Ich stymulacja prowadzi do zaci\xc5\x9bni\xc4\x99cia mi\xc4\x99\xc5\x9bni w pow\xc5\x82oce cia\xc5\x82a i wyrzucenia wody z gardzieli (st\xc4\x85d angielska nazwa sea-squirts).\n_START_SECTION_\nEkologia\n_START_PARAGRAPH_\nZdecydowana wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\xbcachw to filtratorzy, aczkolwiek przedstawiciele rodziny Hexacrobylidae prowadz\xc4\x85 prawdopodobnie drapie\xc5\xbcny tryb \xc5\xbcycia. \xc5\xbbachwy wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 w s\xc5\x82onych morzach na wszystkich szeroko\xc5\x9bciach geograficznych (w Ba\xc5\x82tyku spotykane s\xc4\x85 dendrodoa - Dendrodoa grossularia i przejrzystka - Ciona intestinalis) i na r\xc3\xb3\xc5\xbcnych g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bciach (od w\xc3\xb3d p\xc5\x82ytkich po g\xc5\x82\xc4\x99binowe)._NEWLINE_W\xc5\x9br\xc3\xb3d \xc5\xbcachw wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 zar\xc3\xb3wno organizmy osobnicze, jak i kolonijne o r\xc3\xb3\xc5\xbcnym stopniu integracji (wsp\xc3\xb3lny stolon, tunika, syfon wylotowy). U \xc5\xbcachw brak specjalizacji zooid\xc3\xb3w w kolonii.\n_START_SECTION_\nRozmna\xc5\xbcanie i rozw\xc3\xb3j\n_START_PARAGRAPH_\n\xc5\xbbachwy zdolne s\xc4\x85 zar\xc3\xb3wno do rozmna\xc5\xbcania p\xc5\x82ciowego, jak i bezp\xc5\x82ciowego (przez p\xc4\x85czkowanie).\n_START_SECTION_\nRozmna\xc5\xbcanie p\xc5\x82ciowe\n_START_PARAGRAPH_\n\xc5\xbbachwy w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci, od trybu \xc5\xbcycia (kolonijny lub osobniczy), przechodz\xc4\x85 zar\xc3\xb3wno zap\xc5\x82odnienie wewn\xc4\x99trzne jak i zewn\xc4\x99trzne. U gatunk\xc3\xb3w osobniczych wyst\xc4\x99puje zawsze zap\xc5\x82odnienie zewn\xc4\x99trzne. Jaja i plemniki uwalniane s\xc4\x85 do kolumny wody, gdzie zachodzi zap\xc5\x82odnienie. W rozwoju zarodkowym \xc5\xbcachw nast\xc4\x99puje bardzo szybka determinacja los\xc3\xb3w kom\xc3\xb3rek, a nawet poszczeg\xc3\xb3lnych obszar\xc3\xb3w cytoplazmy w zap\xc5\x82odnionym jaju (rozw\xc3\xb3j mozaikowy). Na wczesnym etapie embriogenezy formuj\xc4\x85 si\xc4\x99 tzw. szary p\xc3\xb3\xc5\x82ksi\xc4\x99\xc5\xbcyc, kt\xc3\xb3ry wyznacza przysz\xc5\x82\xc4\x85 stron\xc4\x99 grzbietow\xc4\x85 zarodka oraz \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82ty p\xc3\xb3\xc5\x82ksi\xc4\x99\xc5\xbcyc, z kt\xc3\xb3rego powstaj\xc4\x85 mi\xc4\x99\xc5\x9bnie ogona i kom\xc3\xb3rki mezenchymy._NEWLINE_Od 12 godzin do kilku dni po zap\xc5\x82odnieniu z jaja wykluwa si\xc4\x99 wykazuj\xc4\x85ca cechy strunowca charakterystyczna larwa posiadaj\xc4\x85ca ogon ze strun\xc4\x85 grzbietow\xc4\x85, dorsaln\xc4\x85 cewk\xc4\x99 nerwow\xc4\x85 i narz\xc4\x85dy zmys\xc5\x82\xc3\xb3w. Larwa ta jest stadium dyspersyjnym, kt\xc3\xb3re w przeci\xc4\x85gu kilkudziesi\xc4\x99ciu godzin musi osiedli\xc4\x87 si\xc4\x99 cementuj\xc4\x85c do pod\xc5\x82o\xc5\xbca przy pomocy papilli. Nast\xc4\x99pnie przechodzi metamorfoz\xc4\x99, w trakcie kt\xc3\xb3rej degeneruje ogon i wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 uk\xc5\x82adu nerwowego, rozrasta si\xc4\x99 gardziel i nast\xc4\x99puje zwi\xc4\x99kszenie liczby i komplikacja pierwotnych otwor\xc3\xb3w skrzelowych._NEWLINE_U Form kolonijnych zasadniczy rozw\xc3\xb3j jest podobny z jedn\xc4\x85 r\xc3\xb3\xc5\xbcnic\xc4\x85 - u gatunk\xc3\xb3w filopatrycznych jaja nie s\xc4\x85 wyrzucane z atrium i zap\xc5\x82odnienie zachodzi wewn\xc4\x85trz jamy oko\xc5\x82oskrzelowej, tam te\xc5\xbc zap\xc5\x82odnione jaja przechodz\xc4\x85 embriogenez\xc4\x99 i wykluwaj\xc4\x85 si\xc4\x99 larwy, kt\xc3\xb3re pozostaj\xc4\x85 mobilne bardzo kr\xc3\xb3tko i szybko osiedlaj\xc4\x85 si\xc4\x99 w pobli\xc5\xbcu matczynej kolonii. Niekt\xc3\xb3re gatunki kolonijne podobnie jak osobnicze wykazuj\xc4\x85 zap\xc5\x82odnienie zewn\xc4\x99trzne a ich larwy mog\xc4\x85 przeby\xc4\x87 du\xc5\xbce odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci.\n_START_SECTION_\nRozmna\xc5\xbcanie bezp\xc5\x82ciowe\n_START_PARAGRAPH_\nJedynie formy kolonijne rozmna\xc5\xbcaj\xc4\x85 si\xc4\x99 bezp\xc5\x82ciowo i s\xc4\x85 zdolne do efektywnej regeneracji. Rozmna\xc5\xbcanie bezp\xc5\x82ciowe odbywa si\xc4\x99 przez p\xc4\x85czkowanie istnieje jednak du\xc5\xbca r\xc3\xb3\xc5\xbcnorodno\xc5\x9b\xc4\x87 tego procesu pomi\xc4\x99dzy poszczeg\xc3\xb3lnymi rodzinami. U najprostszych form kolonijnych p\xc4\x85czkowanie zachodzi w stolonie, u innych \xc5\xbcachw mo\xc5\xbce zachodzi\xc4\x87 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w gardzieli. R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc r\xc3\xb3\xc5\xbcne tkanki wchodz\xc4\x85 w sk\xc5\x82ad p\xc4\x85czk\xc3\xb3w; zawsze zawieraj\xc4\x85 one nask\xc3\xb3rek, ale pr\xc3\xb3cz niego obecne mog\xc4\x85 by\xc4\x87 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc nab\xc5\x82onek gardzieli, mezenchyma, nasierdzie, otrzewna, fragmenty jelita czy endostylu. Nie zawsze wszystkie listki zarodkowe s\xc4\x85 obecne w p\xc4\x85czku.\n_START_SECTION_\nEwolucja\n_START_PARAGRAPH_\n\xc5\xbbachwy s\xc4\x85 prawdopodobnie grup\xc4\x85 parafiletyczn\xc4\x85 wzgl\xc4\x99dem sprz\xc4\x85gli (Thaliacea), kt\xc3\xb3ra zachowa\xc5\x82a pewne cechy pierwotne je\xc5\x9bli nie dla wszystkich os\xc5\x82onic, to przynajmniej dla tych, kt\xc3\xb3re przechodz\xc4\x85 przeobra\xc5\xbcenie (problematyczn\xc4\x85 kwesti\xc4\x85 jest pochodzenie ogonic i pierwotno\xc5\x9b\xc4\x87 ich planktonicznego trybu \xc5\xbcycia). Uwa\xc5\xbca si\xc4\x99, \xc5\xbce pierwotne \xc5\xbcachwy by\xc5\x82y osobnicze, a tworzenie klonalnych kolonii jest u nich cech\xc4\x85 wt\xc3\xb3rn\xc4\x85. _NEWLINE_Niekt\xc3\xb3rzy badacze ewolucji strunowc\xc3\xb3w upatruj\xc4\x85 w osobniczych \xc5\xbcachwach planu budowy pierwotnego dla wszystkich strunowc\xc3\xb3w. Zgodnie z t\xc4\x85 teori\xc4\x85 pozosta\xc5\x82e strunowce (lancetniki i kr\xc4\x99gowce) wyewoluowa\xc5\x82y z przypominaj\xc4\x85cych dzisiejsze \xc5\xbcachwy przodk\xc3\xb3w na drodze pedomorfozy podobnie jak ogonice._NEWLINE_W zapisie kopalnym \xc5\xbcachwy s\xc4\x85 sk\xc4\x85po reprezentowane. Od p\xc3\xb3\xc5\xbanego triasu znane s\xc4\x85 skamienia\xc5\x82e spikule \xc5\xbcachw z rodzin Didemnidae, Polycitoridae, Pyuridae, Polyclinidae i Styelidae. Istniej\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc skamienia\xc5\x82o\xc5\x9bci uwa\xc5\xbcane przez niekt\xc3\xb3rych za przedstawicieli bardzo wczesnych \xc5\xbcachw lub bazalnych os\xc5\x82onic s\xc4\x85 to wendyjska Burykhia hunti znad Morza Bia\xc5\x82ego, i kambryjskie Cheungkongella ancestralis i Shankouclava shankouense z chi\xc5\x84skich \xc5\x82upk\xc3\xb3w Maotianshan.\n_START_SECTION_\nWykorzystanie naukowe\n_START_PARAGRAPH_\n\xc5\xbbachwy wykorzystuje si\xc4\x99 jako organizmy modelowe w badaniach nad biologi\xc4\x85 rozwoju jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w badaniach nad filogenez\xc4\x85 strunowc\xc3\xb3w i wczesn\xc4\x85 ewolucj\xc4\x85 kr\xc4\x99gowc\xc3\xb3w.'