b'\n_START_ARTICLE_\nTheodor Adorno\n_START_SECTION_\nWczesne lata frankfurckie\n_START_PARAGRAPH_\nAdorno urodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 we Frankfurcie jako jedyne dziecko Oscara Alexandra Wiesengrunda (1870\xe2\x80\x931941, pochodzenia \xc5\xbcydowskiego, konwertyty na protestantyzm, handlarza winem) i \xc5\x9bpiewaczki Marii Barbary z domu Maria Calvelli-Adorno della Piana (1865\xe2\x80\x931952), katoliczki, kt\xc3\xb3rej drug\xc4\x85 po\xc5\x82ow\xc4\x99 nazwiska panie\xc5\x84skiego przekszta\xc5\x82ci\xc5\x82 we w\xc5\x82asne nazwisko, przy czym doda\xc5\x82 te\xc5\xbc za swoim imieniem \xe2\x80\x9eW.\xe2\x80\x9d, skr\xc3\xb3t od nazwiska ojca \xe2\x80\x9eWiesengrund\xe2\x80\x9d. Z rodzin\xc4\x85 mieszka\xc5\x82a utalentowana muzycznie ciotka Agata. M\xc5\x82ody Theodor z pasj\xc4\x85 oddawa\xc5\x82 si\xc4\x99 grze na fortepianie na cztery r\xc4\x99ce. Rado\xc5\x9b\xc4\x87 jego dzieci\xc5\x84stwa podnosi\xc5\x82y coroczne letnie pobyty w Amorbach. Ucz\xc4\x99szcza\xc5\x82 do Kaiser-Wilhelm-Gymnasium, gdzie okaza\xc5\x82 si\xc4\x99 bardzo zdolnym uczniem i kt\xc3\xb3re uko\xc5\x84czy\xc5\x82 w wyj\xc4\x85tkowo wczesnym wieku 17 lat. W wolnym czasie bra\xc5\x82 prywatne lekcje kompozycji u Bernharda Seklesa, a w sobotnie popo\xc5\x82udnia czyta\xc5\x82 Kantowsk\xc4\x85 Krytyk\xc4\x99 czystego rozumu razem z o 14 lat starszym przyjacielem Siegfriedem Kracauerem \xe2\x80\x93 twierdzi\xc5\x82 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, \xc5\xbce wi\xc4\x99cej zawdzi\xc4\x99cza\xc5\x82 tym lekturom ni\xc5\xbc kt\xc3\xb3remukolwiek ze swoich nauczycieli akademickich._NEWLINE_Na Uniwersytecie we Frankfurcie nad Menem studiowa\xc5\x82 filozofi\xc4\x99, psychologi\xc4\x99, muzykologi\xc4\x99 i socjologi\xc4\x99. Szybko, bo ju\xc5\xbc w 1924 r. uko\xc5\x84czy\xc5\x82 studia na podstawie pracy o Husserlu. W mi\xc4\x99dzyczasie pozna\xc5\x82 swoich najwa\xc5\xbcniejszych wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracownik\xc3\xb3w ze szko\xc5\x82y frankfurckiej, w tym Maxa Horkheimera i Waltera Benjamina.\n_START_SECTION_\nIntermezzo wiede\xc5\x84skie\n_START_PARAGRAPH_\nW czasie studi\xc3\xb3w we Frankfurcie zajmowa\xc5\x82 si\xc4\x99 krytyk\xc4\x85 muzyczn\xc4\x85. Wierzy\xc5\x82, \xc5\xbce stanie si\xc4\x99 ona jego przysz\xc5\x82ym zawodem. Maj\xc4\x85c ten cel na uwadze, skorzysta\xc5\x82 ze znajomo\xc5\x9bci z Albanem Bergiem, by rozpocz\xc4\x85\xc4\x87 studia w Wiedniu na pocz\xc4\x85tku stycznia 1925 r. Nawi\xc4\x85za\xc5\x82 tak\xc5\xbce kontakty z innymi wielkimi przedstawicielami szko\xc5\x82y wiede\xc5\x84skiej, Antonem Webernem i Arnoldem Sch\xc3\xb6nbergiem. W jego w\xc5\x82asnych kompozycjach muzycznych zaznacza si\xc4\x99 wp\xc5\x82yw stylu Berga i Sch\xc3\xb6nberga. Szczeg\xc3\xb3lnie rewolucyjna atonalno\xc5\x9b\xc4\x87 muzyki Sch\xc3\xb6nberga inspirowa\xc5\x82a 22-letniego filozofa do refleksji nad now\xc4\x85 muzyk\xc4\x85, kt\xc3\xb3re jednak nie zosta\xc5\x82y dobrze przyj\xc4\x99te przez jej zwolennik\xc3\xb3w. To rozczarowanie pomog\xc5\x82o mu zerwa\xc4\x87 z karier\xc4\x85 krytyka i zaj\xc4\x85\xc4\x87 si\xc4\x99 nauczaniem akademickim i refleksj\xc4\x85 spo\xc5\x82eczn\xc4\x85. Pozosta\xc5\x82 jednak redaktorem naczelnym awangardowego czasopisma Anbruch. Ambicje filozoficzne przewa\xc5\xbcy\xc5\x82y nad pisarstwem muzykologicznym. Wa\xc5\xbcny wp\xc5\x82yw z okresu wiede\xc5\x84skiego pochodzi z wyk\xc5\x82ad\xc3\xb3w Karla Krausa, na kt\xc3\xb3re ucz\xc4\x99szcza\xc5\x82 razem z Albanem Bergiem i Gy\xc3\xb6rgym Luk\xc3\xa1csem, kt\xc3\xb3rego Teori\xc4\x85 powie\xc5\x9bci entuzjazmowa\xc5\x82 si\xc4\x99 jeszcze w gimnazjum.\n_START_SECTION_\nDrugi okres frankfurcki\n_START_PARAGRAPH_\nPo powrocie z Wiednia, Adorno do\xc5\x9bwiadczy\xc5\x82 nowych przeszk\xc3\xb3d: po tym jak opiekun stanowi\xc4\x85cej rozleg\xc5\x82y traktat psychologiczno-filozoficzny pracy habilitacyjnej Adorna Hans Cornelius i jego asystent Max Horkheimer wyrazili co do niej swoje w\xc4\x85tpliwo\xc5\x9bci, wycofa\xc5\x82 j\xc4\x85 na pocz\xc4\x85tku 1928. Osi\xc4\x85gni\xc4\x99cie venia legendi (prawo i obowi\xc4\x85zek wyk\xc5\x82adania na wy\xc5\xbcszej uczelni) zaj\xc4\x99\xc5\x82o mu jeszcze trzy kolejne lata, kiedy przedstawi\xc5\x82 prac\xc4\x99 Kierkegaard: Konstruktion des \xc3\x84sthetischen (Kierkegaard: interpretacja estetyki) swojemu nowemu promotorowi, Paulowi Tillichowi. Tematem wyk\xc5\x82adu inauguracyjnego Adorna by\xc5\x82o obecne znaczenie filozofii, przedmiot jego rozwa\xc5\xbca\xc5\x84 przez ca\xc5\x82e dalsze \xc5\xbcycie. Po raz pierwszy krytykowa\xc5\x82 w nim heglowskie poj\xc4\x99cie ca\xc5\x82o\xc5\x9bci, antycypuj\xc4\x85c swoj\xc4\x85 s\xc5\x82awn\xc4\x85 formu\xc5\x82\xc4\x99 \xe2\x80\x9eca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 jest nieprawd\xc4\x85\xe2\x80\x9d (z Minima moralia). Uprawnienia zawodowe Adorna zosta\xc5\x82y w 1933 odwo\xc5\x82ane przez nazist\xc3\xb3w, razem z uprawnieniami wszystkich profesor\xc3\xb3w niearyjskiego pochodzenia._NEWLINE_Pomi\xc4\x99dzy pierwszymi wyk\xc5\x82adami Adorna by\xc5\x82o seminarium o traktacie Benjamina  Ursprung des deutschen Trauerspiels (Pochodzenie tragedii niemieckiej). Jego esej z 1932 Zur gesellschaftlichen Lage der Musik (Sytuacja spo\xc5\x82eczna muzyki) by\xc5\x82 wk\xc5\x82adem Adorna do pierwszego numeru redagowanego przez Horkheimera czasopisma Zeitschrift f\xc3\xbcr Sozialkunde. Dopiero w 1938 zosta\xc5\x82 cz\xc5\x82onkiem Institut f\xc3\xbcr Sozialforschung.\n_START_SECTION_\nMi\xc4\x99dzy Berlinem a Oksfordem (1934\xe2\x80\x931937)\n_START_PARAGRAPH_\nPod koniec lat dwudziestych Adorno podczas swoich wizyt w Berlinie nawi\xc4\x85za\xc5\x82 bliskie relacje z Walterem Benjaminem i Ernstem Blochem (kt\xc3\xb3rego prace pozna\xc5\x82 wcze\xc5\x9bniej \xe2\x80\x93 ju\xc5\xbc w 1921 r. zapozna\xc5\x82 si\xc4\x99 z Geist der Utopie pierwsz\xc4\x85 znacz\xc4\x85c\xc4\x85 prac\xc4\x85 Blocha), tam te\xc5\xbc pozna\xc5\x82 Margarethe (Gretel) Karplus (1902\xe2\x80\x931993), kt\xc3\xb3r\xc4\x85 po\xc5\x9blubi\xc5\x82 w 1937 w Londynie. W 1934 r. uciekaj\xc4\x85c przed re\xc5\xbcimem nazistowskim wyemigrowa\xc5\x82 do Anglii z nadziej\xc4\x85 na otrzymanie profesury uniwersytetu w Oksfordzie, nie otrzymawszy spodziewanego stanowiska, podj\xc4\x85\xc5\x82 studia doktoranckie i po\xc5\x9bwi\xc4\x99ci\xc5\x82 si\xc4\x99 studiom nad filozofi\xc4\x85 Husserla. W 1936 r. Zeitschrift opublikowa\xc5\x82 jeden ze swoich najbardziej kontrowersyjnych tekst\xc3\xb3w \xc3\x9cber Jazz [O Jazzie]. Artyku\xc5\x82 ten nie tyle by\xc5\x82 om\xc3\xb3wieniem samego zagadnienia jazzu jako pewnego stylu muzycznego, ile pierwszym znacz\xc4\x85cym wyst\xc4\x85pieniem przeciwko kulturze masowej i bujnemu rozwojowi przemys\xc5\x82u rozrywkowego. Adorno uwa\xc5\xbca\xc5\x82, \xc5\xbce przemys\xc5\x82 rozrywkowy jest systemem, poprzez kt\xc3\xb3ry kontroluje si\xc4\x99 spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwo i kt\xc3\xb3ry ogranicza prawdziw\xc4\x85 ekspresj\xc4\x99 artystyczn\xc4\x85. Kontakt listowny z Horkheimerem, kt\xc3\xb3ry \xc5\xbcy\xc5\x82 wtedy na wygnaniu w Stanach Zjednoczonych, cho\xc4\x87 rzadki, przyni\xc3\xb3s\xc5\x82 Adorno ofert\xc4\x99 pracy w Ameryce.\n_START_SECTION_\nEmigrant w Stanach Zjednoczonych (1938\xe2\x80\x931949)\n_START_PARAGRAPH_\nPo pierwszej wizycie w Nowym Jorku (1937) powzi\xc4\x85\xc5\x82 postanowienie, by tam zamieszka\xc4\x87. W Brukseli po\xc5\xbcegna\xc5\x82 si\xc4\x99 z rodzicami (kt\xc3\xb3rzy do\xc5\x82\xc4\x85czyli do niego w 1939), w San Remo z Benjaminem, kt\xc3\xb3ry wola\xc5\x82 pozosta\xc4\x87 w Europie, co ograniczy\xc5\x82o ich kontakt do list\xc3\xb3w. Kr\xc3\xb3tko po przybyciu do Nowego Jorku Adorno zosta\xc5\x82 oficjalnym cz\xc5\x82onkiem Institute for Social Research Horkheimera. By\xc5\x82 te\xc5\xbc konsultantem muzycznym Radio Project kierowanego przez austriackiego socjologa Paul Lazarsfelda projektu badaj\xc4\x85cego wp\xc5\x82yw rozwoju radia na spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwo, wkr\xc3\xb3tce skoncentrowa\xc5\x82 jednak wszystkie swoje wysi\xc5\x82ki na wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy z Horkheimerem._NEWLINE_Razem przenie\xc5\x9bli si\xc4\x99 do Los Angeles, gdzie przez nast\xc4\x99pne siedem lat Adorno naucza\xc5\x82 i by\xc5\x82 jednym z kierownik\xc3\xb3w jednostki badawczej Uniwersytetu Kalifornijskiego. Owocem ich wsp\xc3\xb3lnej pracy by\xc5\x82a ksi\xc4\x85\xc5\xbcka Dialektyka O\xc5\x9bwiecenia (Dialektik der Aufkl\xc3\xa4rung) z 1947. W tym wa\xc5\xbcnym dziele Adorno i Horkheimer analizuj\xc4\x85 tendencj\xc4\x99 cywilizacji do samozniszczenia. Stawiaj\xc4\x85 w niej tez\xc4\x99, \xc5\xbce O\xc5\x9bwiecenie przekszta\xc5\x82ci\xc5\x82o ide\xc4\x99 rozumu w irracjonaln\xc4\x85 si\xc5\x82\xc4\x99. W konsekwencji rozum zacz\xc4\x85\xc5\x82 dominowa\xc4\x87 nie tylko nad natur\xc4\x85, ale tak\xc5\xbce nad sam\xc4\x85 ludzko\xc5\x9bci\xc4\x85. W racjonalizacji ludzko\xc5\x9bci widz\xc4\x85 przyczyn\xc4\x99 powstania faszyzmu i innych system\xc3\xb3w totalitarnych. W zwi\xc4\x85zku z tym Adorno uznawa\xc5\x82 za drog\xc4\x99 do emancypacji ludzko\xc5\x9bci nie racjonalizm, a sztuk\xc4\x99._NEWLINE_W 1945 zaniecha\xc5\x82 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci kompozytorskiej. Motywowa\xc5\x82 to w\xc5\x82asn\xc4\x85 s\xc5\x82awn\xc4\x85 opini\xc4\x85, \xc5\xbce \xe2\x80\x9episanie poezji po Auschwitz jest barbarzy\xc5\x84stwem\xe2\x80\x9d (Nach Auschwitz ein Gedicht zu schreiben, ist barbarisch).\n_START_SECTION_\nKultura masowa wed\xc5\x82ug Adorno\n_START_PARAGRAPH_\nAdorno uwa\xc5\xbca\xc5\x82, \xc5\xbce kultur\xc4\x99 masow\xc4\x85 mo\xc5\xbcemy okre\xc5\x9bli\xc4\x87 mianem \xe2\x80\x9eprzemys\xc5\x82u kulturalnego\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 ze wzgl\xc4\x99du na jej zautomatyzowany charakter, niczym w fabryce. Poprzez to r\xc3\xb3\xc5\xbcne systemy autorytarne mog\xc4\x85 j\xc4\x85 wykorzystywa\xc4\x87, by osi\xc4\x85gn\xc4\x85\xc4\x87 swoje cele. Adorno twierdzi tak\xc5\xbce, \xc5\xbce kultura masowa, od momentu swojego powstania w XIX wieku, niszczy zar\xc3\xb3wno autentyczn\xc4\x85 kultur\xc4\x99 popularn\xc4\x85 z przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci (np. t\xc4\x99 oparta na przekazie ustnym), jak te\xc5\xbc tzw. \xe2\x80\x9ekultur\xc4\x99 wysok\xc4\x85\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 wymagaj\xc4\x85c\xc4\x85 od odbiorcy wysi\xc5\x82ku intelektualnego.\n_START_SECTION_\nKrytyka\n_START_PARAGRAPH_\nKrytycy Adorna wywodz\xc4\x85 si\xc4\x99 z wielu \xc5\x9brodowisk intelektualnych. S\xc4\x85 w\xc5\x9br\xc3\xb3d nich marksi\xc5\x9bci, neopozytywi\xc5\x9bci (Ralf Dahrendorf, Karl Popper), neokonserwaty\xc5\x9bci i wielu innych, sfrustrowanych niejasnym stylem pism Adorna. Wielu marksist\xc3\xb3w oskar\xc5\xbca teori\xc4\x99 krytyczn\xc4\x85 o wypaczenie my\xc5\x9bli Marksa przez przyj\xc4\x99cie wielu w\xc4\x85tk\xc3\xb3w jego filozofii przy jednoczesnym odrzuceniu politycznych cel\xc3\xb3w stanowi\xc4\x85cych jej istot\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nMarksi\xc5\x9bci\n_START_PARAGRAPH_\nWed\xc5\x82ug Horsta M\xc3\xbcllera, autora Kritik der kritischen Theorie (\xe2\x80\x9eKrytyki teorii krytycznej\xe2\x80\x9d), Adorno zak\xc5\x82ada totalno\xc5\x9b\xc4\x87 jako automatyczny system. To za\xc5\x82o\xc5\xbcenie jest zgodne z adornowsk\xc4\x85 ide\xc4\x85 spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa jako systemu samoreguluj\xc4\x85cego si\xc4\x99, z kt\xc3\xb3rego trzeba si\xc4\x99 wyzwoli\xc4\x87 (ale, z kt\xc3\xb3rego nikt nie mo\xc5\xbce si\xc4\x99 wyzwoli\xc4\x87). Adorno ten stan rzeczy okre\xc5\x9bla\xc5\x82 jako istniej\xc4\x85cy, cho\xc4\x87 nieludzki, podczas gdy M\xc3\xbcller argumentuje przeciw samemu istnieniu takiego systemu. M\xc3\xbcller twierdzi, \xc5\xbce teoria krytyczna nie przynosi ze sob\xc4\x85 \xc5\xbcadnej praktycznej recepty na zmian\xc4\x99 spo\xc5\x82eczn\xc4\x85. Uwa\xc5\xbca ponadto, \xc5\xbce J\xc3\xbcrgen Habermas, w szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci, a szko\xc5\x82a frankfurcka, w og\xc3\xb3lno\xc5\x9bci, b\xc5\x82\xc4\x99dnie rozumiej\xc4\x85 i interpretuj\xc4\x85 Marksa._NEWLINE_Gy\xc3\xb6rgy Luk\xc3\xa1cs, jeden z najwybitniejszych filozof\xc3\xb3w marksistowskich w XX wieku, w przedmowie z 1962 r. do swej Teorii powie\xc5\x9bci w spos\xc3\xb3b bezwzgl\xc4\x99dny okre\xc5\x9bli\xc5\x82 Adorna jako pensjonariusza rezydencji w \xe2\x80\x9eGrand Hotel Abyss\xe2\x80\x9d. Nale\xc5\xbcy przez to rozumie\xc4\x87 luk\xc3\xa1csowskie (kt\xc3\xb3ry swego czasu wspiera\xc5\x82 koncepcj\xc4\x99 \xe2\x80\x9erealizmu socjalistycznego\xe2\x80\x9d i by\xc5\x82 filarem marksizmu w NRD) \xc5\x82\xc4\x85czenie Adorna z przestarza\xc5\x82ym przed-marksizmem, kt\xc3\xb3ry oddaje si\xc4\x99 rozpaczaniu nad niesprawiedliwo\xc5\x9bci\xc4\x85 spo\xc5\x82eczn\xc4\x85, cho\xc4\x87 sam rozkoszuje si\xc4\x99 i korzysta z bur\xc5\xbcuazyjnego stylu \xc5\xbcycia.'