b'\n_START_ARTICLE_\nOdma op\xc5\x82ucnowa\n_START_SECTION_\nPrzyczyny\n_START_PARAGRAPH_\nOdm\xc4\x99 op\xc5\x82ucnow\xc4\x85 samoistn\xc4\x85 dzieli si\xc4\x99 na dwa typy: pierwotn\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra wyst\xc4\x99puje przy braku znanej choroby p\xc5\x82uc, oraz wt\xc3\xb3rn\xc4\x85, kt\xc3\xb3re wyst\xc4\x99puje u os\xc3\xb3b z chorobami p\xc5\x82uc. _NEWLINE_a)Pierwotna samoistna odma op\xc5\x82ucnowa _NEWLINE_Przyczyny prowadz\xc4\x85ce do wyst\xc4\x85pienia pierwotnej samoistnej odmy op\xc5\x82ucnowej s\xc4\x85 nieznane, ale do czynnik\xc3\xb3w ryzyka zalicza si\xc4\x99 p\xc5\x82e\xc4\x87 m\xc4\x99sk\xc4\x85, palenie tytoniu oraz dodatni wywiad rodzinny w kierunku wyst\xc4\x99powania odmy op\xc5\x82ucnowej._NEWLINE_b)Wt\xc3\xb3rna samoistna odma op\xc5\x82ucnowa _NEWLINE_Wt\xc3\xb3rna samoistna odma op\xc5\x82ucnowa mo\xc5\xbce wyst\xc4\x85pi\xc4\x87 w przebiegu r\xc3\xb3\xc5\xbcnych chor\xc3\xb3b p\xc5\x82uc; najcz\xc4\x99stsz\xc4\x85 z nich jest przewlek\xc5\x82a obturacyjna choroba p\xc5\x82uc (zw\xc5\x82aszcza przy wsp\xc3\xb3\xc5\x82istnieniu p\xc4\x99cherzy rozedmowych) \xe2\x80\x93 w przybli\xc5\xbceniu w 70% przypadk\xc3\xb3w. Do innych chor\xc3\xb3b p\xc5\x82uc, przy kt\xc3\xb3rych cz\xc4\x99\xc5\x9bciej wyst\xc4\x99puje odma op\xc5\x82ucnowa zalicza si\xc4\x99:  _NEWLINE_\xe2\x80\xa2choroby dr\xc3\xb3g oddechowych: zaostrzenie ci\xc4\x99\xc5\xbckiej astmy, mukowiscydoz\xc4\x99;_NEWLINE_\xe2\x80\xa2zaka\xc5\xbcenia p\xc5\x82uc i choroby paso\xc5\xbcytnicze: pneumocystozowe zapalenie p\xc5\x82uc, gru\xc5\xbalica, martwicze zapalenie p\xc5\x82uc, odra, b\xc4\x85blowica;_NEWLINE_\xe2\x80\xa2\xc5\x9br\xc3\xb3dmi\xc4\x85\xc5\xbcszowe choroby p\xc5\x82uc: sarkoidoza, idiopatyczne w\xc5\x82\xc3\xb3knienie p\xc5\x82uc, histiocytoza X, limfangioleiomiomatoza;_NEWLINE_\xe2\x80\xa2choroby tkanki \xc5\x82\xc4\x85cznej: reumatoidalne zapalenie staw\xc3\xb3w, zesztywniaj\xc4\x85ce zapalenie staw\xc3\xb3w kr\xc4\x99gos\xc5\x82upa, zapalenie wielomi\xc4\x99\xc5\x9bniowe i zapalenie sk\xc3\xb3rno-mi\xc4\x99\xc5\x9bniowe, sklerodermia uk\xc5\x82adowa, zesp\xc3\xb3\xc5\x82 Marfana i zesp\xc3\xb3\xc5\x82 Ehlersa-Danlosa;_NEWLINE_\xe2\x80\xa2nowotwory z\xc5\x82o\xc5\x9bliwe: rak p\xc5\x82uca, mi\xc4\x99saki z zaj\xc4\x99ciem p\xc5\x82uca;_NEWLINE_\xe2\x80\xa2cia\xc5\x82o obce w drzewie oskrzelowym._NEWLINE_c)Odma op\xc5\x82ucnowa pourazowa i jatrogenna_NEWLINE_Pourazowa odma op\xc5\x82ucnowa mo\xc5\xbce by\xc4\x87 wynikiem urazu t\xc4\x99pego lub penetruj\xc4\x85cego \xc5\x9bciany klatki piersiowej. Mechanizm doprowadzaj\xc4\x85cy do powstania odmy jest najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej zwi\xc4\x85zany z penetracj\xc4\x85 ostrych fragment\xc3\xb3w kostnych z\xc5\x82amanych \xc5\xbceber, kt\xc3\xb3re powoduj\xc4\x85 uszkodzenia tkanki p\xc5\x82ucnej. Pourazowa odma op\xc5\x82ucnowa mo\xc5\xbce r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wyst\xc4\x85pi\xc4\x87 u os\xc3\xb3b nara\xc5\xbconych na wybuch, nawet je\xc5\x9bli nie ma ewidentnych obra\xc5\xbce\xc5\x84 klatki piersiowej. _NEWLINE_Do powstania odmy mog\xc4\x85 prowadzi\xc4\x87 takie zabiegi medyczne, jak wprowadzenie cewnika wk\xc5\x82ucia centralnego, przezklatkowa biopsja aspiracyjna guzk\xc3\xb3w p\xc5\x82uc, biopsja przezoskrzelowa lub op\xc5\x82ucnej, torakocenteza, blokada nerw\xc3\xb3w mi\xc4\x99dzy\xc5\xbcebrowych, tracheostomia, resuscytacja kr\xc4\x85\xc5\xbceniowo-oddechowa oraz za\xc5\x82o\xc5\xbcenie rurki nosowo-gard\xc5\x82owej. Stosowanie wentylacji z dodatnim ci\xc5\x9bnieniem w drogach oddechowych, zar\xc3\xb3wno w spos\xc3\xb3b mechaniczny, jak i nieinwazyjny, mo\xc5\xbce spowodowa\xc4\x87 barotraum\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc prowadz\xc4\x85c\xc4\x85 do powstania odmy op\xc5\x82ucnowej.\n_START_SECTION_\nEpidemiologia\n_START_PARAGRAPH_\nOdma op\xc5\x82ucnowa wyst\xc4\x99puje trzy do sze\xc5\x9bciu razy cz\xc4\x99\xc5\x9bciej u m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn ni\xc5\xbc u kobiet. Wzrost znacz\xc4\x85co powy\xc5\xbcej \xc5\x9bredniej populacyjnej oraz szczup\xc5\x82a budowa cia\xc5\x82a zwi\xc4\x99kszaj\xc4\x85 ryzyko wyst\xc4\x85pienia odmy op\xc5\x82ucnowej. Ryzyko wyst\xc4\x85pienia pierwszej odmy samoistnej jest zwi\xc4\x99kszone u pal\xc4\x85cych m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn i kobiet o wsp\xc3\xb3\xc5\x82czynniki odpowiednio 22 i 9 w por\xc3\xb3wnaniu do os\xc3\xb3b niepal\xc4\x85cych tej samej p\xc5\x82ci. U os\xc3\xb3b pal\xc4\x85cych ryzyko wyst\xc4\x85pienia odmy wzrasta nieliniowo wraz z liczb\xc4\x85 wypalanych papieros\xc3\xb3w: m\xc4\x99\xc5\xbcczy\xc5\xbani, kt\xc3\xb3rzy pal\xc4\x85 10 papieros\xc3\xb3w dziennie, maj\xc4\x85 w przybli\xc5\xbceniu 20-krotnie zwi\xc4\x99kszone ryzyko w por\xc3\xb3wnaniu do niepal\xc4\x85cych, podczas gdy u palaczy 20 papieros\xc3\xb3w dziennie wzrost ryzyka jest 100-krotny.\n_START_SECTION_\nRozpoznanie\n_START_PARAGRAPH_\nObjawy odmy mog\xc4\x85 nie by\xc4\x87 oczywiste i jednoznaczne, zw\xc5\x82aszcza u os\xc3\xb3b z niewielk\xc4\x85 pierwotn\xc4\x85 odm\xc4\x85 samoistn\xc4\x85, dlatego najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej wymagane jest potwierdzenie rozpoznania przy u\xc5\xbcyciu bada\xc5\x84 obrazowych. Odma pr\xc4\x99\xc5\xbcna jest natomiast stanem zagro\xc5\xbcenia \xc5\xbcycia i powinna by\xc4\x87 leczona przed wykonaniem bada\xc5\x84 obrazowych, zw\xc5\x82aszcza w przypadku znacznej hipoksji, bardzo niskiego ci\xc5\x9bnienia krwi lub zaburze\xc5\x84 \xc5\x9bwiadomo\xc5\x9bci u pacjenta. Wykonanie zdj\xc4\x99cia rentgenowskiego przy rozpoznaniu odmy pr\xc4\x99\xc5\xbcnej jest czasami konieczne w przypadku w\xc4\x85tpliwo\xc5\x9bci co do umiejscowienia odmy. _NEWLINE_a)Badanie RTG_NEWLINE_Najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej przy podejrzeniu odmy op\xc5\x82ucnowej wykonuje si\xc4\x99 zwyk\xc5\x82e zdj\xc4\x99cie klatki piersiowej, najlepiej w projekcji tylno-przedniej (PA). Typowo powinno uzyska\xc4\x87 si\xc4\x99 zdj\xc4\x99cia na zatrzymanym wdechu. Istniej\xc4\x85 rozbie\xc5\xbcne opinie na temat przydatno\xc5\x9bci ewentualnego wykonywania zdj\xc4\x99\xc4\x87 klatki piersiowej na wydechu \xe2\x80\x93 wed\xc5\x82ug bada\xc5\x84 kontrolowanych z randomizacj\xc4\x85 s\xc4\x85 one nieprzydatne. Przy silnym podejrzeniu odmy op\xc5\x82ucnowej, lecz przy braku potwierdzenia tego rozpoznania na zdj\xc4\x99ciu PA, mo\xc5\xbcna wykona\xc4\x87 zdj\xc4\x99cia profilowe (boczne), nie s\xc4\x85 one jednak wykonywane rutynowo. Rozpoznanie odmy op\xc5\x82ucnowej opiera si\xc4\x99 na stwierdzeniu takich objaw\xc3\xb3w jak linijny cie\xc5\x84 op\xc5\x82ucnej p\xc5\x82ucnej uk\xc5\x82adaj\xc4\x85cy si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnolegle do \xc5\x9bciany klatki piersiowej, z niewidocznymi obwodowo od niego naczyniami. Mo\xc5\xbce wyst\xc4\x85pi\xc4\x87 przemieszczenie \xc5\x9br\xc3\xb3dpiersia na stron\xc4\x99 niezaj\xc4\x99tego p\xc5\x82uca. W zakresie p\xc5\x82uca przeciwnej strony klatki piersiowej mog\xc4\x85 by\xc4\x87 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc widoczne nieprawid\xc5\x82owo\xc5\x9bci dr\xc3\xb3g oddechowych lub zmiany \xc5\x9br\xc3\xb3dmi\xc4\x85\xc5\xbcszowe. _NEWLINE_Wielko\xc5\x9b\xc4\x87 odmy op\xc5\x82ucnowej mo\xc5\xbcna okre\xc5\x9bli\xc4\x87 z wystarczaj\xc4\x85c\xc4\x85 dok\xc5\x82adno\xc5\x9bci\xc4\x85 przez pomiar odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci brzeg\xc3\xb3w \xc5\x9bciany klatki piersiowej od p\xc5\x82uc. Jest to istotne dla leczenia ma\xc5\x82ych odm op\xc5\x82ucnowych, kt\xc3\xb3re mo\xc5\xbcna leczy\xc4\x87 na r\xc3\xb3\xc5\xbcne sposoby. Warstwa powietrza o grubo\xc5\x9bci 2 cm oznacza, \xc5\xbce odma op\xc5\x82ucnowa zajmuje oko\xc5\x82o 50% po\xc5\x82owy klatki piersiowej. Wed\xc5\x82ug brytyjskich wytycznych pomiary powinny by\xc4\x87 wykonywane na poziomie wn\xc4\x99ki p\xc5\x82uca, z warto\xc5\x9bci\xc4\x85 graniczn\xc4\x85 2 cm rozr\xc3\xb3\xc5\xbcniaj\xc4\x85c\xc4\x85 du\xc5\xbc\xc4\x85 i ma\xc5\x82\xc4\x85 odm\xc4\x99 op\xc5\x82ucnow\xc4\x85, podczas gdy wed\xc5\x82ug ameryka\xc5\x84skich wytycznych pomiaru nale\xc5\xbcy dokonywa\xc4\x87 przy szczycie p\xc5\x82uc z 3 cm warto\xc5\x9bci\xc4\x85 rozr\xc3\xb3\xc5\xbcniaj\xc4\x85c\xc4\x85. Metoda ameryka\xc5\x84ska mo\xc5\xbce spowodowa\xc4\x87 przecenienie rozmiaru odmy op\xc5\x82ucnowej, je\xc5\x9bli komora odmowa jest zlokalizowana w przewa\xc5\xbcaj\xc4\x85cej cz\xc4\x99\xc5\x9bci przy szczycie p\xc5\x82uca, co zdarza si\xc4\x99 cz\xc4\x99sto. Odma op\xc5\x82ucnowa nie zawsze otacza p\xc5\x82uco jednolicie; w niekt\xc3\xb3rych przypadkach mo\xc5\xbce doj\xc5\x9b\xc4\x87 do powstania ograniczonej (otorbionej) przestrzeni odmy w okre\xc5\x9blonym miejscu klatki piersiowej. Na zdj\xc4\x99ciu RTG klatki piersiowej opr\xc3\xb3cz odmy mo\xc5\xbce by\xc4\x87 widoczny p\xc5\x82yn w jamie op\xc5\x82ucnowej (kt\xc3\xb3ry mo\xc5\xbce odpowiada\xc4\x87 krwi) uk\xc5\x82adaj\xc4\x85cy si\xc4\x99 poziomo. W niekt\xc3\xb3rych przypadkach jedyn\xc4\x85 zauwa\xc5\xbcaln\xc4\x85 nieprawid\xc5\x82owo\xc5\x9bci\xc4\x85 mo\xc5\xbce by\xc4\x87 objaw g\xc5\x82\xc4\x99bokiego zachy\xc5\x82ka przeponowo-\xc5\xbcebrowego wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cy u pacjent\xc3\xb3w le\xc5\xbc\xc4\x85cych. _NEWLINE_W przypadku odmy op\xc5\x82ucnowej pr\xc4\x99\xc5\xbcnej do najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej stwierdzanych objaw\xc3\xb3w nale\xc5\xbc\xc4\x85: przesuni\xc4\x99cie \xc5\x9br\xc3\xb3dpiersia na stron\xc4\x99 przeciwn\xc4\x85 do odmy, poszerzenie przestrzeni mi\xc4\x99dzy\xc5\xbcebrowych i obni\xc5\xbcenie wysoko\xc5\x9bci kopu\xc5\x82y przepony po stronie odmy._NEWLINE_Czasami odm\xc4\x99 op\xc5\x82ucnow\xc4\x85 mo\xc5\xbcna zauwa\xc5\xbcy\xc4\x87 na zdj\xc4\x99ciach celowanych \xc5\xbceber wykonanych z przyczyn pourazowych, w sytuacji gdy na podstawie badania przedmiotowego i podmiotowego nie ma podejrzenia odmy._NEWLINE_b)Badanie TK_NEWLINE_Badanie TK klatki piersiowej pozwala na dok\xc5\x82adniejsz\xc4\x85 ocen\xc4\x99 odmy op\xc5\x82ucnowej ni\xc5\xbc zdj\xc4\x99cia RTG, ale jej zastosowanie w tym wskazaniu nie jest rutynowo zalecane. Tomografia komputerowa klatki piersiowej mo\xc5\xbce by\xc4\x87 przydatnym badaniem w wybranych przypadkach. Pozwala mi\xc4\x99dzy innymi rozr\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x87 p\xc4\x99cherze rozedmowe od odmy op\xc5\x82ucnowej w sytuacji, gdy obraz RTG jest niejednoznaczny. W sytuacjach pourazowych, gdy uzyskanie zdj\xc4\x99\xc4\x87 w pozycji stoj\xc4\x85cej mo\xc5\xbce by\xc4\x87 niemo\xc5\xbcliwe, w oko\xc5\x82o jednej trzeciej przypadk\xc3\xb3w odma op\xc5\x82ucnowa mo\xc5\xbce nie by\xc4\x87 widoczna na zdj\xc4\x99ciach rentgenowskich, podczas gdy badanie tomografii komputerowej zachowuje wysok\xc4\x85 czu\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87. Dodatkowo tomografia komputerowa mo\xc5\xbce by\xc4\x87 przydatna w rozpoznaniu chor\xc3\xb3b, kt\xc3\xb3re doprowadzi\xc5\x82y do powstania odmy op\xc5\x82ucnowej. _NEWLINE_c)Badanie USG _NEWLINE_Badanie USG r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc mo\xc5\xbce pos\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc4\x87 do rozpoznania odmy op\xc5\x82ucnowej. Badanie wykonuje si\xc4\x99 z u\xc5\xbcyciem g\xc5\x82owicy 5\xe2\x80\x9310 MHz przy\xc5\x82o\xc5\xbconej w linii \xc5\x9brodkowo-obojczykowej i pachowej przedniej. Na postawienie rozpoznania odmy op\xc5\x82ucnowej pozwala stwierdzenie braku objawu przesuwania si\xc4\x99 blaszek op\xc5\x82ucnej wraz z ruchami oddechowymi oraz brak objawu ogona komety. Ultrasonografia mo\xc5\xbce by\xc4\x87 w szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci przydatna w warunkach pomocy dora\xc5\xbanej i intensywnej opieki medycznej, pozwalaj\xc4\x85c na szybkie postawienie rozpoznania z zachowaniem wysokiej czu\xc5\x82o\xc5\x9bci swoisto\xc5\x9bci i dok\xc5\x82adno\xc5\x9bci metody.\n_START_SECTION_\nOdma zamkni\xc4\x99ta\n_START_PARAGRAPH_\nJest to jednorazowe wtargni\xc4\x99cie pewnej ilo\xc5\x9bci powietrza do jamy op\xc5\x82ucnej. Powstaje najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej na skutek p\xc4\x99kni\xc4\x99cia p\xc4\x99cherza rozedmowego, lub te\xc5\xbc spowodowana jest przebiciem mi\xc4\x85\xc5\xbcszu p\xc5\x82ucnego lub \xc5\x9bciany klatki piersiowej przez cia\xc5\x82o obce lub \xc5\xbcebro. Ma\xc5\x82a odma zamkni\xc4\x99ta nie wymaga leczenia. Du\xc5\xbca odma, okre\xc5\x9blana jako spadni\xc4\x99cie wi\xc4\x99cej ni\xc5\xbc 25% p\xc5\x82uca po jednej stronie, wymaga odbarczenia. Odessanie powietrza wykonuje si\xc4\x99 przez nak\xc5\x82ucie jamy op\xc5\x82ucnej przy pomocy ig\xc5\x82y lub drenu, najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej w drugiej przestrzeni mi\xc4\x99dzy\xc5\xbcebrowej w linii \xc5\x9brodkowo-obojczykowej i pod\xc5\x82\xc4\x85czeniu do uk\xc5\x82adu ss\xc4\x85cego. Odma zamkni\xc4\x99ta mo\xc5\xbce nawraca\xc4\x87 na skutek p\xc4\x99kania kolejnych lub tego samego p\xc4\x99cherza rozedmowego lub te\xc5\xbc na skutek przebijania mi\xc4\x85\xc5\xbcszu p\xc5\x82ucnego przez fragment kostny. Wymagana jest wtedy interwencja operacyjna, polegaj\xc4\x85ca na wyci\xc4\x99ciu p\xc4\x99cherzy rozedmowych, wytworzeniu zrost\xc3\xb3w w op\xc5\x82ucnej lub usuni\xc4\x99ciu fragmentu kostnego.\n_START_SECTION_\nOdma otwarta\n_START_PARAGRAPH_\nWyst\xc4\x99puje na skutek przebicia \xc5\x9bciany klatki piersiowej i pozostawienia ziej\xc4\x85cej rany maj\xc4\x85cej po\xc5\x82\xc4\x85czenie z jam\xc4\x85 op\xc5\x82ucnej. Na skutek wzrostu ci\xc5\x9bnienia w jamie op\xc5\x82ucnej p\xc5\x82uco ulega zapadni\xc4\x99ciu (prawid\xc5\x82owo ci\xc5\x9bnienie w jamie op\xc5\x82ucnej jest ni\xc5\xbcsze od ci\xc5\x9bnienia atmosferycznego). Odma otwarta stanowi bezpo\xc5\x9brednie zagro\xc5\xbcenie \xc5\xbcycia. Spowodowane jest to znacznym ograniczeniem pojemno\xc5\x9bci oddechowej (brak funkcji jednego p\xc5\x82uca), pog\xc5\x82\xc4\x99bianej dodatkowo przez tzw. oddech paradoksalny. Leczenie polega na zastosowaniu tzw. "opatrunku Ashermana" \xe2\x80\x93 ja\xc5\x82owego opatrunku warstwowego w postaci kompresu uszczelnionego kawa\xc5\x82kiem folii zaklejonego tylko z 3 stron. W ten spos\xc3\xb3b uniemo\xc5\xbcliwiamy dostawanie si\xc4\x99 powietrza do jamy op\xc5\x82ucnej, a pozwalamy na uchodzenie krwi i powietrza z jej wn\xc4\x99trza. W dalszym etapie mo\xc5\xbce by\xc4\x87 wymagany drena\xc5\xbc ss\xc4\x85cy.\n_START_SECTION_\nOddech paradoksalny\n_START_PARAGRAPH_\nZjawisko polegaj\xc4\x85ce na wahad\xc5\x82owym przemieszczaniu gaz\xc3\xb3w z jednego p\xc5\x82uca do drugiego. Podczas wydechu powietrze z prawid\xc5\x82owego p\xc5\x82uca zostaje wt\xc5\x82oczone do drugiego, spadni\xc4\x99tego p\xc5\x82uca. Podczas wdechu sytuacja si\xc4\x99 odwraca i powietrze zalegaj\xc4\x85ce w uszkodzonym p\xc5\x82ucu zasysane jest ponownie do p\xc5\x82uca zdrowego.\n_START_SECTION_\nOdma zastawkowa (wentylowa)\n_START_PARAGRAPH_\nInaczej zwana odm\xc4\x85 pr\xc4\x99\xc5\xbcn\xc4\x85. Na skutek p\xc4\x99kni\xc4\x99cia ma\xc5\x82ego fragmentu tkanki p\xc5\x82ucnej, powietrze podczas wdechu przedostaje si\xc4\x99 z mi\xc4\x85\xc5\xbcszu p\xc5\x82ucnego do jamy op\xc5\x82ucnej. Z ka\xc5\xbcdym kolejnym wdechem do tej zamkni\xc4\x99tej przestrzeni przedostaje si\xc4\x99 kolejna porcja gaz\xc3\xb3w, zwi\xc4\x99kszaj\xc4\x85c ci\xc5\x9bnienie w jamie i upo\xc5\x9bledzaj\xc4\x85c rozpr\xc4\x99\xc5\xbcanie si\xc4\x99 narz\xc4\x85du. Zaawansowana odma zastawkowa wywo\xc5\x82uje ucisk na p\xc5\x82uco zdrowe, upo\xc5\x9bledzaj\xc4\x85c jego funkcj\xc4\x99. Leczenie polega na szybkim nak\xc5\x82uciu op\xc5\x82ucnej i odprowadzeniu nadmiaru gaz\xc3\xb3w. W dalszym etapie mo\xc5\xbce by\xc4\x87 konieczne wykonanie drena\xc5\xbcu ss\xc4\x85cego.\n_START_SECTION_\nOdma samoistna\n_START_PARAGRAPH_\nJej przyczyn\xc4\x85 jest przedostanie si\xc4\x99 powietrza do wn\xc4\x99trza jamy op\xc5\x82ucnej co powoduje ucisk p\xc5\x82uca i w efekcie jego zapadni\xc4\x99cie si\xc4\x99._NEWLINE_Odma samoistna pierwotna powstaje zazwyczaj z przyczyn nieznanych, jednak\xc5\xbce odma wt\xc3\xb3rna wymaga dok\xc5\x82adnych bada\xc5\x84 pozwalaj\xc4\x85cych na okre\xc5\x9blenie przyczyny powstania._NEWLINE_Jednym z powod\xc3\xb3w powstania odmy samoistnej jest p\xc4\x99kni\xc4\x99cie p\xc4\x99cherza rozedmowego. Rozedma p\xc5\x82uc powstaje przede wszystkim u os\xc3\xb3b starszych, kt\xc3\xb3re pali\xc5\x82y przez d\xc5\x82ugie lata. U os\xc3\xb3b m\xc5\x82odych, niepal\xc4\x85cych, powstanie rozedmy p\xc5\x82uc mo\xc5\xbce by\xc4\x87 spowodowane niedoborem alfa-1-antytrypsyny. Drug\xc4\x85 z przyczyn powstania odmy samoistnej u os\xc3\xb3b m\xc5\x82odych jest tzw. zesp\xc3\xb3\xc5\x82 Marfana (choroba genetyczna tkanki \xc5\x82\xc4\x85cznej)._NEWLINE_Objawy du\xc5\xbcej odmy bywaj\xc4\x85 gwa\xc5\x82towne i zagra\xc5\xbcaj\xc4\x85ce \xc5\xbcyciu, a niewielkiej odmy prawie zupe\xc5\x82nie niezauwa\xc5\xbcone przez chorego._NEWLINE_Typowymi objawami jest nag\xc5\x82y, k\xc5\x82uj\xc4\x85cy b\xc3\xb3l w klatce piersiowej, duszno\xc5\x9b\xc4\x87 oraz suchy kaszel, a tak\xc5\xbce uczucie ucisku klatki piersiowej._NEWLINE_Ma\xc5\x82a odma op\xc5\x82ucnowa wymaga jedynie leczenia spoczynkowego, ale w warunkach szpitalnych. Chory powinien le\xc5\xbce\xc4\x87 na boku po stronie odmy oraz wykonywa\xc4\x87 rehabilitacj\xc4\x99 oddechow\xc4\x85, co sprzyja rozpr\xc4\x99\xc5\xbcaniu p\xc5\x82uca. Du\xc5\xbce odmy leczy si\xc4\x99 stosuj\xc4\x85c drena\xc5\xbc jamy op\xc5\x82ucnowej, a w przypadku odmy wt\xc3\xb3rnej operacj\xc4\x99 (torakotomi\xc4\x99 b\xc4\x85d\xc5\xba wideotorakoskopi\xc4\x99 (VATS) po\xc5\x82\xc4\x85czon\xc4\x85 z pleurodez\xc4\x85)._NEWLINE_Osoby, kt\xc3\xb3re przeby\xc5\x82y odm\xc4\x99 powinny unika\xc4\x87 nag\xc5\x82ych zmian ci\xc5\x9bnienia (lot\xc3\xb3w na du\xc5\xbcych wysoko\xc5\x9bciach, nurkowania, skok\xc3\xb3w na bungee czy ze spadochronem) oraz sport\xc3\xb3w wysoce wysi\xc5\x82kowych (podnoszenie ci\xc4\x99\xc5\xbcar\xc3\xb3w etc.). Zaleca si\xc4\x99 natomiast jogging i d\xc5\x82ugie spacery.\n_START_SECTION_\nLeczenie\n_START_PARAGRAPH_\nLeczenie odmy zale\xc5\xbcy od wielu czynnik\xc3\xb3w takich jak nasilenie objaw\xc3\xb3w, wska\xc5\xbaniki ostrej choroby, obecno\xc5\x9b\xc4\x87 podstawowej choroby p\xc5\x82uc oraz oszacowana wielko\xc5\x9b\xc4\x87 odmy na podstawie zdj\xc4\x99cia rentgenowskiego. _NEWLINE_a)Leczenie w stanach bezpo\xc5\x9bredniego zagro\xc5\xbcenia \xc5\xbcycia_NEWLINE_Odma pr\xc4\x99\xc5\xbcna w pierwszej kolejno\xc5\x9bci jest leczona przez wprowadzenie ig\xc5\x82y lub kaniuli do jamy op\xc5\x82ucnowej \xe2\x80\x93 takie post\xc4\x99powanie mo\xc5\xbce by\xc4\x87 wymagane jeszcze przed transportem do szpitala. Ig\xc5\x82a lub kaniula pozostaje w miejscu jej wprowadzenia, do czasu wykonania drena\xc5\xbcu jamy op\xc5\x82ucnowej. Je\xc5\x9bli odma op\xc5\x82ucnowa jest przyczyn\xc4\x85 zatrzymania kr\xc4\x85\xc5\xbcenia, to dekompresja przy u\xc5\xbcyciu ig\xc5\x82y jest wykonywana jako element resuscytacji, poniewa\xc5\xbc mo\xc5\xbce to przywr\xc3\xb3ci\xc4\x87 rzut serca._NEWLINE_Do stan\xc3\xb3w bezpo\xc5\x9bredniego zagro\xc5\xbcenia \xc5\xbcycia nale\xc5\xbc\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc odma obustronna i odma krwotoczna; mog\xc4\x85 wymaga\xc4\x87 wykonania drena\xc5\xbcu op\xc5\x82ucnej lub leczenia chirurgicznego._NEWLINE_b)Post\xc4\x99powanie w stanach niezagra\xc5\xbcaj\xc4\x85cych \xc5\xbcyciu_NEWLINE_Ma\xc5\x82a odma samoistna mo\xc5\xbce wymaga\xc4\x87 tylko obserwacji, leczenia spoczynkowego i tlenoterapii. Takie post\xc4\x99powanie jest odpowiednie, gdy opr\xc3\xb3cz szacowanej ma\xc5\x82ej wielko\xc5\x9bci odmy spe\xc5\x82nione s\xc4\x85 takie warunki jak brak duszno\xc5\x9bci i brak choroby podstawowej p\xc5\x82uc. Leczenie zachowawcze mo\xc5\xbce by\xc4\x87 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc odpowiednie w wybranych przypadkach du\xc5\xbcej odmy samoistnej, je\xc5\x9bli objawy s\xc4\x85 ograniczone. Przyj\xc4\x99cie do szpitala jest rzadko wymagane pod warunkiem, \xc5\xbce pacjent zostanie poinformowany o konieczno\xc5\x9bci bezzw\xc5\x82ocznego zg\xc5\x82oszenia si\xc4\x99 do szpitala w razie nasilenia si\xc4\x99 objaw\xc3\xb3w. Wykonanie kontrolnego badania RTG klatki piersiowej jest konieczne do oceny dynamiki zmian i mo\xc5\xbce by\xc4\x87 wykonane w trybie ambulatoryjnym. Szacunkowo resorpcja odmy op\xc5\x82ucnowej post\xc4\x99puje w tempie 1,25% do 2,2% obj\xc4\x99to\xc5\x9bci jamy op\xc5\x82ucnowej dziennie. Podawanie tlenu w du\xc5\xbcym przep\xc5\x82ywie mo\xc5\xbce przyspiesza\xc4\x87 tempo resorpcji odmy nawet czterokrotnie._NEWLINE_Du\xc5\xbca odma op\xc5\x82ucnowa mo\xc5\xbce by\xc4\x87 leczona poprzez aspiracj\xc4\x99 strzykawk\xc4\x85 przez kaniul\xc4\x99 lub w razie jej nieskuteczno\xc5\x9bci \xe2\x80\x93 przy u\xc5\xbcyciu drena\xc5\xbcu jamy op\xc5\x82ucnowej.'