b'\n_START_ARTICLE_\nAtmosfera Wenus\n_START_SECTION_\nSk\xc5\x82ad\n_START_PARAGRAPH_\nAtmosfera Wenus sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 w 96,5% z dwutlenku w\xc4\x99gla, 3,5% azotu oraz \xc5\x9bladowych ilo\xc5\x9bci innych gaz\xc3\xb3w, przede wszystkim dwutlenku siarki. Zawarto\xc5\x9b\xc4\x87 azotu w atmosferze jest wzgl\xc4\x99dnie ma\xc5\x82a w por\xc3\xb3wnaniu do zawarto\xc5\x9bci dwutlenku w\xc4\x99gla, jednak poniewa\xc5\xbc atmosfera jest du\xc5\xbco g\xc4\x99stsza ni\xc5\xbc na Ziemi, jego ca\xc5\x82kowita ilo\xc5\x9b\xc4\x87 jest czterokrotnie wi\xc4\x99ksza ni\xc5\xbc na Ziemi, gdzie stanowi on 78% atmosfery._NEWLINE_Atmosfera zawiera szereg innych zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rych udzia\xc5\x82 procentowy jest niewielki. S\xc4\x85 to mi\xc4\x99dzy innymi chlorowod\xc3\xb3r (HCl), fluorowod\xc3\xb3r (HF), a tak\xc5\xbce tlenek w\xc4\x99gla, para wodna i, w wysokich warstwach, atomowy tlen. Wodoru z kolei jest stosunkowo niewiele; uwa\xc5\xbca si\xc4\x99, \xc5\xbce du\xc5\xbca jego cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 zosta\xc5\x82a utracona w wyniku ucieczki atmosferycznej, a wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 jego pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci zwi\xc4\x85zana jest w postaci kwasu siarkowego (H\xe2\x82\x82SO\xe2\x82\x84) oraz siarkowodoru (H\xe2\x82\x82S). Mocnym argumentem za t\xc4\x85 teori\xc4\x85 jest bardzo wysoki udzia\xc5\x82 deuteru w stosunku do \xc2\xb9H, zmierzony w atmosferze Wenus. Stosunek ten wynosi oko\xc5\x82o 0,015\xe2\x80\x930,025, czyli 100\xe2\x80\x93150 razy wi\xc4\x99cej ni\xc5\xbc warto\xc5\x9b\xc4\x87 1,6\xc3\x9710\xe2\x81\xbb\xe2\x81\xb4 zmierzona w atmosferze ziemskiej, a w mezosferze znajduje si\xc4\x99 go 2,5\xc2\xa0raza wi\xc4\x99cej ni\xc5\xbc w troposferze. L\xc5\xbcejsze gazy w wi\xc4\x99kszym stopniu podlegaj\xc4\x85 mechanizmowi ucieczki, co zgadza si\xc4\x99 z obserwowanym zubo\xc5\xbceniem atmosfery w izotop wodoru \xc2\xb9H w stosunku do dwukrotnie ci\xc4\x99\xc5\xbcszego deuteru.\n_START_SECTION_\nTroposfera\n_START_PARAGRAPH_\nAtmosfera podzielona jest na r\xc3\xb3\xc5\xbcne warstwy, w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci od powierzchni planety. Najg\xc4\x99stsza cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 atmosfery, troposfera, zaczyna si\xc4\x99 przy powierzchni i rozci\xc4\x85ga si\xc4\x99 do wysoko\xc5\x9bci oko\xc5\x82o 65\xc2\xa0km. Przy samej powierzchni Wenus, w planetarnej warstwie granicznej, panuj\xc4\x85 bardzo wysokie ci\xc5\x9bnienia i temperatury, a wiatry s\xc4\x85 powolne, jednak na g\xc3\xb3rze troposfery temperatura i ci\xc5\x9bnienie zbli\xc5\xbcone s\xc4\x85 do ziemskich, a wiatry nabieraj\xc4\x85 pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci do 100\xc2\xa0m/s._NEWLINE_Ci\xc5\x9bnienie atmosferyczne na powierzchni Wenus jest oko\xc5\x82o 92-krotnie wy\xc5\xbcsze ni\xc5\xbc na Ziemi, co stanowi warto\xc5\x9b\xc4\x87 por\xc3\xb3wnywaln\xc4\x85 z ci\xc5\x9bnieniem oko\xc5\x82o 900\xc2\xa0m poni\xc5\xbcej poziomu ziemskiego oceanu. Atmosfera ma sumaryczn\xc4\x85 mas\xc4\x99 4,8\xc3\x9710\xc2\xb2\xe2\x81\xb0\xc2\xa0kg, oko\xc5\x82o 93 razy wi\xc4\x99cej, ni\xc5\xbc masa atmosfery ziemskiej. G\xc4\x99sto\xc5\x9b\xc4\x87 powietrza na poziomie gruntu to 67\xc2\xa0kg/m\xc2\xb3, czyli jest 56 razy wi\xc4\x99ksza ni\xc5\xbc ziemskiego powietrza i tylko 15 razy mniejsza ni\xc5\xbc ciek\xc5\x82ej wody. Ci\xc5\x9bnienie na powierzchni jest na tyle wysokie, \xc5\xbce dwutlenek w\xc4\x99gla \xc5\x9bci\xc5\x9ble rzecz bior\xc4\x85c nie jest gazem, gdy\xc5\xbc wyst\xc4\x99puje w stanie nadkrytycznym. Powierzchnia planety pokryta jest wi\xc4\x99c morzem nadkrytycznego dwutlenku w\xc4\x99gla, kt\xc3\xb3ry bardzo skutecznie przenosi ciep\xc5\x82o i wyr\xc3\xb3wnuje temperatury pomi\xc4\x99dzy p\xc3\xb3\xc5\x82kul\xc4\x85 \xe2\x80\x9edzienn\xc4\x85\xe2\x80\x9d a \xe2\x80\x9enocn\xc4\x85\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Du\xc5\xbca zawarto\xc5\x9b\xc4\x87 CO\xe2\x82\x82 w atmosferze, a tak\xc5\xbce para wodna i dwutlenek siarki wywo\xc5\x82uj\xc4\x85 na Wenus silny efekt cieplarniany, zatrzymuj\xc4\x85c energi\xc4\x99 s\xc5\x82oneczn\xc4\x85 przed odbiciem z powrotem w przestrze\xc5\x84 kosmiczn\xc4\x85. W konsekwencji temperatura powierzchni Wenus wynosi oko\xc5\x82o 740\xc2\xa0K (467 \xc2\xb0C), wi\xc4\x99cej ni\xc5\xbc na jakiejkolwiek innej planecie w Uk\xc5\x82adzie S\xc5\x82onecznym, w\xc5\x82\xc4\x85cznie z Merkurym, kt\xc3\xb3ry mimo znacznie wi\xc4\x99kszego nas\xc5\x82onecznienia pozbawiony jest atmosfery i znaczn\xc4\x85 jego cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 odbija z powrotem. \xc5\x9arednia temperatura na powierzchni planety przekracza temperatur\xc4\x99 topnienia o\xc5\x82owiu (600\xc2\xa0K, 327 \xc2\xb0C), a nawet cynku (693\xc2\xa0K, 420 \xc2\xb0C)._NEWLINE_Troposfera Wenus zawiera 99% masy ca\xc5\x82ej atmosfery, a 90% masy atmosfery znajduje si\xc4\x99 do 28\xc2\xa0km od powierzchni; dla por\xc3\xb3wnania 90% masy atmosfery Ziemi znajduje si\xc4\x99 poni\xc5\xbcej wysoko\xc5\x9bci 10\xc2\xa0km. Na wysoko\xc5\x9bci 50\xc2\xa0km ci\xc5\x9bnienie atmosfery Wenus jest z grubsza r\xc3\xb3wne panuj\xc4\x85cemu na powierzchni Ziemi. Po nocnej stronie planety chmury ci\xc4\x85gn\xc4\x85 si\xc4\x99 a\xc5\xbc do wysoko\xc5\x9bci 80\xc2\xa0km._NEWLINE_Wysoko\xc5\x9b\xc4\x87, na kt\xc3\xb3rej troposfera Wenus najbardziej przypomina warunki ziemskie, to okolice tropopauzy. Wed\xc5\x82ug pomiar\xc3\xb3w sond Magellan oraz Venus Express pomi\xc4\x99dzy 52,5 a 54\xc2\xa0km temperatura zawiera si\xc4\x99 pomi\xc4\x99dzy 293\xc2\xa0K (20\xc2\xa0\xc2\xb0C) a 310\xc2\xa0K (37\xc2\xa0\xc2\xb0C), a ci\xc5\x9bnienie na wysoko\xc5\x9bci 49,5\xc2\xa0km jest r\xc3\xb3wne ziemskiemu na poziomie morza.\n_START_SECTION_\nCyrkulacja w troposferze\n_START_PARAGRAPH_\nNa Wenus, w zwi\xc4\x85zku z niewielkim tempem jej rotacji, efekt Coriolisa jest znacznie s\xc5\x82abszy ni\xc5\xbc na Ziemi, a wiatry kszta\xc5\x82tuje r\xc3\xb3wnowaga pomi\xc4\x99dzy gradientem ci\xc5\x9bnienia a si\xc5\x82\xc4\x85 od\xc5\x9brodkow\xc4\x85 \xe2\x80\x93 ten re\xc5\xbcim nazywany jest przybli\xc5\xbceniem cyklostroficznym i charakteryzuje si\xc4\x99 on wiatrami wiej\xc4\x85cymi niemal wy\xc5\x82\xc4\x85cznie wzd\xc5\x82u\xc5\xbc r\xc3\xb3wnole\xc5\xbcnik\xc3\xb3w. Dla por\xc3\xb3wnania, rotacja Ziemi wok\xc3\xb3\xc5\x82 osi jest znacznie szybsza i zwi\xc4\x85zana z ni\xc4\x85 si\xc5\x82a Coriolisa ma du\xc5\xbcy wp\xc5\x82yw na kszta\xc5\x82towanie si\xc4\x99 ziemskich wiatr\xc3\xb3w. Prowadzi to do dominacji w jej atmosferze wiatr\xc3\xb3w geostroficznych \xe2\x80\x93 wynikaj\xc4\x85cych z r\xc3\xb3wnowagi pomi\xc4\x99dzy gradientem ci\xc5\x9bnienia a si\xc5\x82\xc4\x85 Coriolisa. Z przyczyn technicznych pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 wiatr\xc3\xb3w na Wenus mo\xc5\xbce by\xc4\x87 bezpo\xc5\x9brednio mierzona przez orbituj\xc4\x85ce sondy jedynie w okolicach tropopauzy, pomi\xc4\x99dzy 60 a 70\xc2\xa0km nad powierzchni\xc4\x85 planety, gdzie znajduje si\xc4\x99 g\xc3\xb3rna warstwa chmur. Ruch chmur obserwowany jest zazwyczaj w ultrafiolecie, gdzie kontrast pomi\xc4\x99dzy nimi jest najsilniejszy. Pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci liniowe wiatru na tej wysoko\xc5\x9bci wynosz\xc4\x85 100 \xc2\xb1 10 m/s poni\xc5\xbcej 50\xc2\xb0 r\xc3\xb3wnole\xc5\xbcnika. Wiatry wiej\xc4\x85 w kierunku zgodnym z kierunkiem rotacji samej planety i szybko s\xc5\x82abn\xc4\x85 w stron\xc4\x99 wi\xc4\x99kszych szeroko\xc5\x9bci planetograficznych, ustaj\xc4\x85c na biegunach planety. Tak silne wiatry okr\xc4\x85\xc5\xbcaj\xc4\x85 planet\xc4\x99 szybciej, ni\xc5\xbc obraca si\xc4\x99 ona wok\xc3\xb3\xc5\x82 w\xc5\x82asnej osi \xe2\x80\x93 zjawisko to zwane jest superrotacj\xc4\x85. Superrotacja na Wenus nie jest jednostajna, lecz zale\xc5\xbcy od szeroko\xc5\x9bci planetograficznej \xe2\x80\x93 na r\xc3\xb3wniku troposfera porusza si\xc4\x99 w stosunku do powierzchni planety szybciej, ni\xc5\xbc ma to miejsce bli\xc5\xbcej biegun\xc3\xb3w. Opr\xc3\xb3cz r\xc3\xb3\xc5\xbcnic mi\xc4\x99dzy szeroko\xc5\x9bciami planetograficznymi pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 wiatru zale\xc5\xbcy r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc mocno od wysoko\xc5\x9bci nad powierzchni\xc4\x85 planety \xe2\x80\x93 poni\xc5\xbcej r\xc3\xb3wnole\xc5\xbcnik\xc3\xb3w \xc2\xb150\xc2\xb0 spada ona w kierunku powierzchni z gradientem 3\xc2\xa0m/s na km. Wiatry bezpo\xc5\x9brednio przy powierzchni s\xc4\x85 du\xc5\xbco wolniejsze ni\xc5\xbc na Ziemi, wiej\xc4\x85 z pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci\xc4\x85 \xc5\x9bredni\xc4\x85 0,3\xe2\x80\x931\xc2\xa0m/s i nie przekraczaj\xc4\x85 w porywach 2\xc2\xa0m/s. Wobec bardzo du\xc5\xbcej g\xc4\x99sto\xc5\x9bci atmosfery nawet taka pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 oznacza wystarczaj\xc4\x85c\xc4\x85 energi\xc4\x99 kinetyczn\xc4\x85 do przenoszenia py\xc5\x82u i ma\xc5\x82ych kamyk\xc3\xb3w, podobnie jak powolny pr\xc4\x85d wody._NEWLINE_Kluczowym czynnikiem powoduj\xc4\x85cym wiatry na Wenus jest konwekcja. W troposferze ciep\xc5\x82e powietrze unosi si\xc4\x99 w obszarach r\xc3\xb3wnikowych, gdzie nas\xc5\x82onecznienie jest najsilniejsze, po czym w\xc4\x99druje na bieguny \xe2\x80\x93 ten schemat przep\xc5\x82ywu troposfery obejmuj\xc4\x85cy prawie ca\xc5\x82\xc4\x85 planet\xc4\x99 nazywany jest cyrkulacj\xc4\x85 Hadleya. Pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 wiatr\xc3\xb3w wiej\xc4\x85cych w osi p\xc3\xb3\xc5\x82noc-po\xc5\x82udnie jest jednak znacznie mniejsza, ni\xc5\xbc strefowych wiatr\xc3\xb3w wiej\xc4\x85cych wzd\xc5\x82u\xc5\xbc r\xc3\xb3wnole\xc5\xbcnik\xc3\xb3w. Granic\xc4\x85 kom\xc3\xb3rki Hadleya, obejmuj\xc4\x85cej wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 planety, s\xc4\x85 r\xc3\xb3wnole\xc5\xbcniki \xc2\xb160\xc2\xb0, gdzie ciep\xc5\x82e powietrze opada i zaczyna powraca\xc4\x87 na r\xc3\xb3wnik pod warstw\xc4\x85 chmur. Poparcie dla tego modelu stanowi\xc4\x85 pomiary rozk\xc5\x82adu tlenku w\xc4\x99gla w atmosferze Wenus, kt\xc3\xb3ry skupiony jest g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w obszarze, gdzie te pr\xc4\x85dy zawracaj\xc4\x85. Dalej w stron\xc4\x99 biegun\xc3\xb3w planety cyrkulacj\xc4\x99 dominuj\xc4\x85 inne zjawiska \xe2\x80\x93 pomi\xc4\x99dzy r\xc3\xb3wnole\xc5\xbcnikami 60\xc2\xb0 a 70\xc2\xb0 wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 zimne, polarne pasy. Charakteryzuj\xc4\x85 si\xc4\x99 one temperatur\xc4\x85 o 30\xe2\x80\x9340\xc2\xa0K ni\xc5\xbcsz\xc4\x85, ni\xc5\xbc w g\xc3\xb3rnej troposferze na s\xc4\x85siednich szeroko\xc5\x9bciach planetograficznych. Wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 tam te\xc5\xbc g\xc4\x99stsze i ci\xc4\x85gn\xc4\x85ce si\xc4\x99 wy\xc5\xbcej chmury, znajduj\xc4\x85ce si\xc4\x99 na wysoko\xc5\x9bci 70\xe2\x80\x9372\xc2\xa0km nad powierzchni\xc4\x85 planety, czyli oko\xc5\x82o 5\xc2\xa0km wy\xc5\xbcej, ni\xc5\xbc w okach wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cych tam wir\xc3\xb3w. Przyczyn\xc4\x85 obydwu zjawisk jest prawdopodobnie powodowany przez wiatry na granicy kom\xc3\xb3rki Hadleya wyrzut powietrza w g\xc3\xb3r\xc4\x99, kt\xc3\xb3re ulega ch\xc5\x82odzeniu adiabatycznemu. Mo\xc5\xbcliwe jest te\xc5\xbc, \xc5\xbce istnieje zwi\xc4\x85zek pomi\xc4\x99dzy pasami polarnymi a szybkimi pr\xc4\x85dami strumieniowymi w okolicach 55\xe2\x80\x9360\xc2\xb0 szeroko\xc5\x9bci planetograficznej, kt\xc3\xb3re s\xc4\x85 naturaln\xc4\x85 konsekwencj\xc4\x85 cyrkulacji Hadleya._NEWLINE_Przy obydwu biegunach planety wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 te\xc5\xbc wiry polarne, otoczone przez zimne pasy polarne. S\xc4\x85 to gigantyczne, huraganokszta\xc5\x82tne uk\xc5\x82ady burzowe, czterokrotnie wi\xc4\x99ksze ni\xc5\xbc ich ziemskie odpowiedniki. Ka\xc5\xbcdy wir ma dwoje \xe2\x80\x9eoczu\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 lokalne centra rotacji, kt\xc3\xb3re po\xc5\x82\xc4\x85czone s\xc4\x85 specyficznymi strukturami chmur, przypominaj\xc4\x85cymi kszta\xc5\x82tem liter\xc4\x99 S. Ca\xc5\x82a struktura usytuowana jest tak, \xc5\xbce biegun obrotu planety wypada mniej wi\xc4\x99cej po\xc5\x9brodku \xe2\x80\x9eS\xe2\x80\x9d. W literaturze angloj\xc4\x99zycznej te dwucentrowe wiry nazywane s\xc4\x85 niekiedy dipolami polarnymi. Jako ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 rotuj\xc4\x85 one z okresem oko\xc5\x82o trzech dni ziemskich w kierunku superrotacji reszty atmosfery. Liniowe pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci wiatru wynosz\xc4\x85 35\xe2\x80\x9350\xc2\xa0m/s ko\xc5\x82o ich granic zewn\xc4\x99trznych i zero na biegunach planety. Temperatura w g\xc3\xb3rnej warstwie chmur jest du\xc5\xbco wy\xc5\xbcsza ni\xc5\xbc w otaczaj\xc4\x85cych pasach polarnych, osi\xc4\x85gaj\xc4\x85c 250\xc2\xa0K (\xe2\x88\x9223 \xc2\xb0C). Uznaje si\xc4\x99, \xc5\xbce wiry polarne stanowi\xc4\x85 antycyklony, w kt\xc3\xb3rych centrum wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 pr\xc4\x85dy zst\xc4\x99puj\xc4\x85ce, natomiast na brzegach z zimnymi pasami pr\xc4\x85dy wst\xc4\x99puj\xc4\x85ce. Ten typ cyrkulacji przypomina zimowe polarne wiry antycyklonowe na Ziemi, szczeg\xc3\xb3lnie te wyst\xc4\x99puj\xc4\x85ce nad Antarktyk\xc4\x85. Obserwacje w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych zakresach podczerwieni wskazuj\xc4\x85, \xc5\xbce ta antycyklonowa cyrkulacja mo\xc5\xbce dociera\xc4\x87 do\xc5\x9b\xc4\x87 nisko w atmosferze, a\xc5\xbc do wysoko\xc5\x9bci 50\xc2\xa0km ponad poziomem gruntu, czyli do podstawy chmur. Polarna g\xc3\xb3rna troposfera i mezosfera s\xc4\x85 bardzo dynamiczne \xe2\x80\x93 du\xc5\xbce, jasne chmury potrafi\xc4\x85 pojawia\xc4\x87 si\xc4\x99 i znika\xc4\x87 na przestrzeni kilku godzin. Obserwacja takiego gwa\xc5\x82townego zjawiska przeprowadzona zosta\xc5\x82a przez Venus Express mi\xc4\x99dzy 9 a 13 stycznia 2007, kiedy po\xc5\x82udniowy obszar biegunowy zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82 swoj\xc4\x85 jasno\xc5\x9b\xc4\x87 o 30%. By\xc5\x82o to prawdopodobnie zwi\xc4\x85zane z wyrzutem dwutlenku siarki do mezosfery, kt\xc3\xb3ry na tej wysoko\xc5\x9bci skondensowa\xc5\x82 i utworzy\xc5\x82 jasn\xc4\x85 mg\xc5\x82\xc4\x99. Przyczyna, dla kt\xc3\xb3rej wiry polarne posiadaj\xc4\x85 dwoje \xe2\x80\x9eoczu\xe2\x80\x9d zamiast jednego, pozostaje na razie niewyja\xc5\x9bniona._NEWLINE_Pierwszy wir na Wenus odkryty zosta\xc5\x82 na biegunie p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym przez projekt Pioneer w 1978 roku. Odkrycie drugiego \xe2\x80\x9edwuokiego\xe2\x80\x9d wiru na biegunie po\xc5\x82udniowym dokonane zosta\xc5\x82o w roku 2006 przez Venus Express.\n_START_SECTION_\nG\xc3\xb3rne warstwy atmosfery i jonosfera\n_START_PARAGRAPH_\nMezosfera Wenus rozci\xc4\x85ga si\xc4\x99 pomi\xc4\x99dzy wysoko\xc5\x9bci\xc4\x85 ok. 62\xc2\xa0km (tropopauza) a 90\xc2\xa0km (mezopauza). Stanowi ona warstw\xc4\x99 pomi\xc4\x99dzy superrotuj\xc4\x85c\xc4\x85 troposfer\xc4\x85, poni\xc5\xbcej, a termosfer\xc4\x85 powy\xc5\xbcej. Ponad termosfer\xc4\x85, pocz\xc4\x85wszy od termopauzy, nast\xc4\x99puje egzosfera, najbardziej zewn\xc4\x99trzna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 atmosfery planety. G\xc4\x99sto\xc5\x9b\xc4\x87 gazu jest w niej na tyle niewielka, \xc5\xbce cz\xc4\x85steczki o wysokiej energii uciekaj\xc4\x85 w przestrze\xc5\x84 kosmiczn\xc4\x85, zanim zd\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85 zawr\xc3\xb3ci\xc4\x87 w wyniku zderze\xc5\x84 z innymi cz\xc4\x85steczkami. Pu\xc5\x82ap, na kt\xc3\xb3rym znajduje si\xc4\x99 termopauza, przyjmowany jest na oko\xc5\x82o 250\xc2\xa0km._NEWLINE_Mezosfer\xc4\x99 Wenus podzieli\xc4\x87 mo\xc5\xbcna na dwie warstwy: doln\xc4\x85 pomi\xc4\x99dzy 62 a 73\xc2\xa0km, oraz g\xc3\xb3rn\xc4\x85 pomi\xc4\x99dzy 73 a 95\xc2\xa0km wysoko\xc5\x9bci. Dolna warstwa pokrywa si\xc4\x99 z g\xc3\xb3rn\xc4\x85 warstw\xc4\x85 chmur i wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia niemal sta\xc5\x82\xc4\x85 temperatur\xc4\x85 230\xc2\xa0K (\xe2\x88\x9243\xc2\xa0\xc2\xb0C). W g\xc3\xb3rnej warstwie ponownie zaczyna si\xc4\x99 spadek temperatury, kt\xc3\xb3ra osi\xc4\x85ga oko\xc5\x82o 165\xc2\xa0K (\xe2\x88\x92108\xc2\xa0\xc2\xb0C) na wysoko\xc5\x9bci 95\xc2\xa0km, gdzie zaczyna si\xc4\x99 mezopauza. Mezopauza stanowi granic\xc4\x99 pomi\xc4\x99dzy mezosfer\xc4\x85 a termosfer\xc4\x85 i znajduje si\xc4\x99 na wysoko\xc5\x9bci 95\xe2\x80\x93120\xc2\xa0km; po jej dziennej stronie temperatura ponownie wzrasta do sta\xc5\x82ej warto\xc5\x9bci oko\xc5\x82o 300\xe2\x80\x93400\xc2\xa0K (27\xe2\x80\x93127\xc2\xa0\xc2\xb0C). Po drugiej, nocnej stronie Wenus sytuacja jest odwrotna \xe2\x80\x93 temperatura termosfery wynosi nawet 100\xc2\xa0K (\xe2\x88\x92173\xc2\xa0\xc2\xb0C), co czyni j\xc4\x85 najzimniejsz\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 Wenus. Obszar ten bywa nawet nazywany kriosfer\xc4\x85._NEWLINE_Dzi\xc4\x99ki obserwacjom okultacji gwiezdnych sonda Venus Express wykaza\xc5\x82a, \xc5\xbce mg\xc5\x82a atmosferyczna po nocnej stronie Wenus rozci\xc4\x85ga si\xc4\x99 du\xc5\xbco wy\xc5\xbcej ni\xc5\xbc na nas\xc5\x82onecznionej p\xc3\xb3\xc5\x82kuli. Po dziennej stronie warstwa chmur ma grubo\xc5\x9b\xc4\x87 20\xc2\xa0km i ci\xc4\x85gnie si\xc4\x99 do 65\xc2\xa0km nad poziom gruntu, tymczasem na p\xc3\xb3\xc5\x82kuli nocnej chmury, sk\xc5\x82adaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 z g\xc4\x99stej mg\xc5\x82y, osi\xc4\x85gaj\xc4\x85 wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 90\xc2\xa0km nad powierzchni\xc4\x99 planety, czyli zdecydowanie wkraczaj\xc4\x85 w obszar mezosfery. Bardziej przejrzyste mg\xc5\x82y ci\xc4\x85gn\xc4\x85 si\xc4\x99 nawet do 105\xc2\xa0km. W roku 2011 Venus Express odkry\xc5\x82a ponadto, \xc5\xbce planeta posiada cienk\xc4\x85 warstw\xc4\x99 ozonow\xc4\x85 na wysoko\xc5\x9bci 100\xc2\xa0km._NEWLINE_Przyjmuj\xc4\x85c za kryterium poziom jonizacji gaz\xc3\xb3w atmosferycznych, mo\xc5\xbcliwe jest wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnienie jonosfery. Znajduje si\xc4\x99 ona na wysoko\xc5\x9bci 120\xe2\x80\x93260\xc2\xa0km, i pokrywa si\xc4\x99 w znacznym stopniu z termosfer\xc4\x85, a tak\xc5\xbce cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo egzosfer\xc4\x85. Warto zaznaczy\xc4\x87, \xc5\xbce te granice s\xc4\x85 do\xc5\x9b\xc4\x87 p\xc5\x82ynne i zale\xc5\xbc\xc4\x85 mi\xc4\x99dzy innymi od czynnik\xc3\xb3w, takich jak aktywno\xc5\x9b\xc4\x87 s\xc5\x82oneczna i po\xc5\x82o\xc5\xbcenie planetograficzne. Wysoki poziom jonizacji utrzymuje si\xc4\x99 jedynie po dziennej stronie planety, po nocnej natomiast jest niemal zerowa. Jonosfera Wenus sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z trzech warstw: v1 pomi\xc4\x99dzy 120 a 130\xc2\xa0km, v2 mi\xc4\x99dzy 140 a 160\xc2\xa0km oraz v3 mi\xc4\x99dzy 200 a 250\xc2\xa0km, z mo\xc5\xbcliw\xc4\x85 dodatkow\xc4\x85 warstw\xc4\x85 oko\xc5\x82o 180\xc2\xa0km nad powierzchni\xc4\x85. Najwy\xc5\xbcsza obj\xc4\x99to\xc5\x9bciowa g\xc4\x99sto\xc5\x9b\xc4\x87 elektron\xc3\xb3w, wynosz\xc4\x85ca 3\xc3\x9710\xc2\xb9\xc2\xb9\xc2\xa0m\xe2\x81\xbb\xc2\xb3, osi\xc4\x85gana jest w warstwie v2 w okolicach punktu pods\xc5\x82onecznego. G\xc3\xb3rna granica jonosfery, czyli jonopauza, znajduje si\xc4\x99 na wysoko\xc5\x9bciach 220\xe2\x80\x93375\xc2\xa0km i oddziela plazm\xc4\x99 pochodz\xc4\x85c\xc4\x85 z planety od tej z indukowanej magnetosfery. W warstwach v1 i v2 dominuj\xc4\x85 jony O\xe2\x82\x82\xe2\x81\xba, natomiast w warstwie v3 jest to O\xe2\x81\xba. Plazma jonosfery znajduje si\xc4\x99 w ruchu \xe2\x80\x93 odpowiadaj\xc4\x85 za to g\xc5\x82\xc3\xb3wnie procesy s\xc5\x82onecznej fotojonizacji po stronie dziennej i rekombinacji na p\xc3\xb3\xc5\x82kuli nocnej. Ten przep\xc5\x82yw plazmy zdaje si\xc4\x99 by\xc4\x87 wystarczaj\xc4\x85co intensywny, aby utrzyma\xc4\x87 g\xc4\x99sto\xc5\x9b\xc4\x87 jon\xc3\xb3w po stronie zacienionej na poziomie bardzo zbli\xc5\xbconym, co do mediany, do strony nas\xc5\x82onecznionej.\n_START_SECTION_\nCyrkulacja w g\xc3\xb3rnych warstwach atmosfery\n_START_PARAGRAPH_\nSchematy cyrkulacji w g\xc3\xb3rnej mezosferze i termosferze Wenus s\xc4\x85 ca\xc5\x82kowicie odmienne od tych w ni\xc5\xbcszych cz\xc4\x99\xc5\x9bciach atmosfery. Na wysoko\xc5\x9bciach 90\xe2\x80\x93150\xc2\xa0km nagrzane i cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo zjonizowane powietrze przemieszcza si\xc4\x99 z dziennej na nocn\xc4\x85 stron\xc4\x99 planety, z pr\xc4\x85dami wst\xc4\x99puj\xc4\x85cymi na p\xc3\xb3\xc5\x82kuli nas\xc5\x82onecznionej i zst\xc4\x99puj\xc4\x85cymi na p\xc3\xb3\xc5\x82kuli nocnej. Ruch zst\xc4\x99puj\xc4\x85cy powoduje adiabatyczne ogrzewanie gaz\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re tworz\xc4\x85 ciep\xc5\x82\xc4\x85 warstw\xc4\x99 po nocnej stronie mezosfery, na wysoko\xc5\x9bciach 90\xe2\x80\x93120\xc2\xa0km. Temperatura tej warstwy wynosi 230\xc2\xa0K (\xe2\x88\x9243\xc2\xa0\xc2\xb0C), czyli znacznie wi\xc4\x99cej ni\xc5\xbc \xc5\x9brednia temperatura nocnej termosfery 100\xc2\xa0K (\xe2\x88\x92173\xc2\xa0\xc2\xb0C). Ponadto przynoszone tam ciep\xc5\x82e powietrze z dziennej p\xc3\xb3\xc5\x82kuli niesie ze sob\xc4\x85 atomowy tlen, kt\xc3\xb3ry rekombinuje, tworz\xc4\x85c wzbudzone cz\xc4\x85steczki zwane tlenem singletowym (\xc2\xb9\xce\x94g). Tlen ten nast\xc4\x99pnie ulega relaksacji, emituj\xc4\x85c promieniowanie podczerwone o d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci fali 1270\xc2\xa0nm, pochodz\xc4\x85ce z warstwy na wysoko\xc5\x9bci 90\xe2\x80\x93100\xc2\xa0km nad powierzchni\xc4\x85 planety. Zjawisko to cz\xc4\x99sto obserwowane jest przez teleskopy naziemne oraz przyrz\xc4\x85dy sond kosmicznych. Nocna, g\xc3\xb3rna mezosfera i troposfera Wenus s\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em emisji pochodz\xc4\x85cych od cz\xc4\x85steczek CO\xe2\x82\x82 i tlenku azotu, kt\xc3\xb3re odpowiedzialne s\xc4\x85 za jej nisk\xc4\x85 temperatur\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nIndukowana magnetosfera\n_START_PARAGRAPH_\nPlaneta Wenus nie posiada pola magnetycznego. Przyczyna jego braku nie jest jasna, ale prawdopodobnie powi\xc4\x85zana z powoln\xc4\x85 rotacj\xc4\x85 planety lub brakiem konwekcji w jej p\xc5\x82aszczu. Niemniej planeta posiada indukowan\xc4\x85 magnetosfer\xc4\x99 tworzon\xc4\x85 przez pole magnetyczne S\xc5\x82o\xc5\x84ca niesione przez wiatr s\xc5\x82oneczny, co mo\xc5\xbcna sobie wyobrazi\xc4\x87 jako linie pola magnetycznego S\xc5\x82o\xc5\x84ca zaginaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 o przeszkod\xc4\x99, jak\xc4\x85 stanowi Wenus._NEWLINE_Od strony S\xc5\x82o\xc5\x84ca magnetosfera wywo\xc5\x82uje magnetohydrodynamiczn\xc4\x85 fal\xc4\x99 uderzeniow\xc4\x85, powstaj\xc4\x85c\xc4\x85 w wyniku zderzenia cz\xc4\x85stek plazmy wiatru s\xc5\x82onecznego z tymi, kt\xc3\xb3rych ruch zdominowany jest przez magnetosfer\xc4\x99. Bezpo\xc5\x9brednio nad punktem pods\xc5\x82onecznym fala uderzeniowa znajduje si\xc4\x99 1900\xc2\xa0km (0,3 promienia planety) powy\xc5\xbcej powierzchni Wenus. Odleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 ta zosta\xc5\x82a zmierzona w roku 2007, oko\xc5\x82o minimum aktywno\xc5\x9bci s\xc5\x82onecznej, a w maksimum mo\xc5\xbce ona by\xc4\x87 kilkukrotnie wy\xc5\xbcsza. Dalej w stron\xc4\x99 planety znajduje si\xc4\x99 otok magnetosfery \xe2\x80\x93 obszar przej\xc5\x9bciowy, gdzie pole magnetyczne Wenus jest do\xc5\x9b\xc4\x87 s\xc5\x82abe, a uk\xc5\x82ad jego linii podlega silnym lokalnym wahaniom. W\xc5\x82a\xc5\x9bciwa magnetosfera zaczyna si\xc4\x99 na wysoko\xc5\x9bci oko\xc5\x82o 300\xc2\xa0km nad powierzchni\xc4\x85 planety, wraz z magnetopauz\xc4\x85. W zewn\xc4\x99trznej cz\xc4\x99\xc5\x9bci magnetosfery znajduje si\xc4\x99 magnetyczna bariera \xe2\x80\x93 lokalnie silniejsze pole magnetyczne, kt\xc3\xb3re, przynajmniej w okresach minimum aktywno\xc5\x9bci s\xc5\x82onecznej, wystarcza do powstrzymania plazmy s\xc5\x82onecznej przed penetrowaniem w g\xc5\x82\xc4\x85b atmosfery. Pole magnetyczne bariery osi\xc4\x85ga do 40\xc2\xa0nT. Jeszcze bli\xc5\xbcej powierzchni, na wysoko\xc5\x9bci 250\xc2\xa0km zaczyna si\xc4\x99 jonosfera i w\xc5\x82a\xc5\x9bciwa atmosfera planety. Od \xe2\x80\x9estrony zawietrznej\xe2\x80\x9d Wenus znajduje si\xc4\x99 d\xc5\x82ugi ogon magnetosfery, z wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cymi tam niezwykle cienkimi warstwami przenosz\xc4\x85cych pr\xc4\x85d elektryczny jon\xc3\xb3w. Ci\xc4\x85gnie si\xc4\x99 on do dziesi\xc4\x99ciu promieni Wenus od planety i jest najbardziej aktywn\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 jej magnetosfery. Zachodz\xc4\x85 w nim rekoneksje magnetyczne, a na\xc5\x82adowane cz\xc4\x85stki mog\xc4\x85 by\xc4\x87 gwa\xc5\x82townie przyspieszane. Energia elektron\xc3\xb3w w ogonie magnetosfery wynosi oko\xc5\x82o 100\xc2\xa0eV, a jon\xc3\xb3w oko\xc5\x82o 1000\xc2\xa0eV._NEWLINE_Ze wzgl\xc4\x99du na brak w\xc5\x82asnego pola magnetycznego Wenus wiatr s\xc5\x82oneczny mo\xc5\xbce penetrowa\xc4\x87 egzosfer\xc4\x99 planety stosunkowo g\xc5\x82\xc4\x99boko, powoduj\xc4\x85c znaczn\xc4\x85 utrat\xc4\x99 atmosfery. Utrata ta odbywa si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie poprzez ogon magnetosfery i dotyczy przede wszystkim jon\xc3\xb3w O\xe2\x81\xba, H\xe2\x81\xba i He\xe2\x81\xba. Stosunek uciekaj\xc4\x85cych jon\xc3\xb3w wodoru do tlenu wynosi prawie dok\xc5\x82adnie 2:1, co oznacza, \xc5\xbce sumarycznie tracona jest woda._NEWLINE_29 stycznia 2013 roku naukowcy z ESA donie\xc5\x9bli, \xc5\xbce jonosfera Wenus ci\xc4\x85gnie si\xc4\x99 za planet\xc4\x85 (patrz\xc4\x85c od strony S\xc5\x82o\xc5\x84ca) w spos\xc3\xb3b zbli\xc5\xbcony do warkocza kometarnego.\n_START_SECTION_\nWy\xc5\x82adowania atmosferyczne\n_START_PARAGRAPH_\nChmury na Wenus mog\xc4\x85 generowa\xc4\x87 wy\xc5\x82adowania atmosferyczne, podobnie jak ma to miejsce na Ziemi. Wyst\xc4\x99powanie piorun\xc3\xb3w by\xc5\x82o z pocz\xc4\x85tku podawane w w\xc4\x85tpliwo\xc5\x9b\xc4\x87 poza Zwi\xc4\x85zkiem Radzieckim, poniewa\xc5\xbc to jego sondy Wenera zarejestrowa\xc5\x82y pierwsze potencjalne wy\xc5\x82adowania. W latach 2006\xe2\x80\x932007 sonda Venus Express zarejestrowa\xc5\x82a jednak fale elektromagnetyczne, kt\xc3\xb3re powi\xc4\x85zano z wy\xc5\x82adowaniami. Ich wz\xc3\xb3r intermitencji wskazuje na zwi\xc4\x85zek z procesami pogodowymi. Intensywno\xc5\x9b\xc4\x87 wy\xc5\x82adowa\xc5\x84 na Wenus jest przynajmniej w po\xc5\x82owie tak du\xc5\xbca, jak na Ziemi._NEWLINE_Sk\xc5\x82adaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 na chmury kropelki kwasu siarkowego mog\xc4\x85 si\xc4\x99 silnie elektryzowa\xc4\x87, co stwarza warunki do wyst\xc4\x85pienia piorun\xc3\xb3w. S\xc5\x82aba indukowana magnetosfera Wenus zapewnia bardzo ograniczon\xc4\x85 ochron\xc4\x99 atmosfery przed promieniowaniem kosmicznym, kt\xc3\xb3re mo\xc5\xbce prowadzi\xc4\x87 do elektryzacji i wy\xc5\x82adowa\xc5\x84 elektrycznych pomi\xc4\x99dzy chmurami.\n_START_SECTION_\nEwolucja atmosfery\n_START_PARAGRAPH_\n\xc5\x81\xc4\x85cz\xc4\x85c wyniki bada\xc5\x84 aktualnej struktury chmur i geologii powierzchni planety z faktem, \xc5\xbce w ci\xc4\x85gu ostatnich 3,8\xc2\xa0miliarda lat jasno\xc5\x9b\xc4\x87 S\xc5\x82o\xc5\x84ca wzros\xc5\x82a o oko\xc5\x82o 25%, uwa\xc5\xbca si\xc4\x99, \xc5\xbce atmosfera Wenus oko\xc5\x82o 4\xc2\xa0miliardy lat temu du\xc5\xbco bardziej przypomina\xc5\x82a ziemsk\xc4\x85, w\xc5\x82\xc4\x85cznie z wyst\xc4\x99powaniem ciek\xc5\x82ej wody na powierzchni. Niekontrolowany efekt cieplarniany m\xc3\xb3g\xc5\x82 zosta\xc4\x87 wywo\xc5\x82any przez wyparowanie wody powierzchniowej i id\xc4\x85cy za tym wzrost st\xc4\x99\xc5\xbcenia pozosta\xc5\x82ych gaz\xc3\xb3w cieplarnianych. Z tego wzgl\xc4\x99du naukowcy badaj\xc4\x85cy zmiany klimatu na Ziemi po\xc5\x9bwi\xc4\x99caj\xc4\x85 du\xc5\xbco uwagi atmosferze Wenus._NEWLINE_Na powierzchni planety nie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 formacje geologiczne, kt\xc3\xb3re mog\xc5\x82yby \xc5\x9bwiadczy\xc4\x87 o obecno\xc5\x9bci ciek\xc5\x82ej wody w ci\xc4\x85gu ostatniego miliarda lat. Z drugiej strony nie ma podstaw, aby s\xc4\x85dzi\xc4\x87, \xc5\xbce planeta ta jest wyj\xc4\x85tkiem od proces\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re ukszta\xc5\x82towa\xc5\x82y Ziemi\xc4\x99 i dostarczy\xc5\x82y na ni\xc4\x85 wod\xc4\x99; by\xc4\x87 mo\xc5\xbce pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99 ona ju\xc5\xbc w trakcie akrecji, ze skalistych planetozymali kt\xc3\xb3re utworzy\xc5\x82y Ziemi\xc4\x99, b\xc4\x85d\xc5\xba te\xc5\xbc p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, w wyniku uderze\xc5\x84 komet. Powszechnym pogl\xc4\x85dem w\xc5\x9br\xc3\xb3d badaczy jest, \xc5\xbce woda mog\xc5\x82a si\xc4\x99 utrzyma\xc4\x87 na powierzchni Wenus przez oko\xc5\x82o 600\xc2\xa0milion\xc3\xb3w lat, cho\xc4\x87 niekt\xc3\xb3rzy, jak David Grinspoon, uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85, \xc5\xbce mog\xc5\x82o to trwa\xc4\x87 nawet dwa miliardy lat._NEWLINE_Ziemia we wczesnym hadeiku prawdopodobnie posiada\xc5\x82a zbli\xc5\xbcon\xc4\x85 do Wenus atmosfer\xc4\x99 z ci\xc5\x9bnieniem parcjalnym CO\xe2\x82\x82 wynosz\xc4\x85cym oko\xc5\x82o 100 bar, temperatur\xc4\x85 powierzchni 230\xc2\xa0\xc2\xb0C oraz by\xc4\x87 mo\xc5\xbce nawet chmurami kwasu siarkowego. Stan ten utrzymywa\xc5\x82 si\xc4\x99 do oko\xc5\x82o 4\xc2\xa0miliard\xc3\xb3w lat temu, kiedy procesy tektoniczne oraz wczesne oceany odebra\xc5\x82y CO\xe2\x82\x82 i siark\xc4\x99 z atmosfery. Na wczesnym etapie swojego istnienia Wenus posiada\xc5\x82a wi\xc4\x99c zapewne oceany wody podobnie do Ziemi, jednak tektonika podobna do ziemskiej zanik\xc5\x82a, kiedy wyparowa\xc5\x82y. Wiek powierzchni planety szacowany jest na oko\xc5\x82o 500\xc2\xa0milion\xc3\xb3w lat, w zwi\xc4\x85zku z czym nie wykazuje ona \xc5\xbcadnych \xc5\x9blad\xc3\xb3w po tamtym okresie.\n_START_SECTION_\nPotencjalne \xc5\xbcycie na Wenus\n_START_PARAGRAPH_\nZe wzgl\xc4\x99du na trudne warunki na powierzchni tylko niewielka cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 planety zosta\xc5\x82a zbadana. Opr\xc3\xb3cz trwaj\xc4\x85cych dyskusji na temat, jak bardzo \xc5\xbcycie w kosmosie mo\xc5\xbce odbiega\xc4\x87 od ziemskiego, nie jest nawet jasne, jak r\xc3\xb3\xc5\xbcnorodne \xc5\x9brodowiska mog\xc4\x85 by\xc4\x87 zasiedlone na Ziemi. Ekstremofile zamieszkuj\xc4\x85 r\xc3\xb3\xc5\xbcne ekstremalne \xc5\x9brodowiska na Ziemi \xe2\x80\x93 termo- i hipertermofile \xc5\xbcyj\xc4\x85 w temperaturach przekraczaj\xc4\x85cych temperatur\xc4\x99 wrzenia wody, acydofile wytrzymuj\xc4\x85 pH mniejsze ni\xc5\xbc 3, a niekt\xc3\xb3re organizmy nale\xc5\xbc\xc4\x85 do kilku z tych grup jednocze\xc5\x9bnie. Temperatura powierzchni Wenus (ponad 450\xc2\xa0\xc2\xb0C) jest jednak daleko poza zakresem tolerancji ziemskich ekstremofil\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3ry wynosi tylko dziesi\xc4\x85tki stopni powy\xc5\xbcej 100\xc2\xa0\xc2\xb0C._NEWLINE_Miejscem, gdzie mog\xc5\x82oby istnie\xc4\x87 \xc5\xbcycie w postaci zbli\xc5\xbconej do ziemskiego, jest g\xc3\xb3rna warstwa chmur \xe2\x80\x93 miejsce to proponowane by\xc5\x82o jako potencjalne siedlisko \xc5\xbcycia, w analogii do wyst\xc4\x99powania bakterii \xc5\xbcyj\xc4\x85cych i dziel\xc4\x85cych si\xc4\x99 w chmurach na Ziemi. Mikroby w g\xc4\x99stej, zachmurzonej atmosferze mog\xc5\x82yby by\xc4\x87 chronione przed promieniowaniem s\xc5\x82onecznym przez zawieszone w powietrzu zwi\xc4\x85zki siarki. Wiatr s\xc5\x82oneczny m\xc3\xb3g\xc5\x82by nawet by\xc4\x87 mechanizmem przenosz\xc4\x85cym takie drobnoustroje z Wenus na Ziemi\xc4\x99._NEWLINE_Atmosfera Wenus znajduje si\xc4\x99 na tyle daleko od stanu r\xc3\xb3wnowagi chemicznej, \xc5\xbce niezb\xc4\x99dne jest rozwa\xc5\xbcenie przyczyn tego odchylenia. Analiza danych z misji Wenera, Pioneer i Magellan wykaza\xc5\x82a wyst\xc4\x99powanie w g\xc3\xb3rnych warstwach siarkowodoru (H\xe2\x82\x82S), dwutlenku siarki (SO\xe2\x82\x82), a tak\xc5\xbce siarczku karbonylu (OCS). Dwa pierwsze zwi\xc4\x85zki reaguj\xc4\x85 ze sob\xc4\x85, wobec czego ich utrzymuj\xc4\x85cy si\xc4\x99 poziom w atmosferze \xc5\x9bwiadczy o istnieniu mechanizmu ich regeneracji. Siarczek karbonylu z kolei jest trudny do uzyskania na drodze nieorganicznej, cho\xc4\x87 w jego przypadku wyja\xc5\x9bnieniem mog\xc5\x82aby by\xc4\x87 aktywno\xc5\x9b\xc4\x87 wulkaniczna planety._NEWLINE_Jednym z proponowanych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 energii dla mikroorganizm\xc3\xb3w w g\xc3\xb3rnych warstwach chmur by\xc5\x82a absorpcja ultrafioletu s\xc5\x82onecznego, co stanowi\xc5\x82oby wyja\xc5\x9bnienie dla ciemnych plam widocznych na niekt\xc3\xb3rych zdj\xc4\x99ciach planety w zakresie ultrafioletu. T\xc4\x99 spekulacj\xc4\x99 podsycaj\xc4\x85 odkryte w warstwach chmur niesferyczne cz\xc4\x85steczki cechuj\xc4\x85ce si\xc4\x99 siln\xc4\x85 absorpcj\xc4\x85 ultrafioletu. W roku 2012 ich rozpowszechnienie i rozk\xc5\x82ad w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od wysoko\xc5\x9bci zosta\xc5\x82y zbadane dzi\xc4\x99ki analizie zdj\xc4\x99\xc4\x87 dostarczonych przez Venus Monitoring Camera sondy Venus Express, lecz mimo r\xc3\xb3\xc5\xbcnych proponowanych wyja\xc5\x9bnie\xc5\x84, ich sk\xc5\x82ad pozostaje nieznany. W roku 2016 zyska\xc5\x82a na popularno\xc5\x9bci teoria, m\xc3\xb3wi\xc4\x85ca, \xc5\xbce czynnikiem absorbuj\xc4\x85cym jest ditlenek disiarki.\n_START_SECTION_\nObserwacje i pomiary przeprowadzone z Ziemi\n_START_PARAGRAPH_\nPierwsz\xc4\x85 osob\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra wysun\xc4\x99\xc5\x82a hipotez\xc4\x99 o obecno\xc5\x9bci atmosfery na Wenus, by\xc5\x82 rosyjski uczony Michai\xc5\x82 \xc5\x81omonosow, kt\xc3\xb3ry podczas ko\xc5\x84cowej fazy tranzytu Wenus w roku 1761 zaobserwowa\xc5\x82 \xc5\x82uk \xc5\x9bwiat\xc5\x82a po stronie planety, kt\xc3\xb3ra nie by\xc5\x82a ju\xc5\xbc bezpo\xc5\x9brednio na tle S\xc5\x82o\xc5\x84ca. Zjawisko to t\xc5\x82umaczy\xc5\x82 refrakcj\xc4\x85 w atmosferze. W roku 1940 Rupert Wildt przeprowadzi\xc5\x82 obliczenia, z kt\xc3\xb3rych wynika\xc5\x82o, \xc5\xbce ilo\xc5\x9b\xc4\x87 dwutlenku w\xc4\x99gla obecnego w atmosferze Wenus musia\xc5\x82a doprowadzi\xc4\x87 temperatur\xc4\x99 na powierzchni powy\xc5\xbcej temperatury wrzenia wody. W 1962 wniosek ten zosta\xc5\x82 potwierdzony przez sond\xc4\x99 Mariner 2, kt\xc3\xb3ra przeprowadzi\xc5\x82a radiometryczne pomiary temperatury, a w roku 1967 Wenera 4 potwierdzi\xc5\x82a, \xc5\xbce atmosfera sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z dwutlenku w\xc4\x99gla._NEWLINE_Badanie g\xc3\xb3rnych warstw atmosfery Wenus z Ziemi mo\xc5\xbcliwe jest podczas rzadkiego zjawiska astronomicznego \xe2\x80\x93 tranzytu s\xc5\x82onecznego. Ostatni tranzyt Wenus w XXI wieku mia\xc5\x82 miejsce w roku 2012 i pozwoli\xc5\x82 na uzyskanie ilo\xc5\x9bciowych danych dotycz\xc4\x85cych sk\xc5\x82adu chemicznego atmosfery \xe2\x80\x93 dzi\xc4\x99ki zastosowaniu techniki spektroskopii astronomicznej, w szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci uzupe\xc5\x82nienie danych o atmosferze na wysoko\xc5\x9bci mi\xc4\x99dzy 65 a 85\xc2\xa0km. Poniewa\xc5\xbc techniki pozwalaj\xc4\x85ce na dok\xc5\x82adn\xc4\x85 analiz\xc4\x99 sk\xc5\x82adu atmosfery w oparciu o rejestrowane spektrum osi\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82y wystarczaj\xc4\x85cy stopie\xc5\x84 rozwoju dopiero w roku 2001, by\xc5\x82a to dopiero druga taka okazja po poprzednim tranzycie w roku 2004 \xe2\x80\x93 wcze\xc5\x9bniejszy tranzyt Wenus mia\xc5\x82 miejsce w roku 1882, nast\xc4\x99pny nast\xc4\x85pi natomiast dopiero w roku 2117. Pomiary w roku 2004 pozwoli\xc5\x82y na okre\xc5\x9blenie w\xc5\x82asno\xc5\x9bci gaz\xc3\xb3w na du\xc5\xbcych wysoko\xc5\x9bciach dzi\xc4\x99ki pomiarom absorpcji w funkcji d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci fali rejestrowanego promieniowania, a dzi\xc4\x99ki pomiarom przesuni\xc4\x99cia Dopplera uda\xc5\x82o si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc ustali\xc4\x87 prawid\xc5\x82owo\xc5\x9bci w wiej\xc4\x85cych na planecie wiatrach.\n_START_SECTION_\nWp\xc5\x82yw wulkanizmu na wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesn\xc4\x85 atmosfer\xc4\x99 Wenus\n_START_PARAGRAPH_\n19 lipca 2009 roku Frank Melillo, astronom-amator, zauwa\xc5\xbcy\xc5\x82 wyst\xc4\x85pienie nowej jasnej plamy w atmosferze Wenus. Po jego zg\xc5\x82oszeniu przejrzane zosta\xc5\x82y dane z sondy Venus Express, z kt\xc3\xb3rych wynika\xc5\x82o, \xc5\xbce zacz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 ona rozprzestrzenia\xc4\x87 przynajmniej 4 dni przed tamt\xc4\x85 obserwacj\xc4\x85. Inne jasne plamy bywa\xc5\x82y ju\xc5\xbc wcze\xc5\x9bniej obserwowane w atmosferze Wenus, ta jednak budzi szczeg\xc3\xb3lne zainteresowanie ze wzgl\xc4\x99du na sw\xc3\xb3j bardzo lokalny charakter (zanim rozwia\xc5\x82y j\xc4\x85 wiatry). Jednym z proponowanych wyja\xc5\x9bnie\xc5\x84 jest aktywno\xc5\x9b\xc4\x87 wulkaniczna i zwi\xc4\x85zany z ni\xc4\x85 wyrzut materia\xc5\x82u w g\xc3\xb3r\xc4\x99 atmosfery. Jest to hipoteza o tyle kontrowersyjna, \xc5\xbce dotychczas nie ma jednoznacznych dowod\xc3\xb3w na wyst\xc4\x99powanie wulkanizmu na Wenus, a wyrzut tak wysoko w atmosfer\xc4\x99 wymaga\xc5\x82by bardzo pot\xc4\x99\xc5\xbcnego wybuchu wulkanicznego. Inne mo\xc5\xbcliwe wyja\xc5\x9bnienia to interakcja na\xc5\x82adowanych cz\xc4\x85stek wiatru s\xc5\x82onecznego z atmosfer\xc4\x85 b\xc4\x85d\xc5\xba zachodz\xc4\x85ce w niej fluktuacje.\n_START_SECTION_\n\xe2\x80\x9e\xc5\x9awiat\xc5\x82o popielate\xe2\x80\x9d na Wenus\n_START_PARAGRAPH_\nZjawiskiem obserwowanym setki razy, pocz\xc4\x85wszy od roku 1643, jest delikatne \xc5\x9bwiecenie nocnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci tarczy Wenus. Jest to efekt empirycznie podobny do \xc5\x9bwiat\xc5\x82a popielatego obserwowanego na Ksi\xc4\x99\xc5\xbcycu, lecz znacznie mniej intensywny. Mimo wielokrotnie powtarzanych obserwacji, w tym symultanicznych oraz przeprowadzanych przez zawodowych astronom\xc3\xb3w, cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\x9brodowiska odrzuca ten efekt jako artefakt badawczy; inni natomiast postuluj\xc4\x85 r\xc3\xb3\xc5\xbcne wyja\xc5\x9bnienia. W latach 80. XX wieku istnia\xc5\x82o podejrzenie, \xc5\xbce odpowiadaj\xc4\x85 za to wy\xc5\x82adowania atmosferyczne. Mimo \xc5\xbce ich wyst\xc4\x99powanie na Wenus zosta\xc5\x82o potem potwierdzone, ich intensywno\xc5\x9b\xc4\x87 jest niewystarczaj\xc4\x85ca do wyja\xc5\x9bnienia po\xc5\x9bwiaty.\n_START_SECTION_\nAktualna i planowana eksploracja\n_START_PARAGRAPH_\nVenus Express orbituj\xc4\x85c wok\xc3\xb3\xc5\x82 Wenus zbada\xc5\x82 do\xc5\x9b\xc4\x87 g\xc5\x82\xc4\x99bokie warstwy atmosfery za pomoc\xc4\x85 podczerwonej spektroskopii obrazuj\xc4\x85cej w zakresie 0,25\xe2\x80\x935\xc2\xa0\xc2\xb5m. Sonda Akatsuki, wystrzelona w maju 2010 roku przez JAXA, mia\xc5\x82a przez okres dw\xc3\xb3ch lat bada\xc4\x87 planet\xc4\x99, w tym struktur\xc4\x99 i zjawiska atmosferyczne, jednak w grudniu 2010 roku nie powi\xc3\xb3d\xc5\x82 si\xc4\x99 manewr jej wej\xc5\x9bcia na orbit\xc4\x99. Drugie, udane podej\xc5\x9bcie mia\xc5\x82o miejsce 7 grudnia 2015 roku. Jedna z jej pi\xc4\x99ciu kamer o nazwie \xe2\x80\x9eIR2\xe2\x80\x9d mierzy w\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci atmosfery planety poni\xc5\xbcej warstwy chmur, a tak\xc5\xbce rozk\xc5\x82ad przestrzenny i ruch \xc5\x9bladowych sk\xc5\x82adnik\xc3\xb3w atmosfery. Ze wzgl\xc4\x99du na du\xc5\xbc\xc4\x85 ekscentryczno\xc5\x9b\xc4\x87 orbity sonda ta znajduje si\xc4\x99 mi\xc4\x99dzy 400 a 310\xc2\xa0000\xc2\xa0km od planety. Umo\xc5\xbcliwia to wykonywanie zdj\xc4\x99\xc4\x87 w du\xc5\xbcym zbli\xc5\xbceniu, potencjalnie mo\xc5\xbce r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc umo\xc5\xbcliwi\xc4\x87 potwierdzenie aktywno\xc5\x9bci wulkanicznej i obecno\xc5\x9bci wy\xc5\x82adowa\xc5\x84 atmosferycznych._NEWLINE_Misja Venus In-Situ Explorer proponowana w ramach programu New Frontiers agencji NASA ma pom\xc3\xb3c w zrozumieniu proces\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re doprowadzi\xc5\x82y do zmiany klimatu na Wenus, a tak\xc5\xbce stanowi\xc4\x87 krok na drodze do przeprowadzenia przysz\xc5\x82ej misji pobrania i dostarczenia na Ziemi\xc4\x99 pr\xc3\xb3bek z planety.\n_START_SECTION_\nMisje w dalszej perspektywie\n_START_PARAGRAPH_\nPo tym, jak pierwsze misje odkry\xc5\x82y ekstremalne warunki panuj\xc4\x85ce na powierzchni Wenus, uwaga \xc5\x9bwiata naukowego przesun\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 na inne cele, takie jak Mars. Mimo to proponowane by\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc nast\xc4\x99pne misje na Wenus, kt\xc3\xb3rych motywacj\xc4\x85 cz\xc4\x99sto by\xc5\x82o badanie s\xc5\x82abo poznanej g\xc3\xb3rnej warstwy atmosfery. W roku 1985 w ramach radzieckiego programu Wega zrzucono w atmosfer\xc4\x99 Wenus dwa balony badawcze, kt\xc3\xb3re funkcjonowa\xc5\x82y jedynie oko\xc5\x82o dw\xc3\xb3ch dni ziemskich, do wyczerpania swoich baterii. Od tego czasu nie przeprowadzano \xc5\xbcadnej eksploracji atmosfery. W roku 2002 Global Aerospace, jeden z podwykonawc\xc3\xb3w NASA, zaproponowa\xc5\x82 skonstruowanie balonu, kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82by w stanie sp\xc4\x99dzi\xc4\x87 w g\xc3\xb3rnych warstwach atmosfery setki dni._NEWLINE_Geoffrey A. Landis zaproponowa\xc5\x82 te\xc5\xbc koncepcj\xc4\x99 zasilanego solarnie bezza\xc5\x82ogowego statku powietrznego, kt\xc3\xb3ry to pomys\xc5\x82 pocz\xc4\x85wszy od wczesnych lat dwutysi\xc4\x99cznych powraca\xc5\x82 co jaki\xc5\x9b czas do debaty. Ze wzgl\xc4\x99du na wysokie albedo Wenus, kt\xc3\xb3ra odbija wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 padaj\xc4\x85cego promieniowania s\xc5\x82onecznego, na wysoko\xc5\x9bci 60\xc2\xa0km strumie\xc5\x84 \xc5\x9bwiat\xc5\x82a odbitego wynosi 90% strumienia \xc5\x9bwiat\xc5\x82a padaj\xc4\x85cego, w zwi\xc4\x85zku z czym panele s\xc5\x82oneczne mog\xc5\x82yby by\xc4\x87 zamontowane po obu stronach urz\xc4\x85dzenia i pracowa\xc4\x87 z niemal r\xc3\xb3wn\xc4\x85 wydajno\xc5\x9bci\xc4\x85. W po\xc5\x82\xc4\x85czeniu z tym, \xc5\xbce na planecie tej przyspieszenie grawitacyjne jest nieco ni\xc5\xbcsze od ziemskiego, panuje wy\xc5\xbcsze ci\xc5\x9bnienie atmosferyczne, a tak\xc5\xbce tempo rotacji planety jest wolniejsze, ten spos\xc3\xb3b badania Wenus wydaje si\xc4\x99 stosunkowo \xc5\x82atwy do realizacji. Proponowany statek powietrzny automatycznie korygowa\xc5\x82by swoj\xc4\x85 wysoko\xc5\x9b\xc4\x87, staraj\xc4\x85c si\xc4\x99 przebywa\xc4\x87 w strefie optymalnych warunk\xc3\xb3w do funkcjonowania. Poniewa\xc5\xbc dla poprawnie zabezpieczonej konstrukcji chmury kwasu siarkowego znajduj\xc4\x85ce si\xc4\x99 na tej wysoko\xc5\x9bci nie powinny stanowi\xc4\x87 zagro\xc5\xbcenia, mog\xc5\x82aby ona prowadzi\xc4\x87 badania pomi\xc4\x99dzy 45 a 60\xc2\xa0km nad powierzchni\xc4\x85 planety a\xc5\xbc do wyst\xc4\x85pienia mechanicznej usterki, b\xc4\x85d\xc5\xba innych nieprzewidzianych problem\xc3\xb3w. Landis proponowa\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zastosowanie \xc5\x82azik\xc3\xb3w do eksploracji powierzchni planety, podobnych do marsja\xc5\x84skich Spirit i Opportunity, z t\xc4\x85 r\xc3\xb3\xc5\xbcnic\xc4\x85, \xc5\xbce \xc5\x82aziki na Wenus, zamiast daleko posuni\xc4\x99tej autonomiczno\xc5\x9bci, by\xc5\x82yby zdalnie sterowane radiowo z poruszaj\xc4\x85cego si\xc4\x99 nad nimi statku lataj\xc4\x85cego. W ten spos\xc3\xb3b mo\xc5\xbcliwe jest unikni\xc4\x99cie konieczno\xc5\x9bci monta\xc5\xbcu na nich skomplikowanych uk\xc5\x82ad\xc3\xb3w elektronicznych, kt\xc3\xb3rych zabezpieczenie przed bardzo wysok\xc4\x85 temperatur\xc4\x85, ci\xc5\x9bnieniem i niskim pH by\xc5\x82o dotychczas czynnikiem limituj\xc4\x85cym czas \xc5\xbcycia pr\xc3\xb3bnik\xc3\xb3w._NEWLINE_Plan rosyjskiej Federalnej Agencji Kosmicznej na lata 2006\xe2\x80\x932015 zak\xc5\x82ada\xc5\x82 wystrzelenie sondy Wenera-D oko\xc5\x82o roku 2024. G\xc5\x82\xc3\xb3wnymi za\xc5\x82o\xc5\xbceniami misji by\xc5\x82y: zbadanie struktury i sk\xc5\x82adu chemicznego atmosfery, a tak\xc5\xbce badania g\xc3\xb3rnej atmosfery, jonosfery, p\xc3\xb3l elektrycznego i magnetycznego oraz tempa ucieczki.'