b'\n_START_ARTICLE_\nPowstanie krakowskie\n_START_SECTION_\nPrzygotowania\n_START_PARAGRAPH_\nPo niepowodzeniach wcze\xc5\x9bniejszych zryw\xc3\xb3w narodowych zacz\xc4\x99to bra\xc4\x87 pod uwag\xc4\x99 rol\xc4\x99 ch\xc5\x82op\xc3\xb3w w walkach powsta\xc5\x84czych. Powstanie w Krakowie chciano oprze\xc4\x87 na sile ch\xc5\x82opskich r\xc4\x85k. W zamian za pomoc utworzony tu Rz\xc4\x85d Narodowy Rzeczypospolitej Polskiej obieca\xc5\x82 uw\xc5\x82aszczenie ch\xc5\x82op\xc3\xb3w, przydzielenie im ziemi i utworzenie warsztat\xc3\xb3w narodowych. Jednak zamiar przyci\xc4\x85gni\xc4\x99cia ch\xc5\x82op\xc3\xb3w do powstania nie powi\xc3\xb3d\xc5\x82 si\xc4\x99, gdy\xc5\xbc g\xc5\x82oszeniem i t\xc5\x82umaczeniem obietnic w\xc5\x9br\xc3\xb3d najni\xc5\xbcszej warstwy spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa zaj\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 jedynie niewielka garstka ludzi, w\xc5\x9br\xc3\xb3d nich m.in. Edward Dembowski._NEWLINE_W styczniu 1846 r. ustalono sk\xc5\x82ad Rz\xc4\x85du Narodowego. Weszli do niego: Karol Libelt z Pozna\xc5\x84skiego, Ludwik Gorzkowski z Krakowa i Jan Tyssowski z Galicji oraz dwaj przedstawiciele Centralizacji. W lutym hr. Henryk Poni\xc5\x84ski zadenuncjowa\xc5\x82 pruskiej policji spiskowc\xc3\xb3w i oko\xc5\x82o 70 aresztowano wraz z przyw\xc3\xb3dcami Karolem Libeltem i Ludwikiem Mieros\xc5\x82awskim uj\xc4\x99tym w \xc5\x9awiniarach oraz skazanym na kar\xc4\x99 \xc5\x9bmierci, kt\xc3\xb3rej unikn\xc4\x85\xc5\x82 dzi\xc4\x99ki rewolucji berli\xc5\x84skiej. Do aresztowa\xc5\x84 dosz\xc5\x82o te\xc5\xbc we Lwowie. Podobnie by\xc5\x82o w Kro\xc5\x9bnie. Pod koniec 1845 r. \xe2\x80\x93 Edward Dembowski i Teofil Barwi\xc5\x84ski, organizowali powsta\xc5\x84cze komitety ze szlacht\xc4\x85 i inteligencj\xc4\x85, oraz wybrali dow\xc3\xb3dc\xc4\x99 na Okr\xc4\x99g Kro\xc5\x9bnie\xc5\x84sko-Jasielski, Feliksa Bolechowskiego, a po jego aresztowaniu, w dniu 15 lutego 1846 r., Franciszka Wola\xc5\x84skiego z gorlickiego.\n_START_SECTION_\nWybuch\n_START_PARAGRAPH_\n18 lutego 1846\xc2\xa0r., gdy niewielki oddzia\xc5\x82 austriacki wkroczy\xc5\x82 do Krakowa, w\xc5\x82adze powsta\xc5\x84cze postanowi\xc5\x82y odwo\xc5\x82a\xc4\x87 termin powstania, potem jednak \xe2\x80\x93 nie wiedz\xc4\x85c o rozpocz\xc4\x99tej ju\xc5\xbc tego dnia rzezi galicyjskiej \xe2\x80\x93 postanowi\xc5\x82y utrzyma\xc4\x87 go._NEWLINE_20 lutego 1846\xc2\xa0r. \xe2\x80\x93 w Kro\xc5\x9bnie, w mieszkaniu kupca Marcelego Myczkowskiego, dow\xc3\xb3dca Franciszek Wola\xc5\x84ski (rysownik i skryptor Wincentego Pola), po otrzymaniu od Rz\xc4\x85du Narodowego decyzji, og\xc5\x82osi\xc5\x82 odezw\xc4\x99 o wybuchu powstania w nocy z 21/22 lutego._NEWLINE_W wyznaczonym czasie powsta\xc5\x84cy rozpocz\xc4\x99li ostrzeliwanie oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w zaborczych. W Krakowie przera\xc5\xbcony Ludwik Collin wyprowadzi\xc5\x82 je z miasta._NEWLINE_Tego dnia Rz\xc4\x85d Narodowy og\xc5\x82osi\xc5\x82 Manifest do narodu. 24 lutego 1846 w\xc5\x82adz\xc4\x99 dyktatora obj\xc4\x85\xc5\x82 Jan Tyssowski zwany Tyssowieckim, kt\xc3\xb3rego posuni\xc4\x99ciami kierowa\xc5\x82 rewolucjonista Edward Dembowski.\n_START_SECTION_\nRozw\xc3\xb3j powstania\n_START_PARAGRAPH_\nW tym samym czasie powsta\xc5\x84cy z okolic Krosna i Brzozowa pod dow\xc3\xb3dztwem Teofila Ostaszewskiego poszli przez Wzd\xc3\xb3w i Grabownic\xc4\x99 na Sanok. Oddzia\xc5\x82 Feliksa Urba\xc5\x84skiego (kt\xc3\xb3ry mia\xc5\x82 uderzy\xc4\x87 na Jas\xc5\x82o) wraz z emisariuszem Julianem Goslarem rozbrojono na targu, tego dnia, w Haczowie i odstawiono z ks. Walentym Zgrzebnym do aresztu w Sanoku. Od Prze\xc5\x82\xc4\x99czy \xc5\x81upkowskiej, z okolic Kalnicy i Leska, mia\xc5\x82 atakowa\xc4\x87 Sanok mjr Jerzy Bu\xc5\x82haryn (by\xc5\x82y dow\xc3\xb3dca powstania listopadowego, dzier\xc5\xbcawca Hrabowej Roztoki w w\xc4\x99gierskich Karpatach), dowodz\xc4\x85cy si\xc5\x82ami miejscowymi i s\xc5\x82owackimi. 21 lutego 1846 r. powsta\xc5\x84cy z po\xc5\x82udniowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci obwodu sanockiego szli na p\xc3\xb3\xc5\x82noc w celu opanowania Sanoka trzema szlakami: z Cisnej przez Baligr\xc3\xb3d, z Lutowisk oraz z Ustrzyk Dolnych i z Ustianowej. 180 uczestnik\xc3\xb3w spotka\xc5\x82o si\xc4\x99 w Uhercach, gdzie zacz\xc4\x99to si\xc4\x99 formowa\xc4\x87 w oddzia\xc5\x82y i odebrano od wszystkich przysi\xc4\x99g\xc4\x99. N\xc4\x99kani po drodze przez ch\xc5\x82op\xc3\xb3w ze Stefkowej, powsta\xc5\x84cy dotarli do wsi Zahuty\xc5\x84 pod Sanokiem. Po kilku potyczkach, przy doj\xc5\x9bciu do Zahutynia, i nie maj\xc4\x85c wsparcia od p\xc3\xb3\xc5\x82nocy, wycofali si\xc4\x99 na W\xc4\x99gry._NEWLINE_Franciszek Wola\xc5\x84ski mia\xc5\x82 uderzy\xc4\x87 na Jas\xc5\x82o, ale przy braku wsparcia wojskiem Cezarego M\xc4\x99ci\xc5\x84skiego z Dukli, usi\xc5\x82owa\xc5\x82 w przebraniu kobiecym, uciec na W\xc4\x99gry, jednak zatrzymanego przez warty ch\xc5\x82opskie, odstawiono do wi\xc4\x99zienia. W 1846 r., w czasie rzezi galicyjskiej i napadu na dw\xc3\xb3r Tytusa Trzecieskiego w Polance, zostali pobici (przez ch\xc5\x82op\xc3\xb3w podburzonych przez zaborc\xc3\xb3w) \xe2\x80\x93 przygotowuj\xc4\x85cy powstanie narodowe \xe2\x80\x93 Wincenty Pol i gospodarz. Organizator\xc3\xb3w aresztowano._NEWLINE_W 1846 r. J\xc3\xb3zef Kapu\xc5\x9bci\xc5\x84ski (1818\xe2\x80\x931847) \xe2\x80\x93 emisariusz Towarzystwa Demokratycznego Polskiego \xe2\x80\x93 prowadzi\xc5\x82 przygotowania powsta\xc5\x84cze w okr\xc4\x99gu Pilzno, kieruj\xc4\x85c atakiem na starost\xc4\x99 austriackiego. Uj\xc4\x99ty przez Austriak\xc3\xb3w, odstawiony do aresztu, skazany na \xc5\x9bmier\xc4\x87, zosta\xc5\x82 powieszony 31 lipca 1847 wraz z Teofilem Wi\xc5\x9bniowskim na G\xc3\xb3rze Stracenia \xe2\x80\x93 Hyclowskiej we Lwowie.\n_START_SECTION_\nUpadek\n_START_PARAGRAPH_\n22 lutego Krak\xc3\xb3w i okolice by\xc5\x82y ju\xc5\xbc wolne. Do powsta\xc5\x84czych oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w zg\xc5\x82osi\xc5\x82o si\xc4\x99 6 tys. ochotnik\xc3\xb3w, ale z uwagi na niedostatek broni, w samym Krakowie wyposa\xc5\xbcono jedynie ok. 2 tys. ludzi. Nie prowadzono te\xc5\xbc energicznych stara\xc5\x84 w celu pozyskania wi\xc4\x99kszej ilo\xc5\x9bci broni, aby skutecznie przeciwstawi\xc4\x87 si\xc4\x99 Austriakom._NEWLINE_Jedyna bitwa w tym powstaniu odby\xc5\x82a si\xc4\x99 26 lutego 1846\xc2\xa0r. pod Gdowem. Maszeruj\xc4\x85cy na Krak\xc3\xb3w austriacki pu\xc5\x82kownik Ludwig von Benedek wraz z okolicznymi ch\xc5\x82opami pokona\xc5\x82 po kr\xc3\xb3tkiej walce, wys\xc5\x82any przeciwko niemu, oddzia\xc5\x82 powsta\xc5\x84czy. Mimo tej pora\xc5\xbcki najbardziej radykalny dzia\xc5\x82acz podziemia, Edward Dembowski nie rezygnowa\xc5\x82. Chcia\xc5\x82 przem\xc3\xb3wi\xc4\x87 do ch\xc5\x82op\xc3\xb3w i w tym celu 27 lutego 1846\xc2\xa0r. wyruszy\xc5\x82 z krzy\xc5\xbcem w r\xc4\x99ku z procesj\xc4\x85 do Podg\xc3\xb3rza. Nie zdo\xc5\x82a\xc5\x82 jednak zrealizowa\xc4\x87 swych zamiar\xc3\xb3w. Drog\xc4\x99 id\xc4\x85cemu t\xc5\x82umowi zast\xc4\x85pi\xc5\x82a austriacka armia gen. Ludwiga Collina, kt\xc3\xb3ra odda\xc5\x82a kilka salw do t\xc5\x82umu, w wyniku czego Dembowski zgin\xc4\x85\xc5\x82. Austriacy stan\xc4\x99li pod Krakowem 1 marca i za\xc5\xbc\xc4\x85dali od miasta kapitulacji w ci\xc4\x85gu 48 godzin. 3 marca Tyssowski zdo\xc5\x82a\xc5\x82 opu\xc5\x9bci\xc4\x87 Krak\xc3\xb3w i na czele znacznego oddzia\xc5\x82u uda\xc5\x82 si\xc4\x99 na granic\xc4\x99 z Prusami. Tymczasem wojska austriackie wkroczy\xc5\x82y do Krakowa.\n_START_SECTION_\nPowstanie a inne zabory\n_START_PARAGRAPH_\nPr\xc3\xb3ba powstania we wszystkich zaborach zako\xc5\x84czy\xc5\x82a si\xc4\x99 niepowodzeniem. W Wielkopolsce, gdzie aresztowano wyznaczonego na dyktatora og\xc3\xb3lnokrajowego powstania Macieja Miel\xc5\xbcy\xc5\x84skiego dosz\xc5\x82o do star\xc4\x87 z prusk\xc4\x85 armi\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra szybko st\xc5\x82umi\xc5\x82a ruch niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bciowy. Na Pomorzu kl\xc4\x99sk\xc4\x85 zako\xc5\x84czy\xc5\x82o si\xc4\x99 wyst\xc4\x85pienie kt\xc3\xb3rym dowodzi\xc5\x82 Florian Ceynowa. W Kr\xc3\xb3lestwie Polskim powstanie odbi\xc5\x82o si\xc4\x99 jedynie echem, tylko w kilku miejscach dosz\xc5\x82o do planowanych wyst\xc4\x85pie\xc5\x84 zbrojnych maj\xc4\x85cych na celu rozprzestrzenienie powstania. W Siedlcach wyst\xc4\x85pi\xc5\x82 bez powodzenia Pantaleon Potocki._NEWLINE_W Galicji sprowokowane przez w\xc5\x82adze austriackie ch\xc5\x82opstwo uderzy\xc5\x82o, na 3 dni przed rozpocz\xc4\x99ciem powstania (pierwsze ataki na dwory mia\xc5\x82y miejsce 18 lutego, masowa napa\xc5\x9b\xc4\x87 rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 19 lutego), na dwory szlacheckie oraz niekt\xc3\xb3re ko\xc5\x9bcio\xc5\x82y, dokonuj\xc4\x85c krwawej rzezi, morduj\xc4\x85c w spos\xc3\xb3b okrutny mi\xc4\x99dzy 1200 a 3000 ziemian, urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w dworskich i rz\xc4\x85dowych oraz ksi\xc4\x99\xc5\xbcy. Rze\xc5\xba galicyjska pogr\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82a ostatecznie nadzieje powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w na poderwanie ca\xc5\x82ego narodu do walki przeciwko zaborcom. Austriacy do Galicji skierowali 55 tys. wojska. Powstanie zako\xc5\x84czy\xc5\x82o si\xc4\x99 kl\xc4\x99sk\xc4\x85, a uczestnik\xc3\xb3w czeka\xc5\x82o wi\xc4\x99zienie na Szpilbergu lub kara \xc5\x9bmierci na cytadeli we Lwowie, wykonana, jak np. na Teofilu Wi\xc5\x9bniowskim lub p\xc3\xb3\xc5\xbaniej na Julianie Goslarze.\n_START_SECTION_\nSkutki\n_START_PARAGRAPH_\nTyssowski wraz z 1500 lud\xc5\xbami zosta\xc5\x82 internowany przez w\xc5\x82adze pruskie, kt\xc3\xb3re wyda\xc5\x82y Rosji powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w z Kr\xc3\xb3lestwa Polskiego: Grzegorzewskiego, Mazarskiego i Wend\xc4\x99. Ca\xc5\x82a tr\xc3\xb3jka zosta\xc5\x82a zes\xc5\x82ana na Syberi\xc4\x99. Prusacy os\xc4\x85dzili 254 powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w, z kt\xc3\xb3rych: 8 skazano na \xc5\x9bmier\xc4\x87 (m.in. Ludwika Mieros\xc5\x82awskiego); 23 skazano na do\xc5\xbcywocie; Karol Libelt dosta\xc5\x82 kar\xc4\x99 25 lat wi\xc4\x99zienia; 88 otrzyma\xc5\x82o wyroki d\xc5\x82ugoletniego wi\xc4\x99zienia, a 134 uniewinniono. Wyrok\xc3\xb3w jednak nie uda\xc5\x82o si\xc4\x99 wykona\xc4\x87, gdy\xc5\xbc ju\xc5\xbc w 4 miesi\xc4\x85ce po ich og\xc5\x82oszeniu dosz\xc5\x82o do wybuchu Wiosny Lud\xc3\xb3w, a rewolucjoni\xc5\x9bci uwolnili wszystkich skazanych._NEWLINE_Do Wolnego Miasta Krakowa opr\xc3\xb3cz wojsk austriackich wkroczy\xc5\x82y te\xc5\xbc korpusy rosyjski (3 marca) i pruski (7 marca). Wprowadzono rz\xc4\x85dy okupacyjne: rozwi\xc4\x85zano Senat, tworz\xc4\x85c w jego miejsce Tymczasow\xc4\x85 Rad\xc4\x99 Administracyjn\xc4\x85 Cywilno-Wojskow\xc4\x85 Wolnego Miasta; aresztowano ponad 1200 obywateli pod zarzutem uczestnictwa w powstaniu. Oko\xc5\x82o 100 z wcze\xc5\x9bniej aresztowanych osadzono w wi\xc4\x99zieniach na do\xc5\xbcywocie lub d\xc5\x82ugoletnie wi\xc4\x99zienie. Zostali jednak szybko uwolnieni przez rewolucjonist\xc3\xb3w podczas Wiosny Lud\xc3\xb3w._NEWLINE_Powstanie krakowskie po\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82o kres istnieniu Wolnego Miasta Krakowa. 16 listopada 1846 miasto w\xc5\x82\xc4\x85czono do Austrii, zgodnie z tajnym porozumieniem pa\xc5\x84stw zaborczych zawartym w Cieplicach jeszcze w 1835 roku. Wywo\xc5\x82a\xc5\x82o to co prawda sprzeciw \xe2\x80\x93 w formie not dyplomatycznych \xe2\x80\x93 Francji i Wielkiej Brytanii, gdy\xc5\xbc by\xc5\x82o to z\xc5\x82amanie postanowie\xc5\x84 kongresu wiede\xc5\x84skiego, ale mimo to nie zdecydowano si\xc4\x99 na powa\xc5\xbcniejsze dzia\xc5\x82ania._NEWLINE_Austriacy za\xc5\x9b, anektuj\xc4\x85c Krak\xc3\xb3w, przemianowali zaj\xc4\x99te terytorium na Wielkie Ksi\xc4\x99stwo Krakowskie. Nie mia\xc5\x82o to jednak \xc5\xbcadnego praktycznego znaczenia.'