b'\n_START_ARTICLE_\nPrawo wyborcze dla kobiet\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nWalka o prawa wyborcze dla kobiet rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 ju\xc5\xbc w XVIII wieku, pocz\xc4\x85tkowo prowadzona by\xc5\x82a przez sufra\xc5\xbcystki. Pierwsz\xc4\x85 \xe2\x80\x9ewsp\xc3\xb3\xc5\x82czesn\xc4\x85\xe2\x80\x9d wojowniczk\xc4\x85 o prawa wyborcze kobiet by\xc5\x82a Olimpia de Gouges, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 \xc5\x9bci\xc4\x99to 3 listopada 1793 za przygotowanie w czasie rewolucji francuskiej Deklaracji praw kobiety i obywatelki. Przed I wojn\xc4\x85 \xc5\x9bwiatow\xc4\x85 o prawa wyborcze walczy\xc5\x82y sufra\xc5\xbcystki._NEWLINE_Pierwszym nowo\xc5\xbcytnym terytorium, w kt\xc3\xb3rym wprowadzono prawo wyborcze dla kobiet by\xc5\x82o Terytorium Wyoming w Stanach Zjednoczonych. Kobiety mog\xc5\x82y tu g\xc5\x82osowa\xc4\x87 od 1869 roku._NEWLINE_Na wyspie Man, terytorium brytyjskim o szerokiej autonomii wewn\xc4\x99trznej prawo wyborcze kobiet wprowadzono w 1881 roku. Kolejnym brytyjskim terytorium, kt\xc3\xb3re nada\xc5\x82o kobietom czynne prawo wyborcze by\xc5\x82a Nowa Zelandia (1893), za\xc5\x9b bierne prawo wyborcze przyznano im w roku 1919. Rok po politycznym oddzieleniu si\xc4\x99 od Wielkiej Brytanii w roku 1902 prawo wyborcze dla kobiet wprowadzono w Australii. W ten spos\xc3\xb3b Australia sta\xc5\x82a si\xc4\x99 pierwszym nowo\xc5\xbcytnym suwerennym pa\xc5\x84stwem z prawem wyborczym dla kobiet._NEWLINE_W Europie kobiety po raz pierwszy mog\xc5\x82y g\xc5\x82osowa\xc4\x87 w Wielkim Ksi\xc4\x99stwie Finlandii, kt\xc3\xb3ra prawo wyborcze dla kobiet wprowadzi\xc5\x82a 1 czerwca 1906. Finlandia by\xc5\x82a w\xc3\xb3wczas autonomiczn\xc4\x85 prowincj\xc4\x85 rosyjsk\xc4\x85 z w\xc5\x82asnym parlamentem (Eduskunta), za czas\xc3\xb3w genera\xc5\x82-gubernatora Miko\xc5\x82aja Gerarda. Jednocze\xc5\x9bnie obywatelki Wielkiego Ksi\xc4\x99stwa Finlandii mog\xc5\x82y by\xc4\x87 wybierane do nowo utworzonego parlamentu prowincji. Po raz pierwszy w historii kobiety uzyska\xc5\x82y bierne prawa wyborcze, czyli uzyska\xc5\x82y zgod\xc4\x99 na kandydowanie._NEWLINE_I wojna \xc5\x9bwiatowa znacz\xc4\x85co zmieni\xc5\x82a sytuacj\xc4\x99 prawn\xc4\x85, spo\xc5\x82eczn\xc4\x85 i zawodow\xc4\x85 kobiet. Pod koniec wojny, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w pierwszych latach po jej zako\xc5\x84czeniu w wielu krajach przyznano kobietom pe\xc5\x82ne prawa wyborcze._NEWLINE_W Rosji prawa wyborcze kobiety uzyska\xc5\x82y po rewolucji lutowej wraz z ustanowieniem republiki parlamentarnej w 1917, ugruntowane w \xe2\x80\x9eRosyjskiej Republice Radzieckiej\xe2\x80\x9d i uchwaleniem 10 lipca 1918 roku pierwszej radzieckiej konstytucji. Faktycznie by\xc5\x82o to jednak \xe2\x80\x9eprawo g\xc5\x82osowania\xe2\x80\x9d wy\xc5\x82\xc4\x85cznie na parti\xc4\x99 rz\xc4\x85dz\xc4\x85c\xc4\x85 bolszewik\xc3\xb3w, opozycyjne partie zosta\xc5\x82y zlikwidowane. Rewolucja bolszewicka ogarniaj\xc4\x85c kolejne kraje tworz\xc4\x85c na ich terenach socjalistyczne republiki autonomiczne wprowadza\xc5\x82a jednocze\xc5\x9bnie ustawodawstwo rosyjskie.\n_START_SECTION_\nPrawa kobiet w Polsce\n_START_PARAGRAPH_\nW Polsce kobiety teoretycznie uzyska\xc5\x82y prawa wyborcze po odzyskaniu suwerenno\xc5\x9bci w 1918, tj. 7 listopada 1918 roku wraz z powstaniem rz\xc4\x85du Ignacego Daszy\xc5\x84skiego. Mimo i\xc5\xbc rz\xc4\x85d Ignacego Daszy\xc5\x84skiego nie zd\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82 wprowadzi\xc4\x87 zmian gwarantowanych swoich programem de iure (11 listopada na r\xc4\x99ce J\xc3\xb3zefa Pi\xc5\x82sudskiego nast\xc4\x85pi\xc5\x82a dymisja tego\xc5\xbc rz\xc4\x85du), sam Pi\xc5\x82sudski podkre\xc5\x9bli\xc5\x82 jak prze\xc5\x82omowy by\xc5\x82 sam rz\xc4\x85d i jak du\xc5\xbce szanse mia\xc5\x82 na wprowadzenie wszystkich zmian deklarowanych. Ostatecznie, prawa kobiet potwierdzone zosta\xc5\x82y p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, 28 listopada tego samego roku, dekretem Tymczasowego Naczelnika Pa\xc5\x84stwa J\xc3\xb3zefa Pi\xc5\x82sudskiego. Dekret Naczelnika Pa\xc5\x84stwa o ordynacji wyborczej do Sejmu Ustawodawczego stanowi\xc5\x82, \xc5\xbce \xe2\x80\x9eWyborc\xc4\x85 do Sejmu jest ka\xc5\xbcdy obywatel Pa\xc5\x84stwa bez r\xc3\xb3\xc5\xbcnicy p\xc5\x82ci\xe2\x80\x9d (art. 1) oraz \xe2\x80\x9eWybieralni do Sejmu s\xc4\x85 wszyscy obywatele (lki) pa\xc5\x84stwa posiadaj\xc4\x85cy czynne prawo wyborcze\xe2\x80\x9d (art. 7); postanowienia te zosta\xc5\x82y utrzymane przez konstytucj\xc4\x99 marcow\xc4\x85. Pierwszymi Polkami zasiadaj\xc4\x85cymi w polskim parlamencie zosta\xc5\x82y Gabriela Balicka, Jadwiga Dziubi\xc5\x84ska, Irena Kosmowska, Maria Moczyd\xc5\x82owska, Zofia Moraczewska, Anna Piasecka, Zofia Sokolnicka oraz Franciszka Wilczkowiakowa.\n_START_SECTION_\nNormy mi\xc4\x99dzynarodowe\n_START_PARAGRAPH_\nMi\xc4\x99dzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych w art. 3 zobowi\xc4\x85zuje Pa\xc5\x84stwa-Strony do zapewnienia m\xc4\x99\xc5\xbcczyznom i kobietom r\xc3\xb3wnego prawa do korzystania ze wszystkich praw obywatelskich i politycznych wymienionych w niniejszym Pakcie. Art. 25 Ka\xc5\xbcdy obywatel ma prawo i mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci, bez \xc5\xbcadnej dyskryminacji, o kt\xc3\xb3rej mowa w artykule 2, i bez nieuzasadnionych ogranicze\xc5\x84:_NEWLINE_a) uczestniczenia w kierowaniu sprawami publicznymi bezpo\xc5\x9brednio lub za po\xc5\x9brednictwem swobodnie wybranych przedstawicieli;_NEWLINE_b) korzystania z czynnego i biernego prawa wyborczego w rzetelnych wyborach, przeprowadzanych okresowo, opartych na g\xc5\x82osowaniu powszechnym, r\xc3\xb3wnym i tajnym, gwarantuj\xc4\x85cych wyborcom swobodne wyra\xc5\xbcenie woli;_NEWLINE_c) dost\xc4\x99pu do s\xc5\x82u\xc5\xbcby publicznej w swoim kraju na og\xc3\xb3lnych zasadach r\xc3\xb3wno\xc5\x9bci._NEWLINE_Konwencja o prawach politycznych kobiet Art. I Kobiety s\xc4\x85 uprawnione do g\xc5\x82osowania we wszelkich wyborach na r\xc3\xb3wnych warunkach z m\xc4\x99\xc5\xbcczyznami bez \xc5\xbcadnej dyskryminacji. Art. II Kobiety s\xc4\x85 wybieralne na r\xc3\xb3wnych warunkach z m\xc4\x99\xc5\xbcczyznami bez \xc5\xbcadnej dyskryminacji do wszelkich organ\xc3\xb3w, pochodz\xc4\x85cych z wybor\xc3\xb3w publicznych, a przewidzianych w ustawodawstwie krajowym. Art. III Kobiety s\xc4\x85 uprawnione na r\xc3\xb3wnych warunkach z m\xc4\x99\xc5\xbcczyznami bez \xc5\xbcadnej dyskryminacji do piastowania urz\xc4\x99d\xc3\xb3w publicznych i do wykonywania wszelkich funkcji publicznych, przewidzianych w ustawodawstwie krajowym._NEWLINE_Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet w artykule 7 Pa\xc5\x84stwa Strony podejm\xc4\x85 wszelkie stosowne kroki, aby zlikwidowa\xc4\x87 dyskryminacj\xc4\x99 kobiet w \xc5\xbcyciu politycznym i publicznym pa\xc5\x84stwa, a w szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci aby zapewni\xc4\x87 kobietom, na r\xc3\xb3wnych z m\xc4\x99\xc5\xbcczyznami warunkach, prawa:_NEWLINE_a) g\xc5\x82osowania we wszystkich wyborach i referendach publicznych oraz wybieralno\xc5\x9bci do wszelkich organ\xc3\xb3w wybieranych powszechnie,_NEWLINE_b) uczestniczenia w kszta\xc5\x82towaniu polityki Pa\xc5\x84stwa i jej realizacji, zajmowania stanowisk publicznych i wykonywania wszelkich funkcji publicznych na wszystkich szczeblach zarz\xc4\x85dzania,_NEWLINE_c) uczestniczenia w organizacjach pozarz\xc4\x85dowych i stowarzyszeniach zajmuj\xc4\x85cych si\xc4\x99 sprawami publicznymi i politycznymi Pa\xc5\x84stwa.'