b'\n_START_ARTICLE_\nSaopha\n_START_PARAGRAPH_\nSaopha (szan \xe1\x81\xb8\xe1\x80\x9d\xe1\x80\xba\xe1\x82\x88\xe1\x81\xbe\xe1\x82\x83\xe1\x82\x89; birm. \xe1\x80\x85\xe1\x80\xb1\xe1\x80\xac\xe1\x80\xba\xe1\x80\x98\xe1\x80\xbd\xe1\x80\xac\xe1\x80\xb8, /s\xc9\x94\xcc\x80 bw\xc3\xa1/; zapisywane tak\xc5\xbce jako Chaofa lub Sawbwa) \xe2\x80\x94 tytu\xc5\x82 monarszy u\xc5\xbcywany przez dziedzicznych w\xc5\x82adc\xc3\xb3w absolutnych Pa\xc5\x84stw Szan\xc3\xb3w._NEWLINE_S\xc5\x82owo saopha oznacza w j\xc4\x99zyku szan "Pana Nieba". \xc5\xbbony saopha tytu\xc5\x82owano Mahadevi.\n_START_SECTION_\nPozycja saopha na przestrzeni wiek\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nNajdawniejsza historia kszta\xc5\x82towania si\xc4\x99 urz\xc4\x99du i pozycji saopha pozostaje nieznana ze wzgl\xc4\x99du na brak wiarygodnych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 pisanych - zachowane do dzi\xc5\x9b kroniki Szan\xc3\xb3w pochodz\xc4\x85 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z XIX wieku (najstarsz\xc4\x85, kt\xc3\xb3rej kopia pochodzi z ko\xc5\x84ca XVIII wieku, spisano prawdopodobnie w roku 1527), a ich autorzy nie przywi\xc4\x85zywali wi\xc4\x99kszego znaczenia do dok\xc5\x82adno\xc5\x9bci dat opisywanych wydarze\xc5\x84. Kroniki te wywodz\xc4\x85 rodowody saopha z klanu Buddy. Jednym z nielicznych starszych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 jest inskrypcja na dzwonie Pagody Shwezigon z 1557 roku m\xc3\xb3wi\xc4\x85ca m. in. o wydanym przez birma\xc5\x84skiego kr\xc3\xb3la Bayinnaunga zakazie grzebania niewolnic i niewolnik\xc3\xb3w wraz ze zmar\xc5\x82ymi saopha._NEWLINE_W okresach zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci pa\xc5\x84stw Szan\xc3\xb3w od pa\xc5\x84stwa birma\xc5\x84skiego saopha pozostawali w\xc5\x82adcami podleg\xc5\x82ych sobie ziem pozostaj\xc4\x85c w stosunku wasalnym do kr\xc3\xb3l\xc3\xb3w Birmy, z zachowaniem w\xc5\x82asnej administracji. W tym okresie synowie saopha kszta\xc5\x82cili si\xc4\x99 na birma\xc5\x84skich dworach w Ava i, p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, w Mandalaj, a sza\xc5\x84skie ksi\xc4\x99\xc5\xbcniczki zostawa\xc5\x82y cz\xc4\x99sto \xc5\xbconami birma\xc5\x84skich w\xc5\x82adc\xc3\xb3w. Intensywna wymiana kulturalna powodowa\xc5\x82a, \xc5\xbce z biegiem czasu dwory saopha wzorowa\xc5\x82y si\xc4\x99 w coraz wi\xc4\x99kszym stopniu na dworze birma\xc5\x84skim - zar\xc3\xb3wno pod wzgl\xc4\x99dem organizacji, jak mi panuj\xc4\x85cych na nich zwyczaj\xc3\xb3w._NEWLINE_Tak\xc5\xbce w okresie brytyjskich rz\xc4\x85d\xc3\xb3w kolonialnych w Birmie saopha utrzymali swoj\xc4\x85 w\xc5\x82adz\xc4\x99, byli jedynie zmuszeni do zawierania z Brytyjczykami uk\xc5\x82ad\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re umo\xc5\xbcliwia\xc5\x82y tym ostatnim po\xc5\x9brednie sprawowanie kontroli nad ziemiami Szan\xc3\xb3w. Podobne rozwi\xc4\x85zanie zastosowali Brytyjczycy zreszt\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w stosunku do innych terytori\xc3\xb3w nale\xc5\xbc\xc4\x85cych do tzw. Obszar\xc3\xb3w Pogranicza (ang.\xc2\xa0Frontier Areas). Brytyjscy urz\xc4\x99dnicy anga\xc5\xbcowali si\xc4\x99 aktywnie zw\xc5\x82aszcza w tworzenie systemu prawnego i kwestie polityki zagranicznej, pozosta\xc5\x82e sfery rz\xc4\x85d\xc3\xb3w pozostawiaj\xc4\x85c zasadniczo w r\xc4\x99kach miejscowych w\xc5\x82adc\xc3\xb3w._NEWLINE_W trakcie II wojny \xc5\x9bwiatowej, podczas japo\xc5\x84skiej okupacji, saopha nie podlegali administracji japo\xc5\x84skiej, ale przysi\xc4\x99gali wierno\xc5\x9b\xc4\x87 bezpo\xc5\x9brednio cesarzowi Japonii._NEWLINE_Podczas poprzedzaj\xc4\x85cej odzyskanie przez Birm\xc4\x99 niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bci konferencji w Panglong, saopha zgodzili si\xc4\x99 na przy\xc5\x82\xc4\x85czenie ich ziem do Birmy z zastrze\xc5\xbceniem, \xc5\xbce w przysz\xc5\x82ej konstytucji b\xc4\x99d\xc4\x85 mieli zagwarantowan\xc4\x85 autonomi\xc4\x99 oraz mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 wyprowadzenia stanu Szan z Unii Birma\xc5\x84skiej po 10 latach._NEWLINE_Po odzyskaniu przez Birm\xc4\x99 niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bci wszystkie pa\xc5\x84stwa Szan\xc3\xb3w znalaz\xc5\x82y si\xc4\x99 w jednym stanie Szan. Saopha zapewnili sobie wp\xc5\x82ywy zar\xc3\xb3wno na szczeblu stanowym, jak i krajowym zajmuj\xc4\x85c 25 miejsc w Izbie Narodowo\xc5\x9bci Unii oraz formuj\xc4\x85c Rad\xc4\x99 Stanu. Jeden z saopha zosta\xc5\x82 prezydentem kraju, a inny - ministrem spraw zagranicznych. Na terenie swych tradycyjnych domen dysponowali oni w ograniczonym zakresie w\xc5\x82adz\xc4\x85 s\xc4\x85downicz\xc4\x85, stanowili w\xc5\x82adz\xc4\x99 administracyjn\xc4\x85 oraz posiadali prawo nak\xc5\x82adania podatk\xc3\xb3w i zbierania innych danin._NEWLINE_Sytuacja ta nie utrzyma\xc5\x82a si\xc4\x99 d\xc5\x82ugo. W rozpowszechnionej w\xc5\x9br\xc3\xb3d birma\xc5\x84skiej klasy politycznej ideologii socjalistycznej brak by\xc5\x82o miejsca dla prze\xc5\xbcytku feudalizmu, za jaki uznano saopha . Pocz\xc4\x85wszy od roku 1950 rz\xc4\x85d Unii Birmy zacz\xc4\x85\xc5\x82 ogranicza\xc4\x87 autonomi\xc4\x99 stanu Szan odbieraj\xc4\x85c saopha uprawnienia s\xc4\x85downicze. Obni\xc5\xbcy\xc5\x82o to ich autorytet w\xc5\x9br\xc3\xb3d podleg\xc5\x82ej ludno\xc5\x9bci. W roku 1952 wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 po\xc5\x82udniowych obszar\xc3\xb3w stanu Szan trafi\xc5\x82a pod zarz\xc4\x85d administracji wojskowej, co poci\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82o za sob\xc4\x85 odsuni\xc4\x99cie od w\xc5\x82adzy tamtejszych saopha. Pr\xc3\xb3buj\xc4\x85c ratowa\xc4\x87 sw\xc3\xb3j autorytet w\xc5\x9br\xc3\xb3d Szan\xc3\xb3w, cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 saopha za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82a w 1957 roku Parti\xc4\x99 Jedno\xc5\x9bci Stanu Szan (ang.\xc2\xa0Shan State Unity Party), kt\xc3\xb3rej celem by\xc5\x82o wyprowadzenie stanu Szan z Unii Birma\xc5\x84skiej na drodze konstytucyjnej. Gdy zamiar ten nie powi\xc3\xb3d\xc5\x82 si\xc4\x99, w 1958 roku radykalna m\xc5\x82odzie\xc5\xbc arytokratyczna utworzy\xc5\x82a Armi\xc4\x99 Niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bci Stanu Szan (ang.\xc2\xa0Shan State Independence Army), kt\xc3\xb3ra od marca roku nast\xc4\x99pnego podj\xc4\x99\xc5\x82a walk\xc4\x99 zbrojn\xc4\x85 z armi\xc4\x85 birma\xc5\x84sk\xc4\x85. Wreszcie, w 1959 saopha zostali zmuszeni do zrzeczenia si\xc4\x99 swej w\xc5\x82adzy administracyjnej w zamian za rekompensat\xc4\x99 finansow\xc4\x85 oraz prawo do zatrzymania tytu\xc5\x82\xc3\xb3w i osobistych posiad\xc5\x82o\xc5\x9bci._NEWLINE_Po zamachu stanu z 1962 roku cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 saopha zosta\xc5\x82a aresztowana, inni udali si\xc4\x99 na wygnanie, a jeszcze inni przy\xc5\x82\xc4\x85czyli do antyrz\xc4\x85dowej partyzantki.\n_START_SECTION_\nRezydencje saopha\n_START_PARAGRAPH_\nRezydencje saopha, nazywane haw, by\xc5\x82y najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej stosunkowo prostymi strukturami zbudowanymi z drewna. Haw w\xc5\x82adc\xc3\xb3w najbogatszych spo\xc5\x9br\xc3\xb3d pa\xc5\x84stw Szan\xc3\xb3w - Thipaw, Kengtungu czy Nyaungshwe - by\xc5\x82y ju\xc5\xbc jednak budowlami dosy\xc4\x87 skomplikowanymi, wzniesionymi z drewna tekowego i na\xc5\x9bladuj\xc4\x85cymi konstrukcj\xc4\x99 pa\xc5\x82acu kr\xc3\xb3lewskiego w Mandalaj z elementami styl\xc3\xb3w indyjskiego i, za rz\xc4\x85d\xc3\xb3w brytyjskich, europejskiego. Po utracie w\xc5\x82adzy przez saopha ich rezydencje popad\xc5\x82y w ruin\xc4\x99. Dobrze zachowana haw w Kengtungu zosta\xc5\x82a w 1991 roku zamieniona przez w\xc5\x82adze wojskowe w hotel turystyczny.'