b"\n_START_ARTICLE_\nReakcja Friedela-Craftsa\n_START_PARAGRAPH_\nReakcja Friedela-Craftsa \xe2\x80\x93 reakcja chemiczna odkryta w 1877 r. przez Charles'a Friedela i Jamesa Craftsa. Jest to reakcja substytucji elektrofilowej w\xc4\x99glowodor\xc3\xb3w aromatycznych, katalizowana kwasami Lewisa. Jej dwa g\xc5\x82\xc3\xb3wne typy to alkilacja i acylacja.\n_START_SECTION_\nAlkilowanie metod\xc4\x85 Friedela-Craftsa\n_START_PARAGRAPH_\nAlkilowanie polega na reakcji halogenk\xc3\xb3w alkilowych z w\xc4\x99glowodorami aromatycznymi. Katalizatorem jest zazwyczaj chlorek glinu, rzadziej chlorek \xc5\xbcelaza(III). Wa\xc5\xbcne jest aby atom halogenu w halogenku alkilowym i w katalizatorze by\xc5\x82 ten sam. Katalizatory te s\xc4\x85 kwasami Lewisa._NEWLINE_W przypadku reakcji z u\xc5\xbcyciem chlork\xc3\xb3w pierwszym etapem reakcji jest po\xc5\x82\xc4\x85czenie chlorku alkilu R-Cl i chlorku glinu AlCl\xe2\x82\x83 w kompleks, kt\xc3\xb3ry szybko rozpada si\xc4\x99 na karbokation R\xe2\x81\xba i kompleks AlCl\xe2\x82\x84\xe2\x81\xbb. Kolejny etap to przy\xc5\x82\xc4\x85czenie karbokationu do pier\xc5\x9bcienia aromatycznego, a ostatnim jest wytworzenie pochodnego w\xc4\x99glowodoru, chlorowodoru i odtworzenie chlorku glinu:_NEWLINE_Inn\xc4\x85 odmian\xc4\x85 tej reakcji jest alkilacja z wykorzystaniem alken\xc3\xb3w, przy czym katalizatorami s\xc4\x85 wtedy kwasy protonowe \xe2\x80\x93 kwas fosforowy lub kwas siarkowy, s\xc4\x85 one donorami protonu, kt\xc3\xb3ry przy\xc5\x82\xc4\x85cza si\xc4\x99 do wi\xc4\x85zania podw\xc3\xb3jnego w alkenie, tworz\xc4\x85c karbokation._NEWLINE_Problemem przy tej reakcji s\xc4\x85 reakcje uboczne, kt\xc3\xb3re prowadz\xc4\x85 do powstawania produkt\xc3\xb3w z wielokrotnie podstawionym pier\xc5\x9bcieniem, oraz przegrupowania w karbokationie. Og\xc3\xb3lny schemat reakcji:\n_START_SECTION_\nAcylowanie metod\xc4\x85 Friedela-Craftsa\n_START_PARAGRAPH_\nAcylowanie to ma podobny przebieg do alkilacji. Zamiast chlorku alkilu reaguje chlorek acylu. Reakcje acylowania zachodz\xc4\x85 zwykle \xc5\x82atwiej od alkilowania. Przewaga nad alkilacj\xc4\x85 polega na dezaktywacji produktu zaraz po podstawieniu, dzi\xc4\x99ki czemu nie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 tu reakcje uboczne prowadz\xc4\x85ce do wielokrotnego podstawienia pier\xc5\x9bcienia aromatycznego. Ponadto chlorki kwasowe s\xc4\x85 du\xc5\xbco dost\xc4\x99pniejsze i ta\xc5\x84sze od chlork\xc3\xb3w alkilowych."