b'\n_START_ARTICLE_\nKatowice\n_START_SECTION_\nPo\xc5\x82o\xc5\xbcenie\n_START_PARAGRAPH_\nKatowice znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 w po\xc5\x82udniowej Polsce. S\xc4\x85 one wed\xc5\x82ug podzia\xc5\x82u fizycznogeograficznego Jerzego Kondrackiego po\xc5\x82o\xc5\xbcone w znacznej cz\xc4\x99\xc5\x9bci w mezoregionie Wy\xc5\xbcyna Katowicka (341.13), natomiast po\xc5\x82udniowa cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 miasta (po\xc5\x82udniowe Murcki) w Pag\xc3\xb3rach Jaworznickich (341.14). Obydwa mezoregiony stanowi\xc4\x85 po\xc5\x82udniow\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Wy\xc5\xbcyny \xc5\x9al\xc4\x85skiej, wchodz\xc4\x85c\xc4\x85 w sk\xc5\x82ad podprowincji Wy\xc5\xbcyna \xc5\x9al\xc4\x85sko-Krakowska. Geologicznie miasto po\xc5\x82o\xc5\xbcone jest w dewo\xc5\x84sko-karbo\xc5\x84skim zapadlisku g\xc3\xb3rno\xc5\x9bl\xc4\x85skim. Miasto le\xc5\xbcy na dziale wodnym Wis\xc5\x82y i Odry, b\xc4\x99d\xc4\x85cym naturaln\xc4\x85 granic\xc4\x85 mi\xc4\x99dzy Ma\xc5\x82opolsk\xc4\x85 a \xc5\x9al\xc4\x85skiem._NEWLINE_Administracyjnie miasto znajduje si\xc4\x99 w centralnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci wojew\xc3\xb3dztwa \xc5\x9bl\xc4\x85skiego, w podregionie katowickim, i stanowi najwi\xc4\x99ksze miasto konurbacji g\xc3\xb3rno\xc5\x9bl\xc4\x85skiej. Historycznie Katowice po\xc5\x82o\xc5\xbcone s\xc4\x85 we wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci G\xc3\xb3rnego \xc5\x9al\xc4\x85ska. W latach 1957\xe2\x80\x931975 oraz 1975\xe2\x80\x931998 miasto administracyjnie by\xc5\x82o stolic\xc4\x85 du\xc5\xbcego i ma\xc5\x82ego wojew\xc3\xb3dztwa katowickiego._NEWLINE_Katowice od p\xc3\xb3\xc5\x82nocy granicz\xc4\x85 z Chorzowem, Siemianowicami \xc5\x9al\xc4\x85skimi i Czeladzi\xc4\x85, od wschodu z Sosnowcem i Mys\xc5\x82owicami, od po\xc5\x82udnia z L\xc4\x99dzinami i Tychami, natomiast od zachodu z Miko\xc5\x82owem i Rud\xc4\x85 \xc5\x9al\xc4\x85sk\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nGeologia\n_START_PARAGRAPH_\nKatowice s\xc4\x85 po\xc5\x82o\xc5\xbcone w niecce g\xc3\xb3rno\xc5\x9bl\xc4\x85skiej, b\xc4\x99d\xc4\x85cej p\xc3\xb3\xc5\x82nocn\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 du\xc5\xbcej struktury geologicznej \xc5\x9bl\xc4\x85sko-morawskiej, kt\xc3\xb3ra wype\xc5\x82nia utwory pochodz\xc4\x85ce z g\xc3\xb3rnego karbonu, zw\xc5\x82aszcza osady w\xc4\x99glono\xc5\x9bne warstw rudzkich (westfal A), le\xc5\xbc\xc4\x85ce w obr\xc4\x99bie struktur paleozoicznych wy\xc5\xbcyn \xc5\x9brodkowopolskich. Pod seri\xc4\x85 osadow\xc4\x85 niecki g\xc3\xb3rno\xc5\x9bl\xc4\x85skiej wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 ska\xc5\x82y krystaliczne powsta\xc5\x82e w prekambrze. Nad nimi zalegaj\xc4\x85 diabazy przykryte osadami l\xc4\x85dowymi o mi\xc4\x85\xc5\xbcszo\xc5\x9bci 100 m, sk\xc5\x82adaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z piaskowc\xc3\xb3w i zlepie\xc5\x84c\xc3\xb3w. Na nich zalega si\xc4\x99 200-metrowa warstwa wczesnokambryjska (drobnoziarnisty piaskowiec oraz mu\xc5\x82owiec), przykryte piaskowcami ze wczesnego dewonu. O obr\xc4\x99bie Panewnik oraz po\xc5\x82udniowych Murcek, pod warstwami z kenozoiku, zalegaj\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc utwory wapienne (wapie\xc5\x84 muszlowy) oraz pstry piaskowiec z triasu. Warstwy te wraz z osadami karbo\xc5\x84skimi przykryte s\xc4\x85 w znacznej cz\xc4\x99\xc5\x9bci przez utwory czwartorz\xc4\x99dowe, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie pochodzenia polodowcowego, powsta\xc5\x82e w czasie zlodowacenia po\xc5\x82udniowopolskiego. Sk\xc5\x82adaj\xc4\x85 si\xc4\x99 na nie gliny zwa\xc5\x82owe, ich zwietrzeliny oraz piaski i \xc5\xbcwiry lodowcowe, a w dolinach rzek r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc osady rzeczne._NEWLINE_Zapadlisko g\xc3\xb3rno\xc5\x9bl\xc4\x85skie charakteryzuje si\xc4\x99 s\xc5\x82abo rozwini\xc4\x99t\xc4\x85 tektonik\xc4\x85 fa\xc5\x82dow\xc4\x85, przy czym na obszarze Katowic warstwy le\xc5\xbc\xc4\x85 poziomo, co spowodowane jest wyst\xc4\x99powaniem w pod\xc5\x82o\xc5\xbcu niecki sztywnego masywu krystalicznego (bloku g\xc3\xb3rno\xc5\x9bl\xc4\x85skiego). S\xc4\x85 one poprzecinane licznymi uskokami, zw\xc5\x82aszcza w po\xc5\x82udniowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci miasta.\n_START_SECTION_\nUkszta\xc5\x82towanie powierzchni\n_START_PARAGRAPH_\nKatowice s\xc4\x85 po\xc5\x82o\xc5\xbcone na b\xc4\x99d\xc4\x85cym cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 Wy\xc5\xbcyny \xc5\x9al\xc4\x85skiej P\xc5\x82askowy\xc5\xbcu Bytomsko-Katowickim, kt\xc3\xb3ry charakteryzuje si\xc4\x99 zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowan\xc4\x85 rze\xc5\xbab\xc4\x85 terenu. Najwy\xc5\xbcszy punkt Katowic to Wzg\xc3\xb3rze Wandy, po\xc5\x82o\xc5\xbcone na wysoko\xc5\x9bci 357,6 m n.p.m., natomiast najni\xc5\xbcsza cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Katowic to doliny rzek K\xc5\x82odnicy i Mlecznej, gdzie wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 nad poziomem morza wynosi 245 m._NEWLINE_P\xc3\xb3\xc5\x82nocna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Katowic po\xc5\x82o\xc5\xbcona jest w obr\xc4\x99bie P\xc5\x82askowy\xc5\xbcu Bytomskiego, na terenie kt\xc3\xb3rego rozci\xc4\x85gaj\xc4\x85 si\xc4\x99 jednostki geomorfologiczne, jak: Wzg\xc3\xb3rza Chorzowskie, Wy\xc5\xbcyna Siemianowicka, Dolina Brynicy oraz Obni\xc5\xbcenie Rawy. Wzg\xc3\xb3rza Chorzowskie, po\xc5\x82o\xc5\xbcone na terenie Osiedla Tysi\xc4\x85clecia, We\xc5\x82nowca, D\xc4\x99bu i Bogucic s\xc4\x85 zbudowane z piaskowc\xc3\xb3w i \xc5\x82upk\xc3\xb3w karbo\xc5\x84skich. Maj\xc4\x85 one charakter falistych, zaokr\xc4\x85glonych lub sp\xc5\x82aszczonych wzniesie\xc5\x84 (tzw. bogucickie niwy), przekraczaj\xc4\x85cych w kilku miejscach 300 m n.p.m. Po\xc5\x82udniowe stoki tych wzg\xc3\xb3rz s\xc4\x85 rozci\xc4\x99te nieckowatymi dolinami, a ko\xc5\x84cz\xc4\x85 si\xc4\x99 kr\xc3\xb3tk\xc4\x85, strom\xc4\x85 kraw\xc4\x99dzi\xc4\x85, poprzez kt\xc3\xb3r\xc4\x85 przechodz\xc4\x85 do Obni\xc5\xbcenia Rawy. Wzg\xc3\xb3rza Chorzowskie s\xc4\x85 silnie przekszta\xc5\x82cone na skutek gospodarczej dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci cz\xc5\x82owieka, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w formie ha\xc5\x82d (np. w We\xc5\x82nowcu) oraz osiada\xc5\x84 poeksploatacyjnych. Wy\xc5\xbcyna Siemianowicka, na terenie kt\xc3\xb3rej le\xc5\xbcy D\xc4\x85br\xc3\xb3wka Ma\xc5\x82a i Szopienice, osi\xc4\x85ga 280 m n.p.m. Zaznacza si\xc4\x99 ona w formie d\xc5\x82ugiego, p\xc5\x82askiego grzbietu oddzielaj\xc4\x85cego dolin\xc4\x99 Rawy i Brynicy. Na po\xc5\x82udnie od omawianych wzg\xc3\xb3rz znajduje si\xc4\x99 Obni\xc5\xbcenie Rawy. Jest ona g\xc5\x82\xc4\x99boko wci\xc4\x99te (ponad 100 m) w utwory karbo\xc5\x84skie i stanowi dno doliny wraz z teras\xc4\x85 plejstoce\xc5\x84sk\xc4\x85. W Obni\xc5\xbceniu Rawy po\xc5\x82o\xc5\xbcone jest Za\xc5\x82\xc4\x99\xc5\xbce, p\xc3\xb3\xc5\x82nocne \xc5\x9ar\xc3\xb3dmie\xc5\x9bcie i Zawodzie._NEWLINE_Obni\xc5\xbcenie Rawy oddziela P\xc5\x82askowy\xc5\xbc Bytomski od Katowickiego. Sam za\xc5\x9b P\xc5\x82askowy\xc5\xbc Katowicki jest wy\xc5\xbcszy od Bytomskiego i obejmuje po\xc5\x82udniow\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 miasta. Le\xc5\xbcy on w obr\xc4\x99bie karbo\xc5\x84skiej niecki g\xc5\x82\xc3\xb3wnej i zbudowany jest z piaskowc\xc3\xb3w i \xc5\x82upk\xc3\xb3w warstw orzeskich. Z racji licznych uskok\xc3\xb3w wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 tu zr\xc4\x99by, rowy i kotliny. W obr\xc4\x99bie Wzg\xc3\xb3rz Katowickich wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia si\xc4\x99 nast\xc4\x99puj\xc4\x85ce jednostki geomorfologiczne: Wzg\xc3\xb3rza Koch\xc5\x82owickie, P\xc5\x82askowy\xc5\xbc Murcek, Kotlina Mlecznej, Garb Miko\xc5\x82owski i Kotlina Mys\xc5\x82owicka. Wzg\xc3\xb3rza Koch\xc5\x82owickie to r\xc3\xb3wnole\xc5\xbcnikowy wa\xc5\x82, kt\xc3\xb3ry cechuje si\xc4\x99 sp\xc5\x82aszczonymi wzg\xc3\xb3rzami o wysoko\xc5\x9bci do 320\xe2\x80\x93340 m n.p.m. i rozci\xc4\x99tymi lokalnie g\xc5\x82\xc4\x99bokimi dolinami. Na tych wzg\xc3\xb3rzach po\xc5\x82o\xc5\xbcona jest Za\xc5\x82\xc4\x99ska Ha\xc5\x82da, Bryn\xc3\xb3w oraz po\xc5\x82udniowe \xc5\x9ar\xc3\xb3dmie\xc5\x9bcie. Na po\xc5\x82udnie od nich wyst\xc4\x99puje R\xc3\xb3w K\xc5\x82odnicy, na kt\xc3\xb3rym le\xc5\xbcy Ligota, Ochojec, Piotrowice i Panewniki. Jest to obni\xc5\xbcenie tektoniczne, wype\xc5\x82nione osadami mioce\xc5\x84skimi i czwartorz\xc4\x99dowymi. Wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 doliny oscyluje w granicach 240\xe2\x80\x93290 m n.p.m. Du\xc5\xbca cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Katowic (Kostuchna, Murcki, Giszowiec, Nikiszowiec, Muchowiec i Jan\xc3\xb3w) po\xc5\x82o\xc5\xbcona jest na P\xc5\x82askowy\xc5\xbcu Murcek. P\xc3\xb3\xc5\x82nocne stoki wzg\xc3\xb3rz opadaj\xc4\x85 \xc5\x82agodnie do Obni\xc5\xbcenia Rawy. Po\xc5\x82udniow\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 stanowi\xc4\x85 dwa r\xc3\xb3wnole\xc5\xbcnikowe garby oddzielone dolin\xc4\x85 Rowu Murckowskiego oraz g\xc3\xb3rnej Przywry. W ich obr\xc4\x99bie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 du\xc5\xbce fragmenty trzeciorz\xc4\x99dowych sp\xc5\x82aszcze\xc5\x84 denudacyjnych na wysoko\xc5\x9bci do 330 m n.p.m. W p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Katowic p\xc5\x82askowy\xc5\xbc przechodzi w tektoniczne obni\xc5\xbcenie Kotliny Mys\xc5\x82owickiej, natomiast na po\xc5\x82udniu w Kotlin\xc4\x99 Mlecznej i Obni\xc5\xbcenie G\xc3\xb3rnej Mlecznej, r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc pochodzenia tektonicznego, wype\xc5\x82nione przez utwory mioce\xc5\x84skie i plejstoce\xc5\x84skie. W po\xc5\x82udniowo-zachodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Katowic rozci\xc4\x85ga si\xc4\x99 natomiast jedna z karbo\xc5\x84skich grz\xc4\x99d \xe2\x80\x93 Garb Miko\xc5\x82owski. Stoki garbu maj\xc4\x85 zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowane nachylenie ze wzgl\xc4\x99du na budow\xc4\x99 geologiczn\xc4\x85 o r\xc3\xb3\xc5\xbcnej odporno\xc5\x9bci na erozj\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nGleby\n_START_PARAGRAPH_\nGleby na terenie Katowic uleg\xc5\x82y du\xc5\xbcym przeobra\xc5\xbceniom na skutek dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci cz\xc5\x82owieka, st\xc4\x85d du\xc5\xbcy jest tu udzia\xc5\x82 grunt\xc3\xb3w urbanoziemnych i industrioziemnych. W p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej, bardziej zurbanizowanej cz\xc4\x99\xc5\x9bci miasta dominuj\xc4\x85 gleby antropogeniczne. W Obni\xc5\xbceniu Rawy oraz we wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Rowu K\xc5\x82odnicy wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 gleby wytworzone z glin zwa\xc5\x82owych i piask\xc3\xb3w naglinowych, a na Wzg\xc3\xb3rzach Koch\xc5\x82owickich i Chorzowskich s\xc4\x85 one wytworzone z piaskowc\xc3\xb3w._NEWLINE_W po\xc5\x82udniowej i wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci miasta dominuj\xc4\x85 gleby naturalne. Spo\xc5\x9br\xc3\xb3d nich przewa\xc5\xbcaj\xc4\x85 gleby p\xc5\x82owe, bielicowe oraz pseudobielicowe, zw\xc5\x82aszcza na l\xc5\xbcejszym pod\xc5\x82o\xc5\xbcu. Gleby p\xc5\x82owe lekkie i \xc5\x9brednie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 wzd\xc5\x82u\xc5\xbc Potoku Le\xc5\x9bnego (os. Paderewskiego), Boliny (Jan\xc3\xb3w), a tak\xc5\xbce w Kotlinie Mlecznej (Murcki) i po\xc5\x82udniowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Rowu K\xc5\x82odnicy (Panewniki). Du\xc5\xbc\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 po\xc5\x82udniowych Katowic obejmuj\xc4\x85 gleby bielicowe i rdzawe wytworzone z piask\xc3\xb3w s\xc5\x82abogliniastych. Obejmuj\xc4\x85 one zw\xc5\x82aszcza Obni\xc5\xbcenie G\xc3\xb3rnej Mlecznej oraz Kotlin\xc4\x99 Mlecznej (Kostuchna, Podlesie oraz po\xc5\x82udniowe Murcki), a tak\xc5\xbce \xc5\x9brodkow\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 miasta (Ochojec)._NEWLINE_Na obszarze Katowic wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 jeszcze p\xc5\x82aty gleb p\xc5\x82owych wytworzonych w piaskowc\xc3\xb3w karbo\xc5\x84skich (rejon Nikiszowca oraz os. Odrodzenia), a tak\xc5\xbce gleby mu\xc5\x82owo-bagienne i torfowe (dolina K\xc5\x82odnicy oraz Przywry)._NEWLINE_Pod wzgl\xc4\x99dem kompleks\xc3\xb3w rolniczej przydatno\xc5\x9bci dominuj\xc4\x85 kompleksy rolne IV klasy bonitacyjnej, kt\xc3\xb3re zajmuj\xc4\x85 ponad po\xc5\x82ow\xc4\x99 powierzchni miasta. S\xc4\x85 one zlokalizowane g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w Za\xc5\x82\xc4\x99\xc5\xbcu, Brynowie, Zarzeczu i Podlesiu. Gleby o wy\xc5\xbcszych lasach bonitacyjnej wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w bardziej zurbanizowanej cz\xc4\x99\xc5\x9bci miasta i s\xc4\x85 nieu\xc5\xbcytkowane rolniczo (rejon We\xc5\x82nowca, Bogucic, Janowa i Brynowa). Najs\xc5\x82absze gleby s\xc4\x85 zlokalizowane w mniej zurbanizowanej cz\xc4\x99\xc5\x9bci miasta (g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w Murckach, Giszowcu, Panewnikach i Ochojcu). S\xc4\x85 one ska\xc5\xbcone metalami ci\xc4\x99\xc5\xbckimi (o\xc5\x82owiem, kadmem i cynkiem), kt\xc3\xb3rych \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em s\xc4\x85 zanieczyszczenia przemys\xc5\x82owe i powstaj\xc4\x85ce ze spalania w\xc4\x99gla.\n_START_SECTION_\nPrzed uzyskaniem praw miejskich\n_START_PARAGRAPH_\nPierwsza wzmianka o Katowicach pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99 w zapisach ksi\xc4\x99dza Kazimierskiego, wizytatora parafii boguckiej w 1598. Histori\xc4\x99 miasta wyznaczaj\xc4\x85 jednak losy kilku znacznie wcze\xc5\x9bniejszych s\xc5\x82owia\xc5\x84skich osad rolniczych z XIV i XVI wieku oraz ku\xc5\xbanic \xc5\xbcelaza, b\xc4\x99d\xc4\x85cych obecnie jego dzielnicami. Usytuowana nad brzegiem rzeki Rawy Ku\xc5\xbanica Bogucka zosta\xc5\x82a wspomniana po raz pierwszy w 1397 i by\xc5\x82 to jeden z najstarszych zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w tego typu w Polsce. Poza Ku\xc5\xbani\xc4\x85 Boguck\xc4\x85 w okolicy istnia\xc5\x82y jeszcze trzy podobne zak\xc5\x82ady: za\xc5\x82\xc4\x99ski, szopienicki i ro\xc5\xbadzie\xc5\x84ski. Podobny rodow\xc3\xb3d ma kilka innych katowickich dzielnic. Najstarsz\xc4\x85 katowick\xc4\x85 dzielnic\xc4\x85 jest D\xc4\x85b, o kt\xc3\xb3rym dokumenty wspominaj\xc4\x85 ju\xc5\xbc w 1299. Nale\xc5\xbca\xc5\x82 on przez kilkaset lat do klasztoru Bo\xc5\xbcogrobc\xc3\xb3w w Miechowie. Nast\xc4\x99pnie wspomniane s\xc4\x85 kolejne wsie, b\xc4\x99d\xc4\x85ce dzi\xc5\x9b dzielnicami miasta, wymienione w dokumencie ksi\xc4\x99cia opawsko-raciborskiego Miko\xc5\x82aja z 15 grudnia 1360, potwierdzaj\xc4\x85cego Ottonowi z Pilczy w\xc5\x82asno\xc5\x9b\xc4\x87 wsi Ja\xc5\xbawce, Za\xc5\x82\xc4\x99\xc5\xbce, Bogucice i miasta Mys\xc5\x82owice._NEWLINE_W po\xc5\x82owie XVI wieku na obszarze nadanym Ku\xc5\xbanikom pojawi\xc5\x82o si\xc4\x99 osadnictwo rolnicze o charakterze zagrodowym. Oko\xc5\x82o 1580 ku\xc5\xbanik bogucki Andrzej za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 na swoim gruncie wie\xc5\x9b zagrodnicz\xc4\x85 Katowice, wzmiankowan\xc4\x85 w protokole wizytacji parafii boguckiej z 1598 jako villa nova \xe2\x80\x93 nowa wie\xc5\x9b, a przez kilka nast\xc4\x99pnych stuleci osady rolnicza i ku\xc5\xbanicza zgodnie egzystowa\xc5\x82y obok siebie._NEWLINE_W XVII, XVIII i I po\xc5\x82owie XIX w. Katowice cz\xc4\x99sto zmienia\xc5\x82y swoich w\xc5\x82a\xc5\x9bcicieli. Wa\xc5\xbcny w historii by\xc5\x82 rok 1838, kiedy to Franz von Winckler kupi\xc5\x82 dobra rycerskie Katowice od Lehmanna, a w 1841 przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 do Katowic zarz\xc4\x85d swoich d\xc3\xb3br. Rozw\xc3\xb3j wsi Katowice rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 wraz z uruchomieniem 3 pa\xc5\xbadziernika 1846 przez Towarzystwo Kolei G\xc3\xb3rno\xc5\x9bl\xc4\x85skiej po\xc5\x82\xc4\x85czenia Wroc\xc5\x82awia z Mys\xc5\x82owicami. Dnia 6 sierpnia 1847 wjecha\xc5\x82 na g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 stacj\xc4\x99 kolejow\xc4\x85 pierwszy poci\xc4\x85g osobowy. W latach 1847\xe2\x80\x931848 Katowice za po\xc5\x9brednictwem OSE uzyska\xc5\x82y po\xc5\x82\xc4\x85czenie z sieci\xc4\x85 kolei europejskich, m.in. z Berlinem, Krakowem, Wiedniem i Warszaw\xc4\x85._NEWLINE_Przej\xc4\x99cie d\xc3\xb3br ziemskich przez rodzin\xc4\x99 Winckler\xc3\xb3w oraz uruchomienie kolei sprzyja\xc5\x82y urbanizacji wsi. 29 wrze\xc5\x9bnia 1858 konsekrowano ewangelicki ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 Zmartwychwstania Pa\xc5\x84skiego, a 11 listopada 1860 po\xc5\x9bwi\xc4\x99cono zbudowany z muru pruskiego pierwszy katolicki ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 we wsi. W dniu 11 wrze\xc5\x9bnia 1865 na zamku Babelsbergu kr\xc3\xb3l Prus Wilhelm I Hohenzollern nada\xc5\x82 Katowicom prawa miejskie.\n_START_SECTION_\nPo 1865\n_START_PARAGRAPH_\nJu\xc5\xbc 14 lat po uzyskaniu praw miejskich Katowice wyniesione zosta\xc5\x82y do rangi powiatu (1899). Pod pruskim panowaniem (od 1742) na terenie dzisiejszych Katowic, szczeg\xc3\xb3lnie w XIX wieku rozwija\xc5\x82 si\xc4\x99 przemys\xc5\x82, zw\xc5\x82aszcza huty i kopalnie. U schy\xc5\x82ku tego\xc5\xbc wieku powsta\xc5\x82o kilka instytucji, kt\xc3\xb3re zadecydowa\xc5\x82y o rozwoju m\xc5\x82odego o\xc5\x9brodka gospodarczego: G\xc3\xb3rno\xc5\x9bl\xc4\x85ska Konwencja W\xc4\x99glowa, G\xc3\xb3rno\xc5\x9bl\xc4\x85ski Zwi\xc4\x85zek Przemys\xc5\x82owc\xc3\xb3w G\xc3\xb3rniczo-Hutniczych, gwarectwa w\xc4\x99glowe, Pa\xc5\x84stwowa Dyrekcja Poczt, S\xc4\x85d Okr\xc4\x99gowy, Dyrekcja Prusko-Kr\xc3\xb3lewskich Kolei Pa\xc5\x84stwowych._NEWLINE_W 1871 roku swe podwoje otwar\xc5\x82o pierwsze gimnazjum. Z pocz\xc4\x85tkiem XX wieku Katowice wzbogaci\xc5\x82y si\xc4\x99 o Teatr Miejski (p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszy Teatr \xc5\x9al\xc4\x85ski), zbudowany przy Rynku w latach 1905\xe2\x80\x931907 wed\xc5\x82ug projektu kolo\xc5\x84skiego architekta Carla Moritza. Nowe stulecie przynios\xc5\x82o miastu trzeci w jego dziejach dworzec kolejowy, zachowany do dzi\xc5\x9b, cho\xc4\x87 nieu\xc5\xbcytkowany w pierwotnym charakterze. 22 grudnia 1902 do Starych Panewnik zostali sprowadzeni franciszkanie. Wybuch I wojny \xc5\x9bwiatowej nie spowodowa\xc5\x82 w Katowicach zniszcze\xc5\x84 i strat, lecz rozw\xc3\xb3j przemys\xc5\x82u i sprzyjaj\xc4\x85c\xc4\x85 koniunktur\xc4\x99, zw\xc5\x82aszcza dla zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w hutniczych._NEWLINE_15 kwietnia 1919 r. w\xc5\x82adze policji katowickiej donosz\xc4\x85: \xe2\x80\x9eWi\xc4\x99ksza cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 robotnik\xc3\xb3w polskich jest dzisiaj po stronie komunist\xc3\xb3w, a nie partii wszechpolskiej. (\xe2\x80\xa6) Liczba cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w Spartakusa w okr\xc4\x99gu policyjnym wynosi 20 - 25 tys.\n_START_SECTION_\nPowstania \xc5\x9bl\xc4\x85skie i plebiscyt\n_START_PARAGRAPH_\nW trakcie I powstania \xc5\x9bl\xc4\x85skiego w sierpniu 1919, w niekt\xc3\xb3rych z dzisiejszych dzielnic miasta (Szopienice, Bogucice, D\xc4\x85br\xc3\xb3wka Ma\xc5\x82a), dosz\xc5\x82o do kilkudniowych walk powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w \xc5\x9bl\xc4\x85skich z SSOS. W dniach 17\xe2\x80\x9318 sierpnia 1920 dosz\xc5\x82o w mie\xc5\x9bcie do zamieszek, w trakcie kt\xc3\xb3rych niemieckie boj\xc3\xb3wki zaatakowa\xc5\x82y oddzia\xc5\x82y francuskie i polskich mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w miasta. Wydarzenia te by\xc5\x82y jedn\xc4\x85 z przyczyn wybuchu 20 sierpnia w Katowicach strajku, a nast\xc4\x99pnie wybuchu II powstania \xc5\x9bl\xc4\x85skiego, podczas kt\xc3\xb3rego w mie\xc5\x9bcie zosta\xc5\x82 og\xc5\x82oszony, przez oddzia\xc5\x82y rozjemcze stan obl\xc4\x99\xc5\xbcenia. Walki mia\xc5\x82y miejsce w dzisiejszych dzielnicach miasta, takich jak m.in. Za\xc5\x82\xc4\x99ska Ha\xc5\x82da, Bogucice i D\xc4\x85b._NEWLINE_W tych okoliczno\xc5\x9bciach 20 marca 1921 odby\xc5\x82 si\xc4\x99 plebiscyt na G\xc3\xb3rnym \xc5\x9al\xc4\x85sku. W okr\xc4\x99gu wyborczym Katowice, kt\xc3\xb3ry obj\xc4\x85\xc5\x82 powiat i miasto Katowice, 51,9% wyborc\xc3\xb3w opowiedzia\xc5\x82o si\xc4\x99 za pozostaniem w Niemczech. Za\xc5\x9b w samym mie\xc5\x9bcie Katowice 85,4%, a w powiecie katowickim 44,4% g\xc5\x82osuj\xc4\x85cych odpowiedzia\xc5\x82o si\xc4\x99 za Niemcami. Podczas III powstania \xc5\x9bl\xc4\x85skiego, w dniu 3 maja 1921, po trwaj\xc4\x85cej ca\xc5\x82\xc4\x85 noc walce, miasto zosta\xc5\x82o opanowane przez osiem batalion\xc3\xb3w powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w \xc5\x9bl\xc4\x85skich pod dow\xc3\xb3dztwem Walentego Fojkisa i Adama Kocura.\n_START_SECTION_\nLata mi\xc4\x99dzywojenne\n_START_PARAGRAPH_\nPo powstaniach \xc5\x9bl\xc4\x85skich Katowice wraz z okolicznymi gminami przy\xc5\x82\xc4\x85czono do Polski. Lata mi\xc4\x99dzywojenne by\xc5\x82y okresem ogromnego rozwoju miasta wskutek pierwszych du\xc5\xbcych inkorporacji podmiejskich gmin. Liczba ludno\xc5\x9bci miasta wzros\xc5\x82a z 56 tys. w 1922 do 135 tys. w 1939. 15 lipca 1920 roku ustawa Sejmu RP mianowa\xc5\x82a Katowice siedzib\xc4\x85 w\xc5\x82adz autonomicznego wojew\xc3\xb3dztwa \xc5\x9bl\xc4\x85skiego z w\xc5\x82asnym Parlamentem (Sejm \xc5\x9al\xc4\x85ski) oraz Skarbem (Skarb \xc5\x9al\xc4\x85ski). Przed II wojn\xc4\x85 \xc5\x9bwiatow\xc4\x85 miasto by\xc5\x82o siedzib\xc4\x85 a\xc5\xbc 53 bank\xc3\xb3w, 14 zagranicznych przedstawicielstw dyplomatycznych, 9 mi\xc4\x99dzynarodowych koncern\xc3\xb3w, 4 sp\xc3\xb3\xc5\x82ek akcyjnych, 9 biur sprzeda\xc5\xbcy oraz 7 zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w gospodarczych. Powsta\xc5\x82y te\xc5\xbc liczne obiekty u\xc5\xbcyteczno\xc5\x9bci publicznej, w tym oddane do u\xc5\xbcytku w 1926 nowoczesne lotnisko na Muchowcu. Rozbudowywano tak\xc5\xbce po\xc5\x82udniow\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 miasta, a tak\xc5\xbce powstawa\xc5\x82y luksusowe osiedla willowe i monumentalne budowle sakralne (m.in. ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 garnizonowy \xc5\x9awi\xc4\x99tego Kazimierza, pocz\xc4\x85tek budowy katedry Chrystusa Kr\xc3\xb3la)._NEWLINE_Stosunkowo dynamicznie rozwija\xc5\x82a si\xc4\x99 kultura. Pr\xc4\x99\xc5\xbcnie dzia\xc5\x82a\xc5\x82 Teatr Miejski, subsydiowany z bud\xc5\xbcetu miasta. W 1932 r. miasto posiada\xc5\x82o 9 ud\xc5\xbawi\xc4\x99kowionych kin. Najwi\xc4\x99ksze z nich, \xe2\x80\x9eRialto\xe2\x80\x9d, mog\xc5\x82o pomie\xc5\x9bci\xc4\x87 1050 widz\xc3\xb3w. W 1927 r. rozpocz\xc4\x99\xc5\x82o dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 Polskie Radio Katowice, kt\xc3\xb3re w 1937 r. otrzyma\xc5\x82o nowy budynek przy ul. J. Ligonia. Pras\xc4\x99, poza tytu\xc5\x82ami og\xc3\xb3lnokrajowymi, w 1926 r. reprezentowa\xc5\x82o 11 wychodz\xc4\x85cych w Katowicach gazet codziennych (z tego 8 w j\xc4\x99zyku polskim, 3 w niemieckim) oraz znaczna (i zmienna) liczba rzadziej ukazuj\xc4\x85cych si\xc4\x99 periodyk\xc3\xb3w. Rozpocz\xc4\x99to r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc budow\xc4\x99 gmachu Muzeum \xc5\x9al\xc4\x85skiego (niedoko\xc5\x84czony, zosta\xc5\x82 zburzony przez Niemc\xc3\xb3w w 1940 r.).\n_START_SECTION_\nII wojna \xc5\x9bwiatowa\n_START_PARAGRAPH_\nW trakcie kampanii wrze\xc5\x9bniowej z Katowic w nocy z 2 na 3 wrze\xc5\x9bnia 1939 wycofa\xc5\x82y si\xc4\x99 wi\xc4\x99ksze jednostki Wojska Polskiego. 4 wrze\xc5\x9bnia do miasta wkroczy\xc5\x82 Wehrmacht, witany entuzjastycznie przez cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 ludno\xc5\x9bci, po czym rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 prze\xc5\x9bladowania obro\xc5\x84c\xc3\xb3w miasta, powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w i os\xc3\xb3b znajduj\xc4\x85cych si\xc4\x99 na listach proskrypcyjnych gestapo. W\xc5\x82\xc4\x85czone bezpo\xc5\x9brednio do III Rzeszy Katowice sta\xc5\x82y si\xc4\x99 siedzib\xc4\x85 w\xc5\x82adz rejencji (od 1 listopada 1939), a potem prowincji g\xc3\xb3rno\xc5\x9bl\xc4\x85skiej. Do kwietnia 1941 z Katowic wysiedlono wszystkich \xc5\xbbyd\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rych przed wojn\xc4\x85 mieszka\xc5\x82o tu ponad 8\xc2\xa0300. W trakcie okupacji Niemcy wysiedlili z Katowic pewn\xc4\x85 ilo\xc5\x9b\xc4\x87 Polak\xc3\xb3w, dla kt\xc3\xb3rych utworzono ob\xc3\xb3z przej\xc5\x9bciowy w Ligocie. Nadprezydentem rejencji i Gauleiterem zosta\xc5\x82 mianowany Fritz Bracht. W tym okresie Katowice sta\xc5\x82y si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc siedzib\xc4\x85 okr\xc4\x99gowych w\xc5\x82adz partii nazistowskiej, a tak\xc5\xbce central\xc4\x85 gestapo. W okresie okupacji niemieckiej starano si\xc4\x99 zniszczy\xc4\x87 wszystkie \xc5\x9blady polsko\xc5\x9bci oraz \xc5\x9bl\xc4\x85sko\xc5\x9bci Katowic w mie\xc5\x9bcie. Miasto zosta\xc5\x82o zaj\xc4\x99te w nocy z 27 na 28 stycznia 1945 przez 1 Front Ukrai\xc5\x84ski. W wyniku podpale\xc5\x84 dokonanych przez wojska radzieckie sp\xc5\x82on\xc4\x99\xc5\x82a cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\x9br\xc3\xb3dmie\xc5\x9bcia pomi\xc4\x99dzy ulic\xc4\x85 \xc5\x9bw. Jana i Pocztow\xc4\x85, oraz pierzeja mi\xc4\x99dzy Rynkiem i ul. Stawow\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nOd 1945\n_START_PARAGRAPH_\nW 1945 Katowice ponownie zosta\xc5\x82y stolic\xc4\x85 wojew\xc3\xb3dztwa \xc5\x9bl\xc4\x85skiego; pierwszym wojewod\xc4\x85 zosta\xc5\x82 Jerzy Zi\xc4\x99tek, po nim urz\xc4\x85d obj\xc4\x85\xc5\x82 Aleksander Zawadzki. Pierwszym prezydentem miasta zosta\xc5\x82 J\xc3\xb3zef Weso\xc5\x82owski. Trzyletnim epizodem by\xc5\x82a kr\xc3\xb3tkotrwa\xc5\x82a zmiana nazwy Katowic na Stalinogr\xc3\xb3d (7 marca 1953 \xe2\x80\x93 12 grudnia 1956). Dnia 30 grudnia 1955, podczas tzw. wysiedlenia biskup\xc3\xb3w \xc5\x9bl\xc4\x85skich, ordynariusz cz\xc4\x99stochowski Zdzis\xc5\x82aw Goli\xc5\x84ski konsekrowa\xc5\x82 katowick\xc4\x85 Katedr\xc4\x99 Chrystusa Kr\xc3\xb3la. W tym okresie wzros\xc5\x82a ranga miasta jako o\xc5\x9brodka naukowego i kulturalnego, a miasto sta\xc5\x82o si\xc4\x99 tak\xc5\xbce centrum uniwersyteckim. Powsta\xc5\x82y wielkie osiedla mieszkaniowe i kilka reprezentacyjnych budowli, w tym pomnik Powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w \xc5\x9al\xc4\x85skich i hala Spodek, kt\xc3\xb3re sta\xc5\x82y si\xc4\x99 symbolami miasta. Zbudowano tak\xc5\xbce Superjednostk\xc4\x99, pawilony handlowe i Biuro Wystaw Artystycznych, Pa\xc5\x82ac \xc5\x9alub\xc3\xb3w, hotele Silesia i Katowice oraz gmach dworca kolejowego. W 1974 w 30 rocznic\xc4\x99 powstania PRL, za wk\xc5\x82ad w budowanie socjalizmu miasto zosta\xc5\x82o odznaczone Orderem Sztandaru Pracy I klasy._NEWLINE_Po 13 grudnia 1981 i wprowadzeniu przez w\xc5\x82adze PRL stanu wojennego, w Katowicach dosz\xc5\x82o do strajku za\xc5\x82\xc3\xb3g m.in. w hucie Baildon oraz w kopalniach Staszic, Wieczorek i Wujek. W dniu 16 grudnia, w wyniku u\xc5\xbcycia broni w KWK Wujek przez ZOMO, 7 g\xc3\xb3rnik\xc3\xb3w zgin\xc4\x99\xc5\x82o na miejscu, a na skutek odniesionych ran 2 nast\xc4\x99pnych zmar\xc5\x82o p\xc3\xb3\xc5\xbaniej w szpitalu._NEWLINE_20 czerwca 1983 przyby\xc5\x82 z pielgrzymk\xc4\x85 do Katowic papie\xc5\xbc Jan Pawe\xc5\x82 II i spotka\xc5\x82 si\xc4\x99 z wiernymi na lotnisku w Muchowcu. Na msz\xc4\x99 przyby\xc5\x82o ok. 1,5 mln. os\xc3\xb3b. Papie\xc5\xbc odwiedzi\xc5\x82 te\xc5\xbc katedr\xc4\x99 i przekaza\xc5\x82 prezydentowi miasta Edwardowi Mesze pami\xc4\x85tkowy medal.\n_START_SECTION_\nRozw\xc3\xb3j demograficzny\n_START_PARAGRAPH_\nRozw\xc3\xb3j demograficzny Katowic zwi\xc4\x85zany jest z wcielaniem pogranicznych osad i tym samym z rozwojem terytorialnym miasta. Od uzyskania w 1865 praw miejskich, Katowice powi\xc4\x99ksza\xc5\x82y kilkakrotnie swoj\xc4\x85 powierzchni\xc4\x99 i zmienia\xc5\x82y struktur\xc4\x99 administracyjn\xc4\x85. W okresie od 1825 do 1924 liczba ludno\xc5\x9bci podwaja\xc5\x82a si\xc4\x99 co oko\xc5\x82o 10 lat g\xc5\x82\xc3\xb3wnie przez migracj\xc4\x99 i wcielanie okolicznych osad i w ci\xc4\x85gu tych\xc5\xbce 100 lat liczba mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w miasta zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82a si\xc4\x99 ponad 165-krotnie. 15 lipca 1924 liczba ludno\xc5\x9bci miasta przekroczy\xc5\x82a 100 tys. W tym dniu wcielono do Katowic: Bogucice, Bryn\xc3\xb3w, D\xc4\x85b, Ligot\xc4\x99, Za\xc5\x82\xc4\x99sk\xc4\x85 Ha\xc5\x82d\xc4\x99, Za\xc5\x82\xc4\x99\xc5\xbce i Zawodzie, co spowodowa\xc5\x82o praktycznie podwojenie liczby mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w z niespe\xc5\x82na 57 tys. do prawie 113 tys. (129\xc2\xa0437 w maju 1930). Kolejne przy\xc5\x82\xc4\x85czenia okolicznych osad mia\xc5\x82y miejsce w latach 1951, 1960 i 1975. Najliczniejsz\xc4\x85 populacj\xc4\x99 Katowice odnotowa\xc5\x82y w 1987 \xe2\x80\x93 wed\xc5\x82ug danych GUS miasto liczy\xc5\x82o w\xc3\xb3wczas 368\xc2\xa0621 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w. Ze schy\xc5\x82kiem lat 80. XX w. nast\xc4\x85pi\xc5\x82a zmiana tendencji rozwoju demograficznego miasta i rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 spadek liczby ludno\xc5\x9bci Katowic z 368\xc2\xa0621 w 1987 do 307\xc2\xa0233 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w pod koniec roku 2012._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug prognoz G\xc5\x82\xc3\xb3wnego Urz\xc4\x99du Statystycznego liczba mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Katowic ma spa\xc5\x9b\xc4\x87 do 248\xc2\xa0455 w 2035._NEWLINE_Wykres liczby ludno\xc5\x9bci miasta Katowice na przestrzeni 3 ostatnich stuleci_NEWLINE_Piramida wieku mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Katowic w 2014 roku.\n_START_SECTION_\nRolnictwo\n_START_PARAGRAPH_\nDzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 rolna w Katowicach ze wzgl\xc4\x99du na du\xc5\xbc\xc4\x85 urbanizacj\xc4\x99 ma ograniczony zasi\xc4\x99g. Og\xc3\xb3\xc5\x82em, w 2007 320,19 ha powierzchni miasta (1,94% og\xc3\xb3\xc5\x82u) by\xc5\x82a u\xc5\xbcytkowana rolniczo. Obszar ten stale si\xc4\x99 zmniejsza na skutek nast\xc4\x99puj\xc4\x85cej urbanizacji. Powierzchnia nieu\xc5\xbcytk\xc3\xb3w porolnych wynosi\xc5\x82a blisko 240 ha (2,26% powierzchni miasta), a powierzchnia niezabudowanych parceli na nieu\xc5\xbcytkach porolnych 341 ha (2,07%). W 2007, w rolnictwie pracowa\xc5\x82o 447 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Katowic (0,3% og\xc3\xb3\xc5\x82em pracuj\xc4\x85cych)._NEWLINE_Dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 rolnicza odbywa si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w po\xc5\x82udniowych dzielnicach miasta, zw\xc5\x82aszcza w Zarzeczu i Podlesiu, gdzie obszary rolne zajmuj\xc4\x85 ponad 100 ha. Ponadto obszary u\xc5\xbcytkowane rolniczo wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 jeszcze w Kostuchnie, Murckach, Piotrowicach-Ochojcu i w Szopienicach-Burowcu, z czego w tej ostatniej dzielnicy powierzchnia teren\xc3\xb3w rolnych wynosi 32 ha. W\xc5\x9br\xc3\xb3d nich dominuj\xc4\x85 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie gospodarstwa o powierzchni do 1 ha. Brak jest natomiast teren\xc3\xb3w rolnych w \xc5\x9br\xc3\xb3dmiejskich dzielnicach. U\xc5\xbcytki porolne w Katowicach wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 zw\xc5\x82aszcza w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnych dzielnicach o genezie rolniczej (g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w Za\xc5\x82\xc4\x99\xc5\xbcu, Osiedlu Witosa, Bogucicach, We\xc5\x82nowcu-J\xc3\xb3zefowcu i Za\xc5\x82\xc4\x99skiej Ha\xc5\x82dzie-Brynowie)._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug danych z Narodowego Spisu Rolnego z 2010, na 262,81 ha powierzchni zasiew\xc3\xb3w g\xc5\x82\xc3\xb3wnie uprawia si\xc4\x99 zbo\xc5\xbca (291,38 ha), w tym pszenic\xc4\x99 jar\xc4\x85 (39,46 ha) i owies (32,42 ha). Spo\xc5\x9br\xc3\xb3d zwierz\xc4\x85t gospodarskich w Katowicach w 2010 pog\xc5\x82owie drobiu liczy\xc5\x82o 56,8 tys., trzody chlewnej 589, a byd\xc5\x82a 126 sztuk.\n_START_SECTION_\nUs\xc5\x82ugi\n_START_PARAGRAPH_\nKatowice s\xc4\x85 wa\xc5\xbcnym o\xc5\x9brodkiem handlowo-us\xc5\x82ugowym, szczeg\xc3\xb3lnie w zakresie: handlu hurtowego i detalicznego, po\xc5\x9brednictwa finansowego, obs\xc5\x82ugi nieruchomo\xc5\x9bci i firm, nauki i edukacji, specjalistycznych us\xc5\x82ug medycznych oraz administracji publicznej i gospodarczej. Wed\xc5\x82ug stanu z 31 grudnia 2006 73% mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w jest zatrudnionych w sektorze us\xc5\x82ug, a w 2007 76,6% sp\xc3\xb3\xc5\x82ek zarejestrowanych w Katowicach stanowi\xc5\x82y podmioty w sektorze us\xc5\x82ug rynkowych, a 7,7% us\xc5\x82ug nierynkowych_NEWLINE_Z racji centralnego po\xc5\x82o\xc5\xbcenia Katowic w konurbacji g\xc3\xb3rno\xc5\x9bl\xc4\x85skiej, miasto pe\xc5\x82ni wiele us\xc5\x82ug o charakterze metropolitarnym, o czym \xc5\x9bwiadczy obecno\xc5\x9b\xc4\x87 bogatej bazy infrastrukturalnej. Katowice stanowi\xc4\x85 wa\xc5\xbcny o\xc5\x9brodek administracji, kultury, edukacji i handlu. W Katowicach jako stolicy wojew\xc3\xb3dztwa \xc5\x9bl\xc4\x85skiego skupiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 jednostki administracji publicznej, w tym administracji samorz\xc4\x85dowej o zasi\xc4\x99gu miejskim i wojew\xc3\xb3dzkim, terenowej administracji rz\xc4\x85dowej, zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w mi\xc4\x99dzygminnych, w\xc5\x82adz ko\xc5\x9bcielnych (siedziba archidiecezji katowickiej) oraz innych instytucji. W Katowicach w 2007 znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 20 uczelni wy\xc5\xbcszych, z czego na uczelniach publicznych kszta\xc5\x82ci\xc5\x82o si\xc4\x99 ok. 54,5 tys. student\xc3\xb3w. Miasto stanowi siedzib\xc4\x99 pi\xc4\x99ciu szpitali klinicznych \xc5\x9al\xc4\x85skiego Uniwersytetu Medycznego, oraz wielu plac\xc3\xb3wek kulturalnych o zasi\xc4\x99gu lokalnym i ponadregionalnym._NEWLINE_Najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 koncentracj\xc4\x85 us\xc5\x82ug wykazuje si\xc4\x99 \xc5\x9ar\xc3\xb3dmie\xc5\x9bcie, kt\xc3\xb3re swoje funkcje kszta\xc5\x82towa\xc5\x82y od po\xc5\x82owy XIX w., kiedy to w 1839 Franciszek von Winckler przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 zarz\xc4\x85d swych d\xc3\xb3br do Katowic, a w 1846 otwarto lini\xc4\x99 kolejow\xc4\x85 do miasta. Te dwa czynniki wp\xc5\x82yn\xc4\x99\xc5\x82y na rozw\xc3\xb3j handlu i rzemios\xc5\x82a, a w p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym okresie r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc funkcji administracyjno-dyspozycyjnej. R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w dzielnicach wykszta\xc5\x82ci\xc5\x82y si\xc4\x99 lokalne o\xc5\x9brodki us\xc5\x82ugowe. Ich stopie\xc5\x84 wyposa\xc5\xbcenia zale\xc5\xbcy przede wszystkim od wielko\xc5\x9bci obs\xc5\x82ugiwanego obszaru i genezy o\xc5\x9brodk\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nTransport lotniczy\n_START_PARAGRAPH_\nW odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci oko\xc5\x82o 30\xc2\xa0km na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od centrum Katowic znajduje si\xc4\x99 mi\xc4\x99dzynarodowy port lotniczy Katowice-Pyrzowice z asfaltobetonow\xc4\x85 drog\xc4\x85 startow\xc4\x85 o d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci 3200 metr\xc3\xb3w i szeroko\xc5\x9bci 45 metr\xc3\xb3w. W 2015 obs\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 on 3 mln 069 tys. pasa\xc5\xbcer\xc3\xb3w. Port ma dwa terminale pasa\xc5\xbcerskie (nowszy otwarty w lipcu 2007), terminal przylotowy oraz jeden terminal cargo. Przepustowo\xc5\x9b\xc4\x87 roczna terminali pasa\xc5\xbcerskich wynosi ok. 6 mln. Lotnisko w Pyrzowicach obs\xc5\x82uguje ponad 30 sta\xc5\x82ych po\xc5\x82\xc4\x85cze\xc5\x84 rejsowych liniami lotniczymi LOT, Lufthansa, Wizz Air, Ryanair, Transavia i Ellnair._NEWLINE_W granicach miasta Katowice znajduje si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc lotnisko aeroklubowe Katowice-Muchowiec z czynnym trawiastym polem wzlot\xc3\xb3w. Planowo mia\xc5\x82o zosta\xc4\x87 przeistoczone w miejski port lotniczy (ang. city airport) z przysz\xc5\x82\xc4\x85 utwardzon\xc4\x85 drog\xc4\x85 startow\xc4\x85 o d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci 850 metr\xc3\xb3w i szeroko\xc5\x9bci 25 metr\xc3\xb3w, obs\xc5\x82uguj\xc4\x85cy samoloty zabieraj\xc4\x85ce do 18 pasa\xc5\xbcer\xc3\xb3w oraz samoloty lotnictwa og\xc3\xb3lnego, w tym biznesowe. Jednak obecnie jego rozw\xc3\xb3j jest hamowany sporami na tle w\xc5\x82asno\xc5\x9bciowym pomi\xc4\x99dzy aeroklubami._NEWLINE_W odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci do 100\xc2\xa0km od Katowic znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 jeszcze dwa mi\xc4\x99dzynarodowe porty lotnicze: port lotniczy Ostrawa i Airport Krak\xc3\xb3w w Balicach. Ponadto odleg\xc5\x82e od Katowic o 90\xc2\xa0km lotnisko w Kamieniu \xc5\x9al\xc4\x85skim pod Opolem stara\xc5\x82o si\xc4\x99 o status lotniska dla ruchu rejsowego, w tym mi\xc4\x99dzynarodowego. Z uwagi na swoje po\xc5\x82o\xc5\xbcenie 12\xc2\xa0km od autostrady A4, stanowi\xc5\x82oby realistyczn\xc4\x85 alternatyw\xc4\x99 do Pyrzowic i Balic m.in. dla Katowic \xe2\x80\x93 plany te pozosta\xc5\x82y niezrealizowane_NEWLINE_W 2013 przy ul. Medyk\xc3\xb3w oddano do u\xc5\xbcytku sanitarne l\xc4\x85dowisko Katowice-GCZD, a w 2014 przy ul. Armii Krajowej \xc5\x9bmig\xc5\x82owcowe l\xc4\x85dowisko Famur.\n_START_SECTION_\nZabytki i atrakcje turystyczne\n_START_PARAGRAPH_\nNajstarsza, istniej\xc4\x85ca do dzi\xc5\x9b budowla w Katowicach to drewniany ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82ek \xc5\x9bw. Micha\xc5\x82a Archanio\xc5\x82a z XVI w. w Brynowie. Opr\xc3\xb3cz niego w mie\xc5\x9bcie znajduje si\xc4\x99 kilkadziesi\xc4\x85t budowli mieszkalnych z XIX i pocz\xc4\x85tku XX wieku, w tym unikatowe osiedla: Nikiszowiec i Giszowiec. Znajduje si\xc4\x99 tu tak\xc5\xbce kilka pa\xc5\x82ac\xc3\xb3w, w tym pa\xc5\x82ac Goldstein\xc3\xb3w i pa\xc5\x82ac w Za\xc5\x82\xc4\x99\xc5\xbcu oraz kilka zabytkowych ko\xc5\x9bcio\xc5\x82\xc3\xb3w, jak ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 Mariacki, ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 garnizonowy, archikatedra Chrystusa Kr\xc3\xb3la (najwi\xc4\x99ksza katedra w kraju), bazylika z klasztorem franciszkan\xc3\xb3w z oryginaln\xc4\x85 kalwari\xc4\x85 w stylu modernistycznym oraz ewangelicki ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 Zmartwychwstania Pa\xc5\x84skiego \xe2\x80\x93 najstarsza murowana budowla sakralna w mie\xc5\x9bcie. Drapacz Chmur wybudowany w latach 1929\xe2\x80\x931930 przy ul. \xc5\xbbwirki i Wigury 15 to przyk\xc5\x82ad modernistycznej architektury, kt\xc3\xb3ra wype\xc5\x82nia po\xc5\x82udniowy kwarta\xc5\x82 \xc5\x9br\xc3\xb3dmie\xc5\x9bcia._NEWLINE_Naprzeciw gmachu Sejmu \xc5\x9al\xc4\x85skiego znajduje si\xc4\x99 pomnik Marsza\xc5\x82ka J\xc3\xb3zefa Pi\xc5\x82sudskiego ufundowany ze sk\xc5\x82adek mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w woj. \xc5\x9bl\xc4\x85skiego i zam\xc3\xb3wiony w 1936 u chorwackiego rze\xc5\xbabiarza Antuna Augustin\xc4\x8dicia. Wykonany zosta\xc5\x82 w latach 1937\xe2\x80\x931939. Ze wzgl\xc4\x99du na wybuch wojny i p\xc3\xb3\xc5\xbaniejsze uwarunkowania polityczne pomnik trafi\xc5\x82 do Polski dopiero w 1991. W 1998 wykonano cok\xc3\xb3\xc5\x82 i ustawiono pomnik w obecnym miejscu, na placu Boles\xc5\x82awa Chrobrego. Projekt placu wraz z coko\xc5\x82em, wed\xc5\x82ug projektu Aliny Borowczak \xe2\x80\x93 Grzybowskiej i Andrzeja Grzybowskiego otrzyma\xc5\x82 tytu\xc5\x82 Najlepszej Przestrzeni Publicznej Wojew\xc3\xb3dztwa \xc5\x9al\xc4\x85skiego 2001._NEWLINE_Opr\xc3\xb3cz zabytk\xc3\xb3w w Katowicach znale\xc5\xba\xc4\x87 mo\xc5\xbcna wiele niezabytkowych atrakcji turystycznych np. Pomnik Powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w \xc5\x9al\xc4\x85skich (najwi\xc4\x99kszy pomnik w kraju), wie\xc5\xbca spadochronowa (jedyna istniej\xc4\x85ca wie\xc5\xbca spadochronowa w Polsce), Spodek (hala widowiskowa oddana do u\xc5\xbcytku w roku 1971 z architektonicznie ciekawym dachem koncepcji in\xc5\xbcyniera Wac\xc5\x82awa Zalewskiego, utrzymywanym w miejscu stalowymi kablami zgodnie z zasadami tensegrity), szopka w Bazylice \xc5\x9bw. Ludwika Kr\xc3\xb3la i Wniebowzi\xc4\x99cia Naj\xc5\x9bwi\xc4\x99tszej Maryi Panny (najwi\xc4\x99ksza w Europie szopka bo\xc5\xbconarodzeniowa).\n_START_SECTION_\nKultura\n_START_PARAGRAPH_\nKatowice stanowi\xc4\x85 du\xc5\xbcy o\xc5\x9brodek kulturalny, w kt\xc3\xb3rym w 2012 funkcjonowa\xc5\x82o 9 instytucji kultury wpisanych do rejestru Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz wojew\xc3\xb3dztwa \xc5\x9bl\xc4\x85skiego oraz 14 miejskich instytucji kultury. S\xc4\x85 to instytucje o charakterze artystycznym, naukowo-badawczym oraz organizuj\xc4\x85cym i wspieraj\xc4\x85cym \xc5\xbcycie kulturalne. Instytucj\xc4\x85 kultury wpisan\xc4\x85 do rejestru Ministra Kultury jest funkcjonuj\xc4\x85ca w mie\xc5\x9bcie od 1945 Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia w Katowicach z siedzib\xc4\x85 przy placu Wojciecha Kilara 1. Instytucje kultury wojew\xc3\xb3dztwa \xc5\x9bl\xc4\x85skiego po\xc5\x82o\xc5\xbcone w Katowicach to: Muzeum \xc5\x9al\xc4\x85skie (dzia\xc5\x82aj\xc4\x85ce w latach 1929\xe2\x80\x931945 i restytuowane w 1984; nowa siedziba przy ul. Tadeusza Dobrowolskiego 1), Biblioteka \xc5\x9al\xc4\x85ska (za\xc5\x82o\xc5\xbcona w 1922; pl. Rady Europy 1); Filharmonia \xc5\x9al\xc4\x85ska (funkcjonuj\xc4\x85ca od 1945; ul. Sokolska 2), Instytucja Filmowa \xe2\x80\x9eSilesia-Film\xe2\x80\x9d (funkcjonuje w dziedzinie kinematografii; zarz\xc4\x85dza m.in. Centrum Sztuki Filmowej, Kinem \xc5\x9awiatowit oraz Kinoteatrem Rialto; ul. G\xc3\xb3rnicza 5), Instytucja Kultury Ars Cameralis Silesiae Superioris (promuje i prezentuje warto\xc5\x9bciowe zjawiska w kulturze i sztuce; ul. Ligonia 7), Regionalny O\xc5\x9brodek Kultury (prowadzi zaj\xc4\x99cia promuj\xc4\x85ce amatorsk\xc4\x85 tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9b\xc4\x87 w\xc5\x82asn\xc4\x85, a tak\xc5\xbce dzia\xc5\x82a m.in. w ochronie tradycji i dziedzictwa kulturowego; ul. Ligonia 7), \xc5\x9al\xc4\x85skie Centrum Dziedzictwa Kulturowego (instytucja o charakterze naukowo-badawczym; ul. Ligonia 7) oraz Teatr \xc5\x9al\xc4\x85ski im. Stanis\xc5\x82awa Wyspia\xc5\x84skiego (najwi\xc4\x99ksza scena teatralna wojew\xc3\xb3dztwa \xc5\x9bl\xc4\x85skiego; funkcjonuje od 1907; ul. Rynek 2)._NEWLINE_Spo\xc5\x9br\xc3\xb3d instytucji kultury Miasta Katowice poza pi\xc4\x99cioma domami kultury (Koszutka, Ligota, Po\xc5\x82udnie, Szopienice-Giszowiec i Zawodzie) funkcjonuj\xc4\x85 jeszcze m.in.: Galeria Sztuki Wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnej Biura Wystaw Artystycznych, Katowice Miasto Ogrod\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 Instytucja Kultury im. Krystyny Bochenek (plac Sejmu \xc5\x9al\xc4\x85skiego 2), Muzeum Historii Katowic oraz \xc5\x9al\xc4\x85ski Teatr Lalki i Aktora Ateneum._NEWLINE_Cykliczny Rawa Blues Festival, Odjazdy, Mayday Festiwal, Festiwal Nowa Muzyka, \xc5\x9al\xc4\x85ski Festiwal Jazzowy, cykl: JaZZ i okolice, a tak\xc5\xbce OFF Festival i dziesi\xc4\x85tki innych koncert\xc3\xb3w przyci\xc4\x85gaj\xc4\x85 corocznie setki tysi\xc4\x99cy fan\xc3\xb3w muzyki z ca\xc5\x82ego \xc5\x9bwiata do Katowickich park\xc3\xb3w, instytucji kultury i katowickiego Spodka, najbardziej charakterystycznej sali widowiskowej w Polsce._NEWLINE_\xc5\x9awi\xc4\x99tem miasta jest 11 wrze\xc5\x9bnia, b\xc4\x99d\xc4\x85cy rocznic\xc4\x85 uzyskania praw miejskich._NEWLINE_Rozw\xc3\xb3j kulturalny miasta przypad\xc5\x82 dopiero na okres po 1922, za spraw\xc4\x85 ustanowienia miasta stolic\xc4\x85 wojew\xc3\xb3dztwa \xc5\x9bl\xc4\x85skiego z autonomi\xc4\x85. Dzi\xc4\x99ki ustawom Sejmu \xc5\x9al\xc4\x85skiego powstawa\xc5\x82y obiekty o\xc5\x9bwiatowe i kulturalne m.in. Muzeum \xc5\x9al\xc4\x85skie. Za spraw\xc4\x85 ma\xc5\x82ych zniszcze\xc5\x84 miasta w okresie II wojny \xc5\x9bwiatowej wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 o\xc5\x9brodk\xc3\xb3w kulturowych utworzono w miejsce dotychczasowych niemieckich. Do 1939 w mie\xc5\x9bcie powsta\xc5\x82o kilka kin i teatr\xc3\xb3w, zarejestrowano 17 tytu\xc5\x82\xc3\xb3w czasopism. Katowice by\xc5\x82y kandydatem do tytu\xc5\x82u Europejskiej Stolicy Kultury w 2016 roku. Kandydatura Katowic, prowadzona pod has\xc5\x82em Miasto Ogrod\xc3\xb3w, doprowadzi\xc5\x82a do znacznego o\xc5\xbcywienia kulturalnego miasta kojarzonego g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z przemys\xc5\x82em.\n_START_SECTION_\nMedia\n_START_PARAGRAPH_\nMedia w Katowicach istnia\xc5\x82y ju\xc5\xbc od pocz\xc4\x85tk\xc3\xb3w Katowic jako miasta. W 1865 uruchomiono w\xc5\x82asne wydawnictwo, kt\xc3\xb3re wydawa\xc5\x82o lokaln\xc4\x85 gazet\xc4\x99 2-3 razy w tygodniu. Do 1900 w Katowicach wydawano te\xc5\xbc 4 tygodniki, 3 miesi\xc4\x99czniki niemieckie oraz 1 dziennik i 2 tygodniki polskie._NEWLINE_W latach mi\xc4\x99dzywojennych Katowice stanowi\xc5\x82y centrum o\xc5\x9brodk\xc3\xb3w przekazu, reprezentowanym przez pras\xc4\x99 oraz powsta\xc5\x82\xc4\x85 w 1927 Rozg\xc5\x82o\xc5\x9bni\xc4\x99 Polskiego Radia. Do najwa\xc5\xbcniejszych gazet ukazuj\xc4\x85cych si\xc4\x99 w pocz\xc4\x85tkach XX w. i w latach mi\xc4\x99dzywojennych nale\xc5\xbca\xc5\x82y: Gazeta Ludowa, Gazeta Robotnicza, G\xc3\xb3rno\xc5\x9bl\xc4\x85zak, Polak i Goniec \xc5\x9al\xc4\x85ski. Najwi\xc4\x99ksze znaczenie mia\xc5\x82a wydawana od 1924 Polonia oraz od 1926 Polska Zachodnia. Wydawano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc czasopisma niemieckoj\xc4\x99zyczne \xe2\x80\x93 spo\xc5\x9br\xc3\xb3d 24 niemieckich czasopism ukazywanych w wojew\xc3\xb3dztwie \xc5\x9bl\xc4\x85skim 14 z nich wydawano w Katowicach. Zasi\xc4\x99g medi\xc3\xb3w w latach mi\xc4\x99dzywojennych nie by\xc5\x82 du\xc5\xbcy, ograniczony g\xc5\x82\xc3\xb3wnie do wojew\xc3\xb3dztwa \xc5\x9bl\xc4\x85skiego._NEWLINE_Po II wojnie \xc5\x9bwiatowej swoj\xc4\x85 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 wznowi\xc5\x82o Polskie Radio, kt\xc3\xb3rego udzia\xc5\x82 w nadawaniu w\xc5\x9br\xc3\xb3d rozg\xc5\x82o\xc5\x9bni regionalnych w okresie 1945\xe2\x80\x931989 mala\xc5\x82. W 1957 uruchomiono \xc5\x9al\xc4\x85ski O\xc5\x9brodek Telewizyjny. W latach PRL-u najwi\xc4\x99kszym wydawnictwem prasowym by\xc5\x82o \xc5\x9al\xc4\x85skie Wydawnictwo Prasowe, kt\xc3\xb3re wydawa\xc5\x82o 17 tytu\xc5\x82\xc3\xb3w, w tym 4 dzienniki: Trybun\xc4\x99 Robotnicz\xc4\x85, Dziennik Zachodni, Wiecz\xc3\xb3r i Sport. Od lat 50. do 90. XX szerok\xc4\x85 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 prowadzi\xc5\x82o Wydawnictwo \xe2\x80\x9e\xc5\x9al\xc4\x85sk\xe2\x80\x9d, specjalizuj\xc4\x85ce si\xc4\x99 w problematyce g\xc3\xb3rno\xc5\x9bl\xc4\x85skiej, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie poprzez publikowanie utwor\xc3\xb3w prozatorskich.\n_START_SECTION_\nInfrastruktura rowerowa\n_START_PARAGRAPH_\nRower miejski w Katowicach zadebiutowa\xc5\x82 w 2015 roku. Na pocz\xc4\x85tku mieszka\xc5\x84cy mieli do dyspozycji trzy stacje, rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej 11, a w 2017 roku by\xc5\x82o ich 35._NEWLINE_Poza rozwojem sieci rower\xc3\xb3w miejskich w Katowicach du\xc5\xbce \xc5\x9brodki s\xc4\x85 inwestowane w rozbudow\xc4\x99 infrastruktury rowerowej \xe2\x80\x93 w tym budow\xc4\x99 nowych dr\xc3\xb3g rowerowych. Na przestrzeni ostatnich lat w Katowicach powsta\xc5\x82o 15,5\xc2\xa0km nowych dr\xc3\xb3g rowerowych, a 58\xc2\xa0km tras zosta\xc5\x82o zmodernizowanych.\n_START_SECTION_\nKo\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 rzymskokatolicki\n_START_PARAGRAPH_\nKatowice s\xc4\x85 siedzib\xc4\x85 archidiecezji katowickiej oraz metropolii katowickiej. Na terenie Katowic znajduje si\xc4\x99 pi\xc4\x99\xc4\x87 dekanat\xc3\xb3w: Katowice-Bogucice, Katowice-Panewniki, Katowice-Piotrowice, Katowice-\xc5\x9ar\xc3\xb3dmie\xc5\x9bcie i Katowice-Za\xc5\x82\xc4\x99\xc5\xbce. Sie\xc4\x87 parafialna obejmuje razem 38 parafii miejskich. Wed\xc5\x82ug danych podanych przez oficjalne publikatory kurii archidiecezjalnej, Katowice zamieszkuje 295 560 katolik\xc3\xb3w, co stanowi blisko 97 procent populacji miasta._NEWLINE_W mie\xc5\x9bcie znajduje si\xc4\x99 36 ko\xc5\x9bcio\xc5\x82\xc3\xb3w i ma swoje klasztory 18 zgromadze\xc5\x84 zakonnych Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a rzymskokatolickiego, w tym jest to a\xc5\xbc pi\xc4\x99\xc4\x87 dom\xc3\xb3w prowincjalnych (franciszkan\xc3\xb3w, jadwi\xc5\xbcanek, el\xc5\xbcbietanek, s\xc5\x82u\xc5\xbcebniczek \xc5\x9bl\xc4\x85skich i niepokalanek). Na terenie miasta znajduje si\xc4\x99 bazylika mniejsza pw. \xc5\x9bw. Ludwika Kr\xc3\xb3la i Wniebowzi\xc4\x99cia NMP w zespole klasztornym franciszkan\xc3\xb3w w Panewnikach. Znanym na G\xc3\xb3rnym \xc5\x9al\xc4\x85sku sanktuarium, obok Kalwarii Panewnickiej, jest bazylika \xc5\x9bw. Szczepana w Bogucicach z cudownym wizerunkiem Matki Bo\xc5\xbcej Boguckiej._NEWLINE_W Katowicach maj\xc4\x85 swoj\xc4\x85 siedzib\xc4\x99 dwa wy\xc5\xbcsze seminaria duchowne archidiecezjalne i zakonne, katolickie wydawnictwo Ksi\xc4\x99garnia \xc5\x9bw. Jacka, drukarnia, redakcje archidiecezjalnej rozg\xc5\x82o\xc5\x9bni Radia eM, og\xc3\xb3lnopolskiego tygodnika katolickiego Go\xc5\x9b\xc4\x87 Niedzielny, miesi\xc4\x99cznika dla dzieci i m\xc5\x82odzie\xc5\xbcy Ma\xc5\x82y Go\xc5\x9b\xc4\x87 Niedzielny oraz miesi\xc4\x99cznika Apostolstwo Chorych. W pobli\xc5\xbcu kurii metropolitarnej istnieje Centrala Caritas Archidiecezji Katowickiej. W Katowicach dzia\xc5\x82a tak\xc5\xbce kilka o\xc5\x9brodk\xc3\xb3w duszpasterstwa akademickiego, m.in. Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 Akademicki w krypcie Katedry Chrystusa Kr\xc3\xb3la i FODA w Panewnikach.'