b'\n_START_ARTICLE_\nS\xc4\x85d ziemski\n_START_PARAGRAPH_\nS\xc4\x85d ziemski \xe2\x80\x93 szlachecki s\xc4\x85d w dawnej Rzeczypospolitej. Wywodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 z s\xc4\x85du ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99cego na dworze i przez to mia\xc5\x82 status s\xc4\x85du monarchy, co by\xc5\x82o o tyle istotne, i\xc5\xbc szlachta osiad\xc5\x82a mog\xc5\x82a by\xc4\x87 s\xc4\x85dzona jedynie przez s\xc4\x85d monarszy._NEWLINE_Dzia\xc5\x82a\xc5\x82 w ka\xc5\xbcdej ziemi i wojew\xc3\xb3dztwie. Obje\xc5\xbcd\xc5\xbca\xc5\x82 on wojew\xc3\xb3dztwo i odbywa\xc5\x82 sesje w poszczeg\xc3\xb3lnych powiatach. Okre\xc5\x9blone terminy, w kt\xc3\xb3rych s\xc4\x85dzi\xc5\x82 s\xc4\x85d ziemski, nazywano roczkami. Przywileje nieszawskie stanowi\xc5\x82y, \xc5\xbce w ka\xc5\xbcdym powiecie maj\xc4\x85 si\xc4\x99 odbywa\xc4\x87 4 sesje rocznie._NEWLINE_W Ma\xc5\x82opolsce w sk\xc5\x82ad s\xc4\x85du ziemskiego wchodzili: s\xc4\x99dzia ziemski, pods\xc4\x99dek, od czterech do sze\xc5\x9bciu asesor\xc3\xb3w ze szlachty, pisarz ziemski oraz wo\xc5\xbany. W Wielkopolsce i na Mazowszu w sk\xc5\x82ad s\xc4\x85du ziemskiego wchodzili: starosta, s\xc4\x99dzia ziemski, pods\xc4\x99dek, wojewoda, podkomorzy, chor\xc4\x85\xc5\xbcy oraz pisarz._NEWLINE_W XV w. zanikali asesorowie i wykszta\xc5\x82ca\xc5\x82 si\xc4\x99 zwyczaj (potwierdzony przez przywileje cerekwicko-nieszawskie), i\xc5\xbc kandydat\xc3\xb3w na s\xc4\x99dziego, pods\xc4\x99dka i pisarza w poczw\xc3\xb3rnej liczbie wyznacza sejmik ziemski, za\xc5\x9b wyboru dokonuje kr\xc3\xb3l. Od prze\xc5\x82omu XV i XVI w. w ca\xc5\x82ej Koronie s\xc4\x85d ziemski mia\xc5\x82 sk\xc5\x82ad \xe2\x80\x9ema\xc5\x82opolski\xe2\x80\x9d. Po zawarciu unii brzeskiej i przeprowadzeniu reformy s\xc4\x85downictwa na Litwie, wprowadzone zosta\xc5\x82o tam s\xc4\x85downictwo szlacheckie oparte na wzorcach koronnych, z zachowaniem pewnych odmienno\xc5\x9bci przewidzianych w statutach litewskich. Na Litwie i na Mazowszu brak by\xc5\x82o wyra\xc5\xbanego podzia\xc5\x82u na s\xc4\x85d ziemski i podkomorski, gdy\xc5\xbc ten ostatni stanowi\xc5\x82 w istocie element pomocniczy wzgl\xc4\x99dem pierwszego. Niemniej jednak starano si\xc4\x99 zachowa\xc4\x87 wypracowane ju\xc5\xbc w toku d\xc5\x82ugiej praktyki wzorce koronne. Najp\xc3\xb3\xc5\xbaniej wprowadzono s\xc4\x85downictwo ziemskie w Prusach Kr\xc3\xb3lewskich (w kt\xc3\xb3rych najs\xc5\x82abiej funkcjonowa\xc5\x82o, tutaj pr\xc3\xb3bowano zaadaptowa\xc4\x87 starsze wzorce pokrzy\xc5\xbcackie) i w Inflantach Polskich._NEWLINE_Kompetencja rzeczowa s\xc4\x85du ziemskiego obejmowa\xc5\x82a wszystkie sprawy, w kt\xc3\xb3rych pozwanym by\xc5\x82 szlachcic osiad\xc5\x82y, z wyj\xc4\x85tkiem tych zastrze\xc5\xbconych dla s\xc4\x85du grodzkiego (cztery artyku\xc5\x82y grodzkie) oraz podkomorskiego. S\xc4\x85dy ziemskie pocz\xc4\x85wszy od pocz\xc4\x85tku XVI w. sukcesywnie traci\xc5\x82y \xe2\x80\x9eklientel\xc4\x99\xe2\x80\x9d wskutek nadania prawa wieczno\xc5\x9bci s\xc4\x85dom grodzkim. S\xc4\x85d m\xc3\xb3g\xc5\x82 uzna\xc4\x87 si\xc4\x99 niew\xc5\x82adnym do orzekania w jakiej\xc5\x9b sprawie, je\xc5\x9bli by\xc5\x82a bardzo skomplikowana, i odes\xc5\x82a\xc4\x87 j\xc4\x85 do rozstrzygni\xc4\x99cia do s\xc4\x85du wiecowego, sejmikowego lub monarszego. Dodatkowo s\xc4\x85d ten prowadzi\xc5\x82 do XVII w. ksi\xc4\x99gi wieczyste. Tam gdzie nadal dzia\xc5\x82a\xc5\x82y, opr\xc3\xb3cz spraw karnych i cywilnych o zaw\xc4\x99\xc5\xbconym zakresie, orzeka\xc5\x82y tak\xc5\xbce w sprawach nagany szlachectwa i administracyjnych (sprawowanie nadzoru nad s\xc4\x85dami patrymonialnymi, sprawy o niezap\xc5\x82acone myto)._NEWLINE_W pocz\xc4\x85tkowym okresie funkcjonowania s\xc4\x85downictwa ziemskiego, podmiotami kt\xc3\xb3re stawa\xc5\x82y przed nim byli zar\xc3\xb3wno szlachcice posesjonaci, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc, ch\xc5\x82opi, w\xc3\xb3jtowie, mieszczanie i duchowni. Przez ca\xc5\x82y XV w. szlachta zabiega\xc5\x82a i to skutecznie o wy\xc5\x82\xc4\x85czenie wszystkich tych warstw spod jurysdykcji ziemskiej i przekszta\xc5\x82cenie s\xc4\x85d\xc3\xb3w ziemskich we w\xc5\x82a\xc5\x9bciwe tylko w sprawach szlachty osiad\xc5\x82ej, co te\xc5\xbc si\xc4\x99 jej uda\xc5\x82o. W Prusach Kr\xc3\xb3lewskich zachowano pewne odmienno\xc5\x9bci, bowiem Korektura pruska dopu\xc5\x9bci\xc5\x82a na stawanie przed s\xc4\x85dami ziemskimi mieszczan posesjonat\xc3\xb3w i urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w na r\xc3\xb3wni ze szlacht\xc4\x85 ziemianami (posesjonatami). W wieku XVIII zezwolono tak\xc5\xbce gburom czyli osadnikom holenderskim z \xc5\xbbu\xc5\x82aw na stawanie przed s\xc4\x85dami ziemskimi._NEWLINE_Na upadek znaczenia s\xc4\x85downictwa ziemskiego opr\xc3\xb3cz nadania prawa wieczno\xc5\x9bci s\xc4\x85dom grodzkim z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82o si\xc4\x99 tak\xc5\xbce wyd\xc5\x82u\xc5\xbcanie przerw pomi\xc4\x99dzy kadencjami s\xc4\x85dowymi do czterech, trzech, a nawet dw\xc3\xb3ch w ci\xc4\x85gu roku w XVI w. Wobec tak rzadkiego zbierania si\xc4\x99 sk\xc5\x82ad\xc3\xb3w s\xc4\x85d\xc3\xb3w ziemskich (na co du\xc5\xbcy wp\xc5\x82yw mia\xc5\x82a szlachta) kompetencje przejmowa\xc5\x82y s\xc4\x85dy grodzkie. S\xc4\x85dy ziemskie nie dochodzi\xc5\x82y do skutku tak\xc5\xbce w okresie wojen, konfederacji i bezkr\xc3\xb3lewia. W XVIII w. pr\xc3\xb3bowano o\xc5\xbcywi\xc4\x87 funkcjonowanie s\xc4\x85downictwa ziemskiego, jednak sejm czteroletni zlikwidowa\xc5\x82 je wraz z grodzkimi, tworz\xc4\x85c w ich miejsce jednolite s\xc4\x85dy ziemia\xc5\x84skie.'