b'\n_START_ARTICLE_\nJunta w Chile\n_START_PARAGRAPH_\nJunta w Chile (1973\xe2\x80\x931990) \xe2\x80\x93 okres w historii Chile, w kt\xc3\xb3rym w wyniku wojskowego zamachu stanu w 1973 wojsko obali\xc5\x82o demokratycznego prezydenta kraju Salvadora Allende i rozpocz\xc4\x99\xc5\x82o prze\xc5\x9bladowanie ruch\xc3\xb3w opozycyjnych wobec nowego re\xc5\xbcimu. W\xc5\x82adz\xc4\x99 w kraju przy pomocy ameryka\xc5\x84skich s\xc5\x82u\xc5\xbcb specjalnych CIA obj\xc4\x85\xc5\x82 Augusto Pinochet. Liczb\xc4\x99 ofiar zamachu stanu po obu stronach szacuje si\xc4\x99 na 2000.\n_START_SECTION_\nZamach stanu\n_START_PARAGRAPH_\nPucz przeciwko lewicowemu rz\xc4\x85dowi rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 w nocy z 10 na 11 wrze\xc5\x9bnia 1973 roku. Zbombardowany zosta\xc5\x82 w\xc3\xb3wczas pa\xc5\x82ac prezydencki, do ataku u\xc5\xbcyto my\xc5\x9bliwc\xc3\xb3w Hawker Hunter. Nad ranem do pa\xc5\x82acu wkroczy\xc5\x82y si\xc5\x82y l\xc4\x85dowe. W trakcie walk wewn\xc4\x85trz budynku zgin\xc4\x85\xc5\x82 prezydent. Wed\xc5\x82ug oficjalnej wersji wydanej przez wojsko pope\xc5\x82ni\xc5\x82 samob\xc3\xb3jstwo strza\xc5\x82em z karabinu AK, cho\xc4\x87 zdaniem cz\xc4\x99\xc5\x9bci opozycji zosta\xc5\x82 on zamordowany przez \xc5\xbco\xc5\x82nierzy lub zgin\xc4\x85\xc5\x82 w trakcie bombardowania pa\xc5\x82acu. Oficjalnie ameryka\xc5\x84skie s\xc5\x82u\xc5\xbcby specjalne CIA nie przyzna\xc5\x82y si\xc4\x99 nigdy do udzia\xc5\x82u w zamachu stanu. Wed\xc5\x82ug s\xc5\x82\xc3\xb3w Henry\xe2\x80\x99ego Kissingera Stany Zjednoczone \xe2\x80\x9estworzy\xc5\x82y warunki, aby pucz si\xc4\x99 odby\xc5\x82 i zako\xc5\x84czy\xc5\x82 sukcesem\xe2\x80\x9d. Wed\xc5\x82ug raportu CIA opublikowanego w 2000 roku, organizacja \xe2\x80\x9enie wspomaga\xc5\x82a w \xc5\xbcaden bezpo\xc5\x9bredni spos\xc3\xb3b doj\xc5\x9bcia Pinocheta do prezydentury Chile\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nPlebiscyt i nowa konstytucja\n_START_PARAGRAPH_\nPierwszy plebiscyt odby\xc5\x82 si\xc4\x99 4 stycznia 1978. Nie istnia\xc5\x82a w\xc3\xb3wczas legalna opozycja a w kraju panowa\xc5\x82 terror i propaganda. W niedemokratycznym g\xc5\x82osowaniu 78% obywateli popar\xc5\x82o rz\xc4\x85dy Pinocheta. Nowa konstytucja zosta\xc5\x82a zatwierdzona w plebiscycie krajowym w dniu 11 wrze\xc5\x9bnia 1980. Konstytucja zosta\xc5\x82a przyj\xc4\x99ta przez 66% g\xc5\x82osuj\xc4\x85cych w ramach g\xc5\x82osowania powszechnego, kt\xc3\xb3re zosta\xc5\x82o p\xc3\xb3\xc5\xbaniej opisano jako \xe2\x80\x9ebardzo nieregularne i niedemokratyczne\xe2\x80\x9d. Konstytucja wesz\xc5\x82a w \xc5\xbcycie w dniu 11 marca 1981 roku. Nowa konstytucja zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82a pozycj\xc4\x99 prezydenta, wyd\xc5\x82u\xc5\xbcaj\xc4\x85c mi\xc4\x99dzy innymi czas prezydentury do 8 lat.\n_START_SECTION_\nPrze\xc5\x9bladowania opozycji\n_START_PARAGRAPH_\nStadion narodowy w Santiago zamieniono w ob\xc3\xb3z koncentracyjny dla 40 tysi\xc4\x99cy ludzi. Powsta\xc5\x82 specjalny oddzia\xc5\x82 wojskowy Karawan \xc5\x9amierci przeznaczony do mordowania os\xc3\xb3b kt\xc3\xb3re zosta\xc5\x82y przez re\xc5\xbcim uznane za niebezpieczne. Pozosta\xc5\x82ymi miejscami ka\xc5\xbani by\xc5\x82y mi\xc4\x99dzy innymi Colonia Dignidad i Villa Grimaldi.\n_START_SECTION_\nUpadek junty\n_START_PARAGRAPH_\nW my\xc5\x9bl nowej konstytucji 1988 odby\xc5\x82 si\xc4\x99 kolejny plebiscyt w kt\xc3\xb3rym obywatele mieli zdecydowa\xc4\x87 o wyd\xc5\x82u\xc5\xbceniu kadencji prezydenckiej Pinocheta. Korzystaj\xc4\x85c z nieznacznej liberalizacji \xc5\xbcycia politycznego opozycja, na czele z Ricardo Lagosa rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a w my\xc5\x9bl nowego prawa nadawa\xc4\x87 spoty wyborcze. Najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej powtarzanym w spotach zdaniem by\xc5\x82o pytanie do Pinocheta \xe2\x80\x9e"Gdzie s\xc4\x85 ci wszyscy, kt\xc3\xb3rzy znikn\xc4\x99li?\xe2\x80\x9d. W wyniku g\xc5\x82osowania 55% obywateli zag\xc5\x82osowa\xc5\x82o przeciw wyd\xc5\x82u\xc5\xbceniu rz\xc4\x85d\xc3\xb3w dyktatora. W 1989, odby\xc5\x82y si\xc4\x99 wolne wybory prezydenckie z wieloma kandydatami z kt\xc3\xb3rych Pinochet si\xc4\x99 wycofa\xc5\x82. Prezydentem wybrany zosta\xc5\x82 Patricio Aylwin kt\xc3\xb3ry powo\xc5\x82a\xc5\x82 specjaln\xc4\x85 komisj\xc4\x99 badaj\xc4\x85c\xc4\x85 zbrodnie rz\xc4\x85dz\xc4\x85cej dotychczas junty. Zgodnie z przej\xc5\x9bciowymi poprawkami do konstytucji, Pinochet pozosta\xc5\x82 g\xc5\x82\xc3\xb3wnodowodz\xc4\x85cym Armii do 1998 roku, sytuacja jednak zmieni\xc5\x82a si\xc4\x99 gdy w tym samym roku zosta\xc5\x82 aresztowany podczas swojego pobytu w Wielkiej Brytanii.\n_START_SECTION_\nOfiary re\xc5\xbcimu\n_START_PARAGRAPH_\nZbrodnie re\xc5\xbcimu bada Narodowa Komisja Prawdy i Pojednania. Wed\xc5\x82ug raportu tej komisji, w okresie rz\xc4\x85d\xc3\xb3w Pinocheta \xc5\x9bmier\xc4\x87 ponios\xc5\x82o 2095 os\xc3\xb3b, za\xc5\x9b 1102 osoby zosta\xc5\x82y uznane za \xe2\x80\x9ezaginione bez wie\xc5\x9bci\xe2\x80\x9d. W 2004 Narodowa Komisja ds. Wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w Politycznych i Stosowania Tortur przes\xc5\x82ucha\xc5\x82a 35 tys. os\xc3\xb3b, kt\xc3\xb3re by\xc5\x82y wi\xc4\x99zione bez s\xc4\x85du i torturowane. Efektem tych przes\xc5\x82ucha\xc5\x84 by\xc5\x82 raport og\xc5\x82oszony przez biskupa Sergio Valecha, w kt\xc3\xb3rym uznano \xc5\xbce 23\xc2\xa0856 m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn oraz 3399 kobiet by\xc5\x82o istotnie poddawanych r\xc3\xb3\xc5\xbcnego rodzaju nielegalnym represjom \xe2\x80\x93 pocz\xc4\x85wszy od prostego uwi\xc4\x99zienia po liczne akty skrajnej przemocy, takie jak gwa\xc5\x82ty, zmuszanie do uczestniczenia w egzekucjach cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w rodziny, systematyczne bicie pa\xc5\x82kami elektrycznymi. Komisja Rettiga badaj\xc4\x85ca zbrodnie dyktatury, w grupie prze\xc5\x9bladowanych, wyodr\xc4\x99bni\xc5\x82a grup\xc4\x99 164 nieletnich, w tym 88 dzieci poni\xc5\xbcej 13 lat. By\xc5\x82y bite, gwa\xc5\x82cone, torturowane pr\xc4\x85dem.'