b'\n_START_ARTICLE_\nTaras zalewowy Wis\xc5\x82y w Warszawie\n_START_PARAGRAPH_\nTaras zalewowy Wis\xc5\x82y w Warszawie \xe2\x80\x93 dolina zalewowa Wis\xc5\x82y, tworz\xc4\x85ca p\xc5\x82askie stopnie nachylone zgodnie ze spadkiem rzeki. Zosta\xc5\x82 uformowany na pocz\xc4\x85tku holocenu, oko\xc5\x82o 10 tys. lat temu, a nast\xc4\x99pnie by\xc5\x82 kszta\xc5\x82towany przez rzek\xc4\x99 i jej wody powodziowe a\xc5\xbc do wybudowania wa\xc5\x82\xc3\xb3w przeciwpowodziowych. Najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 szeroko\xc5\x9b\xc4\x87 osi\xc4\x85ga na po\xc5\x82udniu miasta._NEWLINE_Na jego obszarze wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia si\xc4\x99 dwie strefy - korytow\xc4\x85 (czyli koryto Wis\xc5\x82y) i \xc5\x82\xc4\x99gow\xc4\x85 (\xc5\x82\xc4\x85kow\xc4\x85)._NEWLINE_Powy\xc5\xbcej tarasu zalewowego (I) znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 listwy tarasu nadzalewowego ni\xc5\xbcszego (Praskiego, IIa), czyli jednego z p\xc3\xb3\xc5\xbanoplejstoce\xc5\x84skich taras\xc3\xb3w zalewowych Wis\xc5\x82y. Tworzy on te\xc5\xbc skarp\xc4\x99 rozdzielaj\xc4\x85c\xc4\x85 te tarasy. Na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy miasta na lewym brzegu Wis\xc5\x82y bezpo\xc5\x9brednio nad tarasem zalewowym wznosi si\xc4\x99 lokalnie znacznie wy\xc5\xbcsza skarpa warszawska, b\xc4\x99d\xc4\x85ca kraw\xc4\x99dzi\xc4\x85 erozyjn\xc4\x85 morenowej R\xc3\xb3wniny Warszawskiej._NEWLINE_Na tarasie zalewowym wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 liczne \xc5\x82achy wi\xc5\x9blane (\xc5\x82uki zakolowe starorzeczy), najliczniej w obni\xc5\xbceniach pod skarp\xc4\x85 tarasu nadzalewowego Praskiego (IIa). Najwi\xc4\x99ksze z nich to Jeziorka Czerniakowskie, Wilanowskie i Kamionkowskie, w\xc5\x9br\xc3\xb3d zal\xc4\x85dowanych Zakole Wawerskie.\n_START_SECTION_\nSzeroko\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nNa po\xc5\x82udniu miasta taras zalewowy ma szeroko\xc5\x9b\xc4\x87 3-4 km, cz\xc4\x99\xc5\x9bc, osi\xc4\x85gaj\xc4\x85c najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 powierzchni\xc4\x99 i szeroko\xc5\x9b\xc4\x87 ponad 7 km na linii Zakole Wawerskie-Sielce, cz\xc4\x99\xc5\x9bc.  (w rejonie Siekierek na lewym i osiedla Las na prawym brzegu Wis\xc5\x82ycz\xc4\x99\xc5\x9bc. ). Dalej na p\xc3\xb3\xc5\x82noc jego szeroko\xc5\x9b\xc4\x87 spada do ok. 2 km, a nast\xc4\x99pnie do 0,65-1 km w rejonie przycz\xc3\xb3\xc5\x82k\xc3\xb3w geologicznych na obszarze om\xc3\xb3wionego ju\xc5\xbc gorsetu warszawskiego, gdzie jest najmniejsza dla ca\xc5\x82ej \xc5\x9brodkowej Wis\xc5\x82y. Na wysoko\xc5\x9bci Mostu \xc5\x9al\xc4\x85sko-D\xc4\x85browskiego wynosi tylko 400 m._NEWLINE_Rozszerzenie tarasu na po\xc5\x82udniu zosta\xc5\x82o uformowane przez Wis\xc5\x82\xc4\x99 tworz\xc4\x85c\xc4\x85 wielkoskalowe meandry. W Wawrze pozosta\xc5\x82 z tego okresu \xc5\x82uk zakolowy Zakola Wawerskiego o promieniu 1 km z Olszynk\xc4\x85 Wawersk\xc4\x85, cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo chronione jako zesp\xc3\xb3\xc5\x82 przyrodniczo-krajobrazowy.\n_START_SECTION_\nInne dawne k\xc4\x99py\n_START_PARAGRAPH_\nK\xc4\x99py tworz\xc4\x85 te\xc5\xbc najwy\xc5\xbcsze partie strefy \xc5\x82\xc4\x99gowej tarasu zalewowego. S\xc4\x85 to K\xc4\x99pa Solecka, Siekierki Du\xc5\xbce, August\xc3\xb3wka, K\xc4\x99pa Zawadowska.\n_START_SECTION_\nTaras wawerski\n_START_PARAGRAPH_\nW okresie polodowcowym jest to najstarszy i tworz\xc4\x85cy najszersz\xc4\x85 dolin\xc4\x99 zalewow\xc4\x85 taras w Warszawie._NEWLINE_Wis\xc5\x82a wci\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 pod taras nadzalewowy tworz\xc4\x85c ten taras prawdopodobnie oko\xc5\x82o 10000 lat temu na pocz\xc4\x85tku okresu polodowcowego (postglacjalnego), czyli holocenu, na pocz\xc4\x85tku okresu preborealnego._NEWLINE_Wis\xc5\x82a formuj\xc4\x85c go tworzy\xc5\x82a zakola (menadry) o promieniu oko\xc5\x82o 0,8 km. To dawne wyerodowane pod tarasem nadzalewowym koryto rzeki wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie jest widoczne jako zakola Wawerskie (na prawym brzegu) i Powsi\xc5\x84skie (na lewym brzegu). W obydwu zakolach wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 starorzecza (\xc5\x82achy) Wis\xc5\x82y, wype\xc5\x82nione osadami organogenicznymi (w warstwie przypowierzchniowej torfem). Wed\xc5\x82ug danych historycznych pozosta\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 po dawnym jeziorze (\xc5\x82acha Wawerska) na Zakolu Wawerskim by\xc5\x82a widoczna w XV wieku w Zastowie i Goc\xc5\x82awiu i znana pod nazw\xc4\x85 Czartoria (Czartoryja) \xe1\xb6\xbb\xe1\xb5\x83 .\n_START_SECTION_\nTaras Kie\xc5\x82pi\xc5\x84ski (Ic)\n_START_PARAGRAPH_\nKopalny (subkopalny) zalewowy taras Kie\xc5\x82pi\xc5\x84ski (Ic) pochodzi z okresu atlantyckiego, prawdopodobnie g\xc5\x82\xc3\xb3wnie jego ko\xc5\x84ca (3400-3000 p.n.e.). Jego osta\xc5\x84ce erozyjne znaleziono jedynie w rejonie Kie\xc5\x82pina na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od Warszawy oraz na Saskiej K\xc4\x99pie. Mady te znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 pod osadami taras\xc3\xb3w wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnego (Ia) i Czerskiego (Ib). W stropie tego tarasu wyst\xc4\x99puje ok. 0,25 m warstwa pr\xc3\xb3chnicza mad \xc5\x9bwiadcz\xc4\x85ca o braku cyklicznych dorocznych powodzi w okresie 3000-1500 p.n.e._NEWLINE_Przypuszcza si\xc4\x99, \xc5\xbce wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\x82ach wi\xc5\x9blanych wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cych pod kraw\xc4\x99dzi\xc4\x85 tarasu nadzalewowego ni\xc5\xbcszego (IIa) jest pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bciami koryta Wis\xc5\x82y z tego okresu - na prawym brzegu Wis\xc5\x82y Jeziorko Kamionkowskie, \xc5\x81acha Goc\xc5\x82awska oraz znajduj\xc4\x85ce si\xc4\x99 tu\xc5\xbc na po\xc5\x82udnie od Warszawy Jez. \xc5\x81acha w Nowej Wsi, na lewym brzegu Jeziorko Czerniakowskie oraz tworz\xc4\x85ce ci\xc4\x85g jeziorka Wilanowskie, Powsinkowskie, Pod Morgami, Lisowskie oraz po\xc5\x82o\xc5\xbcone tu\xc5\xbc na po\xc5\x82udnie od miasta Bielawskie. Wed\xc5\x82ug Biernackiego Zakole Wawerskie jest pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci\xc4\x85 menadru formuj\xc4\x85cego najstarszy taras zalewowy, jednak wcze\xc5\x9bniej ten sam autor pisa\xc5\x82 \xc5\xbce koryta Wis\xc5\x82y w\xc5\x82a\xc5\x9bnie z tego okresu._NEWLINE_Z tego tarasu pochodz\xc4\x85 k\xc5\x82ody tzw. czarnych d\xc4\x99b\xc3\xb3w wydobywane w przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci z Wis\xc5\x82y w du\xc5\xbcych ilo\xc5\x9bciach. Dwa pnie znaleziono te\xc5\xbc Saskiej K\xc4\x99pie oraz w rejonie August\xc3\xb3wki. Te kopalne pnie s\xc4\x85 \xc5\x9bladem powa\xc5\x82y las\xc3\xb3w z ko\xc5\x84ca okresu atlantyckiego. Na Saskiej K\xc4\x99pie znaleziono r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc czaszk\xc4\x99 ludzk\xc4\x85 datowan\xc4\x85 na ten sam okres._NEWLINE_Nazwa tarasu pochodzi od Jeziora Kie\xc5\x82pi\xc5\x84skiego (\xc5\x82achy) w miejscowo\xc5\x9bci Kie\xc5\x82pin, na obrze\xc5\xbcach kt\xc3\xb3rego w warstwie pr\xc3\xb3chniczej mad tego tarasu stwierdzono stanowiska kultury puchar\xc3\xb3w lejkowatych (oko\xc5\x82o 3000 p.n.e.).\n_START_SECTION_\nTaras Czerski (Ib)\n_START_PARAGRAPH_\nKopalny (subkopalny) taras Czerski (Ib) w Warszawie pojawi\xc5\x82 si\xc4\x99 w obr\xc4\x99bie tarasu wawerskiego, obejmuje jednak obszar wzd\xc5\x82u\xc5\xbc Wis\xc5\x82y od Czerska a\xc5\xbc do uj\xc5\x9bcia Narwi, czyli si\xc4\x99gaj\xc4\x85cy poza Warszaw\xc4\x99 i taras wawerski. Pochodzi on z okresu subatlantyckiego. Znajduje si\xc4\x99 0,3-0,5 m pod warstw\xc4\x85 osad\xc3\xb3w powodziowych (mad) wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesngo tarasu zalewowego (Ia). Buduje go wyra\xc5\xbana 0,2-0,3 m warstwa pr\xc3\xb3chnicza mad. Mog\xc5\x82a si\xc4\x99 uformowa\xc4\x87, poniewa\xc5\xbc w okresie jej tworzenia si\xc4\x99 nie by\xc5\x82o cyklicznych corocznych wylew\xc3\xb3w Wis\xc5\x82y, a tylko sporadyczne._NEWLINE_Wis\xc5\x82a mia\xc5\x82a wtedy koryto zakolowe, nie roztokowe. Jego pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci\xc4\x85 s\xc4\x85 na przyk\xc5\x82ad zakole z \xc5\x81ach\xc4\x85 Ko\xc5\x82o (na prawym brzegu, subborealne) oraz zakole z rejonu Powsina (na lewym brzegu), o promieniach oko\xc5\x82o 0.5 km._NEWLINE_W osadach tego tarasu znajduje si\xc4\x99 wiele stanowisk archeologicznych z okresu od VII w. p.n.e. do po\xc5\x82owy XIV w. (ok. 2000 lat), niekt\xc3\xb3rymi z Lasa (rejon Zakola Wawerskiego), Saskiej K\xc4\x99py (Trasy \xc5\x81azienkowskiej) i Czerniakowa w Warszawie. Znaleziska archeologiczne po raz pierwszy odkryto w okolicach zamku w Czersku znajduj\xc4\x85cym si\xc4\x99 na po\xc5\x82udnie od Warszawy (ceramik\xc4\x99 z XII-XIV w.) i od nazwy tej miejscowo\xc5\x9bci pochodzi nazwa tarasu.\n_START_SECTION_\nTaras wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesny (Ia)\n_START_PARAGRAPH_\nOpisy w sekcjach "Strefa korytowa" oraz "Strefa \xc5\x82\xc4\x99gowa (\xc5\x82\xc4\x85kowa)" dotycz\xc4\x85 w\xc5\x82a\xc5\x9bnie tarasu wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnego._NEWLINE_Osady tarasu wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnego (Ia, nowoborealnego, \xc5\x82\xc4\x85kowego) znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 najwy\xc5\xbcej. Jest to 0,3-0,5 m warstwa mad py\xc5\x82owych osadzanych przez wody powodziowe Wis\xc5\x82y od po\xc5\x82owy XIV wieku do ko\xc5\x84ca XIX wieku czyli do czasu wybudowania wa\xc5\x82\xc3\xb3w przeciwpowodziowych (przez oko\xc5\x82o 600 lat). Z powodu corocznych cyklicznych powodzi nie uformowa\xc5\x82a si\xc4\x99 w niej warstwa pr\xc3\xb3chnicza mad. Obecnie tylko cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 tarasu po\xc5\x82o\xc5\xbcona w mi\xc4\x99dzywalu znajduje si\xc4\x99 w zasi\xc4\x99gu w\xc3\xb3d powodziowych, a strefa korytowa obejmuje koryto wielkiej wody w jego granicach._NEWLINE_Od po\xc5\x82owy XIV do pocz\xc4\x85tku XX wieku Wis\xc5\x82a w Warszawie by\xc5\x82a rzek\xc4\x85 roztokow\xc4\x85, ponadto jej strefa korytowa przemieszcza\xc5\x82a si\xc4\x99. W wyniku tego w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci uleg\xc5\x82y zniszczeniu wcze\xc5\x9bniejsze osady. Strefa przemieszcze\xc5\x84 koryta Wis\xc5\x82y w tym okresie nie obj\xc4\x99\xc5\x82a ca\xc5\x82ej powierzchni doliny zalewowej._NEWLINE_Przed wybudowaniem wa\xc5\x82\xc3\xb3w przeciwpowodziowych osady wylew\xc3\xb3w powodziowych w strefie \xc5\x82\xc4\x99gowej (\xc5\x82\xc4\x85kowej) tego tarasu przy\xc5\x9bpieszy\xc5\x82y zal\xc4\x85dowanie \xc5\x82ach wcze\xc5\x9bniejszych holoce\xc5\x84skich taras\xc3\xb3w - \xc5\x82ach Zakola Wawerskiego i \xc5\x81achy Las po\xc5\x82o\xc5\xbconej w jego rejonie oraz Zakola Powsi\xc5\x84skiego na lewym brzegu Wis\xc5\x82y.'