b'\n_START_ARTICLE_\nKleiner Panzerbefehlswagen\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nW celu zapewnienia w\xc5\x82a\xc5\x9bciwej koordynacji dzia\xc5\x82a\xc5\x84 oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w pancernych, niemieckie w\xc5\x82adze wojskowe postanowi\xc5\x82y zbudowa\xc4\x87 nowy rodzaj pojazdu pancernego, przeznaczonego specjalnie do dowodzenia formacjami pancernymi na polu walki. _NEWLINE_Projekt wozu wykona\xc5\x82y w 1935 zak\xc5\x82ady koncernu Kruppa, a pod koniec tego\xc5\xbc roku gotowy by\xc5\x82 ju\xc5\xbc prototyp. W\xc3\xb3z wykonano na podwoziu czo\xc5\x82gu Panzerkampfwagen I Ausf. A, otrzyma\xc5\x82 on oznaczenie 1 Kl A._NEWLINE_Szybko te\xc5\xbc przyst\xc4\x85piono do produkcji seryjnej, bo ju\xc5\xbc w roku nast\xc4\x99pnym. Produkowany pojazd otrzyma\xc5\x82 nazw\xc4\x99 Kleiner Panzerbefehlswagen (Kl PzBfWg), wytwarzanie rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y zak\xc5\x82ady Daimler-Benz. Og\xc3\xb3\xc5\x82em wyprodukowano 200 woz\xc3\xb3w (wed\xc5\x82ug niekt\xc3\xb3rych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 190), z czego pierwszych 16 na podwoziu czo\xc5\x82gu PzKpfw I Ausf. A (analogicznie, wed\xc5\x82ug niekt\xc3\xb3rych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 jedynie 6), kolejne na podwoziu czo\xc5\x82gu PzKpfw I Ausf. B. Druga wersja by\xc5\x82a wytwarzana w dw\xc3\xb3ch odmianach, 2 Kl B oraz 3 Kl B. Produkcj\xc4\x99 zako\xc5\x84czono w roku 1938.\n_START_SECTION_\nKonstrukcja\n_START_PARAGRAPH_\nCzo\xc5\x82g zamiast wie\xc5\xbcy posiada\xc5\x82 specjalnie skonstruowan\xc4\x85 nadbudow\xc4\x99 w formie prostopad\xc5\x82o\xc5\x9bcianu o nachylonych \xc5\x9bcianach bocznych, stanowi\xc4\x85c\xc4\x85 pomieszczenie dla cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w za\xc5\x82ogi, by\xc5\x82 o 25 cm. wy\xc5\xbcszy od typowego PzKpfw I. Dzi\xc4\x99ki temu uzyskano dodatkow\xc4\x85 przestrze\xc5\x84 dla dow\xc3\xb3dcy formacji pancernej, stolika do pracy z mapami oraz dodatkowej radiostacji FuG6 (czo\xc5\x82gi PzKpfw I posiada\xc5\x82y radiostacj\xc4\x99 FuG2, mniejszego zasi\xc4\x99gu, natomiast w\xc3\xb3z dowodzenia obie). Wej\xc5\x9bcie do czo\xc5\x82gu znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 po lewej stronie nadbud\xc3\xb3wki w postaci dwu-skrzyd\xc5\x82owych drzwiczek ze szczelin\xc4\x85 obserwacyjn\xc4\x85 w lewym skrzydle._NEWLINE_Pierwsze wozy nie posiada\xc5\x82y uzbrojenia, natomiast odmiany 2 Kl B oraz 3 Kl B ju\xc5\xbc tak, w postaci karabinu maszynowego MG 13 lub MG 34 zamontowanego na p\xc5\x82ycie przedniej nadbudowy, w jarzmie kulistym. Na czo\xc5\x82gu montowano dodatkowo sporych rozmiar\xc3\xb3w anten\xc4\x99 ramow\xc4\x85 (patrz zdj\xc4\x99cie). _NEWLINE_Zastosowany w prototypie silnik Kruppa zamieniono na konstrukcj\xc4\x99 Maybacha, co zreszt\xc4\x85 tyczy\xc5\x82o i pozosta\xc5\x82ych czo\xc5\x82g\xc3\xb3w PzKpfw I produkowanych w tym okresie. Odmiana 3 Kl B r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc5\x82a si\xc4\x99 od 2 Kl B nieco grubszym pancerzem (wed\xc5\x82ug niekt\xc3\xb3rych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82, pancerz pogrubiono dopiero po walkach w Polsce). Grubo\xc5\x9b\xc4\x87 pancerza wersji podstawowej przodu, bok\xc3\xb3w oraz ty\xc5\x82u wynosi\xc5\x82a 13 mm., g\xc3\xb3ry 8 mm., a spodu 6 mm. Nachylenie p\xc5\x82yt pancernych wynosi\xc5\x82o od 20\xc2\xb0 (ty\xc5\x82) do 25\xc2\xb0 (prz\xc3\xb3d i boki). Pogrubiono pancerz przedni przez dodanie p\xc5\x82yt pancernych grubo\xc5\x9bci 15 mm. na kad\xc5\x82ubie i nadbud\xc3\xb3wce, a 12 mm. na pochylonym pancerzu przednim.\n_START_SECTION_\nU\xc5\xbcycie bojowe\n_START_PARAGRAPH_\nW latach 1936-1940 czo\xc5\x82gi dowodzenia Kleiner Panzerbefehlswagen stanowi\xc5\x82y podstawowe wyposa\xc5\xbcenie dywizji pancernych i lekkich, na wszystkich szczeblach, pocz\xc4\x85wszy od kompanii, a na dywizji sko\xc5\x84czywszy, a tak\xc5\xbce w samodzielnych batalionach pancernych._NEWLINE_Pierwszy chrzest bojowy czo\xc5\x82gi dowodzenia przesz\xc5\x82y podczas wojny domowej w Hiszpanii, gdzie par\xc4\x99 z nich wchodzi\xc5\x82o w sk\xc5\x82ad Legionu Condor (odmiana 1 Kl A). Czo\xc5\x82gi Kl PzBfWg wzi\xc4\x99\xc5\x82y nast\xc4\x99pnie udzia\xc5\x82 w Kampanii wrze\xc5\x9bniowej w 1939, s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85c praktycznie we wszystkich jednostkach pancernych Wehrmachtu. Po zako\xc5\x84czeniu walk, nieznan\xc4\x85 liczb\xc4\x99 tych czo\xc5\x82g\xc3\xb3w przebudowano na ambulanse pancerne - Sanitatskraftwagen I. Dalej, wozy w liczbie 96 szt. wzi\xc4\x99\xc5\x82y udzia\xc5\x82 w Kampanii francuskiej w 1940, walcz\xc4\x85c r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc na terenie Belgii i Holandii. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 czo\xc5\x82g\xc3\xb3w bra\xc5\x82a nast\xc4\x99pnie udzia\xc5\x82 w walkach w Afryce P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej i na Ba\xc5\x82kanach w 1941. Kl PzBfWg pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 i w Operacji Barbarossa, by\xc5\x82y jednak stopniowo wypierane przez kolejne, silniejsze konstrukcje. _NEWLINE_W 1942 zosta\xc5\x82y praktycznie wycofane z linii (w ostatnich miesi\xc4\x85cach wyst\xc4\x99powa\xc5\x82y jedynie na wy\xc5\xbcszych szczeblach dowodzenia), p\xc3\xb3\xc5\xbaniej s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82y g\xc5\x82\xc3\xb3wnie jako wozy szkolne i w tej roli pozosta\xc5\x82y do ko\xc5\x84ca wojny. Niewielk\xc4\x85 liczb\xc4\x99 maszyn u\xc5\xbcywa\xc5\x82y jednostki artylerii. _NEWLINE_Par\xc4\x99 sztuk czo\xc5\x82g\xc3\xb3w sprzedano lub przekazano armii hiszpa\xc5\x84skiej gen. Franco (4-10). Nieznana te\xc5\xbc liczba Kl PzBfWg zosta\xc5\x82a sprzedana armii W\xc4\x99gierskiej.\n_START_SECTION_\nZachowane egzemplarze\n_START_PARAGRAPH_\nDo naszych czas\xc3\xb3w zachowa\xc5\x82 si\xc4\x99 egzemplarz z 1 batalionu 21 dywizji pancernej, zdobyty w Afryce p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej. Mo\xc5\xbcna go ogl\xc4\x85da\xc4\x87 w muzeum czo\xc5\x82g\xc3\xb3w w Dorset (Bovington Tank Museum) w Wielkiej Brytanii.'