b'\n_START_ARTICLE_\nWindsprite\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nNa pocz\xc4\x85tku XIX wieku, gdy kszta\xc5\x82towa\xc5\x82o si\xc4\x99 wiele znanych dzi\xc5\x9b ras, popularne by\xc5\x82o krzy\xc5\xbcowanie r\xc3\xb3\xc5\xbcnych ps\xc3\xb3w mi\xc4\x99dzy sob\xc4\x85. Tak powsta\xc5\x82 mi\xc4\x99dzy innymi whippet, kt\xc3\xb3ry pochodzi od niewielkich ps\xc3\xb3w w typie charta, teriera czy charcika w\xc5\x82oskiego. Wzmianka o whippecie z d\xc5\x82u\xc5\xbcsz\xc4\x85 sier\xc5\x9bci\xc4\x85 pojawia si\xc4\x99 np. w ksi\xc4\x85\xc5\xbcce Roberta Leightona The New Book of the Dog (1906), w kt\xc3\xb3rej F.C. Hignett pisze: "Dawniej istnia\xc5\x82y dwie odmiany whippeta, d\xc5\x82ugo- i kr\xc3\xb3tkow\xc5\x82osa, ale t\xc4\x99 pierwsz\xc4\x85 rzadziej si\xc4\x99 dzi\xc5\x9b spotyka, zar\xc3\xb3wno na wystawach jak i torze wy\xc5\x9bcigowym; w istocie, d\xc5\x82ugow\xc5\x82osy pies, jakkolwiek korzystne by\xc5\x82oby to dla jego anatomii, mia\xc5\x82by ma\xc5\x82\xc4\x85 szans\xc4\x99 wygra\xc4\x87 nagrod\xc4\x99 na wystawie, gdy\xc5\xbc jego kud\xc5\x82aty wygl\xc4\x85d ukry\xc5\x82by smuk\xc5\x82e linie kt\xc3\xb3re s\xc4\x85 tak podziwian\xc4\x85 i charakterystyczn\xc4\x85 cech\xc4\x85." Nie jest jasne, czy Hignett rzeczywi\xc5\x9bcie mia\xc5\x82 na my\xc5\x9bli whippeta z d\xc5\x82ug\xc4\x85 sier\xc5\x9bci\xc4\x85, czy raczej szorstkow\xc5\x82osego. W istocie jeszcze w XIX wieku, przed wprowadzeniem zamkni\xc4\x99tych ksi\xc4\x85g hodowlanych (nie dopuszczaj\xc4\x85cych do\xc5\x82\xc4\x85czania \xc5\xbcadnych osobnik\xc3\xb3w spoza danej puli gen\xc3\xb3w), znane by\xc5\x82y whippety o r\xc3\xb3\xc5\xbcnych typach sier\xc5\x9bci. Gen warunkuj\xc4\x85cy szorstk\xc4\x85 sier\xc5\x9b\xc4\x87, jako allel dominuj\xc4\x85cy, m\xc3\xb3g\xc5\x82 zosta\xc4\x87 wyeliminowany z populacji whippet\xc3\xb3w, poniewa\xc5\xbc taki pies by\xc5\x82 mniej atrakcyjny na wystawach. Jednak gen warunkuj\xc4\x85cy d\xc5\x82u\xc5\xbcszy, mi\xc4\x99kki w\xc5\x82os jest recesywny - to znaczy, \xc5\xbce m\xc3\xb3g\xc5\x82 przetrwa\xc4\x87 w populacji whippet\xc3\xb3w niezauwa\xc5\xbcony._NEWLINE_Walter Wheeler, kt\xc3\xb3ry od 1957 roku hodowa\xc5\x82 whippety w USA, twierdzi\xc5\x82 \xc5\xbce odnalaz\xc5\x82 kilka d\xc5\x82ugow\xc5\x82osych osobnik\xc3\xb3w u innego hodowcy, z kt\xc3\xb3rych postanowi\xc5\x82 stworzy\xc4\x87 rodzin\xc4\x99 takich ps\xc3\xb3w, pocz\xc4\x85tkowo wystawiaj\xc4\x85c je odpowiednio przystrzy\xc5\xbcone, tak by wygl\xc4\x85da\xc5\x82y na g\xc5\x82adkow\xc5\x82ose whippety. Dopiero w 1981 roku ujawni\xc5\x82 sw\xc3\xb3j plan hodowania d\xc5\x82ugow\xc5\x82osych whippet\xc3\xb3w, publikuj\xc4\x85c artyku\xc5\x82 na ten temat w magazynie The Whippet. Dziedziczenie mutacji MDR1 i CEA wskazuje, \xc5\xbce w populacji mog\xc5\x82y znajdowa\xc4\x87 si\xc4\x99 tak\xc5\xbce owczarki szetlandzkie, jednak nie jest jasne czy sam Walter Wheeler je posiada\xc5\x82 i \xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 ze swoimi whippetami, czy te\xc5\xbc sta\xc5\x82o si\xc4\x99 to wcze\xc5\x9bniej.\n_START_SECTION_\nCharakterystyka na podstawie wzorca\n_START_PARAGRAPH_\nOficjalny wzorzec opracowany jest przez The International Longhaired Whippet Club (ILWC) w USA. Wed\xc5\x82ug wzorca, windsprite jest ma\xc5\x82ym psem w typie charta, atletycznym, o dobrze umi\xc4\x99\xc5\x9bnionych tylnych nogach, silych l\xc4\x99d\xc5\xbawiach, g\xc5\x82\xc4\x99bokiej, mocnej klatce piersiowej i eleganckiej szyi. Jest psem pe\xc5\x82nym gracji i si\xc5\x82y, o eleganckich i p\xc5\x82ynnych liniach, co powinno pozwala\xc4\x87 mu na sprawne poruszanie si\xc4\x99 na ka\xc5\xbcdym typie pod\xc5\x82o\xc5\xbca. Samce powinny mie\xc4\x87 oba j\xc4\x85dra normalnie wykszta\xc5\x82cone i opuszczone do moszny. Blizny i uszkodzenia wynikaj\xc4\x85ce z pracy u\xc5\xbcytkowej lub na skutek wypadku nie powinny wp\xc5\x82ywa\xc4\x87 na szanse psa na ringu wystawowym. Nie ma wad dyskwalifikuj\xc4\x85cych._NEWLINE_Wygl\xc4\x85d_NEWLINE_G\xc5\x82owa powinna by\xc4\x87 relatywnie d\xc5\x82uga i smuk\xc5\x82a, ale z do\xc5\x9b\xc4\x87 szerokim ty\xc5\x82em czaszki, zw\xc4\x99\xc5\xbcaj\xc4\x85ca si\xc4\x99 nieznacznie w stron\xc4\x99 oczu, oraz dalej zw\xc4\x99\xc5\xbcaj\xc4\x85ca si\xc4\x99 w kierunku nosa. Czaszka jest od g\xc3\xb3ry sp\xc5\x82aszczona z lekko zaznaczonym stopem. G\xc5\x82owa nie powinna by\xc4\x87 nadmiernie d\xc5\x82uga lub w\xc4\x85ska, ani te\xc5\xbc nazbyt kr\xc3\xb3tka i szeroka. Szcz\xc4\x99ki mocne ale g\xc5\x82adko zaznaczone. Niewyra\xc5\xbanie zaznaczona \xc5\xbcuchwa jest niepo\xc5\xbc\xc4\x85dana. Nos czarny, albo tak ciemny jak to mo\xc5\xbcliwe u jasno umaszczonych ps\xc3\xb3w. Zgryz no\xc5\xbcycowy. Kolor oczu i powiek mo\xc5\xbcliwie najciemniejszy, ale wsp\xc3\xb3\xc5\x82graj\xc4\x85cy z kolorem sier\xc5\x9bci. Szyja d\xc5\x82uga, o eleganckim \xc5\x82uku i muskularna, bez wisz\xc4\x85cego podgardla. \xc5\x81opatki dobrze k\xc4\x85towane, l\xc4\x99d\xc5\xbawie mocne, o zaznaczonym \xc5\x82uku ale bez garba. Przednie nogi proste, silne, o mocnej ko\xc5\x9bci. Ucho w kszta\xc5\x82cie p\xc5\x82atka r\xc3\xb3\xc5\xbcy. W\xc5\x82os delikatny i prosty, albo delikatnie faluj\xc4\x85cy lub podkr\xc4\x99cony. Sier\xc5\x9b\xc4\x87 powinna by\xc4\x87 d\xc5\x82u\xc5\xbcsza na szyi. Obfito\xc5\x9b\xc4\x87 sier\xc5\x9bci b\xc4\x99dzie r\xc3\xb3\xc5\xbcna u r\xc3\xb3\xc5\xbcnych ps\xc3\xb3w. Podszerstek mo\xc5\xbce, ale nie musi by\xc4\x87 obecny. Delikatne pi\xc3\xb3ra z ty\xc5\x82u przednich n\xc3\xb3g i pod klatk\xc4\x85 piersiow\xc4\x85, bardziej obfite z ty\xc5\x82u ud i na ogonie. Wszystkie umaszczenia, znaczenia oraz po\xc5\x82\xc4\x85czenia tych\xc5\xbce s\xc4\x85 dozwolone. Ogon d\xc5\x82ugi, noszony lekko zagi\xc4\x99ty ku g\xc3\xb3rze, ale nie wysoko nad grzbietem._NEWLINE_Og\xc3\xb3lny wyraz, ruch, temperament_NEWLINE_Na co dzie\xc5\x84 windsprite ma wygl\xc4\x85d mi\xc5\x82y, delikatny, niemal onie\xc5\x9bmielony, ale w stanie pobudzenia jest o\xc5\xbcywiony, bardzo entuzjastyczny. Temperament przyjazny, spokojny, wynios\xc5\x82y i delikatny, ale bardzo o\xc5\xbcywiony w stanie podwy\xc5\xbcszonej aktywno\xc5\x9bci. Pies porusza si\xc4\x99 lekko, p\xc5\x82ynnie, z du\xc5\xbc\xc4\x85 si\xc5\x82\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nZdrowie\n_START_PARAGRAPH_\nWindsprite jest ras\xc4\x85 generalnie zdrow\xc4\x85 i odporn\xc4\x85. Ze wzgl\xc4\x99du na smuk\xc5\x82\xc4\x85 sylwetk\xc4\x99 i cz\xc4\x99sto niezbyt obfit\xc4\x85 sier\xc5\x9b\xc4\x87, trzeba pami\xc4\x99ta\xc4\x87 \xc5\xbceby pies nie marz\xc5\x82, na przyk\xc5\x82ad na d\xc5\x82ugich spacerach w wolnym tempie. Dotyczy to g\xc5\x82\xc3\xb3wnie szczeni\xc4\x85t i starych ps\xc3\xb3w. Jednak okrywaj\xc4\x85c psa derk\xc4\x85 nie nale\xc5\xbcy go przegrzewa\xc4\x87; w czasie intensywnej zabawy, treningu czy biegania okrycie mo\xc5\xbce nie by\xc4\x87 potrzebne nawet w ch\xc5\x82odniejsz\xc4\x85 pogod\xc4\x99._NEWLINE_MDR1 i CEA_NEWLINE_Psy te mog\xc4\x85 dziedziczy\xc4\x87 dwie choroby genetyczne. Pierwsza to mutacja genu MDR1 wywo\xc5\x82uj\xc4\x85c\xc4\x85 niew\xc5\x82a\xc5\x9bciw\xc4\x85 reakcj\xc4\x99 organizmu na niekt\xc3\xb3re grupy lek\xc3\xb3w, w tym ivermectin - popularny lek przeciwpaso\xc5\xbcytniczy. Druga to tak zwana "anomalia oczu collie" (CEA), powoduj\xc4\x85ca uszkodzenie wzroku. Wyst\xc4\x99powanie obu chor\xc3\xb3b jest jednocze\xc5\x9bnie wskaz\xc3\xb3wk\xc4\x85, \xc5\xbce d\xc5\x82ugi w\xc5\x82os prawdopodobnie pojawi\xc5\x82 si\xc4\x99 u tych ps\xc3\xb3w wskutek skrzy\xc5\xbcowania owczark\xc3\xb3w szetlandzkich (u kt\xc3\xb3rych obie mutacje te\xc5\xbc wyst\xc4\x99puj\xc4\x85) i whippet\xc3\xb3w. Ka\xc5\xbcde rodowodowe szczeni\xc4\x99 rasy windsprite, oraz jego rodzice, powinno by\xc4\x87 poddane badaniom genetycznym pod k\xc4\x85tem tych chor\xc3\xb3b (niezale\xc5\xbcnie od tego, w kt\xc3\xb3rej organizacji kynologicznej szczeni\xc4\x99 jest zarejestrowane). Wyj\xc4\x85tkiem s\xc4\x85 szczeni\xc4\x99ta, kt\xc3\xb3rych rodzice s\xc4\x85 ca\xc5\x82kowicie wolni od mutacji (+/+). Je\xc5\x9bli jednym z rodzic\xc3\xb3w jest whippet, to wyniki bada\xc5\x84 MDR1 i CEA nie s\xc4\x85 od niego wymagane, poniewa\xc5\xbc mutacje te nie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 u whippet\xc3\xb3w. Wyniki bada\xc5\x84 zazwyczaj s\xc4\x85 \xc5\x82atwo dost\xc4\x99pne; na przyk\xc5\x82ad na stronie internetowej danej hodowli._NEWLINE_MDR1 lub CEA +/+_NEWLINE_Taki wynik oznacza, \xc5\xbce pies jest zdrowy i wolny od zmutowanych gen\xc3\xb3w - oba allele posiadaj\xc4\x85 zdrowe geny. Takie zwierz\xc4\x99 nie dziedziczy mutacji i nie przeka\xc5\xbce zmutowanego genu swojemu potomstwu. Czasami ta informacja jest zaznaczona dwoma plusami, czasami jako "N/N (clear)" (np. w bazie The Breed Archive)._NEWLINE_MDR1 lub CEA +/-_NEWLINE_Ta informacja oznacza, \xc5\xbce zwierz\xc4\x99 jest heterozygotycznym nosicielem danej mutacji. Takie zwierz\xc4\x99 posiada jedn\xc4\x85 kopi\xc4\x99 zdrowego i jedn\xc4\x85 kopi\xc4\x99 zmutowanego genu. Jest niskie prawdopodobie\xc5\x84stwo \xc5\xbce zwierz\xc4\x99 zachoruje, ale lepiej poinformowa\xc4\x87 o takim wyniku weterynarza. Prawdopodobie\xc5\x84stwo \xc5\xbce zwierz\xc4\x99 przeka\xc5\xbce zmutowany gen swojemu potomstwu wynosi 50%, dlatego w hodowli nale\xc5\xbcy kojarzy\xc4\x87 je z psem o dw\xc3\xb3ch kopiach zdrowego genu (homozygotycznie zdrowym). Inne oznaczenie takiego wyniku to "N/mut (carrier)"._NEWLINE_MDR1 lub CEA -/-_NEWLINE_To zwierz\xc4\x99 b\xc4\x99dzie posiada\xc5\x82o dwie zmutowane kopie genu, dlatego najprawdopodobniej wyst\xc4\x85pi\xc4\x85 u niego objawy danej choroby, o czym trzeba poinformowa\xc4\x87 weterynarza. Co wi\xc4\x99cej, 100% potomstwa otrzyma jedn\xc4\x85 kopi\xc4\x99 zmutowanego genu, dlatego podejmuj\xc4\x85c decyzj\xc4\x99 o dalszej hodowli nale\xc5\xbcy bra\xc4\x87 pod uwag\xc4\x99 wy\xc5\x82\xc4\x85cznie skojarzenia z psem ca\xc5\x82kowicie wolnym od danej mutacji. Inna wersja tej informacji to "mut/mut (affected)".\n_START_SECTION_\nWyst\xc4\x99powanie i hodowla\n_START_PARAGRAPH_\nObecnie najwi\xc4\x99cej ps\xc3\xb3w tej rasy wyst\xc4\x99puje w kraju jej pochodzenia, czyli Stanach Zjednoczonych. Wyra\xc5\xbanie zwi\xc4\x99ksza si\xc4\x99 populacja w Niemczech, gdzie jednak hodowl\xc4\x99 ograniczono do skojarze\xc5\x84 wy\xc5\x82\xc4\x85cznie pomi\xc4\x99dzy osobnikami d\xc5\x82ugow\xc5\x82osymi (dotyczy to ps\xc3\xb3w nale\xc5\xbc\xc4\x85cych do DWZRV). W pozosta\xc5\x82ych krajach praktykowany jest outcrossing do whippet\xc3\xb3w (czyli \xc5\x82\xc4\x85czenie psa rasy windsprite z psem rasy whippet) dla zwi\xc4\x99kszenia i podtrzymania r\xc3\xb3\xc5\xbcnorodno\xc5\x9bci genetycznej. W pierwszym pokoleniu potomstwo windsprite i whippeta jest kr\xc3\xb3tkow\xc5\x82ose, jednak zazwyczaj jest to sier\xc5\x9b\xc4\x87 nieco inna ni\xc5\xbc u whippeta - nieznacznie d\xc5\x82u\xc5\xbcsza, g\xc4\x99stsza, mo\xc5\xbce mie\xc4\x87 podszerstek. W nast\xc4\x99pnym pokoleniu taki pies, w po\xc5\x82\xc4\x85czeniu z innym psem d\xc5\x82ugow\xc5\x82osym, da szczeni\xc4\x99ta zar\xc3\xb3wno d\xc5\x82ugow\xc5\x82ose, jak i kr\xc3\xb3tkow\xc5\x82ose. Jako \xc5\xbce w rasie whippet nie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 dziedziczne choroby znane u windsprite, w\xc5\x82\xc4\x85czanie jej do hodowli pozwala nie tylko zmniejszy\xc4\x87 stopie\xc5\x84 pokrewie\xc5\x84stwa pomi\xc4\x99dzy psami rasy windsprite, ale tak\xc5\xbce zredukowa\xc4\x87 cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9b\xc4\x87 wyst\xc4\x99powania wadliwych gen\xc3\xb3w powoduj\xc4\x85cych mutacj\xc4\x99 MDR1 i CEA, nie ryzykuj\xc4\x85c doprowadzenia do erozji genetycznej._NEWLINE_Ilustracja pokazuje trzy rodzaje sier\xc5\x9bci wyst\xc4\x99puj\xc4\x85ce u windsprite: na pierwszym planie le\xc5\xbcy windsprite d\xc5\x82ugow\xc5\x82osy i po d\xc5\x82ugow\xc5\x82osych rodzicach. Po lewej stronie siedzi c\xc3\xb3rka kr\xc3\xb3tkow\xc5\x82osej suczki i d\xc5\x82ugow\xc5\x82osego ojca. W \xc5\x9brodku (z ty\xc5\x82u) siedzi suczka kr\xc3\xb3tkow\xc5\x82osa, kt\xc3\xb3rej matk\xc4\x85 jest d\xc5\x82ugow\xc5\x82osa suczka rasy windsprite a ojcem jest whippet.\n_START_SECTION_\nU\xc5\xbcytkowo\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nWindsprite jest przede wszystkim psem do towarzystwa, nadaj\xc4\x85cym si\xc4\x99 szczeg\xc3\xb3lnie dla os\xc3\xb3b aktywnych. Nale\xc5\xbcy pami\xc4\x99ta\xc4\x87 \xc5\xbce wci\xc4\x85\xc5\xbc ma w sobie natur\xc4\x99 charta, co wi\xc4\x85\xc5\xbce si\xc4\x99 z silnym instynktem pogoni i du\xc5\xbc\xc4\x85 pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci\xc4\x85, jak\xc4\x85 potrafi osi\xc4\x85gn\xc4\x85\xc4\x87 w biegu. Trzeba to bra\xc4\x87 pod uwag\xc4\x99 pozwalaj\xc4\x85c na zabaw\xc4\x99 w towarzystwie innych ps\xc3\xb3w i w zat\xc5\x82oczonych miejscach, a zw\xc5\x82aszcza tam, gdzie mog\xc4\x85 wyst\xc4\x99powa\xc4\x87 dzikie zwierz\xc4\x99ta. Tak jak inne charty, windsprite mo\xc5\xbce startowa\xc4\x87 w wy\xc5\x9bcigach torowych i coursingach. Opr\xc3\xb3cz tego windsprite z powodzeniem bior\xc4\x85 udzia\xc5\x82 w takich sportach jak agility, obedience (pos\xc5\x82usze\xc5\x84stwo sportowe) czy flyball, nadaj\xc4\x85 si\xc4\x99 tak\xc5\xbce do trekkingu z psem. Nale\xc5\xbcy jednak pami\xc4\x99ta\xc4\x87 \xc5\xbce windsprite, jak charty, z natury jest sprinterem, wi\xc4\x99c nie b\xc4\x99dzie si\xc4\x99 nadawa\xc5\x82 do trekkingu na bardzo d\xc5\x82ugich i trudnych trasach. Jako pies \xc5\x9bredniej wielko\xc5\x9bci, windsprite nadaje si\xc4\x99 do \xc5\xbcycia w mie\xc5\x9bcie, je\xc5\x9bli ma zapewnione formy aktywno\xc5\x9bci odpowiednie do wieku i stanu fizjologicznego.'