b"\n_START_ARTICLE_\nBerno (kanton)\n_START_SECTION_\nGeografia\n_START_PARAGRAPH_\nG\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 rzek\xc4\x85 kantonu jest rzeka Aare wraz z dop\xc5\x82ywami. Kanton dzieli si\xc4\x99 na 6 region\xc3\xb3w: Oberland Berne\xc5\x84ski, Mittelland Berne\xc5\x84ski, Emmental, Oberaargau, Seeland i Jura Berne\xc5\x84ska. Najg\xc4\x99\xc5\x9bciej zaludnionym regionem jest Mittelland Berne\xc5\x84ski, po\xc5\x82o\xc5\xbcony na p\xc5\x82askowy\xc5\xbcu na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od Alp, tam te\xc5\xbc le\xc5\xbcy stolica kantonu. P\xc3\xb3\xc5\x82nocn\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 kantonu zajmuje Jura Berne\xc5\x84ska, granicz\xc4\x85ca z kantonem Jura. Oberland Berne\xc5\x84ski le\xc5\xbcy na po\xc5\x82udniu, jest to najwi\xc4\x99kszy i najbardziej g\xc3\xb3rzysty region Berna._NEWLINE_Tereny Mittellandu to doliny rzek Aare i Emme, wy\xc5\xbcyny przedalpejskie i r\xc3\xb3wniny w okolicach stolicy. Region Emmental jest g\xc3\xb3rzysty, usiany porozrzucanymi wioskami i farmami. To st\xc4\x85d pochodzi ser Ementaler. Na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy le\xc5\xbcy region Seeland zwany tak\xc5\xbce Regionem Trzech Jezior. Owe trzy jeziora to Biel, Morat i Neuch\xc3\xa2tel._NEWLINE_Oberland Berne\xc5\x84ski obejmuje Alpy Berne\xc5\x84skie, zachodni kraniec Alp Urne\xc5\x84skich oraz tereny po\xc5\x82o\xc5\xbcone na p\xc3\xb3\xc5\x82noc, w bezpo\xc5\x9brednim s\xc4\x85siedztwie g\xc3\xb3r. W Alpach Berne\xc5\x84skich znajduje si\xc4\x99 najwy\xc5\xbcszy szczyt kantonu \xe2\x80\x93 Finsteraarhorn, kt\xc3\xb3ry osi\xc4\x85ga wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 4274 m n.p.m. i jest trzecim co do wybitno\xc5\x9bci szczytem Alp. Jednak\xc5\xbce bardziej znane s\xc4\x85 inne szczyty Alp Berne\xc5\x84skich: Eiger, M\xc3\xb6nch, i Jungfrau._NEWLINE_We wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci regionu znajduje si\xc4\x99 wiele o\xc5\x9brodk\xc3\xb3w turystycznych i narciarskich, np.: M\xc3\xbcrren, Wengen w dolinie Lauterbrunnental, Interlaken oraz Grindelwald. Miasteczko Meiringen jest znane z jednego z opowiada\xc5\x84 o Sherlocku Holmes'ie pt. Ostatnia zagadka. Zachodnia cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Oberlandu to miejscowo\xc5\x9bci takie jak Thun, Adelboden oraz Kandersteg z jeziorem Oeschinen. Le\xc5\xbc\xc4\x85 tu tak\xc5\xbce znane o\xc5\x9brodki narciarskie Gstaad i Saanen._NEWLINE_Oberland jest regionem wybitnie g\xc3\xb3rzystym z licznymi lodowcami (np. Aletschgletscher lub Fieschergletscher), wodospadami Reichenbach lub Tr\xc3\xbcmmelbach) oraz kolejami (Jungfraubahn lub Wengernalpbahn)._NEWLINE_Kanton zajmuje powierzchni\xc4\x99 5959 km\xc2\xb2, z czego 6,4% zajmuj\xc4\x85 budynki i drogi, 43,3% tereny rolnicze, a 31,0% lasy. Pozosta\xc5\x82e 19,3% to nieu\xc5\xbcytki, do kt\xc3\xb3rych zalicza si\xc4\x99 lodowce, wysokie g\xc3\xb3ry oraz jeziora.\n_START_SECTION_\nAdministracja\n_START_PARAGRAPH_\nParlament kantonu nosi nazw\xc4\x99 \xe2\x80\x9dWielka Rada Berna\xe2\x80\x9d (niem. Grosser Rat, fr. Grand conseil). Sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 ze 160 reprezentant\xc3\xb3w wybieranych w oparciu o ordynacj\xc4\x99 proporcjonaln\xc4\x85 na czteroletni\xc4\x85 kadencj\xc4\x99. Francuskoj\xc4\x99zyczna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 kantonu (Jura Berne\xc5\x84ska) ma zagwarantowane 12 miejsc w radzie, a francuskoj\xc4\x99zyczna mniejszo\xc5\x9b\xc4\x87 dwuj\xc4\x99zycznego dystryktu Biel/Bienne ma zagwarantowane 3 miejsca._NEWLINE_Organem wykonawczym kantonu jest \xe2\x80\x9eRada Wykonawcza Berna\xe2\x80\x9d (niem. Regierungsrat, fr. Conseil-\xc3\xa9xecutif). Sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 ona z siedmiu cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w wybieranych bezpo\xc5\x9brednio przez obywateli na czteroletni\xc4\x85 kadencj\xc4\x99. Konstytucja kantonu rezerwuje jedno miejsce w Radzie Wykonawczej dla francuskoj\xc4\x99zycznego reprezentanta Jury Berne\xc5\x84skiej._NEWLINE_System s\xc4\x85downiczy kantonu jest dwuinstancyjny. Pierwsz\xc4\x85 instancj\xc4\x85 s\xc4\x85 s\xc4\x85dy dystrykt\xc3\xb3w, a instancj\xc4\x85 wy\xc5\xbcsz\xc4\x85 jest Najwy\xc5\xbcszy S\xc4\x85d Kantonalny (niem. Obergericht, fr. Cour supr\xc3\xaame).\n_START_SECTION_\nDemografia\n_START_PARAGRAPH_\nKanton Berno jest dwuj\xc4\x99zyczny. J\xc4\x99zyka niemieckiego u\xc5\xbcywa oko\xc5\x82o 84% populacji, a j\xc4\x99zyka francuskiego oko\xc5\x82o 8%. Trzecim najpopularniejszym j\xc4\x99zykiem jest j\xc4\x99zyk w\xc5\x82oski.. Niemieckoj\xc4\x99zyczna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 populacji pos\xc5\x82uguje si\xc4\x99 dialektami Berndeutsch (odmiana wysokoalema\xc5\x84skiego) oraz Schwyzert\xc3\xbc\xc3\xbctsch. Ludno\xc5\x9b\xc4\x87 francuskoj\xc4\x99zyczna skupia si\xc4\x99 w zachodnich i p\xc3\xb3\xc5\x82nocnych cz\xc4\x99\xc5\x9bciach kantonu. Francuski jest tak\xc5\xbce u\xc5\xbcywany obok niemieckiego w mie\xc5\x9bcie Biel/Bienne. Urz\xc4\x99dowo oba j\xc4\x99zyki maj\xc4\x85 jednakowy status.\n_START_SECTION_\nReligia\n_START_PARAGRAPH_\nWi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w kantonu to protestanci (67% w 2000 r.) i wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 z nich nale\xc5\xbcy do Szwajcarskiego Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a Reformowanego. W kantonie istnieje tak\xc5\xbce wiele od\xc5\x82am\xc3\xb3w ewangelickich. Ewangelicy zamieszkuj\xc4\x85 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w Emmental i Oberlandzie._NEWLINE_Katolicy stanowi\xc4\x85 16% populacji kantonu. Istnieje tu tak\xc5\xbce uznana prawnie spo\xc5\x82eczno\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\xbcydowska. Podobnie jak w ca\xc5\x82ej Szwajcarii wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 tu tak\xc5\xbce religie imigrant\xc3\xb3w, jak np. sikhizm, Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 Jezusa Chrystusa \xc5\x9awi\xc4\x99tych w Dniach Ostatnich i islam. W 2006 r. postanowiono rozbudowa\xc4\x87 meczet w Langenthal i wybudowa\xc4\x87 minaret, co wywo\xc5\x82a\xc5\x82o sprzeciw \xc5\x9brodowisk ewangelistycznych i konserwatywnych. Ostatecznie, w referendum, 57,5% Szwajcar\xc3\xb3w opowiedzia\xc5\x82o si\xc4\x99 za zakazem budowania minaret\xc3\xb3w w Szwajcarii.\n_START_SECTION_\nGospodarka\n_START_PARAGRAPH_\nG\xc5\x82\xc3\xb3wnym \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em dochodu kantonu jest turystyka, szczeg\xc3\xb3lnie w Oberlandzie Berne\xc5\x84skim. Inne wa\xc5\xbcne sektory gospodarki to rolnictwo (szczeg\xc3\xb3lnie hodowla byd\xc5\x82a), serowarstwo oraz energia z elektrowni wodnych. Naj\xc5\xbcy\xc5\xbaniejsze gleby wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 w Mittellandzie, dlatego te\xc5\xbc rolnictwo jest tu najbardziej rozwini\xc4\x99te. Jest to tak\xc5\xbce najbardziej uprzemys\xc5\x82owiony rejon kantonu. W M\xc3\xbchleberg znajduje si\xc4\x99 elektrownia j\xc4\x85drowa._NEWLINE_Rejon jeziora Biel obfituje w winnice. W kantonie znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 tak\xc5\xbce zak\xc5\x82ady produkuj\xc4\x85ce zegarki oraz maszyny."