b"\n_START_ARTICLE_\nPodatek Pigou\n_START_PARAGRAPH_\nPodatek Pigou to forma podatku nak\xc5\x82adana na czynno\xc5\x9bci generuj\xc4\x85ce negatywne efekty zewn\xc4\x99trzne. Nazwa podatku pochodzi od nazwiska brytyjskiego ekonomisty, Arthura Pigou, kt\xc3\xb3ry jako pierwszy rozpatrywa\xc5\x82 problem efekt\xc3\xb3w zewn\xc4\x99trznych i zaproponowa\xc5\x82 spos\xc3\xb3b na redukcj\xc4\x99 ich negatywnych skutk\xc3\xb3w przez zastosowanie korekcyjnego podatku._NEWLINE_Efekty zewn\xc4\x99trzne to skutki uboczne dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci gospodarczej \xe2\x80\x93 zyski i koszty, kt\xc3\xb3re ponosz\xc4\x85 inne podmioty ni\xc5\xbc ten, kt\xc3\xb3ry je tworzy. S\xc4\x85 one wa\xc5\xbcnym czynnikiem powstawania zawodno\xc5\x9bci rynku. Negatywnym efektem zewn\xc4\x99trznym s\xc4\x85 na przyk\xc5\x82ad r\xc3\xb3\xc5\xbcnego rodzaju zanieczyszczenia \xc5\x9brodowiska \xe2\x80\x93 nie s\xc4\x85 one ograniczone do obszaru w kt\xc3\xb3rym powstaj\xc4\x85, lecz s\xc4\x85 szeroko rozproszone w otoczeniu. Pozytywnym przyk\xc5\x82adem mo\xc5\xbce by\xc4\x87 generowanie d\xc3\xb3br publicznych, wiedzy naukowej, otwartego oprogramowania lub Wikipedii, kt\xc3\xb3rych warto\xc5\x9b\xc4\x87 wykracza poza prywatny interes tw\xc3\xb3rc\xc3\xb3w, i s\xc5\x82u\xc5\xbcy r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc u\xc5\xbcytkownikom, kt\xc3\xb3rzy nie ponie\xc5\x9bli z tego tytu\xc5\x82u \xc5\xbcadnego kosztu. R\xc3\xb3wnowaga rynkowa powstaje w oparciu o indywidualny rachunek ekonomiczny podmiot\xc3\xb3w optymalizuj\xc4\x85cych bezpo\xc5\x9brednio ponoszone przez siebie koszty i zyski. Obecno\xc5\x9b\xc4\x87 efekt\xc3\xb3w zewn\xc4\x99trznych w gospodarce nie jest uwzgl\xc4\x99dniana w tej dynamice, i utrudnia osi\xc4\x85gni\xc4\x99cie globalnie optymalnej efektywno\xc5\x9bci (w sensie Pareto lub Kaldora-Hicksa). W praktyce oznacza to gospodarcz\xc4\x85 nadprodukcj\xc4\x99 negatywnych efekt\xc3\xb3w i deficyt efekt\xc3\xb3w pozytywnych. Skala tej zawodno\xc5\x9bci mo\xc5\xbce by\xc4\x87 bardzo powa\xc5\xbcna, jak w przypadku nadwy\xc5\xbcki gaz\xc3\xb3w cieplarnianych prowadz\xc4\x85cej do globalnych zmian klimatycznych._NEWLINE_Podatek Pigou s\xc5\x82u\xc5\xbcy kompensowaniu tego problemu i dynamicznemu zbli\xc5\xbceniu r\xc3\xb3wnowagi rynkowej na powr\xc3\xb3t do optimum, poprzez zawarcie w cenach dzia\xc5\x82a\xc5\x84 ekonomicznych ukrytej warto\xc5\x9bci efekt\xc3\xb3w zewn\xc4\x99trznych. Podobnie do podatku, mo\xc5\xbcna wprowadzi\xc4\x87 dop\xc5\x82at\xc4\x99 Pigou dla aktywno\xc5\x9bci, kt\xc3\xb3re tworz\xc4\x85 korzy\xc5\x9b\xc4\x87 publiczn\xc4\x85, niedocenian\xc4\x85 w uj\xc4\x99ciu ograniczonym do interesu prywatnego. Poniewa\xc5\xbc jest to rozwi\xc4\x85zanie zasadniczo wolnorynkowe, sprzyja dynamicznemu wolnorynkowemu odnajdywaniu optimum, i unika niedoskona\xc5\x82o\xc5\x9bci charakterystycznych dla rozwi\xc4\x85za\xc5\x84 problem\xc3\xb3w spo\xc5\x82ecznych przez bardziej sztywne centralne regulacje._NEWLINE_S\xc5\x82owami ekonomisty D. Autora: \xe2\x80\x9eOpodatkowanie negatywnych efekt\xc3\xb3w zewn\xc4\x99trznych zmniejsza zniekszta\xc5\x82cenia gospodarcze; podatki nak\xc5\x82adane na prac\xc4\x99 je zwi\xc4\x99kszaj\xc4\x85. To podatkowy odpowiednik darmowego lunchu\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nUj\xc4\x99cie ekonomiczne\n_START_PARAGRAPH_\nZa optymalny w sensie\xc2\xa0Pareto\xc2\xa0mo\xc5\xbcna uwa\xc5\xbca\xc4\x87 taki stan gospodarki, w kt\xc3\xb3rym niemo\xc5\xbcliwa jest poprawa po\xc5\x82o\xc5\xbcenia danego podmiotu bez jednoczesnego pogorszenia po\xc5\x82o\xc5\xbcenia innych podmiot\xc3\xb3w._NEWLINE_Efekty zewn\xc4\x99trzne wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 w\xc3\xb3wczas, gdy w\xc2\xa0gospodarce\xc2\xa0opartej na zdecentralizowanych procedurach regulacyjno-optymalizacyjnych wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 niedostateczne bod\xc5\xbace do tworzenia efektywnych rynk\xc3\xb3w i\xc2\xa0czynnik\xc3\xb3w produkcji. Prowadzi to do sytuacji, w kt\xc3\xb3rej\xc2\xa0r\xc3\xb3wnowaga rynkowa\xc2\xa0nie spe\xc5\x82nia warunk\xc3\xb3w\xc2\xa0optimum Pareto._NEWLINE_Indywidualne funkcje u\xc5\xbcyteczno\xc5\x9bci b\xc4\x85d\xc5\xba funkcje produkcji podmiot\xc3\xb3w dzia\xc5\x82aj\xc4\x85cych w tej gospodarce zawieraj\xc4\x85 zmienne, kt\xc3\xb3rych dzia\xc5\x82anie, kszta\xc5\x82tuj\xc4\x85c w rzeczywisto\xc5\x9bci przebieg tych funkcji, nie zale\xc5\xbcy od danych podmiot\xc3\xb3w._NEWLINE_Analiza koszt\xc3\xb3w i korzy\xc5\x9bci to metoda por\xc3\xb3wnywania i oceny pe\xc5\x82nych koszt\xc3\xb3w i korzy\xc5\x9bci dla spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa i ekosystem\xc3\xb3w, zwi\xc4\x85zanych z okre\xc5\x9blon\xc4\x85 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci\xc4\x85, obejmuj\xc4\x85cych zar\xc3\xb3wno jej materialne, jak i niematerialne koszty oraz korzy\xc5\x9bci. _NEWLINE_Poj\xc4\x99cie to zwykle wykorzystuje si\xc4\x99 dla okre\xc5\x9blenia procesu ilo\xc5\x9bciowej oceny ekonomicznej konkretnych przedsi\xc4\x99wzi\xc4\x99\xc4\x87 lub strategii, a tak\xc5\xbce rezultat\xc3\xb3w dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci gospodarczej._NEWLINE_Z punktu widzenia og\xc3\xb3lnogospodarczej racjonalno\xc5\x9bci przedsi\xc4\x99wzi\xc4\x99cie/strategia mo\xc5\xbce by\xc4\x87 realizowane/kontynuowane dot\xc4\x85d, jak d\xc5\x82ugo wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 marginalne korzy\xc5\x9bci netto. Oznacza to, \xc5\xbce podmiotom otrzymuj\xc4\x85cym korzy\xc5\x9bci z realizacji/kontynuacji, po zrekompensowaniu koszt\xc3\xb3w podmiotom doznaj\xc4\x85cym niekorzy\xc5\x9bci z tego tytu\xc5\x82u, pozostaje jeszcze pewna korzy\xc5\x9b\xc4\x87. Odpowiada to potencjalnej poprawie sytuacji wed\xc5\x82ug kryterium optimum Pareto._NEWLINE_Optymalny poziom zanieczyszczenia wyznacza zr\xc3\xb3wnanie prywatnych marginalnych korzy\xc5\x9bci netto emitenta zanieczyszczenia z wielko\xc5\x9bci\xc4\x85 marginalnych koszt\xc3\xb3w zewn\xc4\x99trznych przez to zanieczyszczenie powodowanych. _NEWLINE_Poziom redukcji zanieczyszcze\xc5\x84, przy kt\xc3\xb3rym wyst\xc4\x85pi maksymalizacja dobrobytu wyznacza zr\xc3\xb3wnanie marginalnych koszty redukcji emisji z marginalnymi kosztami zewn\xc4\x99trznymi. Internalizacja koszt\xc3\xb3w zewn\xc4\x99trznych za pomoc\xc4\x85 podatku Pigou oznacza przypisanie tych koszt\xc3\xb3w ich sprawcom. _NEWLINE_Podatek Pigou odpowiada wielko\xc5\x9bci marginalnych koszt\xc3\xb3w zewn\xc4\x99trznych przy optymalnym ze spo\xc5\x82ecznego punktu widzenia poziomie aktywno\xc5\x9bci ekonomicznej podmiotu-sprawcy zanieczyszczenia. Za pomoc\xc4\x85 podatku Pigou nast\xc4\x99puje ustalenie optymalnego poziomu emisji poprzez redukcj\xc4\x99 poziomu aktywno\xc5\x9bci ekonomicznej lub zastosowanie technicznych metod redukcji emisji.\n_START_SECTION_\nStawka podatku Pigou\n_START_PARAGRAPH_\nStawka tego podatku powinna uwzgl\xc4\x99dnia\xc4\x87 kontekst istniej\xc4\x85cego systemu podatkowego, i zastane zniekszta\xc5\x82cenia ekonomiczne, kt\xc3\xb3re nowa danina mo\xc5\xbce przez sprz\xc4\x99\xc5\xbcenie zwrotne zwielokrotni\xc4\x87. Najbardziej efektywna mo\xc5\xbce by\xc4\x87 warto\xc5\x9b\xc4\x87 ni\xc5\xbcsza ni\xc5\xbc teoretyczny koszt spo\xc5\x82eczny konkretnego efektu zewn\xc4\x99trznego. Wa\xc5\xbcne jest to, w jaki spos\xc3\xb3b podatek ten jest neutralizowany \xe2\x80\x93 kt\xc3\xb3ry instrument jest obni\xc5\xbcany w zamian. W analizie dla gospodarki ameryka\xc5\x84skiej wykonanej przez konserwatywne NGO, rezultatem wprowadzenia podatku w\xc4\x99glowego mo\xc5\xbce by\xc4\x87 w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od powy\xc5\xbcszej decyzji, zar\xc3\xb3wno d\xc5\x82ugoterminowy wzrost, jak i spadek PKB._NEWLINE_Alternatywn\xc4\x85 metod\xc4\x85 analizy problemu efekt\xc3\xb3w zewn\xc4\x99trznych jest teoremat Coase'a.\n_START_SECTION_\nPoparcie\n_START_PARAGRAPH_\nEkonomista postkeynesowski N.G. Mankiw prowadzi nieformalny \xe2\x80\x9eklub Pigou\xe2\x80\x9d, tj. list\xc4\x99 os\xc3\xb3b kt\xc3\xb3re wyrazi\xc5\x82y poparcie dla szerszego stosowania podatk\xc3\xb3w Pigou w praktyce. Znajduje si\xc4\x99 na niej kilkaset os\xc3\xb3b, m.in. przedsi\xc4\x99biorcy Elon Musk, Bill Gates i Michael Bloomberg, czy ekonomi\xc5\x9bci Daron Acemo\xc4\x9flu, Alan Greenspan, Paul Krugman, Arthur Laffer, William Nordhaus, Jeffrey Sachs i Joseph Stiglitz."