b'\n_START_ARTICLE_\nTeatr grecki\n_START_PARAGRAPH_\nTeatr grecki \xe2\x80\x93  sztuka widowiskowa wywodz\xc4\x85ca si\xc4\x99 z tradycji obrz\xc4\x99d\xc3\xb3w religijnych, zw\xc5\x82aszcza zwi\xc4\x85zanych z obchodami ku czci Dionizosa, jak i budowla temu s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85ca. Widowiska te musia\xc5\x82y by\xc4\x87 \xc5\x82atwo dost\xc4\x99pne dla ludno\xc5\x9bci, pierwsze sztuki wystawiano wi\xc4\x99c na wytyczonym u st\xc3\xb3p wzg\xc3\xb3rza placu zwanym orchestra, a na jego \xc5\x9brodku ustawiano o\xc5\x82tarz (thymele). Pocz\xc4\x85tkowo orchestra mia\xc5\x82a kszta\xc5\x82t zbli\xc5\xbcony do prostok\xc4\x85ta, ko\xc5\x82a albo elipsy, ostatecznie przyj\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 kszta\xc5\x82t ko\xc5\x82a. Na placu (orchestrze) wyst\xc4\x99powa\xc5\x82 ch\xc3\xb3r i odbywa\xc5\x82y si\xc4\x99 popisy taneczne. Widzowie zasiadali na zboczu g\xc3\xb3ry, pocz\xc4\x85tkowo bezpo\xc5\x9brednio na ziemi, p\xc3\xb3\xc5\xbaniej na kamiennych \xc5\x82awkach. Tak powsta\xc5\x82a widownia w kszta\xc5\x82cie du\xc5\xbcego (wi\xc4\x99kszego od p\xc3\xb3\xc5\x82kola) wycinka ko\xc5\x82a, czyli theatron._NEWLINE_W Atenach sztuki teatralne by\xc5\x82y wystawiane tak\xc5\xbce na agorze, na prowizorycznie wzniesionych konstrukcjach drewnianych. Jednak w roku 490 p.n.e. (cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 podaje rok 499 p.n.e.) dosz\xc5\x82o do katastrofy \xe2\x80\x93 drewniana konstrukcja trybun za\xc5\x82ama\xc5\x82a si\xc4\x99 i \xc5\x9bmier\xc4\x87 ponios\xc5\x82o wiele os\xc3\xb3b. Najprawdopodobniej to wydarzenie zdecydowa\xc5\x82o o przeniesieniu widowisk w sta\xc5\x82e miejsce, w okolice \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni Dionizosa na po\xc5\x82udniowym stoku akropolis. Wraz ze wzrostem liczby aktor\xc3\xb3w wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cych na scenie i wzbogacaniem akcji przedstawie\xc5\x84, niezb\xc4\x99dne sta\xc5\x82o si\xc4\x99 pomieszczenie, w kt\xc3\xb3rym aktorzy mogli zmienia\xc4\x87 stroje. Problem rozwi\xc4\x85zano poprzez wybudowanie oko\xc5\x82o roku 465 p.n.e. przy orchestrze, naprzeciw theatronu, budynku zwanego skene \xe2\x80\x93 inicjatorem tego przedsi\xc4\x99wzi\xc4\x99cia by\xc5\x82 Ajschylos. Skene szybko zacz\xc4\x99\xc5\x82a s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc4\x87 nie tylko jako garderoba, ale te\xc5\xbc jako t\xc5\x82o do rozgrywanych przedstawie\xc5\x84. W \xc5\x9bcianie budynku umieszczono troje drzwi, przez kt\xc3\xb3re wychodzili aktorzy. \xc5\x9arodkowe, najwa\xc5\xbcniejsze s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82y g\xc5\x82\xc3\xb3wnym postaciom (np. kr\xc3\xb3lowi), a boczne innym bohaterom dramatu. Z czasem przyby\xc5\x82o bohater\xc3\xb3w akcji, aktorzy przenie\xc5\x9bli si\xc4\x99 z orchestry na proskenion. W okresie klasycznym, oko\xc5\x82o 425 p.n.e., rozpocz\xc4\x99to budow\xc4\x99 teatru kamiennego, w miejscu istniej\xc4\x85cego od czas\xc3\xb3w Pizystrata teatru z drewna. Budowa przebiega\xc5\x82a etapami, a uko\xc5\x84czono j\xc4\x85 oko\xc5\x82o 338 p.n.e. (lub 326 p.n.e.). Nowy teatr m\xc3\xb3g\xc5\x82 pomie\xc5\x9bci\xc4\x87 oko\xc5\x82o 17\xc2\xa0000 widz\xc3\xb3w (praktycznie a\xc5\xbc do 30\xc2\xa0000). Theatron o szeroko\xc5\x9bci 100 m i wysoko\xc5\x9bci 90 m oparto o stok ska\xc5\x82y, na kt\xc3\xb3rym zbudowano z 78 stopni, wysokich na 33 cm ka\xc5\xbcdy, podzielonych na trzy cz\xc4\x99\xc5\x9bci dwoma szerokimi przej\xc5\x9bciami (diazomata) biegn\xc4\x85cymi po \xc5\x82uku. Najni\xc5\xbcsza cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 obejmowa\xc5\x82a 17 rz\xc4\x99d\xc3\xb3w stopni, \xc5\x9brodkowa i najwy\xc5\xbcsza po 32 stopnie. Poruszanie si\xc4\x99 u\xc5\x82atwia\xc5\x82o 7 przej\xc5\x9b\xc4\x87 ze stopniami biegn\xc4\x85cymi promieni\xc5\x9bcie (kerkides). Na \xc5\x9brodku pierwszego rz\xc4\x99du umieszczono wykuty w kamieniu tron dla kap\xc5\x82ana Dionizosa. Skene (o wymiarach 46,5 x 6,5 m) przybra\xc5\x82a form\xc4\x99 budowli o prostok\xc4\x85tnej elewacji z dwoma w\xc4\x85skimi, wysuni\xc4\x99tymi skrzyd\xc5\x82ami (paraskenionami) obejmuj\xc4\x85cymi proskenion. Pomi\xc4\x99dzy nimi a theatronem powsta\xc5\x82y przej\xc5\x9bcia zwane parodosami. Z przej\xc5\x9b\xc4\x87 tych korzysta\xc5\x82 ch\xc3\xb3r. Na \xc5\x9bcianie skene, pomi\xc4\x99dzy drzwiami umieszczano obrazy, tzw. pinakes, kt\xc3\xb3re s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82y jako dekoracja. Orchesta mia\xc5\x82a \xc5\x9brednic\xc4\x99 24 m. Na zewn\xc4\x85trz teatru wybudowano portyk, kt\xc3\xb3ry s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 widzom jako schronienie przed s\xc5\x82o\xc5\x84cem lub deszczem. _NEWLINE_Teatr Dionizosa sta\xc5\x82 si\xc4\x99 wzorem dla innych teatr\xc3\xb3w budowanych w Grecji w okresie klasycznym. Najlepiej zachowanym teatrem greckim jest zbudowany oko\xc5\x82o 330 p.n.e. teatr w Epidauros. Teatr zaprojektowa\xc5\x82 Poliklet M\xc5\x82odszy. Widownia, rozmieszczona w 52 rz\xc4\x99dach mog\xc5\x82a pomie\xc5\x9bci\xc4\x87 oko\xc5\x82o 14\xc2\xa0000 widz\xc3\xb3w. _NEWLINE_W okresie hellenistycznym zachowano podstawowe elementy teatru greckiego, zmieniono jednak jego proporcje. Pog\xc5\x82\xc4\x99biono i podniesiono proskenion \xe2\x80\x93 cofni\xc4\x99to paraskeniony a sam proskenion oparto na s\xc5\x82upach, otrzymuj\xc4\x85c pod proskenionem przestrze\xc5\x84 zwan\xc4\x85 hyposkenionem. Z hyposkenionu wychodzili aktorzy graj\xc4\x85cy duchy lub bog\xc3\xb3w podziemia, schodami przechodzili na proskenion, gdzie mogli wyg\xc5\x82asza\xc4\x87 swoje kwestie. Wzbogaceniu uleg\xc5\x82y tak\xc5\xbce dekoracje. Wprowadzono periakty - graniastos\xc5\x82upy tr\xc3\xb3jk\xc4\x85tne, na \xc5\x9bcianach kt\xc3\xb3rych by\xc5\x82y wymalowane r\xc3\xb3\xc5\xbcne obrazy. Obr\xc3\xb3t graniastos\xc5\x82upa umo\xc5\xbcliwia\xc5\x82 szybk\xc4\x85 zmian\xc4\x99 t\xc5\x82a._NEWLINE_W teatrach greckich mogli wyst\xc4\x99powa\xc4\x87 tylko m\xc4\x99\xc5\xbcczy\xc5\xbani. Wcielali si\xc4\x99 oni tak\xc5\xbce w role kobiet. _NEWLINE_Teatr grecki sta\xc5\x82 si\xc4\x99 wzorem dla budowanych w okresie p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym teatr\xc3\xb3w rzymskich.'