b'\n_START_ARTICLE_\nGrumman F4F Wildcat\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nPierwszy samolot tego typu, zaprojektowany jako nast\xc4\x99pca produkowanego r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w zak\xc5\x82adach Grumman my\xc5\x9bliwca F3F, mia\xc5\x82 by\xc4\x87 podobnie jak sw\xc3\xb3j poprzednik dwup\xc5\x82atowcem. Kiedy US Navy zam\xc3\xb3wi\xc5\x82a jednak prototyp samolotu konkurencji (jednop\xc5\x82atowy Brewster XF2A-1 Buffalo), firma postanowi\xc5\x82a zmieni\xc4\x87 koncepcj\xc4\x99 samolotu na jednop\xc5\x82atowy \xc5\x9bredniop\xc5\x82at. Nowy prototyp - XF4F-2, po raz pierwszy wzni\xc3\xb3s\xc5\x82 si\xc4\x99 w powietrze 2 wrze\xc5\x9bnia 1937 roku. Samolot posiada\xc5\x82 chowane przednie podwozie i 14-cylindrowy silnik Pratt & Whitney R-1830-66 Twin Wasp (1050 KM) nap\xc4\x99dzaj\xc4\x85cy tr\xc3\xb3j\xc5\x82opatowe \xc5\x9bmig\xc5\x82o o zmiennym skoku. Uzbrojenie stanowi\xc5\x82y 2 karabiny maszynowe Browning kal. 7,62 mm w obudowie silnika oraz 2 km 12,7 mm zabudowane po jednym w ka\xc5\xbcdym skrzydle. Podczas test\xc3\xb3w, na skutek przegrzewaj\xc4\x85cego si\xc4\x99 silnika, samolot uleg\xc5\x82 powa\xc5\xbcnemu uszkodzeniu podczas awaryjnego l\xc4\x85dowania, co by\xc5\x82o jednym z powod\xc3\xb3w zam\xc3\xb3wienia przez marynark\xc4\x99 konkurencyjnego Brewstera F2A Buffalo. Dow\xc3\xb3dztwo marynarki nie by\xc5\x82o jednak w pe\xc5\x82ni przekonane do samolotu Buffalo, w zwi\xc4\x85zku z czym postanowiono zam\xc3\xb3wi\xc4\x87 w zak\xc5\x82adach Grumman kolejny prototyp my\xc5\x9bliwca, oznaczony XF4F-3. Rozbity prototyp gruntownie przebudowano i po wielu zmianach powsta\xc5\x82 samolot nazwany G-36 (XF4F-3)._NEWLINE_W XF4F-3 zamontowano silnik P&W XR-1830-76 Twin Wasp o mocy 1217 KM wyposa\xc5\xbcony w dwustopniow\xc4\x85 spr\xc4\x99\xc5\xbcark\xc4\x99, zmieniono te\xc5\xbc nieco konstrukcj\xc4\x99 skrzyde\xc5\x82 i kad\xc5\x82uba. Osi\xc4\x85gi nowego prototypu wywar\xc5\x82y dobre wra\xc5\xbcenie na dow\xc3\xb3dztwie US Navy i w sierpniu 1939 roku zam\xc3\xb3wiono 78 egzemplarzy seryjnych F4F-3. W 1941 samolot po raz pierwszy nazwano oficjalnie Wildcat._NEWLINE_Seryjne Wildcaty by\xc5\x82y uzbrojone w 4 karabiny maszynowe 12,7 mm (po dwa w ka\xc5\xbcdym skrzydle). W p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych egzemplarzach dodano samouszczelniaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 zbiorniki paliwa i kuloodporn\xc4\x85 os\xc5\x82on\xc4\x99 pilota. U\xc5\xbcywany pocz\xc4\x85tkowo silnik R-1830-76 zast\xc4\x85piono p\xc3\xb3\xc5\xbaniej mniej zawodnym R-1830-86. Samolot posiada\xc5\x82 2 okienka w pod\xc5\x82odze kokpitu, kt\xc3\xb3re mia\xc5\x82y poprawia\xc4\x87 widoczno\xc5\x9b\xc4\x87 w d\xc3\xb3\xc5\x82. Wci\xc4\x85gane przednie podwozie by\xc5\x82o obs\xc5\x82ugiwane r\xc4\x99cznie przez pilota. US Navy kupi\xc5\x82a w sumie 285 samolot\xc3\xb3w F4F-3._NEWLINE_W zwi\xc4\x85zku z problemami zwi\xc4\x85zanymi z silnikiem P&W R-1830-76, dyrekcja firmy Grumman postanowi\xc5\x82a "na wszelki wypadek" zbudowa\xc4\x87 2 prototypy XF4F-5 z silnikiem Wright R-1820-40 Cyclone. Kierowana podobnymi przes\xc5\x82ankami US Navy zam\xc3\xb3wi\xc5\x82a z kolei prototyp XF4F-6 wyposa\xc5\xbcony w silnik Pratt & Whitney R-1830-90 Twin Wasp z dwubiegow\xc4\x85 spr\xc4\x99\xc5\xbcark\xc4\x85. Pomimo mniejszej mocy na du\xc5\xbcych wysoko\xc5\x9bciach, US Navy zam\xc3\xb3wi\xc5\x82a 95 my\xc5\x9bliwc\xc3\xb3w XF4F-6 oznaczaj\xc4\x85c je F4F-3A._NEWLINE_W marcu 1940 r. Grumman otrzyma\xc5\x82 zam\xc3\xb3wienie na monta\xc5\xbc w ostatnich seryjnych F4F-3 sk\xc5\x82adanych skrzyde\xc5\x82 pozwalaj\xc4\x85cych za\xc5\x82adowa\xc4\x87 na lotniskowiec wi\xc4\x99cej samolot\xc3\xb3w. Poniewa\xc5\xbc skrzyd\xc5\x82a sk\xc5\x82adane w g\xc3\xb3r\xc4\x99 nie mie\xc5\x9bci\xc5\x82y si\xc4\x99 w hangarach ameryka\xc5\x84skich lotniskowc\xc3\xb3w opracowano nowatorsk\xc4\x85 metod\xc4\x99 sk\xc5\x82adania skrzyde\xc5\x82 do ty\xc5\x82u. Nowe my\xc5\x9bliwce, wyposa\xc5\xbcone w nowe skrzyd\xc5\x82a, grubszy pancerz, dodatkowe 2 karabiny maszynowe w skrzyd\xc5\x82ach, oraz mog\xc4\x85ce przenosi\xc4\x87 pod ka\xc5\xbcdym skrzyd\xc5\x82em 220-litrowy dodatkowy zbiornik paliwa oznaczano F4F-4. US Navy otrzyma\xc5\x82a w sumie 1169 sztuk F4F-4._NEWLINE_Z powodu du\xc5\xbcego zapotrzebowania na my\xc5\x9bliwce, zdecydowano uruchomi\xc4\x87 produkcj\xc4\x99 w zak\xc5\x82adach General Motors. Produkowane tam FM-1 by\xc5\x82y identyczne z F4F-4, zrezygnowano jednak z dodatkowych karabin\xc3\xb3w maszynowych w skrzyd\xc5\x82ach i samoloty uzbrajano w 4 km 12,7 mm._NEWLINE_Ostatnim i produkowanym w najwi\xc4\x99kszej liczbie wariantem samolotu by\xc5\x82 FM-2, powsta\xc5\x82y w 1943 roku na podstawie prototypu XF4F-8. Od poprzednik\xc3\xb3w model ten r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc5\x82 si\xc4\x99 nowym silnikiem (Wright R-1820-56W). Wi\xc4\x99ksza moc silnika pozwala\xc5\x82a utrzyma\xc4\x87 dobre osi\xc4\x85gi samolotu wobec zwi\xc4\x99kszaj\xc4\x85cej si\xc4\x99 w zwi\xc4\x85zku z dodatkowym pancerzem i instalacjami masy. Wyprodukowano 4407 my\xc5\x9bliwc\xc3\xb3w tego typu dla US Navy. Ostatnie 1400 egzemplarzy wyposa\xc5\xbcono w szyny startowe dla 6 niekierowanych pocisk\xc3\xb3w rakietowych HVAR, pozwalaj\xc4\x85ce efektywniej atakowa\xc4\x87 cele naziemne oraz okr\xc4\x99ty podwodne._NEWLINE_Niekt\xc3\xb3re F4F-3 i F4F-4 przystosowano do zada\xc5\x84 rozpoznawczych zmieniaj\xc4\x85c ich oznaczenia na F4F-3P i F4F-4P. Wyprodukowano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc 21 rozpoznawczych F4F-7 bez uzbrojenia. W sumie fabryki opu\xc5\x9bci\xc5\x82o 8061 Wildcat\xc3\xb3w, z czego 450 przekazano Wielkiej Brytanii (dotar\xc5\x82o 435). Produkcja Wildcat\xc3\xb3w zako\xc5\x84czy\xc5\x82a si\xc4\x99 w maju 1945 roku.\n_START_SECTION_\nUdzia\xc5\x82 w walkach\n_START_PARAGRAPH_\nPierwsze wzi\xc4\x99\xc5\x82y udzia\xc5\x82 w walkach Martlety z jednostek lotnictwa Royal Navy stacjonuj\xc4\x85ce w Europie (pierwsze zestrzelenie 25 grudnia 1940 roku - bombowiec Junkers Ju 88). Samoloty te by\xc5\x82y u\xc5\xbcywane zar\xc3\xb3wno z baz l\xc4\x85dowych Royal Navy (m.in. w Afryce P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej) jak i z lotniskowc\xc3\xb3w (g\xc5\x82\xc3\xb3wnie eskortowych, gdzie doceniane by\xc5\x82y ma\xc5\x82e rozmiary my\xc5\x9bliwca) os\xc5\x82aniaj\xc4\x85cych konwoje do Zwi\xc4\x85zku Radzieckiego. Martlety bra\xc5\x82y udzia\xc5\x82 w zaj\xc4\x99ciu Madagaskaru oraz w l\xc4\x85dowaniu w Maroku i Algierii w ramach operacji Torch, gdzie walczy\xc5\x82y obok Wildcat\xc3\xb3w US Navy._NEWLINE_Wildcaty startuj\xc4\x85ce z lotniskowc\xc3\xb3w eskortowych na Atlantyku, razem z Avengerami by\xc5\x82y jednym z wa\xc5\xbcniejszych \xc5\x9brodk\xc3\xb3w zwalczania niemieckich U-Boot\xc3\xb3w. Ataki by\xc5\x82y przeprowadzane jeden po drugim; najpierw Wildcat ostrzeliwa\xc5\x82 z karabin\xc3\xb3w maszynowych pok\xc5\x82ad wynurzonego U-Boota zabijaj\xc4\x85c i rani\xc4\x85c obs\xc5\x82ug\xc4\x99 broni przeciwlotniczej, p\xc3\xb3\xc5\xbaniej nadlatywa\xc5\x82 Avenger i zrzuca\xc5\x82 bomby g\xc5\x82\xc4\x99binowe nastawione na ma\xc5\x82e g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci tak, \xc5\xbce wybucha\xc5\x82y w bezpo\xc5\x9brednim pobli\xc5\xbcu kad\xc5\x82uba atakowanego okr\xc4\x99tu._NEWLINE_W 1941 roku, kiedy USA przyst\xc4\x85pi\xc5\x82o do wojny, Wildcaty by\xc5\x82y podstawowymi my\xc5\x9bliwcami pok\xc5\x82adowymi US Navy, oraz stopniowo wypiera\xc5\x82y z dywizjon\xc3\xb3w bazowych maszyny Brewster Buffalo. A\xc5\xbc do 1943, kiedy my\xc5\x9bliwce te sukcesywnie zast\xc4\x99powano modelem F6F Hellcat, Wildcaty stanowi\xc5\x82y jedyn\xc4\x85 ochron\xc4\x99 my\xc5\x9bliwsk\xc4\x85 floty i lotnictwa pok\xc5\x82adowego USA. Samoloty te bra\xc5\x82y udzia\xc5\x82 w obronie Wake, w bitwie o Midway oraz broni\xc5\x82y Henderson Airfield na Guadalcanal (w ramach tzw. Cactus Air Force), w rajdach lotniskowc\xc3\xb3w ameryka\xc5\x84skich na bazy japo\xc5\x84skie w Rabaul i na Wyspach Marshalla._NEWLINE_Na Pacyfiku g\xc5\x82\xc3\xb3wnym przeciwnikiem Wildcat\xc3\xb3w by\xc5\x82y my\xc5\x9bliwce japo\xc5\x84skiej marynarki wojennej Mitsubishi A6M Reisen (popularnie nazywane "Zerami", a w kodzie ameryka\xc5\x84skim oznaczone imieniem "Zeke"). Wildcaty by\xc5\x82y pierwszymi my\xc5\x9bliwcami pok\xc5\x82adowymi USA, mog\xc4\x85cymi podj\xc4\x85\xc4\x87 w miar\xc4\x99 r\xc3\xb3wnorz\xc4\x99dn\xc4\x85 walk\xc4\x99 z japo\xc5\x84skimi "Zerami". W por\xc3\xb3wnaniu do F4F "Zera" odznacza\xc5\x82y si\xc4\x99 lepszymi osi\xc4\x85gami, jednak wynika\xc5\x82y one z przyj\xc4\x99tych cech konstrukcyjnych (ma\xc5\x82e obci\xc4\x85\xc5\xbcenie powierzchni p\xc5\x82ata, lekka konstrukcja, brak opancerzenia kabiny pilota, pocz\xc4\x85tkowo te\xc5\xbc brak samouszczelniaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 zbiornik\xc3\xb3w na paliwo). Przez te cechy my\xc5\x9bliwce japo\xc5\x84skie by\xc5\x82y o wiele mniej wytrzyma\xc5\x82e na uszkodzenia (zdarza\xc5\x82o si\xc4\x99, \xc5\xbce po jednej serii z ameryka\xc5\x84skich karabin\xc3\xb3w maszynowych "Zera" wybucha\xc5\x82y, podczas gdy wytrzyma\xc5\x82a konstrukcja ameryka\xc5\x84skich my\xc5\x9bliwc\xc3\xb3w pozwala\xc5\x82a im wr\xc3\xb3ci\xc4\x87 do bazy z wieloma przestrzelinami). Na pocz\xc4\x85tku wojny na Pacyfiku du\xc5\xbc\xc4\x85 rol\xc4\x99 odgrywa\xc5\x82o r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wi\xc4\x99ksze do\xc5\x9bwiadczenie bojowe pilot\xc3\xb3w japo\xc5\x84skich._NEWLINE_P\xc3\xb3\xc5\xbaniejsze Wildcaty FM-2 stacjonowa\xc5\x82y g\xc5\x82\xc3\xb3wnie na mniejszych lotniskowcach eskortowych i bardzo dobrze sprawdza\xc5\x82y si\xc4\x99 w roli my\xc5\x9bliwc\xc3\xb3w bombarduj\xc4\x85cych. W tej roli bra\xc5\x82y udzia\xc5\x82 w l\xc4\x85dowaniu na Filipinach i Okinawie, oraz w walkach w Europie._NEWLINE_Na Wildcatach lata\xc5\x82 porucznik Edward "Butch" O\'Hare, p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszy patron portu lotniczego w Chicago, kt\xc3\xb3ry 20 lutego 1942 roku, wykazuj\xc4\x85c olbrzymi\xc4\x85 determinacj\xc4\x99 i odwag\xc4\x99, w jednym locie, zestrzeli\xc5\x82 5 maszyn japo\xc5\x84skich - za co otrzyma\xc5\x82 Medal Honoru.'