b'\n_START_ARTICLE_\nSzpital \xc5\xbbydowski i Przytu\xc5\x82ek dla Zniedo\xc5\x82\xc4\x99\xc5\xbcnia\xc5\x82ych fundacji Abrahama i Henrietty Rohr\xc3\xb3w w Poznaniu\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nRentier Moritz Rohr, urodzony w Bojanowie w 1835 roku, syn miejscowego kupca \xc5\xbcydowskiego, w ci\xc4\x85gu \xc5\xbcycia zwi\xc4\x85zany by\xc5\x82 z Jarocinem, Poznaniem, Wroc\xc5\x82awiem i Berlinem, gdzie wzi\xc4\x85\xc5\x82 \xc5\x9blub, a w 1896 roku zmar\xc5\x82. Mieszkaj\xc4\x85c we Wroc\xc5\x82awiu, 30 czerwca 1887 roku ustanowi\xc5\x82 fundacj\xc4\x99 imienia swoich zmar\xc5\x82ych rodzic\xc3\xb3w Abrahama i Henrietty Rohr\xc3\xb3w. Mia\xc5\x82a ona na celu wspieranie i szerzenie rzemios\xc5\x82a, zawod\xc3\xb3w technicznych, rolnictwa i ogrodnictwa w gminie jaroci\xc5\x84skiej i pozna\xc5\x84skiej. Przeznaczy\xc5\x82 on w\xc3\xb3wczas 600 tys. marek pozna\xc5\x84skiej Gminie Synagogalnej na budow\xc4\x99 nowego szpitala \xc5\xbcydowskiego oraz 350 tys. marek gminie \xc5\xbcydowskiej w Bojanowie na za\xc5\x82o\xc5\xbcenie tam przytu\xc5\x82ku dla starc\xc3\xb3w. W 1893 wsp\xc3\xb3lnie z rodze\xc5\x84stwem przekaza\xc5\x82 pozosta\xc5\x82y kapita\xc5\x82 fundacji w wysoko\xc5\x9bci 220 tys. marek w\xc5\x82adzom pozna\xc5\x84skiego kaha\xc5\x82u. Ten zachowa\xc5\x82 dla siebie jedynie 20 tys., reszt\xc4\x99 przekazuj\xc4\x85c gminie jaroci\xc5\x84skiej. By odebra\xc4\x87 fundacj\xc4\x99 z 1887 roku i rozpocz\xc4\x85\xc4\x87 budow\xc4\x99 obiektu konieczne by\xc5\x82o zatwierdzenie jej statutu przez Kr\xc3\xb3lewsk\xc4\x85 Rejencj\xc4\x99 w Poznaniu i otrzymanie sankcji monarszej. Pierwsze 300 tys. marek odebrano dopiero w 1890, a drug\xc4\x85 rat\xc4\x99 w lutym 1893. Do tego czasu kapita\xc5\x82 zosta\xc5\x82 wzmocniony przez datki o \xc5\x82\xc4\x85cznej warto\xc5\x9bci 20 tys. marek, pochodz\xc4\x85ce od innych darczy\xc5\x84c\xc3\xb3w ._NEWLINE_Problemem Poznania w XIX wieku by\xc5\x82y s\xc5\x82abe warunki sanitarne, spowodowane brakiem miejsca wewn\xc4\x85trz mur\xc3\xb3w twierdzy poligonalnej. Gdy w 1889 roku podj\xc4\x99to decyzj\xc4\x99 o ich likwidacji, szans\xc4\x99 na budow\xc4\x99 nowego zak\xc5\x82adu dostrzeg\xc5\x82a gmina \xc5\xbcydowska, poszukuj\xc4\x85ca w\xc3\xb3wczas lokalizacji dla szpitala fundacji Rohr\xc3\xb3w. W 1890 dokonano zakupu parceli po\xc5\x82o\xc5\xbconej przy \xc3\xb3wczesnej ul. Przed Bram\xc4\x85 Kr\xc3\xb3lewsk\xc4\x85 5. Bieg\xc5\x82a ona poza murami miasta, wzd\xc5\x82u\xc5\xbc stok\xc3\xb3w wa\xc5\x82\xc3\xb3w twierdzy. Teren od p\xc3\xb3\xc5\x82nocy otacza\xc5\x82 prywatny ogr\xc3\xb3d przy ul. Libelta, zamieniony w 1905 na Park Stanis\xc5\x82awa Moniuszki, od po\xc5\x82udnia plac zabaw na terenie dzisiejszego Parku Henryka Wieniawskiego, a od zachodu nasyp kolejowy linii Pozna\xc5\x84\xe2\x80\x93Toru\xc5\x84. Dzi\xc5\x9b w tym miejscu znajduje si\xc4\x99 O\xc5\x9brodek Nauki PAN przy ul. Wieniawskiego 17/19._NEWLINE_Wzniesiony w latach 1893\xe2\x80\x931895 budynek szpitala po\xc5\x82\xc4\x85czonego z przytu\xc5\x82kiem dla ob\xc5\x82o\xc5\xbcnie chorych zosta\xc5\x82 zaprojektowany przez par\xc4\x99 berli\xc5\x84skich architekt\xc3\xb3w: Heinricha Schmiedena i Albrechta Speera. Prace budowlane nadzorowa\xc5\x82 pozna\xc5\x84ski budowniczy rz\xc4\x85dowy August Lauber, a wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 rob\xc3\xb3t wykona\xc5\x82y miejscowe firmy \xc5\xbcydowskie. Jedynie prace malarskie w przyszpitalnej synagodze oraz za\xc5\x82o\xc5\xbcenie instalacji wodoci\xc4\x85gowej i centralnego ogrzewania powierzono firmom z Berlina. Ca\xc5\x82kowity koszt budowy i wyposa\xc5\xbcenia kompleksu wyni\xc3\xb3s\xc5\x82 430 tys. marek. Kolejne 5 tys. wydano jeszcze w 1895 roku na pod\xc5\x82\xc4\x85czenie budynku do miejskiej sieci kanalizacyjnej. By\xc5\x82a to op\xc5\x82ata jednorazowa, a grunty szpitalne zosta\xc5\x82y zwolnione z op\xc5\x82acania czynszu kana\xc5\x82owego._NEWLINE_Otwarcie zak\xc5\x82adu nast\xc4\x85pi\xc5\x82o 18 czerwca 1895 roku. Z tej okazji z Berlina przyjecha\xc5\x82 fundator zak\xc5\x82adu z \xc5\xbcon\xc4\x85 i najbli\xc5\xbcsz\xc4\x85 rodzin\xc4\x85 oraz jeden z projektant\xc3\xb3w obiektu Heinrich Schmieden. Uroczysto\xc5\x9b\xc4\x87 rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 kr\xc3\xb3tk\xc4\x85 przemow\xc4\x85 i podzi\xc4\x99kowaniami dla fundatora przewodnicz\xc4\x85cy pozna\xc5\x84skiej Gminy Synagogalnej Samuel Sch\xc3\xb6nlank, wr\xc4\x99czaj\xc4\x85c Rohrowi klucze do przyszpitalnej synagogi. Ten wszed\xc5\x82 jako pierwszy i po dalszej cz\xc4\x99\xc5\x9bci przem\xc3\xb3wienia Sch\xc3\xb6nlanka, zawieraj\xc4\x85cej podzi\xc4\x99kowania dla wszystkich wykonawc\xc3\xb3w, zapali\xc5\x82 wieczn\xc4\x85 lamp\xc4\x99. Gdy wniesiono ju\xc5\xbc zwoje Tory, na kazalnic\xc4\x99 wszed\xc5\x82 naczelny rabin pozna\xc5\x84skiej gminy ortodoksyjnej Wolf Feilchenfeld, a po recytacji 41 psalmu \xe2\x80\x93 nadrabin gminy reformowanej Philipp Bloch. Uroczysto\xc5\x9b\xc4\x87 zako\xc5\x84czono modlitw\xc4\x85 za cesarza i rodzic\xc3\xb3w fundatora._NEWLINE_Pacjentami szpitala i przytu\xc5\x82ku byli chorzy cz\xc5\x82onkowie gmin \xc5\xbcydowskich z terenu Prowincji Pozna\xc5\x84skiej. Do przytu\xc5\x82ku przyjmowano osoby starsze, posiadaj\xc4\x85ce roczn\xc4\x85 emerytur\xc4\x99 lub rent\xc4\x99 w wysoko\xc5\x9bci 1000 marek. Decyzj\xc4\x85 pozna\xc5\x84skiej Gminy Synagogalnej mogli oni by\xc4\x87 ca\xc5\x82kowicie lub cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo zwolnieni z op\xc5\x82at. Na podstawie osobnej umowy z magistratem do szpitala przyjmowano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc chrze\xc5\x9bcijan i biednych \xc5\xbbyd\xc3\xb3w z polecenia Miejskiej Deputacji Ubogich. Zg\xc5\x82oszenia przyjmowano w biurze zarz\xc4\x85du zak\xc5\x82adu przy ul. 23 Lutego 33, a w nag\xc5\x82ych przypadkach u portiera. Dzienna stawka za pobyt w o\xc5\x9brodku wynosi\xc5\x82a od 1,5 (2 dla zamiejscowych) do 7,5 marek i zale\xc5\xbca\xc5\x82a od wielko\xc5\x9bci zamieszkiwanego pomieszczenia. T\xc4\x99 kwot\xc4\x99 powi\xc4\x99kszano o koszty poniesione na leki, materia\xc5\x82y opatrunkowe, wino, koniak, wody mineralne i szczeg\xc3\xb3ln\xc4\x85 opiek\xc4\x99 piel\xc4\x99gniarsk\xc4\x85._NEWLINE_Oddzia\xc5\x82 m\xc4\x99ski szpitala mie\xc5\x9bci\xc5\x82 15 \xc5\x82\xc3\xb3\xc5\xbcek, a kobiecy \xe2\x80\x93 14. Przytu\xc5\x82ek dla zniedo\xc5\x82\xc4\x99\xc5\xbcnia\xc5\x82ych by\xc5\x82 w stanie przyj\xc4\x85\xc4\x87 jednocze\xc5\x9bnie 18 pacjent\xc3\xb3w. W roku sprawozdawczym 1908/1909 w szpitalu leczy\xc5\x82o si\xc4\x99 496 os\xc3\xb3b, rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej by\xc5\x82o ich 500 (424 \xc5\xbbyd\xc3\xb3w i 76 chrze\xc5\x9bcijan), a przytu\xc5\x82ek zamieszkiwa\xc5\x82o 7 kobiet i 1 m\xc4\x99\xc5\xbcczyzna. W roku sprawozdawczym 1912/1913 liczba pacjent\xc3\xb3w wzros\xc5\x82a do 571 (w tym 493 \xc5\xbbyd\xc3\xb3w i 78 chrze\xc5\x9bcijan). W latach 1930\xe2\x80\x9331 w zak\xc5\x82adzie leczono \xc5\x82\xc4\x85cznie ju\xc5\xbc tylko 190 os\xc3\xb3b._NEWLINE_Poniewa\xc5\xbc wydatki zak\xc5\x82adu przewy\xc5\xbcsza\xc5\x82y jego dochody, subwencjonowaniem instytucji zajmowa\xc5\x82a si\xc4\x99 pozna\xc5\x84ska gmina \xc5\xbcydowska i jej zamo\xc5\xbcniejsi cz\xc5\x82onkowie. Z tego wzgl\xc4\x99du zarz\xc4\x85d gminy wybiera\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w tzw. Komisji Administracyjnej, kieruj\xc4\x85cej zak\xc5\x82adem. Jej pierwszym przewodnicz\xc4\x85cym by\xc5\x82 adwokat Julius Salz, a jego nast\xc4\x99pc\xc4\x85 kupiec i radca miejski Hermann Elkeles. Po rewizji z 4 wrze\xc5\x9bnia 1896 w budynku otwarto przyszpitaln\xc4\x85 aptek\xc4\x99 prowadzon\xc4\x85 przez inspektora zak\xc5\x82adu, posiadaj\xc4\x85cego odpowiednie uprawnienia. Do swojej \xc5\x9bmierci w styczniu 1910 roku, funkcj\xc4\x99 t\xc4\x99 pe\xc5\x82ni\xc5\x82 Isidor Schwarz._NEWLINE_Jako \xc5\xbce dobry stan techniczny budynku utrzymywa\xc5\x82 si\xc4\x99 przez ca\xc5\x82y okres jego istnienia, nie by\xc5\x82o potrzeby przeprowadzania remont\xc3\xb3w, ani jego przebudowy. W 1909 roku wykonano drobne prace malarskie na korytarzach i w pojedynczych pomieszczeniach. 1 marca 1912 oddano do u\xc5\xbcytku nowo wybudowany oddzia\xc5\x82 zaka\xc5\xbany szpitala w oddzielnym budynku, wzniesiony wg projektu Alfreda Grottego na ty\xc5\x82ach parceli, z d\xc5\x82u\xc5\xbcsz\xc4\x85, frontow\xc4\x85 elewacj\xc4\x85 zwr\xc3\xb3con\xc4\x85 w kierunku ul. Roosevelta. Teren pod budow\xc4\x99 pozyskano w wyniku zamiany grunt\xc3\xb3w: o\xc5\x9bmiometrowej szeroko\xc5\x9bci pas ziemi od strony ul. Wieniawskiego zamieniono na obszar o takich samych wymiarach po zachodniej stronie kompleksu._NEWLINE_W 1933 odnowiono statut fundacji, co umo\xc5\xbcliwi\xc5\x82o dalsze jej funkcjonowanie, a\xc5\xbc do wybuchu II wojny \xc5\x9bwiatowej. W 1940 w\xc5\x82adze niemieckie rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y poszukiwania terenu pod budow\xc4\x99 nowego gmachu szpitala dla \xc5\xbcandarmerii i policji. Jego projektantem mia\xc5\x82 by\xc4\x87 g\xc5\x82\xc3\xb3wny architekt niemieckiej policji Carl Stahl-Urach. Jedn\xc4\x85 z propozycji ze strony s\xc5\x82u\xc5\xbcb by\xc5\x82a przebudowa dawnego szpitala fundacji Rohr\xc3\xb3w. Nie zyska\xc5\x82a ona jednak aprobaty w\xc5\x82adz miasta, kt\xc3\xb3re planowa\xc5\x82y przekszta\xc5\x82cenie Dzielnicy Cesarskiej w faszystowsk\xc4\x85 dzielnic\xc4\x99 rz\xc4\x85dow\xc4\x85. Kl\xc4\x99ska III Rzeszy uniemo\xc5\xbcliwi\xc5\x82a jednak realizacj\xc4\x99 plan\xc3\xb3w policji, a zabudowania szpitalne zosta\xc5\x82y zniszczone w trakcie walk o Pozna\xc5\x84 zim\xc4\x85 1945 roku. W 1993 na ich miejscu wzniesiono pozna\xc5\x84ski o\xc5\x9brodek PAN. Jedyn\xc4\x85 ocala\xc5\x82\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 kompleksu pozosta\xc5\x82 budynek infekcyjny, przebudowany po wojnie na dom mieszkalny przy ul. Zygmunta Noskowskiego 12.\n_START_SECTION_\nArchitektura\n_START_PARAGRAPH_\nKompleks budynk\xc3\xb3w szpitala i przytu\xc5\x82ku zajmowa\xc5\x82 czwart\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 parceli o powierzchni 4 m\xc3\xb3rg (ok. 10 tys. m\xc2\xb2). Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 frontow\xc4\x85 zajmowa\xc5\x82 ogr\xc3\xb3d z fontann\xc4\x85, stanowi\xc4\x85cy cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 obszernego za\xc5\x82o\xc5\xbcenia parkowego, znajduj\xc4\x85cego si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie na ty\xc5\x82ach parceli. Stanowi\xc5\x82y je alejki wysadzane licznymi drzewami i krzewami. Po prawej stronie g\xc5\x82\xc3\xb3wnej bramy ulokowano dwa ma\xc5\x82e budynki: dom portiera i kostnic\xc4\x99, a kompleks budynk\xc3\xb3w szpitalnych, zbudowanych w systemie korytarzowo-pawilonowym na lekko wznosz\xc4\x85cym si\xc4\x99 terenie w centrum dzia\xc5\x82ki. W jego sk\xc5\x82ad wchodzi\xc5\x82a cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 g\xc5\x82\xc3\xb3wna budynku, skierowana pod\xc5\x82u\xc5\xbcn\xc4\x85 fasad\xc4\x85 do ulicy Wieniawskiego, mieszcz\xc4\x85ca pomieszczenia administracyjne i pokoje pacjent\xc3\xb3w przytu\xc5\x82ku. Z jej po\xc5\x82udniowo-wschodniego naro\xc5\xbcnika, przed lico fasady wystawa\xc5\x82a prostok\xc4\x85tna przybud\xc3\xb3wka bet midraszu. Ze \xc5\x9brodka zachodniej elewacji budynku g\xc5\x82\xc3\xb3wnego odchodzi\xc5\x82o prostopadle skrzyd\xc5\x82o szpitalne zako\xc5\x84czone du\xc5\xbc\xc4\x85 przybud\xc3\xb3wk\xc4\x85 z poprzecznym korytarzem i dwoma salami operacyjnymi. Od skrzyd\xc5\x82a szpitalnego, prostopadle w kierunku p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym odchodzi\xc5\x82a jedyna parterowa cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 budynku, mieszcz\xc4\x85ca pomieszczenia gospodarcze._NEWLINE_Ze wzgl\xc4\x99du na po\xc5\x82o\xc5\xbcenie w pierwszym rejonie fortecznym, mimo posiadania solidnych fundament\xc3\xb3w, budynki mog\xc5\x82y by\xc4\x87 maksymalnie jednopi\xc4\x99trowe oraz posiada\xc4\x87 drewniany szkielet konstrukcji s\xc5\x82upowo-ramowej, wype\xc5\x82niony \xc5\x9bciankami Rabitza (napi\xc4\x99ta, cynkowana siatka druciana oszalowana obustronnie zapraw\xc4\x85 cementow\xc4\x85). Tak nietrwa\xc5\x82a forma budynku dawa\xc5\x82a mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 jego rozbi\xc3\xb3rki w ci\xc4\x85gu 24 godzin. Mog\xc5\x82a ona wynika\xc4\x87 z ewentualnej intensywnej aktywno\xc5\x9bci budowlanej na terenach pofortecznych, zak\xc5\x82\xc3\xb3caj\xc4\x85cej charakter kompleksu, wpisuj\xc4\x85cy si\xc4\x99 w popularny model niskich, szachulcowych lecznic wznoszonych na przedmie\xc5\x9bciach niemieckich miast. Elementy konstrukcyjne, takie jak bia\xc5\x82e powierzchnie wype\xc5\x82niaj\xc4\x85ce br\xc4\x85zowe ramy konstrukcji, wykorzystano tutaj jako dekoracje elewacji. Fasad\xc4\x99 frontow\xc4\x85 wykonano w stylu charakterystycznym dla architektury uzdrowiskowej: ze sp\xc5\x82aszczonymi i spi\xc4\x99tymi dekoracyjnymi wi\xc4\x99\xc5\xbabami dachami z mocno wystaj\xc4\x85cymi, wspartymi na konsolach okapami i obiegaj\xc4\x85cymi elewacj\xc4\x99 balkonami z dekoracyjnymi balustradami._NEWLINE_W momencie budowy szpital fundacji Rohr\xc3\xb3w by\xc5\x82 jednym z najlepiej wyposa\xc5\xbconych instytucji leczniczo-opieku\xc5\x84czych w Prowincji Pozna\xc5\x84skiej i odznacza\xc5\x82 si\xc4\x99 nietypowym dla tego typu instytucji charakterem. Wychodz\xc4\x85c z za\xc5\x82o\xc5\xbcenia, \xc5\xbce chory potrzebuje miejsca opieki, kt\xc3\xb3re mo\xc5\xbcliwie jak najmniej b\xc4\x99dzie przypomina\xc4\x87 mu o chorobie, zdecydowano si\xc4\x99 na nadanie obiektowi charakteru bardziej uzdrowiskowego ni\xc5\xbc szpitalnego. Na t\xc4\x99 estetyk\xc4\x99 z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82o si\xc4\x99 wielokrotne rozcz\xc5\x82onkowanie kompleksu, jego umiejscowienie w spokojnej okolicy za\xc5\x82o\xc5\xbcenia ogrodowo-parkowego oraz przestrzenno\xc5\x9b\xc4\x87 i przewiewno\xc5\x9b\xc4\x87 korytarzy i pomieszcze\xc5\x84 budynku.\n_START_SECTION_\nCz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 administracyjna i przytu\xc5\x82ek\n_START_PARAGRAPH_\nPod\xc5\x82u\xc5\xbcna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 g\xc5\x82\xc3\xb3wna kompleksu szpitalnego usytuowana zosta\xc5\x82a r\xc3\xb3wnolegle do ul. Wieniawskiego i mie\xc5\x9bci\xc5\x82a zar\xc3\xb3wno pomieszczenia administracyjne jak pokoje dla zniedo\xc5\x82\xc4\x99\xc5\xbcnia\xc5\x82ych. W \xc5\x9bcian\xc4\x99 wewn\xc4\x85trz westybulu wmurowano tablic\xc4\x99 upami\xc4\x99tniaj\xc4\x85c\xc4\x85 fundatora zak\xc5\x82adu. Szeroki, jasny korytarz po prawej stronie prowadzi\xc5\x82 do dwupokojowego mieszkania lekarza-asystenta oraz czteropokojowego mieszkania s\xc5\x82u\xc5\xbcbowego inspektora zak\xc5\x82adu. Korytarz w lewej cz\xc4\x99\xc5\x9bci budynku prowadzi\xc5\x82 do biura, pokoju zg\xc5\x82osze\xc5\x84, sali posiedze\xc5\x84 i czterech pokoi przytu\xc5\x82ku. Na obu ko\xc5\x84cach korytarza znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 toalety._NEWLINE_Parter z pierwszym pi\xc4\x99trem budynku g\xc5\x82\xc3\xb3wnego po\xc5\x82\xc4\x85czono za pomoc\xc4\x85 stalowych, kr\xc4\x99conych schod\xc3\xb3w. Centralne miejsce drugiej kondygnacji zaj\xc4\x99\xc5\x82a sala konferencyjna wymalowana pompeja\xc5\x84sk\xc4\x85 czerwieni\xc4\x85, z pod\xc5\x82og\xc4\x85 wy\xc5\x82o\xc5\xbcon\xc4\x85 klepk\xc4\x85 d\xc4\x99bow\xc4\x85. Na jej \xc5\x9bcianach zawieszono portrety Abrahama i Henrietty Rohr\xc3\xb3w oraz trzech niemieckich cesarzy. Ustawiono tam r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc nakr\xc4\x99cany raz do roku, staroangielski zegar skrzynkowy z berli\xc5\x84skiej kolekcji fundatora. Po obu stronach sali konferencyjnej ulokowano \xc5\x82\xc4\x85cznie 10 pokoi dla zniedo\xc5\x82\xc4\x99\xc5\xbcnia\xc5\x82ych, po jednym pokoju s\xc5\x82u\xc5\xbcbowym dla piel\xc4\x99gniarza i piel\xc4\x99gniarki, reprezentacyjne pomieszczenie przeznaczone do picia herbaty i zmywania naczy\xc5\x84 oraz dwie \xc5\x82azienki._NEWLINE_Przytu\xc5\x82ek posiada\xc5\x82 \xc5\x82\xc4\x85cznie na obu pi\xc4\x99trach 18 \xc5\xbcelaznych \xc5\x82\xc3\xb3\xc5\xbcek z materacami spr\xc4\x99\xc5\xbcynowymi. Ka\xc5\xbcdy pok\xc3\xb3j by\xc5\x82 wyposa\xc5\xbcony ponadto w specjalne stoliki u\xc5\x82atwiaj\xc4\x85ce spo\xc5\xbcywanie posi\xc5\x82k\xc3\xb3w, sofy, fotele, zegar \xc5\x9bcienny, lustro, umywalk\xc4\x99 i system wentylacji niepowoduj\xc4\x85cy przeci\xc4\x85g\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nBet midrasz\n_START_PARAGRAPH_\nPoprzeczne przej\xc5\x9bcie z korytarza w przytu\xc5\x82ku na parterze budynku g\xc5\x82\xc3\xb3wnego prowadzi\xc5\x82o do domu nauki . Jego wn\xc4\x99trze zamkni\xc4\x99te wielok\xc4\x85tn\xc4\x85 apsyd\xc4\x85 od wschodu, przykryte czworok\xc4\x85tn\xc4\x85 kopu\xc5\x82\xc4\x85 Rabitza, o\xc5\x9bwietla\xc5\x82y wysokie witra\xc5\xbcowe okna zako\xc5\x84czone \xc5\x82ukami. \xc5\x9aciany wy\xc5\x82o\xc5\xbcone zosta\xc5\x82y boazeri\xc4\x85, a pod\xc5\x82oga \xe2\x80\x93 klepk\xc4\x85 d\xc4\x99bow\xc4\x85 u\xc5\x82o\xc5\xbcon\xc4\x85 na asfalcie. Elementy o\xc5\x9bwietlenia, w\xc5\x82\xc4\x85cznie z nisko zwisaj\xc4\x85cym \xc5\xbcyrandolem, wykonane zosta\xc5\x82y z br\xc4\x85zu. Po prawej stronie od wej\xc5\x9bcia znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 w\xc4\x85skie schody z drewnian\xc4\x85 balustrad\xc4\x85, prowadz\xc4\x85ce na empor\xc4\x99 kobiec\xc4\x85. Mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc dosta\xc4\x87 si\xc4\x99 tam przez zadaszony balkon, na kt\xc3\xb3ry prowadzi\xc5\x82o poprzeczne przej\xc5\x9bcie z po\xc5\x82udniowego ko\xc5\x84ca korytarza na pierwszym pi\xc4\x99trze przytu\xc5\x82ku.\n_START_SECTION_\nSzpital\n_START_PARAGRAPH_\nSkrzyd\xc5\x82o szpitalne wychodz\xc4\x85ce prostopadle z zachodniej elewacji cz\xc4\x99\xc5\x9bci g\xc5\x82\xc3\xb3wnej budynku, zosta\xc5\x82o podzielone na dwa oddzia\xc5\x82y: m\xc4\x99ski na parterze i kobiecy na pi\xc4\x99trze. Obie kondygnacje \xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82a klatka schodowa i winda hydrauliczna. Na ka\xc5\xbcdym pi\xc4\x99trze znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99: umieszczony z jednej strony skrzyd\xc5\x82a, dobrze o\xc5\x9bwietlony i po\xc5\x82\xc4\x85czony z korytarzem w przytu\xc5\x82ku korytarz; pok\xc3\xb3j z jednym \xc5\x82\xc3\xb3\xc5\xbckiem, dwie sale po pi\xc4\x99\xc4\x87 \xc5\x82\xc3\xb3\xc5\xbcek ka\xc5\xbcda, dwa dwuosobowe pokoje o wy\xc5\xbcszym standardzie (udost\xc4\x99pniane za op\xc5\x82at\xc4\x85), pok\xc3\xb3j siostry dy\xc5\xbcurnej, pok\xc3\xb3j dla obs\xc5\x82ugi, toaleta i \xc5\x82azienka. Ponadto na pi\xc4\x99trze, w pobli\xc5\xbcu \xc5\x82azienki, znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 niewielka kuchnia i pomieszczenie do zmywania. \xc5\x9aciany w toaletach i \xc5\x82azienkach wy\xc5\x82o\xc5\xbcono p\xc5\x82ytkami porcelanowymi, a pod\xc5\x82ogi \xe2\x80\x93 flizami. W skrzydle szpitalnym zlokalizowano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc dwie bieli\xc5\xbaniarki, przeznaczon\xc4\x85 do odpoczynku na wolnym powietrzu le\xc5\xbcalni\xc4\x99 i specjalne pomieszczenie do obchodzenia \xc5\xbcydowskiego \xc5\x9bwi\xc4\x99ta Sukkot._NEWLINE_Na zachodnim kra\xc5\x84cu skrzyd\xc5\x82a znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 du\xc5\xbca przybud\xc3\xb3wka z poprzecznym korytarzem. Mie\xc5\x9bci\xc5\x82a laboratorium, magazyn narz\xc4\x99dzi chirurgicznych i materia\xc5\x82\xc3\xb3w opatrunkowych oraz dwie sale operacyjne (septyczn\xc4\x85 i aseptyczn\xc4\x85) z wysokimi \xc5\x82ukowatymi oknami, \xc5\x9bcianami wy\xc5\x82o\xc5\xbconymi p\xc5\x82ytkami ceramicznymi i pod\xc5\x82ogami wy\xc5\x82o\xc5\xbconymi flizami.\n_START_SECTION_\nCz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 gospodarcza\n_START_PARAGRAPH_\nJednokondygnacyjna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 gospodarcza kompleksu oddzielona zosta\xc5\x82a od r\xc3\xb3wnoleg\xc5\x82ej do niej cz\xc4\x99\xc5\x9bci administracyjnej wybrukowanym podw\xc3\xb3rzem. Posiada\xc5\x82a trzy wej\xc5\x9bcia na g\xc5\x82\xc3\xb3wny korytarz szpitalny i jedno na podw\xc3\xb3rze. Mie\xc5\x9bci\xc5\x82a si\xc4\x99 tam du\xc5\xbca, jasna kuchnia; po\xc5\x82\xc4\x85czona z ni\xc4\x85 spi\xc5\xbcarnia i pok\xc3\xb3j dla s\xc5\x82u\xc5\xbcby; zmywalnia, du\xc5\xbce pomieszczenie pralni oraz mniejsze, przeznaczone do prania rzeczy poplamionych krwi\xc4\x85. Oba wyposa\xc5\xbcone zosta\xc5\x82y w parowe instalacje do dezynfekcji ubra\xc5\x84.\n_START_SECTION_\nBudynek infekcyjny\n_START_PARAGRAPH_\nZnajduj\xc4\x85cy si\xc4\x99 w zachodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci parceli i odseparowany ogrodem od zabudowa\xc5\x84 szpitalnych pod\xc5\x82u\xc5\xbcny budynek oddzia\xc5\x82u zaka\xc5\xbanego szpitala sk\xc5\x82ada\xc5\x82 si\xc4\x99 z trzech samodzielnych oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w. Na parterze mie\xc5\x9bci\xc5\x82y si\xc4\x99 oddzia\xc5\x82y dla chorych na tyfus i dyfteryt, a na pierwszym pi\xc4\x99trze \xe2\x80\x93 na szkarlatyn\xc4\x99. Ka\xc5\xbcdy oddzia\xc5\x82 posiada\xc5\x82 oddzielne wej\xc5\x9bcie, kuchni\xc4\x99, pok\xc3\xb3j dla piel\xc4\x99gniarek, toalet\xc4\x99, \xc5\x82azienk\xc4\x99, pomieszczenia gospodarcze i pokoje do obserwacji chorych. Na pi\xc4\x99trze znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 ponadto przeszklona, wychodz\xc4\x85ca na po\xc5\x82udnie weranda s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85ca jako miejsce zabaw dla dzieci. W budynku znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc izolatka dla chorych na d\xc5\xbcum\xc4\x99 lub choler\xc4\x99, wyposa\xc5\xbcona w toalet\xc4\x99, urz\xc4\x85dzenie k\xc4\x85pielowe i pok\xc3\xb3j do dezynfekcji. W piwnicy mie\xc5\x9bci\xc5\x82o si\xc4\x99 pomieszczenie palacza, \xc5\x82azienka dla si\xc3\xb3str i laboratorium dla lekarzy. W budynku infekcyjnym znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 11 pomieszcze\xc5\x84 \xc5\x82\xc4\x85cznie dla 30 pacjent\xc3\xb3w, lecz w razie potrzeby, liczb\xc4\x99 \xc5\x82\xc3\xb3\xc5\xbcek mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o zwi\xc4\x99kszy\xc4\x87.'