b'\n_START_ARTICLE_\nZakon krzy\xc5\xbcacki\n_START_SECTION_\nPocz\xc4\x85tki\n_START_PARAGRAPH_\nPocz\xc4\x85tki zakonu krzy\xc5\xbcackiego to okres III krucjaty i obl\xc4\x99\xc5\xbcenia Akki w 1190 roku, w trakcie kt\xc3\xb3rego rycerze krzy\xc5\xbcowi pochodzenia niemieckiego za\xc5\x82o\xc5\xbcyli przy szpitalu zorganizowanym przez mieszczan z Bremy i Lubeki nieformalne stowarzyszenie, kt\xc3\xb3re mia\xc5\x82o opiekowa\xc4\x87 si\xc4\x99 rannymi i chorymi Niemcami. Spowodowane by\xc5\x82o to tym, \xc5\xbce wcze\xc5\x9bniej powsta\xc5\x82e zakony templariuszy i joannit\xc3\xb3w, mimo \xc5\xbce powinny opiekowa\xc4\x87 si\xc4\x99 wszystkimi krzy\xc5\xbcowcami, w pierwszej kolejno\xc5\x9bci troszczy\xc5\x82y si\xc4\x99 o swoich krajan. Ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 szwabski Fryderyk V przekaza\xc5\x82 owemu stowarzyszeniu niemiecki szpital przeniesiony z Jerozolimy do Akki, wymuszaj\xc4\x85c jednocze\xc5\x9bnie na jego cz\xc5\x82onkach z\xc5\x82o\xc5\xbcenie \xc5\x9blub\xc3\xb3w czysto\xc5\x9bci. Szpital mia\xc5\x82 oficjaln\xc4\x85 nazw\xc4\x99 Szpitala Naj\xc5\x9bwi\xc4\x99tszej Marii Panny przy Domu Niemieckim w Jerozolimie i od jego nazwy powsta\xc5\x82a te\xc5\xbc nazwa bractwa szpitalnego, gdy w 1191 papie\xc5\xbc Klemens III oficjalnie zatwierdzi\xc5\x82 jego istnienie. Po zdobyciu Akki papie\xc5\xbc przyzna\xc5\x82 bractwu rozleg\xc5\x82e dobra wok\xc3\xb3\xc5\x82 tego miasta i instytucja ta zacz\xc4\x99\xc5\x82a szybko powi\xc4\x99ksza\xc4\x87 swoje szeregi._NEWLINE_Cesarz rzymski Henryk VI Hohenstauf postanowi\xc5\x82 wykorzysta\xc4\x87 bractwo do swoich cel\xc3\xb3w i nada\xc5\x82 mu kolejne ziemie w po\xc5\x82udniowych W\xc5\x82oszech w 1197 roku szpitale w Barletcie i Palermo. A tak\xc5\xbce wyjedna\xc5\x82 u papie\xc5\xbca Celestyna III przyznanie bractwu statusu pe\xc5\x82nego zakonu rycerskiego, co nast\xc4\x85pi\xc5\x82o ok. 1198 r. Poza przyznaniem nowego statusu papie\xc5\xbc zwolni\xc5\x82 dodatkowo ziemie zakonne od dziesi\xc4\x99ciny._NEWLINE_Wz\xc3\xb3r stanowi\xc5\x82y dla\xc5\x84 wcze\xc5\x9bniej istniej\xc4\x85ce zakony joannit\xc3\xb3w i templariuszy, gromadz\xc4\x85ce rycerzy z zachodniej i po\xc5\x82udniowej Europy, maj\xc4\x85ce ogromne bogactwa i znaczenie polityczne. Bia\xc5\x82y p\xc5\x82aszcz przekre\xc5\x9blony czarnym krzy\xc5\xbcem sta\xc5\x82 si\xc4\x99 znamieniem wyr\xc3\xb3\xc5\xbcniaj\xc4\x85cym niemieckich rycerzy-mnich\xc3\xb3w. Po \xc5\x9bmierci Henryka VI i niepowodzeniach krucjaty, zakon zacz\xc4\x85\xc5\x82 prze\xc5\xbcywa\xc4\x87 kryzys._NEWLINE_Ponowny rozp\xc4\x99d zakonowi nada\xc5\x82 czwarty z kolei wielki mistrz zakonu Hermann von Salza, kt\xc3\xb3ry drog\xc4\x85 cierpliwych dzia\xc5\x82a\xc5\x84 dyplomatycznych wyjednywa\xc5\x82 u papie\xc5\xbcy i cesarzy kolejne przywileje i dobra na terenie W\xc5\x82och, Niemiec i Palestyny, dzi\xc4\x99ki czemu zakon sta\xc5\x82 si\xc4\x99 prawdziw\xc4\x85 pot\xc4\x99g\xc4\x85 ekonomiczn\xc4\x85 i polityczn\xc4\x85, znacznie wyprzedzaj\xc4\x85c joannit\xc3\xb3w i templariuszy. Dzi\xc4\x99ki nadaniom cesarza Fryderyka II zakon posiada\xc5\x82 liczne dobra na Sycylii, posiad\xc5\x82o\xc5\x9bci w Brindisi, Bari, Barletcie, Palermo. W 1212 r. kr\xc3\xb3l Armenii podarowa\xc5\x82 zakonowi twierdz\xc4\x99 Amudain. W 1219 r. w trakcie V wyprawy krzy\xc5\xbcowej zakonnicy mieli znacz\xc4\x85cy udzia\xc5\x82 w obl\xc4\x99\xc5\xbceniu Damietty. S\xc5\x82awa ich czyn\xc3\xb3w spowodowa\xc5\x82a wiele nada\xc5\x84 w Europie. Konwenty zakonu powsta\xc5\x82y przy posiad\xc5\x82o\xc5\x9bciach w Wenecji, Parmie, Padwie, Bolonii, Friuli. Du\xc5\xbce donacje zakon otrzyma\xc5\x82 te\xc5\xbc w Hesji, Turyngii, Nadrenii i Frankonii. W 1228 r. zakon rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 budow\xc4\x99 zamku Montfort, a w 1229 otrzyma\xc5\x82 szpital w Jerozolimie. Opr\xc3\xb3cz licznych nada\xc5\x84 w Akce, Antiochii, Sydonie, Trypolisie, Jafie zakon otrzyma\xc5\x82 te\xc5\xbc baroni\xc4\x99 Sydon. Wielki mistrz zyska\xc5\x82 te\xc5\xbc szczeg\xc3\xb3ln\xc4\x85 przychylno\xc5\x9b\xc4\x87 Honoriusza III, kt\xc3\xb3ry nada\xc5\x82 krzy\xc5\xbcakom 113 przywilej\xc3\xb3w._NEWLINE_Dla Hermanna von Salza by\xc5\x82o to jednak za ma\xc5\x82o. Jego ambicj\xc4\x85 by\xc5\x82o stworzenie niezale\xc5\xbcnego pa\xc5\x84stwa zakonnego. Zdawa\xc5\x82 sobie spraw\xc4\x99, \xc5\xbce zdobycze na terenie Palestyny s\xc4\x85 nietrwa\xc5\x82e i stara\xc5\x82 si\xc4\x99 znale\xc5\xba\xc4\x87 zakonowi nowe lokum. Najpierw by\xc5\x82 to po\xc5\x82udniowo-wschodni Siedmiogr\xc3\xb3d, gdzie kr\xc3\xb3l w\xc4\x99gierski Andrzej II zaprosi\xc5\x82 zakon dla obrony swoich wschodnich rubie\xc5\xbcy przed koczowniczymi plemionami Kuman\xc3\xb3w. W 1212 (lub 1211) roku kr\xc3\xb3l nada\xc5\x82 im ziemi\xc4\x99 Borsa w formie uposa\xc5\xbcenia (beneficjum). Krzy\xc5\xbcacy budowali tam zamki oraz sprowadzali niemieckich osadnik\xc3\xb3w. Jeden z nich nazwali Marienburg (dzi\xc5\x9b Feldioara w Rumunii). W 1224 r. Krzy\xc5\xbcacy podj\xc4\x99li pr\xc3\xb3b\xc4\x99 uwolnienia si\xc4\x99 spod zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci lennej od kr\xc3\xb3la W\xc4\x99gier i przekazania dzier\xc5\xbcawionych d\xc3\xb3br \xe2\x80\x93 jako lenno \xe2\x80\x93 papiestwu. W 1225 r. zostali za to wygnani przez kr\xc3\xb3la, kt\xc3\xb3rego popar\xc5\x82 episkopat w\xc4\x99gierski.\n_START_SECTION_\nII etap podboju Prus\n_START_PARAGRAPH_\nDrugi etap podboju Prus\xc3\xb3w zacz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 po zawartym z nimi w 1249 roku uk\xc5\x82adzie w Dzierzgoniu. Nast\xc4\x99pnie zakon podj\xc4\x85\xc5\x82 jednorazow\xc4\x85 kampani\xc4\x99 zdobycia Dolnych Prus i Sambii, co by\xc5\x82o mo\xc5\xbcliwe dzi\xc4\x99ki wsparciu kr\xc3\xb3la Czech Ottokara II. Do wczesnych lat 50-tych XIII w. pr\xc3\xb3by podboju po\xc5\x82o\xc5\xbconej w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnych Prusach Sambii, ko\xc5\x84czy\xc5\x82y si\xc4\x99 niepowodzeniem, a Sambowie okazali si\xc4\x99 najtwardszym przeciwnikiem chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skich naje\xc5\xbad\xc5\xbac\xc3\xb3w. Aby to plemi\xc4\x99 ostatecznie pokona\xc4\x87, zim\xc4\x85 1254/55 r. zosta\xc5\x82a przedsi\xc4\x99wzi\xc4\x99ta krucjata pod wodz\xc4\x85 Ottokara II. W jej wyniku krzy\xc5\xbcacy zmusili Samb\xc3\xb3w do poddania si\xc4\x99. Przed powrotem do Czech kr\xc3\xb3l Ottokar pozostawi\xc5\x82 darowizn\xc4\x99 na za\xc5\x82o\xc5\xbcenie zamku nad Prego\xc5\x82\xc4\x85 dla zabezpieczenia zdobyczy, dlatego na cze\xc5\x9b\xc4\x87 tego kr\xc3\xb3la g\xc5\x82\xc3\xb3wna siedziba zakonu w Dolnych Prusach zosta\xc5\x82a nazwana Kr\xc3\xb3lewcem._NEWLINE_W 1260 r. wybuch\xc5\x82o dobrze zorganizowane II powstanie Prus\xc3\xb3w pod wodz\xc4\x85 Herkusa Monte, kt\xc3\xb3re niemal zako\xc5\x84czy\xc5\x82o si\xc4\x99 sukcesem. Pa\xc5\x84stwo zakonne na pocz\xc4\x85tku powstania stan\xc4\x99\xc5\x82o na kraw\xc4\x99dzi przepa\xc5\x9bci. Jedynie zamki w Kr\xc3\xb3lewcu, Elbl\xc4\x85gu i Ba\xc5\x82dze oraz kilka miejscowo\xc5\x9bci w ziemi che\xc5\x82mi\xc5\x84skiej zdo\xc5\x82a\xc5\x82y oprze\xc4\x87 si\xc4\x99 pierwszemu natarciu. W p\xc3\xb3\xc5\x82nocnych cz\xc4\x99\xc5\x9bciach kraju zakon musia\xc5\x82 do p\xc3\xb3\xc5\xbanych lat 70-tych XIII w. walczy\xc4\x87 ze zbuntowanymi pruskimi plemionami. Jednak ponowne, szybkie wsparcie cesarza rzymskiego dla zakonu oraz sprawdzona technika budowania twierdz i stosowanie terroru spowodowa\xc5\x82a, \xc5\xbce w 1283 r. powstanie upad\xc5\x82o. Przyw\xc3\xb3dca zosta\xc5\x82 pojmany przez krzy\xc5\xbcak\xc3\xb3w i powieszony, a sami Prusowie wyci\xc4\x99ci w pie\xc5\x84 lub zamienieni w niewolnik\xc3\xb3w._NEWLINE_W trakcie walk powsta\xc5\x82a na terenie Prus \xc5\x9bwietnie zorganizowana sie\xc4\x87 zamk\xc3\xb3w i twierdz, wok\xc3\xb3\xc5\x82 kt\xc3\xb3rych zacz\xc4\x99\xc5\x82y powstawa\xc4\x87 rolniczo-le\xc5\x9bne latyfundia zarz\xc4\x85dzane przez rycerzy zakonnych.\n_START_SECTION_\nEkspansja na ziemie litewskie\n_START_PARAGRAPH_\nJu\xc5\xbc w trakcie zmaga\xc5\x84 z Prusami dochodzi\xc5\x82o do star\xc4\x87 wojsk zakonnych i litewskich. Po zd\xc5\x82awieniu powstania pruskiego nast\xc4\x85pi\xc5\x82a eskalacja konfliktu. W latach 1283-1325 krzy\xc5\xbcacy 75 razy wtargn\xc4\x99li na \xc5\xbbmud\xc5\xba, Litw\xc4\x99 i Ru\xc5\x9b Czarn\xc4\x85. Litwini odpowiedzieli 44 atakami na ziemie zakonu w Prusach i Inflantach. W wyniku konfliktu pogranicze \xc5\xbcmudzkie uleg\xc5\x82o wyludnieniu, ale \xc5\xbbmudzi nie uda\xc5\x82o si\xc4\x99 krzy\xc5\xbcakom zdoby\xc4\x87.\n_START_SECTION_\nInflancka ga\xc5\x82\xc4\x85\xc5\xba zakonu krzy\xc5\xbcackiego\n_START_PARAGRAPH_\nInflanty, dzisiejsza \xc5\x81otwa i Estonia, zosta\xc5\x82y obj\xc4\x99te w posiadanie przez chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skich naje\xc5\xbad\xc5\xbac\xc3\xb3w ju\xc5\xbc jedn\xc4\x85 generacj\xc4\x99 wcze\xc5\x9bniej ni\xc5\xbc Prusy. Dla zabezpieczenia kraju ryski biskup Albert (1199\xe2\x80\x931229) za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 sk\xc5\x82adaj\xc4\x85cy si\xc4\x99 z niemieckich rycerzy zakon kawaler\xc3\xb3w mieczowych (Fratres miliciae Christi de Livonia). Kiedy kawalerowie mieczowi w 1236 r. podczas wyprawy wojennej na Litw\xc4\x99 ponie\xc5\x9bli druzgoc\xc4\x85c\xc4\x85 kl\xc4\x99sk\xc4\x99, zakon krzy\xc5\xbcacki wykorzysta\xc5\x82 odpowiedni moment dla dokonania ekspansji na p\xc3\xb3\xc5\x82noc. Po\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 si\xc4\x99 w 1237 r. z zakonem kawaler\xc3\xb3w mieczowych i przej\xc4\x85\xc5\x82 jego inflanckie posiad\xc5\x82o\xc5\x9bci. Zakon krzy\xc5\xbcacki zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82 wi\xc4\x99c zdecydowanie zakres swojej w\xc5\x82adzy i w ten spos\xc3\xb3b m\xc3\xb3g\xc5\x82 w XIV w. panowa\xc4\x87 prawie nad ca\xc5\x82ym wybrze\xc5\xbcem Ba\xc5\x82tyku, od Gda\xc5\x84ska po Narw\xc4\x99._NEWLINE_W szczytowym momencie swojego rozwoju zakon kawaler\xc3\xb3w mieczowych liczy\xc5\x82 do 180 braci-rycerzy. 5 kwietnia 1242 ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 nowogrodzki Aleksander Newski zada\xc5\x82 im ci\xc4\x99\xc5\xbck\xc4\x85 kl\xc4\x99sk\xc4\x99 w bitwie na zamarzni\xc4\x99tym jeziorze Pejpus. Przegrana zaprzepa\xc5\x9bci\xc5\x82a pr\xc3\xb3b\xc4\x99 skierowania ekspansji zakonu na ziemie ruskie._NEWLINE_W latach 1288\xe2\x80\x931290 uda\xc5\x82o im si\xc4\x99 podbi\xc4\x87 p\xc3\xb3\xc5\x82nocnych Ba\xc5\x82t\xc3\xb3w: Kur\xc3\xb3w, Zemgal\xc3\xb3w, Latga\xc5\x82\xc3\xb3w i fi\xc5\x84skich Liw\xc3\xb3w. W 1346 r. zakon wykupi\xc5\x82 Estoni\xc4\x99 od kr\xc3\xb3la du\xc5\x84skiego Waldemara IV Atterdaga._NEWLINE_D\xc4\x85\xc5\xbcenie zjednoczonych zakon\xc3\xb3w do trwa\xc5\x82ego po\xc5\x82\xc4\x85czenia swych ziem przez podbicie \xc5\xbbmudzi doprowadzi\xc5\x82o do kolejnych wojen z Litw\xc4\x85, a w konsekwencji do sojuszu polsko-litewskiego i osadzenia Jagiellon\xc3\xb3w na polskim tronie. Wobec os\xc5\x82abienia Krzy\xc5\xbcak\xc3\xb3w po kl\xc4\x99skach w wojnach z Polsk\xc4\x85 i Litw\xc4\x85 dwie\xc5\x9bcie lat po zjednoczeniu dosz\xc5\x82o do roz\xc5\x82amu obu zakon\xc3\xb3w._NEWLINE_1 wrze\xc5\x9bnia 1435 roku wojska polsko-litewskie pod dow\xc3\xb3dztwem Jakuba z Kobylan dokona\xc5\x82y pogromu oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w inflanckiej ga\xc5\x82\xc4\x99zi zakonu krzy\xc5\xbcackiego w bitwie pod Wi\xc5\x82komierzem, w kt\xc3\xb3rej zgin\xc4\x85\xc5\x82 wielki mistrz Franke von Kerskorff i elita zakonu._NEWLINE_W 1554 inflancka ga\xc5\x82\xc4\x85\xc5\xba zakonu krzy\xc5\xbcackiego podpisa\xc5\x82a upokarzaj\xc4\x85cy pok\xc3\xb3j z Wielkim Ksi\xc4\x99stwem Moskiewskim, na mocy kt\xc3\xb3rego wyrzek\xc5\x82 si\xc4\x99 zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w z Polsk\xc4\x85 i Litw\xc4\x85, zobowi\xc4\x85zuj\xc4\x85c si\xc4\x99 p\xc5\x82aci\xc4\x87 pa\xc5\x84stwu moskiewskiemu trybut z miasta Dorpat._NEWLINE_W obawie przed interwencj\xc4\x85 moskiewsk\xc4\x85 kawalerowie mieczowi uwi\xc4\x99zili arcybiskupa ryskiego Wilhelma, kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82 zwolennikiem sekularyzacji Inflant i uzale\xc5\xbcnienia ich na wz\xc3\xb3r Prus do pa\xc5\x84stwa polsko-litewskiego._NEWLINE_Kr\xc3\xb3l Polski Zygmunt II August wyst\xc4\x85pi\xc5\x82 jako protektor arcybiskupstwa ryskiego i zagrozi\xc5\x82 inflanckiej ga\xc5\x82\xc4\x99zi zakonu krzy\xc5\xbcackiego interwencj\xc4\x85 zbrojn\xc4\x85. W obozie pod Poswolem zgromadzi\xc5\x82 we wrze\xc5\x9bniu 1557 26 tysi\xc4\x99cy \xc5\xbco\xc5\x82nierzy i 56 armat wojska litewskiego pod dow\xc3\xb3dztwem hetmana wielkiego litewskiego Miko\xc5\x82aja Radziwi\xc5\x82\xc5\x82a Rudego i 20 tysi\xc4\x99cy wojsk polskich dowodzonych przez Jana Mieleckiego. Demonstracja zbrojna wywo\xc5\x82a\xc5\x82a spodziewane wra\xc5\xbcenie na rycerzach inflanckich, tak, \xc5\xbce 14 wrze\xc5\x9bnia wielki mistrz Johann Wilhelm von F\xc3\xbcrstenberg z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 homagium Zygmuntowi Augustowi i podpisa\xc5\x82 sojusz skierowany przeciwko Moskwie._NEWLINE_Car Iwan IV Gro\xc5\xbany potraktowa\xc5\x82 to jako casus belli i rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 mobilizacj\xc4\x99 swoich armii._NEWLINE_Wkroczenie wojsk moskiewskich do Inflant rozpocz\xc4\x99\xc5\x82o wojn\xc4\x99 litewsko-rosyjsk\xc4\x85 1558\xe2\x80\x931570._NEWLINE_Sekularyzowany w 1561 r. przez ostatniego mistrza Gottharda Kettlera \xe2\x80\x93 kt\xc3\xb3ry przeszed\xc5\x82 na luteranizm i utworzy\xc5\x82 w po\xc5\x82udniowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci posiad\xc5\x82o\xc5\x9bci zakonnych pod ber\xc5\x82em w\xc5\x82asnej dynastii, Kettler\xc3\xb3w \xc5\x9bwieckie Ksi\xc4\x99stwo Kurlandii i Semigalii \xe2\x80\x93 lenno Rzeczypospolitej Obojga Narod\xc3\xb3w._NEWLINE_W wyniku wojny p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej pozosta\xc5\x82a cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 ziem zakonu zosta\xc5\x82a w\xc5\x82\xc4\x85czona do Rzeczypospolitej jako wsp\xc3\xb3lna domena Korony i Litwy, p\xc3\xb3\xc5\x82nocna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Estonii przypad\xc5\x82a Du\xc5\x84czykom._NEWLINE_Str\xc3\xb3j zakonny kawaler\xc3\xb3w mieczowych by\xc5\x82 koloru bia\xc5\x82ego, a symbolem by\xc5\x82 czerwony krzy\xc5\xbc nad czerwonym mieczem z r\xc4\x99koje\xc5\x9bci\xc4\x85 skierowan\xc4\x85 do g\xc3\xb3ry, cho\xc4\x87 znane s\xc4\x85 te\xc5\xbc przedstawienia dw\xc3\xb3ch czerwonych skrzy\xc5\xbcowanych mieczy z czerwon\xc4\x85 gwiazd\xc4\x85 nad nimi lub bez niej.\n_START_SECTION_\nSekularyzacja i zwi\xc4\x85zek z Habsburgami\n_START_PARAGRAPH_\nZakon krzy\xc5\xbcacki, w odr\xc3\xb3\xc5\xbcnieniu od zakonu templariuszy, nigdy nie zosta\xc5\x82 oficjalnie rozwi\xc4\x85zany przez papie\xc5\xbcy. Po ho\xc5\x82dzie pruskim i sekularyzacji Inflant (\xc5\x81otwa i Estonia) osta\xc5\x82y si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie domy zakonne na terenie Rzeszy Niemieckiej, gdy\xc5\xbc tam znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 najliczniejsze baliwaty. Siedziba wielkich i niemieckich mistrz\xc3\xb3w zosta\xc5\x82a przeniesiona do zamku Mergentheim w Wirtembergii. W zwi\xc4\x85zku z przej\xc5\x9bciem cz\xc4\x99\xc5\x9bci braci na luteranizm i kalwinizm zakon sta\xc5\x82 si\xc4\x99 wsp\xc3\xb3lnot\xc4\x85 trzech wyzna\xc5\x84 \xe2\x80\x93 przy czym jednak ka\xc5\xbcdy wielki mistrz musia\xc5\x82 by\xc4\x87 wyznania katolickiego._NEWLINE_W 1801 r. Napoleon I zatwierdzi\xc5\x82 utrat\xc4\x99 przez zakon posiad\xc5\x82o\xc5\x9bci na lewym brzegu Renu. Po kl\xc4\x99sce Austrii w wyniku postanowie\xc5\x84 uk\xc5\x82adu podpisanego w Bratys\xc5\x82awie (26 grudnia 1805 r.) Napoleon pozostawi\xc5\x82 ca\xc5\x82y zakon i jego dobra do dyspozycji Habsburg\xc3\xb3w, za\xc5\x9b w 1809 r. rozwi\xc4\x85za\xc5\x82 zakon w krajach Zwi\xc4\x85zku Re\xc5\x84skiego. Wielki mistrz Antoni Wiktor Habsburg przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 siedzib\xc4\x99 zakonu do Wiednia. W wyniku tych zmian zakon zatraci\xc5\x82 ekumeniczny charakter i sta\xc5\x82 si\xc4\x99 wy\xc5\x82\xc4\x85cznie zgromadzeniem katolickim. W 1834 r. cesarz przywr\xc3\xb3ci\xc5\x82 samodzielno\xc5\x9b\xc4\x87 zakonowi._NEWLINE_W XIX wieku zakon powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci charytatywnej i szpitalnej. G\xc5\x82\xc3\xb3wnymi reformatorami zgromadzenia byli wielki mistrz arcyksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Maksymilian J\xc3\xb3zef von \xc3\x96sterreich-Este oraz krzy\xc5\xbcacki ksi\xc4\x85dz Peter Rigler. Cz\xc5\x82onkowie zakonu pe\xc5\x82nili s\xc5\x82u\xc5\xbcb\xc4\x99 sanitarn\xc4\x85 i obs\xc5\x82ugiwali szpitale polowe w armii austriackiej. Odnowienie instytucji si\xc3\xb3str zakonnych nast\xc4\x85pi\xc5\x82o w 1841 r., kiedy to przesz\xc5\x82y do zgromadzenia trzy siostry i zamieszka\xc5\x82y w zamku Lanegg w Lanie ko\xc5\x82o Merano (Po\xc5\x82udniowy Tyrol). W 1929 r. zakon zrezygnowa\xc5\x82 z charakteru rycerskiego \xe2\x80\x93 \xc5\xbcyj\xc4\x85cy jeszcze bracia-rycerze mieszkali w domach prowincji austriackiej (ostatni brat-rycerz zmar\xc5\x82 w 1970 roku). Po przy\xc5\x82\xc4\x85czeniu Austrii do III Rzeszy hitlerowcy zakazali dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci zakonu i skonfiskowali jego dobra, prze\xc5\x9bladowali tak\xc5\xbce niekt\xc3\xb3rych zakonnik\xc3\xb3w. Nazi\xc5\x9bci wykorzystywali jednak cz\xc4\x99sto symbolik\xc4\x99 zakonu w swojej propagandzie. Dla przyk\xc5\x82adu tarcza z zakonnym krzy\xc5\xbcem stanowi\xc5\x82a logotyp nazistowskiej organizacji Bund Deutscher Osten.\n_START_SECTION_\nZakon w Czechos\xc5\x82owacji i Czechach\n_START_PARAGRAPH_\nPo II wojnie \xc5\x9bwiatowej w Czechos\xc5\x82owacji w\xc5\x82adze znacjonalizowa\xc5\x82y dobra zakonne (skonfiskowane ju\xc5\xbc przedtem przez nazist\xc3\xb3w), zarzucaj\xc4\x85c zakonowi, \xc5\xbce dzia\xc5\x82a\xc5\x82 wraz z hitlerowcami na rzecz germanizacji i popiera\xc5\x82 w\xc5\x82adze nazistowskie (podczas, gdy w\xc5\x82a\xc5\x9bnie w\xc5\x82adze III Rzeszy zakon prze\xc5\x9bladowa\xc5\x82y), a nawet \xc5\xbce mordowa\xc5\x82 S\xc5\x82owian w \xc5\x9bredniowieczu. Zakonnicy odwo\xc5\x82ali si\xc4\x99 do czechos\xc5\x82owackiego Najwy\xc5\xbcszego S\xc4\x85du Administracyjnego, kt\xc3\xb3ry orzek\xc5\x82 niewa\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 konfiskaty, ale wskutek przej\xc4\x99cia w\xc5\x82adzy przez komunist\xc3\xb3w pozosta\xc5\x82a ona w mocy._NEWLINE_Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 zakonnik\xc3\xb3w zmuszona zosta\xc5\x82a do emigracji, cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 z nich narodowo\xc5\x9bci czeskiej zosta\xc5\x82a, ale by\xc5\x82a szykanowana przez w\xc5\x82adze. Dopiero w 1989 dosz\xc5\x82o do ponownej rejestracji zakonu. Od tego czasu stara si\xc4\x99 on (w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci bezskutecznie) odzyska\xc4\x87 swoje dawne mienie. Obecnie siedzib\xc4\x85 prowincja\xc5\x82a i si\xc3\xb3str zakonnych jest Opawa, a familiar\xc3\xb3w Bruntal. Opr\xc3\xb3cz prowadzenia kilku parafii zakon wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracuje te\xc5\xbc z w\xc5\x82adzami samorz\xc4\x85dowymi przy renowacji zabytkowych obiekt\xc3\xb3w w przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci do niego nale\xc5\xbc\xc4\x85cych. Prowadzi r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w\xc5\x82asne gimnazjum w O\xc5\x82omu\xc5\x84cu. Mottem zakonu jest Leczy\xc4\x87 i pomaga\xc4\x87.\n_START_SECTION_\nCzas wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesny\n_START_PARAGRAPH_\nObecn\xc4\x85 siedzib\xc4\x85 wielkiego mistrza jest dom zakonny w Wiedniu przy Singerstra\xc3\x9fe 7, obok archikatedry \xc5\x9bw. Szczepana. Austriackie zakonnice maj\xc4\x85 sw\xc3\xb3j dom w Friesach. Opr\xc3\xb3cz Austrii zgromadzenie ma swe domy r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w Niemczech (Weyarn, Frankfurcie nad Menem, Darmstadt, Wetter (Hessen) i w Sielenbach; zakonnice w Passawie), W\xc5\x82oszech (Lana), S\xc5\x82owenii (Lublana; zakonnice w Ljutomer), S\xc5\x82owacji (podlega prowincja\xc5\x82owi w Opawie, konwent w Topo\xc4\xbe\xc4\x8danach) i Belgii (Alden Biesen). Zakon kieruje parafiami, prowadzi prac\xc4\x99 duszpastersk\xc4\x85, sprawuje opiek\xc4\x99 duchow\xc4\x85 w szpitalach zakonnych, prowadzi plac\xc3\xb3wki s\xc5\x82u\xc5\xbcby zdrowia, domy starc\xc3\xb3w i domy dziecka._NEWLINE_Wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesny zakon sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z czterech ga\xc5\x82\xc4\x99zi: braci zakonnych (kap\xc5\x82an\xc3\xb3w (ojc\xc3\xb3w) i nie-kap\xc5\x82an\xc3\xb3w sk\xc5\x82adaj\xc4\x85cych \xc5\x9bluby zakonne), ksi\xc4\x99\xc5\xbcy oblat\xc3\xb3w (ksi\xc4\x99\xc5\xbcy nie sk\xc5\x82adaj\xc4\x85cych \xc5\x9blub\xc3\xb3w), si\xc3\xb3str zakonnych (sk\xc5\x82adaj\xc4\x85cych \xc5\x9bluby zakonne) oraz familiares (familiar\xc3\xb3w) \xe2\x80\x93 przynale\xc5\xbc\xc4\x85cych do zakonu os\xc3\xb3b \xc5\x9bwieckich i duchownych diecezjalnych. Najbardziej zas\xc5\x82u\xc5\xbceni familiarzy nale\xc5\xbc\xc4\x85 do grupy rycerzy honorowych; byli nimi w ostatnich latach m.in. arcybiskup Wiednia Franz kardyna\xc5\x82 K\xc3\xb6nig, ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Liechtensteinu Franciszek J\xc3\xb3zef II, arcybiskup Kolonii kardyna\xc5\x82 Joachim Meisner czy Otto von Habsburg, a obecnie Karol Tomasz Habsburg. Familiares, kt\xc3\xb3rych jest w sumie oko\xc5\x82o sze\xc5\x9bciuset, zorganizowani s\xc4\x85 w pi\xc4\x99\xc4\x87 baliwat\xc3\xb3w (Niemiecki, Austriacki, Rzymski, Po\xc5\x82udniowego Tyrolu oraz Czech, Moraw i \xc5\x9al\xc4\x85ska) i jedn\xc4\x85 komturi\xc4\x99 (Alden Biesen w Belgii)._NEWLINE_Wszystkie cztery ga\xc5\x82\xc4\x99zie podporz\xc4\x85dkowane s\xc4\x85 wsp\xc3\xb3lnemu prze\xc5\x82o\xc5\xbconemu \xe2\x80\x93 wielkiemu mistrzowi \xe2\x80\x93 opatowi. Aktualnym wielkim mistrzem jest ks. Frank Bayard, sprawuj\xc4\x85cy sw\xc3\xb3j urz\xc4\x85d od 2018 roku a wybrany na sze\xc5\x9bcioletni\xc4\x85 kadencj\xc4\x99._NEWLINE_W sk\xc5\x82ad zbieraj\xc4\x85cej si\xc4\x99 co sze\xc5\x9b\xc4\x87 lat kapitu\xc5\x82y generalnej wchodz\xc4\x85: aktualnie urz\xc4\x99duj\xc4\x85cy wielki mistrz, by\xc5\x82y wielki mistrz, radcy generalni, prokurator generalny (\xc5\x82\xc4\x85cznik zakonu ze Stolic\xc4\x85 Apostolsk\xc4\x85 mieszkaj\xc4\x85cy w Rzymie), sekretarz generalny, ekonom generalny, priorzy (stoj\xc4\x85cy na czele prowincji zakonu), po jednym delegacie z prowincji zakonnych, wybrana przez kapitu\xc5\x82\xc4\x99 siostra-asystentka generalna, siostry prze\xc5\x82o\xc5\xbcone prowincji i po dwie siostry delegowane przez kapitu\xc5\x82y prowincjonalne. W sprawach dotycz\xc4\x85cych familiar\xc3\xb3w maj\xc4\x85 g\xc5\x82os delegacji \xe2\x80\x9ekomturii rzymskiej\xe2\x80\x9d i poszczeg\xc3\xb3lnych baliwat\xc3\xb3w._NEWLINE_W sumie do zakonu w roku 2010 nale\xc5\xbca\xc5\x82o 87 braci (66 ojc\xc3\xb3w i 11 braci bez \xc5\x9bwi\xc4\x99ce\xc5\x84 kap\xc5\x82a\xc5\x84skich, w tym kleryk\xc3\xb3w), 9 oblat\xc3\xb3w, 154 si\xc3\xb3str zakonnych oraz oko\xc5\x82o 750 familiar\xc3\xb3w (dane o familiarach z roku 2007). Wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesna regu\xc5\x82a zakonu niemieckiego oparta jest na zasadach augustia\xc5\x84skich i dlatego cz\xc5\x82onkowie zakonu niemieckiego, obok kanonik\xc3\xb3w latera\xc5\x84skich, premonstratens\xc3\xb3w (norbertan\xc3\xb3w) s\xc4\x85 zaliczani do grupy kanonik\xc3\xb3w regularnych._NEWLINE_Cz\xc5\x82onkowie zakonu nosz\xc4\x85 str\xc3\xb3j zgodny z ga\xc5\x82\xc4\x99zi\xc4\x85 do kt\xc3\xb3rej nale\xc5\xbc\xc4\x85. Nowicjusze zakonu przywdziewaj\xc4\x85 czarn\xc4\x85 sutann\xc4\x99 przepasan\xc4\x85 pasem oraz czarny p\xc5\x82aszcz. Po \xc5\x9blubach czasowych otrzymuj\xc4\x85 czarny p\xc5\x82aszcz z krzy\xc5\xbcem zakonu oraz dodatkowo nosz\xc4\x85 na szyi krzy\xc5\xbc zakonny. Po \xc5\x9blubach wieczystych w sutann\xc4\x99 \xe2\x80\x9ena sta\xc5\x82e\xe2\x80\x9d zostaje wpi\xc4\x99ty krzy\xc5\xbc zakonny, za\xc5\x9b zamiast czarnego p\xc5\x82aszcza bracia nosz\xc4\x85 bia\xc5\x82y p\xc5\x82aszcz z czarnym krzy\xc5\xbcem. Kandydaci na ksi\xc4\x99\xc5\xbcy oblat\xc3\xb3w nosz\xc4\x85 najpierw szary p\xc5\x82aszcz, za\xc5\x9b p\xc3\xb3\xc5\xbaniej szary p\xc5\x82aszcz z czarnym krzy\xc5\xbcem. Siostry zakonne nosz\xc4\x85 czarne habity oraz bia\xc5\x82y welon oraz podobnie jak bracia krzy\xc5\xbc przewieszony na szyi. Familiarzy \xc5\x9bwieccy nosz\xc4\x85 na \xc5\x9bwieckim ubraniu czarny p\xc5\x82aszcz z krzy\xc5\xbcem zakonnym, za\xc5\x9b duchowni diecezjalni do sutanny w kolorze zgodnym z ich godno\xc5\x9bci\xc4\x85 i kom\xc5\xbcy czarny mucet z krzy\xc5\xbcem zakonnym i krzy\xc5\xbc na szyi.'