b'\n_START_ARTICLE_\nDroga \xc5\x9bmierci Wilejka-Borys\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nDroga \xc5\x9bmierci Wilejka-Borys\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 szlak ka\xc5\xbani os\xc3\xb3b osadzonych w wi\xc4\x99zieniu w Wilejce, kt\xc3\xb3rych po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej NKWD usi\xc5\x82owa\xc5\x82o odeskortowa\xc4\x87 na wsch\xc3\xb3d. Ewakuacja rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 24 czerwca 1941 roku. Wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w sformowano w kilka kolumn marszowych, po czym pognano w kierunku Borysowa. W trakcie marszu z r\xc4\x85k konwojent\xc3\xb3w zgin\xc4\x99\xc5\x82o od 500 do 800 wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w. Tych, kt\xc3\xb3rzy zdo\xc5\x82ali dotrze\xc4\x87 do Borysowa, wywieziono kolej\xc4\x85 do Riazania. Likwidacja wilejskiego wi\xc4\x99zienia by\xc5\x82a jedn\xc4\x85 z wielu tzw. masakr wi\xc4\x99ziennych, dokonanych przez NKWD latem 1941 roku.\n_START_SECTION_\nPrzebieg ewakuacji\n_START_PARAGRAPH_\nZ wykaz\xc3\xb3w odnalezionych w sowieckich archiwach wynika, \xc5\xbce stan osadzonych w wilejskim wi\xc4\x99zieniu na dzie\xc5\x84 10 czerwca 1941 roku wynosi\xc5\x82 1031 os\xc3\xb3b. Inny dokument NKWD z czerwca 1941 roku, dotycz\xc4\x85cy planowanej ewakuacji wi\xc4\x99zienia, podaje natomiast, \xc5\xbce ewakuacj\xc4\x85 zamierzano obj\xc4\x85\xc4\x87 1023 wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w._NEWLINE_23 czerwca 1941 roku przebywaj\xc4\x85cy w Mo\xc5\x82odecznie przedstawiciel zarz\xc4\x85du wi\xc4\x99ziennictwa NKWD Bia\xc5\x82oruskiej SRR, naczelnik dzia\xc5\x82u operacyjnego Pariemski, w rozmowie telefonicznej poleci\xc5\x82 naczelnikowi wi\xc4\x99zienia w Wilejce rozpocz\xc4\x85\xc4\x87 ewakuacj\xc4\x99 wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w. Nast\xc4\x99pnego dnia stra\xc5\xbcnicy wyprowadzili wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 osadzonych na dziedziniec wewn\xc4\x99trzny. W celach pozosta\xc5\x82y osoby niezdolne do marszu lub oskar\xc5\xbcone o szczeg\xc3\xb3lnie ci\xc4\x99\xc5\xbckie przest\xc4\x99pstwa. Ze zgromadzonego na dziedzi\xc5\x84cu t\xc5\x82umu wywo\xc5\x82ano wed\xc5\x82ug nazwisk 20 os\xc3\xb3b, kt\xc3\xb3rym rozkazano powr\xc3\xb3ci\xc4\x87 do cel. Nast\xc4\x99pnie sformowano dwie kolumny \xe2\x80\x93 jedn\xc4\x85 z\xc5\x82o\xc5\xbcon\xc4\x85 z wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w politycznych, drug\xc4\x85 z wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w kryminalnych \xe2\x80\x93 kt\xc3\xb3re wyprowadzono z wi\xc4\x99zienia i pognano w kierunku wschodnim. Nied\xc5\x82ugo p\xc3\xb3\xc5\xbaniej wi\xc4\x99zienie opu\xc5\x9bci\xc5\x82a kolejna kolumna, z\xc5\x82o\xc5\xbcona tym razem z oko\xc5\x82o 200 kobiet. Ostatni\xc4\x85 kilkusetosobow\xc4\x85 grup\xc4\x99 wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w wyprowadzono z Wilejki 25 czerwca._NEWLINE_Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w NKWD rozstrzela\xc5\x82o jeszcze w Wilejce. W publikacji Drogi \xc5\x9bmierci wydanej w 1995 roku przez O\xc5\x9brodek Karta podano, \xc5\xbce straconych zosta\xc5\x82o sto kilkadziesi\xc4\x85t os\xc3\xb3b. Z ustale\xc5\x84 Okr\xc4\x99gowej Komisji Badania Zbrodni przeciw Narodowi Polskiemu w \xc5\x81odzi wynika natomiast, \xc5\xbce 24 czerwca rozstrzelano 28 wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w, wobec kt\xc3\xb3rych jeszcze przed wybuchem wojny orzeczono kar\xc4\x99 \xc5\x9bmierci lub wysokie wyroki wi\xc4\x99zienia. Cia\xc5\x82a zamordowanych pogrzebano w zbiorowym grobie wykopanym nieopodal siedziby lokalnej plac\xc3\xb3wki NKWD. Polskim \xc5\x9bledczym uda\xc5\x82o si\xc4\x99 ustali\xc4\x87 nazwiska siedmiu ofiar._NEWLINE_Tragiczny by\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc los wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w wyprowadzonych z wi\xc4\x99zienia. Po opuszczeniu Wilejki kolumny marszowe podzielono na mniejsze grupy, a nast\xc4\x99pnie pognano r\xc3\xb3\xc5\xbcnymi drogami przez Pleszczenice na Borys\xc3\xb3w. W czasie przemarszu wi\xc4\x99\xc5\xbaniowie otrzymywali jedynie minimalne racje wody i po\xc5\xbcywienia. Osoby, kt\xc3\xb3re nie nad\xc4\x85\xc5\xbca\xc5\x82y za kolumn\xc4\x85 lub podejmowa\xc5\x82y pr\xc3\xb3by ucieczki, by\xc5\x82y rozstrzeliwane lub zak\xc5\x82uwane bagnetami przez konwojent\xc3\xb3w. W trakcie ewakuacji dosz\xc5\x82o r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc do kilku zbiorowych egzekucji. Jedna z kolumn, licz\xc4\x85ca 150 lub 500 os\xc3\xb3b, zosta\xc5\x82a zaatakowana przez niemieckie lotnictwo w okolicach Chocie\xc5\x84czyc po przekroczeniu przedwojennej granicy polsko-sowieckiej. Po zako\xc5\x84czeniu nalotu konwojenci wprowadzili wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w do pobliskiego lasu i tam rozstrzelali. Masakr\xc4\x99 prze\xc5\xbcy\xc5\x82a zaledwie jedna osoba. Z kolei w pobli\xc5\xbcu wsi Sosenka w gminie Ko\xc5\x9bcieniewicze odnaleziono zw\xc5\x82oki 30 wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w ze zwi\xc4\x85zanymi z ty\xc5\x82u r\xc4\x99koma. Wiadomo, \xc5\xbce egzekucje mia\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc miejsce pod wsi\xc4\x85 Kasuta w gminie Kurzeniec (oko\xc5\x82o 50\xe2\x80\x9360 ofiar) oraz w pobli\xc5\xbcu wsi Ma\xc5\x82mygi w tej samej gminie (nieustalona liczba ofiar). Wi\xc4\x99\xc5\xbaniowie, kt\xc3\xb3rzy prze\xc5\xbcyli blisko stukilometrowy marsz, po dotarciu do Borysowa zostali za\xc5\x82adowani do wagon\xc3\xb3w i wywiezieni na wsch\xc3\xb3d._NEWLINE_Inaczej potoczy\xc5\x82 si\xc4\x99 los wi\xc4\x99\xc5\xbaniarek, kt\xc3\xb3re wyprowadzono z Wilejki 24 czerwca. Po drodze podobnie jak wi\xc4\x99\xc5\xbaniowie-m\xc4\x99\xc5\xbcczy\xc5\xbani gin\xc4\x99\xc5\x82y one z r\xc4\x85k konwojent\xc3\xb3w (liczba zamordowanych wynios\xc5\x82a co najmniej 5\xe2\x80\x936 os\xc3\xb3b). Wobec zablokowania dr\xc3\xb3g ewakuacyjnych przez Niemc\xc3\xb3w kolumn\xc4\x99 zawr\xc3\xb3cono jednak do Wilejki. Kobiety ponownie zamkni\xc4\x99to w wi\xc4\x99zieniu, gdzie przebywa\xc5\x82y bez nadzoru, nie otrzymuj\xc4\x85c wody i po\xc5\xbcywienia przez dwa dni i trzy noce. Na kr\xc3\xb3tko przed wkroczeniem wojsk niemieckich gmach zosta\xc5\x82 podpalony przez nieznanych sprawc\xc3\xb3w. Po\xc5\xbcar nie dotar\xc5\x82 jednak do cel, w kt\xc3\xb3rych przebywa\xc5\x82y kobiety oraz wi\xc4\x99\xc5\xbaniowie nieobj\xc4\x99ci dot\xc4\x85d ewakuacj\xc4\x85. Osadzeni zdo\xc5\x82ali wydosta\xc4\x87 si\xc4\x99 z wi\xc4\x99zienia jeszcze przed nadej\xc5\x9bciem Niemc\xc3\xb3w, w czym wydatnie pomogli im mieszka\xc5\x84cy Wilejki.\n_START_SECTION_\nOfiary\n_START_PARAGRAPH_\nZe wzgl\xc4\x99du na rozbie\xc5\xbcne zeznania \xc5\x9bwiadk\xc3\xb3w trudno ustali\xc4\x87 dok\xc5\x82adn\xc4\x85 liczb\xc4\x99 wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rych wyprowadzono z Wilejki i zamordowano w drodze do Borysowa. Zazwyczaj liczba ofiar szacowana jest w przedziale od 500 do 800 os\xc3\xb3b. Jeden ze \xc5\x9bwiadk\xc3\xb3w twierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce z wi\xc4\x99zienia wyprowadzono ponad 1500 m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn, z czego oko\xc5\x82o 900 prze\xc5\xbcy\xc5\x82o marsz do Borysowa i podr\xc3\xb3\xc5\xbc kolej\xc4\x85 do Riazania. Jego zeznania cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo potwierdza Wykaz odjazd\xc3\xb3w i ruchu transport\xc3\xb3w z wi\xc4\x99zie\xc5\x84 NKWD Bia\xc5\x82oruskiej SRR, gdzie zapisano, \xc5\xbce 2 lipca 1941 roku min\xc4\x85\xc5\x82 Wia\xc5\xbam\xc4\x99 i zmierza do Riazania transport z 850 wi\xc4\x99\xc5\xbaniami z Wilejki.'