b'\n_START_ARTICLE_\nFundacja Su\xc5\x82kowskich\n_START_SECTION_\nPod zaborem pruskim\n_START_PARAGRAPH_\nWkr\xc3\xb3tce po ostatecznym og\xc5\x82oszeniu Ordynacji obaj starsi bracia August i Aleksander zmarli w 1786. Poniewa\xc5\xbc nie mieli dzieci, ordynatem zosta\xc5\x82 Antoni. D\xc5\x82ugi braci i samej Ordynacji by\xc5\x82y dla niego wielkim problemem. Apelowa\xc5\x82 do Sejmu i w 1791 dosta\xc5\x82 zezwolenie na sprzeda\xc5\xbc maj\xc4\x85tk\xc3\xb3w w Kobylinie, Zdunach i Wijewie za ponad 3 miliony z\xc5\x82otych. Okupacja kraju przez wojska pruskie i rosyjskie w 1792 i ostateczne rozbiory Polski powi\xc4\x99kszy\xc5\x82y problemy finansowe. W styczniu 1796 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Antoni zmar\xc5\x82, zostawiaj\xc4\x85c wszystkie k\xc5\x82opoty wdowie z jedynakiem 11-letnim synem Antonim Paw\xc5\x82em._NEWLINE_W administracji wielkich d\xc5\x82ug\xc3\xb3w pomaga\xc5\x82 wdowie Baron Lestwitz z pobliskiego maj\xc4\x85tku Czyrniny. We wrze\xc5\x9bniu 1798 s\xc4\x85d wyda\xc5\x82 wyrok likwidacji ruchomo\xc5\x9bci. Wierzyciele zebrali si\xc4\x99 w Lesznie, gdzie odby\xc5\x82a si\xc4\x99 w listopadzie i grudniu licytacja mebli, biblioteki i sztuki z zamku rydzy\xc5\x84skiego. Jednak rz\xc4\x85d pruski uzna\xc5\x82, \xc5\xbce maj\xc4\x85tki w\xc5\x82\xc4\x85czone do Ordynacji nie podlegaj\xc4\x85 pretensjom kredytuj\xc4\x85cych._NEWLINE_Tymczasem przysz\xc5\x82y wojny napoleo\xc5\x84skie. Maj\xc4\x85c 22 lata Antoni Pawe\xc5\x82 Su\xc5\x82kowski wst\xc4\x85pi\xc5\x82 do wojska napoleo\xc5\x84skiego i bra\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w walkach w Hiszpanii, w wyprawie rosyjskiej, a po \xc5\x9bmierci J\xc3\xb3zefa Poniatowskiego obj\xc4\x85\xc5\x82 na kr\xc3\xb3tki czas komend\xc4\x99 nad korpusem polskim. Wr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do Rydzyny w 1815 i sam zaj\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 sprawami Ordynacji. Z powodu braku funduszy na utrzymanie zlikwidowano pomara\xc5\x84czarni\xc4\x99 i inne budynki. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej stosunki finansowe troch\xc4\x99 si\xc4\x99 poprawi\xc5\x82y i Antoni Pawe\xc5\x82 przeprowadzi\xc5\x82 zmian\xc4\x99 rozk\xc5\x82adu parku rydzy\xc5\x84skiego z dawnego stylu francuskiego na styl angielski._NEWLINE_Rz\xc4\x85d pruski wydali\xc5\x82 ojc\xc3\xb3w pijar\xc3\xb3w z Rydzyny, a szko\xc5\x82a zosta\xc5\x82a zamkni\xc4\x99ta w sierpniu 1820. Ca\xc5\x82y sprz\xc4\x99t zosta\xc5\x82 przeniesiony do szko\xc5\x82y publicznej w Lesznie. Budynek szkolny zosta\xc5\x82 rozebrany, ale budynek internatu po drugiej strony ulicy Zamkowej istnieje do dzisiaj (jako szko\xc5\x82a podstawowa)._NEWLINE_W kwietniu 1836 Antoni Pawe\xc5\x82 zmar\xc5\x82. Opiek\xc4\x99 nad szesnastoletnim synem Augustem (matka ju\xc5\xbc nie \xc5\xbcy\xc5\x82a) powierzono prezesowi s\xc4\x85du pozna\xc5\x84skiego Luwigsdorf-Frankenbergowi. Ten sumiennie zajmowa\xc5\x82 si\xc4\x99 sprawami Ordynacji. Jednak gdy August doszed\xc5\x82 do pe\xc5\x82nolecia i o\xc5\xbceni\xc5\x82 si\xc4\x99 z Mari\xc4\x85 Mycielsk\xc4\x85 w 1843, sytuacja znowu si\xc4\x99 pogorszy\xc5\x82a z powodu wystawnego stylu ich \xc5\xbcycia towarzyskiego. Nast\xc4\x85pi\xc5\x82a r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc pruska reforma rolna. W 14 gminach wiejskich nale\xc5\xbc\xc4\x85cych do Ordynacji przydzielono ch\xc5\x82opom ok. 2500 ha ziemi._NEWLINE_Po \xc5\x9bmierci Augusta w listopadzie 1882, Ordynacja przesz\xc5\x82a na jego syna Antoniego Stanis\xc5\x82awa, kt\xc3\xb3ry mia\xc5\x82 ju\xc5\xbc 38 lat. Z pierwsz\xc4\x85 \xc5\xbcon\xc4\x85 Emm\xc4\x85 d\'Alcantar\xc4\x85 mia\xc5\x82 dw\xc3\xb3ch syn\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 Aleksandra & 1 XII 1903 z Maria Uznansk\xc4\x85 (ur. 1873, zm. 1905) i Franciszka (ur. 1874, zm. 1898). Obaj synowie zmarli bezdzietnie jeszcze za \xc5\xbcycia Augusta._NEWLINE_Po \xc5\x9bmierci ostatniego ordynata Antoniego Stanis\xc5\x82awa, 15 czerwca 1909, w my\xc5\x9bl Artyku\xc5\x82u III, maj\xc4\x85tek Ordynacji Su\xc5\x82kowskich mia\xc5\x82 by\xc4\x87 oddany na u\xc5\xbcytek Komisji Edukacji Narodowej pod nazw\xc4\x85 Fundacji Ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85t Su\xc5\x82kowskich. Antoni Stanis\xc5\x82aw uwa\xc5\xbca\xc5\x82, \xc5\xbce artyku\xc5\x82 ten jest niewa\xc5\xbcny, skoro Komisja Edukacji Narodowej ju\xc5\xbc nie istnia\xc5\x82a. Przed \xc5\x9bmierci\xc4\x85, w 1905 r., spisa\xc5\x82 w Berlinie umow\xc4\x99 spadkow\xc4\x85 uznaj\xc4\x85c swoich kuzyn\xc3\xb3w Henryka Potockiego i Antoniego Wodzickiego za uniwersalnych spadkobierc\xc3\xb3w jego maj\xc4\x85tku. Rz\xc4\x85d pruski natomiast uwa\xc5\xbca\xc5\x82, \xc5\xbce Pruskie Kolegium Szkolne jest legalnym nast\xc4\x99pc\xc4\x85 Komisji, a s\xc4\x85d w Poznaniu to potwierdzi\xc5\x82._NEWLINE_Wobec tego, we wrze\xc5\x9bniu 1909 Pruskie Kolegium Szkolne zasta\xc5\x82o wpisane do ksi\xc4\x85g wieczystych w Rydzynie jako nowy w\xc5\x82a\xc5\x9bciciel d\xc3\xb3br Fundacji. Obszar d\xc3\xb3br wynosi\xc5\x82 wtedy troch\xc4\x99 ponad 7634 hektar\xc3\xb3w. Kolegium z kolei sprzeda\xc5\x82o maj\xc4\x85tki i zamek Pruskiej Komisji Kolonizacyjnej w 1911. Nast\xc4\x99pnie wybuch\xc5\x82a I wojna \xc5\x9bwiatowa. Przez ostatnie dwa lata wojny zamek by\xc5\x82 u\xc5\xbcywany jako oficerski ob\xc3\xb3z jeniecki dla je\xc5\x84c\xc3\xb3w rosyjskich i francuskich.\n_START_SECTION_\nW II Rzeczypospolitej Polskiej\n_START_PARAGRAPH_\nPo kr\xc3\xb3tkim okresie walk stoczonych przez powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w wielkopolskich, 17 stycznia 1920 wojska polskie wkroczy\xc5\x82y do Rydzyny. Skarb pa\xc5\x84stwa polskiego przej\xc4\x85\xc5\x82 ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 d\xc3\xb3br Fundacji. Sam zamek i teren w pobli\xc5\xbcu zosta\xc5\x82y oddane Ministerstwu Wyzna\xc5\x84 Religijnych i O\xc5\x9bwiecenia Publicznego, lasy zosta\xc5\x82y przej\xc4\x99te przez lasy pa\xc5\x84stwowe, posiad\xc5\x82o\xc5\x9bci ziemskie przez Urz\xc4\x85d Ziemny do rozparcelowania. Jednak Ministerstwo W.R.O.P. stara\xc5\x82o si\xc4\x99 o rewindykacj\xc4\x99 d\xc3\xb3br ordynackich od Skarbu Pa\xc5\x84stwa dla Fundacji Su\xc5\x82kowskich. 7 stycznia 1924 Ministerstwo powo\xc5\x82a\xc5\x82o tymczasowe Kuratorium Fundacji, kt\xc3\xb3re wytoczy\xc5\x82o skarg\xc4\x99 przeciwko Skarbowi Pa\xc5\x84stwa. Wyrok s\xc4\x85du okr\xc4\x99gowego w Poznaniu 31 grudnia 1924 w zupe\xc5\x82no\xc5\x9bci skarg\xc4\x99 uwzgl\xc4\x99dni\xc5\x82._NEWLINE_19 maja 1926 Ministerstwo nada\xc5\x82o Fundacji nowy statut uwzgl\xc4\x99dniaj\xc4\x85cy zmienione warunki. Jako cel Fundacji okre\xc5\x9bli\xc5\x82o "...utrzymywanie szk\xc3\xb3\xc5\x82 o typie powy\xc5\xbcej szko\xc5\x82y powszechnej, a poni\xc5\xbcej szko\xc5\x82y akademickiej, oraz internat\xc3\xb3w, przeznaczonych dla niezamo\xc5\xbcnej, a wyj\xc4\x85tkowo zdolnej i obdarzonej zadatkami charakteru m\xc5\x82odzie\xc5\xbcy polskiej...". W ten spos\xc3\xb3b, po 150 latach, wola ksi\xc4\x99cia Augusta Su\xc5\x82kowskiego zosta\xc5\x82a wykonana. Zarz\xc4\x85d nad Fundacj\xc4\x85 powierzono 5-osobowemu kuratorium z prezesem Mieczys\xc5\x82awem Ch\xc5\x82apowskim (ziemianinem z okolicy Ko\xc5\x9bciana i dzia\xc5\x82aczem spo\xc5\x82ecznym). Powo\xc5\x82ano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc prawnika i zarz\xc4\x85dc\xc4\x99 maj\xc4\x85tkami rolniczymi Leona Preibisza na zarz\xc4\x85dc\xc4\x99 D\xc3\xb3br Fundacji._NEWLINE_Przepisanie tytu\xc5\x82u w\xc5\x82asno\xc5\x9bci na rzecz Fundacji Su\xc5\x82kowskich nast\xc4\x85pi\xc5\x82o 19 maja 1926. Sporo d\xc3\xb3br uleg\xc5\x82o ju\xc5\xbc rozparcelowaniu \xe2\x80\x93 zosta\xc5\x82o tylko blisko 5818 ha z dawnej w\xc5\x82asno\xc5\x9bci Fundacji. Dopiero w umowie zawartej 12 sierpniu 1932 Skarb Pa\xc5\x84stwa odda\xc5\x82 Fundacji jako ekwiwalent cztery folwarki o powierzchni ok. 2113 ha w powiecie ko\xc5\x9bcia\xc5\x84skim oraz 90 akcji w cukrowni w Miejskiej G\xc3\xb3rce i 763 000 z\xc5\x82otych._NEWLINE_Stan zamku by\xc5\x82 op\xc5\x82akany, od 1908 r. nie wykonano \xc5\xbcadnych prac konserwacyjnych, z wyj\xc4\x85tkiem koniecznej naprawy dachu, gdy zamek by\xc5\x82 u\xc5\xbcywany jako ob\xc3\xb3z jeniecki. Najbardziej konieczne roboty konserwacyjne wykonane zosta\xc5\x82y ju\xc5\xbc w 1923. Potrzeba by\xc5\x82o jednak du\xc5\xbco pracy dla adaptacji zamku do cel\xc3\xb3w szko\xc5\x82y i internatu. W maju 1924 zosta\xc5\x82 powo\xc5\x82any komitet, kt\xc3\xb3ry powierzy\xc5\x82 in\xc5\xbcynierowi dyplomowanemu Stefanowi Cybulskiemu prac\xc4\x99 nad projektem. Plan zosta\xc5\x82 uko\xc5\x84czony i aprobowany w listopadzie 1925. Koszty obliczano na 673 327 z\xc5\x82otych. Praca zosta\xc5\x82a rozpocz\xc4\x99ta pod dyrekcj\xc4\x85 in\xc5\xbc. Cybulskiego w marcu 1927. W toku rob\xc3\xb3t okaza\xc5\x82o si\xc4\x99, \xc5\xbce stan budowlany zamku by\xc5\x82 du\xc5\xbco gorszy ni\xc5\xbc my\xc5\x9blano, w zwi\xc4\x85zku z czym zasta\xc5\x82 poszerzony. Prace uko\xc5\x84czono w sierpniu 1928._NEWLINE_W mi\xc4\x99dzyczasie Kuratorium Fundacji zajmowa\xc5\x82o si\xc4\x99 planowaniem nowego gimnazjum. Na wiosn\xc4\x99 1928 Tadeusz \xc5\x81opusza\xc5\x84ski zosta\xc5\x82 powo\xc5\x82any na dyrektora tego zak\xc5\x82adu. \xc5\x81opusza\xc5\x84ski by\xc5\x82 ministrem W.R.O.P. w 1919\xe2\x80\x931920 i podsekretarzem stanu w tym\xc5\xbce ministerstwie przez nast\xc4\x99pne 5 lat. Przez wiele lat pracowa\xc5\x82 nad swoj\xc4\x85 teori\xc4\x85 stworzenia \xc5\x9bredniej szko\xc5\x82y do\xc5\x9bwiadczalnej, kt\xc3\xb3ra mia\xc5\x82aby kszta\xc5\x82ci\xc4\x87 uzdolnion\xc4\x85 m\xc5\x82odzie\xc5\xbc dla nabrania odpowiedzialno\xc5\x9bci za przysz\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 Ojczyzny. Teraz mia\xc5\x82 mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 wprowadzi\xc4\x87 teorie w \xc5\xbcycie. 11 wrze\xc5\x9bnia 1928 Gimnazjum im. Su\xc5\x82kowskich zosta\xc5\x82o uroczy\xc5\x9bcie otwarte. W 1934, w my\xc5\x9bl nowego systemu organizacji szk\xc3\xb3\xc5\x82 \xc5\x9brednich, szko\xc5\x82\xc4\x99 przekszta\xc5\x82cono na Gimnazjum i Liceum im. Su\xc5\x82kowskich. Szko\xc5\x82a rozwija\xc5\x82a si\xc4\x99 pomy\xc5\x9blnie przez nast\xc4\x99pne lata. Dopiero wej\xc5\x9bcie armii niemieckiej 1 wrze\xc5\x9bnia 1939 po\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82o kres tej wspania\xc5\x82ej inicjatywie._NEWLINE_Przez 11 lat istnienia szko\xc5\x82y, doskonale zosta\xc5\x82y wykonane cele Fundacji. 115 student\xc3\xb3w uko\xc5\x84czy\xc5\x82o szko\xc5\x82\xc4\x99 zdaj\xc4\x85c matur\xc4\x99. W 1939 r. w szkole by\xc5\x82o ok. 100 uczni\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rym wojna przerwa\xc5\x82a nauk\xc4\x99. Oko\xc5\x82o 170 ucz\xc4\x99szcza\xc5\x82o tylko kilka lat i z rozmaitych powod\xc3\xb3w przesz\xc5\x82o do innych szk\xc3\xb3\xc5\x82. Niekt\xc3\xb3rzy nie wytrzymali rygoru rydzy\xc5\x84skiego, lub odeszli z powod\xc3\xb3w zdrowotnych. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 by\xc5\x82a wydalona, bo nie dotrzymywa\xc5\x82a wysokich standard\xc3\xb3w naukowych lub wychowania (np. dwa stopnie "niedostateczne" powodowa\xc5\x82y usuni\xc4\x99cie). Znamienne jest, \xc5\xbce prawie wszyscy wydaleni dostali bardzo wysokie wyniki w szko\xc5\x82ach, do kt\xc3\xb3rych si\xc4\x99 przenie\xc5\x9bli. 60% wszystkich maturzyst\xc3\xb3w mog\xc5\x82o ucz\xc4\x99szcza\xc4\x87 do szko\xc5\x82y rydzy\xc5\x84skiej tylko dlatego, \xc5\xbce Fundacja udziela\xc5\x82a im stypendi\xc3\xb3w ca\xc5\x82kowite lub cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo. W\xc5\x9br\xc3\xb3d maturzyst\xc3\xb3w by\xc5\x82o 7 syn\xc3\xb3w ch\xc5\x82op\xc3\xb3w, 7 syn\xc3\xb3w robotnik\xc3\xb3w, 17 syn\xc3\xb3w drobnych urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w lub skromnych kupc\xc3\xb3w. Cel Fundacji \xe2\x80\x93 umo\xc5\xbcliwienie edukacji dla niezamo\xc5\xbcnej, a wyj\xc4\x85tkowo zdolnej i obdarzonej zadatkami charakteru \xe2\x80\x93 zosta\xc5\x82 spe\xc5\x82niony. Nies\xc5\x82usznie media w Polsce Ludowej okre\xc5\x9bla\xc5\x82y szko\xc5\x82\xc4\x99 rydzy\xc5\x84sk\xc4\x85 jako \xe2\x80\x9eelitarn\xc4\x85\xe2\x80\x9d._NEWLINE_W wojnie zgin\xc4\x99\xc5\x82o 50 wychowank\xc3\xb3w i 8 nauczycieli oraz prezes Kuratorium Mieczys\xc5\x82aw Ch\xc5\x82apowski.\n_START_SECTION_\nW PRL\n_START_PARAGRAPH_\nZamek i oficyny zosta\xc5\x82y spl\xc4\x85drowane zaraz po zaj\xc4\x99ciu Rydzyny przez Niemc\xc3\xb3w 1 wrze\xc5\x9bnia 1939. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej zorganizowano tutaj szko\xc5\x82\xc4\x99 i internat dla Hitlerjugend. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 ludno\xc5\x9bci polskiej zosta\xc5\x82a wysiedlona z d\xc3\xb3br Fundacji, a sama Fundacja zosta\xc5\x82a zlikwidowana._NEWLINE_W ko\xc5\x84cu stycznia 1945 wojska sowieckie wesz\xc5\x82y do Rydzyny. Nast\xc4\x99pnego dnia \xc5\xbco\xc5\x82nierze podpalili zamek i nie pozwolili ludno\xc5\x9bci miasta na dzia\xc5\x82ania ratunkowe. Leon Preibisz, kt\xc3\xb3ry wr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do Rydzyny i do swojej roli Zarz\xc4\x85dcy D\xc3\xb3br Fundacji, stara\xc5\x82 si\xc4\x99 o zabezpieczenie przede wszystkim zamku i oficyn, r\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie pr\xc3\xb3buj\xc4\x85c znale\xc5\xba\xc4\x87 \xc5\x9brodki materialne na wznowienie dzia\xc5\x82a\xc5\x84 statutowych. W panuj\xc4\x85cej w\xc3\xb3wczas sytuacji politycznej wszystkie jego wysi\xc5\x82ki by\xc5\x82y nadaremne. Zmar\xc5\x82 nagle w marcu 1951. 23 sierpnia 1946 Tadeusz \xc5\x81opusza\xc5\x84ski napisa\xc5\x82 list do ministra O\xc5\x9bwiaty w sprawie wznowienia szko\xc5\x82y rydzy\xc5\x84skiej, ale nie dosta\xc5\x82 odpowiedzi. Zmar\xc5\x82 w 1955._NEWLINE_Fundacja Su\xc5\x82kowskich zosta\xc5\x82a zlikwidowana dekretem Rady Ministr\xc3\xb3w 24 kwietnia 1952 roku, a jej dobra przej\xc4\x85\xc5\x82 Skarb Pa\xc5\x84stwa. Jakakolwiek dalsza dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 by\xc5\x82a w czasach PRL bardzo utrudniona. Jednak w 1968 grupa by\xc5\x82ych rydzyniak\xc3\xb3w zebra\xc5\x82a si\xc4\x99 z profesorem Piekar\xc4\x85 i napisa\xc5\x82a list do Ministra O\xc5\x9bwiaty. Dostali odpowied\xc5\xba odmown\xc4\x85. Towarzystwo Mi\xc5\x82o\xc5\x9bnik\xc3\xb3w Rydzyny zosta\xc5\x82o stworzone w mie\xc5\x9bcie Rydzyna z celem rozszerzenia informacji o szkole i ideach Dyrektora drog\xc4\x85 publikacji._NEWLINE_Stowarzyszenie In\xc5\xbcynier\xc3\xb3w i Technik\xc3\xb3w Mechanik\xc3\xb3w Polskich, organizacja z wieloma cz\xc5\x82onkami, kt\xc3\xb3rzy zajmowali powa\xc5\xbcne pozycje w przemy\xc5\x9ble krajowym, przej\xc4\x99\xc5\x82o ruiny zamku i zdoby\xc5\x82o fundusze na odbudow\xc4\x99. W latach 1970-1989 pieczo\xc5\x82owicie na podstawie fotografii i rysunk\xc3\xb3w doprowadzono sale reprezentacyjne oraz mury zewn\xc4\x99trzne do oryginalnej \xc5\x9bwietno\xc5\x9bci. Obecnie pod dyrekcj\xc4\x85 kustosza Zdzis\xc5\x82awa Moli\xc5\x84skiego zamek dzia\xc5\x82a jako hotel i centrum konferencyjne. W bibliotece znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 zbiory dokument\xc3\xb3w Fundacji Su\xc5\x82kowskich oraz przedwojennego gimnazjum.\n_START_SECTION_\nW III Rzeczypospolitej Polskiej\n_START_PARAGRAPH_\nDopiero w zmienionej sytuacji politycznej po 1989, absolwenci dawnego gimnazjum utworzyli Fundacj\xc4\x99 im. Tadeusza \xc5\x81opusza\xc5\x84skiego z celem wznowienia Fundacji Su\xc5\x82kowskich i szko\xc5\x82y. Niestety, pomimo opracowania projektu sejmowego podpisanego przez odpowiedni\xc4\x85 liczb\xc4\x99 pos\xc5\x82\xc3\xb3w, projektu nie dopuszczono do dyskusji sejmowej. R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc apel do prezydenta Kwa\xc5\x9bniewskiego w 2004 pozosta\xc5\x82 bez skutku.'