b'\n_START_ARTICLE_\nAelia Capitolina\n_START_PARAGRAPH_\nAelia Capitolina (pe\xc5\x82na nazwa \xc5\x82aci\xc5\x84ska: Colonia Aelia Capitolina, za\xc5\x9b od ko\xc5\x84ca II wieku Aelia Capitolina Commodiana Pia Felix) \xe2\x80\x93 miasto zbudowane przez Hadriana w roku 130 r. n.e., na miejscu Jerozolimy zrujnowanej w 70 r. Mia\xc5\x82o status kolonii rzymskiej. Prawdopodobnie jego fundacja przyczyni\xc5\x82a si\xc4\x99 do wybuchu powstania Bar Kochby (lata 132-135).\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nWed\xc5\x82ug J\xc3\xb3zefa Flawiusza, po pierwszym powstaniu \xc5\xbcydowskim Jerozolima by\xc5\x82a zrujnowana. Nie ma pewno\xc5\x9bci co do okoliczno\xc5\x9bci odbudowy miasta przez Hadriana. Wed\xc5\x82ug Kasjusza Diona pocz\xc4\x85tkowo cesarz poprzez odbudow\xc4\x99 miasta chcia\xc5\x82 uczyni\xc4\x87 dobrodziejstwo \xc5\xbbydom. W ko\xc5\x84cu jednak, po wizycie na miejscu Jerozolimy, postanowi\xc5\x82 odbudowa\xc4\x87 miasto jako rzymsk\xc4\x85 koloni\xc4\x99 i osadzi\xc4\x87 w niej \xc5\xbco\xc5\x82nierzy. Ponadto, Hadrian mia\xc5\x82 zakaza\xc4\x87 \xc5\xbbydom powrotu do odbudowanego miasta. Wed\xc5\x82ug Kasjusza Diona takie dzia\xc5\x82anie cesarza skutkowa\xc5\x82o oburzeniem cz\xc4\x99\xc5\x9bci fundamentalistycznych \xc5\xbbyd\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy zacz\xc4\x99li przygotowywa\xc4\x87 si\xc4\x99 do zbrojnego powstania, kt\xc3\xb3re wybuch\xc5\x82o pod kierownictwem Szymona Bar Kochby. Powstanie zosta\xc5\x82o st\xc5\x82umione przez Rzymian. Hadrian w ramach represji zmieni\xc5\x82 nazw\xc4\x99 prowincji Judei na Syria Palesitna, zakaza\xc5\x82 \xc5\xbbydom wst\xc4\x99pu do dawnej Jerozolimy (z wyj\xc4\x85tkiem dnia Tisza be-Aw), i ustanowi\xc5\x82 tam kult rzymskich bog\xc3\xb3w. Na miejscu zburzonej \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni jerozolimskiej ufundowa\xc5\x82 \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni\xc4\x99 Jowisza Kapitoli\xc5\x84skiego. Nie jest jednak rzecz\xc4\x85 pewn\xc4\x85, czy fundacja rzymskiej kolonii i kultu Jowisza na terenie dawnej Jerozolimy mia\xc5\x82a miejsce przed wybuchem powstania, czy te\xc5\xbc po jego st\xc5\x82umieniu, w ramach represji. Zakaz wst\xc4\x99pu \xc5\xbbyd\xc3\xb3w do miasta utrzyma\xc5\x82 si\xc4\x99 do IV w. w\xc5\x82\xc4\x85cznie. Miasto pozbawione by\xc5\x82o mur\xc3\xb3w. Ochron\xc4\x99 stanowi\xc5\x82 ma\xc5\x82y garnizon \xc5\xbco\xc5\x82nierzy legionu X.\n_START_SECTION_\nNazwa\n_START_PARAGRAPH_\nNazwa Aelia pochodzi\xc5\x82a od nomen gentile cesarza, Aelius, drugi cz\xc5\x82on nazwy \xe2\x80\x93 Capitolina podkre\xc5\x9bla\xc5\x82 po\xc5\x9bwi\xc4\x99cenie miasta Jowiszowi Kapitoli\xc5\x84skiemu. Nazwa Aelia sta\xc5\x82a si\xc4\x99 \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em nazwy Iliya (\xd8\xa5\xd9\x84\xd9\x8a\xd8\xa7\xd8\xa1), kt\xc3\xb3r\xc4\x85 nosi\xc5\x82a Jerozolima w okresie arabskim.\n_START_SECTION_\nPlan miasta\n_START_PARAGRAPH_\nAelia Capitolina mia\xc5\x82a plan typowego rzymskiego fundowanego miasta. Plan miasta opiera\xc5\x82 si\xc4\x99 o dwie g\xc5\x82\xc3\xb3wne ulice: po\xc5\x82o\xc5\xbcon\xc4\x85 na osi p\xc3\xb3\xc5\x82noc \xe2\x80\x93 po\xc5\x82udnie (cardo) i krzy\xc5\xbcuj\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 z ni\xc4\x85, po\xc5\x82o\xc5\xbcon\xc4\x85 na osi wsch\xc3\xb3d-zach\xc3\xb3d (decumanus). G\xc5\x82\xc3\xb3wna cardo wchodzi\xc5\x82a na zachodnie wzg\xc3\xb3rze. Wzg\xc3\xb3rze \xc5\x9awi\xc4\x85tynne z kolei blokowa\xc5\x82o wschodni\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 decumanus. Po\xc5\x82o\xc5\xbcenie miasta na wzg\xc3\xb3rzach komplikowa\xc5\x82o plan, wymaga\xc5\x82o za\xc5\x82o\xc5\xbcenia drugiej cardo (schodz\xc4\x85cej do Doliny Tyropeonu) i drugiej decumanus, ci\xc4\x85gn\xc4\x85cej si\xc4\x99 na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od Wzg\xc3\xb3rza \xc5\x9awi\xc4\x85tynnego. G\xc5\x82\xc3\xb3wna cardo ko\xc5\x84czy\xc5\x82a si\xc4\x99 niedaleko skrzy\xc5\xbcowania z decumanus i dochodzi\xc5\x82a do terenu rzymskiego obozu wojskowego, ale w czasach bizantyjskich zosta\xc5\x82a wyd\xc5\x82u\xc5\xbcona poza obszar dawnego obozu wojskowego i si\xc4\x99gn\xc4\x99\xc5\x82a po\xc5\x82udniowego muru miasta. Obie cardo zbiega\xc5\x82y si\xc4\x99 ze sob\xc4\x85 niedaleko Bramy Damasce\xc5\x84skiej tworz\xc4\x85c p\xc3\xb3\xc5\x82kolisty placyk z kolumnow\xc4\x85 zabudow\xc4\x85. St\xc4\x85d wzi\xc4\x99\xc5\x82a tradycyjna nazwa bramy - Bab el-Amud (Brama kolumny). Tak\xc5\xbce zbieg innych wa\xc5\xbcnych ulic by\xc5\x82 znaczony konstrukcj\xc4\x85 tetrapylonu. Taki plan przetrwa\xc5\x82 w dalszej historii miasta. Zachodnia cardo to Suq Khan ez-Zeit, po\xc5\x82udniowa decumanus to m.in. dzisiejsza Suq el-Bazaar (Ulica Dawida). Wschodnia cardo to droga Al-wad, a p\xc3\xb3\xc5\x82nocna decumanus to dzi\xc5\x9b Via Dolorosa. Pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci zachodniej cardo s\xc4\x85 dzi\xc5\x9b eksponowane przy Suq el-Bazaar, pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci tetrapylonu za\xc5\x9b przetrwa\xc5\x82y jako cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 XIX wiecznej kaplicy franciszka\xc5\x84skiej przy skrzy\xc5\xbcowaniu Via Dolorosa i Suq Khan ez-Zeit._NEWLINE_Miasto, jak to by\xc5\x82o przyj\xc4\x99te w przypadku fundacji miast rzymskich, mia\xc5\x82o wyznaczone przez cesarza g\xc5\x82\xc3\xb3wne Forum \xe2\x80\x93 przy zbiegu g\xc5\x82\xc3\xb3wnej cardo i decumanus, na miejscu gdzie dzi\xc5\x9b znajduje si\xc4\x99 (mniejszy) Muristan. Przy skrzy\xc5\xbcowaniu g\xc5\x82\xc3\xb3wnej cardo i drugiej decumanus, na terenie przylegaj\xc4\x85cym do Forum, Hadrian ufundowa\xc5\x82 \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni\xc4\x99 Wenus, kt\xc3\xb3ra p\xc3\xb3\xc5\xbaniej zosta\xc5\x82a zast\xc4\x85piona Bazylik\xc4\x85 Grobu \xc5\x9awi\xc4\x99tego. Poni\xc5\xbcej tej Bazyliki zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci muru \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni zbudowanej przez Hadriana. Cesarz doda\xc5\x82 miastu tak\xc5\xbce drugie forum, po\xc5\x82o\xc5\xbcone o okolicy dzisiejszego Konwentu Si\xc3\xb3str Syjonu.'