b'\n_START_ARTICLE_\nPaul von Lettow-Vorbeck\n_START_SECTION_\nM\xc5\x82odo\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nPaul Emil v. Lettow-Vorbeck pochodzi\xc5\x82 z prastarej szlachty pomorskiej o tradycjach rycerskich i wojskowych._NEWLINE_Jego ojciec gen. Paul Karl z rodzinnego maj\xc4\x85tku w W\xc4\x99gorzycach (do 1945 Wangeritz), stacjonowa\xc5\x82 przy granicy z Francj\xc4\x85, gdzie urodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 Paul Emil, kt\xc3\xb3ry nast\xc4\x99pnie studiowa\xc5\x82 w Akademii Wojskowej w klasie o specjalno\xc5\x9bci artyleryjskiej. W 1900 bra\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w t\xc5\x82umieniu powstania bokser\xc3\xb3w w Chinach. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej w latach 1904\xe2\x80\x931908 odbywa\xc5\x82 s\xc5\x82u\xc5\xbcb\xc4\x99 w Niemieckiej Afryce Po\xc5\x82udniowo-Zachodniej, gdzie walczy\xc5\x82 ze zbuntowanymi plemionami Herer\xc3\xb3w i Hotentot\xc3\xb3w. Zosta\xc5\x82 w\xc3\xb3wczas ranny w lewe oko i musia\xc5\x82 podda\xc4\x87 si\xc4\x99 rekonwalescencji w Po\xc5\x82udniowej Afryce, gdzie zaprzyja\xc5\xbani\xc5\x82 si\xc4\x99 z Janem Smutsem, przeciwko kt\xc3\xb3remu musia\xc5\x82 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej walczy\xc4\x87 w czasie I wojny \xc5\x9bwiatowej. W latach 1909\xe2\x80\x931913 by\xc5\x82 dow\xc3\xb3dc\xc4\x85 II Cesarskiego Batalionu Piechoty Morskiej (II Seebataillon Kaiserliche Marine-Infanterie). Dowodzi\xc5\x82 tak\xc5\xbce niemieckimi oddzia\xc5\x82ami kolonialnymi (tzw. Schutztruppe) w Kamerunie Niemieckim. W pa\xc5\xbadzierniku 1913 roku otrzyma\xc5\x82 awans na majora, a wraz z wybuchem I wojny \xc5\x9bwiatowej podpu\xc5\x82kownika.\n_START_SECTION_\nS\xc5\x82u\xc5\xbcba podczas I wojny \xc5\x9bwiatowej\n_START_PARAGRAPH_\nW 1914 Lettow-Vorbeck obj\xc4\x85\xc5\x82 dowodzenie nad ma\xc5\x82ymi si\xc5\x82ami w Niemieckiej Afryce Wschodniej (obecna Tanzania), w sk\xc5\x82ad kt\xc3\xb3rych wchodzi\xc5\x82 3-tysi\xc4\x99czny niemiecki garnizon oraz 12 kompanii tubylc\xc3\xb3w tzw. Askari. Na pocz\xc4\x85tku wojny w sierpniu, chc\xc4\x85c przej\xc4\x85\xc4\x87 inicjatyw\xc4\x99, zignorowa\xc5\x82 rozkazy dow\xc3\xb3dztwa z Berlina oraz gubernatora kolonii dr. Heinricha von Schnee i przygotowywa\xc5\x82 dzia\xc5\x82ania ofensywne. Nie zaniedbywa\xc5\x82 te\xc5\xbc obrony. Sprawnie zorganizowa\xc5\x82 obron\xc4\x99 przed brytyjskim desantem na miasto Tanga, gdzie w dniach od 2 do 5 listopada 1914 rozegra\xc5\x82a si\xc4\x99 jedna z najwi\xc4\x99kszych bitew w Afryce w czasie wojny. Po wygranej przegrupowa\xc5\x82 swoich ludzi i uzupe\xc5\x82ni\xc5\x82 prawie wyczerpane zapasy, aby uderzy\xc4\x87 na koleje brytyjskie. 18 stycznia 1915 uderzy\xc5\x82 na posterunek brytyjski pod Jassin, chroni\xc4\x85cy Brytyjsk\xc4\x85 Afryk\xc4\x99 Wschodni\xc4\x85 (dzi\xc5\x9b Kenia) i odni\xc3\xb3s\xc5\x82 drugie zwyci\xc4\x99stwo. Dzi\xc4\x99ki tym sukcesom zdoby\xc5\x82 du\xc5\xbce ilo\xc5\x9bci broni i zaopatrzenia, podnios\xc5\x82o si\xc4\x99 tak\xc5\xbce morale ludzi. Niemniej jednak straci\xc5\x82 dosy\xc4\x87 du\xc5\xbco \xc5\xbco\xc5\x82nierzy (co przy jego sk\xc4\x85pych si\xc5\x82ach mia\xc5\x82o wydatne znaczenie), w\xc5\x9br\xc3\xb3d kt\xc3\xb3rych znalaz\xc5\x82 si\xc4\x99 bardzo pomocny angielski repatriant Tom von Prince, kt\xc3\xb3rego trudno by\xc5\x82o zast\xc4\x85pi\xc4\x87. Po bitwie pod Jassin Lettow-Vorbeck postanowi\xc5\x82 zmieni\xc4\x87 strategi\xc4\x99 i stosuj\xc4\x85c taktyk\xc4\x99 partyzanck\xc4\x85 uderzy\xc5\x82 na brytyjskie linie kolejowe (zw\xc5\x82aszcza wa\xc5\xbcn\xc4\x85 \xe2\x80\x9eUganda Railway\xe2\x80\x9d)._NEWLINE_Strategia Lettowa by\xc5\x82a bardzo prosta, mianowicie wiedz\xc4\x85c, i\xc5\xbc Afryka Wschodnia b\xc4\x99dzie jedynie peryferyjnym rejonem dzia\xc5\x82a\xc5\x84 wojennych \xe2\x80\x93 postanowi\xc5\x82 zwi\xc4\x85za\xc4\x87 swoimi dzia\xc5\x82aniami jak najwi\xc4\x99cej si\xc5\x82 brytyjskich. Dzi\xc4\x99ki temu mia\xc5\x82 odci\xc4\x85\xc5\xbcy\xc4\x87 wojska cesarskie w Europie i pozbawi\xc4\x87 Brytyjczyk\xc3\xb3w dodatkowych odwod\xc3\xb3w._NEWLINE_W konsekwencji kosztownych strat w ludziach postanowi\xc5\x82 unika\xc4\x87 bezpo\xc5\x9bredniego kontaktu z Brytyjczykami. Zamiast tego prowadzi\xc5\x82 wojn\xc4\x99 podjazdow\xc4\x85 i organizowa\xc5\x82 liczne wypady na terytorium przeciwnika (g\xc5\x82\xc3\xb3wnie do Kenii i Rodezji). Jego celem sta\xc5\x82y si\xc4\x99 forty, koleje oraz linie telegraficzne. Wszystkie te akcje zmierza\xc5\x82y do tego, aby odwr\xc3\xb3ci\xc4\x87 uwag\xc4\x99 armii brytyjskiej od Europy oraz aby Anglicy wys\xc5\x82ali w ten rejon jak najwi\xc4\x99cej swoich si\xc5\x82._NEWLINE_Lettow-Vorbeck skupi\xc5\x82 pod swoimi rozkazami do 12 000 ludzi, wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 z nich stanowili tzw. Askari, kt\xc3\xb3rzy w przeciwie\xc5\x84stwie do innych miejscowych oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w kolonialnych byli dobrze wyszkoleni i zdyscyplinowani. Askari stali si\xc4\x99 s\xc5\x82awni ze wzgl\xc4\x99du na swoje umiej\xc4\x99tno\xc5\x9bci \xc5\xbco\xc5\x82nierskie oraz lojalno\xc5\x9b\xc4\x87. Lettow by\xc5\x82 tak\xc5\xbce wybitnym dow\xc3\xb3dc\xc4\x85, je\xc5\xbceli chodzi o zapewnianie wysokiego morale w armii i zawsze utrzymywa\xc5\x82 bliskie kontakty ze swoimi \xc5\xbco\xc5\x82nierzami._NEWLINE_Problemy z zaopatrzeniem cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo rozwi\xc4\x85zano poprzez akcj\xc4\x99 ratunkow\xc4\x85 dla niemieckiego kr\xc4\x85\xc5\xbcownika SMS K\xc3\xb6nigsberg (ostatecznie zatopionego przez Brytyjczyk\xc3\xb3w w delcie rzeki Rufid\xc5\xbci w 1915 r.), zdemontowano z niego artyleri\xc4\x99, kt\xc3\xb3rej u\xc5\xbcyto w dzia\xc5\x82aniach l\xc4\x85dowych. Za\xc5\x82oga tego okr\xc4\x99tu do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82a do reszty si\xc5\x82 Lettowa._NEWLINE_W marcu 1916 Brytyjczycy (rekrutuj\xc4\x85cy si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z Po\xc5\x82udniowej Afryki) dowodzeni przez Jana Smutsa rozpocz\xc4\x99li zakrojon\xc4\x85 na szerok\xc4\x85 skal\xc4\x99 ofensyw\xc4\x99. Von Lettow-Vorbeck umiej\xc4\x99tnie i cierpliwie wykorzystywa\xc5\x82 teren oraz klimat jako swoich sojusznik\xc3\xb3w i zmusza\xc5\x82 Anglik\xc3\xb3w do walki na narzuconych przez siebie warunkach. Jednak olbrzymia przewaga brytyjska zmusi\xc5\x82a go do ust\xc4\x85pienia z cz\xc4\x99\xc5\x9bci terytorium. Niemniej jednak Brytyjczycy zanotowali na swoim koncie kilka bolesnych pora\xc5\xbcek, najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 by\xc5\x82a bitwa pod Mahiw\xc4\x85, gdzie Niemcy przy stracie 100 ludzi wyeliminowali z dalszej walki 1600 Brytyjczyk\xc3\xb3w._NEWLINE_Pomimo wielkich wysi\xc5\x82k\xc3\xb3w Lettowa przewaga przeciwnika by\xc5\x82a przyt\xc5\x82aczaj\xc4\x85ca (nieraz 1:50), dlatego te\xc5\xbc nie mia\xc5\x82 on najmniejszych szans na obron\xc4\x99 jakiegokolwiek terytorium ze wzgl\xc4\x99du na szczup\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 swych si\xc5\x82 i odci\xc4\x99cie od \xc5\x9bwiata. Korzystaj\xc4\x85c z tego, \xc5\xbce Portugalia wypowiedzia\xc5\x82a wojn\xc4\x99 Cesarstwu Niemieckiemu, Vorbeck postanowi\xc5\x82 najecha\xc4\x87 na portugalski Mozambik, gdzie, po pokonaniu portugalskich garnizon\xc3\xb3w zdoby\xc5\x82 nowych ludzi i zapasy. W sierpniu 1918 powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do Niemieckiej Afryki Wschodniej, tylko po to, aby uderzy\xc4\x87 na Rodezj\xc4\x99, dzi\xc4\x99ki czemu wymkn\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 z zastawionej na niego brytyjskiej pu\xc5\x82apki. Wygra\xc5\x82 tu m.in. 13 listopada bitw\xc4\x99 pod Kasam\xc4\x85 (by\xc5\x82o to ju\xc5\xbc dwa dni po zawieszeniu broni w Europie). Kiedy plotki o niemieckiej przegranej w Europie okaza\xc5\x82y si\xc4\x99 prawdziwe (dzi\xc4\x99ki schwytaniu brytyjskiego pos\xc5\x82a\xc5\x84ca przenosz\xc4\x85cego wiadomo\xc5\x9b\xc4\x87 o zawieszeniu broni) von Lettow-Vorbeck podda\xc5\x82 si\xc4\x99 23 listopada ze swoj\xc4\x85 niezwyci\xc4\x99\xc5\xbcon\xc4\x85 armi\xc4\x85 w Abercorn, w obecnej Zambii.\n_START_SECTION_\nKariera powojenna i spu\xc5\x9bcizna\n_START_PARAGRAPH_\nPo wojnie Lettow czyni\xc5\x82 wysi\xc5\x82ki, aby repatriowa\xc4\x87 niemieckich \xc5\xbco\xc5\x82nierzy oraz je\xc5\x84c\xc3\xb3w, stara\xc5\x82 si\xc4\x99 tak\xc5\xbce, aby Afrykanie (Askarysi) byli traktowani na r\xc3\xb3wni z Europejczykami. Spotka\xc5\x82 tak\xc5\xbce Richarda Meinertzhagena \xe2\x80\x93 oficera brytyjskiego wywiadu, z kt\xc3\xb3rym mia\xc5\x82 osobiste porachunki z czasu wojny._NEWLINE_P\xc3\xb3\xc5\xbaniej w styczniu 1919 Lettow wr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do kraju, gdzie przywitano go jak bohatera i ju\xc5\xbc wcze\xc5\x9bniej awansowano do rangi genera\xc5\x82a majora (by\xc5\x82 to ostatni edykt wydany przez cesarza). Oddzia\xc5\x82y Lettowa jako jedyne otrzyma\xc5\x82y pozwolenie na wykonanie parady zwyci\xc4\x99stwa przez Bram\xc4\x99 Brandenbursk\xc4\x85. By\xc5\x82a to nagroda za to, \xc5\xbce jego wojska jako jedyne zwyci\xc4\x99sko wychodzi\xc5\x82y wielokrotnie ze star\xc4\x87 z liczniejszym wrogiem. Jednak ju\xc5\xbc w 1920 odszed\xc5\x82 z armii, otrzymuj\xc4\x85c jednocze\xc5\x9bnie awans na Generalleutnanta._NEWLINE_Wkr\xc3\xb3tce Lettow sta\xc5\x82 si\xc4\x99 aktywny politycznie, staj\xc4\x85c po stronie si\xc5\x82 prawicowych, bra\xc5\x82 m.in. udzia\xc5\x82 w t\xc5\x82umieniu powstania komunistycznego w Hamburgu. Nast\xc4\x99pnie by\xc5\x82 pos\xc5\x82em do Reichstagu (1929\xe2\x80\x931930) z ramienia partii DNVP (Niemieccy Nacjonali\xc5\x9bci)._NEWLINE_Von Lettow-Vorbeck sprzeciwia\xc5\x82 si\xc4\x99 nazizmowi. Narodowi socjali\xc5\x9bci ze wzgl\xc4\x99du na jego s\xc5\x82aw\xc4\x99 i towarzysz\xc4\x85c\xc4\x85 mu legend\xc4\x99 pr\xc3\xb3bowali go u\xc5\xbcy\xc4\x87 do swoich cel\xc3\xb3w. W 1938 w wieku 68 lat nie sprzeciwi\xc5\x82 si\xc4\x99 nadaniu mu tytu\xc5\x82u \xe2\x80\x9egenera\xc5\x82a do specjalnych cel\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d, przy czym do ko\xc5\x84ca wojny nie otrzyma\xc5\x82 wezwania do s\xc5\x82u\xc5\xbcby. W 1945 kompletnie wycofa\xc5\x82 si\xc4\x99 z \xc5\xbcycia publicznego. Jedynie w 1953 odwiedzi\xc5\x82 sw\xc3\xb3j drugi dom \xe2\x80\x93 Wschodni\xc4\x85 Afryk\xc4\x99, gdzie serdecznie powitali go \xc5\xbcyj\xc4\x85cy jeszcze niekt\xc3\xb3rzy Askarysi. Smuts wraz z kilkoma by\xc5\x82ymi brytyjskimi i po\xc5\x82udniowoafryka\xc5\x84skimi oficerami zorganizowali ma\xc5\x82y zasi\xc5\x82ek pieni\xc4\x99\xc5\xbcny, kt\xc3\xb3ry mia\xc5\x82 mu by\xc4\x87 wyp\xc5\x82acany a\xc5\xbc do \xc5\x9bmierci._NEWLINE_Po jego \xc5\x9bmierci w Niemczech, rz\xc4\x85d zadecydowa\xc5\x82, i\xc5\xbc rozdzieli \xc5\x9brodki pieni\xc4\x99\xc5\xbcne pomi\xc4\x99dzy by\xc5\x82ych \xc5\xbco\xc5\x82nierzy \xe2\x80\x93 Askarys\xc3\xb3w Lettowa w Tanzanii. Test by\xc5\x82 prosty \xe2\x80\x93 je\xc5\x9bli weterani poprawnie reagowali na niemieckie komendy wojskowe \xe2\x80\x93 otrzymywali odpowiednie wynagrodzenie._NEWLINE_Jego nazwiskiem nazwano m.in. koszary w Hamburgu. Dzisiejsza ulica Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych na Muchoborze Ma\xc5\x82ym we Wroc\xc5\x82awiu w latach 1935\xe2\x80\x931945 nosi\xc5\x82a nazw\xc4\x99 Lettow-Vorbeck Stra\xc3\x9fe. Podobnie wie\xc5\x9b Lubostro\xc5\x84 w latach 1940\xe2\x80\x931945 nosi\xc5\x82a nazw\xc4\x99 Lettow-Vorbeck. 4 listopada 1916 otrzyma\xc5\x82 odznaczenie wojskowe Pour le M\xc3\xa9rite.'