b"\n_START_ARTICLE_\nUstr\xc3\xb3j polityczny Francji\n_START_SECTION_\nW\xc5\x82adza wykonawcza\n_START_PARAGRAPH_\nW swym za\xc5\x82o\xc5\xbceniu konstytucja utrzymuje dwucz\xc5\x82onow\xc4\x85 egzekutyw\xc4\x99. Szef rz\xc4\x85du otrzyma\xc5\x82 inn\xc4\x85 nazw\xc4\x99 ni\xc5\xbc w IV Republice, zamiast prezesa rady ministr\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 premier. G\xc5\x82ow\xc4\x85 pa\xc5\x84stwa jest prezydent Republiki. To on, a nie premier, przewodniczy posiedzeniom rz\xc4\x85du. Prezydent, jako arbiter, posiadaj\xc4\x85cy pewne uprawnienia osobiste zosta\xc5\x82 usytuowany ponad partiami politycznymi. Charles de Gaulle sam przekonywa\xc5\x82, \xc5\xbce zapewni to normalne funkcjonowanie w\xc5\x82adz. Dlatego te\xc5\xbc ustr\xc3\xb3j V Republiki zyska\xc5\x82 nazw\xc4\x99 \xe2\x80\x9esemiprezydencki\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nW\xc5\x82adza ustawodawcza\n_START_PARAGRAPH_\nParlament francuski jest dwuizbowy. Sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 ze Zgromadzenia Narodowego i Senatu. Obie izby zbieraj\xc4\x85 si\xc4\x99 na jedn\xc4\x85 sesj\xc4\x99 w roku trwaj\xc4\x85c\xc4\x85 od pierwszego roboczego dnia pa\xc5\xbadziernika do ostatniego roboczego dnia czerwca, ale w trakcie sesji nie mo\xc5\xbce zebra\xc4\x87 si\xc4\x99 na wi\xc4\x99cej ni\xc5\xbc na 120 posiedze\xc5\x84. Odbywa\xc4\x87 si\xc4\x99 mog\xc4\x85 tak\xc5\xbce sesje nadzwyczajne zwo\xc5\x82ywane przez prezydenta na wniosek premiera lub wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w Zgromadzenia Narodowego. Na czele ka\xc5\xbcdej z izb stoi przewodnicz\xc4\x85cy, kieruj\xc4\x85cy jej obradami. Jednym z wa\xc5\xbcniejszych organ\xc3\xb3w jest tak\xc5\xbce biuro (prezydium), w kt\xc3\xb3rego sk\xc5\x82ad wchodz\xc4\x85: przewodnicz\xc4\x85cy, jego zast\xc4\x99pcy, sekretarze, kwestorzy. W sk\xc5\x82ad izb wchodz\xc4\x85 komisje sta\xc5\x82e (po sze\xc5\x9b\xc4\x87 w ka\xc5\xbcdej z izb) oraz komisje specjalne. Obie izby dzia\xc5\x82aj\xc4\x85 na podstawie wewn\xc4\x99trznie obowi\xc4\x85zuj\xc4\x85cych regulamin\xc3\xb3w_NEWLINE_Mimo \xc5\xbce uprawnienia parlamentu s\xc4\x85 mniejsze ni\xc5\xbc w Czwartej Republice, mo\xc5\xbce on jednak doprowadzi\xc4\x87 do upadku rz\xc4\x85du, je\xc5\xbceli Zgromadzenie Narodowe przeg\xc5\x82osuje absolutn\xc4\x85 wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci\xc4\x85 wotum nieufno\xc5\x9bci._NEWLINE_Gabinet ma silny wp\xc5\x82yw na prace parlamentu. Istnieje tryb legislacyjny, w kt\xc3\xb3rym rz\xc4\x85d sk\xc5\x82ada projekt ustawy do parlamentu i je\xc5\xbceli nie pojawi si\xc4\x99 wniosek o wotum nieufno\xc5\x9bci dla gabinetu, to nowy akt prawny zostaje uchwalony bez g\xc5\x82osowania. W przypadku, gdy parlamentarzy\xc5\x9bci b\xc4\x99d\xc4\x85 chcieli zablokowa\xc4\x87 ustaw\xc4\x99, ca\xc5\x82a procedura mo\xc5\xbce trwa\xc4\x87 maksymalnie 72 godziny (24 na z\xc5\x82o\xc5\xbcenie wniosku o wotum nieufno\xc5\x9bci i 48 na jego przeg\xc5\x82osowanie).\n_START_SECTION_\nProcedury legislacyjne parlamentu\n_START_PARAGRAPH_\nInicjatywa ustawodawcza nale\xc5\xbcy do rz\xc4\x85du, a w\xc5\x82a\xc5\x9bciwie rady ministr\xc3\xb3w, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc do odpowiednio licznej grupy parlamentarzyst\xc3\xb3w. Projekt nowego prawa zg\xc5\x82oszony przez rz\xc4\x85d okre\xc5\x9bla si\xc4\x99 jako projet de loi, a ten z\xc5\x82o\xc5\xbcony przez cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w legislatywy jest nazywany proposition de loi. Ka\xc5\xbcdy projekt ustawy rz\xc4\x85dowej jest opiniowany przez Rad\xc4\x99 Stanu (Conseil d'\xc3\x89tat), przed rozpocz\xc4\x99ciem procesu ustawodawczego. Projekty ustaw proponowane przez grup\xc4\x99 parlamentarzyst\xc3\xb3w nie mog\xc4\x85 zwi\xc4\x99ksza\xc4\x87 obci\xc4\x85\xc5\xbcenia bud\xc5\xbcetu bez podania \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a finansowania nowych wydatk\xc3\xb3w._NEWLINE_Ustawy rz\xc4\x85dowe rozpoczynaj\xc4\x85 sw\xc3\xb3j proces legislacyjny w Zgromadzeniu Narodowym, a te zg\xc5\x82oszone przez cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w kt\xc3\xb3rej\xc5\x9b z izb legislatywy s\xc4\x85 rozpatrywane najpierw w tej izbie. Je\xc5\xbceli przepisy proponowane przez obie izby r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x85 si\xc4\x99 mi\xc4\x99dzy sob\xc4\x85, to powo\xc5\x82ywana jest specjalna komisja harmonizacyjna. Sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 ona po po\xc5\x82owie z cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w Senatu i Zgromadzenia Narodowego. Je\xc5\xbceli jej prace zako\xc5\x84cz\xc4\x85 si\xc4\x99 fiaskiem, to o ostatecznym tek\xc5\x9bcie decyduje ni\xc5\xbcsza izba parlamentu._NEWLINE_Nowe prawo musi by\xc4\x87 podpisane przez prezydenta. Na tym etapie g\xc5\x82owa pa\xc5\x84stwa, przewodnicz\xc4\x85cy obu izb (fr. pr\xc3\xa9sident), grupa 60 senator\xc3\xb3w lub 60 pos\xc5\x82\xc3\xb3w mo\xc5\xbce zaskar\xc5\xbcy\xc4\x87 projekt przed Rad\xc4\x99 Konstytucyjn\xc4\x85. Prezydent ma te\xc5\xbc prawo weta, kt\xc3\xb3re zmusza parlament do ponownego g\xc5\x82osowania projektu ustawy. Je\xc5\xbceli nowe prawo zostanie przeg\xc5\x82osowane, to prezydent musi je podpisa\xc4\x87. Po kontrasygnacie przez odpowiedniego ministra ustawa jest publikowana w dzienniku ustaw (fr. Journal Officiel de la R\xc3\xa9publique Fran\xc3\xa7aise).\n_START_SECTION_\nZgromadzenie Narodowe\n_START_PARAGRAPH_\nZgromadzenie Narodowe (fr. Assembl\xc3\xa9e Nationale) jest ni\xc5\xbcsz\xc4\x85 izb\xc4\x85 parlamentu francuskiego. Sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z 577 deputowanych (pos\xc5\x82\xc3\xb3w) wybieranych na 5-letni\xc4\x85 kadencj\xc4\x99 w systemie wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci bezwzgl\xc4\x99dnej. Podczas ka\xc5\xbcdych wybor\xc3\xb3w g\xc5\x82osowanie obejmuje ca\xc5\x82y sk\xc5\x82ad Zgromadzenia Narodowego._NEWLINE_Po ukonstytuowaniu si\xc4\x99 nowo wybranego parlamentu, o tym kto zostanie premierem decyduje zwykle partia maj\xc4\x85ca najwi\xc4\x99cej miejsc w parlamencie.\n_START_SECTION_\nSenat\n_START_PARAGRAPH_\nSenat sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z 348 senator\xc3\xb3w (rok 2008). Jego sk\xc5\x82ad jest obierany przez oko\xc5\x82o 145 tys. elektor\xc3\xb3w. Od 1 lipca 2004 r. kadencja senatora trwa 6 lat, a co 3 lata po\xc5\x82owa sk\xc5\x82adu izby jest wymieniana. Do 30 czerwca 2004 kadencja senatora trwa\xc5\x82a 9 lat, a co 3 lata odnawiano 1/3 sk\xc5\x82adu izby._NEWLINE_Elektorzy to zwykle przedstawiciele w\xc5\x82adzy lokalnej. 322 senator\xc3\xb3w reprezentuje swoje departamenty (fr. d\xc3\xa9partements), 9 \xe2\x80\x93 terytoria zale\xc5\xbcne, za\xc5\x9b 12 \xe2\x80\x93 Francuz\xc3\xb3w mieszkaj\xc4\x85cych na emigracji._NEWLINE_Prerogatywy Senatu s\xc4\x85 bardzo ograniczone i zwykle rozstrzygaj\xc4\x85cy g\xc5\x82os ma Zgromadzenie Narodowe. W historii Pi\xc4\x85tej Republiki izba wy\xc5\xbcsza zwykle by\xc5\x82a kierowana przez prawicow\xc4\x85 wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87. Wynika\xc5\x82o to z ordynacji wyborczej. Dzi\xc5\x9b wielu Francuz\xc3\xb3w uwa\xc5\xbca spos\xc3\xb3b obierania Senatu za zupe\xc5\x82ny anachronizm.\n_START_SECTION_\nRada Spo\xc5\x82eczno-Ekonomiczno-\xc5\x9arodowiskowa\n_START_PARAGRAPH_\nRada Spo\xc5\x82eczno-Ekonomiczno-\xc5\x9arodowiskowa (fr. Conseil \xc3\xa9conomique, social et environnemental), sk\xc5\x82adaj\xc4\x85ca si\xc4\x99 z 233 cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w, jest cia\xc5\x82em doradczym. Nie bierze udzia\xc5\x82u w procesie legislacyjnym, ale konsultuje tworzone prawo, szczeg\xc3\xb3lnie w kwestiach zwi\xc4\x85zanych z gospodark\xc4\x85 i sprawami spo\xc5\x82ecznymi. Rada publikuje raporty, kt\xc3\xb3re s\xc4\x85 przesy\xc5\x82ane do rz\xc4\x85du i parlamentu oraz publikowane w dzienniku ustaw.\n_START_SECTION_\nS\xc4\x85dy powszechne\n_START_PARAGRAPH_\nS\xc4\x85dy powszechne zajmuj\xc4\x85 si\xc4\x99 rozstrzyganiem spraw cywilnych oraz karnych. System s\xc4\x85downiczy sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z s\xc4\x85d\xc3\xb3w trzech instancji \xe2\x80\x93 rejonowych, apelacyjnych oraz S\xc4\x85du Kasacyjnego (Cour de cassation)._NEWLINE_S\xc4\x99dziowie s\xc4\x85 urz\xc4\x99dnikami pa\xc5\x84stwowymi, jednak posiadaj\xc4\x85 szereg praw, kt\xc3\xb3re chroni\xc4\x85 ich niezale\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87. S\xc4\x99dzi\xc3\xb3w nie mo\xc5\xbcna przenosi\xc4\x87 ani awansowa\xc4\x87 bez ich zgody. Na stra\xc5\xbcy niezale\xc5\xbcno\xc5\x9bci s\xc4\x99dzi\xc3\xb3w i prokuratury stoi Najwy\xc5\xbcsza rada korpusu urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w s\xc4\x85dowych (fr. Conseil sup\xc3\xa9rieur de la magistrature). Cz\xc5\x82onkami rady s\xc4\x85 prezydent, minister sprawiedliwo\xc5\x9bci, przewodnicz\xc4\x85cy s\xc4\x85d\xc3\xb3w administracyjnych i kasacyjnych oraz s\xc4\x99dziowie i prokuratorzy reprezentuj\xc4\x85cy samorz\xc4\x85d zawodowy. Rada decyduje o nominacjach s\xc4\x99dziowskich i prokuratorskich, ma prawo do prowadzenia post\xc4\x99powa\xc5\x84 dyscyplinarnych przeciwko s\xc4\x99dziom._NEWLINE_\xc5\x81awnicy bior\xc4\x85 udzia\xc5\x82 tylko w sprawach dotycz\xc4\x85cych najci\xc4\x99\xc5\xbcszych zbrodni. Zgodnie ze standardem wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych pa\xc5\x84stw demokratycznych, we Francji oskar\xc5\xbcony jest niewinny, dop\xc3\xb3ki ponad wszelk\xc4\x85 w\xc4\x85tpliwo\xc5\x9b\xc4\x87 nie udowodni mu si\xc4\x99 winy.\n_START_SECTION_\nS\xc4\x85downictwo administracyjne\n_START_PARAGRAPH_\nS\xc4\x85dy administracyjne zajmuj\xc4\x85 si\xc4\x99 rozstrzyganiem spraw spornych pomi\xc4\x99dzy obywatelami a instytucjami pa\xc5\x84stwa oraz mi\xc4\x99dzy r\xc3\xb3\xc5\xbcnymi urz\xc4\x99dami. Ka\xc5\xbcda decyzja urz\xc4\x99dnika mo\xc5\xbce zosta\xc4\x87 zaskar\xc5\xbcona. S\xc4\x85downictwo administracyjne podobnie jak powszechne zapewnia mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 apelacji. Wyroki rejonowych trybuna\xc5\x82\xc3\xb3w administracyjnych, mog\xc4\x85 podlega\xc4\x87 apelacji do administracyjnych s\xc4\x85d\xc3\xb3w apelacyjnych, a najwy\xc5\xbcsz\xc4\x85 instancj\xc4\x85, do kt\xc3\xb3rej mo\xc5\xbcna si\xc4\x99 odwo\xc5\x82a\xc4\x87 jest Rada Stanu (fr. Conseil d'\xc3\x89tat) a dok\xc5\x82adnie jej wydzia\xc5\x82 zajmuj\xc4\x85cy si\xc4\x99 pozwami._NEWLINE_Rada Stanu jest organem rz\xc4\x85dowym, pe\xc5\x82ni\xc4\x85cym dwie funkcje: doradcz\xc4\x85 (doradza rz\xc4\x85dowi w sprawie projekt\xc3\xb3w ustaw i ordonans\xc3\xb3w) oraz s\xc4\x85downicz\xc4\x85 (jest najwy\xc5\xbcsz\xc4\x85 instancj\xc4\x85 s\xc4\x85downictwa administracyjnego). Formalnie na czele Rady Stanu stoi Premier, lecz faktyczne kierownictwo sprawowane jest przez wiceprezesa, nominowanego dekretem Rady Ministr\xc3\xb3w. Bliskie powi\xc4\x85zanie Rady Stanu z administracj\xc4\x85 rz\xc4\x85dow\xc4\x85 bywa przedmiotem kontrowersji co do jej niezale\xc5\xbcno\xc5\x9bci przy rozpatrywaniu skarg na dzia\xc5\x82ania organ\xc3\xb3w administracji publicznej. Zgodnie z francusk\xc4\x85 doktryn\xc4\x85 prawa administracyjnego, s\xc4\x99dzia administracyjny sam jest administratorem._NEWLINE_Rada Stanu rozpatruje r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc skargi dotycz\xc4\x85ce decyzji rz\xc4\x85du. Je\xc5\xbceli rozporz\xc4\x85dzenia wykonawcze lub inne decyzje w\xc5\x82adzy wykonawczej s\xc4\x85 sprzeczne z ustawami lub og\xc3\xb3lnymi zasadami pa\xc5\x84stwa prawa, mog\xc4\x85 zosta\xc4\x87 uniewa\xc5\xbcnione na mocy wyroku tego cia\xc5\x82a.\n_START_SECTION_\nRada Konstytucyjna\n_START_PARAGRAPH_\nRada Konstytucyjna (fr. Conseil Constitutionnel) rozpatruje akty prawne i ocenia, czy s\xc4\x85 one zgodne z konstytucj\xc4\x85 oraz traktatami mi\xc4\x99dzynarodowymi. Wniosek o wszcz\xc4\x99cie post\xc4\x99powania przed Rad\xc4\x85 Konstytucyjn\xc4\x85 mog\xc4\x85 sk\xc5\x82ada\xc4\x87 prezydent, przewodnicz\xc4\x85cy Senatu (fr. pr\xc3\xa9sident du S\xc3\xa9nat), przewodnicz\xc4\x85cy Zgromadzenia Narodowego (fr. pr\xc3\xa9sident de l'Assembl\xc3\xa9e nationale), premier, 60 senator\xc3\xb3w lub 60 pos\xc5\x82\xc3\xb3w. Jednocze\xc5\x9bnie za niekonstytucyjne trybuna\xc5\x82 mo\xc5\xbce uzna\xc4\x87 przepisy sprzeczne z Deklaracj\xc4\x85 Praw Cz\xc5\x82owieka i Obywatela (fr. D\xc3\xa9claration des Droits de l'Homme et du Citoyen) oraz Europejsk\xc4\x85 Konwencj\xc4\x85 Praw Cz\xc5\x82owieka._NEWLINE_Rada Konstytucyjna sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z 9 cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w, z czego 3 jest mianowanych przez prezydenta, 3 przez przewodnicz\xc4\x85cego Senatu i 3 przez przewodnicz\xc4\x85cego Zgromadzenia Narodowego. Ponadto do zasiadania w radzie maj\xc4\x85 prawo byli prezydenci Francji. Charakterystyczne jest to, \xc5\xbce cz\xc5\x82onkowie rady nie musz\xc4\x85 mie\xc4\x87 wykszta\xc5\x82cenia prawniczego, jednak utrwali\xc5\x82 si\xc4\x99 zwyczaj konstytucyjny, aby takie wykszta\xc5\x82cenie posiadali.\n_START_SECTION_\nS\xc4\x85dy rozrachunkowe\n_START_PARAGRAPH_\nS\xc4\x85downictwo rozrachunkowe zajmuje si\xc4\x99 audytem finans\xc3\xb3w pa\xc5\x84stwa oraz innych instytucji publicznych. Jego struktura opiera si\xc4\x99 na lokalnych s\xc4\x85dach rozrachunkowych, a instytucj\xc4\x85 odwo\xc5\x82awcz\xc4\x85 jest tutaj Naczelny S\xc4\x85d Rozrachunkowy (fr. Cour des Comptes). Cia\xc5\x82o to publikuje coroczny raport, kt\xc3\xb3ry czasami staje si\xc4\x99 wst\xc4\x99pnym materia\xc5\x82em dla dzia\xc5\x82a\xc5\x84 prokuratury."