b'\n_START_ARTICLE_\nWielkie twierdzenie Fermata\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nTwierdzenie zosta\xc5\x82o sformu\xc5\x82owane przez Fermata w roku 1637. Opublikowano je dopiero w roku 1670, po odnalezieniu go w pozosta\xc5\x82ych po \xc5\x9bmierci pismach Fermata, i z miejsca sta\xc5\x82o si\xc4\x99 wyzwaniem dla kolejnych pokole\xc5\x84 matematyk\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 wiadomo bowiem by\xc5\x82o, \xc5\xbce wiele twierdze\xc5\x84 formu\xc5\x82owanych przez Fermata okaza\xc5\x82o si\xc4\x99 prawdziwymi, a ich dowody zosta\xc5\x82y znalezione przez innych. To jedno przez ponad 300 lat opiera\xc5\x82o si\xc4\x99 pr\xc3\xb3bom dowodu w og\xc3\xb3lno\xc5\x9bci, znane by\xc5\x82y dowody szczeg\xc3\xb3lnych przypadk\xc3\xb3w. Dlatego te\xc5\xbc nazwane zosta\xc5\x82o ostatnim twierdzeniem Fermata._NEWLINE_Dow\xc3\xb3d ostatecznie zosta\xc5\x82 przeprowadzony przez angielskiego matematyka Andrew Johna Wilesa dopiero w roku 1994, co by\xc5\x82o jedn\xc4\x85 z najwi\xc4\x99kszych sensacji naukowych XX wieku. Zajmowa\xc5\x82 ok. 100 stron A4 i wyra\xc5\xbcony by\xc5\x82 w j\xc4\x99zyku topologii i krzywych eliptycznych._NEWLINE_W rzeczywisto\xc5\x9bci dow\xc3\xb3d twierdzenia Fermata przeprowadzony przez Wilesa ma dosy\xc4\x87 d\xc5\x82ug\xc4\x85 histori\xc4\x99, a jego g\xc5\x82\xc3\xb3wnymi elementami by\xc5\x82o postawienie w 1955 przez Taniyam\xc4\x99 pewnych pyta\xc5\x84 na temat funkcji eliptycznych, jego p\xc3\xb3\xc5\xbaniejsze prace wraz z Shimur\xc4\x85 i postawiona przez nich hipoteza Shimury-Taniyamy. W 1986 udowodniono, \xc5\xbce istnieje zwi\xc4\x85zek mi\xc4\x99dzy t\xc4\x85 hipotez\xc4\x85 a twierdzeniem Fermata. P\xc3\xb3\xc5\xbaniejsze prace matematyk\xc3\xb3w pokaza\xc5\x82y, \xc5\xbce gdyby twierdzenie Fermata by\xc5\x82o fa\xc5\x82szywe, to i hipoteza Shimury-Taniyamy by\xc5\x82aby fa\xc5\x82szywa._NEWLINE_Wiles na wyk\xc5\x82adach w dniach 21, 22 i 23 lipca 1993 przedstawi\xc5\x82 dow\xc3\xb3d tej hipotezy w kilku przypadkach, w tym wymaganych do udowodnienia wielkiego twierdzenia Fermata. W roku 1995 Wiles opublikowa\xc5\x82 dow\xc3\xb3d wielkiego twierdzenia Fermata na \xc5\x82amach Annals of Mathematics._NEWLINE_Wielu matematyk\xc3\xb3w nadal szuka dowodu Wielkiego Twierdzenia Fermata na bazie teorii liczb. Istniej\xc4\x85 dowody dla wybranych n podane przez takich matematyk\xc3\xb3w jak Euler (n = 3), Dirichlet (n = 5, n = 14), Lam\xc3\xa9 (n = 7) i inni. P\xc3\xb3\xc5\xbaniejsze prace innych matematyk\xc3\xb3w i obliczenia numeryczne pozwoli\xc5\x82y udowodni\xc4\x87 wielkie twierdzenie Fermata dla wszystkich n < 1\xc2\xa0000\xc2\xa0000.\n_START_SECTION_\nWielkie twierdzenie Fermata w kulturze\n_START_PARAGRAPH_\nWielkie twierdzenie Fermata zosta\xc5\x82o wspomniane w serialu Star Trek: Nast\xc4\x99pne pokolenie, w dwunastym odcinku drugiego sezonu zatytu\xc5\x82owanym \xe2\x80\x9eThe Royale\xe2\x80\x9d. Kapitan Jean-Luc Picard zastanawia\xc5\x82 si\xc4\x99 nad dowodem tego twierdzenia w ramach gimnastyki umys\xc5\x82owej. Autorzy scenariusza tego odcinka, kt\xc3\xb3ry zosta\xc5\x82 nakr\xc4\x99cony w 1989 roku, zak\xc5\x82adali, \xc5\xbce dow\xc3\xb3d tego twierdzenia nie zosta\xc5\x82 odnaleziony a\xc5\xbc do momentu, w kt\xc3\xb3rym dzieje si\xc4\x99 akcja serialu, czyli do drugiej po\xc5\x82owy XXIV wieku. By\xc5\x82o to zgodne z podejrzeniami wielu matematyk\xc3\xb3w, uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85cych, \xc5\xbce ten dow\xc3\xb3d nigdy w og\xc3\xb3le nie istnia\xc5\x82. Opublikowanie w 1995 roku przez Andrew Johna Wilesa dowodu zosta\xc5\x82o jednak zauwa\xc5\xbcone przez tw\xc3\xb3rc\xc3\xb3w seriali Star Trek, kt\xc3\xb3rzy w jednym z odcink\xc3\xb3w Star Trek: Stacja kosmiczna (\xe2\x80\x9eFacets\xe2\x80\x9d) wyprodukowanym w po\xc5\x82owie 1995 roku, umie\xc5\x9bcili wzmiank\xc4\x99 o samym Wilesie, wplataj\xc4\x85c w\xc4\x85tek szukania dowodu na wielkie twierdzenie Fermata we wspomnienia jednej z postaci - Jadzii Dax._NEWLINE_O ostatnim twierdzeniu Fermata wspomina r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Stieg Larsson w swojej powie\xc5\x9bci kryminalnej Dziewczyna, kt\xc3\xb3ra igra\xc5\x82a z ogniem z serii Millennium. G\xc5\x82\xc3\xb3wna bohaterka Lisbeth Salander, o umy\xc5\x9ble co najmniej nieprzeci\xc4\x99tnym, pr\xc3\xb3buje dowie\xc5\x9b\xc4\x87 prawdziwo\xc5\x9bci tego twierdzenia._NEWLINE_W literaturze polskiej o wielkim twierdzeniu Fermata wspomniano w powie\xc5\x9bci dla m\xc5\x82odzie\xc5\xbcy Kornela Makuszy\xc5\x84skiego Szatan z si\xc3\xb3dmej klasy. Jeden z g\xc5\x82\xc3\xb3wnych bohater\xc3\xb3w, Iwo G\xc4\x85sowski, matematyk-amator, usi\xc5\x82uje znale\xc5\xba\xc4\x87 dow\xc3\xb3d na prawdziwo\xc5\x9b\xc4\x87 tego twierdzenia._NEWLINE_Ostatniemu twierdzeniu Fermata zosta\xc5\x82a r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc po\xc5\x9bwi\xc4\x99cona ksi\xc4\x85\xc5\xbcka S-F Arthura C. Clarke\xe2\x80\x99a i Frederika Pohla pt. \xe2\x80\x9eOstatnie twierdzenie\xe2\x80\x9d. W ksi\xc4\x85\xc5\xbcce bohater, Ranjit Subramanian, m\xc5\x82ody Sri Lankijczyk, zainteresowa\xc5\x82 si\xc4\x99 tym twierdzeniem i usi\xc5\x82uje doj\xc5\x9b\xc4\x87 do odtworzenia oryginalnego dowodu o kt\xc3\xb3rym Fermat napisa\xc5\x82 na marginesie. W ksi\xc4\x85\xc5\xbcce jest wspomniane o dowodzie Wilesa, lecz Subramanian uwa\xc5\xbca\xc5\x82, \xc5\xbce dow\xc3\xb3d na nieistnienie sumy tych samych pot\xc4\x99g wywodz\xc4\x85cych si\xc4\x99 z pot\xc4\x99g bok\xc3\xb3w przyprostok\xc4\x85tnych tr\xc3\xb3jk\xc4\x85ta prostok\xc4\x85tnego jest du\xc5\xbco prostszy ni\xc5\xbc dow\xc3\xb3d Wilesa._NEWLINE_Simon Singh w ksi\xc4\x85\xc5\xbcce "The Simpsons and Their Mathematical Secrets" wskazuje na nawi\xc4\x85zania do wielkiego twierdzenia Fermata wyst\xc4\x99puj\xc4\x85ce w serialu The Simpsons, gdzie przedstawione s\xc4\x85 nieprawdziwe, ale uprawdopodobnione r\xc3\xb3wnania obalaj\xc4\x85ce wielkie twierdzenie Fermata (np. "3987^12+4365^12=4472^12"). Te wzmianki zosta\xc5\x82y umieszczone w tle serialu przez pracuj\xc4\x85cych przy jego produkcji matematyk\xc3\xb3w.'