b'\n_START_ARTICLE_\nDolne Miasto\n_START_PARAGRAPH_\nDolne Miasto (niem. Niederstadt) \xe2\x80\x93 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 gda\xc5\x84skiej dzielnicy \xc5\x9ar\xc3\xb3dmie\xc5\x9bcie, po\xc5\x82o\xc5\xbcona na wschodnim brzegu Mot\xc5\x82awy.\n_START_SECTION_\nPo\xc5\x82o\xc5\xbcenie\n_START_PARAGRAPH_\nDolne Miasto jest po\xc5\x82o\xc5\xbcone w po\xc5\x82udniowo-wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci dzielnicy \xc5\x9ar\xc3\xb3dmie\xc5\x9bcie. Od p\xc3\xb3\xc5\x82nocy poprzez Podwale Przedmiejskie graniczy z D\xc5\x82ugimi Ogrodami, od wschodu z Rudnem, od po\xc5\x82udnia poprzez Op\xc5\x82yw Mot\xc5\x82awy z osiedlem administracyjnym Olszynka, od zachodu przez Now\xc4\x85 Mot\xc5\x82aw\xc4\x99 ze Starym Przedmie\xc5\x9bciem i Wysp\xc4\x85 Spichrz\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nNa terenie Dolnego Miasta znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 lasy \xc5\x82\xc4\x99gowe, a w XIV wieku b\xc5\x82ota. W XIV wieku teren by\xc5\x82 patrymonium G\xc5\x82\xc3\xb3wnego Miasta._NEWLINE_Dolne Miasto powsta\xc5\x82o w XVII w. na tzw. \xc5\x9awi\xc5\x84skich \xc5\x81\xc4\x85kach, kt\xc3\xb3re od 1346 roku nale\xc5\xbca\xc5\x82y do gda\xc5\x84skich rze\xc5\xbanik\xc3\xb3w. Teren dzisiejszej dzielnicy uzyska\xc5\x82 sw\xc3\xb3j ostateczny kszta\xc5\x82t pomi\xc4\x99dzy rokiem 1576 a 1638. W roku 1576 przekopano koryto rzeki Nowej Mot\xc5\x82awy, a w 1638 roku zako\xc5\x84czono wznoszenie fortyfikacji miejskich. Zbudowane w latach 1623-1638 wg projektu Korneliusza van den Boscha, ziemnowodne fortyfikacje bastionowe typu holenderskiego, przetrwa\xc5\x82y w du\xc5\xbcej cz\xc4\x99\xc5\x9bci jako bastiony: Wilk, Wyskok, Mi\xc5\x9b, Kr\xc3\xb3lik i Ogrodowy. Obecnie stanowi\xc4\x85 bardzo urokliw\xc4\x85, parkow\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Dolnego Miasta._NEWLINE_Dolne Miasto zosta\xc5\x82o przy\xc5\x82\xc4\x85czone w granice administracyjne miasta w XVII wieku._NEWLINE_Uk\xc5\x82ad kana\xc5\x82\xc3\xb3w powsta\xc5\x82 wg plan\xc3\xb3w sporz\xc4\x85dzonych w 1650 roku przez Georga Telliora, kt\xc3\xb3re zak\xc5\x82ada\xc5\x82y osuszenie nisko po\xc5\x82o\xc5\xbconego terenu poprzez wykopanie 4 kana\xc5\x82\xc3\xb3w poprzecznych i 3 r\xc3\xb3wnoleg\xc5\x82ych do Nowej Mot\xc5\x82awy. Realizacja przedsi\xc4\x99wzi\xc4\x99cia nast\xc4\x85pi\xc5\x82a w latach 1687-1700. Dost\xc4\x99p do polder\xc3\xb3w zapewniono dzi\xc4\x99ki budowie pomi\xc4\x99dzy groblami kilkudziesi\xc4\x99ciu mostk\xc3\xb3w. W miar\xc4\x99 osuszania grunt\xc3\xb3w, zbyteczne kana\xc5\x82y sukcesywnie zasypywano. Do roku 1843 zasypano wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 kana\xc5\x82\xc3\xb3w, obsadzaj\xc4\x85c je dwoma rz\xc4\x99dami drzew. Najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej by\xc5\x82 to jarz\xc4\x85b szwedzki, drzewo dobrze znosz\xc4\x85ce wysoki poziom w\xc3\xb3d gruntowych. Zasypywanie kana\xc5\x82\xc3\xb3w zako\xc5\x84czono ostatecznie w 1871 roku po uruchomieniu w dzielnicy kanalizacji miejskiej. Zaprojektowany przez Telliora uk\xc5\x82ad kana\xc5\x82\xc3\xb3w przekszta\xc5\x82ci\xc5\x82 si\xc4\x99 w istniej\xc4\x85c\xc4\x85 do dzi\xc5\x9b siatk\xc4\x99 ulic. Zasiedlenie i zabudowa uzyskanego obszaru nast\xc4\x99powa\xc5\x82a od 1638 roku etapami wyznaczanymi przez kolejne wojny. Na osuszonych terenach chronionych przez miejskie fortyfikacje osiedlali si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie mieszka\xc5\x84cy spalonych przedmie\xc5\x9b\xc4\x87. Wyj\xc4\x85tek stanowi\xc5\x82 kwarta\xc5\x82 pomi\xc4\x99dzy obecnymi ulicami \xc5\x9aluza (Kieturakisa), \xc5\x81\xc4\x85kowa, Reduta Mi\xc5\x9b i nieistniej\xc4\x85c\xc4\x85 ju\xc5\xbc Rosen Gasse, kt\xc3\xb3ry w XVIII wieku zajmowa\xc5\x82a letnia rezydencja rodziny Uphagen\xc3\xb3w. Do dzi\xc5\x9b zachowa\xc5\x82 si\xc4\x99 z tych czas\xc3\xb3w, wzniesiony oko\xc5\x82o 1800 roku klasycystyczny dw\xc3\xb3r stoj\xc4\x85cy przy skrzy\xc5\xbcowaniu ulic Kieturakisa i \xc5\x81\xc4\x85kowej._NEWLINE_Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 terenu dzielnicy zajmowa\xc5\x82y podmok\xc5\x82e \xc5\x82\xc4\x85ki, kt\xc3\xb3re by\xc5\x82y wykorzystywane jako pastwiska. Charakter tego obszaru przed jego zagospodarowaniem zapisano w nazwach ulic: Wierzbowa, Polna, Szuwary i \xc5\x81\xc4\x85kowa._NEWLINE_W kwietniu 1829 mia\xc5\x82a miejsce jedna z najwi\xc4\x99kszych powodzi w historii Gda\xc5\x84ska. Wis\xc5\x82a zala\xc5\x82a Dolne Miasto na par\xc4\x99 st\xc3\xb3p wysoko\xc5\x9bci._NEWLINE_Na prze\xc5\x82omie XIX i XX wieku w dzielnicy, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie wzd\xc5\x82u\xc5\xbc ulicy \xc5\x81\xc4\x85kowej, powsta\xc5\x82o wiele nowych kamienic o bogatym wystroju architektonicznym elewacji i wyposa\xc5\xbceniu wn\xc4\x99trz w modnych w\xc3\xb3wczas stylach eklektycznym i secesyjnym._NEWLINE_W 1880 roku uruchomiono tramwaj konny, a w 1885 roku, przy dzisiejszej ul. Radnej powsta\xc5\x82a zajezdnia tramwaj\xc3\xb3w konnych. W latach 1895-96 linia zosta\xc5\x82a zelektryfikowana. Drug\xc4\x85 tras\xc4\x99 tramwaju poprowadzono przez ul. Toru\xc5\x84sk\xc4\x85 i ul. \xc5\xbbabi Kruk do Targu Rybnego._NEWLINE_Oko\xc5\x82o po\xc5\x82owy XIX wieku zamo\xc5\xbcny kupiec J.G. Kuhn naby\xc5\x82, z przeznaczeniem na potrzeby powstaj\xc4\x85cego w\xc3\xb3wczas przy ul. Kieturakisa katolickiego szpitala, posiad\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 Uphagen\xc3\xb3w. Opiek\xc4\x99 nad chorymi sprawowa\xc5\x82y tu Siostry Boromeuszki. Szpital rozbudowano w latach 70. W 1857 roku przy szpitalu wybudowano neogotycki ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82ek, pocz\xc4\x85tkowo funkcjonuj\xc4\x85cy jako kaplica przyszpitalna, obecnie pe\xc5\x82ni\xc4\x85cy funkcje ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a parafialnego pw. Niepokalanego Pocz\xc4\x99cia NMP._NEWLINE_W 1901 roku u zbiegu ulic \xc5\x9aluza i Ja\xc5\x82mu\xc5\xbcniczej powsta\xc5\x82 neoroma\xc5\x84ski budynek gimnazjum, a w roku 1905 u zbiegu ulic \xc5\x9aluza i Jask\xc3\xb3\xc5\x82cza wybudowano w podobnym stylu architektonicznym \xe2\x80\x93 \xc5\x82a\xc5\xbani\xc4\x99 miejsk\xc4\x85. Budynek gimnazjum pe\xc5\x82ni swoj\xc4\x85 funkcj\xc4\x99 do dzi\xc5\x9b, natomiast budynek dawnej \xc5\x82a\xc5\xbani zosta\xc5\x82 zaadaptowany na potrzeby Centrum Sztuki Wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnej \xe2\x80\x9e\xc5\x81a\xc5\xbania\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Dzielnica ma r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w swojej historii epizod z budownictwem spo\xc5\x82ecznym. W latach 1874-76 powsta\xc5\x82y na po\xc5\x82udniowym kra\xc5\x84cu Dolnego Miasta, przy ul. Dobrej pierwsze domy Fundacji dr Georga Abegga. Pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci\xc4\x85 po fundacji s\xc4\x85 budynki przy ul. Zielonej, Wierzbowej i Polnej oraz zabudowa kolonijna na bastionie Kr\xc3\xb3lik. Zachowa\xc5\x82y one wyra\xc5\xbane stylowe cechy charakterystyczne dla przedwojennego budownictwa spo\xc5\x82ecznego. Do dzi\xc5\x9b nazwa jednej z ulic (Fundacyjna) stanowi \xc5\x9blad tej interesuj\xc4\x85cej historii. Osiedle domk\xc3\xb3w robotniczych przy ul. Dobrej sk\xc5\x82ada\xc5\x82o si\xc4\x99 z 10 \xe2\x80\x9ebli\xc5\xbaniak\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d (20 mieszka\xc5\x84). Do dzisiaj zachowa\xc5\x82 si\xc4\x99 tylko jeden budynek._NEWLINE_Na zabudow\xc4\x99 Dolnego Miasta sk\xc5\x82adaj\xc4\x85 si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie XIX-wieczne kamienice i budynki przemys\xc5\x82owe oraz stosunkowo nieliczne peerelowskie bloki._NEWLINE_Na pocz\xc4\x85tku XX wieku cz\xc4\x99\xc5\x9bciowej rozbi\xc3\xb3rce uleg\xc5\x82y bastiony Wilk i Wyskok, a w znacznym stopniu zosta\xc5\x82y zniwelowane bastiony Kr\xc3\xb3lik i Mi\xc5\x9b._NEWLINE_8 maja 1925 roku zosta\xc5\x82 otwarty stadion sportowy Kampfbahn Niederstadt, z 400-metrow\xc4\x85 kryt\xc4\x85 bie\xc5\xbcni\xc4\x85 i trybun\xc4\x85 na 1100 miejsc, przy ul. Elbl\xc4\x85skiej (obecnie stadion im. Zbigniewa Podleckiego)._NEWLINE_W 2014 rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 rewitalizacja dzielnicy. Koszt jej realizacji wyni\xc3\xb3s\xc5\x82 ponad 35 mln z\xc5\x82. Zako\xc5\x84czenie rewitalizacji uwie\xc5\x84czone zosta\xc5\x82o posadowieniem na ul. Wr\xc3\xb3blej wozu tramwajowego Konstal 105Na o numerze 1241, co nast\xc4\x85pi\xc5\x82o w nocy z 3 na 4 wrze\xc5\x9bnia 2015._NEWLINE_W 2018 og\xc5\x82oszono przetargi na opracowanie dokumentacji projektowej na przebudow\xc4\x99 i modernizacj\xc4\x99 ulic Przyokopowej, Polnej, Wierzbowej, Ch\xc5\x82odnej, Sempo\xc5\x82owskiej i Kr\xc3\xb3likarnia. Rewitalizacja ma r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc obj\xc4\x85\xc4\x87 teren historycznych bastion\xc3\xb3w \xc5\x9bw. Gertrudy, \xc5\xbbubr, cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo Wyskok, Mi\xc5\x9b, Kr\xc3\xb3lik i Ogrodowego, kt\xc3\xb3ry zostanie uporz\xc4\x85dkowany. Na najwi\xc4\x99kszym Bastionie \xc5\xbbubr utworzony zostanie punkt widokowy. Przewiduje si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc przebudow\xc4\x99 promenady nadwodnej w pobli\xc5\xbcu stadionu \xc5\xbcu\xc5\xbclowego, a tak\xc5\xbce modernizacj\xc4\x99 dr\xc3\xb3g rowerowych wzd\xc5\x82u\xc5\xbc Op\xc5\x82ywu Mot\xc5\x82awy._NEWLINE_R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w 2018 miasto w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego zawar\xc5\x82o umow\xc4\x99 z utworzon\xc4\x85 przez firmy Doraco i BBI Development sp\xc3\xb3\xc5\x82k\xc4\x85 Dolne Miasto, w ramach kt\xc3\xb3rej na terenie dzielnicy dojdzie do rewitalizacji obszaru o pow. 11 ha (w tym dawnej zajezdni tramwajowej), a podmioty komercyjne w ci\xc4\x85gu 5 lat opr\xc3\xb3cz mieszka\xc5\x84, biur i obiekt\xc3\xb3w us\xc5\x82ugowych w ci\xc4\x85gu pi\xc4\x99ciu lat zrealizuj\xc4\x85 inwestycje publiczne o warto\xc5\x9bci 65 mln z\xc5\x82.\n_START_SECTION_\nMiasto Fabryk\n_START_PARAGRAPH_\nKolejny etap intensywnego rozwoju dzielnicy nast\xc4\x85pi\xc5\x82 w XIX wieku, gdy na Dolnym Mie\xc5\x9bcie zacz\xc4\x99\xc5\x82y powstawa\xc4\x87 liczne zak\xc5\x82ady przemys\xc5\x82owe \xe2\x80\x93 m.in. rafineria cukru, olejarnia, odlewnia \xc5\xbceliwa, warsztaty artyleryjskie (p\xc3\xb3\xc5\xbaniejsza Fabryka Opakowa\xc5\x84 Blaszanych, czyli \xe2\x80\x9eblaszanka\xe2\x80\x9d). W 1856 roku powstaje fabryka broni (karabin\xc3\xb3w), a do dzielnicy przylega nowe okre\xc5\x9blenie: Miasto Fabryk (Fabrikstadt)._NEWLINE_W 1893 roku, wzd\xc5\x82u\xc5\xbc otaczaj\xc4\x85cych miasto od po\xc5\x82udnia i wschodu bastion\xc3\xb3w, poprowadzono bocznic\xc4\x99 kolejow\xc4\x85 obs\xc5\x82uguj\xc4\x85c\xc4\x85 poszczeg\xc3\xb3lne zak\xc5\x82ady._NEWLINE_16 sierpnia 1905 roku nast\xc4\x85pi\xc5\x82o otwarcie, nieistniej\xc4\x85cego obecnie dworca kolei w\xc4\x85skotorowej (Gda\xc5\x84sk W\xc4\x85skotorowy) przy ul. Zawodnik\xc3\xb3w (pomi\xc4\x99dzy ul. Elbl\xc4\x85sk\xc4\x85 i Op\xc5\x82ywem Mot\xc5\x82awy)._NEWLINE_W latach 20. przy ulicy \xc5\x81\xc4\x85kowej powsta\xc5\x82 modernistyczny budynek fabryki tytoniu, wed\xc5\x82ug projektu Wilhelma K\xc3\xb6stera i Adolpha Bielefeldta. Mie\xc5\x9bci\xc5\x82 si\xc4\x99 tutaj Danziger Tabak Monopol (Gda\xc5\x84ski Monopol Tytoniowy) - przedsi\xc4\x99biorstwo skupiaj\xc4\x85ce ca\xc5\x82y przemys\xc5\x82 tytoniowy Wolnego Miasta Gda\xc5\x84ska. Fabryka, oddana do u\xc5\xbcytku w 1928 roku, bez szwanku przesz\xc5\x82a II wojn\xc4\x99 \xc5\x9bwiatow\xc4\x85, a po 1945 zlokalizowano tutaj Gda\xc5\x84ski Zak\xc5\x82ad Futrzarski. W latach 90. obiekt niszcza\xc5\x82, obecnie - odrestaurowany - jest siedzib\xc4\x85 firmy LPP.  lecz z inicjatywy mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w i prywatnych inwestor\xc3\xb3w przywr\xc3\xb3cono mu dawn\xc4\x85 \xc5\x9bwietno\xc5\x9b\xc4\x87, a tradycja tekstylna jest tutaj kontynuowana._NEWLINE_Po II wojnie \xc5\x9bwiatowej stan budynku ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a znacz\xc4\x85co pogarsza\xc5\x82 si\xc4\x99 i budynek wymaga\xc5\x82 remontu. Ponadto brakowa\xc5\x82o pomieszcze\xc5\x84 dla prowadzenia dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci biura parafialnego i katechetycznej. W latach 1976-1978 mia\xc5\x82a miejsce rozbudowa i prace remontowe.'