b'\n_START_ARTICLE_\nPardubice\n_START_SECTION_\nGeografia\n_START_PARAGRAPH_\nPardubice le\xc5\xbc\xc4\x85 nad drug\xc4\x85 pod wzgl\xc4\x99dem wielko\xc5\x9bci rzek\xc4\x85 Czech, \xc5\x81ab\xc4\x85, do kt\xc3\xb3rej wpada inna rzeka w mie\xc5\x9bcie - Chrudimka. Po\xc5\x82o\xc5\xbcenie Pardubic okre\xc5\x9blaj\xc4\x85 wsp\xc3\xb3\xc5\x82rz\xc4\x99dne 15\xc2\xb0 d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci geograficznej wschodniej i 50\xc2\xb0 szeroko\xc5\x9bci geograficznej p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej. Miasto znajduje si\xc4\x99 100 km na wsch\xc3\xb3d od stolicy Pragi, 150 km w kierunku p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-zachodnim od Brna. Pardubice po\xc5\x82o\xc5\xbcone s\xc4\x85 na obszarze Niziny Po\xc5\x82abskiej o \xc5\x9bredniej wysoko\xc5\x9bci 225 m n.p.m. Powierzchnia miasta obejmuje 78 km\xc2\xb2. Powierzchnia sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 przewa\xc5\xbcnie z nizin i nie ma wzg\xc3\xb3rz. Wyj\xc4\x85tkiem jest Kun\xc4\x9btick\xc3\xa1 G\xc3\xb3ra.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nPierwsza wzmianka o miejscowo\xc5\x9bci pochodzi z 1295. O Pardubicach jako mie\xc5\x9bcie po raz pierwszy wspomina si\xc4\x99 w 1340. Okres rozwoju miasta przypada na czasy, gdy w\xc5\x82a\xc5\x9bcicielem miasta by\xc5\x82 Wilhelm II z Pern\xc5\xa1tejnu oraz jego synowie (1491\xe2\x80\x931560). Potem, zaniedbane przez Habsburg\xc3\xb3w i zniszczone w czasie wojny trzydziestoletniej, straci\xc5\x82o na znaczeniu. Do dawnej \xc5\x9bwietno\xc5\x9bci Pardubice powr\xc3\xb3ci\xc5\x82y w XIX wieku, kiedy sta\xc5\x82y si\xc4\x99 w\xc4\x99z\xc5\x82em kolejowym oraz wielkim o\xc5\x9brodkiem przemys\xc5\x82owym. W 1949 zosta\xc5\x82y siedzib\xc4\x85 kraju pardubickiego._NEWLINE_W roku 1845, do Pardubic przyby\xc5\x82 pierwszy poci\xc4\x85g parowy. Miasto zosta\xc5\x82o po\xc5\x82\xc4\x85czone z innymi liniami kolejowymi i dzi\xc4\x99ki temu dosz\xc5\x82o do wielkiego rozkwitu. W mie\xc5\x9bcie powstawa\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc przedsi\xc4\x99biorstwa_NEWLINE_przemys\xc5\x82owe, zw\xc5\x82aszcza gorzelnia, fabryka maszyn m\xc5\x82y\xc5\x84skich J\xc3\xb3zefa Prokopa Synowie i Fabryka Fanta. W roku 1874 odby\xc5\x82 si\xc4\x99 pierwszy wy\xc5\x9bcig Wielka Pardubicka, wy\xc5\x9bcig z przeszkodami, kt\xc3\xb3ry jest obecnie znany na ca\xc5\x82ym \xc5\x9bwiecie. 13 maja 1911 w historii zapisa\xc5\x82 si\xc4\x99 in\xc5\xbcynier Jan Ka\xc5\xa1par, kt\xc3\xb3ry dokona\xc5\x82 pierwszego d\xc5\x82ugodystansowego lotu do Pragi. Po pierwszej wojnie \xc5\x9bwiatowej w Pardubicach kontynuowano rozbudow\xc4\x99 przemys\xc5\x82u. Jednak podczas II wojny \xc5\x9bwiatowej miasto zosta\xc5\x82o znacznie zniszczone przez nalot bombowc\xc3\xb3w alianckich. Po roku 1989 miasto dalej rozwija\xc5\x82o si\xc4\x99 i kwit\xc5\x82o. Dosz\xc5\x82o do odbudowy zamku i jego okolicy, osiedli. Pardubice r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc nawi\xc4\x85za\xc5\x82y kontakt z miastami zagranicznymi._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug danych z 1 stycznia 2008 liczba ludno\xc5\x9bci miasta wynosi\xc5\x82a 89 245 os\xc3\xb3b, natomiast powierzchnia \xe2\x80\x93 77,71 km\xc2\xb2.\n_START_SECTION_\nZabytki\n_START_PARAGRAPH_\nDominant\xc4\x85 panoramy Pardubicach jest Zielona Brama, do kt\xc3\xb3rej przylegaj\xc4\x85 pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci fortyfikacji miejskich. W pobli\xc5\xbcu znajduje si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc renesansowy zamek, kt\xc3\xb3ry - pieczo\xc5\x82owicie odnowiony - jest obecnie siedzib\xc4\x85 Muzeum Wschodnioczeskiego). W mie\xc5\x9bcie znajduje si\xc4\x99 te\xc5\xbc wiele innych zabytkowych budowli, takich jak neorenesansowy ratusz, Willa Kamienna (Kamenn\xc3\xa1 vila), Krematorium, Dom u Bia\xc5\x82ego Konika (D\xc5\xafm U B\xc3\xadl\xc3\xa9ho kon\xc3\xad\xc4\x8dka), Dom Wernera, Dom u Jonasza (D\xc5\xafm U Jon\xc3\xa1\xc5\xa1e) i inne. W mie\xc5\x9bcie istniej\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc ko\xc5\x9bcio\xc5\x82y, takie jak Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 Zwiastowania NMP, \xc5\x9bw. Jana Chrzciciela, ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 \xc5\x9bw. Bart\xc5\x82omieja i inne. Charakterystycznym elementem Rynku (Pern\xc5\xa1t\xc3\xbdnsk\xc3\xa9 n\xc3\xa1m\xc4\x9bst\xc3\xad) jest kolumna maryjna z ko\xc5\x84ca XVII w._NEWLINE_Centrum zosta\xc5\x82o w 1964 wpisane na list\xc4\x99 Miejskich Rezerwat\xc3\xb3w Zabytkowych._NEWLINE_Polskim odpowiednikiem Pardubic mo\xc5\xbce by\xc4\x87 Toru\xc5\x84 ze wzgl\xc4\x99du na s\xc5\x82ynne pardubickie pierniki - bogato zdobione albo nadziewane. Ciekawostk\xc4\x85 jest wykonane z piernika starostwo pod G\xc3\xb3r\xc4\x85 Kun\xc4\x9btick\xc4\x85, gdzie znajduje si\xc4\x99 muzeum piernik\xc3\xb3w i bajek.\n_START_SECTION_\nGospodarka\n_START_PARAGRAPH_\nPardubice pe\xc5\x82ni\xc4\x85 funkcj\xc4\x99 jednego z dw\xc3\xb3ch g\xc5\x82\xc3\xb3wnych, obok Hradca Kr\xc3\xa1lov\xc3\xa9, o\xc5\x9brodk\xc3\xb3w administracyjnych, przemys\xc5\x82owych, handlowo-us\xc5\x82ugowych i kulturalnych regionu wschodnioczeskiego._NEWLINE_Pardubice nazywane s\xc4\x85 miastem przemys\xc5\x82u. W mie\xc5\x9bcie funkcjonuje g\xc5\x82\xc3\xb3wnie przemys\xc5\x82 chemiczny, elektromaszynowy i elektrotechniczny. Przyk\xc5\x82adem przemys\xc5\x82u chemicznego to g\xc5\x82\xc3\xb3wnie firma Paramo oraz Explosia-Silesia, kt\xc3\xb3ra powsta\xc5\x82a w Pardubicach-Semtin jako fabryka akcyjna produkuj\xc4\x85ca materia\xc5\x82y wybuchowe. Szczeg\xc3\xb3lnie w latach 60-tych minionego stulecia sektor ten, razem z fabryk\xc4\x85 Synthesia, przeszed\xc5\x82 du\xc5\xbcy rozw\xc3\xb3j. Synthesia, a.s. obecnie nale\xc5\xbcy do wiod\xc4\x85cych czeskich firm w produkcji celulosy, pigment\xc3\xb3w i barwnik\xc3\xb3w oraz zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w organicznych. Synthesia jest g\xc5\x82\xc3\xb3wnym eksporterem g\xc5\x82\xc3\xb3wnie do kraj\xc3\xb3w Unii Europejskiej i zwi\xc4\x85zana jest z wynalezieniem materia\xc5\x82u wybuchowego Semtex. Paramo \xe2\x80\x93 dawniej znana jako Fabryka Fanta. Do roku 2012, Paramo by\xc5\x82a jedn\xc4\x85 z najwi\xc4\x99kszych firm tego typu w kraju, ale w ci\xc4\x85gu roku akcjonariusz zdecydowa\xc5\x82 o powa\xc5\xbcnym zahamowaniu produkcji, wi\xc4\x99c przysz\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 Parama jest dalej niepewna._NEWLINE_Do znanych fabryk mo\xc5\xbcna zaliczy\xc4\x87 Zak\xc5\x82ad Chemiczne Synthesia, kt\xc3\xb3ry jest producentem materia\xc5\x82u wybuchowego Semtex.\n_START_SECTION_\nTransport\n_START_PARAGRAPH_\nPardubice s\xc4\x85 bardzo wa\xc5\xbcnym w skali kraju w\xc4\x99z\xc5\x82em drogowym i kolejowym. W po\xc5\x82udniowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci miasta znajduje si\xc4\x99 Port lotniczy Pardubice. W mie\xc5\x9bcie funkcjonuje komunikacja autobusowa oraz trolejbusowa. Ze stacji kolejowej Pardubice hlavn\xc3\xad n\xc3\xa1dra\xc5\xbe\xc3\xad kursuj\xc4\x85 poci\xc4\x85gi lokalne i mi\xc4\x99dzynarodowe._NEWLINE_Pardubice s\xc4\x85 oddalone o oko\xc5\x82o 115 km od stolicy Czech Pragi.\n_START_SECTION_\nSzkolnictwo\n_START_PARAGRAPH_\nUniwersytet Pardubice, Ma 7 wydzia\xc5\x82\xc3\xb3w i 1 instytut \xe2\x80\x93 Centrum Bada\xc5\x84 Materia\xc5\x82owych. Na uniwersytecie studiuje 10 500 student\xc3\xb3w w 66 programach studi\xc3\xb3w i niemal 130 kierunkach studi\xc3\xb3w. Opr\xc3\xb3cz kszta\xc5\x82cenia uniwersytet skupia si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci na dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci naukowo-badawczej, co przynosi mu uznanie nie tylko w kraju, ale i za granic\xc4\x85. Studenci mog\xc4\x85 wybra\xc4\x87 studia licencjackie, magisterskie b\xc4\x85d\xc5\xba doktoranckie.\n_START_SECTION_\nWydarzenia kulturalne i spo\xc5\x82eczne\n_START_PARAGRAPH_\nSport_NEWLINE_Wielka Pardubicka (w roku 2012 odby\xc5\x82a si\xc4\x99 po raz 122.),_NEWLINE_Z\xc5\x82oty Kask (odby\xc5\x82 si\xc4\x99 w pa\xc5\xbadzierniku 2012),_NEWLINE_Czech Open \xe2\x80\x93 najwi\xc4\x99kszy turniej szachowy na \xc5\x9bwiecie (lipiec 2012),_NEWLINE_Pardubicka juniorka \xe2\x80\x93 presti\xc5\xbcowe mistrzostwa RC junior\xc3\xb3w w tenisie ziemnym (sierpie\xc5\x84)_NEWLINE_Kultura_NEWLINE_Pern\xc5\xa1t\xc3\xbdnska noc \xe2\x80\x93 festyny miejskie (czerwiec),_NEWLINE_Festiwal \xc5\x9amiechu \xe2\x80\x93 festiwal teatralny (luty),_NEWLINE_Filharmonia Kameralna Pardubice i Barocco sempre giovane \xe2\x80\x93 koncerty muzyki klasycznej,_NEWLINE_Mi\xc4\x99dzynarodowy Festiwal Muzyczny Le Quattro Stagioni,_NEWLINE_Mi\xc4\x99dzynarodowy Festiwal Folklorystyczny Jesienny Festiwal Folklorystyczny(wrzesie\xc5\x84)_NEWLINE_Szkolnictwo_NEWLINE_Uniwersytet Pardubice, Ma 7 wydzia\xc5\x82\xc3\xb3w i 1 instytut \xe2\x80\x93 Centrum Bada\xc5\x84 Materia\xc5\x82owych. Na uniwersytecie studiuje 10 500 student\xc3\xb3w w 66 programach studi\xc3\xb3w i niemal 130 kierunkach studi\xc3\xb3w. Opr\xc3\xb3cz kszta\xc5\x82cenia uniwersytet skupia si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci na dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci naukowo-badawczej, co przynosi mu uznanie nie tylko w kraju, ale i za granic\xc4\x85. Studenci mog\xc4\x85 wybra\xc4\x87 studia licencjackie, magisterskie b\xc4\x85d\xc5\xba doktoranckie.'