b'\n_START_ARTICLE_\nP-15\n_START_SECTION_\nHistoria rozwoju\n_START_PARAGRAPH_\nPocisk P-15 powsta\xc5\x82 z my\xc5\x9bl\xc4\x85 o zastosowaniu go na ma\xc5\x82ych okr\xc4\x99tach, zw\xc5\x82aszcza opracowywanych r\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie z nim kutrach rakietowych. O rozpocz\xc4\x99ciu nad nim prac zdecydowa\xc5\x82a Rada Ministr\xc3\xb3w ZSRR 18 sierpnia 1955 r. Prace nad samym pociskiem podj\xc4\x99to w filii biura konstrukcyjnego OKB-155 Mikojana przy zak\xc5\x82adzie nr 1 (p\xc3\xb3\xc5\xbaniej wydzielonej jako biuro Raduga), pod kierownictwem Aleksandra Bieriezniaka. Poszczeg\xc3\xb3lne elementy systemu by\xc5\x82y opracowywane przez inne jednostki. Pierwsze strzelania do\xc5\x9bwiadczalne przeprowadzono ju\xc5\xbc w pa\xc5\xbadzierniku 1956 roku, na nadmorskim poligonie nad Morzem Czarnym. Pierwsze pr\xc3\xb3bne odpalenie z okr\xc4\x99tu \xe2\x80\x93 eksperymentalnego kutra rakietowego projektu 183E mia\xc5\x82o miejsce 16 pa\xc5\xbadziernika 1957 na Morzu Czarnym. Od pa\xc5\xbadziernika 1958 do wrze\xc5\x9bnia 1959 by\xc5\x82y prowadzone badania pa\xc5\x84stwowe pocisku. W dniach 15-31 grudnia 1959 mia\xc5\x82y miejsce pr\xc3\xb3by pocisk\xc3\xb3w na seryjnym kutrze rakietowym R-69 proj. 183R (oznaczenie NATO: Komar). 8 marca 1960 pocisk P-15 zosta\xc5\x82 oficjalnie przyj\xc4\x99ty na uzbrojenie marynarki ZSRR, w sk\xc5\x82adzie kompleksu rakietowego 4K30. W kodzie NATO pocisk otrzyma\xc5\x82 oznaczenie kodowe SS-N-2A Styx._NEWLINE_W 1965 roku na uzbrojenie wesz\xc5\x82a ulepszona wersja pocisku P-15U (kompleks 4K40U). Odr\xc3\xb3\xc5\xbcnia\xc5\x82a si\xc4\x99 ona przede wszystkim rozk\xc5\x82adanymi po starcie skrzyd\xc5\x82ami, przez co mie\xc5\x9bci\xc5\x82a si\xc4\x99 w mniejszych pojemnikach wyrzutni. W kodzie NATO otrzyma\xc5\x82a oznaczenie kodowe SS-N-2B Styx mod.\n_START_SECTION_\nCharakterystyka\n_START_PARAGRAPH_\nPocisk mia\xc5\x82 du\xc5\xbce rozmiary, lecz, mimo to, bardziej zwart\xc4\x85 budow\xc4\x99 od wcze\xc5\x9bniejszych uskrzydlonych pocisk\xc3\xb3w przeciwokr\xc4\x99towych. Mia\xc5\x82 cylindryczny kad\xc5\x82ub o sporej \xc5\x9brednicy (76 cm), zw\xc4\x99\xc5\xbcaj\xc4\x85cy si\xc4\x99 przy dyszy silnika z ty\xc5\x82u. Charakterystycznym elementem pocisku by\xc5\x82y dwa kr\xc3\xb3tkie trapezowe skrzyd\xc5\x82a i trzy stateczniki w cz\xc4\x99\xc5\x9bci ogonowej, rozmieszczone wzgl\xc4\x99dem siebie co 120\xc2\xb0 na obwodzie kad\xc5\x82uba. W cz\xc4\x99\xc5\x9bci nosowej, pod op\xc5\x82ywow\xc4\x85 owiewk\xc4\x85 znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 antena stacji radiolokacyjnej samonaprowadzania, dalej aparatura stacji i kumulacyjno-burz\xc4\x85ca g\xc5\x82owica bojowa. G\xc5\x82owica bojowa oznaczona 4G15 mia\xc5\x82a 480 kg (wed\xc5\x82ug innych danych 450 kg) materia\xc5\x82u wybuchowego. _NEWLINE_Pocisk P-15 mia\xc5\x82 dwustopniowy nap\xc4\x99d rakietowy, w postaci startowego silnika rakietowego na paliwo sta\xc5\x82e oraz marszowego silnika na paliwo ciek\xc5\x82e. Silnik startowy SPRD-30, o masie 480 kg, podczepiony pod ogonem pocisku, mia\xc5\x82 ci\xc4\x85g 28-30 ton i czas pracy 1,5 s. Silnik marszowy S2.722W rozwija\xc5\x82 ci\xc4\x85g 1211 kg w fazie rozp\xc4\x99dzania pocisku, a p\xc3\xb3\xc5\xbaniej marszowy ci\xc4\x85g 511 kg . Pocisk wystrzeliwany by\xc5\x82 z wyrzutni szynowej, os\xc5\x82oni\xc4\x99tej hangarem. Przez pierwsze ok. 8 km (ok. 30 sekund lotu) pocisk wznosi\xc5\x82 si\xc4\x99 na zadan\xc4\x85 wysoko\xc5\x9b\xc4\x87, po czym kontynuowa\xc5\x82 lot poziomy. We wczesnych wersjach mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o zaprogramowa\xc4\x87 wysoko\xc5\x9bciomierz barometryczny na lot na wysoko\xc5\x9bci 100, 200, 300 lub 400 m, w p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych seriach wprowadzono radiowysoko\xc5\x9bciomierz, co umo\xc5\xbcliwi\xc5\x82o lot tak\xc5\xbce na ni\xc5\xbcszej wysoko\xc5\x9bci. Na wi\xc4\x99kszych wysoko\xc5\x9bciach pocisk uzyskiwa\xc5\x82 dalszy zasi\xc4\x99g, lecz by\xc5\x82 \xc5\x82atwiejszy do wykrycia. Lot poziomy odbywa\xc5\x82 si\xc4\x99 z pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci\xc4\x85 podd\xc5\xbawi\xc4\x99kow\xc4\x85 312 m/s (1123 km/h) \xe2\x80\x93 ok. 0,9 Ma.  _NEWLINE_Pocisk wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracowa\xc5\x82 ze specjalnie opracowan\xc4\x85 okr\xc4\x99tow\xc4\x85 stacj\xc4\x85 radiolokacyjn\xc4\x85 Rangout, zapewniaj\xc4\x85c\xc4\x85 wykrywanie celu wielko\xc5\x9bci niszczyciela z odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci 24 km (w sprzyjaj\xc4\x85cych warunkach wykrywano cele wielko\xc5\x9bci kr\xc4\x85\xc5\xbcownika nawet z 60-80 km). W pierwszej fazie lotu rakieta by\xc5\x82a naprowadzana programowo, wed\xc5\x82ug danych wypracowanych przed odpaleniem przez okr\xc4\x99towy system kierowania strzelaniem (na kutrach proj. 205 by\xc5\x82 to system Klon-205). Na odcinku od 12 do 5 km przed celem stacja radiolokacyjna pocisku MS-2 rozpoczyna\xc5\x82a poszukiwanie celu, w w\xc4\x85skim zaprogramowanym uprzednio zakresie, a je\xc5\x9bli nie uda\xc5\x82o si\xc4\x99 go wykry\xc4\x87, przechodzi\xc5\x82a na poszukiwanie w szerszym zakresie. Po uchwyceniu celu, pocisk samonaprowadza\xc5\x82 si\xc4\x99 aktywnie na cel, schodz\xc4\x85c w d\xc3\xb3\xc5\x82. W razie zak\xc5\x82\xc3\xb3ce\xc5\x84, system Test kierowa\xc5\x82 pocisk w dalszym ci\xc4\x85gu wed\xc5\x82ug poprzedniego namiaru przed zak\xc5\x82\xc3\xb3ceniem. Maksymalny zasi\xc4\x99g pocisku wynosi\xc5\x82 40 km, aczkolwiek nie zawsze mo\xc5\xbcliwe by\xc5\x82o wykrycie cel\xc3\xb3w z takiej odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci \xc5\x9brodkami samego kutra rakietowego._NEWLINE_Opr\xc3\xb3cz pocisku naprowadzanego aktywnie radiolokacyjnie, od 1957 prowadzono prace nad wersj\xc4\x99 P-15T naprowadzan\xc4\x85 pasywnie na podczerwie\xc5\x84 (widmo cieplne okr\xc4\x99tu), wyposa\xc5\xbcon\xc4\x85 w g\xc5\x82owic\xc4\x99 termonaprowadzania Kondor, opracowan\xc4\x85 w instytucie NII-10. Jej badania przeprowadzono w sierpniu-pa\xc5\xbadzierniku 1959.\n_START_SECTION_\nU\xc5\xbcycie\n_START_PARAGRAPH_\nPociski P-15 wesz\xc5\x82y najpierw na uzbrojenie marynarki ZSRR, przenoszone przez kutry rakietowe proj. 183R (NATO: Komar, po 2 pociski) i proj. 205 (NATO: Osa-I, po 4 pociski). Ulepszone pociski P-15U by\xc5\x82y przenoszone tak\xc5\xbce przez kutry projektu 205U (NATO: Osa-II)._NEWLINE_Wkr\xc3\xb3tce po wej\xc5\x9bciu do s\xc5\x82u\xc5\xbcby, pociski P-15 wraz z przenosz\xc4\x85cymi je okr\xc4\x99tami sta\xc5\x82y si\xc4\x99 przedmiotem szerokiego eksportu do zaprzyja\xc5\xbanionych kraj\xc3\xb3w. Opr\xc3\xb3cz ZSRR, radzieckich pocisk\xc3\xb3w u\xc5\xbcywa\xc5\x82y wraz z kutrami proj. 205/205U: Algieria, Angola, Benin, Chiny, Bu\xc5\x82garia, Egipt, Etiopia, Finlandia, Indie, Irak, Jemen Po\xc5\x82udniowy, Jemen P\xc3\xb3\xc5\x82nocny, Jugos\xc5\x82awia, KRLD, Kuba, Libia, NRD, Polska, Rumunia, Somalia, Syria i Wietnam. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 z tych kraj\xc3\xb3w, a tak\xc5\xbce Indonezja, u\xc5\xbcywa\xc5\x82y tych pocisk\xc3\xb3w tak\xc5\xbce z kutrami proj. 183R. Wed\xc5\x82ug nie do ko\xc5\x84ca pewnych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82, wyeksportowano 191 kutr\xc3\xb3w proj. 205/205U, a tak\xc5\xbce ok. 76 kutr\xc3\xb3w proj. 183R. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 pocisk\xc3\xb3w, np. do Chin eksportowano w wersji uproszczonej, z mniejszym zakresem przestrajania cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci g\xc5\x82owicy radiolokacyjnej. _NEWLINE_Debiut bojowy pocisk\xc3\xb3w P-15 mia\xc5\x82 miejsce w 1967 roku, kiedy to 21 pa\xc5\xbadziernika pocisk wystrzelony z egipskiego kutra proj. 183R zatopi\xc5\x82 izraelski niszczyciel \xe2\x80\x9eEilat\xe2\x80\x9d, co wywo\xc5\x82a\xc5\x82o spory odd\xc5\xbawi\xc4\x99k w\xc5\x9br\xc3\xb3d specjalist\xc3\xb3w morskich. Indyjskie kutry odnosi\xc5\x82y sukcesy podczas wojny indyjsko-pakista\xc5\x84skiej w 1971. Ju\xc5\xbc jednak podczas kolejnej wojny izraelsko-arabskiej Jom Kipur w 1973, Izraelczycy nauczyli si\xc4\x99 przeciwdzia\xc5\x82a\xc4\x87 pociskom P-15, stosuj\xc4\x85c \xc5\x9brodki walki radioelektronicznej, polegaj\xc4\x85ce przede wszystkim na stawianiu cel\xc3\xb3w pozornych z wyrzutni okr\xc4\x99towych. Wad\xc4\x85 pocisk\xc3\xb3w P-15 by\xc5\x82a spora martwa strefa ra\xc5\xbcenia (ok. 8 km od okr\xc4\x99tu), a tak\xc5\xbce mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 wykrycia pracuj\xc4\x85cego radaru pocisku. W latach 80. pociski te by\xc5\x82y ju\xc5\xbc praktycznie ca\xc5\x82kowicie przestarza\xc5\x82e i mia\xc5\x82y niewielk\xc4\x85 skuteczno\xc5\x9b\xc4\x87 na nowoczesnym polu walki morskiej, stanowi\xc4\x85c przy tym du\xc5\xbcy i stosunkowo powolny cel. Mimo to, by\xc5\x82y u\xc5\xbcywane przez niekt\xc3\xb3re marynarki wraz z przenosz\xc4\x85cymi je kutrami jeszcze przez kolejne dekady._NEWLINE_Pocz\xc4\x85wszy od 1964 roku pociski P-15 u\xc5\xbcywane by\xc5\x82y w Polsce, na 13 kutrach proj. 205. Pierwsza zakupiona partia pocisk\xc3\xb3w kosztowa\xc5\x82a po 64 000 rubli. W 1966 roku zaprezentowano je publicznie na defiladzie XX-lecia. W 1987 roku wystrzelono podczas \xc4\x87wicze\xc5\x84 ostatnie polskie rakiety P-15, po czym u\xc5\xbcywano jeszcze nadal pocisk\xc3\xb3w P-15U. Pocz\xc4\x85tkowo strzelania szkolne prowadzono jedynie na poligonach radzieckich ko\xc5\x82o Ba\xc5\x82tyjska, a od 1992 roku na polskim poligonie morskim w rejonie Ustki, jednocze\xc5\x9bnie wykorzystuj\xc4\x85c je od tego roku jako cele dla rakiet przeciwlotniczych.\n_START_SECTION_\nRozw\xc3\xb3j w Chinach\n_START_PARAGRAPH_\nChiny otrzyma\xc5\x82y szybko \xe2\x80\x93 ju\xc5\xbc w 1959 roku pierwsze pociski P-15, wraz z kutrami rakietowymi proj. 183R i nast\xc4\x99pnie proj. 205. Po pogorszeniu si\xc4\x99 stosunk\xc3\xb3w radziecko-chi\xc5\x84skich na pocz\xc4\x85tku lat 60. i przerwaniu dalszych dostaw, Chi\xc5\x84czycy podj\xc4\x99li prace nad skopiowaniem pocisku i obu typ\xc3\xb3w kutr\xc3\xb3w rakietowych. Spotykana jest informacja, tak\xc5\xbce w \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82ach chi\xc5\x84skich, \xc5\xbce produkcj\xc4\x99 skopiowanych pocisk\xc3\xb3w rozpocz\xc4\x99to w 1974 roku, lecz cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 autor\xc3\xb3w przypuszcza, \xc5\xbce mog\xc5\x82o to nast\xc4\x85pi\xc4\x87 ju\xc5\xbc oko\xc5\x82o 1964 roku. U\xc5\xbcywano ich na kutrach proj. 024 Houku (zmodyfikowana kopia projektu 183R) i proj. 021 Huangfeng (kopia projektu 205)._NEWLINE_Chi\xc5\x84ska kopia P-15 by\xc5\x82a oznaczana w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od wersji jako HY-1 (Hai Yang - Morski Orze\xc5\x82), SY-1 (Shang You) lub FL-1 (Fei Long - Lataj\xc4\x85cy Smok). W 1970 roku opracowano powi\xc4\x99kszon\xc4\x85 wersj\xc4\x99 rozwojow\xc4\x85 tego pocisku, o wi\xc4\x99kszym zasi\xc4\x99gu (do 100 km) i z ulepszonym systemem samonaprowadzania, oznaczan\xc4\x85 jako HY-2, SY-2, FL-3A lub C-201 i produkowan\xc4\x85 w kilku wersjach. Ostatnim wariantem jest HY-4, w kt\xc3\xb3rym marszowy silnik rakietowy zast\xc4\x85piono przez silnik turboodrzutowy i zwi\xc4\x99kszono zasi\xc4\x99g do 150 km. Pociski te maj\xc4\x85 w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od wersji kilka oznacze\xc5\x84 kodowych NATO, najlepiej znane to CSS-N-2 Silkworm. Opr\xc3\xb3cz Chin, eksportowane by\xc5\x82y do kilku kraj\xc3\xb3w, m.in. Pakistanu i Bangladeszu.'