b'\n_START_ARTICLE_\nZbrodnie na pacjentach w Pa\xc5\x84stwowym Zak\xc5\x82adzie dla Umys\xc5\x82owo i Nerwowo Chorych w Kobierzynie\n_START_PARAGRAPH_\nZbrodnie na pacjentach w Pa\xc5\x84stwowym Zak\xc5\x82adzie dla Umys\xc5\x82owo i Nerwowo Chorych w Kobierzynie \xe2\x80\x93 dokonane w czasie II wojny \xc5\x9bwiatowej przez urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w III Rzeszy Niemieckiej zab\xc3\xb3jstwo ponad tysi\xc4\x85ca pacjent\xc3\xb3w szpitala psychiatrycznego w Kobierzynie. \xc5\x81a\xc5\x84cuch zbrodni sk\xc5\x82ada\xc5\x82 si\xc4\x99 z trzech etap\xc3\xb3w: g\xc5\x82odzenia pacjent\xc3\xb3w, wywiezienia we wrze\xc5\x9bniu 1941 chorych narodowo\xc5\x9bci \xc5\xbcydowskiej oraz zbrodni masowego zab\xc3\xb3jstwa i podst\xc4\x99pnego wywiezienia pacjent\xc3\xb3w do obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau 23 czerwca 1942. \xc5\x81\xc4\x85cznie, wliczaj\xc4\x85c tak\xc5\xbce ofiary zag\xc5\x82odzenia, u\xc5\x9bmiercono oko\xc5\x82o 900\xe2\x80\x931000 os\xc3\xb3b. G\xc5\x82\xc3\xb3wny sprawca zbrodni, niemiecki dyrektor szpitala Alex Kroll, unikn\xc4\x85\xc5\x82 kary.\n_START_SECTION_\nZak\xc5\x82ad kobierzy\xc5\x84ski przed wybuchem wojny\n_START_PARAGRAPH_\nOd lutego 1929 do wybuchu II wojny \xc5\x9bwiatowej plac\xc3\xb3wk\xc4\x85 kierowa\xc5\x82 dr W\xc5\x82adys\xc5\x82aw Stryje\xc5\x84ski, wiceprezes Naczelnej Izby Lekarskiej i prezes Okr\xc4\x99gowej Izby Lekarskiej w Krakowie, senator V kadencji (1938\xe2\x80\x931939). Do zas\xc5\x82ug Stryje\xc5\x84skiego nale\xc5\xbcy zaliczy\xc4\x87 gospodarcz\xc4\x85 samowystarczalno\xc5\x9b\xc4\x87 szpitala. Funkcjonowa\xc5\x82 tam folwark, ogr\xc3\xb3d, sklep, zapewniane by\xc5\x82y us\xc5\x82ugi rzemie\xc5\x9blnicze, a pracownicy zak\xc5\x82adu mieli przydzielone ogr\xc3\xb3dki. Zak\xc5\x82ad mia\xc5\x82 w\xc5\x82asne przedszkole i zak\xc5\x82adow\xc4\x85 stra\xc5\xbc po\xc5\xbcarn\xc4\x85. Wybuch wojny zasta\xc5\x82 Stryje\xc5\x84skiego w Warszawie, sk\xc4\x85d \xe2\x80\x93 wraz z cz\xc5\x82onkami administracji pa\xc5\x84stwowej \xe2\x80\x93 zosta\xc5\x82 ewakuowany do Rumunii. W kobierzy\xc5\x84skim zak\xc5\x82adzie funkcj\xc4\x99 naczelnego lekarza pe\xc5\x82ni\xc5\x82 dr W\xc5\x82adys\xc5\x82aw Issajewicz.\n_START_SECTION_\nLosy szpitala pod zarz\xc4\x85dem niemieckim\n_START_PARAGRAPH_\nOd 6 do 8 wrze\xc5\x9bnia 1939 na terenie Pa\xc5\x84stwowego Zak\xc5\x82adu dla Umys\xc5\x82owo i Nerwowo Chorych w Kobierzynie stacjonowa\xc5\x82a jednostka Wehrmachtu. Opuszczaj\xc4\x85c szpital zabra\xc5\x82a cenne przedmioty, w tym maszyny do pisania, artyku\xc5\x82y sanitarne i \xc5\x9brodki lecznicze. W pocz\xc4\x85tkowym okresie wojny, po zako\xc5\x84czeniu kampanii wrze\xc5\x9bniowej zak\xc5\x82ad funkcjonowa\xc5\x82 normalnie i mia\xc5\x82 ponad 1000 pacjent\xc3\xb3w. Dzi\xc4\x99ki zgromadzonym zapasom wy\xc5\xbcywienie pacjent\xc3\xb3w odpowiada\xc5\x82o normom przedwojennym.\n_START_SECTION_\nListopad 1939 \xe2\x80\x93 maj 1942\n_START_PARAGRAPH_\n20 listopada 1939 niemieckie w\xc5\x82adze okupacyjne przej\xc4\x99\xc5\x82y kierownictwo nad Pa\xc5\x84stwowym Zak\xc5\x82adem dla Umys\xc5\x82owo i Nerwowo Chorych w Kobierzynie. W dniu tym zak\xc5\x82ad odwiedzi\xc5\x82 dr Giller, niemiecki dyrektor Szpitala \xc5\x9aw. \xc5\x81azarza w Krakowie, i poinformowa\xc5\x82 o ustanowieniu niemieckiego zwierzchnictwa. Przeprowadzi\xc5\x82 tak\xc5\xbce weryfikacj\xc4\x99 personelu pod k\xc4\x85tem aryjskiego pochodzenia, a w jej konsekwencji zwolni\xc5\x82 jednego lekarza. 21 listopada 1939 do szpitala przyby\xc5\x82 wyznaczony komisarz zarz\xc4\x85dzaj\xc4\x85cy \xe2\x80\x93 dr Fritz Arlt. Kierowa\xc5\x82 szpitalem do maja 1940 roku, kiedy to na stanowisko dyrektora plac\xc3\xb3wki zosta\xc5\x82 powo\xc5\x82any kupiec \xe2\x80\x93 Arnold Zweck. Za jego rz\xc4\x85d\xc3\xb3w zapasy \xc5\xbcywno\xc5\x9bci w szpitalu zmala\xc5\x82y. W pa\xc5\xbadzierniku 1940 Zwecka zast\xc4\x85pi\xc5\x82 cz\xc5\x82onek NSDAP Alex Kroll, urz\xc4\x99dnik wydzia\xc5\x82u s\xc5\x82u\xc5\xbcby zdrowia szefa dystryktu warszawskiego. Kroll nie by\xc5\x82 lekarzem._NEWLINE_Posad\xc4\x99 dyrektora plac\xc3\xb3wki w Kobierzynie Krollowi zaproponowa\xc5\x82 prze\xc5\x82o\xc5\xbcony, Jost Walbaum, szef wydzia\xc5\x82u zdrowia. Kroll, prywatnie, by\xc5\x82 pacjentem Walbauma. Wed\xc5\x82ug p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych zezna\xc5\x84 Krolla Walbaum mia\xc5\x82 mu opowiedzie\xc4\x87 o Akcji T4 oraz o \xe2\x80\x9eeliminacji\xe2\x80\x9d chorych psychicznie. Walbaum mia\xc5\x82 wyja\xc5\x9bni\xc4\x87 Krollowi, \xc5\xbce \xe2\x80\x9eniemieckie urz\xc4\x99dy widz\xc4\x85 w pacjentach kobierzy\xc5\x84skiego zak\xc5\x82adu \xc2\xab\xc5\xbcycie niegodne \xc5\xbcycia\xc2\xbb\xe2\x80\x9d (niem. Lebensunwertes Leben)._NEWLINE_Na pocz\xc4\x85tku swojej pracy Kroll zarz\xc4\x85dzi\xc5\x82 zmniejszenie dobowej racji \xc5\xbcywno\xc5\x9bciowej chorych. Dr W\xc5\x82adys\xc5\x82aw Issajewicz, kt\xc3\xb3ry podczas okupacji pe\xc5\x82ni\xc5\x82 obowi\xc4\x85zki naczelnego lekarza zak\xc5\x82adu, opisywa\xc5\x82 w opublikowanym w 1945 na \xc5\x82amach \xe2\x80\x9ePrzegl\xc4\x85du Lekarskiego\xe2\x80\x9d artykule, \xc5\xbce pacjentom pracuj\xc4\x85cym przys\xc5\x82ugiwa\xc5\x82a racja 1200 kcal, za\xc5\x9b niepracuj\xc4\x85cym 1000 kcal. Chorzy pochodzenia \xc5\xbcydowskiego otrzymywali jeszcze mniejsze racje. Oszcz\xc4\x99dzana na pacjentach \xc5\xbcywno\xc5\x9b\xc4\x87 by\xc5\x82a magazynowana. Znacznemu pogorszeniu uleg\xc5\x82a tak\xc5\xbce jako\xc5\x9b\xc4\x87 podawanego po\xc5\xbcywienia. Podstaw\xc4\x99 \xc5\xbcywienia stanowi\xc5\x82y ziemniaki gotowane w \xc5\x82upinach, zupa ziemniaczana oraz kapusta. Na oko\xc5\x82o 1000 pacjent\xc3\xb3w przypada\xc5\x82o dziennie \xc5\x82\xc4\x85cznie 5\xe2\x80\x936 kg t\xc5\x82uszczu. Na wiosn\xc4\x99 1941 zabrak\xc5\x82o ziemniak\xc3\xb3w, wi\xc4\x99c zaprzestano ich podawania, a do przygotowywanej zupy ziemniaczanej dodawano lebiod\xc4\x99 i pokrzyw\xc4\x99. Pacjentom wydawano 75\xe2\x80\x93150 g chleba na dzie\xc5\x84, a chorym pochodzenia \xc5\xbcydowskiego tylko 50 g._NEWLINE_W konsekwencji ograniczenia przydzia\xc5\x82\xc3\xb3w \xc5\xbcywno\xc5\x9bci nast\xc4\x85pi\xc5\x82 wyra\xc5\xbany wzrost liczby zgon\xc3\xb3w pacjent\xc3\xb3w. W samym 1940 roku zmar\xc5\x82o 501 pacjent\xc3\xb3w, w\xc5\x9br\xc3\xb3d kt\xc3\xb3rych 109 os\xc3\xb3b mia\xc5\x82o pochodzenie \xc5\xbcydowskie. We wrze\xc5\x9bniu 1941 roku 91 \xc5\xbcydowskich pacjent\xc3\xb3w przewieziono do Zak\xc5\x82adu dla Nerwowo i Psychicznie Chorych \xc5\xbbyd\xc3\xb3w \xe2\x80\x9eZofi\xc3\xb3wka\xe2\x80\x9d w Otwocku. W Kobierzy\xc5\x84skim zak\xc5\x82adzie zosta\xc5\x82y tylko 3 lub 4 osoby pochodzenia \xc5\xbcydowskiego, b\xc4\x99d\xc4\x85ce w stanie przedagonalnym. Transport do Otwocka odbywa\xc5\x82 si\xc4\x99 w dobrych warunkach. Pacjenci dostali prowiant, w podr\xc3\xb3\xc5\xbcy towarzyszy\xc5\x82 im lekarz, a konwojowali ich pracownicy s\xc5\x82u\xc5\xbcby pomocniczej. 19 sierpnia 1942 wszyscy pacjenci \xe2\x80\x9eZofi\xc3\xb3wki\xe2\x80\x9d, w tym tak\xc5\xbce chorzy przywiezieni z Kobierzyna, zostali zamordowani przez Niemc\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy prowadzili wtedy og\xc3\xb3ln\xc4\x85 akcj\xc4\x99 likwidacji getta w Otwocku. \xc5\xbbydowski zesp\xc3\xb3\xc5\x82 lekarski i pomocniczy otwockiego szpitala zosta\xc5\x82 wywieziony do obozu zag\xc5\x82ady w Treblince._NEWLINE_We wrze\xc5\x9bniu 1941 do Kobierzyna przyjecha\xc5\x82 Reichsjugendf\xc3\xbchrer (Dow\xc3\xb3dca M\xc5\x82odzie\xc5\xbcy Rzeszy) Artur Axmann, kt\xc3\xb3ry planowa\xc5\x82 przej\xc4\x99cie obiektu na potrzeby Hitlerjugend. Kroll otrzyma\xc5\x82 zalecenie dokonania w jak najszybszym czasie likwidacji zak\xc5\x82adu. Racje \xc5\xbcywieniowe pacjent\xc3\xb3w stanowi\xc5\x82y niespe\xc5\x82na po\xc5\x82ow\xc4\x99 dziennej normy \xc5\xbcywieniowej, wskutek czego organizmy chorych by\xc5\x82y zmuszone do spalania w\xc5\x82asnych tkanek. Racje \xc5\xbcywno\xc5\x9bciowe wyznacza\xc5\x82 osobi\xc5\x9bcie Kroll, a ich zmniejszanie nie by\xc5\x82o wynikiem braku \xc5\xbcywno\xc5\x9bci w magazynie zak\xc5\x82adu. Do czasu likwidacji w czerwcu 1942 plac\xc3\xb3wka pobiera\xc5\x82a od w\xc5\x82adz niemieckich przydzia\xc5\x82ow\xc4\x85 m\xc4\x85k\xc4\x99, cukier, makaron, t\xc5\x82uszcz. Z powodu g\xc5\x82odu masa cia\xc5\x82a pacjent\xc3\xb3w gwa\xc5\x82townie spada\xc5\x82a. Zdarza\xc5\x82y si\xc4\x99 przypadki, \xc5\xbce masa cia\xc5\x82a pacjenta obni\xc5\xbca\xc5\x82a si\xc4\x99 w ci\xc4\x85gu miesi\xc4\x85ca o 15 kg, a ich stan fizyczny gwa\xc5\x82townie si\xc4\x99 pogarsza\xc5\x82. Na prze\xc5\x82omie 1941/1942 roku liczba zgon\xc3\xb3w dochodzi\xc5\x82a do 40\xe2\x80\x9345 dziennie. G\xc5\x82odzenie pacjent\xc3\xb3w mia\xc5\x82o znamiona celowej akcji zmierzaj\xc4\x85cej do systematycznego wyniszczenia biologicznego.\n_START_SECTION_\nUmieralno\xc5\x9b\xc4\x87 pacjent\xc3\xb3w pod zarz\xc4\x85dem niemieckim\n_START_PARAGRAPH_\nProwadzone przez kapelana szpitalnego katolickie ksi\xc4\x99gi zmar\xc5\x82ych (odnotowywano tutaj tylko zgony chrze\xc5\x9bcijan) wykaza\xc5\x82y, \xc5\xbce  w okresie od 1 wrze\xc5\x9bnia do 31 grudnia 1939 zmar\xc5\x82o 75 pacjent\xc3\xb3w. W 1940 roku 392 osoby, w 1941 roku 355 os\xc3\xb3b, a od 1 stycznia do 17 czerwca 1942 roku 135 os\xc3\xb3b. Na podstawie ocala\xc5\x82ych akt administracyjnych zak\xc5\x82adu mo\xc5\xbcna ustali\xc4\x87, \xc5\xbce w 1940 roku zmar\xc5\x82o 109 \xc5\xbbyd\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nWiosna 1942\n_START_PARAGRAPH_\nPrzygotowania do likwidacji zak\xc5\x82adu ruszy\xc5\x82y wiosn\xc4\x85 1942. W okresie miesi\xc4\x85ca przed likwidacj\xc4\x85 kobierzy\xc5\x84ski zak\xc5\x82ad wizytowa\xc5\x82o wielu wy\xc5\xbcszych oficer\xc3\xb3w SS. Kroll przyjmowa\xc5\x82 ich w swoim urz\xc4\x99dowym gabinecie lub w mieszkaniu zlokalizowanym na terenie szpitala. Krolla odwiedzili: Dow\xc3\xb3dca SS i Policji w Krakowie SS-Oberf\xc3\xbchrer Julian Scherner, SS-Standartenf\xc3\xbchrer Max Hammer (kt\xc3\xb3ry, prawdopodobnie kierowa\xc5\x82 akcj\xc4\x85 z 23 czerwca 1942), SS-Sturmbannf\xc3\xbchrer Karl Meyer, SS-Hauptsturmf\xc3\xbchrer Kr\xc3\xbcger, wy\xc5\xbcszy Dow\xc3\xb3dca SS i Policji w Generalnym Gubernatorstwie SS-Obergruppenf\xc3\xbchrer Friedrich Wilhelm Kr\xc3\xbcger oraz SS-Hauptsf\xc3\xbchrer dr Werner Beck, szef Zak\xc5\x82adu Medycyny S\xc4\x85dowej w Krakowie.\n_START_SECTION_\nMaj i czerwiec 1942\n_START_PARAGRAPH_\nNa pocz\xc4\x85tku czerwca 1942 Kroll zakaza\xc5\x82 lekarzom wypisywania pacjent\xc3\xb3w z zak\xc5\x82adu. Powo\xc5\x82a\xc5\x82 si\xc4\x99 na rozkaz dow\xc3\xb3dztwa SS w Krakowie. Chorzy nadal byli przyjmowani. Ostatni zosta\xc5\x82 przyj\xc4\x99ty 23 czerwca, czyli w dniu likwidacji zak\xc5\x82adu. W tydzie\xc5\x84 po wprowadzeniu zakazu wypisywania chorych (a na dwa tygodnie przed likwidacj\xc4\x85 szpitala) stra\xc5\xbc przy bramie wjazdowej na teren szpitala obj\xc4\x99\xc5\x82a niemiecka policja. Dokonano tak\xc5\xbce formalnej inspekcji szpitalnego cmentarza. Po wojnie grabarz zak\xc5\x82adowy W\xc5\x82adys\xc5\x82aw Bargie\xc5\x82 relacjonowa\xc5\x82, \xc5\xbce na teren cmentarza przyszed\xc5\x82 Kroll w towarzystwie wysokiego rang\xc4\x85 oficera niemieckiego oraz inspektora Paw\xc5\x82yka, kt\xc3\xb3ry t\xc5\x82umaczy\xc5\x82 rozmowy. Grabarz mia\xc5\x82 wskaza\xc4\x87 miejsce na cmentarzu, w kt\xc3\xb3rym jeszcze nie byli grzebani zmarli. Wskaza\xc5\x82 polank\xc4\x99 po\xc5\x82o\xc5\xbcon\xc4\x85 o kilkana\xc5\x9bcie metr\xc3\xb3w na wsch\xc3\xb3d od kostnicy, kt\xc3\xb3ra r\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie by\xc5\x82a miejscem jego zamieszkania. Niemiecki oficer mia\xc5\x82 potwierdzi\xc4\x87, \xc5\xbce miejsce jest dobre._NEWLINE_18 czerwca polscy lekarze pracuj\xc4\x85cy w zak\xc5\x82adzie: dr W\xc5\x82adys\xc5\x82aw Issajewicz, dr Meissner, dr Feliks D\xc4\x99bski oraz absolwenci medycyny Ho\xc5\x82da i Zicha otrzymali od Krolla zalecenie, by w ci\xc4\x85gu trzech dni opu\xc5\x9bcili plac\xc3\xb3wk\xc4\x99 i aby wyjechali do zak\xc5\x82adu \xe2\x80\x9eDrewnica\xe2\x80\x9d ko\xc5\x82o Warszawy. Kroll zakomunikowa\xc5\x82, \xc5\xbce opiek\xc4\x99 nad chorymi przejm\xc4\x85 lekarze niemieccy, a dotychczasowy personel ma wyda\xc4\x87 dokumentacj\xc4\x99 pacjent\xc3\xb3w i klucze do oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w szpitalnych. Lekarzom zabroniono wst\xc4\x99pu na oddzia\xc5\x82y. Medycy opu\xc5\x9bcili zak\xc5\x82ad 21 czerwca.\n_START_SECTION_\n22 czerwca\n_START_PARAGRAPH_\n22 czerwca, mi\xc4\x99dzy godzin\xc4\x85 8 a 9 rano, szpitalny wo\xc5\xbanica, wykonuj\xc4\x85cy prac\xc4\x99 na przyzak\xc5\x82adowym folwarku, zaobserwowa\xc5\x82 samoch\xc3\xb3d wype\xc5\x82niony esesmanami, kt\xc3\xb3ry podjecha\xc5\x82 na zak\xc5\x82adowy cmentarz. Esesmani rozpocz\xc4\x99li kopanie g\xc5\x82\xc4\x99bokiego do\xc5\x82u w rejonie po\xc5\x82udniowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci cmentarza. R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc grabarz Bargie\xc5\x82 relacjonowa\xc5\x82, \xc5\xbce esesmani kopali du\xc5\xbcy d\xc3\xb3\xc5\x82 grobowy w miejscu, kt\xc3\xb3re kilkana\xc5\x9bcie dni wcze\xc5\x9bniej wskaza\xc5\x82 Krollowi. Tego samego dnia grabarz otrzyma\xc5\x82 nakaz natychmiastowego opuszczenia zajmowanego mieszkania przy kostnicy i przeniesienia si\xc4\x99 wraz z rodzin\xc4\x85 na teren zak\xc5\x82adu. Tak\xc5\xbce tego dnia Kroll zwolni\xc5\x82 z zak\xc5\x82adu zakonnice-piel\xc4\x99gniarki i kapelana._NEWLINE_22 czerwca, mi\xc4\x99dzy godzin\xc4\x85 12 a 14, ze stacji kolejowej Swoszowice na przyszpitaln\xc4\x85 bocznic\xc4\x99, przetoczono osiem bydl\xc4\x99cych wagon\xc3\xb3w. Po odczepieniu wagon\xc3\xb3w parow\xc3\xb3z wr\xc3\xb3ci\xc5\x82 na stacj\xc4\x99 Swoszowice.\n_START_SECTION_\nPr\xc3\xb3by ukrycia zbrodni\n_START_PARAGRAPH_\nPo p\xc3\xb3\xc5\x82nocy (mi\xc4\x99dzy godzin\xc4\x85 0:00 a 1:00) 24 czerwca do zgromadzonych w budynku zak\xc5\x82adowego teatru pracownik\xc3\xb3w zak\xc5\x82adu przyszed\xc5\x82 Kroll w towarzystwie oficera SS i nadpiel\xc4\x99gniarza Leo Zippera. Og\xc5\x82osi\xc5\x82, \xc5\xbce wydarzenia z poprzedniego dnia obj\xc4\x99te s\xc4\x85 \xc5\x9bcis\xc5\x82\xc4\x85 tajemnic\xc4\x85. Wyznaczy\xc5\x82 zebranym 10 minut na udanie si\xc4\x99 najkr\xc3\xb3tsz\xc4\x85 drog\xc4\x85 do mieszka\xc5\x84 na terenie zak\xc5\x82adu._NEWLINE_R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym okresie Niemcy starali si\xc4\x99 zaciera\xc4\x87 \xc5\x9blady po zbrodni. Tworzyli dokumentacj\xc4\x99, z kt\xc3\xb3rej mia\xc5\x82o wynika\xc4\x87, \xc5\xbce dany pacjent zmar\xc5\x82 w innym miejscu i w innym czasie. W aktach prowadzonego po wojnie \xc5\x9bledztwa znalaz\xc5\x82o si\xc4\x99 wydane przez Urz\xc4\x85d Stanu Cywilnego w Che\xc5\x82mie \xc5\x9bwiadectwo zgonu pacjentki kobierzy\xc5\x84skiego zak\xc5\x82adu Haliny Parafi\xc5\x84skiej. Wed\xc5\x82ug tego dokumentu chora mia\xc5\x82a rzekomo umrze\xc4\x87 w Che\xc5\x82mie 20 lipca 1942 o godzinie 2:20. Podobny dokument otrzyma\xc5\x82a rodzina pacjenta Mieczys\xc5\x82awa Gwo\xc5\xbadziowskiego. Tymczasem szpital psychiatryczny w Che\xc5\x82mie zosta\xc5\x82 przez Niemc\xc3\xb3w zlikwidowany 12 stycznia 1940, a \xc3\xb3wcze\xc5\x9bni pacjenci zostali zamordowani. Wspominany dokument zosta\xc5\x82 dor\xc4\x99czony rodzicom pacjentki 22 czerwca 1944. Na pytania innych rodzin niemiecka administracja odpisywa\xc5\x82a zwykle, \xc5\xbce pacjent zosta\xc5\x82 przeniesiony do Drewnicy ko\xc5\x82o Warszawy, a z czasem przesta\xc5\x82a udziela\xc4\x87 odpowiedzi na pisma.\n_START_SECTION_\nP\xc3\xb3\xc5\xbaniejsze losy obiektu pod zarz\xc4\x85dem niemieckim\n_START_PARAGRAPH_\nW budynkach po kobierzy\xc5\x84skim zak\xc5\x82adzie Niemcy ulokowali o\xc5\x9brodek dla Hitlerjugend. W cz\xc4\x99\xc5\x9bci budynk\xc3\xb3w obiektu ulokowano SS-St\xc3\xbctzpunkt, a tak\xc5\xbce SS Lazarett Kobierzyn \xe2\x80\x93 szpital dla jednostek SS._NEWLINE_Po przej\xc4\x99ciu obiektu nowi niemieccy u\xc5\xbcytkownicy wyra\xc5\xbcali si\xc4\x99 o nim z uznaniem, zaznaczaj\xc4\x85c ubolewanie, \xc5\xbce wcze\xc5\x9bniej s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 tak \xe2\x80\x9enieproduktywnym celom\xe2\x80\x9d. Wiosn\xc4\x85 1944 niemieckie organizacje zajmuj\xc4\x85ce obiekty zak\xc5\x82adu wizytowa\xc5\x82 Reichsf\xc3\xbchrer-SS, Komisarz Rzeszy do spraw Umacniania Niemiecko\xc5\x9bci Heinrich Himmler.\n_START_SECTION_\nPowojenna ekshumacja\n_START_PARAGRAPH_\n29 i 30 listopada 1946 dokonano ekshumacji cia\xc5\x82 ofiar pochowanych w zbiorowym grobie przyszpitalnego cmentarza. Pracami kierowa\xc5\x82 prof. Jan Olbrycht, kierownik Zak\xc5\x82adu Medycyny S\xc4\x85dowej UJ._NEWLINE_Zachowany protok\xc3\xb3\xc5\x82 stwierdza, \xc5\xbce w grobie odkryto zw\xc5\x82oki 55 os\xc3\xb3b. By\xc5\x82y u\xc5\x82o\xc5\xbcone bez\xc5\x82adnie, warstwami. Na cz\xc4\x99\xc5\x9bci zw\xc5\x82ok stwierdzono pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci odzie\xc5\xbcy szpitalnej, a na cz\xc4\x99\xc5\x9bci odzie\xc5\xbcy cywilnej. Dokumenty osobiste znalezione w ubraniach pozwala\xc5\x82y na identyfikowanie cz\xc4\x99\xc5\x9bci zw\xc5\x82ok jako nale\xc5\xbc\xc4\x85cych do \xc5\xbbyd\xc3\xb3w mieszkaj\xc4\x85cych w pobliskiej Skawinie. Czaszki 30 zw\xc5\x82ok ulokowanych w dolnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci grobu nie nosi\xc5\x82y \xc5\x9blad\xc3\xb3w uszkodze\xc5\x84, a czaszki zw\xc5\x82ok ulokowanych w warstwach g\xc3\xb3rnych nosi\xc5\x82y takie \xc5\x9blady. Przyj\xc4\x99to wi\xc4\x99c, \xc5\xbce 30 pacjent\xc3\xb3w zak\xc5\x82adu zosta\xc5\x82o zabitych na terenie szpitala bez u\xc5\xbcycia broni palnej, a \xc5\xbbydzi, kt\xc3\xb3rych zmuszono do zakopywania zw\xc5\x82ok tych pacjent\xc3\xb3w, zostali pod koniec poch\xc3\xb3wku zastrzeleni na miejscu i wrzuceni do tego samego grobu. Zw\xc5\x82oki by\xc5\x82y podczas poch\xc3\xb3wku przysypywane wapnem.\n_START_SECTION_\nOdpowiedzialno\xc5\x9b\xc4\x87 Krolla\n_START_PARAGRAPH_\nW latach 60. XX wieku Alex Kroll by\xc5\x82 inspektorem administracji i kierownikiem biura w Federalnym Urz\xc4\x99dzie Transportu Towarowego w Monachium. Utrzymywa\xc5\x82, \xc5\xbce zale\xc5\xbca\xc5\x82o mu na utrzymaniu szpitala w Kobierzynie. Zanotowa\xc5\x82: \xe2\x80\x9eOstatnio pewien stary \xc5\xbbyd (75 lat), kt\xc3\xb3rego cz\xc4\x99sto spotykam, powiedzia\xc5\x82, \xc5\xbce cieszy si\xc4\x99, i\xc5\xbc przy tak materialnym nastawieniu Niemc\xc3\xb3w s\xc4\x85 jeszcze ludzie, kt\xc3\xb3rzy po\xc5\x9bwi\xc4\x99caj\xc4\x85c sw\xc3\xb3j wolny czas, udzielaj\xc4\x85 si\xc4\x99 dla innych, by im pom\xc3\xb3c. Tak w\xc5\x82a\xc5\x9bnie min\xc4\x99\xc5\x82o moje ca\xc5\x82e \xc5\xbcycie w s\xc5\x82u\xc5\xbcbie innym. I znalaz\xc5\x82em w tym zadowolenie. To pi\xc4\x99kne, pomaga\xc4\x87 innym...\xe2\x80\x9d._NEWLINE_W latach 1946\xe2\x80\x931947 post\xc4\x99powanie w sprawie likwidacji szpitala prowadzi\xc5\x82a krakowska Okr\xc4\x99gowa Komisja Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce. Komisja zebra\xc5\x82a obszern\xc4\x85 dokumentacj\xc4\x99, przes\xc5\x82ucha\xc5\x82a licznych \xc5\x9bwiadk\xc3\xb3w, zleci\xc5\x82a przeprowadzenie ekshumacji pochowanych na przyzak\xc5\x82adowym cmentarzu. Dokumentacja dowodowa zosta\xc5\x82a u\xc5\xbcyta w procesie wysokiego urz\xc4\x99dnika rz\xc4\x85du Generalnego Gubernatorstwa, zast\xc4\x99pcy Hansa Franka \xe2\x80\x93 Josefa B\xc3\xbchlera._NEWLINE_W 1969 Prokuratura w Monachium rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a w\xc5\x82asne post\xc4\x99powanie 112 Js 9-10/69. W sprawie przeciwko Joachimowi Reichelowi i Alexowi Krollowi, \xe2\x80\x9epodejrzanym o udzia\xc5\x82 w zab\xc3\xb3jstwie chorych psychicznie w czasie likwidacji Zak\xc5\x82adu dla Umys\xc5\x82owo i Nerwowo Chorych w Kobierzynie oraz o doprowadzenie do \xc5\x9bmierci wielu pacjent\xc3\xb3w tego Zak\xc5\x82adu na skutek niezapewnienia im wystarczaj\xc4\x85cego wy\xc5\xbcywienia\xe2\x80\x9d, niemiecka prokuratura wyda\xc5\x82a 25 czerwca 1971 postanowienie o umorzeniu post\xc4\x99powania._NEWLINE_30 czerwca 1976 zosta\xc5\x82o w Polsce wszcz\xc4\x99te \xc5\x9bledztwo w sprawie likwidacji zak\xc5\x82adu. W jego toku ustalono win\xc4\x99 Alexa Krolla, Karla Meyera, Wernera Becka oraz innych esesman\xc3\xb3w o nieustalonej to\xc5\xbcsamo\xc5\x9bci. W zwi\xc4\x85zku z tym, \xc5\xbce mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci dowodowe w Polsce zosta\xc5\x82y wyczerpane, 31 grudnia 1977 \xc5\x9bledztwo zawieszono. Zebrane materia\xc5\x82y dowodowe przekazano zachodnioniemieckim organom \xc5\x9bcigania._NEWLINE_5 pa\xc5\xbadziernika 1979 G\xc5\x82\xc3\xb3wna Komisja Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce przes\xc5\x82a\xc5\x82a do Centrali Badania Zbrodni Narodowosocjalistycznych w Ludwigsburgu (Zentrale Stelle der Landesjustizverwaltungen zur Aufkl\xc3\xa4rung nationalsozialistischer Verbrechen) dokumentacj\xc4\x99 zbrodni, w tym 28 protoko\xc5\x82\xc3\xb3w przes\xc5\x82ucha\xc5\x84 \xc5\x9bwiadk\xc3\xb3w celem \xc5\x9bcigania sprawc\xc3\xb3w. Cztery lata p\xc3\xb3\xc5\xbaniej strona niemiecka poinformowa\xc5\x82a o przekazaniu materia\xc5\x82\xc3\xb3w Prokuraturze przy S\xc4\x85dzie Krajowym w Monachium. Na pytanie przedstawicieli polskiej Komisji, na jakim etapie znajduje si\xc4\x99 post\xc4\x99powania w tej sprawie, Prokuratura w Monachium poinformowa\xc5\x82a, \xc5\xbce post\xc4\x99powanie 112 Js 9-10/69 zako\xc5\x84czy\xc5\x82o si\xc4\x99 w 1971 roku umorzeniem \xe2\x80\x9ez powodu braku wystarczaj\xc4\x85cych dowod\xc3\xb3w na pope\xc5\x82nienie zbrodni\xe2\x80\x9d. Wed\xc5\x82ug niemieckiej prokuratury: \xe2\x80\x9eTak\xc5\xbce z obecnie przes\xc5\x82anych protoko\xc5\x82\xc3\xb3w przes\xc5\x82uchania \xc5\x9bwiadk\xc3\xb3w wynika, \xc5\xbce likwidacja zak\xc5\x82adu w Kobierzynie zosta\xc5\x82a przeprowadzona przez jednostki SS. Z \xc5\xbcadnego z nades\xc5\x82anych protoko\xc5\x82\xc3\xb3w przes\xc5\x82uchania \xc5\x9bwiadk\xc3\xb3w, nie da si\xc4\x99 wywnioskowa\xc4\x87, \xc5\xbce oskar\xc5\xbconemu Krollowi mo\xc5\xbcna by postawi\xc4\x87 zarzut z\xc5\x82ego zaopatrzenia zak\xc5\x82adu w Kobierzynie. Z \xc5\xbcadnej wypowiedzi nie wynika, \xc5\xbce oskar\xc5\xbcony Kroll bra\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w u\xc5\x9bmiercaniu\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Za zbrodni\xc4\x99 w Kobierzynie Alex Kroll nigdy nie poni\xc3\xb3s\xc5\x82 odpowiedzialno\xc5\x9bci. Kary unikn\xc4\x85\xc5\x82 tak\xc5\xbce dr Beck.\n_START_SECTION_\nOdniesienia w sztuce\n_START_PARAGRAPH_\nW 1948 Stanis\xc5\x82aw Lem napisa\xc5\x82 powie\xc5\x9b\xc4\x87 \xe2\x80\x9eSzpital Przemienienia\xe2\x80\x9d (pierwsze wydanie 1955), kt\xc3\xb3rej g\xc5\x82\xc3\xb3wny w\xc4\x85tek wi\xc4\x85\xc5\xbce si\xc4\x99 z motywem eksterminacji pacjent\xc3\xb3w niemieckiego szpitala psychiatrycznego. Inspiracj\xc4\x85 do powstania powie\xc5\x9bci mog\xc5\x82a by\xc4\x87 dokonana 12 stycznia 1940 roku zbrodnia niemiecka na pacjentach szpitala psychiatrycznego w Che\xc5\x82mie oraz wypadki w zak\xc5\x82adzie w Kobierzynie w 1942._NEWLINE_W 1978 roku, na podstawie powie\xc5\x9bci Lema, powsta\xc5\x82 polski film pod tym samym tytu\xc5\x82em (re\xc5\xbc. Edward \xc5\xbbebrowski)._NEWLINE_Zbrodnia sta\xc5\x82a si\xc4\x99 tak\xc5\xbce inspiracj\xc4\x85 do powstania wiersza Andrzeja Bursy \xe2\x80\x9eLikwidacja zak\xc5\x82adu dla umys\xc5\x82owo chorych w Kobierzynie przez Niemc\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Ofiary hitlerowskich zbrodni na pacjentach zak\xc5\x82adu upami\xc4\x99tnia pomnik zlokalizowany na terenie Szpitala Klinicznego im. dr. J\xc3\xb3zefa Babi\xc5\x84skiego w Krakowie. Zosta\xc5\x82 ods\xc5\x82oni\xc4\x99ty w 60-lecie likwidacji zak\xc5\x82adu.'