b"\n_START_ARTICLE_\nLiga MX\n_START_SECTION_\n1890\xe2\x80\x931901: brytyjskie pocz\xc4\x85tki futbolu w Meksyku\n_START_PARAGRAPH_\nFutbol przyby\xc5\x82 do Meksyku w ostatniej dekadzie XIX wieku za spraw\xc4\x85 brytyjskich g\xc3\xb3rnik\xc3\xb3w z Kornwalii, kt\xc3\xb3rzy przenie\xc5\x9bli si\xc4\x99 do stanu Hidalgo, aby pracowa\xc4\x87 w tamtejszych kopalniach surowc\xc3\xb3w mineralnych. By\xc5\x82o to mo\xc5\xbcliwe dzi\xc4\x99ki dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci \xc3\xb3wczesnego prezydenta kraju Porfirio D\xc3\xadaza, kt\xc3\xb3ry udzieli\xc5\x82 r\xc3\xb3\xc5\xbcnym przedsi\xc4\x99biorstwom z Wielkiej Brytanii koncesji na wydobycie mi\xc4\x99dzy innymi o\xc5\x82owiu, cynku i \xc5\xbcelaza. Za pionier\xc3\xb3w meksyka\xc5\x84skiej pi\xc5\x82ki no\xc5\xbcnej uwa\xc5\xbca si\xc4\x99 Percy'ego C. Clifforda oraz Roberta J. Blackmore'a, kt\xc3\xb3rzy przywie\xc5\xbali do kraju zasady tej dyscypliny oraz spe\xc5\x82niaj\xc4\x85c\xc4\x85 przyj\xc4\x99te wymagania pi\xc5\x82k\xc4\x99 do gry w futbol, a p\xc3\xb3\xc5\xbaniej byli g\xc5\x82\xc3\xb3wnymi inicjatorami powstania pierwszych rozgrywek amatorskich. Pierwsze spotkania pi\xc5\x82karskie w Meksyku by\xc5\x82y rozgrywane oko\xc5\x82o 1899 roku na dziedzi\xc5\x84cu siedziby kopalni Mina Delores w miejscowo\xc5\x9bci Real del Monte, oddalonej o dziesi\xc4\x99\xc4\x87 minut drogi od miasta Pachuca, stolicy stanu Hidalgo. Wydarzenie to upami\xc4\x99tniono umieszczon\xc4\x85 w tamtym miejscu pami\xc4\x85tkow\xc4\x85 tablic\xc4\x85 o tre\xc5\x9bci: El lugar donde se jug\xc3\xb3 el primer partido de futbol en M\xc3\xa9xico (Miejsce, w kt\xc3\xb3rym rozegrano pierwszy mecz pi\xc5\x82karski w Meksyku)._NEWLINE_Jednym z pierwszych wielosekcyjnych klub\xc3\xb3w sportowych w Meksyku by\xc5\x82 Orizaba Athletic Club, za\xc5\x82o\xc5\xbcony w 1898 roku w mie\xc5\x9bcie Orizaba w stanie Veracruz z inicjatywy osiad\xc5\x82ego w tej miejscowo\xc5\x9bci dwa lata wcze\xc5\x9bniej szkockiego robotnika Duncana Macomisha, pracuj\xc4\x85cego w prz\xc4\x99dzalni juty Santa Gertrudis Jute Mill Company. Klub posiada\xc5\x82 wsparcie lokalnych w\xc5\x82adz, kt\xc3\xb3re ufundowa\xc5\x82y dla niego kilka sk\xc3\xb3rzanych pi\xc5\x82ek. Koncentrowa\xc5\x82 si\xc4\x99 jednak g\xc5\x82\xc3\xb3wnie na popularyzowaniu krykieta i nie posiada\xc5\x82 sekcji pi\xc5\x82karskiej, kt\xc3\xb3ra powsta\xc5\x82a dopiero trzy lata p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, w 1901 roku. W\xc3\xb3wczas tak\xc5\xbce zosta\xc5\x82 za\xc5\x82o\xc5\xbcony pierwszy w kraju samodzielnie dzia\xc5\x82aj\xc4\x85cy klub pi\xc5\x82karski \xe2\x80\x93 Pachuca Athletic Club, za\xc5\x82o\xc5\xbcony w Pachuce przez brytyjskich pracownik\xc3\xb3w kopalni Compa\xc3\xb1\xc3\xada Minera Real del Monte. Ze wzgl\xc4\x99du na r\xc3\xb3wnoleg\xc5\x82y rozw\xc3\xb3j futbolu w Orizabie i Pachuce obydwa te miasta uznaje si\xc4\x99 wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie za kolebk\xc4\x99 meksyka\xc5\x84skiego futbolu, cho\xc4\x87 mo\xc5\xbcna znale\xc5\xba\xc4\x87 opinie faworyzuj\xc4\x85ce pod tym wzgl\xc4\x99dem jedn\xc4\x85 z tych miejscowo\xc5\x9bci kosztem drugiej._NEWLINE_Nieco p\xc3\xb3\xc5\xbaniej sekcje pi\xc5\x82ki no\xc5\xbcnej powsta\xc5\x82y w dw\xc3\xb3ch kolejnych dru\xc5\xbcynach sportowych w Meksyku. Zdarzenie to mia\xc5\x82o miejsce w za\xc5\x82o\xc5\xbconym w 1894 roku przez Brytyjczyk\xc3\xb3w zespole Reforma Athletic Club ze sto\xc5\x82ecznego miasta Meksyk, uznawanym za pierwszy klub sportowy o sformalizowanej strukturze, lecz dotychczas skupiaj\xc4\x85cym g\xc5\x82\xc3\xb3wnie graczy rugby, tenisa i lekkoatlet\xc3\xb3w. Futbol pojawi\xc5\x82 si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w powsta\xc5\x82ym ju\xc5\xbc w 1827 roku M\xc3\xa9xico Cricket Club (najstarszym klubie sportowym w Meksyku), r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc z siedzib\xc4\x85 w stolicy kraju, jako druga sekcja (po krykiecie). W 1901 roku powsta\xc5\x82a pi\xc4\x85ta ekipa pi\xc5\x82karska w kraju \xe2\x80\x93 British Club, za\xc5\x82o\xc5\xbcona przez Percy'ego C. Clifforda, by\xc5\x82ego zawodnika Reforma AC. Przez pocz\xc4\x85tkowe kilkana\xc5\x9bcie lat obecno\xc5\x9bci futbolu na meksyka\xc5\x84skiej ziemi dyscyplin\xc4\x99 t\xc4\x99 uprawiali niemal wy\xc5\x82\xc4\x85cznie brytyjscy robotnicy oraz w zdecydowanej mniejszo\xc5\x9bci nieliczni zamo\xc5\xbcni obywatele Meksyku.\n_START_SECTION_\n1901\xe2\x80\x931910: powstanie ligi amatorskiej\n_START_PARAGRAPH_\nPomys\xc5\x82 zorganizowania pierwszej ligi pi\xc5\x82karskiej w Meksyku zrodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 w 1901 roku w\xc5\x9br\xc3\xb3d trzech brytyjskich imigrant\xc3\xb3w; Percy'ego C. Clifforda, Roberta J. Blackmore'a i Raymonda N. Penny'ego. Pierwszym krokiem w stron\xc4\x99 zrealizowania tego celu by\xc5\x82o zorganizowane w lipcu 1902 spotkania cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w pi\xc4\x99ciu istniej\xc4\x85cych w\xc3\xb3wczas dru\xc5\xbcyn pi\xc5\x82karskich w Meksyku \xe2\x80\x93 Orizaba AC (Orizaba), Pachuca AC (Pachuca), Reforma AC, M\xc3\xa9xico CC i British Club (wszystkie trzy z miasta Meksyk). Podczas zebrania uchwalono powstanie najstarszej ligi pi\xc5\x82ki no\xc5\xbcnej w kraju, o nazwie Liga Mexicana de Football Association Amateur (podczas kolejnych lat znanej g\xc5\x82\xc3\xb3wnie pod hiszpa\xc5\x84skoj\xc4\x99zyczn\xc4\x85 nazw\xc4\x85 Primera Fuerza), posiadaj\xc4\x85cej charakter amatorski i za\xc5\x82o\xc5\xbconej oficjalnie we wrze\xc5\x9bniu 1902. Prezesem rozgrywek zosta\xc5\x82 Percy C. Clifford, za\xc5\x9b funkcj\xc4\x99 sekretarza obj\xc4\x85\xc5\x82 Robert J. Blackmore, kt\xc3\xb3ry przet\xc5\x82umaczy\xc5\x82 zasady dyscypliny z j\xc4\x99zyka angielskiego na hiszpa\xc5\x84ski._NEWLINE_Pierwsze mecze w ramach inauguracyjnego sezonu 1902/1903 nowo powsta\xc5\x82ej, licz\xc4\x85cej pi\xc4\x99\xc4\x87 zespo\xc5\x82\xc3\xb3w i rozgrywanej corocznie ligi odby\xc5\x82y si\xc4\x99 19 pa\xc5\xbadziernika 1902 na boisku przy ulicy Paseo de la Reforma w centrum miasta Meksyk. W obecno\xc5\x9bci zamieszka\xc5\x82ych w stolicy obywateli brytyjskich oraz ambasadora Wielkiej Brytanii w Meksyku George'a Greville'a rozegrano w\xc3\xb3wczas dwa spotkania pierwszej kolejki \xe2\x80\x93 British Club wygra\xc5\x82 5:1 z M\xc3\xa9xico CC, za\xc5\x9b w\xc5\x82a\xc5\x9bciciel boiska Reforma AC zremisowa\xc5\x82 2:2 z Orizaba AC. O ca\xc5\x82ym zdarzeniu poinformowa\xc5\x82 angloj\xc4\x99zyczny dziennik wydawany w stolicy \xe2\x80\x93 The Mexican Herald. Sezon ligowy trwa\xc5\x82 kr\xc3\xb3tko; ka\xc5\xbcdy zesp\xc3\xb3\xc5\x82 rozegra\xc5\x82 zaledwie cztery mecze, a nast\xc4\x99pne kolejki rozgrywano w oko\xc5\x82o comiesi\xc4\x99cznych odst\xc4\x99pach \xe2\x80\x93 19 pa\xc5\xbadziernika 1902, 22 listopada 1902, 20 grudnia 1902 i 2 lutego 1903, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w popo\xc5\x82udniowych godzinach niedzielnych. Daty spotka\xc5\x84 zosta\xc5\x82y zaplanowane tak, aby nie kolidowa\xc5\x82y z meczami popularniejszego w\xc3\xb3wczas w Meksyku krykieta. Ka\xc5\xbcda z pi\xc4\x99ciu dru\xc5\xbcyn rozgrywa\xc5\x82a domowe mecze w swoim mie\xc5\x9bcie, a sk\xc5\x82ady zespo\xc5\x82\xc3\xb3w stanowili z nielicznymi wyj\xc4\x85tkami sami Brytyjczycy. Tytu\xc5\x82 pierwszego zwyci\xc4\x99zcy ligi wywalczy\xc5\x82 prowadzony przez Duncana Macomisha zesp\xc3\xb3\xc5\x82 Orizaba AC, kt\xc3\xb3ry zako\xc5\x84czy\xc5\x82 rozgrywki z bilansem trzech zwyci\xc4\x99stw i remisu, zdobywaj\xc4\x85c siedem punkt\xc3\xb3w. Kr\xc3\xb3lem strzelc\xc3\xb3w zosta\xc5\x82 natomiast angielski zawodnik John Hogg z pi\xc4\x99cioma golami na koncie._NEWLINE_W ci\xc4\x85gu kilku kolejnych lat popularno\xc5\x9b\xc4\x87 futbolu nieznacznie wykroczy\xc5\x82a poza stolic\xc4\x99 i stany Hidalgo oraz Veracruz. Oko\xc5\x82o 1906 roku zacz\xc4\x99to rozgrywa\xc4\x87 pierwsze mecze pi\xc5\x82karskie w stanie Jalisco, w\xc3\xb3wczas tak\xc5\xbce z inicjatywy belgijskiego sklepikarza Edgara Everaerta powsta\xc5\x82 w Guadalajarze zesp\xc3\xb3\xc5\x82 Club Uni\xc3\xb3n (obecnie CD Guadalajara). W 1907 roku Sir Reginald Tower, ambasador Wielkiej Brytanii w Meksyku, ufundowa\xc5\x82 trofeum nowo za\xc5\x82o\xc5\xbconych rozgrywek pucharowych, na jego cze\xc5\x9b\xc4\x87 nazwanych Copa Tower. Mia\xc5\x82y one pocz\xc4\x85tkowo pe\xc5\x82ni\xc4\x87 rol\xc4\x99 turnieju skupiaj\xc4\x85cego dru\xc5\xbcyny zar\xc3\xb3wno te z Primera Fuerza, jak i pochodz\xc4\x85ce spoza miasta Meksyk i jego okolic, a wi\xc4\x99c b\xc4\x99d\xc4\x85cego pierwowzorem mistrzostw kraju. Pomys\xc5\x82 ten ostatecznie zarzucono ze wzgl\xc4\x99du na wysokie koszty podr\xc3\xb3\xc5\xbcy poszczeg\xc3\xb3lnych zespo\xc5\x82\xc3\xb3w i w Copa Tower uczestniczy\xc5\x82y g\xc5\x82\xc3\xb3wnie kluby z Primera Fuerza r\xc3\xb3wnolegle do sezonu ligowego. W 1908 roku powsta\xc5\x82a druga najstarsza liga amatorska w kraju \xe2\x80\x93 Liga Occidental de Jalisco, skupiaj\xc4\x85ca kluby z Guadalajary, kt\xc3\xb3ra pierwsza wprowadzi\xc5\x82a system spadk\xc3\xb3w i awans\xc3\xb3w. Najwa\xc5\xbcniejsz\xc4\x85 rol\xc4\x99 odgrywa\xc5\x82a jednak wci\xc4\x85\xc5\xbc sto\xc5\x82eczna Primera Fuerza i z tego wzgl\xc4\x99du jej zwyci\xc4\x99zc\xc3\xb3w okre\xc5\x9bla si\xc4\x99 dzisiaj mianem amatorskich mistrz\xc3\xb3w Meksyku. Czo\xc5\x82owym graczem rozgrywek by\xc5\x82 w tamtych latach angielski zawodnik Alfred C. Crowle, dzia\xc5\x82aj\xc4\x85cy r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w strukturach organizacyjnych ligi, kt\xc3\xb3ry obok Clifforda i Blackmore'a jest uznawany za g\xc5\x82\xc3\xb3wnego propagatora pi\xc5\x82ki no\xc5\xbcnej w Meksyku w pocz\xc4\x85tkowych latach jej istnienia.\n_START_SECTION_\n1910\xe2\x80\x931930: wzrost popularno\xc5\x9bci futbolu\n_START_PARAGRAPH_\nWraz z ko\xc5\x84cem pierwszej dekady XX wieku futbol w Meksyku zacz\xc4\x85\xc5\x82 wydostawa\xc4\x87 si\xc4\x99 spod wp\xc5\x82yw\xc3\xb3w brytyjskich, a wskutek tego sta\xc5\x82 si\xc4\x99 bardziej otwarty dla meksyka\xc5\x84skich obywateli, znacznie zyskuj\xc4\x85c na popularno\xc5\x9bci. Wp\xc5\x82yw na to mia\xc5\x82a g\xc5\x82\xc3\xb3wnie sytuacja polityczna \xe2\x80\x93 wybuch obejmuj\xc4\x85cej ca\xc5\x82y kraj rewolucji meksyka\xc5\x84skiej i nied\xc5\x82ugo potem I wojny \xc5\x9bwiatowej sk\xc5\x82oni\xc5\x82a wielu Brytyjczyk\xc3\xb3w do powrotu w rodzinne strony. W 1910 roku w stolicy powsta\xc5\x82 Club de F\xc3\xbatbol M\xc3\xa9xico \xe2\x80\x93 pierwszy klub pi\xc5\x82karski z\xc5\x82o\xc5\xbcony z Meksykan\xc3\xb3w, a futbol zosta\xc5\x82 najpopularniejszym sportem uprawianym w prywatnych szko\xc5\x82ach. W 1915 roku powsta\xc5\x82y rozgrywki Liga Amateur de Veracruz, skupiaj\xc4\x85ce dru\xc5\xbcyny ze stanu Veracruz, p\xc3\xb3\xc5\xbaniej zak\xc5\x82adano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc regionalne ligi amatorskie w stanach Guanajuato i Nuevo Le\xc3\xb3n. Mimo powstawania coraz wi\xc4\x99kszej liczby zespo\xc5\x82\xc3\xb3w zak\xc5\x82adanych przez meksyka\xc5\x84skich obywateli (Club Am\xc3\xa9rica, Club Atlas, Atlante FC czy CD Irapuato) oraz ma\xc5\x82o znacz\xc4\x85cych ekip imigrant\xc3\xb3w z Francji (Amicale Fran\xc3\xa7aise) czy Niemiec (Germania FV) czo\xc5\x82ow\xc4\x85 rol\xc4\x99 w rozgrywkach ligowych odgrywa\xc5\x82a sto\xc5\x82eczna dru\xc5\xbcyna Club Espa\xc3\xb1a. Klub ten, za\xc5\x82o\xc5\xbcony w 1912 roku przez imigrant\xc3\xb3w z Hiszpanii i z\xc5\x82o\xc5\xbcony g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z graczy narodowo\xc5\x9bci hiszpa\xc5\x84skiej, zdominowa\xc5\x82 rozgrywki pi\xc5\x82karskie w kraju \xe2\x80\x93 w latach 1912\xe2\x80\x931920 pi\xc4\x99\xc4\x87 razy triumfowa\xc5\x82 w Primera Fuerza oraz trzykrotnie w Copa Tower, zatrzymuj\xc4\x85c to trofeum na w\xc5\x82asno\xc5\x9b\xc4\x87. Club Espa\xc3\xb1a, uznawany dzi\xc5\x9b za pierwszy wielki meksyka\xc5\x84ski zesp\xc3\xb3\xc5\x82, w 1918 roku zosta\xc5\x82 uhonorowany przez hiszpa\xc5\x84skiego kr\xc3\xb3la Alfonsa XIII tytu\xc5\x82em kr\xc3\xb3lewskim, nosz\xc4\x85c od tamtego czasu nazw\xc4\x99 Real Club Espa\xc3\xb1a._NEWLINE_W 1919 roku w rozgrywkach Primera Fuerza nast\xc4\x85pi\xc5\x82 roz\xc5\x82am w wyniku r\xc3\xb3\xc5\xbcnicy zda\xc5\x84 pomi\xc4\x99dzy zrzeszonymi w strukturach ligowych zwolennikami monarchii a republikanami i hiszpa\xc5\x84skimi imigrantami. Ci ostatni, podwa\xc5\xbcaj\xc4\x85cy przestrzeganie ich praw i gwarancji, utworzyli nowe rozgrywki o nazwie Liga Nacional, do kt\xc3\xb3rych do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 hegemon Real Club Espa\xc3\xb1a, za\xc5\x9b pozosta\xc5\x82e dru\xc5\xbcyny rywalizowa\xc5\x82y w mniej presti\xc5\xbcowych rozgrywkach Liga Mexicana. Sytuacja ta utrzymywa\xc5\x82a si\xc4\x99 jednak tylko przez dwa sezony, gdy\xc5\xbc w 1921 roku, za spraw\xc4\x85 ministra edukacji narodowej Jos\xc3\xa9 Vasconcelosa, zdecydowano si\xc4\x99 zorganizowa\xc4\x87 pierwsze w historii Meksyku pi\xc5\x82karskie mistrzostwa kraju, u\xc5\x9bwietniaj\xc4\x85ce stuletni\xc4\x85 rocznic\xc4\x99 uzyskania niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bci. W tym wyj\xc4\x85tkowym sezonie, nosz\xc4\x85cym nazw\xc4\x99 Campeonato del Centenario (Mistrzostwa Stulecia), wzi\xc4\x99\xc5\x82o udzia\xc5\x82 pi\xc4\x99tna\xc5\x9bcie zespo\xc5\x82\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 dziewi\xc4\x99\xc4\x87 ze stolicy, trzy ze stanu Veracruz, dwa ze stanu Jalisco oraz jeden ze stanu Hidalgo. Triumfatorem okaza\xc5\x82 si\xc4\x99 Real Club Espa\xc3\xb1a, pokonuj\xc4\x85c w finale inn\xc4\x85 sto\xc5\x82eczn\xc4\x85 dru\xc5\xbcyn\xc4\x99; z\xc5\x82o\xc5\xbcony z imigrant\xc3\xb3w z Asturii klub Asturias FC._NEWLINE_W 1922 roku istniej\xc4\x85ce r\xc3\xb3wnolegle rozgrywki Liga Nacional i Liga Mexicana po\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82y si\xc4\x99 na powr\xc3\xb3t, tym razem tworz\xc4\x85c sto\xc5\x82eczn\xc4\x85 lig\xc4\x99 o nazwie Liga Mayor, b\xc4\x99d\xc4\x85c\xc4\x85 kontynuatorem tradycji Primera Fuerza. W\xc3\xb3wczas tak\xc5\xbce powsta\xc5\x82a organizacja Federaci\xc3\xb3n Central de F\xc3\xbatbol, pierwowz\xc3\xb3r krajowej federacji pi\xc5\x82karskiej. W 1923 roku swoje spotkania zacz\xc4\x99\xc5\x82a rozgrywa\xc4\x87 nowo powsta\xc5\x82a pi\xc5\x82karska reprezentacja Meksyku, z\xc5\x82o\xc5\xbcona g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z graczy Club Am\xc3\xa9rica \xe2\x80\x93 najlepszej w\xc3\xb3wczas dru\xc5\xbcyny w kraju i b\xc4\x99d\xc4\x85cej jedynym w pe\xc5\x82ni meksyka\xc5\x84skim zespo\xc5\x82em w stolicy. W 1925 roku Enrique Gavald\xc3\xa1, pochodz\xc4\x85cy z Katalonii by\xc5\x82y zawodnik klub\xc3\xb3w hiszpa\xc5\x84skich, za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 pierwsze w Meksyku kolegium s\xc4\x99dzi\xc3\xb3w pi\xc5\x82karskich o nazwie Colegio Nacional de \xc3\x81rbitros. W 1927 roku zosta\xc5\x82 za\xc5\x82o\xc5\xbcony Meksyka\xc5\x84ski Zwi\xc4\x85zek Pi\xc5\x82ki No\xc5\xbcnej, przyj\xc4\x99ty do struktur FIFA ju\xc5\xbc dwa lata po swoim powstaniu.\n_START_SECTION_\n1930\xe2\x80\x931943: lata 30. i hiszpa\xc5\x84scy imigranci\n_START_PARAGRAPH_\nLata 30. XX wieku by\xc5\x82y okresem, podczas kt\xc3\xb3rego pi\xc5\x82ka no\xc5\xbcna sta\xc5\x82a si\xc4\x99 jedn\xc4\x85 z najpopularniejszych dyscyplin sportu w kraju. W tamtej dekadzie zmala\xc5\x82y hiszpa\xc5\x84skie wp\xc5\x82ywy w lidze, a wielk\xc4\x85 popularno\xc5\x9b\xc4\x87 zyska\xc5\x82y z\xc5\x82o\xc5\xbcone z meksyka\xc5\x84skich pi\xc5\x82karzy zespo\xc5\x82y ze stolicy, wyst\xc4\x99puj\xc4\x85ce w Liga Mayor. Najwi\xc4\x99kszym klubem tamtej dekady by\xc5\x82 sponsorowany przez przedsi\xc4\x99biorstwo elektryczne Luz y Fuerza ligowy hegemon Club Necaxa, kt\xc3\xb3rego dru\xc5\xbcyn\xc4\x99, z\xc5\x82o\xc5\xbcon\xc4\x85 w\xc3\xb3wczas z graczy takich jak Luis P\xc3\xa9rez, Hilario L\xc3\xb3pez czy Horacio Casar\xc3\xadn, okre\xc5\x9blano w\xc3\xb3wczas mianem \xe2\x80\x9eOnce Hermanos\xe2\x80\x9d (\xe2\x80\x9eJedenastu Braci\xe2\x80\x9d). Wielkie emocje wzbudza\xc5\x82y mecze Necaxy z g\xc5\x82\xc3\xb3wnym rywalem tej ekipy, r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc ciesz\xc4\x85cym si\xc4\x99 du\xc5\xbcym rozg\xc5\x82osem proletariackim klubem Atlante FC na czele z napastnikiem Juanem Carre\xc3\xb1o, kt\xc3\xb3re potrafi\xc5\x82y przyci\xc4\x85gn\xc4\x85\xc4\x87 na sto\xc5\x82eczny stadion Parque Asturias po kilkana\xc5\x9bcie tysi\xc4\x99cy widz\xc3\xb3w. Wielu kibic\xc3\xb3w posiada\xc5\x82y tak\xc5\xbce inne zespo\xc5\x82y z miasta Meksyk, takie jak Asturias FC, CD Marte, Real Club Espa\xc3\xb1a czy Club Am\xc3\xa9rica. Wielk\xc4\x85 popularno\xc5\x9b\xc4\x87 i powszechn\xc4\x85 s\xc5\x82aw\xc4\x99 w\xc5\x9br\xc3\xb3d meksyka\xc5\x84skiej spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci zdoby\xc5\x82 najlepszy pi\xc5\x82karz w kraju w tamtych latach, reprezentuj\xc4\x85cy barwy Necaxy napastnik Horacio Casar\xc3\xadn, uznawany za pierwsz\xc4\x85 legend\xc4\x99 meksyka\xc5\x84skiego futbolu i jednego z najwybitniejszych graczy w historii Meksyku. _NEWLINE_Oko\xc5\x82o 1937 roku Meksyk sta\xc5\x82 si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnym celem emigracji hiszpa\xc5\x84skich pi\xc5\x82karzy, opuszczaj\xc4\x85cych sw\xc3\xb3j kraj z powodu trwaj\xc4\x85cej w nim wojny domowej. W lidze meksyka\xc5\x84skiej pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99 w\xc3\xb3wczas fala utalentowanych graczy z Asturii, Katalonii czy Kraju Bask\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy skupieni w dru\xc5\xbcynach takich jak Real Club Espa\xc3\xb1a czy Asturias FC nadawali ton ligowym rozgrywkom. W sezonie 1938/1939 w Liga Mayor wyst\xc4\x85pi\xc5\x82a nawet reprezentacja Kraju Bask\xc3\xb3w, graj\xc4\x85ca pod nazw\xc4\x85 CD Euzkadi, zajmuj\xc4\x85c drugie miejsce w tabeli. Od tamtego czasu Liga Mayor przesta\xc5\x82a by\xc4\x87 organizowana przez Meksyka\xc5\x84ski Zwi\xc4\x85zek Pi\xc5\x82ki No\xc5\xbcnej, gdy\xc5\xbc FIFA nie uznawa\xc5\x82a wyst\xc4\x99p\xc3\xb3w hiszpa\xc5\x84skich uchod\xc5\xbac\xc3\xb3w w tych rozgrywkach. Wielu z tych graczy zdecydowa\xc5\x82o si\xc4\x99 osiedli\xc4\x87 na sta\xc5\x82e w Meksyku, p\xc3\xb3\xc5\xbaniej z sukcesami pracuj\xc4\x85c w roli trener\xc3\xb3w czy dzia\xc5\x82aczy. To w\xc5\x82a\xc5\x9bnie nap\xc5\x82yw profesjonalnych pi\xc5\x82karzy z Hiszpanii sta\xc5\x82 si\xc4\x99 bezpo\xc5\x9bredni\xc4\x85 przyczyn\xc4\x85 za\xc5\x82o\xc5\xbcenia w Meksyku profesjonalnej i og\xc3\xb3lnokrajowej ligi pi\xc5\x82ki no\xc5\xbcnej.\n_START_SECTION_\n1950\xe2\x80\x931970: meksykanizacja ligi i wprowadzenie awans\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nW 1950 roku w rozgrywkach ligowych nast\xc4\x85pi\xc5\x82 szereg powa\xc5\xbcnych zmian. Ma\xc5\x82o znacz\xc4\x85ce w ostatnich latach wskutek reform dotycz\xc4\x85cych obcokrajowc\xc3\xb3w zas\xc5\x82u\xc5\xbcone zespo\xc5\x82y Real Club Espa\xc3\xb1a i Asturias FC, niegdysiejsi hegemoni lig amatorskich, wycofa\xc5\x82y si\xc4\x99 z rozgrywek. Doprowadzi\xc5\x82o to niespotykanej wcze\xc5\x9bniej na tak\xc4\x85 skal\xc4\x99 meksykanizacj\xc4\x99 ligi, w kt\xc3\xb3rej wci\xc4\x85\xc5\xbc du\xc5\xbc\xc4\x85 rol\xc4\x99 odgrywali zagraniczni pi\xc5\x82karze, jednak stanowili oni zdecydowan\xc4\x85 mniejszo\xc5\x9b\xc4\x87. Jeszcze wa\xc5\xbcniejsza zmiana mia\xc5\x82a miejsce w organizacji struktury ligowej \xe2\x80\x93 za\xc5\x82o\xc5\xbcono w\xc3\xb3wczas drug\xc4\x85 lig\xc4\x99 meksyka\xc5\x84sk\xc4\x85 Segunda Divisi\xc3\xb3n, wskutek czego Liga Mayor zmieni\xc5\x82a nazw\xc4\x99 na Primera Divisi\xc3\xb3n. Podobnie jak w europejskich krajach wprowadzono spadki i awanse, dzi\xc4\x99ki czemu rozgrywki przesta\xc5\x82y mie\xc4\x87 charakter zamkni\xc4\x99ty \xe2\x80\x93 do ligi mog\xc5\x82y awansowa\xc4\x87 czo\xc5\x82owe zespo\xc5\x82y z zaplecza najwy\xc5\xbcszej klasy rozgrywkowej. Liczb\xc4\x99 klub\xc3\xb3w graj\xc4\x85cych w Primera Divisi\xc3\xb3n ustabilizowano \xe2\x80\x93 najpierw na poziomie dwunastu, p\xc3\xb3\xc5\xbaniej czternastu i szesnastu. _NEWLINE_Pierwszym klubem w erze profesjonalnej, kt\xc3\xb3ry potrafi\xc5\x82 utrzyma\xc4\x87 supremacj\xc4\x99 w lidze d\xc5\x82u\xc5\xbcej ni\xc5\xbc dwa sezony, by\xc5\x82 Chivas de Guadalajara. Dru\xc5\xbcyna ta, na prze\xc5\x82omie lat 50. i 60. niemaj\xc4\x85ca sobie r\xc3\xb3wnych w ca\xc5\x82ym kraju i okre\xc5\x9blana mianem \xe2\x80\x9eCampeonis\xc3\xadmo\xe2\x80\x9d (od \xe2\x80\x9ecampe\xc3\xb3n\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 mistrz), w latach 1956\xe2\x80\x931965 a\xc5\xbc siedem razy (na dziewi\xc4\x99\xc4\x87 sezon\xc3\xb3w) zdobywa\xc5\x82a mistrzostwo Meksyku, zyskuj\xc4\x85c ogromn\xc4\x85 popularno\xc5\x9b\xc4\x87 w\xc5\x9br\xc3\xb3d pi\xc5\x82karskich kibic\xc3\xb3w. Nasta\xc5\x82 czas nowych gwiazd meksyka\xc5\x84skiego futbolu \xe2\x80\x93 miejsce wcze\xc5\x9bniejszych idoli, takich jak Horacio Casar\xc3\xadn, Luis \xe2\x80\x9ePirata\xe2\x80\x9d de la Fuente czy Adalberto \xe2\x80\x9eDumbo\xe2\x80\x9d L\xc3\xb3pez zaj\xc4\x99\xc5\x82a plejada uzdolnionych zawodnik\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rej przedstawicielami byli mi\xc4\x99dzy innymi Salvador \xe2\x80\x9eChava\xe2\x80\x9d Reyes, Jaime \xe2\x80\x9eTubo\xe2\x80\x9d G\xc3\xb3mez, Juan \xe2\x80\x9eBigot\xc3\xb3n\xe2\x80\x9d Jasso, H\xc3\xa9ctor Hern\xc3\xa1ndez, Guillermo \xe2\x80\x9eTigre\xe2\x80\x9d Sep\xc3\xbalveda, Antonio \xe2\x80\x9eTota\xe2\x80\x9d Carbajal, Alfonso \xe2\x80\x9ePescado\xe2\x80\x9d Portugal, Ra\xc3\xbal C\xc3\xa1rdenas i Brazylijczyk Zague oraz wybitni trenerzy Ignacio Trelles czy Javier de la Torre._NEWLINE_W tamtym czasie do ligi awansowa\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc po raz pierwszy kluby, kt\xc3\xb3re w nast\xc4\x99pnych dziesi\xc4\x99cioleciach (wliczaj\xc4\x85c w to obecne czasy) nadawa\xc5\x82y ton rozgrywkom; Deportivo Toluca (1952/1953), Pumas UNAM (1961/1962) czy Cruz Azul (1963/1964). W latach 60. ogromny wk\xc5\x82ad w rozw\xc3\xb3j meksyka\xc5\x84skiego futbolu mia\xc5\x82 \xc3\xb3wczesny prezydent Meksyka\xc5\x84skiego Zwi\xc4\x85zku Pi\xc5\x82ki No\xc5\xbcnej \xe2\x80\x93 Guillermo Ca\xc3\xb1edo de la B\xc3\xa1rcena. Za jego kadencji wprowadzono wiele reform ligowych, powsta\xc5\x82a p\xc3\xb3\xc5\x82nocnoameryka\xc5\x84ska federacja CONCACAF, za\xc5\x9b Meksykowi przydzielono organizacj\xc4\x99 pi\xc5\x82karskich Mistrzostw \xc5\x9awiata 1970. W tamtym czasie za\xc5\x82o\xc5\xbcono rozgrywki Pucharu Mistrz\xc3\xb3w CONCACAF, od pocz\xc4\x85tku zdominowane przez kluby meksyka\xc5\x84skie.\n_START_SECTION_\n1970\xe2\x80\x931996: mistrzostwa \xc5\x9bwiata i wprowadzenie Liguilli\n_START_PARAGRAPH_\nW 1970 roku w Meksyku odby\xc5\x82y si\xc4\x99 Mistrzostwa \xc5\x9awiata w Pi\xc5\x82ce No\xc5\xbcnej, co stanowi\xc5\x82o kolejny fundamentalny bodziec do rozwoju ligi. Rozbudowano istniej\xc4\x85ce ju\xc5\xbc stadiony i wzniesiono nowe obiekty, na czele z jednym z najwi\xc4\x99kszych i najs\xc5\x82ynniejszych stadion\xc3\xb3w pi\xc5\x82karskich \xc5\x9bwiata \xe2\x80\x93 sto\xc5\x82ecznym Estadio Azteca, a tak\xc5\xbce Estadio Jalisco, Estadio Cuauht\xc3\xa9moc, Estadio Nou Camp czy Estadio Nemesio D\xc3\xadez. Mundialowe wyst\xc4\x99py gwiazd \xc5\x9bwiatowych boisk, takich jak Pel\xc3\xa9, Franz Beckenbauer, Bobby Charlton, Te\xc3\xb3filo Cubillas, Luigi Riva i Ladislao Mazurkiewicz, spowodowa\xc5\x82y zainteresowanie futbolem kolejnych setek tysi\xc4\x99cy Meksykan\xc3\xb3w._NEWLINE_Bezpo\xc5\x9brednio przez mistrzostwami rozegrano kr\xc3\xb3tki, p\xc3\xb3\xc5\x82roczny sezon o nazwie M\xc3\xa9xico '70, w kt\xc3\xb3rym po raz pierwszy zastosowano faz\xc4\x99 play-off, znan\xc4\x85 potocznie pod nazw\xc4\x85 Liguilla, dzi\xc4\x99ki czemu Primera Divisi\xc3\xb3n sta\xc5\x82a si\xc4\x99 rozgrywkami o charakterze ligowo\xe2\x80\x93pucharowym. Tym samym od 1970 roku a\xc5\xbc do dnia dzisiejszego mistrzem Meksyku nie zostaje dru\xc5\xbcyna z najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 liczb\xc4\x85 punkt\xc3\xb3w, lecz zwyci\xc4\x99zca dwumeczu fina\xc5\x82owego ligowej fazy play-off, do kt\xc3\xb3rej kwalifikuj\xc4\x85 si\xc4\x99 najlepsze kluby regularnego sezonu. Spowodowa\xc5\x82o to znaczne wyr\xc3\xb3wnanie poziomu ligi \xe2\x80\x93 ma\xc5\x82o kt\xc3\xb3rej dru\xc5\xbcynie uda\xc5\x82o si\xc4\x99 zdominowa\xc4\x87 rozgrywki na wi\xc4\x99cej ni\xc5\xbc sezon, cho\xc4\x87 zdarza\xc5\x82y si\xc4\x99 wyj\xc4\x85tki, takie jak Cruz Azul w latach 1970\xe2\x80\x931974 (cztery mistrzostwa), Club Am\xc3\xa9rica w latach 1983\xe2\x80\x931989 (pi\xc4\x99\xc4\x87 mistrzostw) albo Club Necaxa w latach 1994\xe2\x80\x931996 (dwa mistrzostwa i wicemistrzostwo)._NEWLINE_Pocz\xc4\x85wszy od lat 80. poziom ligi meksyka\xc5\x84skiej zacz\xc4\x85\xc5\x82 systematycznie wzrasta\xc4\x87 \xe2\x80\x93 dzi\xc4\x99ki zainwestowaniu du\xc5\xbcych pieni\xc4\x99dzy w ligowe zespo\xc5\x82y przez zamo\xc5\xbcne przedsi\xc4\x99biorstwa sta\xc5\x82o si\xc4\x99 mo\xc5\xbcliwe sprowadzanie do rozgrywek wysokiej jako\xc5\x9bci obcokrajowc\xc3\xb3w z lig po\xc5\x82udniowoameryka\xc5\x84skich, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z Argentyny, ale tak\xc5\xbce z Urugwaju, Chile, Paragwaju czy Kolumbii. R\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie postawiono na szkolenie w\xc5\x82asnej m\xc5\x82odzie\xc5\xbcy, co zaowocowa\xc5\x82o popraw\xc4\x85 wynik\xc3\xb3w reprezentacji Meksyku, kt\xc3\xb3ra pocz\xc4\x85wszy od 1986 roku regularnie wychodzi\xc5\x82a z grupy na mistrzostwach \xc5\x9bwiata. W 1991 roku dokonano kolejnej reformy Primera Divisi\xc3\xb3n \xe2\x80\x93 do drugiej ligi nie spada\xc5\x82 ju\xc5\xbc ostatni klub w tabeli regularnego sezonu, lecz dru\xc5\xbcyna, kt\xc3\xb3ra uzbiera\xc5\x82a najmniejsz\xc4\x85 \xc5\x9bredni\xc4\x85 punkt\xc3\xb3w na mecz w ci\xc4\x85gu ostatnich trzech lat. System ten jest okre\xc5\x9blany jako Porcentaje. Meksyka\xc5\x84skie zespo\xc5\x82y, opr\xc3\xb3cz dominacji w Pucharze Mistrz\xc3\xb3w CONCACAF, trzykrotnie wygra\xc5\x82y w tamtym okresie presti\xc5\xbcowe trofeum Copa Interamericana, przyznawane za zwyci\xc4\x99stwo z triumfatorem po\xc5\x82udniowoameryka\xc5\x84skiego Copa Libertadores \xe2\x80\x93 dwa razy uczyni\xc5\x82 to Club Am\xc3\xa9rica, za\xc5\x9b raz Pumas UNAM. Ponadto w 1986 roku Meksyk ponownie zorganizowa\xc5\x82 Mistrzostwa \xc5\x9awiata w Pi\xc5\x82ce No\xc5\xbcnej.\n_START_SECTION_\n1996\xe2\x80\x932012: wprowadzenie p\xc3\xb3\xc5\x82rocznych sezon\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nW 1996 roku mia\xc5\x82a miejsce kolejna fundamentalna reforma ligi na wz\xc3\xb3r argenty\xc5\x84skiej Primera Divisi\xc3\xb3n \xe2\x80\x93 od tego czasu zamiast rocznych sezon\xc3\xb3w s\xc4\x85 rozgrywane kr\xc3\xb3tkie, p\xc3\xb3\xc5\x82roczne sezony \xe2\x80\x93 jesienny i wiosenny. W latach 1996\xe2\x80\x932002 jesienne sezony nosi\xc5\x82y nazw\xc4\x99 Invierno, a wiosenne Verano, za\xc5\x9b od 2002 roku wyr\xc3\xb3\xc5\xbcniamy jesienny sezon Apertura i wiosenny Clausura. Pierwszym klubem, kt\xc3\xb3ry zdo\xc5\x82a\xc5\x82 w takim formacie rozgrywek obroni\xc4\x87 tytu\xc5\x82 mistrzowski, by\xc5\x82 Pumas UNAM, kt\xc3\xb3ry w 2004 roku zosta\xc5\x82 mistrzem Meksyku zar\xc3\xb3wno w sezonie Clausura, jak i Apertura. Przez ostatnie szesna\xc5\x9bcie lat istnienia ligi pod nazw\xc4\x85 Primera Divisi\xc3\xb3n mocn\xc4\x85 pozycj\xc4\x99 wywalczy\xc5\x82y sobie zw\xc5\x82aszcza dwa kluby, nie odnosz\xc4\x85ce do tej pory tylu sukces\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 Deportivo Toluca (w latach 1996\xe2\x80\x932012 siedem tytu\xc5\x82\xc3\xb3w mistrzowskich i trzy wicemistrzowskie) oraz CF Pachuca (w tym samym okresie pi\xc4\x99\xc4\x87 mistrzostw i dwa wicemistrzostwa). Czo\xc5\x82owymi klubami meksyka\xc5\x84skimi sta\xc5\x82y si\xc4\x99 tak\xc5\xbce maj\xc4\x85ce swoj\xc4\x85 siedzib\xc4\x99 na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy kraju Santos Laguna (cztery mistrzostwa, cztery wicemistrzostwa), CF Monterrey (trzy mistrzostwa, trzy wicemistrzostwa) i Tigres UANL (mistrzostwo, dwa wicemistrzostwa)._NEWLINE_Od 2000 roku meksyka\xc5\x84skie kluby zosta\xc5\x82y dopuszczone do udzia\xc5\x82u w najbardziej presti\xc5\xbcowych rozgrywkach po\xc5\x82udniowoameryka\xc5\x84skiego kontynentu \xe2\x80\x93 Copa Libertadores, za\xc5\x9b w latach 2005\xe2\x80\x932008 tak\xc5\xbce w Copa Sudamericana. Od 2006 roku niemal co roku bior\xc4\x85 tak\xc5\xbce udzia\xc5\x82 w Klubowych Mistrzostwach \xc5\x9awiata poprzez regularne zwyci\xc4\x99stwa w rozgrywkach Ligi Mistrz\xc3\xb3w CONCACAF. W latach 2002 i 2006\xe2\x80\x932008 meksyka\xc5\x84ska Primera Divisi\xc3\xb3n znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 wed\xc5\x82ug IFFHS w pierwszej dziesi\xc4\x85tce najlepszych lig \xc5\x9bwiata.\n_START_SECTION_\nod 2012: rebranding rozgrywek, powstanie Liga MX\n_START_PARAGRAPH_\nW czerwcu 2012 przeprowadzono rebranding ligi meksyka\xc5\x84skiej \xe2\x80\x93 format rozgrywek pozosta\xc5\x82 taki sam, zmieniaj\xc4\x85c jednocze\xc5\x9bnie nazw\xc4\x99 ligi z Primera Divisi\xc3\xb3n na Liga MX (r\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie druga liga zmieni\xc5\x82a nazw\xc4\x99 z Liga de Ascenso na Ascenso MX i wznowiono rozgrywki o puchar Meksyku pod nazw\xc4\x85 Copa MX). R\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie Meksyka\xc5\x84ski Zwi\xc4\x85zek Pi\xc5\x82ki No\xc5\xbcnej przesta\xc5\x82 by\xc4\x87 formalnym organizatorem rozgrywek. Rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej og\xc5\x82oszono natomiast podpisanie umowy z najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 w kraju instytucj\xc4\x85 finansow\xc4\x85 BBVA Bancomer, opiewaj\xc4\x85cej na 25 milion\xc3\xb3w dolar\xc3\xb3w, na mocy kt\xc3\xb3rej liga zmieni\xc5\x82a oficjaln\xc4\x85 nazw\xc4\x99 na Liga Bancomer MX.\n_START_SECTION_\nKlasyfikacja medalowa\n_START_PARAGRAPH_\nPogrubion\xc4\x85 czcionk\xc4\x85 zaznaczono kluby, kt\xc3\xb3re aktualnie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 w lidze."