b'\n_START_ARTICLE_\nKompleksowa Umowa Gospodarczo-Handlowa\n_START_PARAGRAPH_\nKompleksowa Umowa Gospodarczo-Handlowa (Comprehensive Economic and Trade Agreement, CETA) \xe2\x80\x93 umowa o wolnym handlu pomi\xc4\x99dzy Uni\xc4\x85 Europejsk\xc4\x85 a Kanad\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra razem z TTIP (umowa UE-USA) ma utworzy\xc4\x87 transatlantyck\xc4\x85 stref\xc4\x99 wolnego handlu (TAFTA). Docelowo umowa zniesie 98% ce\xc5\x82 pomi\xc4\x99dzy Kanad\xc4\x85 a pa\xc5\x84stwami UE._NEWLINE_Unia Europejska twierdzi, \xc5\xbce umowa przyniesie europejskim przedsi\xc4\x99biorstwom oszcz\xc4\x99dno\xc5\x9bci rz\xc4\x99du 470 mln euro rocznie na produktach przemys\xc5\x82owych oraz 42 miliony euro rocznie na produktach rolniczych. Umowa zapewni tak\xc5\xbce obustronne uznawanie tytu\xc5\x82\xc3\xb3w zawodowych regulowanych profesji, takich jak architekci, ksi\xc4\x99gowi, czy in\xc5\xbcynierzy oraz \xc5\x82atwiejsze transfery pracownik\xc3\xb3w przedsi\xc4\x99biorstw pomi\xc4\x99dzy UE i Kanad\xc4\x85. Tak\xc5\xbce zapisy dotycz\xc4\x85ce ochrony praw autorskich._NEWLINE_Negocjacje dot. umowy wywo\xc5\x82a\xc5\x82y fale protest\xc3\xb3w w Kanadzie i UE._NEWLINE_Umowa zosta\xc5\x82a oficjalnie podpisana przez przedstawicieli UE \xe2\x80\x93 Jeana-Claude Junckera i Donalda Tuska oraz premiera Kanady Justina Trudeau 30 pa\xc5\xbadziernika 2016.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nNegocjacje umowy CETA rozpocz\xc4\x99to w maju 2009, a zako\xc5\x84czono 1 sierpnia 2014. Negocjacje by\xc5\x82y obj\xc4\x99te klauzul\xc4\x85 tajno\xc5\x9bci. 14 sierpnia tekst umowy, licz\xc4\x85cy ponad 1600 stron, w wyniku przecieku zosta\xc5\x82 upubliczniony przez niemieck\xc4\x85 telewizj\xc4\x99. 26 wrze\xc5\x9bnia 2014 zosta\xc5\x82 oficjalnie opublikowany przez Komisj\xc4\x99 Europejsk\xc4\x85. Dokument zosta\xc5\x82 nast\xc4\x99pnie przet\xc5\x82umaczony na wszystkie j\xc4\x99zyki Unii Europejskiej, w tym polski. Mandat negocjacyjny, na podstawie kt\xc3\xb3rego Komisja Europejska negocjowa\xc5\x82a umow\xc4\x99, zosta\xc5\x82 przez ni\xc4\x85 ujawniony w grudniu 2015.\n_START_SECTION_\nWsp\xc3\xb3\xc5\x82praca gospodarcza pomi\xc4\x99dzy UE a Kanad\xc4\x85\n_START_PARAGRAPH_\nUnia Europejska i Kanada maj\xc4\x85 d\xc5\x82ug\xc4\x85 histori\xc4\x99 wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy gospodarczej. Sk\xc5\x82adaj\xc4\x85ca si\xc4\x99 z 28 pa\xc5\x84stw cz\xc5\x82onkowskich z ca\xc5\x82kowit\xc4\x85 populacj\xc4\x85 ponad 500 milion\xc3\xb3w mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w i PKB w wysoko\xc5\x9bci 16,27 bilion\xc3\xb3w euro w 2015 roku, Unia Europejska jest najwi\xc4\x99kszym rynkiem zbytu na \xc5\x9bwiecie, inwestorem zagranicznym i partnerem handlowym. Jako ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87, UE jest drugim pod wzgl\xc4\x99dem wielko\xc5\x9bci partnerem handlowym Kanady. Kanada jest 12-tym pod wzgl\xc4\x99dem rozmiaru wymiany handlowej partnerem gospodarczym UE._NEWLINE_W 2015 roku polski import produkt\xc3\xb3w z Kanady wyni\xc3\xb3s\xc5\x82 215,5 mln euro, a eksport polskich produkt\xc3\xb3w do Kanady 1117 mln euro._NEWLINE_Do g\xc5\x82\xc3\xb3wnych produkt\xc3\xb3w importowanych przez Kanad\xc4\x99 zalicza si\xc4\x99: pojazdy, maszyny, elektronik\xc4\x99, rop\xc4\x99, plastiki, wyposa\xc5\xbcenie medyczne, farmaceutyki, szlachetne metale i kamienie, \xc5\xbcelazo i produkty stalowe oraz samoloty itp. Do g\xc5\x82\xc3\xb3wnych importowanych przez Kanad\xc4\x99 produkt\xc3\xb3w rolnictwa i przemys\xc5\x82u spo\xc5\xbcywczego zaliczamy: wino gronowe, gotowe produkty spo\xc5\xbcywcze, produkty piekarnicze, karm\xc4\x99 dla ps\xc3\xb3w i kot\xc3\xb3w (dla sprzeda\xc5\xbcy detalicznej) oraz kaw\xc4\x99. G\xc5\x82\xc3\xb3wnymi produktami rolniczymi i przemys\xc5\x82u spo\xc5\xbcywczego eksportowanymi przez Kanad\xc4\x99 s\xc4\x85: pszenica (inna, ni\xc5\xbc durum), rzepak, soczewica, soja, pszenica durum.\n_START_SECTION_\nOchrona inwestycji i mi\xc4\x99dzynarodowe trybuna\xc5\x82y inwestor-kraj\n_START_PARAGRAPH_\nSekcja 4 umowy CETA (strony 158-161) zapewniaj\xc4\x85 ochron\xc4\x99 inwestycji zagranicznych i gwarantuje \xe2\x80\x9euczciwe i godne traktowanie oraz pe\xc5\x82n\xc4\x85 ochron\xc4\x99 i bezpiecze\xc5\x84stwo\xe2\x80\x9d._NEWLINE_CETA umo\xc5\xbcliwia zagranicznym przedsi\xc4\x99biorstwom (a tak\xc5\xbce polskim przedsi\xc4\x99biorstwom w Kanadzie) pozwa\xc4\x87 pa\xc5\x84stwo do s\xc4\x85du arbitra\xc5\xbcowego (zwanego trybuna\xc5\x82em arbitra\xc5\xbcowym), je\xc5\xbceli uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85, \xc5\xbce ponie\xc5\x9bli straty poniewa\xc5\xbc dane pa\xc5\x84stwo nie wywi\xc4\x85za\xc5\x82o si\xc4\x99 ze swoich zobowi\xc4\x85za\xc5\x84 do niedyskryminacyjnego traktowania (ang. Non Discriminatory Treatment obligations, CETA sekcja 3, s. 156 f) lub w wyniku pogwa\xc5\x82cenia gwarantowanej ochrony inwestycji._NEWLINE_Licencja istnieje tylko w jednym kierunku \xe2\x80\x93 pa\xc5\x84stwo nie mo\xc5\xbce pozwa\xc4\x87 przedsi\xc4\x99biorstwa do trybuna\xc5\x82u polubownego._NEWLINE_Pomimo \xc5\xbce b\xc4\x99d\xc4\x85 istnia\xc5\x82y dwie instancje trybuna\xc5\x82u, b\xc4\x99dzie tak\xc5\xbce mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 anulowania decyzji trybuna\xc5\x82u, pod warunkiem \xc5\xbce pow\xc3\xb3dztwo by\xc5\x82o oparte na zasadach ICSID lub uchylony, je\xc5\x9bli pow\xc3\xb3dztwo by\xc5\x82o oparte na zasadach UNCITRAL lub innych. Trybuna\xc5\x82 stawia tak\xc5\xbce szereg wymog\xc3\xb3w, aby inwestor m\xc3\xb3g\xc5\x82 wnie\xc5\x9b\xc4\x87 pozew przeciwko pa\xc5\x84stwu. Mi\xc4\x99dzy innymi CETA stawia wym\xc3\xb3g obowi\xc4\x85zkowej mediacji (mo\xc5\xbcliwa mediacja poprzez wideokonferencj\xc4\x99) oraz okresu minimum 180 (a czasami \xe2\x80\x93 270) dni na reakcj\xc4\x99 pa\xc5\x84stwa. Pozwy przeciwko organom administracji publicznej b\xc4\x99d\xc4\x85 rozpatrywane jedynie pod k\xc4\x85tem zgodno\xc5\x9bci z CETA, z pomini\xc4\x99ciem prawa krajowego. Wed\xc5\x82ug Ministerstwa Rozwoju rozstrzyganie spor\xc3\xb3w na linii pa\xc5\x84stwo-inwestor w wyniku umowy CETA b\xc4\x99dzie korzystniejsze dla Polski ni\xc5\xbc obecnie, poniewa\xc5\xbc umo\xc5\xbcliwi polskim inwestorom korzystanie z mi\xc4\x99dzynarodowego arbitra\xc5\xbcu inwestycyjnego i przyczyni si\xc4\x99 do ograniczenia ryzyka odpowiedzialno\xc5\x9bci odszkodowawczej Polski z tytu\xc5\x82u ewentualnych roszcze\xc5\x84 inwestor\xc3\xb3w kanadyjskich.'