b'\n_START_ARTICLE_\nEneida\n_START_PARAGRAPH_\nEneida (\xc5\x82ac. Aeneis) \xe2\x80\x93 rzymski poemat epicki, napisany heksametrem przez Publiusza Wergiliusza Marona, opiewaj\xc4\x85cy w 12 ksi\xc4\x99gach o \xc5\x82\xc4\x85cznym rozmiarze 9892 wierszy dzieje Troja\xc5\x84czyka Eneasza, legendarnego protoplasty Rzymian.\n_START_SECTION_\nHistoria i znaczenie poematu\n_START_PARAGRAPH_\nWergiliusz rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 prac\xc4\x99 nad poematem, korzystaj\xc4\x85c z mecenatu Oktawiana Augusta. Komponowa\xc5\x82 dziesi\xc4\x99\xc4\x87 lat (29-19 p.n.e.) kre\xc5\x9bl\xc4\x85c najpierw scenariusz proz\xc4\x85, a potem przek\xc5\x82adaj\xc4\x85c go na wiersz._NEWLINE_Zmar\xc5\x82 zanim uko\xc5\x84czy\xc5\x82 utw\xc3\xb3r. Uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85c, \xc5\xbce w bie\xc5\xbc\xc4\x85cym stanie poemat nie nadaje si\xc4\x99 do publikacji, Wergiliusz na \xc5\x82o\xc5\xbcu \xc5\x9bmierci poleci\xc5\x82 spali\xc4\x87 autograf. Zapobieg\xc5\x82 temu Oktawian August rozkazuj\xc4\x85c nada\xc4\x87 utworowi, na ile to mo\xc5\xbcliwe, ostateczny szlif i przygotowa\xc4\x87 go do wydania. Wydawcy, poeci Lucjusz Wariusz Rufus i Plocjusz Tukka, zmienili kolejno\xc5\x9b\xc4\x87 niekt\xc3\xb3rych ksi\xc4\x85g i usun\xc4\x99li wiersze, kt\xc3\xb3re uznali za zb\xc4\x99dne. \xc5\x9awiadectwem niewyko\xc5\x84czenia \xe2\x80\x9eEneidy\xe2\x80\x9d s\xc4\x85 mi\xc4\x99dzy innymi hemistychia, czyli miejsca, gdzie sp\xc3\xb3jna scena ko\xc5\x84czy si\xc4\x99 w po\xc5\x82owie pojedynczego wiersza, a ci\xc4\x85g dalszy nast\xc4\x99puje od nowego. W staro\xc5\xbcytnej poezji epicznej by\xc5\x82o to niedopuszczalne i Wergiliusz z pewno\xc5\x9bci\xc4\x85 usun\xc4\x85\xc5\x82by tego typu mankamenty, gdyby zd\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82._NEWLINE_Wydana z polecenia Augusta \xe2\x80\x9eEneida\xe2\x80\x9d zaczyna si\xc4\x99 od wiersza Arma virumque cano Troiae qui primus ab oris, kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82 przez stulecia jej nieomylnym znakiem rozpoznawczym. Jednak przekazy staro\xc5\xbcytne utrzymuj\xc4\x85, i\xc5\xbc wydawca usun\xc4\x85\xc5\x82 pierwotne cztery wersy otwieraj\xc4\x85ce ksi\xc4\x99g\xc4\x99 pierwsz\xc4\x85, a stanowi\xc4\x85ce niejako odautorski wst\xc4\x99p do utworu. Usuni\xc4\x99ty fragment brzmi:_NEWLINE_Ille ego qui quondam gracili modulatus avena_NEWLINE_carmen et egressus silvis vicina coegi_NEWLINE_ut quamvis avido parerent arva colono_NEWLINE_gratum opus agricolis. At nunc horrentia Martis_NEWLINE_arma virumque cano..._NEWLINE_Wydany w roku 17 p.n.e. (oko\xc5\x82o p\xc3\xb3\xc5\x82tora roku po \xc5\x9bmierci Wergiliusza) poemat zyska\xc5\x82 od razu wielk\xc4\x85 popularno\xc5\x9b\xc4\x87 i wypar\xc5\x82 wcze\xc5\x9bniejsze o p\xc3\xb3\xc5\x82tora wieku Annales Enniusza, zosta\xc5\x82 okrzykni\xc4\x99ty now\xc4\x85 \xe2\x80\x9eIliad\xc4\x85\xe2\x80\x9d i \xe2\x80\x9eOdysej\xc4\x85\xe2\x80\x9d oraz wprowadzony jako obowi\xc4\x85zkowa lektura szkolna. W tej ostatniej roli przetrwa\xc5\x82 od pocz\xc4\x85tk\xc3\xb3w cesarstwa rzymskiego w zasadzie do dzi\xc5\x9b (wybrane fragmenty czyta si\xc4\x99 na lekcjach \xc5\x82aciny w liceach, a wybrane ksi\xc4\x99gi s\xc4\x85 obowi\xc4\x85zkow\xc4\x85 lektur\xc4\x85 na studiach filologii klasycznej), przez co jest jednym z najbardziej znanych utwor\xc3\xb3w poetyckich pisanych po \xc5\x82acinie. Aluzje i nawi\xc4\x85zania do Eneidy cz\xc4\x99sto wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 w poezji europejskiej w przeci\xc4\x85gu ostatnich dw\xc3\xb3ch tysi\xc4\x99cy lat._NEWLINE_Osobliwe odwo\xc5\x82anie do Eneidy znajduje si\xc4\x99 w autografie III cz\xc4\x99\xc5\x9bci Dziad\xc3\xb3w Adama Mickiewicza. Przy opisie zupy znajduje si\xc4\x99 tam taki passus:_NEWLINE_Przez p\xc3\xb3\xc5\x82 roku kapu\xc5\x9bniak, przez p\xc3\xb3\xc5\x82 roku krupnik,_NEWLINE_W kt\xc3\xb3rych nie by\xc5\x82o wida\xc4\x87 listka ani krupy;_NEWLINE_Wspomnia\xc5\x82by\xc5\x9b Eneidy ksi\xc4\x99g\xc4\x99 jedenast\xc4\x85:_NEWLINE_Apparent rari nantes in gurgite vasto_NEWLINE_Zacytowany wers \xc5\x82aci\xc5\x84ski istotnie pochodzi z Eneidy, jednak nie z ksi\xc4\x99gi XI, lecz pierwszej (jest to wers 118 tej ksi\xc4\x99gi), co Mickiewicz zlekcewa\xc5\xbcy\xc5\x82 ze wzgl\xc4\x99du na rym. W przek\xc5\x82adzie Tadeusza Kary\xc5\x82owskiego fragment \xc3\xb3w brzmi Wynurz\xc4\x85 si\xc4\x99 nieliczni nad wielkich w\xc3\xb3d tonie._NEWLINE_Istnieje r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc \xc5\xbcartobliwa trawestacja Eneidy autorstwa ukrai\xc5\x84skiego poety Iwana Kotlarewskiego, przedstawiaj\xc4\x85ca Eneasza jako weso\xc5\x82ego kozaka._NEWLINE_O ile zasadniczym walorem poemat\xc3\xb3w Homera, na kt\xc3\xb3rych Eneida si\xc4\x99 poniek\xc4\x85d wzoruje, jest ich tre\xc5\x9b\xc4\x87, o tyle pierwszorz\xc4\x99dnym walorem Eneidy jest jej forma, czyli wycyzelowany, melodyjny heksametr Wergiliusza. Wiersz jest pe\xc5\x82en aliteracji, a jego rytm uzgodniony jest w wielkim stopniu z aktualn\xc4\x85 tre\xc5\x9bci\xc4\x85 opowiadania, cechy te jednak cz\xc4\x99sto przepadaj\xc4\x85 w przek\xc5\x82adach na inne j\xc4\x99zyki.\n_START_SECTION_\nStreszczenie poszczeg\xc3\xb3lnych ksi\xc4\x85g\n_START_PARAGRAPH_\nAkcja poematu obejmuje siedem lat od upadku Troi do osiedlenia si\xc4\x99 Eneasza w kraju rodzinnym jego przodka Dardanosa, czyli w Italii. Poemat dzieli si\xc4\x99 na dwie wyra\xc5\xbane cz\xc4\x99\xc5\x9bci: ks. I-VI oraz VII-XII. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 pierwsza opisuje tu\xc5\x82aczk\xc4\x99 Eneasza po zburzeniu Troi, i tym samym przypomina Odysej\xc4\x99 Homera. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 druga za\xc5\x9b zawieraj\xc4\x85ca opis walk na terenie Italii jest bardziej zbli\xc5\xbcona do Iliady._NEWLINE_Przy analizie kompozycyjnej \xe2\x80\x9eEneidy\xe2\x80\x9d nale\xc5\xbcy mie\xc4\x87 na wzgl\xc4\x99dzie, \xc5\xbce poemat jest nieuko\xc5\x84czony przez autora.\n_START_SECTION_\nKsi\xc4\x99ga I\n_START_PARAGRAPH_\nIncipit: Arma virumque cano Troiae qui primus ab oris, 755 heksametr\xc3\xb3w._NEWLINE_Inwokacja. Przypomnienie przyczyn gniewu Junony, kt\xc3\xb3rego skutki prze\xc5\x9bladuj\xc4\x85 Trojan, a Eneasza w szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci. Opis za\xc5\x82o\xc5\xbcenia Kartaginy, przypomnienie przepowiedni, wed\xc5\x82ug kt\xc3\xb3rej potomkowie Trojan zniszcz\xc4\x85 to miasto. Przepowiednia ta oraz wspomnienie dawnych zniewag doznanych od Trojan (S\xc4\x85d Parysa) rozpala na nowo gniew Junony, za kt\xc3\xb3rej namow\xc4\x85 Eol rozp\xc4\x99tuje burz\xc4\x99 na morzu. W burzy tej flota troja\xc5\x84ska ulega rozbiciu. Neptun poskramia Eola i uspokaja burz\xc4\x99. Rozbitkowie dobijaj\xc4\x85 do brzeg\xc3\xb3w Afryki, gdzie urz\xc4\x85dzaj\xc4\x85 polowanie i uczt\xc4\x99. W tym czasie matka Eneasza, Wenus wyjednuje od Jowisza obietnic\xc4\x99, \xc5\xbce z krwi Eneasza narodz\xc4\x85 si\xc4\x99 Rzymianie, w\xc5\x82adcy \xc5\x9bwiata. Eneasz i jego towarzysze w\xc4\x99druj\xc4\x85 po okolicy i przybywaj\xc4\x85 do Kartaginy, kt\xc3\xb3rej mieszka\xc5\x84cy zostali ju\xc5\xbc do nich uprzednio przyja\xc5\xbanie nastawieni przez bog\xc3\xb3w. Kr\xc3\xb3lowa Kartaginy Dydona urz\xc4\x85dza uczt\xc4\x99 na cze\xc5\x9b\xc4\x87 przybysz\xc3\xb3w. W tym czasie Wenus usypia synka Eneasza, a na jego miejsce podstawia Amora. Amor wzi\xc4\x99ty przez Dydon\xc4\x99 na kolana sprawia, \xc5\xbce zakochuje si\xc4\x99 ona w Eneaszu. Ten podst\xc4\x99p Wenus ma na celu zabezpieczenie Eneasza i pozosta\xc5\x82ych Trojan przed ewentualnym niebezpiecze\xc5\x84stwem ze strony Kartagi\xc5\x84czyk\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nKsi\xc4\x99ga II\n_START_PARAGRAPH_\nIncipit: Conticuere omnes intentique ora tenebant, 804 heksametry._NEWLINE_Opowie\xc5\x9b\xc4\x87 Eneasza o zdobyciu i zburzeniu Troi (Ko\xc5\x84 troja\xc5\x84ski). Eneasz za namow\xc4\x85 zjawy Hektora podejmuje ucieczk\xc4\x99 z p\xc5\x82on\xc4\x85cego i rabowanego miasta i uchodzi wraz z ojcem Anchizesem, synkiem Askaniuszem i \xc5\xbcon\xc4\x85 Kreuz\xc4\x85. Kreuza gubi si\xc4\x99 po drodze, po jakim\xc5\x9b czasie Eneaszowi ukazuje si\xc4\x99 jej zjawa, kt\xc3\xb3ra ka\xc5\xbce mu p\xc5\x82yn\xc4\x85\xc4\x87 do Italii.\n_START_SECTION_\nKsi\xc4\x99ga III\n_START_PARAGRAPH_\nIncipit: Postquam res Asiae Priamique evertere gentem, 718 heksametr\xc3\xb3w._NEWLINE_Ci\xc4\x85g dalszy opowie\xc5\x9bci Eneasza, jego przygody po ucieczce z Troi. Kolejne etapy podr\xc3\xb3\xc5\xbcy to Tracja, Kreta, Strofady (gdzie s\xc5\x82ysz\xc4\x85 przepowiedni\xc4\x99, \xc5\xbce osiedl\xc4\x85 si\xc4\x99 tam, gdzie g\xc5\x82\xc3\xb3d zmusi ich do zjedzenia w\xc5\x82asnych sto\xc5\x82\xc3\xb3w), Akcjum, Epir, w ko\xc5\x84cu l\xc4\x85duj\xc4\x85 na Sycylii. Spotykaj\xc4\x85 tam jednego z towarzyszy Odyseusza, o kt\xc3\xb3rym zapomniano podczas ucieczki przed Cyklopem Polifemem (akcja Eneidy dzieje si\xc4\x99 w tym samym mniej wi\xc4\x99cej czasie, co akcja Odysei). Ostrze\xc5\xbceni przep\xc5\x82ywaj\xc4\x85 do Drepanum, gdzie umiera Anchizes.\n_START_SECTION_\nKsi\xc4\x99ga IV\n_START_PARAGRAPH_\nIncipit: At regina gravi iam dudum saucia cura, 705 heksametr\xc3\xb3w._NEWLINE_Romans Dydony i Eneasza. Opisy narad Dydony z siostr\xc4\x85 Ann\xc4\x85 oraz udr\xc4\x99k mi\xc5\x82osnych. W tym czasie Junona usi\xc5\x82uje nam\xc3\xb3wi\xc4\x87 Wenus, \xc5\xbceby zgodzi\xc5\x82a si\xc4\x99 na ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwo Dydony i Eneasza (Junona chce w ten spos\xc3\xb3b zapobiec spe\xc5\x82nieniu si\xc4\x99 przepowiedni, wed\xc5\x82ug kt\xc3\xb3rej z Trojan narodz\xc4\x85 si\xc4\x99 Rzymianie i zniszcz\xc4\x85 Kartagin\xc4\x99). Gdy to si\xc4\x99 dzieje, Dydona z Eneaszem wybieraj\xc4\x85 si\xc4\x99 na polowanie. Junona rozp\xc4\x99tuje burz\xc4\x99, przed kt\xc3\xb3r\xc4\x85 oboje kryj\xc4\x85 si\xc4\x99 do pieczary. Tam dochodzi mi\xc4\x99dzy nimi do zbli\xc5\xbcenia. Bogini Fama rozpowszechnia wie\xc5\x9bci o zwi\xc4\x85zku Eneasza z Dydon\xc4\x85. Docieraj\xc4\x85 one do Jarbasa, kr\xc3\xb3la Getul\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3ry stara\xc5\x82 si\xc4\x99 o r\xc4\x99k\xc4\x99 Dydony. Dotkni\xc4\x99ty Jarbas modli si\xc4\x99 do Jowisza, by pom\xc5\x9bci\xc5\x82 t\xc4\x99 zniewag\xc4\x99. Jowisz za po\xc5\x9brednictwem Merkurego u\xc5\x9bwiadamia Eneaszowi, \xc5\xbce ma si\xc4\x99 sta\xc4\x87 protoplast\xc4\x85 Rzymian, wobec czego pozostanie w Afryce nie wchodzi w gr\xc4\x99. Eneasz pos\xc5\x82usznie zaczyna w tajemnicy przygotowania do odjazdu. Dydona pr\xc3\xb3buje wszelkimi sposobami go zatrzyma\xc4\x87. Gdy nic nie skutkuje, ka\xc5\xbce przygotowa\xc4\x87 stos pogrzebowy. Eneasz odp\xc5\x82ywa bladym \xc5\x9bwitem_NEWLINE_w kierunku Sycylii, a Dydona przeklina go i ca\xc5\x82y jego r\xc3\xb3d, po czym wchodzi na stos i przebija si\xc4\x99 mieczem.\n_START_SECTION_\nKsi\xc4\x99ga V\n_START_PARAGRAPH_\nIncipit: Interea medium Aeneas iam classe tenebat, 871 heksametr\xc3\xb3w._NEWLINE_Flota troja\xc5\x84ska przybywa na Sycyli\xc4\x99, gdzie go\xc5\x9bci u kr\xc3\xb3la Acestesa. Eneasz urz\xc4\x85dza igrzyska na cze\xc5\x9b\xc4\x87 zmar\xc5\x82ego rok wcze\xc5\x9bniej ojca, Anchizesa. Gdy m\xc4\x99\xc5\xbcczy\xc5\xbani s\xc4\x85 zaj\xc4\x99ci rywalizacj\xc4\x85, bogini Iris z rozkazu Junony przybiera posta\xc4\x87 starej Trojanki Beroe i buntuje kobiety troja\xc5\x84skie przeciwko nieko\xc5\x84cz\xc4\x85cej si\xc4\x99 w\xc4\x99dr\xc3\xb3wce. Za jej namow\xc4\x85 kobiety podpalaj\xc4\x85 okr\xc4\x99ty. Eneasz wzywa pomocy Jowisza, ten gasi ogie\xc5\x84 zsy\xc5\x82aj\xc4\x85c rz\xc4\x99sisty deszcz. Za rad\xc4\x85 wieszczka Nautesa Trojanie postanawiaj\xc4\x85 podzieli\xc4\x87 si\xc4\x99 na dwie grupy: jedna zostaje na Sycylii, druga, przewa\xc5\xbcnie m\xc5\x82odzi i silni m\xc4\x99\xc5\xbcczy\xc5\xbani, p\xc5\x82ynie z Eneaszem dalej. Eneaszowi ukazuje si\xc4\x99 we \xc5\x9bnie zjawa Anchizesa i zapowiada czekaj\xc4\x85ce go w Italii walki. Neptun uspokaja morze na pro\xc5\x9bb\xc4\x99 Wenus, Eneasz z towarzyszami odp\xc5\x82ywaj\xc4\x85 z Sycylii. W trakcie podr\xc3\xb3\xc5\xbcy noc\xc4\x85 wypada za burt\xc4\x99 sternik Palinurus.\n_START_SECTION_\nKsi\xc4\x99ga VI\n_START_PARAGRAPH_\nIncipit: Sic fatur lacrimans classique immittit habenas, 901 heksametr\xc3\xb3w._NEWLINE_Wyprawa l\xc4\x85duje w Kume, Eneasz udaje si\xc4\x99 do groty wieszczki Sybilli by dowiedzie\xc4\x87 si\xc4\x99 o swe przysz\xc5\x82e losy. Sybilla udziela mu wyczerpuj\xc4\x85cych odpowiedzi, nast\xc4\x99pnie po z\xc5\x82o\xc5\xbceniu niezb\xc4\x99dnych ofiar i dokonaniu paru innych czynno\xc5\x9bci (kt\xc3\xb3re obejmuj\xc4\x85 m.in. zdobycie z\xc5\x82otej ga\xc5\x82\xc4\x85zki na prezent dla Prozerpiny) schodz\xc4\x85 razem do Hadesu. Nast\xc4\x99puje szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owy opis tego ponurego miejsca. Eneasz i Sybilla docieraj\xc4\x85 do Acherontu, przez kt\xc3\xb3ry Charon przewozi dusze zmar\xc5\x82ych. Nad brzegiem spotykaj\xc4\x85 zjaw\xc4\x99 Palinurusa, kt\xc3\xb3rego Charon nie chce przyj\xc4\x85\xc4\x87, zw\xc5\x82oki Palinurusa nie zosta\xc5\x82y bowiem jeszcze pogrzebane. Na widok z\xc5\x82otej ga\xc5\x82\xc4\x85zki Charon przewozi Eneasza i Sybill\xc4\x99. Sybilla usypia Cerbera, oboje z Eneaszem przedostaj\xc4\x85 si\xc4\x99 do miejsca w Hadesie, gdzie przebywaj\xc4\x85 m.in. samob\xc3\xb3jcy i nieszcz\xc4\x99\xc5\x9bliwi kochankowie. Tu Eneasz natyka si\xc4\x99 na Dydon\xc4\x99, u kt\xc3\xb3rej na pr\xc3\xb3\xc5\xbcno usi\xc5\x82uje wyb\xc5\x82aga\xc4\x87 przebaczenie. Spotykaj\xc4\x85c dalsze okropno\xc5\x9bci piekielne (opisywane w szczeg\xc3\xb3\xc5\x82ach) przybywaj\xc4\x85 stopniowo do pa\xc5\x82acu Plutona. Oddawszy z\xc5\x82ot\xc4\x85 ga\xc5\x82\xc4\x85zk\xc4\x99 Eneasz dostaje si\xc4\x99 do Elizjum, krainy szcz\xc4\x99\xc5\x9bliwo\xc5\x9bci zmar\xc5\x82ych. Spotyka tam w\xc5\x82asnego ojca, Anchizesa. Nast\xc4\x99puje wyk\xc5\x82ad Anchizesa o w\xc4\x99dr\xc3\xb3wce dusz. Eneasz spotyka dusze swoich potomk\xc3\xb3w (Rzymian) czekaj\xc4\x85ce na wcielenie, s\xc4\x85 to m.in. Romulus, Cezar, Oktawian August. Na koniec Anchizes odprowadza Sybill\xc4\x99 i Eneasza do bramy snu, przez kt\xc3\xb3r\xc4\x85 trafiaj\xc4\x85 z powrotem na ziemi\xc4\x99. Flota troja\xc5\x84ska odp\xc5\x82ywa i kieruje si\xc4\x99 ku Kajecie.\n_START_SECTION_\nKsi\xc4\x99ga VII\n_START_PARAGRAPH_\nIncipit: Tu quoque litoribus nostris Aeneia nutrix, 817 heksametr\xc3\xb3w._NEWLINE_Trojanie przybijaj\xc4\x85 do brzegu opodal uj\xc5\x9bcia Tybru. Nast\xc4\x99puje nowa inwokacja (do Erato) i opis sytuacji w Lacjum. W\xc5\x82ada nim kr\xc3\xb3l Latinus. Jego c\xc3\xb3rka Lawinia wed\xc5\x82ug wyroczni ma wyj\xc5\x9b\xc4\x87 za cudzoziemca, ale bie\xc5\xbc\xc4\x85cym pretendentem do jej r\xc4\x99ki jest Turnus, kr\xc3\xb3l s\xc4\x85siedniego plemienia Rutul\xc3\xb3w. Tymczasem Trojanie rozbijaj\xc4\x85 si\xc4\x99 obozem na brzegu i urz\xc4\x85dzaj\xc4\x85 uczt\xc4\x99, pod koniec kt\xc3\xb3rej zjadaj\xc4\x85 w\xc5\x82asne sto\xc5\x82y, to jest podp\xc5\x82omyki, na kt\xc3\xb3rych z braku czego\xc5\x9b lepszego roz\xc5\x82o\xc5\xbcyli potrawy. Jest to zapowiedziany (w ks. III) znak, \xc5\xbce tu\xc5\x82aczka dobieg\xc5\x82a ko\xc5\x84ca. Na drugi dzie\xc5\x84 przybysze buduj\xc4\x85 na brzegu umocnione osiedle i udaj\xc4\x85 si\xc4\x99 z poselstwem do Latinusa. Kr\xc3\xb3l przyjmuje ich \xc5\xbcyczliwie, obdarowuje szczodrze, a Eneaszowi obiecuje r\xc4\x99k\xc4\x99 Lawinii. Junona jak zwykle usi\xc5\x82uje temu przeszkodzi\xc4\x87, podburza Turnusa i Rutul\xc3\xb3w przeciwko Eneaszowi, tudzie\xc5\xbc organizuje awantur\xc4\x99 pomi\xc4\x99dzy Trojanami w obozie a okolicznymi plemionami italskimi. Nast\xc4\x99puje katalog wojsk italskich, kt\xc3\xb3re szykuj\xc4\x85 si\xc4\x99 na wojn\xc4\x99 z Eneaszem.\n_START_SECTION_\nKsi\xc4\x99ga VIII\n_START_PARAGRAPH_\nIncipit: Ut belli signum Laurenti Turnus ab arce, 731 heksametr\xc3\xb3w._NEWLINE_Lacjum szykuje si\xc4\x99 do wojny, jedna i druga strona poszukuje sojusznik\xc3\xb3w. Eneaszowi ukazuje si\xc4\x99 b\xc3\xb3g Tybru, przypomina pomy\xc5\x9blne przepowiednie, po czym radzi uda\xc4\x87 si\xc4\x99 po pomoc do mieszkaj\xc4\x85cego w okolicy Greka Ewandra. Eneasz wyrusza w drog\xc4\x99 i przybywa do miasta Ewandra podczas \xc5\x9bwi\xc4\x99ta Herkulesa. Ewander oprowadza przybysza po mie\xc5\x9bcie i opowiada mu jego histori\xc4\x99. Na koniec obiecuje Troja\xc5\x84czykom pomoc w postaci oddzia\xc5\x82u jazdy pod wodz\xc4\x85 w\xc5\x82asnego syna, Pallasa. Przy tej okazji Wenus zsy\xc5\x82a Eneaszowi znaki zapowiadaj\xc4\x85ce pomy\xc5\x9bln\xc4\x85 przysz\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87. Tymczasem na pro\xc5\x9bb\xc4\x99 Wenus Wulkan robi zbroj\xc4\x99 dla Eneasza. Zbroj\xc4\x99 t\xc4\x99 Wenus przekazuje Eneaszowi w gaju w pobli\xc5\xbcu Caere, gdzie Eneasz zatrzyma\xc5\x82 si\xc4\x99 na popas wraz z oddzia\xc5\x82em Pallasa. Na zewn\xc4\x99trznej stronie tarczy Wulkan zobrazowa\xc5\x82 przysz\xc5\x82e dzieje Italii i potomk\xc3\xb3w Eneasza a\xc5\xbc do Augusta (tarcza Eneasza jest wyra\xc5\xban\xc4\x85 aluzj\xc4\x85 do znanej z Iliady tarczy Achillesa, wykutej przez Hefajstosa).\n_START_SECTION_\nKsi\xc4\x99ga IX\n_START_PARAGRAPH_\nIncipit: Atque ea diversa penitus dum parte geruntur, 818 heksametr\xc3\xb3w._NEWLINE_Za rad\xc4\x85 Junony Turnus uderza na ob\xc3\xb3z troja\xc5\x84ski pod nieobecno\xc5\x9b\xc4\x87 Eneasza. Rutulowie podpalaj\xc4\x85 okr\xc4\x99ty Trojan, kt\xc3\xb3re bogini Kybele zamienia w nimfy. Widok ten sieje pop\xc5\x82och w\xc5\x9br\xc3\xb3d atakuj\xc4\x85cych, jednak Turnus potrafi nad tym zapanowa\xc4\x87. Dwaj Trojanie, Nisus i Euryalus, postanawiaj\xc4\x85 przekra\xc5\x9b\xc4\x87 si\xc4\x99 noc\xc4\x85 przez nieprzyjacielskie linie, \xc5\xbceby donie\xc5\x9b\xc4\x87 Eneaszowi o sytuacji. Po drodze zabijaj\xc4\x85 wielu nieprzyjaci\xc3\xb3\xc5\x82, natykaj\xc4\x85 si\xc4\x99 jednak na oddzia\xc5\x82 Wolcenusa, sprzymierze\xc5\x84ca Rutul\xc3\xb3w. Wywi\xc4\x85zuje si\xc4\x99 walka, w kt\xc3\xb3rej ginie zar\xc3\xb3wno Nisus, jak i Euryalus. O \xc5\x9bwicie Rutulowie ruszaj\xc4\x85 do ataku na ob\xc3\xb3z troja\xc5\x84ski nios\xc4\x85c w pierwszym szeregu g\xc5\x82owy obydwu Trojan zatkni\xc4\x99te na w\xc5\x82\xc3\xb3czniach. W ko\xc5\x84cu Rutulowie prze\xc5\x82amuj\xc4\x85 obron\xc4\x99 i przedzieraj\xc4\x85 si\xc4\x99 bli\xc5\xbcej. Wywi\xc4\x85zuje si\xc4\x99 walka wr\xc4\x99cz. Syn Eneasza w\xc5\x82\xc4\x85cza si\xc4\x99 do niej, ale zostaje usuni\xc4\x99ty z pola walki przez Apolla. Trojanie po otworzeniu bramy przyst\xc4\x99puj\xc4\x85 do skutecznego kontrataku, Turnus (kt\xc3\xb3remu nie mo\xc5\xbce pom\xc3\xb3c Junona ze strachu przed Jowiszem) salwuje si\xc4\x99 skokiem do Tybru.\n_START_SECTION_\nKsi\xc4\x99ga X\n_START_PARAGRAPH_\nIncipit: Panditur interea domus omnipotentis Olympi, 908 heksametr\xc3\xb3w._NEWLINE_Tymczasem Jowisz zwo\xc5\x82uje narad\xc4\x99 bog\xc3\xb3w i zabrania im mieszania si\xc4\x99 do walk a\xc5\xbc do czas\xc3\xb3w wojen punickich. Wywi\xc4\x85zuje si\xc4\x99 sprzeczka pomi\xc4\x99dzy Wenus a Junon\xc4\x85. Jowisz podejmuje decyzj\xc4\x99, \xc5\xbceby o wyniku wojny Italik\xc3\xb3w z Trojanami zadecydowa\xc5\x82 los. Tymczasem Eneasz zbli\xc5\xbca si\xc4\x99 z flot\xc4\x85 trzydziestu statk\xc3\xb3w nios\xc4\x85cych pomoc Trojanom. Noc\xc4\x85 do floty zbli\xc5\xbcaj\xc4\x85 si\xc4\x99 nimfy b\xc4\x99d\xc4\x85ce dawniej (przed przemian\xc4\x85 dokonan\xc4\x85 przez Kybele) statkami troja\xc5\x84skimi. Jedna z nimf informuje Eneasza o sytuacji w obozie. Turnus tymczasem dzieli wojska na dwie cz\xc4\x99\xc5\x9bci, jedna ma oblega\xc4\x87 ob\xc3\xb3z, druga rusza przeciwko Eneaszowi. W bitwie ginie syn Ewandra Pallas, Turnus zdziera ze\xc5\x84 zbroj\xc4\x99 (tzw. spolia opima). Eneasz chce pom\xc5\x9bci\xc4\x87 Pallasa, ale chwilowo nie mo\xc5\xbce, gdy\xc5\xbc Junona (za zgod\xc4\x85 Jowisza) zabiera Turnusa z pola walki. Dow\xc3\xb3dztwo wojsk italskich obejmuje kr\xc3\xb3l Etrusk\xc3\xb3w Mezencjusz. W dalszej cz\xc4\x99\xc5\x9bci bitwy ginie on z r\xc4\x85k Eneasza.\n_START_SECTION_\nKsi\xc4\x99ga XI\n_START_PARAGRAPH_\nIncipit: Oceanum interea surgens Aurora reliquit, 915 heksametr\xc3\xb3w._NEWLINE_Walcz\xc4\x85ce strony zawieraj\xc4\x85 dwudniowy rozejm dla pogrzebania poleg\xc5\x82ych. Eneasz odprawiwszy ceremonie \xc5\xbca\xc5\x82obne odsy\xc5\x82a zw\xc5\x82oki Pallasa Ewandrowi. Przybywaj\xc4\x85 pos\xc5\x82owie italscy z pro\xc5\x9bb\xc4\x85 o wydanie cia\xc5\x82 ich poleg\xc5\x82ych. Eneasz zgadza si\xc4\x99, a przy okazji proponuje zawarcie pokoju wyja\xc5\x9bniaj\xc4\x85c, \xc5\xbce Trojan sprowadzi\xc5\x82y tu wyroki losu. Rozejm zostaje przed\xc5\x82u\xc5\xbcony na dwana\xc5\x9bcie dni. Nast\xc4\x99puj\xc4\x85 pogrzeby zabitych. Wojska italskie zaczynaj\xc4\x85 si\xc4\x99 buntowa\xc4\x87 przeciwko Turnusowi, tak\xc5\xbce poselstwa wys\xc5\x82ane przeze\xc5\x84 do okolicznych kr\xc3\xb3lestw po pomoc wracaj\xc4\x85 z niczym. Latinus naciska na zawarcie pokoju z Trojanami, Turnus jest przeciw. Na to nadchodz\xc4\x85 zbrojnie Trojanie, wywi\xc4\x85zuje si\xc4\x99 bitwa, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 si\xc5\x82y italskie przegrywaj\xc4\x85 i chroni\xc4\x85 si\xc4\x99 do znajduj\xc4\x85cego si\xc4\x99 opodal miasta. Turnus organizuje zasadzk\xc4\x99 na Eneasza, ale w obliczu sytuacji rezygnuje z niej i idzie na odsiecz miastu. Z drugiej strony zbli\xc5\xbcaj\xc4\x85 si\xc4\x99 Trojanie, bitwa jednak nie wywi\xc4\x85zuje si\xc4\x99, gdy\xc5\xbc zapada noc.\n_START_SECTION_\nKsi\xc4\x99ga XII\n_START_PARAGRAPH_\nIncipit: Turnus ut infractos adverso Marte Latinos, 952 heksametry._NEWLINE_Turnus decyduje si\xc4\x99 stoczy\xc4\x87 pojedynek (na \xc5\x9bmier\xc4\x87 i \xc5\xbcycie) z Eneaszem bez wydawania walnej bitwy. Wojska obydwu stron maj\xc4\x85 obserwowa\xc4\x87 walk\xc4\x99 z bezpiecznej odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci. Junona tymczasem podjudza siostr\xc4\x99 Turnusa Juturn\xc4\x99, \xc5\xbceby spowodowa\xc5\x82a wydanie Trojanom walnej bitwy. Juturna podburza Rutul\xc3\xb3w, ci prowokuj\xc4\x85 starcie przy pierwszej okazji rzucaj\xc4\x85c w\xc5\x82\xc3\xb3czni\xc4\x99 w t\xc5\x82um Trojan. Wywi\xc4\x85zuje si\xc4\x99 bitwa, Latinus ucieka, Eneasz jest ranny. Ran\xc4\x99 Eneasza leczy Wenus przy u\xc5\xbcyciu cudownych lek\xc3\xb3w. Poniewa\xc5\xbc Turnus unika starcia, Eneasz decyduje si\xc4\x99 podpali\xc4\x87 miasto Latyn\xc3\xb3w. W ko\xc5\x84cu jednak dochodzi do pojedynku, w kt\xc3\xb3rym Turnusowi pomaga Junona, a Eneaszowi Wenus. Jowisz k\xc5\x82adzie temu kres odwo\xc5\x82uj\xc4\x85c obydwie boginie z pola walki i przypominaj\xc4\x85c, \xc5\xbce z wyroku losu i tak potomkowie Trojan maj\xc4\x85 si\xc4\x99 sta\xc4\x87 panami Italii. Obiecuje wszak\xc5\xbce Junonie, \xc5\xbce plemi\xc4\x99 powsta\xc5\x82e z po\xc5\x82\xc4\x85czenia Latyn\xc3\xb3w i Trojan b\xc4\x99dzie nosi\xc4\x87 nazw\xc4\x99 Latyn\xc3\xb3w, natomiast nazwa \xe2\x80\x9eTrojanie\xe2\x80\x9d p\xc3\xb3jdzie w niepami\xc4\x99\xc4\x87. Tymczasem Turnus przegrywa pojedynek i b\xc5\x82aga o darowanie \xc5\xbcycia. Eneasz jest pocz\xc4\x85tkowo sk\xc5\x82onny na to przysta\xc4\x87, ale spostrzeg\xc5\x82szy na biodrach Turnusa pas zdarty poprzednio z Pallasa, jednak dobija go.'