b"\n_START_ARTICLE_\nFortyfikacje Valletty\n_START_SECTION_\nT\xc5\x82o historyczne\n_START_PARAGRAPH_\nBudowa ufortyfikowanego miasta na p\xc3\xb3\xc5\x82wyspie Sciberras by\xc5\x82a brana pod uwag\xc4\x99 po raz pierwszy w 1524, kiedy Zakon \xc5\x9bw. Jana wys\xc5\x82a\xc5\x82 komisj\xc4\x99, w celu sprawdzenia przydatno\xc5\x9bci wysp malta\xc5\x84skich. W tym czasie, jedyn\xc4\x85 fortyfikacj\xc4\x85 na p\xc3\xb3\xc5\x82wyspie by\xc5\x82a wie\xc5\xbca stra\xc5\xbcnicza, zbudowana przez Arago\xc5\x84czyk\xc3\xb3w w 1488. Wie\xc5\xbca zosta\xc5\x82a wzmocniona w 1533, lecz planowane miasto nie zosta\xc5\x82o zbudowane, poniewa\xc5\xbc Zakon skoncentrowa\xc5\x82 si\xc4\x99 na budowie fortyfikacji Birgu, kt\xc3\xb3re sta\xc5\x82o si\xc4\x99 jego baz\xc4\x85._NEWLINE_W 1551 wojska osma\xc5\x84skie, po kr\xc3\xb3tkim, nieudanym ataku na Malt\xc4\x99, zdoby\xc5\x82y Gozo a nast\xc4\x99pnie Trypolis, czego rezultatem by\xc5\x82o ustanowienie przez Zakon komisji, w celu poprawienia fortyfikacji na wyspie. W 1552, arago\xc5\x84ska stra\xc5\xbcnica zosta\xc5\x82a zburzona, a na jej miejscu zbudowano Fort Saint Elmo. Fort odegra\xc5\x82 donios\xc5\x82\xc4\x85 rol\xc4\x99 podczas Wielkiego Obl\xc4\x99\xc5\xbcenia Malty w 1565. Wprawdzie ostatecznie upad\xc5\x82 po miesi\xc4\x85cu za\xc5\xbcartej walki, podczas kt\xc3\xb3rej zosta\xc5\x82 zabity osma\xc5\x84ski genera\xc5\x82 Turgut, ale Rycerze Zakonu utrzymali si\xc4\x99 w Birgu i Senglei a\xc5\xbc do czasu przybycia wojsk pomocniczych, i obl\xc4\x99\xc5\xbcenie zosta\xc5\x82o odparte.\n_START_SECTION_\nBudowa\n_START_PARAGRAPH_\nPo tym, jak Zakon wyszed\xc5\x82 zwyci\xc4\x99sko z obl\xc4\x99\xc5\xbcenia, otrzyma\xc5\x82 finansow\xc4\x85 pomoc z Europy, kt\xc3\xb3ra zosta\xc5\x82a spo\xc5\xbcytkowana na zbudowanie nowej stolicy na p\xc3\xb3\xc5\x82wyspie Sciberras. Papie\xc5\xbc wys\xc5\x82a\xc5\x82 w\xc5\x82oskiego in\xc5\xbcyniera Francesco Laparelliego, aby ten zaprojektowa\xc5\x82 fortyfikacje miejskie, kt\xc3\xb3re zosta\xc5\x82y zaprojektowane jako w\xc5\x82oski system bastion\xc3\xb3w. Oryginalny projekt Laparelliego sk\xc5\x82ada\xc5\x82 si\xc4\x99 z otoczonego bastionami rdzenia (enceinte), z dziewi\xc4\x99cioma nadsza\xc5\x84cami (ang. cavalier) oraz fosy. Miasto zosta\xc5\x82o zaprojektowane wed\xc5\x82ug systemu hippodamejskiego, mia\xc5\x82o zawiera\xc4\x87 arsena\xc5\x82 dla floty oraz Manderaggio (port dla ma\xc5\x82ych statk\xc3\xb3w)._NEWLINE_Kamie\xc5\x84 w\xc4\x99gielny nowego miasta zosta\xc5\x82 po\xc5\x82o\xc5\xbcony przez Wielkiego Mistrza Jeana de Valette 28 marca 1566, a miasto zosta\xc5\x82o nazwane Valletta na jego cze\xc5\x9b\xc4\x87. Mury miejskie by\xc5\x82y jednymi z pierwszych konstrukcji budowlanych, postawionych w mie\xc5\x9bcie, i w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci zosta\xc5\x82y sko\xc5\x84czone w latach 1570-tych. W trakcie stawiania mur\xc3\xb3w dokonano pewnych zmian w stosunku do projektu, i tylko dwa nadsza\xc5\x84ce zosta\xc5\x82y zbudowane, a arsena\xc5\x82u i Manderaggio nigdy nie zbudowano. Fort Saint Elmo, kt\xc3\xb3ry zosta\xc5\x82 powa\xc5\xbcnie uszkodzony podczas Obl\xc4\x99\xc5\xbcenia 1565, zosta\xc5\x82 odbudowany i w\xc5\x82\xc4\x85czony w system mur\xc3\xb3w miejskich._NEWLINE_Miasto Valletta oficjalnie zosta\xc5\x82o stolic\xc4\x85 Malty oraz siedzib\xc4\x85 Zakonu w dniu 18 marca 1571, jakkolwiek ci\xc4\x85gle nie by\xc5\x82o uko\xc5\x84czone. Na koniec XVI w. Valletta by\xc5\x82a najwi\xc4\x99kszym skupiskiem mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w na Malcie.\n_START_SECTION_\nUlepszenia i imodyfikacje\n_START_PARAGRAPH_\nW wiekach XVII i XVIII, fortyfikacje Valletty by\xc5\x82y wzmacniane poprzez budow\xc4\x99 r\xc3\xb3\xc5\xbcnych konstrukcji, wysuni\xc4\x99tych przed ich g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 lini\xc4\x99, wliczaj\xc4\x85c w to cztery przeciwstra\xc5\xbce wzd\xc5\x82u\xc5\xbc przedpola, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc os\xc5\x82oni\xc4\x99t\xc4\x85 drog\xc4\x99 na przeciwskarpie (ang. covertway) oraz skarp\xc4\x99 (ang. glacis). W p\xc3\xb3\xc5\xbanych latach 1680-tych, p\xc3\xb3\xc5\x82nocny koniec p\xc3\xb3\xc5\x82wyspu, wraz z Fort St. Elmo, zosta\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w\xc5\x82\xc4\x85czony w system bastion\xc3\xb3w wok\xc3\xb3\xc5\x82 rdzenia (ang. enceinte), znany jako Carafa Enceinte, aby zapobiec l\xc4\x85dowaniu wroga od strony morza._NEWLINE_Pomimo tych zmian, zdawano sobie spraw\xc4\x99, \xc5\xbce mury Valletty nie by\xc5\x82y wystarczaj\xc4\x85co mocne, aby wytrzyma\xc4\x87 obl\xc4\x99\xc5\xbcenie. W roku 1635 rozpocz\xc4\x99to budow\xc4\x99 Floriana Lines, w\xc5\x82\xc4\x85czaj\xc4\x85c w to mury frontowe Valletty. Floriana Lines by\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc modyfikowane w XVIII w. W latach p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych, przedmie\xc5\x9bcie Floriany rozbudowa\xc5\x82o si\xc4\x99 na terenach pomi\xc4\x99dzy Floriana Lines a murami frontowymi Valletty, i jest teraz miastem samym w sobie._NEWLINE_Flanki (boczne strony) miasta zosta\xc5\x82y os\xc5\x82oni\xc4\x99te p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, w wiekach XVII i XVIII. Zbudowano Santa Margherita Lines, Cottonera Lines i Fort Ricasoli od strony Grand Harbour, oraz Fort Manoel i Fort Tign\xc3\xa9 od strony Marsamxett. P\xc3\xb3\xc5\xbaniejsze projekty, w\xc5\x82\xc4\x85czaj\xc4\x85c w to budow\xc4\x99 fortyfikacji na Corradino i Ta' Xbiex, zosta\xc5\x82y zrobione, lecz pozosta\xc5\x82y niewykonane.\n_START_SECTION_\nOkupacja francuska oraz rz\xc4\x85dy brytyjskie\n_START_PARAGRAPH_\nFortyfikacje Valletty zosta\xc5\x82y u\xc5\xbcyte po raz pierwszy podczas francuskiej inwazji Malty 9 czerwca 1798 r. Zakon skapitulowa\xc5\x82 po trzech dniach, 12 czerwca, i Valletta oraz jej fortyfikacje przesz\xc5\x82y w r\xc4\x99ce Francuz\xc3\xb3w. Podczas inspekcji fortyfikacji, Napoleon podobno zauwa\xc5\xbcy\xc5\x82: \xe2\x80\x9eJestem bardzo zadowolony, \xc5\xbce oni otwarli dla nas bramy.\xe2\x80\x9d_NEWLINE_Kilka miesi\xc4\x99cy po rozpocz\xc4\x99ciu francuskiej okupacji, Malta\xc5\x84czycy zbuntowali si\xc4\x99 przeciwko Francuzom i zablokowali ich na terenie Wielkiego Portu, z brytyjsk\xc4\x85, neapolita\xc5\x84sk\xc4\x85 i portugalsk\xc4\x85 pomoc\xc4\x85. Francuzi zdo\xc5\x82ali wytrzyma\xc4\x87 w Valletcie do wrze\xc5\x9bnia 1800 roku, kiedy to genera\xc5\x82 Vaubois skapitulowa\xc5\x82 przed Brytyjczykami, kt\xc3\xb3rzy przej\xc4\x99li w\xc5\x82adz\xc4\x99 nad wysp\xc4\x85._NEWLINE_Podczas w\xc5\x82adzy Brytyjczyk\xc3\xb3w fortyfikacje podlega\xc5\x82y r\xc3\xb3\xc5\xbcnym modyfikacjom. Najbardziej znacz\xc4\x85c\xc4\x85 z nich by\xc5\x82a budowa Fortu Lascaris w latach 1854-1856. Do innych modyfikacji mo\xc5\xbcna zaliczy\xc4\x87 dodanie baterii artyleryjskich oraz betonowych podstaw dzia\xc5\x82, zmiany w strzelnicach oraz zbudowanie prochowni. Wszystkie trzy oryginalne bramy do miasta, zbudowane jeszcze przez Rycerzy Zakonu, zosta\xc5\x82y zburzone i dwie z nich zosta\xc5\x82y zast\xc4\x85pione przez wi\xc4\x99ksze._NEWLINE_Brytyjczycy wielokrotnie w XIX w. proponowali zburzenie fortyfikacji Valletty. Pierwszy wniosek wyszed\xc5\x82 na pocz\xc4\x85tku wieku od genera\xc5\x82a-majora Henry\xe2\x80\x99ego Pigota. W 1853 r. pad\xc5\x82a propozycja, aby zburzy\xc4\x87 Saint James Cavalier, aby zrobi\xc4\x87 miejsce pod szpital wojskowy. W roku 1855, sir John Pynnefather zaproponowa\xc5\x82 zbudowanie cytadeli na wy\xc5\xbcszym terenie p\xc3\xb3\xc5\x82wyspu Sciberras, na miejscu przedpola Valletty i otaczaj\xc4\x85cego go terenu. W 1872 r. proponowano zburzy\xc4\x87 wysuni\xc4\x99te konstrukcje na przedpolu, natomiast wyburzenie kompletne przedpola by\xc5\x82o wnioskowane w roku 1882. Finalnie, fortyfikacje pozosta\xc5\x82y w olbrzymiej cz\xc4\x99\xc5\x9bci nietkni\xc4\x99te, a jedyn\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra zosta\xc5\x82a zburzona by\xc5\x82a Luneta \xc5\x9bw. Magdaleny (St. Madeleine's Lunette), ulokowana przed wej\xc5\x9bciem do miasta (na miejscu, gdzie dzi\xc5\x9b Fontanna Trytona._NEWLINE_Fortyfikacje przesta\xc5\x82y by\xc4\x87 u\xc5\xbcywane do celu, w kt\xc3\xb3rym zosta\xc5\x82y zbudowane, pomi\xc4\x99dzy ko\xc5\x84cowymi latami XIX w. a pocz\xc4\x85tkiem XX w. Niekt\xc3\xb3re ich cz\xc4\x99\xc5\x9bci, jak Fort Saint Elmo, Fort Lascaris oraz Saluting Battery pozosta\xc5\x82y w u\xc5\xbcyciu a\xc5\xbc do okresu po II wojnie \xc5\x9bwiatowej. Fort Saint Elmo zosta\xc5\x82 wycofany z u\xc5\xbcycia w roku 1972. Fortyfikacje zosta\xc5\x82y wpisane na List\xc4\x99 Zabytk\xc3\xb3w 1925._NEWLINE_W latach 1960-tych, XIX-wieczna Porta Reale zosta\xc5\x82a zburzona, daj\xc4\x85c miejsce nowej City Gate.\n_START_SECTION_\nCzasy wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesne\n_START_PARAGRAPH_\nPierwsze plany odnowienia fortyfikacji Valletty, r\xc3\xb3wnolegle z fortyfikacjami Birgu, Mdiny oraz Cytadel\xc4\x85, zosta\xc5\x82y zrobione w roku 2006. Prace rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 w roku 2010, na podstawie projektu opisywanego jako \xe2\x80\x9enajwi\xc4\x99kszy w stuleciu\xe2\x80\x9d. \xe2\x80\x9eDzicy lokatorzy\xe2\x80\x9d zostali usuni\xc4\x99ci z publicznych teren\xc3\xb3w wok\xc3\xb3\xc5\x82 fortyfikacji. G\xc3\xb3rna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Fortu St. Elmo zosta\xc5\x82a odnowiona, jego dolne cz\xc4\x99\xc5\x9bci \xe2\x80\x93 wyczyszczone. Kaplica \xc5\x9bw. Rocha w St. Michael Counterguard, zbombardowana w czasie II wojny \xc5\x9bwiatowej, zosta\xc5\x82a odbudowana w roku 2014._NEWLINE_W roku 2011, Brama Miejska, zbudowana w latach 1960-tych, zosta\xc5\x82a zburzona, i nowa City Gate zosta\xc5\x82a uko\xc5\x84czona w 2014 r."