b'\n_START_ARTICLE_\nRyn\n_START_SECTION_\nPocz\xc4\x85tki miasta\n_START_PARAGRAPH_\nNajstarsze \xc5\x9blady obecno\xc5\x9bci ludzkiej na terenie gminy Ryn si\xc4\x99gaj\xc4\x85 epoki neolitu (4500\xe2\x80\x931700 lat p.n.e.). Podczas prac wykopaliskowych w miejscowo\xc5\x9bci Jeziorko odkryto wyroby kamienne z tego okresu. Ka\xc5\xbcda nast\xc4\x99pna epoka pozostawia\xc5\x82a coraz wi\xc4\x99cej \xc5\x9blad\xc3\xb3w. Wyroby z epoki br\xc4\x85zu (700\xe2\x80\x93600 r. p.n.e.) i charakterystyczne dla tego okresu kurhany odkryto w Ster\xc5\x82awkach Wielkich. Z ko\xc5\x84ca ub. ery znane s\xc4\x85 pojedyncze kurhany i cmentarzyska kurhan\xc3\xb3w z Or\xc5\x82a, Skorupek i Ster\xc5\x82awek Wlk. Na ten okres datowane s\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc osady obronne budowane na wzniesieniach (Jeziorko, Or\xc5\x82o) i osady nawodne (Knis)._NEWLINE_Po raz pierwszy w \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82ach pisanych wspomina mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w tych ziem \xe2\x80\x93 Prus\xc3\xb3w, ok. I w. n.e. Tacyt. Klaudiusz Ptolemeusz za\xc5\x9b m\xc3\xb3wi ju\xc5\xbc o plemionach pruskich, wymieniaj\xc4\x85c m.in. Galind\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy zamieszkiwali teren dzisiejszej gminy Ryn. To maj\xc4\x85ce swoje oryginalne obrz\xc4\x99dy, tradycje i wierzenia poga\xc5\x84skie plemi\xc4\x99 zosta\xc5\x82o przetrzebione i unicestwione przez przyby\xc5\x82ych tu na pocz\xc4\x85tku XIII w. Krzy\xc5\xbcak\xc3\xb3w. W efekcie tych dzia\xc5\x82a\xc5\x84 ca\xc5\x82a poro\xc5\x9bni\xc4\x99ta g\xc4\x99st\xc4\x85 puszcz\xc4\x85 okolica zosta\xc5\x82a wyludniona. Akcj\xc4\x99 kolonizacyjn\xc4\x85 przeprowadzono dopiero w XV i XVI w., sprowadzaj\xc4\x85c na te tereny g\xc5\x82\xc3\xb3wnie ch\xc5\x82op\xc3\xb3w polskich z Mazowsza. W tym czasie powsta\xc5\x82y prawie wszystkie istniej\xc4\x85ce do dzi\xc5\x9b na terenie gminy wsie._NEWLINE_Ok. 1283 w miejscu osady Galind\xc3\xb3w Krzy\xc5\xbcacy buduj\xc4\x85 niewielk\xc4\x85 drewnian\xc4\x85 stra\xc5\xbcnic\xc4\x99 Rhein. Najstarsze informacje o Rynie pochodz\xc4\x85 z Kroniki Wiganda z Marburga z 1377 r., kt\xc3\xb3ry to rok przyjmuje si\xc4\x99 za pocz\xc4\x85tek budowy ry\xc5\x84skiego zamku (niekt\xc3\xb3re \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a podaj\xc4\x85 1376 r., a prace archeologiczne sugeruj\xc4\x85, \xc5\xbce nast\xc4\x85pi\xc5\x82o to o ca\xc5\x82e 100 lat wcze\xc5\x9bniej), w 1393 zostaje ustanowiona komturia ry\xc5\x84ska.\n_START_SECTION_\nRozw\xc3\xb3j miasta\n_START_PARAGRAPH_\nWraz z zamkiem rozwija\xc5\x82a si\xc4\x99 osada (podzamcze), kt\xc3\xb3ra da\xc5\x82a pocz\xc4\x85tek przysz\xc5\x82emu miastu. Komturowi podlega\xc5\x82a w\xc3\xb3wczas flota rybacka, m\xc5\x82yn o raz istniej\xc4\x85ca w latach 1412-1420 huta \xc5\xbcelaza. W 1455 Ryn by\xc5\x82 jednym z o\xc5\x9brodk\xc3\xb3w powstania ludno\xc5\x9bci puszcza\xc5\x84skiej, bartnik\xc3\xb3w, drwali, my\xc5\x9bliwych i tzw. wolnych ch\xc5\x82op\xc3\xb3w. Pod koniec 1455 oblegli oni miasto, gdzie zostali zaskoczeni przez wojska von Schliebena id\xc4\x85ce z odsiecz\xc4\x85. Wywi\xc4\x85za\xc5\x82a si\xc4\x99 bitwa z ci\xc4\x99\xc5\xbcko zbrojnym rycerstwem, w kt\xc3\xb3rej poleg\xc5\x82o 500 wolnych ch\xc5\x82op\xc3\xb3w i 11 zaci\xc4\x99\xc5\xbcnych krzy\xc5\xbcackich, a powsta\xc5\x84cy zostali rozgromieni. Ok. 1485 podzamcze otrzyma\xc5\x82o prawo osiedla targowego, co w znacznym stopniu przyczyni\xc5\x82o si\xc4\x99 do jego rozwoju. W XVI w. Ryn sta\xc5\x82 si\xc4\x99 centrum administracyjno-osiedle\xc5\x84czym. Po likwidacji zakonu i utworzeniu na tych ziemiach \xc5\x9bwieckiej pa\xc5\x84stwowo\xc5\x9bci Prus Ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99cych (do 1657 r. lenna Kr\xc3\xb3lestwa Polskiego), ustanowiono tu siedzib\xc4\x99 starostwa. Najazd Tatar\xc3\xb3w w 1657 doprowadzi\xc5\x82 do zniszczenia zabudowy, wymordowania i wzi\xc4\x99cia w jasyr cz\xc4\x99\xc5\x9bci mieszczan i zahamowania dalszego rozwoju miasta. Ocala\xc5\x82 jedynie zamek. P\xc3\xb3\xc5\x82 wieku p\xc3\xb3\xc5\xbaniej epidemia d\xc5\xbcumy dokona\xc5\x82a tak wielkich spustosze\xc5\x84, \xc5\xbce niekt\xc3\xb3re wsie wyludni\xc5\x82y si\xc4\x99 niemal ca\xc5\x82kowicie. Pozostali przy \xc5\xbcyciu mieszka\xc5\x84cy opuszczali swoje domostwa chroni\xc4\x85c si\xc4\x99 w pobliskich lasach._NEWLINE_Bod\xc5\xbacem do dalszego rozwoju Rynu sta\xc5\x82a si\xc4\x99 zmiana jego statusu. Kr\xc3\xb3l Prus Fryderyk Wilhelm I nada\xc5\x82 21 lipca 1723 roku prawa miejskie dla Rynu. Od tego roku Ryn posiada\xc5\x82 Rad\xc4\x99 Miejsk\xc4\x85 z burmistrzem na czele oraz \xc5\x82aw\xc4\x99, czyli s\xc4\x85d miejski. Wybrukowano ulice, ustawiono urz\xc4\x85dzenia przeciwpo\xc5\xbcarowe i wag\xc4\x99 publiczn\xc4\x85. Przybywaj\xc4\x85cym tu osadnikom oferowano wiele przywilej\xc3\xb3w. Przyznawano bezp\xc5\x82atnie plac pod budow\xc4\x99 domu, pokrywaj\xc4\x85c jedn\xc4\x85 trzeci\xc4\x85 koszt\xc3\xb3w. Zezwalano na bezp\xc5\x82atny wyr\xc4\x85b drzew itd._NEWLINE_W 1806/07 w mie\xc5\x9bcie przebywali \xc5\xbco\xc5\x82nierze francuscy.\n_START_SECTION_\nOkres powojenny\n_START_PARAGRAPH_\nW 1945 roku z 21 na 22 stycznia zarz\xc4\x85dzono ewakuacj\xc4\x99 ludno\xc5\x9bci. Wojska radzieckie wkroczy\xc5\x82y do Rynu 27 stycznia 1945 roku. W domach z miejscowych zostali tylko starcy. Niekt\xc3\xb3re budynki sp\xc5\x82on\xc4\x99\xc5\x82y. Wygl\xc4\x85dem swym straszy\xc5\x82y mury ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a. Do miasta powr\xc3\xb3ci\xc5\x82a cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 zasiedzia\xc5\x82ych tu Mazur\xc3\xb3w. Przybyli te\xc5\xbc ze swoimi rodzinami robotnicy przymusowi i byli wi\xc4\x99\xc5\xbaniowie zamkowych cel, kt\xc3\xb3rych hitlerowcy nie zd\xc4\x85\xc5\xbcyli wymordowa\xc4\x87. Powsta\xc5\x82a radziecka komendantura miasta Ryn. 22 lipca 1945 roku ustanowiono sta\xc5\x82\xc4\x85 w\xc5\x82adz\xc4\x99 polsk\xc4\x85. Jesieni\xc4\x85 1946 roku, gdy \xc5\xbcycie si\xc4\x99 unormowa\xc5\x82o, komendantura radziecka opu\xc5\x9bci\xc5\x82a miasto. Wznowiona zosta\xc5\x82a nauka w szkole (istniej\xc4\x85cej od 1529 roku) i organizowane by\xc5\x82y kursy repolonizacyjne dla Mazur\xc3\xb3w. Istnia\xc5\x82a te\xc5\xbc poczta i nadle\xc5\x9bnictwo. Powsta\xc5\x82y liczne plac\xc3\xb3wki handlowe i us\xc5\x82ugowe. Zamek pokrzy\xc5\xbcacki co jaki\xc5\x9b czas zmienia\xc5\x82 w\xc5\x82a\xc5\x9bcicieli i ci\xc4\x85gle by\xc5\x82 tylko cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo wykorzystany. Uruchomiona zosta\xc5\x82a kolejka w\xc4\x85skotorowa i komunikacja PKS. Od 16 stycznia 1949 roku dzia\xc5\x82a\xc4\x87 zacz\xc4\x99\xc5\x82a biblioteka miejska. Powsta\xc5\x82a te\xc5\xbc Sp\xc3\xb3\xc5\x82dzielnia Pracy Inwalid\xc3\xb3w \xe2\x80\x9eZorza\xe2\x80\x9d. Utworzone zosta\xc5\x82y tak\xc5\xbce: o\xc5\x9brodek zdrowia z izb\xc4\x85 porodow\xc4\x85, apteka, o\xc5\x9brodek weterynaryjny. Wyremontowano przysta\xc5\x84 dla statk\xc3\xb3w i utworzono k\xc4\x85pieliska. Spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwo miasta systematycznie co roku pracowa\xc5\x82o nad jego upi\xc4\x99kszaniem. Rozros\xc5\x82a si\xc4\x99 szko\xc5\x82a. Uruchomiono Dom Kultury, u\xc5\x82o\xc5\xbcono asfalt na trasie Ryn \xe2\x80\x93 Olsztyn i Ryn \xe2\x80\x93 Ster\xc5\x82awki. Autobusy rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y regularne kursy._NEWLINE_W latach 1975\xe2\x80\x931998 miasto administracyjnie nale\xc5\xbca\xc5\x82o do wojew\xc3\xb3dztwa suwalskiego.'