b'\n_START_ARTICLE_\nKatedra ormia\xc5\x84ska we Lwowie\n_START_SECTION_\nPo\xc5\x82o\xc5\xbcenie kompleksu budynk\xc3\xb3w katedralnych\n_START_PARAGRAPH_\nKatedra ormia\xc5\x84ska wchodzi w sk\xc5\x82ad kompleksu budynk\xc3\xb3w u\xc5\xbcytkowanych przez duchowie\xc5\x84stwo ormia\xc5\x84skie, usytuowanych w obr\xc4\x99bie ulic: Ormia\xc5\x84skiej (od po\xc5\x82udnia), Krakowskiej (od zachodu) i \xc5\x81esi Ukrainki (dawnej Skarbkowskiej) od p\xc3\xb3\xc5\x82nocy. Od wschodu granic\xc4\x99 kompleksu stanowi\xc4\x85 budynki kapitu\xc5\x82y ormia\xc5\x84skiej i pa\xc5\x82ac arcybiskup\xc3\xb3w ormia\xc5\x84skich; pomi\xc4\x99dzy nimi a katedr\xc4\x85 znajduje si\xc4\x99 Zau\xc5\x82ek Ormia\xc5\x84ski (dziedziniec wschodni), b\xc4\x99d\xc4\x85cy zarazem pasa\xc5\xbcem pomi\xc4\x99dzy ulicami \xc5\x81esi Ukrainki, a Ormia\xc5\x84sk\xc4\x85. Po\xc5\x82udniow\xc4\x85 granic\xc4\x99 Zau\xc5\x82ka stanowi dzwonnica katedralna, obok kt\xc3\xb3rej jest przej\xc5\x9bcie na dziedziniec po\xc5\x82udniowy, a z niego wyj\xc5\x9bcie na ulic\xc4\x99 Ormia\xc5\x84sk\xc4\x85. Pomi\xc4\x99dzy katedr\xc4\x85 a ulic\xc4\x85 \xc5\x81esi Ukrainki znajduje si\xc4\x99 dawny klasztor benedyktynek ormia\xc5\x84skich, oddzielony od katedry dziedzi\xc5\x84cem p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym. G\xc5\x82\xc3\xb3wne wej\xc5\x9bcie do katedry prowadzi od ulicy Krakowskiej. Ca\xc5\x82y kompleks stanowi nieregularny czworobok. Poniewa\xc5\xbc Zau\xc5\x82ek Ormia\xc5\x84ski i ulica Krakowska po\xc5\x82o\xc5\xbcone s\xc4\x85 sko\xc5\x9bnie wzgl\xc4\x99dem siebie, o\xc5\x9b pod\xc5\x82u\xc5\xbcna katedry jest prze\xc5\x82amana w kierunku po\xc5\x82udniowym w miejscu styku kaplicy kopu\xc5\x82owej z krucht\xc4\x85 i wej\xc5\x9bciem g\xc5\x82\xc3\xb3wnym.\n_START_SECTION_\n1356\xe2\x80\x931630\n_START_PARAGRAPH_\nW historii Lwowa wa\xc5\xbcn\xc4\x85 rol\xc4\x99 odgrywa\xc5\x82a kolonia ormia\xc5\x84ska. Pierwsi Ormianie osiedli we Lwowie jeszcze przed lokacj\xc4\x85 miasta w rejonie ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a \xc5\x9bw. Jana Chrzciciela, przy kt\xc3\xb3rym w 1375 roku odnotowano istnienie ormia\xc5\x84skiego klasztoru. Lw\xc3\xb3w po\xc5\x9bredniczy\xc5\x82 w mi\xc4\x99dzynarodowym handlu lewanty\xc5\x84skim. Na jego obszarze dzia\xc5\x82ali kupcy greccy, \xc5\xbcydowscy, w\xc5\x82oscy i ormia\xc5\x84scy. Kolonie tych ostatnich by\xc5\x82y rozsiane w wielu miastach, poza Lwowem m.in. w Zamo\xc5\x9bciu, Tarnopolu i Kamie\xc5\x84cu Podolskim._NEWLINE_Po lokacji miasta dokonanej przez Kazimierza Wielkiego w 1356 roku Ormianie mieszkali pocz\xc4\x85tkowo w obr\xc4\x99bie przyznanej im ulicy, w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci miasta lokacyjnego. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej, w miar\xc4\x99 wzrostu zamo\xc5\xbcno\xc5\x9bci i polonizacji wychodzili poza sw\xc3\xb3j pierwotny teren zamieszkania._NEWLINE_We Lwowie powsta\xc5\x82o kilka ko\xc5\x9bcio\xc5\x82\xc3\xb3w ormia\xc5\x84skich, m.in. \xc5\x9bw. Anny, \xc5\x9bw. Jakuba z Nisibis i \xc5\x9bw. Krzy\xc5\xbca. Dwa pierwsze zosta\xc5\x82y zburzone w XIX wieku, trzeci przej\xc4\x99li teatyni, a od nich ksi\xc4\x99\xc5\xbca misjonarze._NEWLINE_Pierwsza \xc5\x9bwi\xc4\x85tynia na miejscu obecnej katedry by\xc5\x82a drewniana i powsta\xc5\x82a, wed\xc5\x82ug tradycji, jeszcze w XII wieku. Pierwszym znanym i udokumentowanym rokiem budowy \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni jest rok 1183. Istnia\xc5\x82a ona na pewno w II po\xc5\x82owie XIII wieku. W 1353 roku sp\xc5\x82on\xc4\x99\xc5\x82a w wyniku najazdu Litwin\xc3\xb3w._NEWLINE_Pierwsza \xc5\x9bwi\xc4\x85tynia ormia\xc5\x84ska, dedykowana Za\xc5\x9bni\xc4\x99ciu Naj\xc5\x9bwi\xc4\x99tszej Marii Panny zosta\xc5\x82a zbudowana w latach 1356\xe2\x80\x931363. Jej budowa zwi\xc4\x85zana by\xc5\x82a z zabiegami katolikos\xc3\xb3w z Sis w Cylicji o utworzenie biskupstwa ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a ormia\xc5\x84skiego na Rusi. Katolikos Mesrob I powo\xc5\x82a\xc5\x82 w styczniu 1364 roku biskupa Grigora (Grzegorza) na stanowisko zwierzchnika ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a ormia\xc5\x84skiego na Rusi, natomiast 15 stycznia nast\xc4\x99pnego roku kr\xc3\xb3l Kazimierz Wielki wyda\xc5\x82 przywilej zezwalaj\xc4\x85cy biskupowi na osiedlenie si\xc4\x99 we Lwowie i sprawowanie w\xc5\x82adzy nad Ormianami w Kr\xc3\xb3lestwie Polskim. Czas budowy i imiona fundator\xc3\xb3w murowanej cerkwi dedykowanej Za\xc5\x9bni\xc4\x99ciu Naj\xc5\x9bwi\xc4\x99tszej Marii Panny s\xc4\x85 zapisane w akcie erekcyjnym wystawionym 30 sierpnia 1363 roku. Fundatorami \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni byli Ormianie spoza Lwowa: Jakub syn Szachinszacha, pochodz\xc4\x85cy z Kaffy i Panos, syn Abrahama (Abrahamianca) z Gazaratu lub innej kolonii Republiki Genui. \xc5\x9awi\xc4\x85tyni\xc4\x99 wzni\xc3\xb3s\xc5\x82 w\xc5\x82oski architekt-budowniczy, nosz\xc4\x85cy nazwisko Doring (Dore lub Dorchi). Wed\xc5\x82ug niekt\xc3\xb3rych badaczy (W\xc5\x82adys\xc5\x82aw \xc5\x81ozi\xc5\x84ski, Tadeusz Ma\xc5\x84kowski) r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc on urodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 we w\xc5\x82oskiej rodzinie w Kaffie lub przyby\xc5\x82 na Krym z Genui. To wyja\xc5\x9bnia jego dobr\xc4\x85 znajomo\xc5\x9b\xc4\x87 architektury w\xc5\x82oskiej, ormia\xc5\x84skiej oraz tradycji architektury bizanty\xc5\x84skiej._NEWLINE_Powsta\xc5\x82a budowla nawi\xc4\x85zywa\xc5\x82a stylem do architektury kolonii ormia\xc5\x84skich na Krymie, widoczne te\xc5\xbc by\xc5\x82y wp\xc5\x82ywy grecko-bizanty\xc5\x84skie. Jako materia\xc5\x82u budowlanego u\xc5\xbcyto kamienia ciosanego, spajanego wapnem. Do element\xc3\xb3w przej\xc4\x99tych z rodzimej architektury nale\xc5\xbca\xc5\x82y: apsyda boczna, wn\xc4\x99ki w \xc5\x9bcianach bocznych o charakterystycznym, klinowatym kszta\xc5\x82cie i system dekoracyjnych, \xc5\x9blepych arkad, stanowi\xc4\x85cych element zdobniczy zewn\xc4\x99trznych \xc5\x9bcian budowli sakralnych Armenii. Katedr\xc4\x99 zbudowano na planie krzy\xc5\xbca r\xc3\xb3wnoramiennego. By\xc5\x82a to \xc5\x9bwi\xc4\x85tynia w typie bazyliki, trzynawowa z transeptem, o wymiarach 15\xc2\xa0\xc3\x97\xc2\xa012,5\xc2\xa0m. Nawa \xc5\x9brodkowa mia\xc5\x82a 5 m szeroko\xc5\x9bci, nawy boczne po 1,7 m. Mury, grube na 1,4 m, zbudowano z surowego kamienia, spajanego wapnem i oblicowanego na zewn\xc4\x85trz i wewn\xc4\x85trz ok\xc5\x82adzinami. Pod tym wzgl\xc4\x99dem katedra ormia\xc5\x84ska bardzo r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc5\x82a si\xc4\x99 od innych XIV-wiecznych \xc5\x9bwi\xc4\x85ty\xc5\x84 Lwowa, zbudowanych w stylu gotyckim z czerwonej, nie otynkowanej ceg\xc5\x82y. Na zamkni\xc4\x99ciu ka\xc5\xbcdej z naw zbudowano apsydy. Na skrzy\xc5\xbcowaniu nawy g\xc5\x82\xc3\xb3wnej z transeptem wzniesiono kopu\xc5\x82\xc4\x99 wspart\xc4\x85 na dwunastobocznym b\xc4\x99bnie. \xc5\x9aciany oblicowano ciosem a dach pokryto p\xc5\x82ytami kamiennymi. Od frontu zbudowano niewielki przedsionek, tzw. d\xc5\xbcamadun. Ornamentyka budowli zachowa\xc5\x82a motyw winnej latoro\xc5\x9bli, powszechny w arme\xc5\x84skim budownictwie; zdradza te\xc5\xbc wp\xc5\x82ywy seld\xc5\xbcuckie i perskie. Wn\xc4\x99trze by\xc5\x82o bogato polichromowane. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 malowide\xc5\x82 przetrwa\xc5\x82a do XX wieku. Niekt\xc3\xb3re detale w architekturze katedry s\xc4\x85 wsp\xc3\xb3lne z ko\xc5\x9bcio\xc5\x82em \xc5\x9bw. Jana Chrzciciela przy Starym Rynku we Lwowie zbudowanym mi\xc4\x99dzy rokiem 1363 a 1371. Te wsp\xc3\xb3lne elementy to p\xc3\xb3\xc5\x82koliste \xc5\x82uki na elewacjach (zrekonstruowane w latach 80. XX wieku na wz\xc3\xb3r wcze\xc5\x9bniej istniej\xc4\x85cych) oraz zachowany na jednym z cios\xc3\xb3w elewacji wschodniej ormia\xc5\x84ski krzy\xc5\xbc wotywny._NEWLINE_Katedra po wybudowaniu sta\xc5\x82a si\xc4\x99 o\xc5\x9brodkiem biskupstwa ormia\xc5\x84skiego. Pierwszym biskupem zosta\xc5\x82 wspomniany Grzegorz._NEWLINE_W 1381 roku Lw\xc3\xb3w dozna\xc5\x82 powa\xc5\xbcnych zniszcze\xc5\x84 w wyniku po\xc5\xbcaru. Ucierpia\xc5\x82a r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc katedra. Jej rekonstrukcja zdaniem niekt\xc3\xb3rych historyk\xc3\xb3w przeci\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 do roku 1437. W trakcie tych prac od p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej i po\xc5\x82udniowej strony \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni dobudowano arkadowe kru\xc5\xbcganki, po\xc5\x82\xc4\x85czone od zachodu narteksem (d\xc5\xbcamadunem). Pod ich posadzk\xc4\x85, podobnie jak w podziemiach katedry, grzebano zas\xc5\x82u\xc5\xbconych przedstawicieli gminy ormia\xc5\x84skiej._NEWLINE_Pierwotna wie\xc5\xbca katedralna sp\xc5\x82on\xc4\x99\xc5\x82a podczas po\xc5\xbcaru Lwowa w 1527 roku. Now\xc4\x85 postanowi\xc5\x82 wybudowa\xc4\x87 Andrzej z Kaffy, kt\xc3\xb3ry wynaj\xc4\x85\xc5\x82 w tym celu architekta Piotra Krassowskiego, kt\xc3\xb3ry w latach 1570\xe2\x80\x931571 wzni\xc3\xb3s\xc5\x82 trzykondygnacyjn\xc4\x85 wie\xc5\xbc\xc4\x99-dzwonnic\xc4\x99. Pod koniec XVI wieku Piotr Barbon wybudowa\xc5\x82 zakrysti\xc4\x99.\n_START_SECTION_\n1630\xe2\x80\x931700\n_START_PARAGRAPH_\nW 1630 roku biskup ormia\xc5\x84ski Lwowa Miko\xc5\x82aj Torosowicz zawar\xc5\x82 uni\xc4\x99 z Rzymem. W tym samym roku postanowi\xc5\x82 powi\xc4\x99kszy\xc4\x87 \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni\xc4\x99. Projekt przebudowy stworzy\xc5\x82 lwowianin Wojciech (Albert) Kielar. Do XIV-wiecznego ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a od strony zachodniej dobudowano nisk\xc4\x85, d\xc5\x82ug\xc4\x85 na 11 m i szerok\xc4\x85 na 9,7 m naw\xc4\x99. Zosta\xc5\x82a ona zbudowana z ceg\xc5\x82y i otynkowana na zewn\xc4\x85trz i wewn\xc4\x85trz. Otrzyma\xc5\x82a dwuprz\xc4\x99s\xc5\x82owe sklepienie kolebkowe z lunetami. W \xc5\x9bcianach umieszczono po dwa okna. Na styku starej i nowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci katedry utworzono szerokie, sklepione \xc5\x82ukowo przej\xc5\x9bcie, natomiast od zachodu zbudowano trzyprz\xc4\x99s\xc5\x82owy przedsionek. Wskutek tej rozbudowy powsta\xc5\x82a \xc5\x9bwi\xc4\x85tynia na planie krzy\xc5\xbca \xc5\x82aci\xc5\x84skiego, zbli\xc5\xbcona tym samym do planu ko\xc5\x9bcio\xc5\x82\xc3\xb3w rzymskokatolickich. Stara, pierwotna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 katedry w ca\xc5\x82o\xc5\x9bci sta\xc5\x82a si\xc4\x99 prezbiterium nowej \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni. Wraz z rozbudow\xc4\x85 arcybiskup Torosowicz wyposa\xc5\xbcaj\xc4\x85c katedr\xc4\x99 dostosowa\xc5\x82 j\xc4\x85 do nowego obrz\xc4\x85dku liturgicznego. wzniesiono barokow\xc4\x85 ambon\xc4\x99, nowy tron biskupi, drewniane, zdobione \xc5\x82awy i o\xc5\x82tarze. Wraz ze zmian\xc4\x85 obrz\xc4\x85dku i przyj\xc4\x99ciem dogmatyki katolickiej zmieniono te\xc5\xbc wezwanie katedry na Wniebowzi\xc4\x99cia Naj\xc5\x9bwi\xc4\x99tszej Maryi Panny._NEWLINE_Pomimo rozbudowy katedra w po\xc5\x82owie XVII wieku znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 w z\xc5\x82ym stanie technicznym; dachy przecieka\xc5\x82y, a dach\xc3\xb3wki i tynki odpada\xc5\x82y. W latach 1670\xe2\x80\x931671 dokonano remontu \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni. Po stronie p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej zbudowano zakrysti\xc4\x99. Dokonano te\xc5\xbc renowacji dzwonnicy. W latach 1675\xe2\x80\x931676 przyby\xc5\x82y z Kamie\xc5\x84ca Podolskiego do Lwowa trzy benedyktynki z misj\xc4\x85 za\xc5\x82o\xc5\xbcenia tu zgromadzenia ormia\xc5\x84skiego wed\xc5\x82ug regu\xc5\x82y \xc5\x9bw. Benedykta. Zamieszka\xc5\x82y w po\xc5\x82o\xc5\xbconych ko\xc5\x82o cmentarza ormia\xc5\x84skiego kamienicach, kt\xc3\xb3re w latach 1682\xe2\x80\x931683 przebudowano na klasztor, zamykaj\xc4\x85cy p\xc3\xb3\xc5\x82nocny dziedziniec od ulicy Ormia\xc5\x84skiej Ni\xc5\xbcszej i po\xc5\x82\xc4\x85czony kru\xc5\xbcgankiem z katedr\xc4\x85. W roku 1690 zakonnice otrzyma\xc5\x82y od papie\xc5\xbca Aleksandra VIII zezwolenie na za\xc5\x82o\xc5\xbcenie klasztoru podlegaj\xc4\x85cego regule \xc5\x9bw. Benedykta z zachowaniem obrz\xc4\x85dku ormia\xc5\x84skokatolickiego. Arcybiskup Wartan Hunanian zbudowa\xc5\x82 dla siebie i swoich nast\xc4\x99pc\xc3\xb3w now\xc4\x85 rezydencj\xc4\x99, zlokalizowan\xc4\x85 na wschodnim dziedzi\xc5\x84cu, przylegaj\xc4\x85c\xc4\x85 do dzwonnicy i budynku s\xc4\x85du ormia\xc5\x84skiego. W 1694 roku po\xc5\xbcar zniszczy\xc5\x82 mury katedry i cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo wystr\xc3\xb3j jej wn\xc4\x99trza.\n_START_SECTION_\nXVIII wiek\n_START_PARAGRAPH_\nW 1704 roku Lw\xc3\xb3w zosta\xc5\x82 zdobyty przez Szwed\xc3\xb3w i zosta\xc5\x82 zmuszony do zap\xc5\x82acenia kontrybucji, kt\xc3\xb3ra dotkn\xc4\x99\xc5\x82a r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc spo\xc5\x82eczno\xc5\x9b\xc4\x87 ormia\xc5\x84sk\xc4\x85. Po Szwedach miasto zaj\xc4\x99\xc5\x82y wojska rosyjskie, po nich polskie (kr\xc3\xb3la Stanis\xc5\x82awa Leszczy\xc5\x84skiego i znowu szwedzkie. Wraz z wojn\xc4\x85 nawiedza\xc5\x82y Lw\xc3\xb3w liczne epidemie, przyczyniaj\xc4\x85c si\xc4\x99 do jego upadku. 16 sierpnia 1712 roku w katedrze wybuch\xc5\x82 ogromny po\xc5\xbcar uszkadzaj\xc4\x85c tak\xc5\xbce dzwonnic\xc4\x99 i klasztor benedyktynek. W latach 1723\xe2\x80\x931731 w zwi\xc4\x85zku z wcze\xc5\x9bniejszym po\xc5\xbcarem gruntownie odremontowano \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni\xc4\x99; podwy\xc5\xbcszono w\xc3\xb3wczas sklepienia nawy g\xc5\x82\xc3\xb3wnej i zbudowano przedsionek o trzech kopu\xc5\x82kach. Prace budowlane sfinansowa\xc5\x82 dyrektor s\xc4\x85d\xc3\xb3w ormia\xc5\x84skich we Lwowie Krzysztof Augustynowicz, brat arcybiskupa Jana Tobiasza Augustynowicza. Wn\xc4\x99trze \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni otrzyma\xc5\x82o w\xc3\xb3wczas bogate, barokowe wyposa\xc5\xbcenie, na kt\xc3\xb3re sk\xc5\x82ada\xc5\x82o si\xc4\x99 jedena\xc5\x9bcie o\xc5\x82tarzy, ambona, tronu biskupi, \xc5\x82awy i konfesjona\xc5\x82y. Fundator zleci\xc5\x82 te\xc5\xbc ustawienie na dziedzi\xc5\x84cu przykatedralnym kolumny z figur\xc4\x85 \xc5\x9bw. Krzysztofa, d\xc5\x82uta nadwornego artysty ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85t Wi\xc5\x9bniowieckich, Christiana Seynera. Dziedziniec ten sta\xc5\x82 si\xc4\x99 w przeci\xc4\x85gu wiek\xc3\xb3w miejscem poch\xc3\xb3wku kolejnych arcybiskup\xc3\xb3w ormia\xc5\x84skich._NEWLINE_W 1743 roku w katedrze wybuch\xc5\x82 nowy po\xc5\xbcar (spali\xc5\x82a si\xc4\x99 g\xc3\xb3rna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 dzwonnicy), a w 1948 roku kolejny, kt\xc3\xb3ry zniszczy\xc5\x82 ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 i klasztor; ocala\xc5\x82a jednak wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 wyposa\xc5\xbcenia \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni. Niezw\xc5\x82ocznie podj\xc4\x99to dzie\xc5\x82o odbudowy, a kierownictwo rob\xc3\xb3t obj\xc4\x85\xc5\x82 budowniczy Marcin Urbanik. W latach 1749\xe2\x80\x931752 odbudowano klasztor, a w roku 1750 \xe2\x80\x93 ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82, cho\xc4\x87 prace nad wystrojem wn\xc4\x99trza przeci\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 do roku 1755. Powsta\xc5\x82a w\xc3\xb3wczas nowa polichromia wn\xc4\x99trz \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni wykonana w stylu p\xc3\xb3\xc5\xbanobarokowym. Na zewn\xc4\x85trz, na \xc5\x9bcianie po\xc5\x82udniowej powsta\xc5\x82o malowid\xc5\x82o przedstawiaj\xc4\x85ce scen\xc4\x99 \xc5\x9bci\xc4\x99cia \xc5\x9bw. Jana Chrzciciela. Na pocz\xc4\x85tku lat 50. XVIII wieku na dziedzi\xc5\x84cu po\xc5\x82udniowym zbudowano drewnian\xc4\x85 kaplic\xc4\x99-grot\xc4\x99 Chrystusa Ukrzy\xc5\xbcowanego. 17 maja 1778 roku w wyniku kolejnego po\xc5\xbcaru sp\xc5\x82on\xc4\x99\xc5\x82a prawie ca\xc5\x82a ul. Ormia\xc5\x84ska; ucierpia\xc5\x82a tak\xc5\xbce niedawno odnowiona katedra. Niezw\xc5\x82ocznie przyst\xc4\x85piono do odbudowy \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 uko\xc5\x84czono w roku 1779. Jeszcze w 1778 roku odnowiono wn\xc4\x99trze i wstawiono nowe stalle dla ksi\xc4\x99\xc5\xbcy, a do lata 1779 roku odbudowano rezydencj\xc4\x99 arcybiskup\xc3\xb3w i zabudowania klasztorne. W 1784 roku na mocy dekret\xc3\xb3w cesarskich zamkni\xc4\x99to przyko\xc5\x9bcielny cmentarz.\n_START_SECTION_\nXIX wiek\n_START_PARAGRAPH_\nW latach 1810 i 1811 w\xc5\x82adze austriackie na potrzeby wojny z Napoleonem zarekwirowa\xc5\x82y naczynia i sprz\xc4\x99ty liturgiczne: kielichy mszalne, monstrancje, krzy\xc5\xbce, tace, puszki na komunikanty, kandelabry, a tak\xc5\xbce wyroby z\xc5\x82otnik\xc3\xb3w ormia\xc5\x84skich z XVI-XVII wieku, portrety na blasze srebrnej i srebrn\xc4\x85 trumienk\xc4\x99, w kt\xc3\xb3rej przechowywano relikwie \xc5\x9bw. Klemensa. Wygl\xc4\x85d katedry nie uleg\xc5\x82 mianie \xe2\x80\x93 w po\xc5\x82owie XIX wieku by\xc5\x82 taki sam, jak po remoncie w 1755 roku. W kolejnych latach zmodernizowano niekt\xc3\xb3re barokowe o\xc5\x82tarze. W 1862 roku arcybiskup Grzegorz Micha\xc5\x82 Szymonowicz postanowi\xc5\x82, w porozumieniu z kapitu\xc5\x82\xc4\x85, wykona\xc4\x87 nowe dekoracje malarskie wn\xc4\x99trza katedry. Polichromi\xc4\x99 zrealizowa\xc5\x82 dekorator teatralny, Jan D\xc3\xbcll. Wed\xc5\x82ug starszych relacji odnow\xc4\x85 obraz\xc3\xb3w i malowide\xc5\x82 oraz pomalowaniem na nowo wn\xc4\x99trza \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni zajmowa\xc5\x82 si\xc4\x99 malarz Jab\xc5\x82o\xc5\x84ski, co mog\xc5\x82oby sugerowa\xc4\x87, \xc5\xbce w katedrze pracowa\xc5\x82o wtedy dw\xc3\xb3ch malarzy albo te\xc5\xbc przeprowadzono dwie nieodleg\xc5\x82e od siebie w czasie restauracje. W 1879 roku odnowiono niekt\xc3\xb3re obrazy w o\xc5\x82tarzach oraz rozpocz\xc4\x99to przebudow\xc4\x99 wie\xc5\xbcy-dzwonnicy, kt\xc3\xb3ra zako\xc5\x84czy\xc5\x82a si\xc4\x99 pod koniec stulecia. Stan techniczny katedry jednak pogarsza\xc5\x82 si\xc4\x99; jej mury by\xc5\x82y pop\xc4\x99kane, a cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 o\xc5\x82tarzy z powodu zniszcze\xc5\x84 trzeba by\xc5\x82o zdemontowa\xc4\x87.\n_START_SECTION_\n1901\xe2\x80\x931939\n_START_PARAGRAPH_\nNa pocz\xc4\x85tku XX wieku budynek katedry znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 w bardzo z\xc5\x82ym stanie technicznym. \xc5\x9aciany by\xc5\x82y pop\xc4\x99kane, dach przecieka\xc5\x82, a wody gruntowe, kt\xc3\xb3re zalewa\xc5\x82y piwnice, os\xc5\x82abia\xc5\x82y fundamenty i powodowa\xc5\x82y wilgo\xc4\x87 we wn\xc4\x99trzu \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni. Gdy w 1901 roku zmar\xc5\x82 arcybiskup Izaak Miko\xc5\x82aj Isakowicz, jego nast\xc4\x99pc\xc4\x85 zosta\xc5\x82 kanonik katedralny, J\xc3\xb3zef Teofil Teodorowicz. Podj\xc4\x85\xc5\x82 on ju\xc5\xbc na samym pocz\xc4\x85tku swojej kadencji decyzj\xc4\x99 o przeprowadzeniu zasadniczej przebudowy i renowacji katedry. Nowy wystr\xc3\xb3j wn\xc4\x99trza mia\xc5\x82 by\xc4\x87 wed\xc5\x82ug niego utrzymany \xe2\x80\x9ew duchu ormia\xc5\x84skim\xe2\x80\x9d. Drugim wa\xc5\xbcnym za\xc5\x82o\xc5\xbceniem by\xc5\x82o przekonanie arcybiskupa o konieczno\xc5\x9bci utrzymania i podkre\xc5\x9blenia ormia\xc5\x84skiej to\xc5\xbcsamo\xc5\x9bci w niewiele ju\xc5\xbc r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x85cej si\xc4\x99 od ko\xc5\x9bcio\xc5\x82\xc3\xb3w rzymskokatolickich \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni. Konieczno\xc5\x9b\xc4\x87 zachowania obrz\xc4\x85dku ormia\xc5\x84skiego mia\xc5\x82a by\xc4\x87, wed\xc5\x82ug arcybiskupa, si\xc5\x82\xc4\x85 jednocz\xc4\x85c\xc4\x85 niewielk\xc4\x85 liczebnie archidiecezj\xc4\x99 ormia\xc5\x84skokatolick\xc4\x85, poniewa\xc5\xbc to w sferze religii Ormianie przechowali najwi\xc4\x99cej element\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia\xc5\x82y ich spo\xc5\x9br\xc3\xb3d innych grup etnicznych. Na pocz\xc4\x85tku wieku XX prawie ju\xc5\xbc nie u\xc5\xbcywali oni w\xc5\x82asnego j\xc4\x99zyka, nie pisali w nim ani nie czytali. Post\xc4\x99puj\xc4\x85ca latynizacja sprawi\xc5\x82a, \xc5\xbce ju\xc5\xbc oko\xc5\x82o roku 1860 pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 g\xc5\x82osy wzywaj\xc4\x85ce do zniesienia niewielkiej archidiecezji ormia\xc5\x84skiej i w\xc5\x82\xc4\x85czenia jej w struktury ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a rzymskokatolickiego, czemu przeciwstawia\xc5\x82 si\xc4\x99 ksi\xc4\x85dz Izaak Miko\xc5\x82aj Isakowicz, p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszy arcybiskup. Broni\xc5\x82 on ormia\xc5\x84skiej to\xc5\xbcsamo\xc5\x9bci i podkre\xc5\x9bla\xc5\x82 prawo Ormian do posiadania w\xc5\x82asnego obrz\xc4\x85dku. W kontek\xc5\x9bcie architektonicznym niezb\xc4\x99dne sta\xc5\x82y si\xc4\x99 odwo\xc5\x82ania do dawnej sztuki ormia\xc5\x84skiej, kt\xc3\xb3ra jednak, z wyj\xc4\x85tkiem mo\xc5\xbce architektury i r\xc4\x99kopis\xc3\xb3w iluminowanych, nie wykszta\xc5\x82ci\xc5\x82a wyra\xc5\xbanie odr\xc4\x99bnych cech, daj\xc4\x85cych si\xc4\x99 okre\xc5\x9bli\xc4\x87 jako zdecydowanie ormia\xc5\x84skie. Podstawow\xc4\x85 przes\xc5\x82ank\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra przypuszczalnie leg\xc5\x82a u podstaw idei Teodorowicza co do nowego wygl\xc4\x85du katedry po jej renowacji, by\xc5\x82o odwo\xc5\x82anie si\xc4\x99 do Armenii jako pierwszego kraju, kt\xc3\xb3ry przyj\xc4\x85\xc5\x82 chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84stwo jako religi\xc4\x99 pa\xc5\x84stwow\xc4\x85. W tym kontek\xc5\x9bcie w sukurs przyszed\xc5\x82 mu Jan Antoniewicz-Bo\xc5\x82oz, Ormianin z urodzenia, pierwszy profesor historii sztuki na Uniwersytecie Lwowskim. Antoniewicz-Bo\xc5\x82oz bardzo interesowa\xc5\x82 si\xc4\x99 sztuk\xc4\x85 ormia\xc5\x84sk\xc4\x85. Ju\xc5\xbc 13 lipca 1893 roku na posiedzeniu Komisji do Badania Historii Sztuki w Polsce referowa\xc5\x82 on artyku\xc5\x82 na temat zbioru r\xc4\x99kopis\xc3\xb3w ormia\xc5\x84skich w Bibliotece Narodowej Francji w Pary\xc5\xbcu (z kt\xc3\xb3rych dwa, XVII-wieczne, pochodzi\xc5\x82y ze Lwowa), a 3 kwietnia 1895 roku na forum tej\xc5\xbce Komisji wyg\xc5\x82osi\xc5\x82 odczyt zatytu\xc5\x82owany \xe2\x80\x9eO architekturze ko\xc5\x9bcielnej i \xc5\x9bwieckiej oraz ornamentyce ormia\xc5\x84skiej w Polsce\xe2\x80\x9d. Od samego pocz\xc4\x85tku dzia\xc5\x82a\xc5\x82 w cia\xc5\x82ach doradczych zwi\xc4\x85zanych z odnowieniem katedry ormia\xc5\x84skiej._NEWLINE_W czerwcu 1905 roku powo\xc5\x82ano komitet przebudowy i artystycznego ozdobienia katedry pod przewodnictwem arcybiskupa Teodorowicza. W sk\xc5\x82ad komitetu wesz\xc5\x82y znane osobisto\xc5\x9bci i koneserzy sztuki jak: Namiestnik Galicji Leon Pini\xc5\x84ski, Jan Antoniewicz-Bo\xc5\x82oz, historyk i kolekcjoner sztuki W\xc5\x82adys\xc5\x82aw \xc5\x81ozi\xc5\x84ski, malarz pochodzenia ormia\xc5\x84skiego Teodor Axentowicz, historyk architektury i konserwator zabytk\xc3\xb3w Zygmunt Hendel i przedstawiciele Ormian lwowskich, Krzeczunowicz i Seferowicz. Arcybiskup Teodorowicz utrzymywa\xc5\x82 sta\xc5\x82y kontakt z Centraln\xc4\x85 Komisj\xc4\x85 Konserwatorsk\xc4\x85 w Wiedniu. Jako zasad\xc4\x99 przyj\xc4\x99to: odrestaurowanie wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci katedry wed\xc5\x82ug zachowanych wzor\xc3\xb3w architektury XIV-wiecznej, a cz\xc4\x99\xc5\x9bci nowszej, XVII-wiecznej \xe2\x80\x93 wed\xc5\x82ug wzor\xc3\xb3w architektonicznych z tego okresu, nowe rozmieszczenie p\xc5\x82yt nagrobnych z napisami ormia\xc5\x84skimi, pokrycie dach\xc3\xb3w katedry dach\xc3\xb3wk\xc4\x85 i zachowanie kru\xc5\xbcganka przylegaj\xc4\x85cego do katedry od strony ulicy. Kolejne lata up\xc5\x82yn\xc4\x99\xc5\x82y na sporach merytorycznych i kompetencyjnych oraz na zabiegach o zdobycie funduszy na zaplanowane prace.\n_START_SECTION_\n1939\xe2\x80\x931945\n_START_PARAGRAPH_\nWybuch II wojny \xc5\x9bwiatowej oznacza\xc5\x82 ci\xc4\x99\xc5\xbck\xc4\x85 pr\xc3\xb3b\xc4\x99 dla ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a ormia\xc5\x84skokatolickiego. Wszystkie parafie archidiecezji lwowskiej znalaz\xc5\x82y si\xc4\x99 pod okupacj\xc4\x85 sowieck\xc4\x85. Nowe w\xc5\x82adze ograniczy\xc5\x82y lub zlikwidowa\xc5\x82y dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 instytucji i organizacji ormia\xc5\x84skich. Rozpocz\xc4\x99te aresztowania i deportacje w g\xc5\x82\xc4\x85b ZSRR dotkn\xc4\x99\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wiernych Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a ormia\xc5\x84skokatolickiego. Straty osobowe ponios\xc5\x82o duchowie\xc5\x84stwo, regularnie jednak odprawiano nabo\xc5\xbce\xc5\x84stwa w katedrze oraz innych \xc5\x9bwi\xc4\x85tyniach ormia\xc5\x84skokatolickich. Podobnie czyniono w czasie okupacji niemieckiej Lwowa. 27 lipca 1944 roku Lw\xc3\xb3w ponownie zaj\xc4\x99\xc5\x82y wojska sowieckie. Rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 nowa fala aresztowa\xc5\x84 duchowie\xc5\x84stwa, maj\xc4\x85ca na celu likwidacj\xc4\x99 ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a ormia\xc5\x84skokatolickiego.\n_START_SECTION_\n1945\xe2\x80\x932000\n_START_PARAGRAPH_\n26 listopada 1945 roku aresztowano administratora diecezji ks. infu\xc5\x82ata Dionizego Kajetanowicza i kanclerza Kurii metropolitalnej, ks. Witolda Kwapi\xc5\x84skiego oraz innych duchownych likwiduj\xc4\x85c tym samym archidiecezj\xc4\x99 lwowsk\xc4\x85 obrz\xc4\x85dku ormia\xc5\x84skokatolickiego. Aresztowanym ksi\xc4\x99\xc5\xbcom postawiono zarzut dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci antyradzieckiej i wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy z hitlerowskimi Niemcami. Aresztowanych wymierzono kary wi\xc4\x99zienia i \xc5\x82agru. Niemal wszyscy Ormianie (prawie 99%) wyjechali do Polski w ramach tzw. akcji repatriacji ludno\xc5\x9bci polskiej. Od 1946 roku katedr\xc4\x99 wykorzystywano jako magazyn Lwowskiej Galerii Obraz\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 to funkcj\xc4\x99 katedra pe\xc5\x82ni\xc5\x82a do roku 2000._NEWLINE_W tym czasie \xc5\x9bwi\xc4\x85tynia niszcza\xc5\x82a. Na \xc5\x9bcianach pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99 wilgo\xc4\x87 i grzyb. Uszkodzeniu uleg\xc5\x82y malowid\xc5\x82a Jana Henryka Rosena na po\xc5\x82udniowej \xc5\x9bcianie nawy. W kaplicy nad ch\xc3\xb3rem muzycznym zosta\xc5\x82 zniszczony daszek nad latarni\xc4\x85. Uszkodzeniu uleg\xc5\x82y witra\xc5\xbce Rosena w nawie. Zniszczone zosta\xc5\x82o umeblowanie \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni: \xc5\x82awki, kl\xc4\x99czniki i krzes\xc5\x82a. W kaplicy pod ch\xc3\xb3rem zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 dwa konfesjona\xc5\x82y, zawilgocone i zniszczone. Organy katedralne zosta\xc5\x82y jeszcze w 1949 roku, z inicjatywy profesora konserwatorium lwowskiego, Arsenija Kotlarewskiego zdemontowane i wywiezione do Taszkentu w Uzbekistanie, gdzie przepad\xc5\x82y w po\xc5\xbcarze tamtejszej filharmonii. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 dzie\xc5\x82 sztuki zachowa\xc5\x82a si\xc4\x99 jednak w dobrym stanie, mi\xc4\x99dzy innymi drewniany strop w nawie g\xc5\x82\xc3\xb3wnej projektu Franciszka M\xc4\x85czy\xc5\x84skiego oraz dwa o\xc5\x82tarze boczne._NEWLINE_Powstanie niepodleg\xc5\x82ej Ukrainy zmieni\xc5\x82o sytuacj\xc4\x99 Ormian i ich katedry. Starania o zwrot \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y jednocze\xc5\x9bnie dwie grupy wiernych: Ormianie, kt\xc3\xb3rzy nap\xc5\x82yn\xc4\x99li do Lwowa po II wojnie \xc5\x9bwiatowej, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z Armenii (skupieni w Apostolskim Ko\xc5\x9bciele Ormia\xc5\x84skim) oraz nieliczni polscy Ormianie, kt\xc3\xb3rzy nie wyjechali z Galicji po II wojnie \xc5\x9bwiatowej (wierni Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a katolickiego obrz\xc4\x85dku ormia\xc5\x84skiego). W pa\xc5\xbadzierniku 1991 Katolikos Wszystkich Ormian, Wazgen I, wys\xc5\x82a\xc5\x82 do Lwowa archimandryt\xc4\x99 (wartabeda) Nathana Oganiesiana i mianowa\xc5\x82 go zwierzchnikiem Apostolskiego Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a Ormia\xc5\x84skiego na Ukrainie._NEWLINE_10 stycznia 1997 roku we Lwowie zosta\xc5\x82a oficjalnie ustawiona diecezja Apostolskiego Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a Ormia\xc5\x84skiego na Ukrainie obejmuj\xc4\x85ca Ormian przyby\xc5\x82ych na Ukrain\xc4\x99 po II wojnie \xc5\x9bwiatowej. 15 maja tego samego roku katolikos Karekin I Sarkisjan wy\xc5\x9bwi\xc4\x99ci\xc5\x82 Nathana Oganiesiana na biskupa.\n_START_SECTION_\nPrzekazanie katedry Apostolskiemu Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82owi Ormia\xc5\x84skiemu\n_START_PARAGRAPH_\nOdrodzona, cho\xc4\x87 nieliczna lwowska wsp\xc3\xb3lnota ormia\xc5\x84skokatolicka mia\xc5\x82a nadziej\xc4\x99 na zwrot katedry, ale w grudniu 2000 roku w\xc5\x82adze przekaza\xc5\x82y diecezji Apostolskiego Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a Ormia\xc5\x84skiego star\xc4\x85 jej cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87. 5 stycznia 2001 roku w wigili\xc4\x99 Bo\xc5\xbcego Narodzenia odby\xc5\x82a si\xc4\x99 w odzyskanej cz\xc4\x99\xc5\x9bci \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni pierwsza od pi\xc4\x99\xc4\x87dziesi\xc4\x99ciu lat msza \xc5\x9bwi\xc4\x99ta w j\xc4\x99zyku ormia\xc5\x84skim i obrz\xc4\x85dku wschodnim. We mszy wzi\xc4\x99\xc5\x82o udzia\xc5\x82 oko\xc5\x82o 200 wiernych. Rok 2001 by\xc5\x82 dla Ormian jubileuszem 1700-lecia przyj\xc4\x99cia chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84stwa przez Armeni\xc4\x99. 25 czerwca 2001 katedr\xc4\x99 ormia\xc5\x84sk\xc4\x85 we Lwowie odwiedzi\xc5\x82 papie\xc5\xbc Jan Pawe\xc5\x82 II w ramach swej pielgrzymki na Ukrain\xc4\x99. Spotka\xc5\x82 si\xc4\x99 przy tej okazji ze zwierzchnikiem Apostolskiego Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a Ormia\xc5\x84skiego Karekinem II Nersisjanem. Zwiedzi\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc katedr\xc4\x99, szczeg\xc3\xb3ln\xc4\x85 uwag\xc4\x99 po\xc5\x9bwi\xc4\x99caj\xc4\x85c malowid\xc5\x82om Rosena, kt\xc3\xb3rego tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9b\xc4\x87 zna\xc5\x82. W dniach 29 pa\xc5\xbadziernika\xe2\x80\x939 listopada wizyt\xc4\x99 we Lwowie (pierwsz\xc4\x85 historycznie tej rangi) z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 zwierzchnik Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a ormia\xc5\x84skokatolickiego, patriarcha Nerses Bedros XIX z Bejrutu. _NEWLINE_W grudniu 2002 roku w\xc5\x82adze Lwowa przenios\xc5\x82y zbiory muzealne w inne miejsce, przekazuj\xc4\x85c ko\xc5\x9bcio\xc5\x82owi ormia\xc5\x84skiemu dla potrzeb kultu naw\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 i zachodni\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 katedry. _NEWLINE_W 2003 roku katedr\xc4\x99 odwiedzi\xc5\x82 zwierzchnik Apostolskiego Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a Ormia\xc5\x84skiego Karekin II Nersisjan. 18 maja w towarzystwie trzech biskup\xc3\xb3w Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a ormia\xc5\x84skiego i licznych go\xc5\x9bci z dokona\xc5\x82 ponownego po\xc5\x9bwi\xc4\x99cenia \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni i odprawi\xc5\x82 uroczyst\xc4\x85 msz\xc4\x99 \xc5\x9bwi\xc4\x99t\xc4\x85. W\xc5\x9br\xc3\xb3d przyby\xc5\x82ych go\xc5\x9bci byli mi\xc4\x99dzy innymi: przewodnicz\xc4\x85cy parlamentu ormia\xc5\x84skiego Armen Chaczatrian, prezes Zwi\xc4\x85zku Ormian Ukrainy Nver Mchitarian, francuski piosenkarz pochodzenia ormia\xc5\x84skiego Charles Aznavour z synem, aktor Armen D\xc5\xbcigarchanian i ambasador Armenii na Ukrainie Gracz Silvanian. Ukrai\xc5\x84ski Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 Prawos\xc5\x82awny Patriarchatu Moskiewskiego reprezentowa\xc5\x82 biskup Augustyn, natomiast Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 katolicki obrz\xc4\x85dku bizantyjsko-ukrai\xc5\x84skiego kanclerz archieparchii lwowskiej Mychai\xc5\x82 Dymyd i dziekan Jaros\xc5\x82aw Czuchnyj. Rz\xc4\x85d Ukrainy reprezentowa\xc5\x82 kierownik urz\xc4\x99du ds. wyzna\xc5\x84 Wiktor Bondarenko. W uroczysto\xc5\x9bciach konsekracyjnych wzi\xc4\x85\xc5\x82 te\xc5\xbc udzia\xc5\x82 by\xc5\x82y prezydent Ukrainy \xc5\x81eonid Krawczuk. Nie zaproszono jednak przedstawicieli polskich Ormian \xe2\x80\x93 dawnych gospodarzy i tw\xc3\xb3rc\xc3\xb3w katedry ani przedstawicieli Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a katolickiego obrz\xc4\x85dku ormia\xc5\x84skiego.\n_START_SECTION_\nRenowacja\n_START_PARAGRAPH_\nW latach 2006\xe2\x80\x932013 przeprowadzono w katedrze prace konserwatorskie, kt\xc3\xb3rych \xc5\x82\xc4\x85czny koszt wyni\xc3\xb3s\xc5\x82 ponad 1,5 mln z\xc5\x82otych (ponad 4 mln hrywien). Prace podzielono na 6 etap\xc3\xb3w. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 prac konserwatorskich sfinansowa\xc5\x82a Rada Miejska Lwowa, cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Fundacja Kultury i Dziedzictwa Ormian Polskich. Pomoc i wsparcie okaza\xc5\x82a te\xc5\xbc parafia ormia\xc5\x84skiej na czele z proboszczem, Tadeosem Geworgianem oraz Towarzystwo ormia\xc5\x84skie we Lwowie. W 2009 roku odnowiono dzwonnic\xc4\x99, a na kopule wymieniono blach\xc4\x99 miedzian\xc4\x85. Elewacja otrzyma\xc5\x82a now\xc4\x85 kolorystyk\xc4\x99, opracowan\xc4\x85 na podstawie bada\xc5\x84 zachowanych tynk\xc3\xb3w i z zastosowaniem dawnej technologii. Na frontonie zamontowano krzy\xc5\xbc, zachowany dotychczas w katedrze. Prace renowacyjne wykona\xc5\x82o przedsi\xc4\x99biorstwo Stella wed\xc5\x82ug projektu architekt\xc3\xb3w Zenona \xc5\x81agusza i Aleksandry Ku\xc5\x82y\xc5\x84skiej z biura Ukrzachidprojekrestawtacija. Renowacj\xc4\x85 obj\xc4\x99to te\xc5\xbc mur od strony ulicy Ormia\xc5\x84skiej oraz bram\xc4\x99 wej\xc5\x9bciow\xc4\x85, przez kt\xc3\xb3r\xc4\x85, zako\xc5\x84czeniu remontu dziedzi\xc5\x84ca, prowadzi\xc4\x87 b\xc4\x99dzie g\xc5\x82\xc3\xb3wne wej\xc5\x9bcie. Konserwacji poddano najbardziej zniszczone polichromie na \xc5\x9bcianie nawy po\xc5\x82udniowej, najstarsze ormia\xc5\x84skie malowid\xc5\x82o \xc5\x9bcienne (pochodz\xc4\x85ce z XVI wieku) oraz witra\xc5\xbc w kopule zachodniej. Szczeg\xc3\xb3ln\xc4\x85 uwag\xc4\x99 po\xc5\x9bwi\xc4\x99cono malowid\xc5\x82om Jana Henryka Rosena, kt\xc3\xb3re, od lat niekonserwowane, by\xc5\x82y bardzo zniszczone, co by\xc5\x82o widoczne w zatarciu rysunk\xc3\xb3w niekt\xc3\xb3rych z nich lub znikni\xc4\x99ciu cz\xc4\x99\xc5\x9bci element\xc3\xb3w (jak w przypadku Ofiary Abrahama). Prace konserwacyjne wykona\xc5\x82a grupa polsko-ukrai\xc5\x84ska, w sk\xc5\x82ad kt\xc3\xb3rej wchodzi\xc5\x82y: po stronie ukrai\xc5\x84skiej \xe2\x80\x93 Inna Dmytruk-Sorochtej ze Lwowskiej Galerii Sztuki i Rus\xc5\x82ana Herman z Czerwonogradu, a po stronie polskiej \xe2\x80\x93 Joanna Czernichowska, Agnieszka Pawlak i Agnieszka Kalbarczyk. Przeprowadzono te\xc5\xbc ca\xc5\x82kowit\xc4\x85 konserwacj\xc4\x99 drewnianego o\xc5\x82tarza Ukrzy\xc5\xbcowanie na dziedzi\xc5\x84cu po\xc5\x82udniowym katedry. Zrealizowa\xc5\x82a j\xc4\x85 polsko-ukrai\xc5\x84ska grupa konserwatorska pod kierownictwem Andrzeja Kazberuka, przy wsparciu finansowym Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, we wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy z Fundacj\xc4\x85 Kultury i Dziedzictwa Ormian Polskich oraz szeregu lwowskich organizacji i fundacji. W kolejnych latach katedra zosta\xc5\x82a obj\xc4\x99ta projektem rewaloryzacyjnym, zrealizowanym w ramach programu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego \xe2\x80\x9eDziedzictwo Kulturowe\xe2\x80\x9d. W 2013 roku zako\xc5\x84czono wszystkie prace konserwatorskie przy malowid\xc5\x82ach Jana Henryka Rosena. Jako ostatnia zosta\xc5\x82a poddana renowacji \xc5\x9amier\xc4\x87 \xc5\x9bw. Katarzyny Aleksandryjskiej wraz z otaczaj\xc4\x85c\xc4\x85 j\xc4\x85 polichromi\xc4\x85. Zrekonstruowano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zniszczony fragment ornamentu nad wej\xc5\x9bciem p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym oraz ram\xc4\x99 okienn\xc4\x85 nad nim. Prace konserwatorskie zako\xc5\x84czono przed uroczysto\xc5\x9bciami 650-lecia katedry ormia\xc5\x84skiej we Lwowie. Zarz\xc4\x85d katedry natomiast zorganizowa\xc5\x82 remont i uporz\xc4\x85dkowanie dziedzi\xc5\x84c\xc3\xb3w po\xc5\x82udniowego i p\xc3\xb3\xc5\x82nocnego.\n_START_SECTION_\n650-lecie katedry\n_START_PARAGRAPH_\nJubileusz 650-lecia katedry ormia\xc5\x84skiej zorganizowa\xc5\x82y wsp\xc3\xb3lnie Spo\xc5\x82eczny Komitet Jubileuszu 650-lecia Lwowskiej Katedry Ormia\xc5\x84skiej (powo\xc5\x82any w grudniu 2012 roku organizacje ormia\xc5\x84skie w Polsce), Apostolski Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 Ormia\xc5\x84ski we Lwowie, konsulat RP we Lwowie, spo\xc5\x82eczne organizacje Ormian na Ukrainie i w\xc5\x82adze miejskie Lwowa. Uroczysto\xc5\x9bci jubileuszowe odby\xc5\x82y si\xc4\x99 w dniach 14\xe2\x80\x9315 wrze\xc5\x9bnia 2013 roku. 14 wrze\xc5\x9bnia w Lwowskiej Narodowej Naukowej Bibliotece Ukrainy im. Wasyla Stefanyka (dawnej siedzibie Ossolineum) odby\xc5\x82a si\xc4\x99 konferencja popularno-naukowa, po\xc5\x9bwi\xc4\x99cona historii Ormian i dziejom katedry, przygotowana przez stron\xc4\x99 polsk\xc4\x85, a wieczorem w archikatedrze lwowskiej odprawiona zosta\xc5\x82a msza w liturgii ormia\xc5\x84skokatolickiej (w\xc5\x82adze Apostolskiego Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a Ormia\xc5\x84skiego na Ukrainie nie wyrazi\xc5\x82y zgody na odprawienie tej mszy w katedrze ormia\xc5\x84skiej). 15 wrze\xc5\x9bnia w godzinach przedpo\xc5\x82udniowych na dziedzi\xc5\x84cu po\xc5\x82udniowym katedry ormia\xc5\x84skiej nast\xc4\x85pi\xc5\x82o oficjalne przekazanie odrestaurowanej kaplicy zwanej Golgot\xc4\x85. Restauracji zabytku dokona\xc5\x82a grupa polskich i ukrai\xc5\x84skich konserwator\xc3\xb3w pod kierunkiem Andrzeja Kazberuka z Warszawy. Ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 prac sfinansowa\xc5\x82o Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Wieczorem w katedrze ormia\xc5\x84skiej odprawiona zosta\xc5\x82a msza w liturgii \xc5\x9bw. Grzegorza O\xc5\x9bwieciciela. Po przerwie odby\xc5\x82 si\xc4\x99 koncert pie\xc5\x9bni jubileuszowych, skomponowanych specjalnie na t\xc4\x99 okazj\xc4\x99 przez warszawskiego kompozytora, Krzysztofa Mari\xc4\x99 Teodorowicza.\n_START_SECTION_\nCz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 najstarsza (XIV wiek)\n_START_PARAGRAPH_\nCz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 najstarsza (prezbiterium), pochodz\xc4\x85ca z XIV wieku, zosta\xc5\x82a zbudowana w stylu wschodnioroma\xc5\x84skim i rozci\xc4\x85ga si\xc4\x99 od apsydy do ambony. Oparta jest na planie krzy\xc5\xbca greckiego o nieco wyd\xc5\x82u\xc5\xbconych ramionach, wschodnim i zachodnim, wpisanego w prostok\xc4\x85t zbli\xc5\xbcony do kwadratu. Ramiona krzy\xc5\xbca tworz\xc4\x85 obecnie \xe2\x80\x93 odpowiednio \xe2\x80\x93 prezbiterium z apsyd\xc4\x85 i cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 nawy. Z zewn\xc4\x85trz budynek ma ok\xc5\x82adzin\xc4\x99 z kamienia ciosowego. Cztery pokryte wschodnim ornamentem filary dziel\xc4\x85 te cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 katedry na trzy nawy, transept i prezbiterium, zamkni\xc4\x99te p\xc3\xb3\xc5\x82kolist\xc4\x85 apsyd\xc4\x85. Prezbiterium flankuj\xc4\x85 si\xc4\x99 dwie kaplice, r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zamkni\xc4\x99te apsydami. Apsydy z zewn\xc4\x85trz pokryte s\xc4\x85 arkadami wspartymi na cienkich kolumnach. W 1908 roku gzyms i obramienia okien udekorowane zosta\xc5\x82y ornamentem._NEWLINE_Na dachu wznosi si\xc4\x99 kopu\xc5\x82a wype\xc5\x82niona glinianymi naczyniami (przypuszczalnie dla polepszenia akustyki) i wsparta na wysokim, dwunastobocznym b\xc4\x99bnie. Do \xc5\x9bciany po\xc5\x82udniowej przylega czteroarkadowy kru\xc5\xbcganek, w kt\xc3\xb3rym znajduje si\xc4\x99 pierwotny portal wej\xc5\x9bciowy (dzi\xc5\x9b zamurowany od wewn\xc4\x85trz). Podobny kru\xc5\xbcganek po stronie p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej tak\xc5\xbce zosta\xc5\x82 zamurowany, a dzi\xc5\x9b na jego miejscu znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 dwie zakrystie. Z zakrystii pierwszej do nawy prowadzi wej\xc5\x9bcie uj\xc4\x99te w p\xc3\xb3\xc5\xbanorenesansowy portal, zbudowany w 1671 roku, z bogatym ornamentem ro\xc5\x9blinnym i kartuszem.\n_START_SECTION_\nCz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\x9brodkowa (XVII wiek)\n_START_PARAGRAPH_\nCz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\x9brodkowa (zachodnia cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 nawy g\xc5\x82\xc3\xb3wnej) powsta\xc5\x82a w roku 1630 w wyniku rozbudowy katedry w stylu renesansowym. Po XX-wiecznej modernizacji pokrywa j\xc4\x85 drewniany, kasetonowy strop, ozdobiony ornamentem ro\xc5\x9blinnym.\n_START_SECTION_\nCz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 najnowsza (XX wiek)\n_START_PARAGRAPH_\nDo obu najstarszych cz\xc4\x99\xc5\x9bci katedry na pocz\xc4\x85tku XX wieku dobudowano od zachodu wy\xc5\xbcsz\xc4\x85 hal\xc4\x99 na rzucie prostok\xc4\x85ta tzw. gawit. Od p\xc3\xb3\xc5\x82nocy przylega do niej kaplica Przenaj\xc5\x9bwi\xc4\x99tszego Sakramentu, przebudowana w 1924 roku z dawnego skarbca oraz kruchta, stanowi\xc4\x85ca wej\xc5\x9bcie z dziedzi\xc5\x84ca p\xc3\xb3\xc5\x82nocnego. W 1908 roku od strony zachodniej dobudowano do gawitu kaplic\xc4\x99 kopu\xc5\x82ow\xc4\x85 z ma\xc5\x82\xc4\x85 kopu\xc5\x82\xc4\x85 pokryt\xc4\x85 dekoracj\xc4\x85 mozaikow\xc4\x85 o motywach orientalnych. W kaplicy zbudowano ch\xc3\xb3r muzyczny z kamienn\xc4\x85 balustrad\xc4\x85, wsparty na konsolach. Do kaplicy z kolei dobudowano krucht\xc4\x99, z kt\xc3\xb3r\xc4\x85 \xc5\x82\xc4\x85czy si\xc4\x99 wej\xc5\x9bcie g\xc5\x82\xc3\xb3wne od ul. Krakowskiej. Nieuko\xc5\x84czona brama wej\xc5\x9bciowa i elewacja kruchty od strony ul. Krakowskiej zosta\xc5\x82y udekorowane ornamentem z rz\xc4\x99d\xc3\xb3w wystaj\xc4\x85cych cegie\xc5\x82.\n_START_SECTION_\nWyposa\xc5\xbcenie wn\xc4\x99trza\n_START_PARAGRAPH_\nWyposa\xc5\xbcenie katedry ormia\xc5\x84skiej stanowi\xc4\x85: o\xc5\x82tarz g\xc5\x82\xc3\xb3wny, dwa o\xc5\x82tarze boczne, marmurowy tron biskupi i marmurowa ambona._NEWLINE_O\xc5\x82tarz g\xc5\x82\xc3\xb3wny zdobi antepedium z bia\xc5\x82ego marmuru, udekorowane p\xc5\x82askorze\xc5\xbabion\xc4\x85 wici\xc4\x85 ro\xc5\x9blinn\xc4\x85 na poz\xc5\x82acanym tle. Po obu stronach o\xc5\x82tarza stoj\xc4\x85 o\xc5\x82tarze boczne, wykonane w 1931 roku wed\xc5\x82ug projektu Mieczys\xc5\x82awa Teodorowicza. Maj\xc4\x85 one identyczn\xc4\x85 budow\xc4\x99, sk\xc5\x82adaj\xc4\x85 si\xc4\x99 z coko\xc5\x82u, tabernakulum i ram, w kt\xc3\xb3re oprawione s\xc4\x85 obrazy. Ozdob\xc4\x85 marmurowych antependi\xc3\xb3w o\xc5\x82tarzy s\xc4\x85 reliefy (o\xc5\x82tarz po\xc5\x82udniowy) i medaliony (o\xc5\x82tarz p\xc3\xb3\xc5\x82nocny) z pocz\xc4\x85tku lat 30. XX wieku w stylu Art d\xc3\xa9co, przedstawiaj\xc4\x85ce odpowiednio sceny z \xc5\xbcycia Jezusa i Maryi. Autork\xc4\x85 tych dekoracji by\xc5\x82a lwowska rze\xc5\xbabiarka Jadwiga Horodyska. W o\xc5\x82tarzach znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 dwa cudowne obrazy z XVI-XVII wieku: Matka Bo\xc5\xbca Kamieniecka z Dzieci\xc4\x85tkiem (o\xc5\x82tarz p\xc3\xb3\xc5\x82nocny) i \xc5\x9aw. Grzegorz O\xc5\x9bwieciciel._NEWLINE_We wn\xc4\x99trzu katedry i pod jej posadzk\xc4\x85 zachowa\xc5\x82o si\xc4\x99 kilka p\xc5\x82yt nagrobnych i epitafi\xc3\xb3w. Do najbardziej interesuj\xc4\x85cych nale\xc5\xbcy p\xc5\x82yta nagrobna patriarchy eczmiadzy\xc5\x84skiego Stefana V Salmasteci, zmar\xc5\x82ego we Lwowie w 1551 roku oraz epitafia Anny Augustynowiczowej i arcybiskupa Izaaka Miko\xc5\x82aja Isakowicza. Pod posadzk\xc4\x85 katedry znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 groby kilku arcybiskup\xc3\xb3w ormia\xc5\x84skich, w tym Miko\xc5\x82aja Torosowicza. Du\xc5\xbca nagrobk\xc3\xb3w znajduje si\xc4\x99 na zewn\xc4\x85trz katedry, na jej \xc5\x9bcianach lub na \xc5\x9bcianach s\xc4\x85siednich budynk\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nWystr\xc3\xb3j wn\xc4\x99trza\n_START_PARAGRAPH_\nGzyms wie\xc5\x84cz\xc4\x85cy filary jest ozdobiony kamienn\xc4\x85 dekoracj\xc4\x85 stalaktytow\xc4\x85, przypominaj\xc4\x85c\xc4\x85 arabskie mukarnasy, wywodz\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 ze sztuki islamu, podobnie jak motywy ornamentalne, wykonane w p\xc5\x82askim reliefie, zdobi\xc4\x85ce archiwolt\xc4\x99 \xc5\x82uku t\xc4\x99czowego. Dekoracja rze\xc5\xbabiarska oraz kamienne p\xc5\x82yty z ozdobione tradycyjnymi ormia\xc5\x84skimi krzy\xc5\xbcykami wotywnymi, tzw. chaczkarami stanowi\xc5\x82y przypuszczalnie pierwotn\xc4\x85 dekoracj\xc4\x99 \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni. Chaczkary zosta\xc5\x82y wykute w kamieniu lub umieszczone na albastrowych tabliczkach. W tej cz\xc4\x99\xc5\x9bci \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni zachowa\xc5\x82o si\xc4\x99 oko\xc5\x82o 100 chaczkar\xc3\xb3w, z kt\xc3\xb3rych najstarsze pochodz\xc4\x85 z prze\xc5\x82omu XIV/XV wieku. W p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym okresie \xc5\x9bciany wraz z ich rze\xc5\xbabiarsk\xc4\x85 ornamentyk\xc4\x85 zosta\xc5\x82y pokryte warstwami zaprawy, na kt\xc3\xb3rej wykonano malowid\xc5\x82a \xc5\x9bcienne w stylu bizanty\xc5\x84skim. Charakterystycznym elementem architektury wn\xc4\x99trza katedry s\xc4\x85 arkady o \xc5\x82ukach ostrych, perskich i w o\xc5\x9bli grzbiet.\n_START_SECTION_\nMalowid\xc5\x82a Jana Henryka Rosena\n_START_PARAGRAPH_\nWn\xc4\x99trze katedry pokrywaj\xc4\x85 jest malowid\xc5\x82a \xc5\x9bcienne Jana Henryka Rosena zrealizowane w latach 1925\xe2\x80\x931927 oraz 1928-1929. Pokrywaj\xc4\x85 \xc5\x9bciany nawy i prezbiterium. Sklepienie apsydy ozdobi\xc5\x82 ornament imituj\xc4\x85cy mozaik\xc4\x99. Malowid\xc5\x82a zosta\xc5\x82y uj\xc4\x99te zasadniczo w odr\xc4\x99bne sceny \xef\xac\x81guralne umieszczone polach prostok\xc4\x85tnych lub podobnych do prostok\xc4\x85ta. Przedstawienia \xef\xac\x81guralne wype\xc5\x82niaj\xc4\x85 ca\xc5\x82\xc4\x85 powierzchni\xc4\x99 \xc5\x9bcian w sze\xc5\x9bciu polach trzyprz\xc4\x99s\xc5\x82owej nawy, oddzielonych od siebie parami pilastr\xc3\xb3w i przeprutych na osi oknami oraz zachodni\xc4\x85 \xc5\x9bcian\xc4\x99 z \xc5\x82ukiem t\xc4\x99czowym, \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85c\xc4\x85 naw\xc4\x99 z now\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 katedry. W prezbiterium znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 trzy kompozycje: Ustanowienie Naj\xc5\x9bwi\xc4\x99tszego Sakramentu (apsyda), Ukrzy\xc5\xbcowanie (po\xc5\x82udniowa \xc5\x9bciana transeptu) i Ho\xc5\x82d pasterzy (\xc5\x9bciana p\xc3\xb3\xc5\x82nocna). Uk\xc5\x82ad malowide\xc5\x82 na \xc5\x9bcianach p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej i po\xc5\x82udniowej podzielony zosta\xc5\x82 na trzy poziome cz\xc4\x99\xc5\x9bci: pod oknami, mi\xc4\x99dzy oknami i nad oknami. Poziom dolny i g\xc3\xb3rny tworz\xc4\x85 malowid\xc5\x82a wielkowymiarowe, natomiast pomi\xc4\x99dzy oknami \xe2\x80\x93 te mniejszego formatu. Na po\xc5\x82udniowej \xc5\x9bcianie nawy, w prz\xc4\x99\xc5\x9ble III znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 sceny z \xc5\xbcycia i nauczania \xc5\x9bw. Jana Chrzciciela, kt\xc3\xb3rych uzupe\xc5\x82nieniem s\xc4\x85 kompozycje w witra\xc5\xbcu; kompozycja pod oknem przedstawia \xc5\x9aci\xc4\x99cie \xc5\x9bw. Jana Chrzciciela (inny tytu\xc5\x82: Gloryfikacja \xc5\x9bw. Jana Chrzciciela). W oknie znajduje si\xc4\x99 witra\xc5\xbc Sceny z \xc5\xbcycia \xc5\x9bw. Jana Chrzciciela. Po obu stronach okna widniej\xc4\x85 malowid\xc5\x82a Anio\xc5\x82owie z ksi\xc4\x99g\xc4\x85 Ewangelii i Anio\xc5\x82owie walcz\xc4\x85cy z ras\xc4\x85 padalc\xc3\xb3w, za\xc5\x9b nad oknem Drwal i Ta\xc5\x84cz\xc4\x85ce dzieci. W prz\xc4\x99\xc5\x9ble II s\xc4\x85 sceny po\xc5\x9bwi\xc4\x99cone Matce Boskiej, jej Niepokalanemu Pocz\xc4\x99ciu i tajemnicy Wcielenia; pod oknem znajduje si\xc4\x99 Zwiastowanie Naj\xc5\x9bwi\xc4\x99tszej Marii Panny. Witra\xc5\xbc w oknie przedstawia Drzewo Jessego. Okno flankuj\xc4\x85 figury prorok\xc3\xb3w Ezechiela i Jeremiasza (po lewej stronie) oraz Sybilli Libijskiej i Erytrejskiej (po prawej). Nad oknem przedstawiona zosta\xc5\x82a Wizja proroka Eliasza. W oknie prz\xc4\x99s\xc5\x82a I znajduje si\xc4\x99 witra\xc5\xbc Misteria greckie ku czci \xe2\x80\x9enieznanego Boga\xe2\x80\x9d, natomiast nad oknem malowid\xc5\x82o Ofiara Abrahama. Malowid\xc5\x82a w pierwszych dw\xc3\xb3ch prz\xc4\x99s\xc5\x82ach po tej stronie nawy zosta\xc5\x82y wykonane wed\xc5\x82ug schematu Biblii Pauperum. Na zachodniej \xc5\x9bcianie nawy znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99: Zmys\xc5\x82y i r\xc3\xb3wnowaga pomi\xc4\x99dzy nimi (po stronie po\xc5\x82udniowej) oraz Siedem dar\xc3\xb3w Ducha \xc5\x9awi\xc4\x99tego (po stronie p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej). Ponad arkad\xc4\x85 otwieraj\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 do nowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci katedry zosta\xc5\x82y umieszczone cztery wyobra\xc5\xbcenia tron\xc3\xb3w. Na \xc5\x9bcianie p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej, w prz\xc4\x99\xc5\x9ble I, naprzeciw Ofiary Abrahama znajduje si\xc4\x99 \xc5\x9aw. Katarzyna Aleksandryjska niesiona przez anio\xc5\x82\xc3\xb3w na G\xc3\xb3r\xc4\x99 Synaj. Na \xc5\x9bcianie prz\xc4\x99s\xc5\x82a II, ponownie wed\xc5\x82ug schematu Biblii Pauperum, umieszczono wyobra\xc5\xbcenia \xc5\x9bwi\xc4\x99tych Wspomo\xc5\xbcycieli: u do\xc5\x82u Pogrzeb \xc5\x9bw. Odilona, po obu stronach okna \xe2\x80\x93 \xc5\x9bwi\xc4\x99tych Jerzego i Krzysztofa, a powy\xc5\xbcej \xe2\x80\x93 \xc5\x9bw. Idziego. Witra\xc5\xbc w oknie przedstawia Wydarzenia z dziej\xc3\xb3w Ormian lwowskich. W prz\xc4\x99\xc5\x9ble III, w trzech polach obrazowych, umieszczonych ponad wn\xc4\x99k\xc4\x85 z \xef\xac\x81gur\xc4\x85 Chrystusa \xe2\x80\x9eDobrego Pasterza\xe2\x80\x9d i po jej obu stronach widniej\xc4\x85 wizerunki kolejnych \xc5\x9bwi\xc4\x99tych spo\xc5\x9br\xc3\xb3d Czternastu Wspomo\xc5\xbcycieli: \xc5\x9bw. B\xc5\x82a\xc5\xbceja, \xc5\x9bw.Dionizego, \xc5\x9bw. Pantaleona M\xc4\x99czennika, \xc5\x9bw. Achacego i \xc5\x9bw. Cyriaka (nad wn\xc4\x99k\xc4\x85), \xc5\x9bw. Ma\xc5\x82gorzaty i \xc5\x9bw. Barbary (po lewej stronie), \xc5\x9bw. Eustachego, \xc5\x9bw. Wita i \xc5\x9bw. Erazma (po prawej). Wschodnia \xc5\x9bciana nawy, do kt\xc3\xb3rej przylegaj\xc4\x85 dwa o\xc5\x82tarze, flankuj\xc4\x85ce \xc5\x82uk t\xc4\x99czowy, zosta\xc5\x82a ozdobiona motywami dekoracyjnymi, nawi\xc4\x85zuj\xc4\x85cymi do ewangeliarzy ormia\xc5\x84skich, a w cz\xc4\x99\xc5\x9bci g\xc3\xb3rnej - wyobra\xc5\xbceniami cherubin\xc3\xb3w i serafin\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nUstanowienie Naj\xc5\x9bwi\xc4\x99tszego Sakramentu\n_START_PARAGRAPH_\nW latach 1928\xe2\x80\x931929 Rosen wykona\xc5\x82 w prezbiterium na \xc5\x9bcianie centralnej absydy fresk Ustanowienie Naj\xc5\x9bwi\xc4\x99tszego Sakramentu. W centrum artysta umie\xc5\x9bci\xc5\x82 posta\xc4\x87 Chrystusa stoj\xc4\x85cego za sto\xc5\x82em, przykrytym bia\xc5\x82ym obrusem. Po obu jego stronach stoj\xc4\x85 Aposto\xc5\x82owie, zwr\xc3\xb3ceni twarzami w jego stron\xc4\x99, ubrani w pow\xc5\x82\xc3\xb3czyste, bia\xc5\x82e szaty. Chrystus trzyma w lewej d\xc5\x82oni kuliste naczynie, a w prawej \xe2\x80\x93 hosti\xc4\x99. T\xc5\x82o kompozycji stanowi\xc4\x85 z\xc5\x82ote arkady wsparte na smuk\xc5\x82ych kolumnach. Pomi\xc4\x99dzy arkadami wisz\xc4\x85 wieczne lampy. Przestrze\xc5\x84 pomi\xc4\x99dzy nimi jest w kolorze purpurowym. Na sklepieniu apsydy znalaz\xc5\x82a si\xc4\x99 dekoracja w formie z\xc5\x82otej kratownicy._NEWLINE_W osobach \xc5\x9bwi\xc4\x99tych i innych postaciach wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cych na malowid\xc5\x82ach artysta sportretowa\xc5\x82 wielu swoich przyjaci\xc3\xb3\xc5\x82 i znajomych, miejscowych ksi\xc4\x99\xc5\xbcy ormia\xc5\x84skich oraz znane lwowskie osobisto\xc5\x9bci. W przypadku aposto\xc5\x82\xc3\xb3w na Ustanowieniu Naj\xc5\x9bwi\xc4\x99tszego Sakramentu s\xc4\x85 to \xc5\x9bwi\xc4\x99ci: Tadeusz (Marian Brzezicki), Andrzej (ks. German Gawro\xc5\x84ski), Piotr (przypuszczalnie ks. Piotr A\xc5\x82ad\xc5\xbcad\xc5\xbcian), Jan (ks. Jan Lechowski albo Tadeusz Wojciechowski), Jakub Mniejszy (Jan Rosen), Bart\xc5\x82omiej (ks. Adam Bogdanowicz albo ks. Sergiusz Egulian), Mateusz (ks. Dionizy Kajetanowicz) oraz Judasz. Za wyobra\xc5\xbcenie Chrystusa pos\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 przypuszczalnie ks. Jan [o. Micha\xc5\x82] Czartoryski).\n_START_SECTION_\nUkrzy\xc5\xbcowanie\n_START_PARAGRAPH_\nPo prawej stronie prezbiterium znajduje si\xc4\x99 Ukrzy\xc5\xbcowanie (1928), du\xc5\xbcych rozmiar\xc3\xb3w malowid\xc5\x82o, wype\xc5\x82niaj\xc4\x85ce cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\x9bciany zamykaj\xc4\x85cej po\xc5\x82udniowe rami\xc4\x99 transeptu, poni\xc5\xbcej okna. Artysta potraktowa\xc5\x82 temat w spos\xc3\xb3b symboliczny, pozbawiaj\xc4\x85c scen\xc4\x99 wszelkich historycznych konotacji, a nawet czyni\xc4\x85c j\xc4\x85 programowo ahistoryczn\xc4\x85; przedstawione przez niego wydarzenie ma charakter ponadczasowy. W geometrycznym centrum kompozycji widnieje krzy\xc5\xbc. Przybity do niego Chrystus przedstawiony zosta\xc5\x82 jako Kr\xc3\xb3l Wszech\xc5\x9bwiata, triumfuj\xc4\x85cy nad pokonan\xc4\x85 \xc5\x9bmierci\xc4\x85. Poni\xc5\xbcej ukazane zosta\xc5\x82y postacie \xc5\x9bwi\xc4\x99tych i \xc5\x9bwi\xc4\x85tobliwych osobisto\xc5\x9bci, wsp\xc3\xb3\xc5\x82tworz\xc4\x85cych i kszta\xc5\x82tuj\xc4\x85cych dzieje chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84stwa, od \xc5\x9bmierci Chrystusa na Golgocie i misji \xc5\x9bw. Piotra a\xc5\xbc po wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych m\xc4\x99czennik\xc3\xb3w. Spo\xc5\x9br\xc3\xb3d postaci wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia si\xc4\x99 grupa Matki Boskiej i \xc5\x9bw. Jana \xe2\x80\x93 \xe2\x80\x9eumi\xc5\x82owanego ucznia\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 kt\xc3\xb3rzy stoj\xc4\x85 pod krzy\xc5\xbcem i kt\xc3\xb3rzy tradycyjnie towarzysz\xc4\x85 przedstawieniom Ukrzy\xc5\xbcowania. I tu, podobnie jak na Ustanowieniu Naj\xc5\x9bwi\xc4\x99tszego Sakramentu, artysta sportretowa\xc5\x82 znane osobisto\xc5\x9bci, w tym trzech arcybiskup\xc3\xb3w lwowskich. Jako Chrystus na krzy\xc5\xbcu ukazany zosta\xc5\x82 W\xc5\x82odzimierz Dzieduszycki, jako Maria \xe2\x80\x93 Anna z Dzieduszyckich Wola\xc5\x84ska), \xc5\x9bw. Jan Ewangelista \xe2\x80\x93 Tadeusz Wojciechowski, \xc5\x9bw. Piotr \xe2\x80\x93 Tadeusz Zieli\xc5\x84ski, \xc5\x9bw. \xc5\x81ukasz \xe2\x80\x93 arcybiskup Boles\xc5\x82aw Twardowski, \xc5\x9bw. Benedykt \xe2\x80\x93 arcybiskup Andrzej Szeptycki, \xc5\x9bw. Grzegorz O\xc5\x9bwieciciel \xe2\x80\x93 arcybiskup J\xc3\xb3zef Teodorowicz, \xc5\x9bw. Tomasz z Akwinu \xe2\x80\x93 raz jeszcze arcybiskup J\xc3\xb3zef Teodorowicz i \xc5\x9bw. Franciszek z Asy\xc5\xbcu \xe2\x80\x93 Jacek Malczewski.\n_START_SECTION_\nHo\xc5\x82d pasterzy betlejemskich\n_START_PARAGRAPH_\nNad wej\xc5\x9bciem do zakrystii wisi jedyny namalowany na p\xc5\x82\xc3\xb3tnie obraz Rosena Ho\xc5\x82d pasterzy betlejemskich (1929), znany te\xc5\xbc jako Pok\xc5\x82on pasterzy lub Bo\xc5\xbce Narodzenie. Obraz ten ma mniejsze wymiary ni\xc5\xbc pozosta\xc5\x82e malowid\xc5\x82a w prezbiterium, ale podobnie jak one jest uj\xc4\x99ty symbolicznie, a nie historycznie; wszystkie te trzy obrazy \xc5\x82\xc4\x85czy te\xc5\xbc purpurowe t\xc5\x82o. Centrum obrazu tworzy Maryja z Dzieci\xc4\x85tkiem oraz stoj\xc4\x85ce po obu jej stronach dwie pary anio\xc5\x82\xc3\xb3w adorant\xc3\xb3w. Maryja zosta\xc5\x82a ukazana jako m\xc5\x82oda kobieta, siedz\xc4\x85ca w hieratycznej pozie, z d\xc5\x82o\xc5\x84mi roz\xc5\x82o\xc5\xbconymi w ge\xc5\x9bcie orantki, z Dzieci\xc4\x85tkiem na kolanach, ukazanym naturalistycznie, jako niemowl\xc4\x99. Po obu stronach Marii z Dzieci\xc4\x85tkiem znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 dwie grupy pasterzy; dwaj pasterze kl\xc4\x99cz\xc4\x85 u st\xc3\xb3p Marii, a pozostali stoj\xc4\x85, z twarzami zwr\xc3\xb3conymi ku \xc5\x9brodkowi kompozycji. Za nimi, z prawej strony, widoczny jest \xc5\x9bw. J\xc3\xb3zef, ukazany jako brodaty starzec w d\xc5\x82ugiej, ciemnoniebieskiej szacie. Umieszczenie Ho\xc5\x82du pasterzy oraz Ukrzy\xc5\xbcowania naprzeciw siebie by\xc5\x82o zapewne \xc5\x9bwiadomym zamierzeniem, poniewa\xc5\xbc od najdawniejszych czas\xc3\xb3w Narodzenie Chrystusa zestawiano z Jego Zmartwychwstaniem jako pocz\xc4\x85tek i koniec Jego ziemskiego \xc5\xbcycia, a tym samym jako pocz\xc4\x85tek i koniec roku ko\xc5\x9bcielnego. Na obrazie do przedstawienia \xc5\x9bw. Ma\xc5\x82gorzaty malarz wykorzysta\xc5\x82 wizerunek Heleny Ottawowej.\n_START_SECTION_\nOfiara Abrahama\n_START_PARAGRAPH_\nNad oknem prz\xc4\x99s\xc5\x82a I znajduje si\xc4\x99 malowid\xc5\x82o Ofiara Abrahama. Scen\xc4\x99 Rosen uj\xc4\x85\xc5\x82 bardzo tradycyjnie, staraj\xc4\x85c si\xc4\x99 przy tym jak najefektowniej wyzyska\xc4\x87 niekorzystn\xc4\x85 lokalizacj\xc4\x99 przedstawienia. Po\xc5\x9brodku kompozycji, na stosie z polan, umie\xc5\x9bci\xc5\x82, widoczn\xc4\x85 tylko w po\xc5\x82owie, posta\xc4\x87 Izaaka z d\xc5\x82o\xc5\x84mi skr\xc4\x99powanymi na piersiach. Po prawej stronie znajduje si\xc4\x99 pot\xc4\x99\xc5\xbcna sylwetka Abrahama, przedstawionego jako siwobrody starzec w czerwonej sukni i rozwianym, ciemnob\xc5\x82\xc4\x99kitnym p\xc5\x82aszczu. W prawej d\xc5\x82oni Abraham trzyma sztylet, zamierzaj\xc4\x85c zada\xc4\x87 \xc5\x9bmier\xc4\x87 synowi, przed czym powstrzymuje go jasnow\xc5\x82osy anio\xc5\x82 w d\xc5\x82ugiej, jasno\xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82tej tunice. W prawym dolnym rogu kompozycji artysta zaznaczy\xc5\x82 tradycyjny element ofiary \xe2\x80\x93 g\xc5\x82ow\xc4\x99 baranka, kt\xc3\xb3ry zast\xc4\x85pi\xc5\x82 Izaaka na stosie ofiarnym; fragment ten, uszkodzony, znany jest jedynie z archiwalnej fotografii.\n_START_SECTION_\nZwiastowanie Naj\xc5\x9bwi\xc4\x99tszej Marii Panny\n_START_PARAGRAPH_\n\xc5\x9arodkowe prz\xc4\x99s\xc5\x82o \xc5\x9bciany po\xc5\x82udniowej jest po\xc5\x9bwi\xc4\x99cone Matce Boskiej, ze szczeg\xc3\xb3lnym uwzgl\xc4\x99dnieniem tajemnicy Jej Niepokalanego Pocz\xc4\x99cia. Wielow\xc4\x85tkowy program ikonograficzny tej kompozycji zosta\xc5\x82 u\xc5\x82o\xc5\xbcony wed\xc5\x82ug schematu Biblii Pauperum. Pole poni\xc5\xbcej okna, najwi\xc4\x99ksze, zajmuje Zwiastowanie \xe2\x80\x93 pierwsze wydarzenie na drodze do Wcielenia Chrystusa, b\xc4\x99d\xc4\x85ce pocz\xc4\x85tkiem boskiego \xe2\x80\x9eplanu\xe2\x80\x9d zbawienia. Konstrukcja obrazu jest wieloplanowa i kulisowa, sprawiaj\xc4\x85ca z powodu wielo\xc5\x9bci nagromadzonych element\xc3\xb3w scenograficznych wra\xc5\xbcenie quasi-teatralnej. Jej szkielet stanowi\xc4\x85 dwie, nak\xc5\x82adaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 na siebie, cho\xc4\x87 umieszczone na odr\xc4\x99bnych planach kolumnady. Kolumnada pierwsza jest zbudowana z czterech smuk\xc5\x82ych, z\xc5\x82otych kolumn, zwie\xc5\x84czonych miniaturowymi pseudojo\xc5\x84skimi kapitelami, podpieraj\xc4\x85cych prosty architraw. Za ni\xc4\x85 otwiera si\xc4\x99 pomieszczenie, w kt\xc3\xb3rym znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wni bohaterowie sceny Zwiastowania: Maryja i Archanio\xc5\x82 Gabriel. Maryja jest ubrana w skromn\xc4\x85, b\xc5\x82\xc4\x99kitn\xc4\x85 sukni\xc4\x99 i przezroczysty welon. Archanio\xc5\x82 Gabriel, w bogatych bizanty\xc5\x84skich szatach, pozdrawia j\xc4\x85 gestem wzniesionej prawej d\xc5\x82oni oraz s\xc5\x82owami wypisanymi na cokole nast\xc4\x99pnej kolumnady, otwieraj\xc4\x85cej si\xc4\x99 w tle: \xe2\x80\x9eB\xc4\x85d\xc5\xba pozdrowiona \xc5\x82aski pe\xc5\x82na...\xe2\x80\x9d. Tkaniny przy kraw\xc4\x99dziach malowid\xc5\x82a tworz\xc4\x85 t\xc5\x82o dla Maryi i Archanio\xc5\x82a. Wraz z tkaninami wisz\xc4\x85cymi nad nimi tworz\xc4\x85 one zarazem swoiste kulisy kompozycji kieruj\xc4\x85c wzrok widza w g\xc5\x82\xc4\x85b obrazu, ku scenie Niesienia krzy\xc5\xbca na tle panoramy Jerozolimy, przedstawionej za nast\xc4\x99pn\xc4\x85 kolumnad\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nGloryfikacja \xc5\x9bw. Jana Chrzciciela\n_START_PARAGRAPH_\nMalowid\xc5\x82a w III prz\xc4\x99\xc5\x9ble po stronie po\xc5\x82udniowej s\xc4\x85 po\xc5\x9bwi\xc4\x99cone \xc5\x9bw. Janowi Chrzcicielowi, jego naukom oraz jego roli jako poprzednika Chrystusa. Wielkie malowid\xc5\x82o poni\xc5\xbcej okna, najwi\xc4\x99ksze rozmiarami, przedstawia scen\xc4\x99 \xc5\x9bci\xc4\x99cia \xc5\x9bw. Jana; pola po obu stronach okna oraz ponad nim znalaz\xc5\x82y si\xc4\x99 sceny ilustruj\xc4\x85ce kazania \xc5\x9bwi\xc4\x99tego, a w kompozycjach w witra\xc5\xbcu \xe2\x80\x93 wydarzenia z jego \xc5\xbcycia. Scena \xc5\x9bci\xc4\x99cia \xc5\x9bw. Jana, z uwagi na sw\xc4\x85 ikonograficzn\xc4\x85 wyj\xc4\x85tkowo\xc5\x9b\xc4\x87 nosi\xc5\x82a r\xc3\xb3\xc5\xbcne tytu\xc5\x82y: \xe2\x80\x9e\xc5\x9aci\xc4\x99cie \xc5\x9bw. Jana Chrzciciela\xe2\x80\x9d lub \xe2\x80\x9eNoc po \xc5\x9bci\xc4\x99ciu \xc5\x9bw. Jana Chrzciciela\xe2\x80\x9d, jednak najbardziej adekwatny do jej tre\xc5\x9bci wydaje si\xc4\x99 tytu\xc5\x82 \xe2\x80\x9eGloryfikacja \xc5\x9bw. Jana Chrzciciela\xe2\x80\x9d. Obraz przedstawia sze\xc5\x9b\xc4\x87 unosz\xc4\x85cych si\xc4\x99 nad ziemi\xc4\x85 postaci, ubranych w uroczyste szaty, z p\xc5\x82omieniami pod stopami, ukazanych na tle trzech poz\xc5\x82acanych arkad. Nimby wok\xc3\xb3\xc5\x82 g\xc5\x82\xc3\xb3w wskazuj\xc4\x85, i\xc5\xbc s\xc4\x85 to anio\xc5\x82owie. Anio\xc5\x82 stoj\xc4\x85cy w centrum kompozycji podtrzymuje pozbawione g\xc5\x82owy cia\xc5\x82o \xc5\x9bw. Jana, z ramionami wzniesionymi ku g\xc3\xb3rze i z trzema ja\xc5\x9bniej\xc4\x85cymi, koncentrycznymi kr\xc4\x99gami w miejscu, gdzie przedtem by\xc5\x82a jego g\xc5\x82owa. Pozostali anio\xc5\x82owie towarzysz\xc4\x85 im trzymaj\xc4\x85c swoiste atrybuty \xc5\x9bwi\xc4\x99tego: skrwawiony top\xc3\xb3r, kt\xc3\xb3rym \xc5\x9bci\xc4\x99to \xc5\x9bw. Jana i bogato zdobion\xc4\x85 latarni\xc4\x99 z napisem Joannes (w nawi\xc4\x85zaniu do cytatu z Ewangelii \xc5\x9bw. Jana: \xe2\x80\x9eOn by\xc5\x82 \xc5\x9bwiec\xc4\x85 gorej\xc4\x85c\xc4\x85 i \xc5\x9bwiec\xc4\x85c\xc4\x85\xe2\x80\x9d (J 5, 35). Anio\xc5\x82 po prawej stronie trzyma na misie g\xc5\x82ow\xc4\x99 \xc5\x9bw. Jana, tak jak j\xc4\x85 otrzyma\xc5\x82a Salome. Za anio\xc5\x82em stoi matka \xc5\x9bw. Jana, \xc5\x9bw. El\xc5\xbcbieta, ukazana jako stara kobieta ubrana w brunatnobr\xc4\x85zow\xc4\x85 szat\xc4\x99 i seledynowy szal, podtrzymywana przez m\xc5\x82odego m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn\xc4\x99. Pozostali anio\xc5\x82owie stoj\xc4\x85 w g\xc5\x82\xc4\x99bi. Po lewej stronie, spoza prze\xc5\x9bwitu arkady widoczna jest pogr\xc4\x85\xc5\xbcony w mroku dalszy fragment pomieszczenia, a w nim Herod Antypas przygl\xc4\x85daj\xc4\x85cy si\xc4\x99 wydarzeniu ze swoim doradc\xc4\x85. W g\xc3\xb3rnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci kompozycji, na \xc5\x82ukach arkad, znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 szkice trzech scen: Zwiastowania Zachariaszowi, Ostatniej Wieczerzy oraz Nawiedzenia Naj\xc5\x9bwi\xc4\x99tszej Maryi Panny.\n_START_SECTION_\nPostacie Czternastu \xc5\x9awi\xc4\x99tych Wspomo\xc5\xbcycieli na \xc5\x9bcianie p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej\n_START_PARAGRAPH_\nNaprzeciw kompozycjiGloryfikacja \xc5\x9bw. Jana Chrzciciela, nad wej\xc5\x9bciem do kaplicy Naj\xc5\x9bwi\xc4\x99tszego Sakramentu umieszczono drewnian\xc4\x85, posrebrzan\xc4\x85 figur\xc4\x99 Chrystusa Dobrego Pasterza d\xc5\x82uta Zofii Rosen\xc3\xb3wny, siostry Jana Henryka Rosena. Nad framug\xc4\x85 znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 malowid\xc5\x82a przedstawiaj\xc4\x85ce postacie Czternastu \xc5\x9awi\xc4\x99tych Wspomo\xc5\xbcycieli: \xc5\x9bw. B\xc5\x82a\xc5\xbceja, biskupa ormia\xc5\x84skiego w Seba\xc5\x9bcie i \xc5\x9bw.Dionizego, biskupa ate\xc5\x84skiego, \xc5\x9bw. Pantaleona M\xc4\x99czennika, \xc5\x9bw. Achacego i \xc5\x9bw. Cyriaka. Po lewej stronie framugi widniej\xc4\x85 postacie \xc5\x9bwi\xc4\x99tych m\xc4\x99czennic: Ma\xc5\x82gorzaty i Barbary, po prawej \xe2\x80\x93 \xc5\x9bw. Eustachego, \xc5\x9bw. Wita, \xc5\x9bw. Erazma. Stylistyk\xc4\x85 postacie te nawi\xc4\x85zuj\xc4\x85 starochrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skich mozaik. Po prawej stronie okna nad malowid\xc5\x82em Pogrzeb \xc5\x9bw. Odilona (drugie prz\xc4\x99s\xc5\x82o) jest przedstawiony \xc5\x9aw. Krzysztof z Dzieci\xc4\x85tkiem Jezus przechodz\xc4\x85cy przez rzek\xc4\x99, za\xc5\x9b po lewej \xe2\x80\x93 \xc5\x9aw. Jerzy zabijaj\xc4\x85cy smoka. Nad oknem umieszczona zosta\xc5\x82a wielka kompozycja \xc5\x9awi\xc4\x99ty Idzi broni\xc4\x85cy \xc5\x82ani przed my\xc5\x9bliwymi. Ukazuje ona najbardziej znany ze Z\xc5\x82otej legendy epizod z \xc5\xbcycia pustelnika, kt\xc3\xb3ry ratuje \xc5\x9bcigan\xc4\x85 przez m\xc5\x82odych my\xc5\x9bliwych \xc5\x82ani\xc4\x99. Artysta w swej niewyszukanej kompozycji nawi\xc4\x85za\xc5\x82 do tej legendy realistycznie ukazuj\xc4\x85c postacie my\xc5\x9bliwych, pustelnika i zwierz\xc4\x85t na teatralnie potraktowanym tle. Pusty, nieprzyjazny krajobraz nawi\xc4\x85zuje tu do ascetyzmu \xc5\x9bw. Idziego, natomiast barwne postacie m\xc5\x82odych my\xc5\x9bliwych, symbolizuj\xc4\x85 \xc5\x9bwiat ziemski, odmienny od tego, w kt\xc3\xb3rym \xc5\xbcyje \xc5\x9bwi\xc4\x99ty._NEWLINE_W pierwszym prz\xc4\x99\xc5\x9ble znajduje si\xc4\x99 kompozycja \xc5\x9amier\xc4\x87 \xc5\x9bw. Katarzyny Aleksandryjskiej. \xc5\x9awi\xc4\x99ta zosta\xc5\x82a przedstawiona jako m\xc5\x82oda kobieta w prostej, r\xc3\xb3\xc5\xbcowej sukni, pokrytej nielicznymi ozdobami, w z\xc5\x82otym diademie na g\xc5\x82owie i w z\xc5\x82otym nimbem wok\xc3\xb3\xc5\x82 niej z wypisanym swoim imieniem. Anio\xc5\x82owie, bli\xc5\xbaniaczo podobni do siebie, nosz\xc4\x85 proste, kremowe tuniki i czerwone p\xc5\x82aszcze, a wok\xc3\xb3\xc5\x82 ich g\xc5\x82\xc3\xb3w r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc widniej\xc4\x85 nimby. W kompozycji dominuj\xc4\x85 kolory: bia\xc5\x82okremowy, r\xc3\xb3\xc5\xbcowy i czerwony (symbol m\xc4\x99cze\xc5\x84skiej \xc5\x9bmierci \xc5\x9bw. Katarzyny). T\xc5\x82o scenerii tworzy ciemnoszare niebo, pokryte granatowymi ob\xc5\x82okami.\n_START_SECTION_\nPogrzeb \xc5\x9bw. Odilona\n_START_PARAGRAPH_\nNa tej samej \xc5\x9bcianie pod oknem, naprzeciw Zwiastowania znajduje si\xc4\x99 du\xc5\xbcych rozmiar\xc3\xb3w osobliwa kompozycja Pogrzeb \xc5\x9bw. Odilona (962\xe2\x80\x931049), pi\xc4\x85tego opata benedykty\xc5\x84skiego opactwa w Cluny, kt\xc3\xb3ry ustanowi\xc5\x82 Dzie\xc5\x84 Zaduszny; z uwagi na to Rosen na pogrzebie patrona dusz zmar\xc5\x82ych wprowadzi\xc5\x82 duchy zmar\xc5\x82ych, ukazane niekonwencjonalnie jako zjawy w habitach z kapturami, nakre\xc5\x9blone jedynie lini\xc4\x85 konturow\xc4\x85. Postacie bior\xc4\x85ce udzia\xc5\x82 w scenie konduktu pogrzebowego s\xc4\x85 naturalnej wielko\xc5\x9bci. Na marach u\xc5\x82o\xc5\xbcone jest cia\xc5\x82o zmar\xc5\x82ego, ubranego w ozdobny ornat i mitr\xc4\x99, z pier\xc5\x9bcieniem na prawej d\xc5\x82oni. jego blad\xc4\x85 twarz otacza z\xc5\x82oty nimb. Orszak ukazany zosta\xc5\x82 z boku. Na jego czele idzie \xc5\x9bw. opat w szatach pontyfikalnych i z pastora\xc5\x82em w lewej r\xc4\x99ce. Mary nios\xc4\x85 trzej zakonnicy. Pierwszy z nich idzie ze spuszczon\xc4\x85 g\xc5\x82ow\xc4\x85 i z przymkni\xc4\x99tymi oczami. Drugi ma g\xc5\x82ow\xc4\x99 skierowan\xc4\x85 w prawo i wpatruje si\xc4\x99 w zjawy trzymaj\xc4\x85ce rzeczywiste, zapalone gromnice. Twarz ostatniego z zakonnik\xc3\xb3w, podobnie jak i u duch\xc3\xb3w, jest zas\xc5\x82oni\xc4\x99ta kapturem, co sugeruje, i\xc5\xbc my\xc5\x9blami przebywa on by\xc4\x87 mo\xc5\xbce w kr\xc3\xb3lestwie zmar\xc5\x82ych. Z ty\xc5\x82u orszak zamykaj\xc4\x85 dwaj klerycy. T\xc5\x82o pochodu tworzy gwia\xc5\xbadziste niebo. Tonacja kompozycji jest ciemnofioletowa. _NEWLINE_Ikonograficzne przedstawienie pogrzebu \xc5\x9bw. Odilona jest tematem bardzo rzadkim, a dzie\xc5\x82o Rosena jest, zdaniem historyka sztuki, W\xc5\x82adys\xc5\x82awa Kozickiego pierwszym przedstawieniem tego tematu w historii sztuki europejskiej. Z uwagi na niespotykan\xc4\x85 ikonografi\xc4\x99 i poziom artystyczny (dostosowanie tre\xc5\x9bci do formy artystycznej), a tak\xc5\xbce w zestawieniu z innymi malowid\xc5\x82ami Rosena, obecnymi w katedrze jest Pogrzeb \xc5\x9bw. Odilona dzie\xc5\x82em wyj\xc4\x85tkowym, nale\xc5\xbc\xc4\x85cym do najbardziej osobistych w dorobku tego artysty._NEWLINE_Uzupe\xc5\x82nieniem malowide\xc5\x82 w nawie g\xc5\x82\xc3\xb3wnej jest ornament wype\xc5\x82niaj\xc4\x85cy przestrzenie pomi\xc4\x99dzy kompozycjami, b\xc4\x99d\xc4\x85cy jednocze\xc5\x9bnie opraw\xc4\x85 obraz\xc3\xb3w oraz dekoracj\xc4\x85 pilastr\xc3\xb3w. Powtarzaj\xc4\x85cy si\xc4\x99 w nim znak krzy\xc5\xbca oraz charakterystyczne, geometryczno-zwierz\xc4\x99ce wzory stanowi\xc4\x85 nawi\xc4\x85zanie do stylu dekoracyjnego iluminowanych manuskrypt\xc3\xb3w ormia\xc5\x84skich.\n_START_SECTION_\nCherubini i serafini\n_START_PARAGRAPH_\nW g\xc3\xb3rnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci wschodniej \xc5\x9bciany nawy, tu\xc5\xbc poni\xc5\xbcej stropu, zosta\xc5\x82y namalowane po dwie pary uskrzydlonych istot. S\xc4\x85 to okolone z\xc5\x82otymi skrzyd\xc5\x82ami twarze w kszta\xc5\x82cie tarcz, w jednej parze jasne, w drugiej nieco ciemniejsze, symbolizuj\xc4\x85ce przypuszczalnie serafin\xc3\xb3w i cherubin\xc3\xb3w. Pomi\xc4\x99dzy nimi, w medalionie na osi \xc5\x9bciany, znajduje si\xc4\x99 chrystogram oraz litery A i \xce\xa9.\n_START_SECTION_\nZmys\xc5\x82y i R\xc3\xb3wnowaga pomi\xc4\x99dzy nimi\n_START_PARAGRAPH_\nPersonifikacje Zmys\xc5\x82\xc3\xb3w i R\xc3\xb3wnowagi zosta\xc5\x82y ukazane przewa\xc5\xbcnie jako postacie o kobiecych rysach twarzy, z kt\xc3\xb3rych ka\xc5\xbcda trzyma atrybut (czasem nawet dwa) odnosz\xc4\x85ce si\xc4\x99 do symbolizowanego przez ni\xc4\x85 zmys\xc5\x82u. Obecno\xc5\x9b\xc4\x87 nimb\xc3\xb3w wok\xc3\xb3\xc5\x82 ich g\xc5\x82\xc3\xb3w wskazuje, i\xc5\xbc s\xc4\x85 to anio\xc5\x82owie. Pi\xc4\x99\xc4\x87 postaci umieszczono, jedna nad drug\xc4\x85, w kszta\xc5\x82t p\xc3\xb3\xc5\x82kola, kt\xc3\xb3re wie\xc5\x84czy posta\xc4\x87 sz\xc3\xb3sta \xe2\x80\x93 m\xc4\x99\xc5\xbcczyzna symbolizuj\xc4\x85cy R\xc3\xb3wnowag\xc4\x99 pomi\xc4\x99dzy zmys\xc5\x82ami. Zaczynaj\xc4\x85c od do\xc5\x82u s\xc4\x85 to kolejno: Wzrok, okre\xc5\x9blony poprzez antyczne, metalowe lustro, trzymane w prawej r\xc4\x99ce, oraz drapie\xc5\xbcnego ptaka w lewej; Smak, trzymaj\xc4\x85cy pater\xc4\x99 z owocami; S\xc5\x82uch, graj\xc4\x85cy na instrumencie d\xc4\x99tym; W\xc4\x99ch, trzymaj\xc4\x85cy kwiat w r\xc4\x99ku i Dotyk, trzymaj\xc4\x85cy w wyci\xc4\x85gni\xc4\x99tej lewej r\xc4\x99ce nastroszonego je\xc5\xbcozwierza. Posta\xc4\x87 zamykaj\xc4\x85ca kompozycj\xc4\x99 od g\xc3\xb3ry, symbolizuj\xc4\x85ca R\xc3\xb3wnowag\xc4\x99, trzyma w lewej r\xc4\x99ce o\xc5\x82owiany pion na d\xc5\x82ugiej nitce. Wszystkie personifikacje ubrane s\xc4\x85 w obszerne szaty, przypominaj\xc4\x85ce liturgiczne.\n_START_SECTION_\nSiedem dar\xc3\xb3w Ducha \xc5\x9awi\xc4\x99tego\n_START_PARAGRAPH_\nPo przeciwnej stronie arkady znajduje si\xc4\x99 Siedem dar\xc3\xb3w Ducha \xc5\x9awi\xc4\x99tego, stanowi\xc4\x85cych ewidentnie odpowiednik Zmys\xc5\x82\xc3\xb3w i ukazanych, podobnie jak one, jako personifikacje. Siedem postaci anio\xc5\x82\xc3\xb3w (o twarzach m\xc5\x82odzie\xc5\x84c\xc3\xb3w i dziewcz\xc4\x85t), ubranych i scharakteryzowanych podobnie jak te uosabiaj\xc4\x85ce Zmys\xc5\x82y, rozmieszczono w trzech grupach. Pierwsza tr\xc3\xb3jka wspina si\xc4\x99 do g\xc3\xb3ry wzd\xc5\x82u\xc5\xbc uko\xc5\x9bnej linii skierowanej w prawo; ponad nimi, na osi kompozycji, znajduje si\xc4\x99 tylko jedna posta\xc4\x87, a powy\xc5\xbcej niej, w r\xc3\xb3wnym szeregu zosta\xc5\x82y przedstawione kolejne trzy figury. Ka\xc5\xbcda z figur nosi szaty w innym kolorze, a sze\xc5\x9b\xc4\x87 personifikacji trzyma r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc atrybuty. Zaczynaj\xc4\x85c od do\xc5\x82u, posta\xc4\x87 w szacie \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82tej trzyma ga\xc5\x82\xc4\x85zk\xc4\x99 d\xc4\x99bu z \xc5\xbco\xc5\x82\xc4\x99dziem; posta\xc4\x87 w szacie cynobrowej \xe2\x80\x93 ga\xc5\x82\xc4\x85zk\xc4\x99 z owocem cytryny; posta\xc4\x87 w bia\xc5\x82ej szacie \xe2\x80\x93 ga\xc5\x82\xc4\x85zk\xc4\x99 \xc5\x9bliwy; samotna posta\xc4\x87 w szacie b\xc5\x82\xc4\x99kitnej \xe2\x80\x93 jab\xc5\x82ko. W roz\xc5\x82o\xc5\xbconych d\xc5\x82oniach postaci w r\xc3\xb3\xc5\xbcowej szacie widoczny jest kolorowy \xc5\x82uk t\xc4\x99czy. Posta\xc4\x87 w szacie bia\xc5\x82ej, ledwie widoczna, nie ma \xc5\xbcadnego widocznego atrybutu. Posta\xc4\x87 ostatnia, w szacie seledynowo-zielonej, trzyma w prawej d\xc5\x82oni cyrkiel. Na podstawie trzymanych przedmiot\xc3\xb3w trudno jednak przypisa\xc4\x87 konkretne dary poszczeg\xc3\xb3lnym personifikacjom.\n_START_SECTION_\nTrony\n_START_PARAGRAPH_\nTrony zosta\xc5\x82y ukazane jako cztery, jednakowo uj\xc4\x99te, uskrzydlone istoty, adoruj\xc4\x85ce go\xc5\x82\xc4\x99bic\xc4\x99 Ducha \xc5\x9awi\xc4\x99tego. Od swych odpowiednik\xc3\xb3w na \xc5\x9bcianie wschodniej, cherubin\xc3\xb3w i serafin\xc3\xb3w, r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x85 si\xc4\x99 jedynie tym, \xc5\xbce zamiast twarzy maj\xc4\x85 kr\xc4\x99gi, utworzone ze spiralnie zwini\xc4\x99tych p\xc5\x82omieni, otoczone z\xc5\x82otymi skrzyd\xc5\x82ami.\n_START_SECTION_\nZnaki Zodiaku w pod\xc5\x82uczu arkady\n_START_PARAGRAPH_\nW pod\xc5\x82uczu zachodniej arkady nawy, na ultramarynowym tle wyobra\xc5\xbcaj\xc4\x85cym niebo, znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 srebrne, konturowe rysunki oznaczaj\xc4\x85ce znaki zodiaku, przedstawione w formie tradycyjnie przypisywanych im figuralnych symboli, nawi\xc4\x85zuj\xc4\x85cych do kszta\xc5\x82tu ich macierzystych gwiazdozbior\xc3\xb3w. Od strony po\xc5\x82udniowej, od do\xc5\x82u ku g\xc3\xb3rze, s\xc4\x85 to kolejno: Baran, Byk, Bli\xc5\xbani\xc4\x99ta, Rak, Lew i Panna, natomiast po stronie p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej pod\xc5\x82ucza, ku do\xc5\x82owi: Waga, Skorpion, Strzelec, Kozioro\xc5\xbcec, Wodnik i Ryby. Niemal identyczny jak we Lwowie pas zodiaku Rosen namalowa\xc5\x82 wiele lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej w Bazylice Niepokalanego Pocz\xc4\x99cia w Waszyngtonie. W opisie zawartym w propozycji programu ikonograficznego uzasadni\xc5\x82 obecno\xc5\x9b\xc4\x87 zodiaku w tym miejscu wyja\xc5\x9bniaj\xc4\x85c, i\xc5\xbc zodiak symbolizuje wszech\xc5\x9bwiat rz\xc4\x85dzony przez przedstawionego w konsze Pantokratora. Jedyna r\xc3\xb3\xc5\xbcnica w stosunku do zodiaku lwowskiego polega na tym, \xc5\xbce znaki waszyngto\xc5\x84skie s\xc4\x85 w kolorze z\xc5\x82otym i rozpoczynaj\xc4\x85 si\xc4\x99 od Strzelca, symbolizuj\xc4\x85cego Adwent.\n_START_SECTION_\nMozaika Mehoffera\n_START_PARAGRAPH_\nModernistyczna mozaika, zdobi\xc4\x85ca kopu\xc5\x82\xc4\x99, XIV-wiecznej cz\xc4\x99\xc5\x9bci katedry, zosta\xc5\x82a zaprojektowana przez J\xc3\xb3zefa Mehoffera w 1907 roku, a zrealizowana (w\xc5\x82\xc4\x85cznie z kartonami wykonawczymi) w latach 1910\xe2\x80\x931913. Motyw ikonograficzny stanowi tu Tr\xc3\xb3jca \xc5\x9awi\xc4\x99ta. Elementem dominuj\xc4\x85cym w kompozycji jest posta\xc4\x87 Boga Ojca o surowym obliczu, wype\xc5\x82niaj\xc4\x85ca niemal ca\xc5\x82kowicie centraln\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 sklepienia kopu\xc5\x82y. Z tylu g\xc5\x82owy Stw\xc3\xb3rcy widoczna jest go\xc5\x82\xc4\x99bica Ducha \xc5\x9awi\xc4\x99tego, a po jego prawej i lewej stronie \xe2\x80\x93 odpowiednio symbole s\xc5\x82o\xc5\x84ca i ksi\xc4\x99\xc5\xbcyca. Na piersi Boga Ojca wspiera si\xc4\x99 Chrystus, przedstawiony w pozycji na wp\xc3\xb3\xc5\x82 siedz\xc4\x85cej, z ramionami uniesionymi ku g\xc3\xb3rze. Jego cia\xc5\x82o podtrzymuj\xc4\x85 dwaj kl\xc4\x99cz\xc4\x85cy anio\xc5\x82owie. Oryginalna koncepcja Tr\xc3\xb3jcy, a przede wszystkim jej formalne uj\xc4\x99cie z wyra\xc5\xbanym pi\xc4\x99tnem epoki, nale\xc5\xbcy do najciekawszych przejaw\xc3\xb3w secesji w sztuce polskiej._NEWLINE_Uzupe\xc5\x82nieniem Tr\xc3\xb3jcy \xc5\x9awi\xc4\x99tej s\xc4\x85 personifikacje czterech cn\xc3\xb3t, umieszczone w pendentywach. Mehoffer ukaza\xc5\x82 je jako czarnow\xc5\x82ose, ubrane w bordowe szaty kap\xc5\x82anki, w pozie orantek, umieszczone mandorlach na tle o\xc5\x82tarzy o\xef\xac\x81arnych. Takie rozplanowanie kompozycji i wype\xc5\x82niaj\xc4\x85cych j\xc4\x85 postaci wskazuje, \xc5\xbce artysta celowo wybra\xc5\x82 typ personifikacji, charakterystyczny dla sztuki wczesnochrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skiej, wykorzystuj\xc4\x85cej z kolei formy przej\xc4\x99te ze sztuki staro\xc5\xbcytnej._NEWLINE_Pozosta\xc5\x82\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 kopu\xc5\x82y i b\xc4\x99ben oraz pod\xc5\x82ucza wspieraj\xc4\x85cych go czterech arkad, wype\xc5\x82nia dekoracja z 1928 roku, z\xc5\x82o\xc5\xbcona z ornament\xc3\xb3w geometrycznych z motywem rajskich ptak\xc3\xb3w, utrzymana w odcieniach b\xc5\x82\xc4\x99kitu, r\xc3\xb3\xc5\xbcu, ochry i matowego z\xc5\x82ota.\n_START_SECTION_\nWitra\xc5\xbc i pseudomozaika w nowej kopule\n_START_PARAGRAPH_\nProjektuj\xc4\x85c dekoracj\xc4\x99 wn\xc4\x99trza nowej kopu\xc5\x82y zdecydowano si\xc4\x99 \xe2\x80\x93 w zwi\xc4\x85zku z ograniczeniami finansowymi arcybiskupa Teodorowicza \xe2\x80\x93 na malowid\xc5\x82o \xc5\x9bcienne imituj\xc4\x85ce mozaik\xc4\x99, co by\xc5\x82o rozwi\xc4\x85zaniem ta\xc5\x84szym, a przy tym do\xc5\x9b\xc4\x87 efektownym. Kopu\xc5\x82a nakrywaj\xc4\x85ca jedyne prz\xc4\x99s\xc5\x82o b\xc4\x99d\xc4\x85ce przed\xc5\x82u\xc5\xbceniem katedry w kierunku ulicy Krakowskiej jest wsparta na uskokowych trompach; g\xc3\xb3rna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 jej czaszy jest \xc5\x9bci\xc4\x99ta poziomo, tworz\xc4\x85c oculus przeszklony secesyjnym witra\xc5\xbcem z cherubinami i motywami ro\xc5\x9blinnymi, zaprojektowanym oko\xc5\x82o 1909 roku przez Karola Zyndrama Maszkowskiego. Z o\xc5\x9bmiu kwater oryginalnego przeszklenia zachowa\xc5\x82o si\xc4\x99 siedem. Dzi\xc4\x99ki temu, \xc5\xbce kompozycja sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z pary modu\xc5\x82\xc3\xb3w powt\xc3\xb3rzonej czterokrotnie w o\xc5\x9bmiu polach, uda\xc5\x82o si\xc4\x99 podczas konserwacji witra\xc5\xbca uzupe\xc5\x82ni\xc4\x87 brakuj\xc4\x85ce fragmenty na podstawie element\xc3\xb3w zachowanych w bli\xc5\xbaniaczych polach. Niezachowana cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 centralna kompozycji, kt\xc3\xb3rej pierwotnego wygl\xc4\x85du nie uda\xc5\x82o si\xc4\x99 ustali\xc4\x87, zosta\xc5\x82a zaprojektowana od nowa przez konserwator\xc3\xb3w. Projekt Maszkowskiego wykonano przypuszczalnie w krakowskim zak\xc5\x82adzie witra\xc5\xbcy W\xc5\x82adys\xc5\x82awa Ekielskiego i Antoniego Tucha, poniewa\xc5\xbc ten ostatni by\xc5\x82 zatrudniony przy dekoracji malarskiej kopu\xc5\x82y, w \xc5\x9bwietliku kt\xc3\xb3rej znajduje si\xc4\x99 witra\xc5\xbc. Autorstwo pseudomozaiki, zdobi\xc4\x85cej pozosta\xc5\x82\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 czaszy, by\xc5\x82o przez d\xc5\x82ugi czas przypisywane J\xc3\xb3zefowi Mehofferowi, jako \xc5\xbce Antoni Tuch by\xc5\x82 raczej rzemie\xc5\x9blnikiem, wykonuj\xc4\x85cym zwykle cudze projekty, ni\xc5\xbc samodzielnym artyst\xc4\x85. Od strony technicznej dekoracja w kopule jest malowid\xc5\x82em imituj\xc4\x85cym mozaik\xc4\x99, za\xc5\x9b od strony ikonograficznej \xe2\x80\x93 po\xc5\x82\xc4\x85czeniem motyw\xc3\xb3w zaczerpni\xc4\x99tych z VI-wiecznych mozaik w apsydach ko\xc5\x9bcio\xc5\x82\xc3\xb3w Rawenny: bazyliki \xc5\x9bw. Witalisa (Chrystus siedz\xc4\x85cy na globie w otoczeniu anio\xc5\x82\xc3\xb3w) i bazyliki \xc5\x9bw. Apolinarego (owieczki na zielonej \xc5\x82\xc4\x85ce) oraz z mozaik na sklepieniu Mauzoleum Galli Placydii (gwie\xc5\xbadziste niebo).\n_START_SECTION_\nDziedziniec po\xc5\x82udniowy\n_START_PARAGRAPH_\nNa dziedzi\xc5\x84cu po\xc5\x82udniowym od strony ulicy Ormia\xc5\x84skiej, znajduje si\xc4\x99 dawny cmentarz wy\xc5\x82o\xc5\xbcony p\xc5\x82ytami grobowymi (XV\xe2\x80\x93XVIII wiek) z cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo zatartymi napisami ormia\xc5\x84skimi, \xc5\x82aci\xc5\x84skimi i polskimi. Na \xc5\x9bcianie przyleg\xc5\x82ej kamienicy umieszczono nagrobki znanych lwowian, m.in.: \xc5\x81azarza Augustynowicza, Rypsymy Augustynowiczowej, doktora J\xc3\xb3zefa \xc5\xbbuli\xc5\x84skiego i pianisty Karola Mikulego. Przy \xc5\x9bcianie s\xc4\x85siaduj\xc4\x85cej z dziedzi\xc5\x84cem kamienicy zbudowano kaplic\xc4\x99-grot\xc4\x99 M\xc4\x99ki Pa\xc5\x84skiej z drewnian\xc4\x85, rokokow\xc4\x85 rze\xc5\xbab\xc4\x85 Chrystusa Ukrzy\xc5\xbcowanego. T\xc5\x82o umieszczonych w kaplicy krucyfiksu oraz figur Matki Boskiej Bolesnej i \xc5\x9bw. Jana stanowi\xc4\x85 rze\xc5\xbabione w drewnie kwiaty. Kaplic\xc4\x99 od g\xc3\xb3ry zamyka baldachim, a ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 wie\xc5\x84czy tr\xc3\xb3jk\xc4\x85tny, wysoki daszek zbudowany z tarcic. Nie wiadomo kto i kiedy wyrze\xc5\xbabi\xc5\x82 figur\xc4\x99 Chrystusa Ukrzy\xc5\xbcowanego. By\xc4\x87 mo\xc5\xbce pochodzi ona z belki t\xc4\x99czowej starego, ufundowanego jeszcze przez arcybiskupa Miko\xc5\x82aja Torosowicza wyposa\xc5\xbcenia katedry lub z jednego ze starych lwowskich ko\xc5\x9bcio\xc5\x82\xc3\xb3w katolickich; mog\xc5\x82a te\xc5\xbc by\xc4\x87 dzie\xc5\x82em snycerzy pracuj\xc4\x85cych przy odnawianiu katedry po po\xc5\xbcarze z 1748 roku. Na \xc5\x9bcianie katedry umieszczono chrzcielnic\xc4\x99 z XVIII wieku. Od zewn\xc4\x99trznej, po\xc5\x82udniowej strony wzd\xc5\x82u\xc5\xbc najstarszej cz\xc4\x99\xc5\x9bci \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni wzniesiono na prze\xc5\x82omie XV i XVI wieku arkadowy kru\xc5\xbcganek, wsparty na niskich kolumnach. Przebudowany po 1908 roku otrzyma\xc5\x82 w miejsce zwietrza\xc5\x82ych nowe s\xc5\x82upy i kapitele, oparte na dawnych wzorach.\n_START_SECTION_\nDziedziniec wschodni (Zau\xc5\x82ek Ormia\xc5\x84ski)\n_START_PARAGRAPH_\nDziedziniec wschodni (Zau\xc5\x82ek Ormia\xc5\x84ski lub dziedziniec \xc5\x9bw. Krzysztofa) le\xc5\xbcy za bram\xc4\x85 dziedzi\xc5\x84ca po\xc5\x82udniowego i tworzy przej\xc5\x9bcie od ul. Ormia\xc5\x84skiej do ul. \xc5\x81esi Ukrainki. Wznosi si\xc4\x99 przy nim kilka budowli zespo\xc5\x82u katedralnego. Najbardziej widoczna jest stoj\xc4\x85ca przy ul. Ormia\xc5\x84skiej wie\xc5\xbca-dzwonnica z 1571 roku przebudowana w XIX wieku. Jest to trzykondygnacyjna budowla, zwie\xc5\x84czona he\xc5\x82mem z latarni\xc4\x85 i kopu\xc5\x82\xc4\x85, otoczonym czterema mniejszymi wie\xc5\xbcyczkami. Naro\xc5\xbcniki drugiej kondygnacji uj\xc4\x99te s\xc4\x85 w cztery zaokr\xc4\x85glone p\xc3\xb3\xc5\x82baszty. W dzwonnicy wisz\xc4\x85 trzy dzwony, z kt\xc3\xb3rych dwa pochodz\xc4\x85 z lat 1629 i 1723._NEWLINE_W przej\xc5\x9bciu bramowym przy ul. Ormia\xc5\x84skiej znajduje si\xc4\x99 renesansowy portal z roku 1571, stanowi\xc4\x85cy niegdy\xc5\x9b wej\xc5\x9bcie do budynku s\xc4\x85du ormia\xc5\x84skiego._NEWLINE_Do dzwonnicy przylega od wschodu pi\xc4\x99trowy budynek pa\xc5\x82acu arcybiskup\xc3\xb3w ormia\xc5\x84skich. Przy jego \xc5\x9bcianie znajduje si\xc4\x99 na nim kolumna z figur\xc4\x85 \xc5\x9bw. Krzysztofa z 1726 roku._NEWLINE_Od strony p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej dziedziniec wschodni zamyka pi\xc4\x99trowy budynek kapitu\xc5\x82y ormia\xc5\x84skiej. W jego przyziemiu znajduje si\xc4\x99 przej\xc5\x9bcie na ul. \xc5\x81esi Ukrainki. Dziedziniec wschodni \xc5\x82\xc4\x85czy si\xc4\x99 z pozosta\xc5\x82ymi dziedzi\xc5\x84cami za pomoc\xc4\x85 furt, pochodz\xc4\x85cych z XVII wieku.\n_START_SECTION_\nDziedziniec p\xc3\xb3\xc5\x82nocny\n_START_PARAGRAPH_\nDziedziniec p\xc3\xb3\xc5\x82nocny le\xc5\xbcy pomi\xc4\x99dzy katedr\xc4\x85 a klasztorem benedyktynek ormia\xc5\x84skich. Niegdy\xc5\x9b na jego miejscu znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 cmentarz, po kt\xc3\xb3rym pozosta\xc5\x82y dwie rze\xc5\xbaby kamienne: Chrystusa ze \xc5\x9bw. Tomaszem oraz \xc5\x9bw. Zofii z c\xc3\xb3rkami.\n_START_SECTION_\nKlasztor benedyktynek ormia\xc5\x84skich\n_START_PARAGRAPH_\nPocz\xc4\x85tki zgromadzenia benedyktynek ormia\xc5\x84skich si\xc4\x99gaj\xc4\x85 XVI wieku. Oko\xc5\x82o 1630 w okresie spor\xc3\xb3w z Rzymem zakonnice opu\xc5\x9bci\xc5\x82y sw\xc3\xb3j dom u podn\xc3\xb3\xc5\xbca Wysokiego Zamku. Po latach powr\xc3\xb3ci\xc5\x82y z Kamie\xc5\x84ca Podolskiego jako panny zakonu \xc5\x9bw. Rypsyny. Przyj\xc4\x99\xc5\x82y regu\xc5\x82\xc4\x99 benedyktynek reformy che\xc5\x82mi\xc5\x84skiej (1682) i w 1692 roku z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82y \xc5\x9bluby zakonne. Osiad\xc5\x82y przy katedrze ormia\xc5\x84skiej, gdzie powsta\xc5\x82 ich klasztor. W XVIII w. kilkakrotnie nawiedza\xc5\x82 go po\xc5\xbcar. Siostry prowadzi\xc5\x82y pensj\xc4\x99 dla dziewcz\xc4\x85t. W 1782 ich klasztor odwiedzi\xc5\x82 cesarz Austrii J\xc3\xb3zef II i stwierdzi\xc5\x82 wysoki poziom nauczania. Z tego powodu klasztor benedyktynek ormia\xc5\x84skich nie podzieli\xc5\x82 losu wielu lwowskich klasztor\xc3\xb3w i nie zosta\xc5\x82 obj\xc4\x99ty kasat\xc4\x85. W czasie wizyty cesarza w klasztorze \xc5\xbcy\xc5\x82y 24 zakonnice. W XIX wieku benedyktynki uleg\xc5\x82y ca\xc5\x82kowitej polonizacji. Po II wojnie \xc5\x9bwiatowej wyjecha\xc5\x82y ze Lwowa i osiedli\xc5\x82y si\xc4\x99 w Wo\xc5\x82owie na Dolnym \xc5\x9al\xc4\x85sku._NEWLINE_Klasztor pobenedykty\xc5\x84ski to pi\xc4\x99trowy, pozbawiony ozd\xc3\xb3b budynek z wewn\xc4\x99trznym dziedzi\xc5\x84cem o skromnej architekturze. Z katedr\xc4\x85 \xc5\x82\xc4\x85czy go czteroarkadowy kru\xc5\xbcganek oraz znajduj\xc4\x85ce si\xc4\x99 nad nim kryte przej\xc5\x9bcie. Pod \xc5\x9bcian\xc4\x85 klasztoru umieszczono kamienn\xc4\x85 figur\xc4\x99 Matki Bo\xc5\xbcej z XIX wieku.'