b'\n_START_ARTICLE_\nAndranik Ozanian\n_START_SECTION_\nWczesne \xc5\xbcycie i dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 rewolucyjna\n_START_PARAGRAPH_\nOzanian urodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 w \xc5\x9eebinkarahisar na terenie wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnej prowincji Giresun w Turcji. Przodkowie jego ojca pochodzili z pobliskiej wsi o nazwie Ozan, w XIX wieku mieszka\xc5\x84cy wsi w obawie przed represjami ze strony Turk\xc3\xb3w osiedli si\xc4\x99 w \xc5\x9eebinkarahisar. Wielu z nich w tym rodzina Andranika, przyj\xc4\x99\xc5\x82a nazwisko Ozaniana na cze\xc5\x9b\xc4\x87 rodzinnej miejscowo\xc5\x9bci. Jego matka zmar\xc5\x82a, gdy mia\xc5\x82 rocznej, opiekowa\xc5\x82a si\xc4\x99 nim starsza siostra Nazelia. Po uko\xc5\x84czeniu szko\xc5\x82y pracowa\xc5\x82 w sklepie stolarskim ojca. Adranik w wieku 17 lat o\xc5\xbceni\xc5\x82 si\xc4\x99. Jego \xc5\xbcona zmar\xc5\x82a rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej przy porodzie ich syna, kt\xc3\xb3ry zmar\xc5\x82 dzie\xc5\x84 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej._NEWLINE_W 1888 roku m\xc5\x82ody Andranik zwi\xc4\x85za\xc5\x82 si\xc4\x99 z ormia\xc5\x84sk\xc4\x85 Socjaldemokratyczn\xc4\x85 Parti\xc4\x85 Hunchak, marksistowskiej grupy rewolucyjnej, cz\xc5\x82onkiem partii zosta\xc5\x82 w 1891 roku. Za dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 w ruchu narodowo-wyzwole\xc5\x84czym zosta\xc5\x82 aresztowany a w 1889 roku zosta\xc5\x82 skazany na rok wi\xc4\x99zienia za pobicie tureckiego \xc5\xbcandarma. Gdy uda\xc5\x82o mu si\xc4\x99 uciec z wi\xc4\x99zienia w Mush, przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 si\xc4\x99 do Konstantynopola jednak szybko powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do zachodniej Armenii a nast\xc4\x99pnie na Krym i Kaukaz, aby tam organizowa\xc4\x87 bro\xc5\x84 dla walcz\xc4\x85cych z Turkami, fedainami. Zim\xc4\x85 1895 roku, po przej\xc5\x9bciu 400 kilometr\xc3\xb3w z Kars do Sasun, spotka\xc5\x82 dow\xc3\xb3dc\xc4\x99 fedain\xc3\xb3w, Aghbiura Seroba i zdecydowa\xc5\x82a si\xc4\x99 na do\xc5\x82\xc4\x85czenie do jego grupy. W 1894 roku, Andranik opu\xc5\x9bci\xc5\x82 Parti\xc4\x99 Hunchak i do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 do nowo powsta\xc5\x82ej Ormia\xc5\x84skiej Federacji Rewolucyjnej, z kt\xc3\xb3rej potem dwukrotnie odszed\xc5\x82 (od 1907 do 1914 a ostatecznie w 1917) z powodu rozbie\xc5\xbcno\xc5\x9bci z kierownictwem partii. Po \xc5\x9bmierci Aghbiur Seroba w 1899 roku, Andranik zosta\xc5\x82 liderem grup fedain\xc3\xb3w ormia\xc5\x84skich z Waspurakan i Taron w zachodniej Armenii._NEWLINE_Jego prze\xc5\x82o\xc5\xbceni do\xc5\x9b\xc4\x87 szybko zorientowali si\xc4\x99 o jego talencie militarnym. Popularno\xc5\x9b\xc4\x87 i sympatia jak\xc4\x85 zaskarbi\xc5\x82 sobie Ozanian by\xc5\x82a tak du\xc5\xbca, \xc5\xbce jego \xc5\xbco\xc5\x82nierze zawsze zwracali si\xc4\x99 do niego po imieniu, nawet gdy w p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym okresie by\xc5\x82 genera\xc5\x82em w Cesarskiej Armii Rosyjskiej._NEWLINE_Pierwsz\xc4\x85 misj\xc4\x85 Andranika jako lidera fedain\xc3\xb3w by\xc5\x82o porwanie i zabicie Beshara Khalila, osma\xc5\x84skiego \xc5\xbco\xc5\x82nierza pochodzenia kurdyjskiego, a zarazem wodza plemienia Kherzeni odpowiedzialnego za pogromy Ormian i zabicie Seroba. Khalil dokonywa\xc5\x82 serii zbrodni przeciwko ludzko\xc5\x9bci za co jednak nie zosta\xc5\x82 ukarany przez rz\xc4\x85d su\xc5\x82tana. Gdy Khalil zabi\xc5\x82 Seroba paradowa\xc5\x82 z jego g\xc5\x82ow\xc4\x85 po miejscowo\xc5\x9bciach Mu\xc5\x9f i Bitlis co mia\xc5\x82o na celu zastraszenie lokalnej ludno\xc5\x9bci ormia\xc5\x84skiej. Oddzia\xc5\x82 Andranika stoczy\xc5\x82 bitw\xc4\x99 z oddzia\xc5\x82em Khalila a po wygranej bitwie zabi\xc5\x82 go._NEWLINE_Najbardziej znan\xc4\x85 bitw\xc4\x85 stoczon\xc4\x85 przez fedain\xc3\xb3w Andranika by\xc5\x82\xc4\x85 bitwa o klasztor \xc5\x9bw. Aposto\xc5\x82\xc3\xb3w w prowincji Mu\xc5\x9f oraz druga obrona Sasun w 1904 roku. Andranikowi w obu przypadkach uda\xc5\x82o si\xc4\x99 przyci\xc4\x85gn\xc4\x85\xc4\x87 uwag\xc4\x99 zagranicznych konsul\xc3\xb3w w Mu\xc5\x9f przez co zapewni\xc5\x82 Ormianom promyk nadziei na pomoc zza granicy. 20 listopada 1901 roku Andranik wraz z grup\xc4\x85 30 fedain\xc3\xb3w i 8-10 ch\xc5\x82op\xc3\xb3w ze wsi Tsronk zszed\xc5\x82 z g\xc3\xb3r i zabarykadowa\xc5\x82 si\xc4\x99 w klasztorze \xc5\x9bw. Aposto\xc5\x82\xc3\xb3w na po\xc5\x82udniowych przedmie\xc5\x9bciach Mu\xc5\x9f. Klasztor oblega\xc5\x82o pi\xc4\x99\xc4\x87 tureckich batalion\xc3\xb3w pod dow\xc3\xb3dztwem Ferika i Paszy Aliego. Si\xc5\x82y osma\xc5\x84skie liczy\xc5\x82y 1200 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy. Ze wzgl\xc4\x99du na du\xc5\xbce straty kt\xc3\xb3re ponie\xc5\x9bli Turcy, ich dow\xc3\xb3dcy rozpocz\xc4\x99li negocjacje kapitulacji fedain\xc3\xb3w. Op\xc3\xb3r trwa\xc5\x82 dziewi\xc4\x99tna\xc5\x9bcie dni, w negocjacjach udzia\xc5\x82 wzi\xc4\x99li ormia\xc5\x84scy duchowni oraz zagraniczni konsulowie. Andranik i jego towarzysze zdecydowali si\xc4\x99 na opuszczenie klasztoru i ucieczk\xc4\x99 w ma\xc5\x82ych grupach. Wed\xc5\x82ug Lwa Trockiego, Andranik uciek\xc5\x82 z klasztoru przebrany w mundur oficera tureckiego, pos\xc5\x82uguj\xc4\x85c si\xc4\x99 j\xc4\x99zykiem tureckim wskazywa\xc5\x82 drog\xc4\x99 ucieczki swoim ludziom. Dzi\xc4\x99ki bitwie o klasztor, Andranik sta\xc5\x82 si\xc4\x99 w\xc5\x9br\xc3\xb3d lokalnych Ormian postaci\xc4\x85 legendarn\xc4\x85 i symbolem walki narodu._NEWLINE_Po drugiej obronie Sasun w 1904 roku, Andranik zosta\xc5\x82 zmuszony przez lokalnych ormia\xc5\x84skich przyw\xc3\xb3dc\xc3\xb3w ormia\xc5\x84skich do wycofania si\xc4\x99 wraz ze swoimi \xc5\xbco\xc5\x82nierzami do Iranu co mia\xc5\x82o uspokoi\xc4\x87 sytuacj\xc4\x99 na prowincji. Do Iranu fedaini dostali si\xc4\x99 przez Kaukaz, po drodze Ozanian w Baku i Tbilisi spotka\xc5\x82 si\xc4\x99 z ormia\xc5\x84skimi intelektualistami. Zerwa\xc5\x82 z dasznakami, a nast\xc4\x99pnie uda\xc5\x82 si\xc4\x99 do Europy, odwiedzi\xc5\x82 w\xc3\xb3wczas Francj\xc4\x99, Szwajcari\xc4\x99, Belgi\xc4\x99 i Wielk\xc4\x85 Brytani\xc4\x99. Bra\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w pierwszej wojnie ba\xc5\x82ka\xc5\x84skiej.\n_START_SECTION_\nPierwsza wojna ba\xc5\x82ka\xc5\x84ska\n_START_PARAGRAPH_\nAmndranik w 1907 roku osiad\xc5\x82 w Bu\xc5\x82garii. Podczas IV Kongresu Ormia\xc5\x84skiej Federacji Rewolucyjnej w 1907 roku, Andranik poinformowa\xc5\x82 o swojej decyzji opuszczenia partii, argumentowa\xc5\x82 to swoim sprzeciwem wobec dzia\xc5\x82a\xc5\x84 zarz\xc4\x85du kt\xc3\xb3ry nawi\xc4\x85za\xc5\x82 wsp\xc3\xb3\xc5\x82prac\xc4\x99 z m\xc5\x82odoturkami._NEWLINE_W Sofii Andranik spotka\xc5\x82 macedo\xc5\x84skiego rewolucjonist\xc4\x99 Borysa Sarafowa. Obydwaj zobowi\xc4\x85zali si\xc4\x99 do wsp\xc3\xb3lnej pracy na rzecz wyzwolenia narod\xc3\xb3w Armenii i Macedonii. Andranik obok Garegina Ny\xc5\xbcdeha wzi\xc4\x85\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w |pierwszej wojnie ba\xc5\x82ka\xc5\x84skiej (1912-1913) jako dow\xc3\xb3dca 12. batalionu Trzeciej Brygady Macedo\xc5\x84sko-Adrianopolskiej pod dow\xc3\xb3dztwem pu\xc5\x82kownika Aleksandara Protogerowa. Jego oddzia\xc5\x82 sk\xc5\x82ada\xc5\x82 si\xc4\x99 z 273 ormia\xc5\x84skich ochotnik\xc3\xb3w._NEWLINE_20 pa\xc5\xbadziernika 1912 roku Druga Armia Bu\xc5\x82garska, w sk\xc5\x82ad kt\xc3\xb3rej wesz\xc5\x82a milicja macedo\xc5\x84sko-adrianopolska w tym ormia\xc5\x84scy ochotnicy, w okolicy Edirne stoczy\xc5\x82a bitw\xc4\x99 z si\xc5\x82ami Javera Paszy. 4 listopada 1912 roku w pobli\xc5\xbcu Momchilgradu, milicja przy wsparciu oddzia\xc5\x82u Andranika pokona\xc5\x82a przewa\xc5\xbcaj\xc4\x85cy liczbowo oddzia\xc5\x82 Turk\xc3\xb3w. 6 stycznia 1913 roku w ma\xc5\x82ym ko\xc5\x9bciele miejskim w Rodosto, bu\xc5\x82garski dow\xc3\xb3dca Aleksandar Protegerow przyzna\xc5\x82 arme\xc5\x84skim bojownikom ordery, Andranik Ozanian zosta\xc5\x82 uhonorowany Orderem Walecznych._NEWLINE_Lew Trocki w swojej korespondencji z Ba\xc5\x82kan\xc3\xb3w okre\xc5\x9bli\xc5\x82 Andranika jako bohatera pie\xc5\x9bni i legend._NEWLINE_W po\xc5\x82owie czerwca 1913 roku, przeszed\xc5\x82 na emerytur\xc4\x99 i wraz siostr\xc4\x85 zamieszka\xc5\x82 w Galacie nad Morzem Czarnym. Mieszka\xc5\x82 do 1914 roku, do czasu wybuchu I wojny \xc5\x9bwiatowej. Przewiduj\xc4\x85c wojn\xc4\x99 mi\xc4\x99dzy Bu\xc5\x82gari\xc4\x85 a Serbi\xc4\x85, Andranik rozwi\xc4\x85za\xc5\x82 sw\xc3\xb3j ludzi dlatego gdy\xc5\xbc chcia\xc5\x82 walczy\xc4\x87 wy\xc5\x82\xc4\x85cznie z Turkami. Wyjecha\xc5\x82 do Armenii gdzie przez pewien czas pracowa\xc5\x82 jako rolnik.\n_START_SECTION_\nI wojna \xc5\x9bwiatowa\n_START_PARAGRAPH_\nPodczas I wojny \xc5\x9bwiatowej, Andranik uczestniczy\xc5\x82 w kampanii kaukaskiej, zosta\xc5\x82 mianowany genera\xc5\x82em ormia\xc5\x84skich jednostek ochotniczek armii rosyjskiej. Bra\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w 20 r\xc3\xb3\xc5\xbcnych ofensywach, zyska\xc5\x82 s\xc5\x82aw\xc4\x99 zdolnego taktyka. Andranik by\xc5\x82 dow\xc3\xb3dc\xc4\x85 pierwszego oddzia\xc5\x82u ormia\xc5\x84skich wolontariuszy (ok. 1200 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy), 15-18 kwietnia stoczy\xc5\x82 bitw\xc4\x99 pod Dilman kt\xc3\xb3ra uratowa\xc5\x82a Kaukaz przed inwazj\xc4\x85 Turk\xc3\xb3w, 5-6 maja 1915 roku pomaga\xc5\x82 w obl\xc4\x99\xc5\xbceniu Wan. Dowodzi\xc5\x82 batalionem kt\xc3\xb3ry pokona\xc5\x82 si\xc5\x82y Halila Paszy w czasie bitwy i Bitlis w 1916 roku._NEWLINE_W marcu 1916 roku, genera\xc5\x82 Judenicz postanowi\xc5\x82 rozwi\xc4\x85za\xc4\x87 ormia\xc5\x84ski batalion ochotnik\xc3\xb3w i w\xc5\x82\xc4\x85czy\xc4\x87 go do armii rosyjskiej. W rezultacie Andranik zrezygnowa\xc5\x82 i w latach 1916-1917 przebywa\xc5\x82 w Tyfilisie i na p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym Kaukazie, gdzie pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 zorganizowa\xc4\x87 pomoc dla ormia\xc5\x84skich uchod\xc5\xbac\xc3\xb3w z Imperium Osma\xc5\x84skiego. W dniach 2-11 maja 1917 roku zorganizowa\xc5\x82 Pierwszy Kongres Zachodniej Armenii. W latach 1917-1918 roku publikowa\xc5\x82 w Tyfilisie gazet\xc4\x99 Hayastan, jej redaktorem zosta\xc5\x82 poeta Vahan Totovents._NEWLINE_Rewolucja lutowa 1917 spowodowa\xc5\x82a chaos po\xc5\x9br\xc3\xb3d \xc5\xbco\xc5\x82nierzy rosyjskiego Frontu Kaukaskiego, do ko\xc5\x84ca roku wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy rosyjskich opu\xc5\x9bci\xc5\x82o armi\xc4\x99 i wr\xc3\xb3ci\xc5\x82a do swoich dom\xc3\xb3w. W lipcu 1917 roku przy wsparciu organizacji ormia\xc5\x84skich w Piotrogrodzie i Tyflisie utworzono sze\xc5\x9b\xc4\x87 pu\xc5\x82k\xc3\xb3w ormia\xc5\x84skich. W pa\xc5\xbadzierniku 1917 roku utworzono dwie dywizje arme\xc5\x84skie, a ich dow\xc3\xb3dc\xc4\x85 zosta\xc5\x82 Tovmas Nazarbekian._NEWLINE_W\xc5\x82adze rosyjskie w 1918 roku mianowa\xc5\x82y Andranika generalmajorem. Szef sztabu rosyjskiej armii na Kaukazie, genera\xc5\x82 Niko\xc5\x82aj Judenicz opisa\xc5\x82 Andranika jako "odwa\xc5\xbcnego do szale\xc5\x84stwa"._NEWLINE_Od marca do kwietnia 1918 roku Andranik by\xc5\x82 gubernatorem Administracji Zachodniej Armenii (arme\xc5\x84ski rz\xc4\x85d tymczasowy) - jednostki administracyjnej skupionej w pobli\xc5\xbcu jeziora Wan i innych obszar\xc3\xb3w okupowanych przez Rosjan.\n_START_SECTION_\nSjunik\n_START_PARAGRAPH_\nPo powstaniu w maju 1918 roku Demokratycznej Republiki Armenii, Andranik walczy\xc5\x82 u boku jednostek ochotniczych zwalczaj\xc4\x85cych armi\xc4\x99 tureck\xc4\x85. W lipcu rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 walki etniczne w prowincji Sjunik. Arme\xc5\x84scy kurierzy wys\xc5\x82ali do Erywania list w kt\xc3\xb3rym prosili o wys\xc5\x82anie wojsk i sprz\xc4\x99tu. Armia turecka znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 zaledwie kilka mil od stolicy a rz\xc4\x85d republiki nie by\xc5\x82 w stanie poprze\xc4\x87 si\xc5\x82 nieregularnych walcz\xc4\x85cych na po\xc5\x82udniu. W krytycznym momencie do Sjuniku przyby\xc5\x82 Andranik. Stan\xc4\x85\xc5\x82 na czele wojsk licz\xc4\x85cych od 3 do 5 tysi\xc4\x99cy \xc5\xbco\xc5\x82nierzy i 40.000 uchod\xc5\xbac\xc3\xb3w z zachodniej Armenii i teren\xc3\xb3w Armenii okupowanych przez Rosjan. Ozanian zosta\xc5\x82 dow\xc3\xb3dc\xc4\x85 ormia\xc5\x84skich oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w Nachiczewanu, Andranik o\xc5\x9bwiadczy\xc5\x82, \xc5\xbce jego armia jest gotowa kontynuowa\xc4\x87 wojn\xc4\x99 przeciwko Turkom. Jego wojska operowa\xc5\x82y mi\xc4\x99dzy Imperium Osma\xc5\x84skim a Demokratyczn\xc4\x85 Republik\xc4\x85 Azerbejd\xc5\xbcanu - w Karabachu, Nachiczewanie i Sjuniku._NEWLINE_Andranik kilkakrotnie pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 zaj\xc4\x85c Szusz\xc4\x99, w\xc3\xb3wczas najwa\xc5\xbcniejsze miasto Karabachu. Tu\xc5\xbc przed rozejmem z Mudros, Andranik by\xc5\x82 ju\xc5\xbc w drodze ze Sjuniku do Szuszy. W styczniu 1919 roku, brytyjski genera\xc5\x82 William M. Thomson przekona\xc5\x82 Andranika aby zrezygnowa\xc5\x82 z podboju Szuszy i powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do Sjuniku i obieca\xc5\x82 mu \xc5\xbce Szusza trafi do Armenii na konferencji pokojowej w Pary\xc5\xbcu w tym samym roku.\n_START_SECTION_\nKo\xc5\x84cowy etap \xc5\xbcycia i \xc5\x9bmier\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nW kwietniu 1919 roku Andranik rozwi\xc4\x85za\xc5\x82 sw\xc3\xb3j oddzia\xc5\x82 z powodu konfliktu z rz\xc4\x85dem Demokratycznej Republiki Armenii i przekaza\xc5\x82 jego bro\xc5\x84 katolikosowi Grzegorzowi V._NEWLINE_Pocz\xc4\x85tkowo Ozanian uda\xc5\x82 si\xc4\x99 do Tyfilis gdzie spotka\xc5\x82 si\xc4\x99 z gruzi\xc5\x84skim politykiem Ewgeni Gegeczkorim z kt\xc3\xb3rym podj\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 rozm\xc3\xb3w na temat wojny arme\xc5\x84sko-gruzi\xc5\x84skiej. W roli t\xc5\x82umacza Ozaniana wyst\xc4\x85pi\xc5\x82 Hovhannes Tumanyan. Nast\xc4\x99pnie wyjecha\xc5\x82 przez Batumi do Konstantynopola sk\xc4\x85d trafi\xc5\x82 do Cypru, na wyspie utworzy\xc5\x82 Francuski Legion Ormian jednak rz\xc4\x85d Francji odm\xc3\xb3wi\xc5\x82 jego oddzia\xc5\x82om wkroczenia do Cylicji. W latach 1919-22, w\xc4\x99drowa\xc5\x82 po Europie i Stanach Zjednoczonych, pr\xc3\xb3buj\xc4\x85c znale\xc5\xba\xc4\x87 poparcie dla uchod\xc5\xbac\xc3\xb3w ormia\xc5\x84skich._NEWLINE_Pod koniec 1919 roku przewodniczy\xc5\x82 ormia\xc5\x84skiej delegacji do Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych, lobbowa\xc5\x82 na rzecz ameryka\xc5\x84skiego poparcia dla Armenii, wraz z nim do USA przybyli genera\xc5\x82 Jaques Bagratuni, kapitan Haig Bonapartian i pu\xc5\x82kownik Ter-Pogossian. We Fresno wyre\xc5\xbcyserowa\xc5\x82 kampani\xc4\x99 dzi\xc4\x99ki kt\xc3\xb3rej na rzecz ormia\xc5\x84skich uchod\xc5\xbac\xc3\xb3w wojennych przekazano 500.000 dolar\xc3\xb3w. Ozanianian wzbudzi\xc5\x82 w Stanach Zjednoczonych wielkie zainteresowanie, zyska\xc5\x82 przydomek "Ormia\xc5\x84skiego Jerzego Waszyngtona" a nawet pozwolono mu usi\xc4\x85\xc5\x9b\xc4\x87 na fotelu Waszyngtona, co by\xc5\x82o bezprecedensowym zaszczytem. W Pary\xc5\xbcu, prezydent Francji Raymond Poincar\xc3\xa9 zorganizowa\xc5\x82 przyj\xc4\x99cie na jego cze\xc5\x9b\xc4\x87._NEWLINE_15 maja 1922 roku w Pary\xc5\xbcu, Ozanian o\xc5\xbceni\xc5\x82 si\xc4\x99 ze Nevarte Kurkijan. Nast\xc4\x99pnie przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 si\xc4\x99 do USA i zamieszka\xc5\x82 we Fresno w Kalifornii. W 1936 roku ameryka\xc5\x84ski pisarz ormia\xc5\x84skiego pochodzenia William Saroyan, wyda\xc5\x82 ksi\xc4\x85\xc5\xbck\xc4\x99 Antranik of Armenia w kt\xc3\xb3rej opisa\xc5\x82 przybycie Andranika do Fresno._NEWLINE_W czasie pobytu w San Francisco w lutym 1926 roku Ozanian ci\xc4\x99\xc5\xbcko zachorowa\xc5\x82. Zgodnie z aktem zgonu znajduj\xc4\x85cym si\xc4\x99 w ewidencji Butte County, Andranik zmar\xc5\x82 31 sierpnia 1927 roku w pobli\xc5\xbcu Chico w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Kalifornii. Jako przyczyna \xc5\x9bmierci wskazana zosta\xc5\x82a d\xc5\x82awica piersiowa. The New York Times poinformowa\xc5\x82 \xc5\xbce w pogrzebie w centrum Manhattanu uczestniczy\xc5\x82o ponad 2500 cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w wsp\xc3\xb3lnoty ormia\xc5\x84skiej. Szcz\xc4\x85tki Ozaniana na pocz\xc4\x85tku 1928 roku zosta\xc5\x82y przeniesione na Cmentarz P\xc3\xa8re-Lachaise w Pary\xc5\xbcu. W 2000 roku miejsce poch\xc3\xb3wku Ozaniana przeniesiono do Erywania w Armenii.\n_START_SECTION_\nW ASRR\n_START_PARAGRAPH_\nW czasach radzieckich, niewiele pisano o Andranika, zw\xc5\x82aszcza w okresie generacji Ormian narodzonej ju\xc5\xbc po \xc5\x9bmierci dzia\xc5\x82acza. 30 czerwca 1963 roku, wybitny pisarz radzieckiej Armenii, Paruyr Sevak po przeczytaniu jednej z notatek \xc5\xbco\xc5\x82nierskich Ozaniana, napisa\xc5\x82 o nim esej. Sevak ubolewa\xc5\x82, \xc5\xbce jego pokolenia nie wiedzia\xc5\x82o o Andraniku zbyt wiele._NEWLINE_W 1967 roku, w tajemnicy przed rz\xc4\x85dem, Mikajel Awetisjan wzni\xc3\xb3s\xc5\x82 pomnik Ozaniana w miejscowo\xc5\x9bci Ujan._NEWLINE_W 1989 roku uruchomiano w Erywaniu stacj\xc4\x99 metra Genera\xc5\x82a Andranika.\n_START_SECTION_\nW Republice Armenii\n_START_PARAGRAPH_\nAndranik wci\xc4\x85\xc5\xbc jest ceniony przez rodak\xc3\xb3w i cieszy si\xc4\x99 w Armenii bardzo du\xc5\xbcym szacunkiem, do panteonu bohater\xc3\xb3w narodowych zalicza\xc5\x82y go osoby tj. poeta Hovhannes Tumanyan, polityk Avetis Aharonyan, liderzy bolszewik\xc3\xb3w Stepan Szaumian i Anastas Mikojan oraz marsza\xc5\x82ek ZSRR Iwan Bagramian. W styczniu 1920 roku w ameryka\xc5\x84skim czasopi\xc5\x9bmie The Literary Digest ukaza\xc5\x82 si\xc4\x99 artyku\xc5\x82 w kt\xc3\xb3rym okre\xc5\x9blono Ozaniana jako ormia\xc5\x84skiego Jerzego Waszyngtona, Garibaldiego i Robin Hooda._NEWLINE_Szcz\xc4\x85tki Adranika mia\xc5\x82y by\xc4\x87 pierwotnie pochowanie w Armenii, jednak w\xc5\x82adze radzieckie odm\xc3\xb3wi\xc5\x82y pogrzebaniu Ozaniana na terenie ASRR. Jego cia\xc5\x82o powr\xc3\xb3ci\xc5\x82o do Armenii w dniu 17 lutego 2000 roku i zosta\xc5\x82 ponownie pochowany tym razem na cmentarzu wojskowym w Yerablur, pogrzeb odby\xc5\x82 si\xc4\x99 20 lutego. W swoim wyst\xc4\x85pieniu podczas ceremonii pogrzebowej, prezydent Robert Koczarian opisa\xc5\x82 Andranika jako "jednego z najwybitniejszych syn\xc3\xb3w narodu ormia\xc5\x84skiego._NEWLINE_W czasie wojny o G\xc3\xb3rski Karabach po stronie Ormian dzia\xc5\x82a\xc5\x82 pu\xc5\x82k ochotnik\xc3\xb3w o nazwie "Genera\xc5\x82 Andranik" dow\xc3\xb3dc\xc4\x85 pu\xc5\x82ku by\xc5\x82 Gnel Manukjan._NEWLINE_W Armenii imi\xc4\x99 Ozaniana nosi wiele ulic (m.in. w Erywaniu[), szk\xc3\xb3\xc5\x82 i innych gmach\xc3\xb3w. Od 1991 roku w Armenii wzniesiono wiele pomnik\xc3\xb3w Ozaniana: w 1990 roku w miejscowo\xc5\x9bciach Voskevan i Navur. W 1994 roku w Giumri. W 2011 roku przed szko\xc5\x82\xc4\x85 we wsi Artenia. Trzy pomniki Ozaniana znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 w stolicy Armenii, Erywaniu._NEWLINE_W 1995 w Erywaniu powsta\xc5\x82o Muzeum gen. Andranika, wkr\xc3\xb3tce zosta\xc5\x82o one zamkni\xc4\x99te po tym gdy budynek zosta\xc5\x82 sprywatyzowany. Ponownie zosta\xc5\x82o one otwarte pod nazw\xc4\x85 Muzeum Ormia\xc5\x84skiego Ruchu Fedain\xc3\xb3w imienia Andranika Ozaniana w dniu 16 wrze\xc5\x9bnia 2006 roku, otworzy\xc5\x82 je Iljicz Belgrian._NEWLINE_11 wrze\xc5\x9bnia 2012 roku, w czasie meczu Bu\xc5\x82garia-Armenia na Stadionie Narodowym w Sofii wywieszono olbrzymi plakat ze zdj\xc4\x99ciami Andranika i ormia\xc5\x84skiego oficera Gurgena Margariana brutalnie zabitego przez azerskiego \xc5\xbco\xc5\x82nierza Ramila Safarova w czasie organizowanego przez NATO kursu j\xc4\x99zyka angielskiego w 2004 roku.\n_START_SECTION_\nZa granic\xc4\x85\n_START_PARAGRAPH_\nPoza Armeni\xc4\x85 istnieje wiele rze\xc5\xbab i pomnik\xc3\xb3w Ozaniana znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 one w m.in. Bukareszcie (1936), Pary\xc5\xbcu (1945 - na cmentarzu P\xc3\xa8re Lachaise i 2005 - w Le Plessis-Robinson), Nikozji (1990), Warnie (2011) i Armawirze w Rosji (miasto to zosta\xc5\x82o za\xc5\x82o\xc5\xbcone przez Ormian)._NEWLINE_W maju 2011 roku w Wolonce w pobli\xc5\xbcu Soczi w Rosji ods\xc5\x82oni\xc4\x99to pomnik Ozaniana autorstwa Marata Minasjana. Pomnik pod presj\xc4\x85 Turcji zosta\xc5\x82 usuni\xc4\x99ty ju\xc5\xbc 27 maja, Turcja og\xc5\x82osi\xc5\x82a wcze\xc5\x9bniej \xc5\xbce b\xc4\x99dzie bojkotowa\xc4\x87 Zimowe Igrzyska Olimpijskie 2014 w Soczi je\xc5\x9bli pomnik nadal b\xc4\x99dzie sta\xc5\x82 w pobli\xc5\xbcu miasta._NEWLINE_W Richardson Springs w Kalifornii, gdzie Andranik zmar\xc5\x82 w 1927 roku istnieje ksi\xc4\x99ga kondolencyjna._NEWLINE_Poza granicami Armenii istniej\xc4\x85 ulice, place czy szko\xc5\x82y imienia Ozaniana znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 one w m.in. C\xc3\xb3rdobie (Argentyna), P\xc5\x82owdiw, Warnie (Bu\xc5\x82garia), Meudon i Pary\xc5\xbcu (Francja) a tak\xc5\xbce w Stanach Zjednoczonych. Jego imieniem nazwanych zosta\xc5\x82o wiele organizacji ormia\xc5\x84skiej diaspory.\n_START_SECTION_\nOrdery i odznaczenia\n_START_PARAGRAPH_\nAndranik od czasu \xc5\x9bmierci Aghbiur Seroba w 1899 roku znany by\xc5\x82 jako lider fedain\xc3\xb3w (\xd6\x86\xd5\xab\xd5\xa4\xd5\xa1\xd5\xb5\xd5\xa1\xd5\xba\xd5\xa5\xd5\xbf). Popularn\xc4\x85 nazw\xc4\x85 by\xc5\x82 te\xc5\xbc jego przydomek Andranik Pasza._NEWLINE_Po pierwszej wojnie ba\xc5\x82ka\xc5\x84skiej, Adranik zosta\xc5\x82 nagrodzony przez Bu\xc5\x82gar\xc3\xb3w i Grek\xc3\xb3w - uhonorowano go Orderem Walecznych IV Klasy i Krzy\xc5\xbcem Wojennym II Klasy._NEWLINE_Podczas I wojny \xc5\x9bwiatowej gdy by\xc5\x82 dow\xc3\xb3dc\xc4\x85 ormia\xc5\x84skich ochotnik\xc3\xb3w walcz\xc4\x85cych w armii rosyjskiej zyska\xc5\x82 przydomek Genera\xc5\x82 Andranik. W 1918 roku zosta\xc5\x82 awansowany przez Rosjan na genera\xc5\x82a majora. W czasie wojny zosta\xc5\x82 uhonorowany czterema medalami rosyjskimi - Orderem \xc5\x9bw. W\xc5\x82adimira (IV klasa), Orderem \xc5\x9awi\xc4\x99tego Stanis\xc5\x82awa (II klasa), Krzy\xc5\xbcem \xc5\x9bw. Jerzego (IV klasa) i Orderem \xc5\x9awi\xc4\x99tego Jerzego (III, IV klasa). W 1919 roku w czasie wizyty Ozaniana we Francji, prezydent Raymonda Poincar\xc3\xa9 nada\xc5\x82 mu order Legii Honorowej.\n_START_SECTION_\nW popkulturze\n_START_PARAGRAPH_\nAndranik zosta\xc5\x82 uhonorowany w literaturze ormia\xc5\x84skiej. Zachodniormia\xc5\x84ski pisarz Siamanto w czasie pobytu w Pary\xc5\xbcu napisa\xc5\x82 w 1903 roku, wiersz zatytu\xc5\x82owany "Andranik". Znany ormia\xc5\x84sko-ameryka\xc5\x84ski pisarz William Saroyan, napisa\xc5\x82 Antranik of Armenia, zosta\xc5\x82a ona zawarta w zbiorze opowiada\xc5\x84 z 1936 roku._NEWLINE_W latach 60., 70. i 80., Souren Sahagian zebra\xc5\x82 opowie\xc5\x9bci ludowe i uko\xc5\x84czy\xc5\x82 powie\xc5\x9b\xc4\x87 zatytu\xc5\x82owan\xc4\x85 "Opowie\xc5\x9b\xc4\x87 o Andraniku" (\xd4\xb1\xd5\xbd\xd6\x84 \xd4\xb1\xd5\xb6\xd5\xa4\xd6\x80\xd5\xa1\xd5\xb6\xd5\xab\xd5\xaf\xd5\xab \xd5\xb4\xd5\xa1\xd5\xbd\xd5\xab\xd5\xb6). Powie\xc5\x9b\xc4\x87 po raz pierwszy zosta\xc5\x82a wydana przez Centrum Bada\xc5\x84 Strategicznych "Aratat" w Erywaniu w 2008 roku. Andranik sta\xc5\x82 si\xc4\x99 bohaterem kilku film\xc3\xb3w - Andranik (1928) w re\xc5\xbcyserii Asho Shakhatuni (zagra\xc5\x82 on te\xc5\xbc g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 rol\xc4\x99) wyprodukowany przez Ormia\xc5\x84skie Studio Filmowe w Pary\xc5\xbcu (by\xc5\x82 to pierwszy niemy film fabularny na temat Armenii). W 1989 roku wydano film dokumentalny Adranik w re\xc5\xbcyserii Levona Mkrtchiana. W 2010 roku ukaza\xc5\x82 si\xc4\x99 53 minutowy dokument Andranik Ozanian, film zosta\xc5\x82 wyprodukowany dla ARMTV._NEWLINE_Zosta\xc5\x82 upami\xc4\x99tniony w wielu pie\xc5\x9bniach patriotycznych wykonywanych przez m.in. Sahaka Sahkiana, Nersika Inspiriana i Harouta Pamboukijana. Najbardziej znanymi piosenkami o Andraniku s\xc4\x85 Jak orze\xc5\x82 (Ashugh Sheram 1904) i Andranik pasza (autorstwa Gusana Hayrika). Andranik pojawia si\xc4\x99 w popularnej piosence Waleczne serce z Kaukazu (\xd4\xbf\xd5\xb8\xd5\xbe\xd5\xaf\xd5\xa1\xd5\xbd\xd5\xab \xd6\x84\xd5\xa1\xd5\xbb\xd5\xa5\xd6\x80, ok. 1903) i innych utworach folkloru patriotycznego.'