b'\n_START_ARTICLE_\nTadeusz \xc5\x9alipko\n_START_SECTION_\n\xc5\xbbyciorys\n_START_PARAGRAPH_\nUrodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 jako syn Jana i Marii z domu Wierzbi\xc5\x84skiej. Po \xc5\x9bmierci ojca wr\xc3\xb3ci\xc5\x82 wraz z matk\xc4\x85 w 1923 r. do rodzinnego miasta rodzic\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 do Gr\xc3\xb3dka Jagiello\xc5\x84skiego, gdzie w 1936 r. zda\xc5\x82 matur\xc4\x99. W 1937 r. rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 studia na uniwersytecie we Lwowie._NEWLINE_12 pa\xc5\xbadziernika 1939 r. wst\xc4\x85pi\xc5\x82 do zakonu jezuit\xc3\xb3w w Starej Wsi k. Brzozowa, gdzie odby\xc5\x82 dwuletni nowicjat. W latach 1941\xe2\x80\x931944 studiowa\xc5\x82 filozofi\xc4\x99 na Wydziale Filozoficznym Towarzystwa Jezusowego w Krakowie, przeniesionym wskutek wojny do Nowego S\xc4\x85cza. Studia teologiczne odbywa\xc5\x82 na jezuickim Wydziale Teologicznym Bobolanum, kt\xc3\xb3ry z powodu wojny przeniesiono z Lublina najpierw do Nowego S\xc4\x85cza, a nast\xc4\x99pnie (1944\xe2\x80\x931946) do Starej Wsi. Tam w 1947 r. przyj\xc4\x85\xc5\x82 \xc5\x9bwi\xc4\x99cenia kap\xc5\x82a\xc5\x84skie._NEWLINE_Od 1948 r. odbywa\xc5\x82 studia z etyki spo\xc5\x82ecznej na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Jagiello\xc5\x84skiego w Krakowie, uzyskuj\xc4\x85c w 1949 r. magisterium, a w 1952 r. \xe2\x80\x93 doktorat na podstawie rozprawy pt. Zasada pomocniczo\xc5\x9bci (promotor W\xc5\x82adys\xc5\x82aw Wicher)._NEWLINE_Od 1948 r. wyk\xc5\x82ada\xc5\x82 etyk\xc4\x99 na Wydziale Filozoficznym Towarzystwa Jezusowego w Krakowie, od 1963 r. tak\xc5\xbce na Papieskim Wydziale Teologicznym w Krakowie. 2 lutego 1957 r. z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 w Krakowie uroczyst\xc4\x85 profesj\xc4\x99 czterech \xc5\x9blub\xc3\xb3w._NEWLINE_W 1965 r. obj\xc4\x85\xc5\x82 etat adiunkta w Katedrze Etyki na Wydziale Filozofii Chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skiej Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie. Na tym Wydziale habilitowa\xc5\x82 si\xc4\x99 w 1967 r. na podstawie rozprawy Zagadnienie godziwej obrony sekretu. W 1973 r. uzyska\xc5\x82 tytu\xc5\x82 naukowy profesora nadzwyczajnego, a w 1982 r. profesora zwyczajnego. W latach 1957\xe2\x80\x931964 pe\xc5\x82ni\xc5\x82 funkcj\xc4\x99 dziekana na Wydziale Filozoficznym Towarzystwa Jezusowego w Krakowie, a w latach 1976\xe2\x80\x931980 na Wydziale Filozofii Chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skiej ATK. W 1988 r. przeszed\xc5\x82 na emerytur\xc4\x99, kontynuuj\xc4\x85c jednak o\xc5\xbcywion\xc4\x85 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 naukow\xc4\x85 i pisarsk\xc4\x85._NEWLINE_Zmar\xc5\x82 1 maja 2015 w Krakowie i zosta\xc5\x82 pochowany na tamtejszym Cmentarzu Rakowickim.\n_START_SECTION_\nDziedziny pracy naukowej i pisarskiej\n_START_PARAGRAPH_\nW pracy naukowej skoncentrowa\xc5\x82 si\xc4\x99 na studiach nad chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84sk\xc4\x85 filozofi\xc4\x85 moralno\xc5\x9bci. Jednocze\xc5\x9bnie \xc5\x9bledzi\xc5\x82 rozw\xc3\xb3j etyki marksistowskiej oraz innych kierunk\xc3\xb3w etyki laickiej, kt\xc3\xb3rym szczeg\xc3\xb3lnie w pierwszej fazie tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9bci naukowej po\xc5\x9bwi\xc4\x99ci\xc5\x82 sporo artyku\xc5\x82\xc3\xb3w i recenzji. Problematyk\xc4\x99 wydawanych przeze\xc5\x84 ksi\xc4\x85\xc5\xbcek dyktowa\xc5\x82y kwestie dyskutowane w\xc3\xb3wczas w polskim spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwie. Zagadnienie godziwej obrony sekretu (Warszawa 1968) oraz Etyczny problem samob\xc3\xb3jstwa (Warszawa 1970) by\xc5\x82y echem pyta\xc5\x84 nurtuj\xc4\x85cych my\xc5\x9bl etyczn\xc4\x85 wobec sytuacji narzucanych stanem wojny i okupacji. Praca \xc5\xbbycie i p\xc5\x82e\xc4\x87 cz\xc5\x82owieka (Krak\xc3\xb3w 1978) by\xc5\x82a odpowiedzi\xc4\x85 na nasilaj\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 w\xc3\xb3wczas dyskusj\xc4\x99 na temat etyki seksualnej. Jako pierwszy w polskiej literaturze filozoficzno-etycznej podj\xc4\x85\xc5\x82 problematyk\xc4\x99 bioetyczn\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra stawa\xc5\x82a si\xc4\x99 coraz bardziej aktualna dzi\xc4\x99ki rozwojowi wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych nauk biologicznych. Czyni\xc5\x82 to w szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci w pracy pt. Granice \xc5\xbcycia. Dylematy wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnej bioetyki (Warszawa 1978, Krak\xc3\xb3w 1994). Ponowi\xc5\x82 za\xc5\x9b w ksi\xc4\x85\xc5\xbcce Za czy przeciw \xc5\xbcyciu (Krak\xc3\xb3w 1992)._NEWLINE_W publikacji Kara \xc5\x9bmierci z teologicznego i filozoficznego punktu widzenia (Krak\xc3\xb3w 2000) przedmiotem studium uczyni\xc5\x82 problem kary \xc5\x9bmierci. Tematyk\xc4\x99 ekologiczn\xc4\x85 om\xc3\xb3wi\xc5\x82 we wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy z Andrzejem Zwoli\xc5\x84skim w pracy Rozdro\xc5\xbca ekologii (Krak\xc3\xb3w 1999)._NEWLINE_Do jego osi\xc4\x85gni\xc4\x99\xc4\x87 nale\xc5\xbcy ca\xc5\x82o\xc5\x9bciowe opracowanie etyki filozoficznej pt. Zarys etyki og\xc3\xb3lnej (Krak\xc3\xb3w 1974, wyd. 5: 2009) oraz Zarys etyki szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owej (I\xe2\x80\x93II, Krak\xc3\xb3w 1982, 2005). Prace te powsta\xc5\x82y po podj\xc4\x99ciu zaj\xc4\x99\xc4\x87 na ATK, pomy\xc5\x9blane pierwotnie jako podr\xc4\x99cznik, p\xc3\xb3\xc5\xbaniej rozszerzane i rozbudowywane, dawa\xc5\x82y okazj\xc4\x99 do przedstawienia w\xc5\x82asnych przemy\xc5\x9ble\xc5\x84 i pogl\xc4\x85d\xc3\xb3w. Dlatego stanowi\xc4\x85 g\xc5\x82\xc3\xb3wne \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o do rekonstrukcji ca\xc5\x82okszta\xc5\x82tu jego koncepcji etyki. Mie\xc5\x9bci si\xc4\x99 ona w ramach etyki tomistycznej, poddanej jednak odmiennym interpretacjom wielu nawet zasadniczych dla etyki tez. Og\xc3\xb3lny kierunek tych innowacji okre\xc5\x9bli\xc5\x82 sam \xc5\x9alipko, przedstawiaj\xc4\x85c w\xc5\x82asne uj\xc4\x99cie etyki chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skiej jako jej \xe2\x80\x9eaksjonomiczn\xc4\x85 wersj\xc4\x99\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 w przeciwstawieniu do jej powszechnie dot\xc4\x85d akceptowanej interpretacji eudajmonistycznej, opartej na idei celu. To og\xc3\xb3lnie sformu\xc5\x82owane podej\xc5\x9bcie znajdzie uzasadnienie zar\xc3\xb3wno w przyj\xc4\x99tej metodzie, jak i w charakterystyce poszczeg\xc3\xb3lnych traktat\xc3\xb3w g\xc5\x82oszonej przez \xc5\x9alipk\xc4\x99 etyki.\n_START_SECTION_\nMetoda\n_START_PARAGRAPH_\nZ dwu orientacji w tomizmie, z kt\xc3\xb3rych jedna za punkt wyj\xc5\x9bcia obiera zasady rozumowe, druga za\xc5\x9b si\xc4\x99ga do danych do\xc5\x9bwiadczenia, \xc5\x9alipko opowiada si\xc4\x99 za orientacj\xc4\x85 empiryczn\xc4\x85. Nie podziela jednak pogl\xc4\x85du autor\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy g\xc5\x82osz\xc4\x85 istnienie specyficznego \xe2\x80\x9edo\xc5\x9bwiadczenia aksjologicznego\xe2\x80\x9d. Nawi\xc4\x85zuj\xc4\x85c do zastanego w tomizmie postulatu oparcia etyki na faktach (Luigi Taparelli d\xe2\x80\x99Azeglio; 1793-1862), rozwija ide\xc4\x99 do\xc5\x9bwiadczenia etycznego, w kt\xc3\xb3rym wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia 2 rodzaje: do\xc5\x9bwiadczenie wewn\xc4\x99trzne, przez kt\xc3\xb3re rozumie zdolno\xc5\x9b\xc4\x87 u\xc5\x9bwiadamiania sobie w\xc5\x82asnych intuicji moralnych jako czysto duchowych prze\xc5\xbcy\xc4\x87 poszczeg\xc3\xb3lnych jednostek, oraz do\xc5\x9bwiadczenie zewn\xc4\x99trzne, pojmowane jako zobiektywizowane w werbalnym przekazie stany spo\xc5\x82ecznej \xc5\x9bwiadomo\xc5\x9bci moralnej \xe2\x80\x93 dzi\xc4\x99ki osi\xc4\x85gni\xc4\x99ciom wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnej etnologii \xe2\x80\x93 odpowiednio do omawianego zagadnienia w jej og\xc3\xb3lnoludzkim zasi\xc4\x99gu. Za pomoc\xc4\x85 metod zaczerpni\xc4\x99tych z tych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 realizuje pierwszy etap badania etycznego, nazwanego filozofi\xc4\x85 \xc5\x9bwiadomo\xc5\x9bci moralnej. Podstawowe zadanie polega tu na ustaleniu tzw. faktu etycznego, nast\xc4\x99pnie na jego filozoficznym opisie, co prowadzi do ukazania antynomii przenikaj\xc4\x85cych \xc5\x9bwiadomo\xc5\x9b\xc4\x87 moraln\xc4\x85 jednostek i ca\xc5\x82ych grup spo\xc5\x82ecznych, b\xc4\x85d\xc5\xba innych pyta\xc5\x84 odnosz\xc4\x85cych si\xc4\x99 do prze\xc5\xbcywanych przez ludzi tre\xc5\x9bci moralnych. Wobec za\xc5\x82o\xc5\xbcenia, \xc5\xbce struktura rzeczywisto\xc5\x9bci jest niesprzeczna, ujawnione dylematy sk\xc5\x82aniaj\xc4\x85 my\xc5\x9bl etyczn\xc4\x85 do sformu\xc5\x82owania odpowiednich zagadnie\xc5\x84 domagaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 odpowiedzi. Jest to zatem etap problemotw\xc3\xb3rczy._NEWLINE_Drugi etap \xe2\x80\x93 nazwany filozofi\xc4\x85 bytu moralnego \xe2\x80\x93 polega na dokonaniu racjonalnej analizy obiektywnej zawarto\xc5\x9bci tego faktu, u\xc5\x9bci\xc5\x9bleniu poj\xc4\x99\xc4\x87 i uprawomocnieniu odpowiedniej zasady lub normy, czyli na wypracowaniu metodologicznie uprawomocnionego uzasadnienia postawionej tezy. W tym miejscu dochodzi do g\xc5\x82osu metodologiczna zale\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 etyki od jej teoriopoznawczych i antropologicznych za\xc5\x82o\xc5\xbce\xc5\x84._NEWLINE_Zdaniem \xc5\x9alipki pierwszym warunkiem przy konstruowaniu operatywnej metodologii filozoficzno-etycznej jest dobranie odpowiednich narz\xc4\x99dzi poznawczych. Opowiada si\xc4\x99 tu za uniwersalizmem teoriopoznawczym. Dzi\xc4\x99ki w\xc5\x82a\xc5\x9bciwej temu kierunkowi teorii tzw. powszechnik\xc3\xb3w (uniwersalia), uzyskuje etyka nie tylko kontakt z obiektywnym bytem moralnym, ale tak\xc5\xbce mo\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 dokonywania wgl\xc4\x85du w istotowe struktury tego bytu. Mimo to \xc5\x9alipko uwa\xc5\xbca, \xc5\xbce etyka zdana na w\xc5\x82asne si\xc5\x82y nie jest zdolna wydoby\xc4\x87 z tre\xc5\x9bci do\xc5\x9bwiadczenia etycznego ostatecznie przekonuj\xc4\x85cych racji do uprawomocnienia (uzasadnienia) g\xc5\x82oszonych przez ni\xc4\x85 tez normatywnych. Po te racje musi si\xc4\x99gn\xc4\x85\xc4\x87 znacznie g\xc5\x82\xc4\x99biej: do tych warstw antropologicznej struktury cz\xc5\x82owieka, na kt\xc3\xb3rych opieraj\xc4\x85 si\xc4\x99 konstytutywne zasady obiektywnego porz\xc4\x85dku moralnego. Tym samym \xc5\x9alipko zaprzecza mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci zbudowania tzw. etyki niezale\xc5\xbcnej. W fazie docieka\xc5\x84 maj\xc4\x85cych charakter teoriotw\xc3\xb3rczy b\xc4\x85d\xc5\xba normotw\xc3\xb3rczy pozostaje w merytorycznym zwi\xc4\x85zku z filozoficzn\xc4\x85 wizj\xc4\x85 cz\xc5\x82owieka i jego miejsca we wszech\xc5\x9bwiecie._NEWLINE_W zarysowanej metodzie \xc5\x9alipko znajduje swego rodzaju instrumentarium badawcze, za pomoc\xc4\x85 kt\xc3\xb3rego konstruuje zgodnie z tradycyjn\xc4\x85 etyk\xc4\x85 tomistyczn\xc4\x85 strukturalny model etyki. Zr\xc4\x85b tej etyki tworz\xc4\x85: nauka o szcz\xc4\x99\xc5\x9bciu jako celu ostatecznym (eudajmonologia), nauka o warto\xc5\x9bciach moralnych (aksjologia)oraz nauka o prawie moralnym(deontologia). W ka\xc5\xbcdej z tych dziedzin \xc5\x9alipko wprowadza w\xc5\x82asne koncepcje.\n_START_SECTION_\nEudajmonologia\n_START_PARAGRAPH_\nWk\xc5\x82ad \xc5\x9alipki na polu eudajmonologii dotyczy tre\xc5\x9bciowych innowacji, jakie wprowadzi\xc5\x82 w okre\xc5\x9bleniu podstawowych poj\xc4\x99\xc4\x87 szcz\xc4\x99\xc5\x9bcia doskona\xc5\x82ego i (relatywnie) naczelnego, a tak\xc5\xbce w logicznej konstrukcji uzasadnienia tezy o istnieniu celu ostatecznego. Nacisk k\xc5\x82adzie na dysproporcj\xc4\x99, jaka zaistnia\xc5\x82aby mi\xc4\x99dzy nieograniczon\xc4\x85 ekspansywno\xc5\x9bci\xc4\x85 ludzkiego d\xc4\x85\xc5\xbcenia do szcz\xc4\x99\xc5\x9bcia a ograniczono\xc5\x9bci\xc4\x85 d\xc3\xb3br le\xc5\xbc\xc4\x85cych w zasi\xc4\x99gu owego d\xc4\x85\xc5\xbcenia. Zdaniem \xc5\x9alipki zawarty w tej dysproporcji egzystencjalny tragizm ludzkiego istnienia przezwyci\xc4\x99\xc5\xbca teza chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skiej etyki, oparta na teistycznych przes\xc5\x82ankach, kt\xc3\xb3ra ukazuj\xc4\x85c cz\xc5\x82owiekowi istnienie niesko\xc5\x84czenie dobrego Boga, rozwi\xc4\x85zuje ten dylemat, poniewa\xc5\xbc w Bogu odnajduje on dobro zdolne zaspokoi\xc4\x87 wszelkie jego d\xc4\x85\xc5\xbcenia do doskona\xc5\x82o\xc5\x9bci i szcz\xc4\x99\xc5\x9bcia. Jednak\xc5\xbce wbrew tradycyjnemu mniemaniu, teoria celu ostatecznego ukazuje jedynie horyzontalny kres wszelkiego \xc5\x9bwiadomego d\xc4\x85\xc5\xbcenia ludzkiego i wyznacza tym samym egzystencjalne pole, na kt\xc3\xb3rym cz\xc5\x82owiek urzeczywistnia moralny sens swego \xc5\xbcycia. Nie stanowi natomiast immanentnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci tych struktur moralno\xc5\x9bci, kt\xc3\xb3re od wewn\xc4\x85trz konstytuuj\xc4\x85 zasady realizacji tego sensu, mianowicie dobro i z\xc5\x82o moralne. T\xc4\x99 rol\xc4\x99 spe\xc5\x82niaj\xc4\x85 warto\xc5\x9bci moralne i moralny imperatyw. Dlatego aksjologi\xc4\x99 wysuwa \xc5\x9alipko na czo\xc5\x82o rozwa\xc5\xbca\xc5\x84 na temat fundamentalnych zagadnie\xc5\x84 etycznych.\n_START_SECTION_\nAksjologia\n_START_PARAGRAPH_\nRozwa\xc5\xbcania nad aksjologi\xc4\x85 opiera \xc5\x9alipko na rozr\xc3\xb3\xc5\xbcnieniu mi\xc4\x99dzy teori\xc4\x85 czynnik\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re okre\xc5\x9blaj\xc4\x85 moraln\xc4\x85 warto\xc5\x9b\xc4\x87 aktu, a teori\xc4\x85 warto\xc5\x9bci moralnych (fontes moralitatis_NEWLINE_i norma constitutiva moralitatis). Przyjmuj\xc4\x85c ten podzia\xc5\x82, do obu traktat\xc3\xb3w wprowadza znaczne modyfikacje. W teorii czynnik\xc3\xb3w moralno\xc5\x9bci aktu, przeciwstawiaj\xc4\x85c si\xc4\x99 dotychczasowej tradycji chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skiej, za punkt wyj\xc5\x9bcia przyjmuje stwierdzenie, \xc5\xbce dzia\xc5\x82ania ludzkie maj\xc4\x85 dwojak\xc4\x85 struktur\xc4\x99: przybieraj\xc4\x85 posta\xc4\x87 b\xc4\x85d\xc5\xba \xe2\x80\x9eaktu prostego\xe2\x80\x9d, b\xc4\x85d\xc5\xba \xe2\x80\x9eaktu z\xc5\x82o\xc5\xbconego\xe2\x80\x9d. W akcie prostym (np. ja\xc5\x82mu\xc5\xbcna, k\xc5\x82amstwo) moraln\xc4\x85 jako\xc5\x9b\xc4\x87 konstytuuje przedmiot, a wi\xc4\x99c obiektywny czynnik strukturalny, zakorzeniony w wewn\xc4\x99trznej celowo\xc5\x9bci aktu. Akty te moc\xc4\x85 przedmiotu s\xc4\x85 wi\xc4\x99c wewn\xc4\x99trznie dobre (z\xc5\x82e) lub oboj\xc4\x99tne, a subiektywna intencja podmiotu i inne okoliczno\xc5\x9bci pe\xc5\x82ni\xc4\x85 w nich rol\xc4\x99 wt\xc3\xb3rn\xc4\x85._NEWLINE_W akcie z\xc5\x82o\xc5\xbconym natomiast, kt\xc3\xb3ry polega na dynamicznym przyporz\xc4\x85dkowaniu dwu lub wi\xc4\x99cej akt\xc3\xb3w prostych, u\xc5\xbcytych jako \xc5\x9brodki do osi\xc4\x85gni\xc4\x99cia okre\xc5\x9blonego dobra jako celu dzia\xc5\x82ania (np. dobroczynno\xc5\x9b\xc4\x87 dla zyskania dobrej opinii lub dla osi\xc4\x85gni\xc4\x99cia np. mandatu poselskiego), czynnikiem determinuj\xc4\x85cym moraln\xc4\x85 warto\xc5\x9bciowo\xc5\x9b\xc4\x87 tego aktu jest moralna jako\xc5\x9b\xc4\x87 celu, czyli dobro, ku kt\xc3\xb3remu si\xc4\x99 zwraca i kt\xc3\xb3re chce osi\xc4\x85gn\xc4\x85\xc4\x87 ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 dzia\xc5\x82ania. Mimo swej nadrz\xc4\x99dnej pozycji, cel aktu z\xc5\x82o\xc5\xbconego podlega jednemu ograniczeniu: nie zmienia wewn\xc4\x99trznej jako\xc5\x9bci moralnej wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cych w nim \xc5\x9brodk\xc3\xb3w, czyli akt\xc3\xb3w prostych. Jak intencja nie jest zdolna uzdrowi\xc4\x87 moralnego z\xc5\x82a przedmiotu aktu prostego, tak cel aktu z\xc5\x82o\xc5\xbconego nie u\xc5\x9bwi\xc4\x99ca \xc5\x9brodk\xc3\xb3w moralnie z\xc5\x82ych._NEWLINE_W teorii warto\xc5\x9bci moralnych \xc5\x9alipko podtrzymuje wsp\xc3\xb3ln\xc4\x85 tomistom tez\xc4\x99 o istnieniu obiektywnych i absolutnych, ale odmiennie ni\xc5\xbc wielu tomist\xc3\xb3w obja\xc5\x9bnia obiektywn\xc4\x85 swoisto\xc5\x9b\xc4\x87 warto\xc5\x9bci moralnych. Sprowadza je bowiem na grunt wzorczych idea\xc5\x82\xc3\xb3w post\xc4\x99powania moralnego i z tej wyj\xc5\x9bciowej pozycji usi\xc5\x82uje zg\xc5\x82\xc4\x99bi\xc4\x87 problem genezy tych warto\xc5\x9bci, czyli obja\xc5\x9bni\xc4\x87 konstytuuj\xc4\x85c\xc4\x85 je zasad\xc4\x99. Czyni to w ten spos\xc3\xb3b, \xc5\xbce ich zasad\xc4\x99 konstytutywn\xc4\x85 opiera na dwu filarach: na idei godno\xc5\x9bci osoby ludzkiej oraz na relacji odpowiednio\xc5\x9bci, w jakiej celowo\xc5\x9bciowa struktura podstawowych kategorii akt\xc3\xb3w ludzkich pozostaje do realizacji wzorczej doskona\xc5\x82o\xc5\x9bci osoby ludzkiej. Obiektywne warto\xc5\x9bci moralne to idealne wzorce, czyli idea\xc5\x82y moralnego post\xc4\x99powania cz\xc5\x82owieka, ukazuj\xc4\x85ce dzia\xc5\x82ania zdolne realizowa\xc4\x87 jego doskona\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 jako osoby. Fundamentem ich obiektywnej rzeczywisto\xc5\x9bci jest w porz\xc4\x85dku bytu dana rozumna natura cz\xc5\x82owieka, konstytuuj\xc4\x85c\xc4\x85 za\xc5\x9b je zasad\xc4\x85 \xe2\x80\x93 struktura wolnej podmiotowo\xc5\x9bci cz\xc5\x82owieka i jego osobowej godno\xc5\x9bci._NEWLINE_Dalsz\xc4\x85 innowacj\xc4\x85 wprowadzon\xc4\x85 przez \xc5\x9alipk\xc4\x99 w tradycyjn\xc4\x85 tomistyczn\xc4\x85 teori\xc4\x99 warto\xc5\x9bci jest jego koncepcja koordynacji aksjologicznego zakresu warto\xc5\x9bci moralnych. W miejsce tradycyjnych rozwi\xc4\x85za\xc5\x84 wprowadza w\xc5\x82asn\xc4\x85 koncepcj\xc4\x99 rozwi\xc4\x85zywania zaistnia\xc5\x82ego konfliktu aksjologicznego. Za punkt wyj\xc5\x9bcia przyjmuje za\xc5\x82o\xc5\xbcenie, \xc5\xbce struktura \xc5\x9bwiata warto\xc5\x9bci moralnych opiera si\xc4\x99 na zasadzie harmonijnej koordynacji warto\xc5\x9bci oraz ich hierarchizacji. Konsekwencj\xc4\x85 tego za\xc5\x82o\xc5\xbcenia jest stwierdzenie, \xc5\xbce r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc absolutne warto\xc5\x9bci moralne musz\xc4\x85 pozostawa\xc4\x87 w takiej wzajemnej relacji, kt\xc3\xb3ra stwarza operatywny mechanizm obrony tych warto\xc5\x9bci przed agresj\xc4\x85. Mechanizm ten polega na wy\xc5\x82\xc4\x85czeniu aktu \xe2\x80\x93 stanowi\xc4\x85cego skuteczny, a zarazem niezb\xc4\x99dny \xc5\x9brodek w tego rodzaju sytuacjach \xe2\x80\x93 z aksjologicznego zakresu warto\xc5\x9bci sprz\xc4\x99\xc5\xbconej relacj\xc4\x85 podporz\xc4\x85dkowania z warto\xc5\x9bci\xc4\x85 wystawion\xc4\x85 na zamach ze strony agresora. Innymi s\xc5\x82owy, akt, kt\xc3\xb3ry poza agresj\xc4\x85 stanowi zawsze naruszenie okre\xc5\x9blonej warto\xc5\x9bci (w przytoczonych przyk\xc5\x82adach zwie si\xc4\x99 to k\xc5\x82amstwem lub morderstwem), w sytuacji agresji i tylko agresji \xe2\x80\x93 mimo \xc5\xbce jest \xc5\x9bwiadomym powiedzeniem nieprawdy lub bezpo\xc5\x9brednim zabiciem cz\xc5\x82owieka \xe2\x80\x93 wspomnianych warto\xc5\x9bci ludzkiego \xc5\xbcycia b\xc4\x85d\xc5\xba prawdom\xc3\xb3wno\xc5\x9bci nie narusza, gdy\xc5\xbc akt ten znajduje si\xc4\x99 poza zakresem ich obowi\xc4\x85zywalno\xc5\x9bci. Tym samym stanowi on akt nie-z\xc5\x82y, moralnie neutralny, swego rodzaju \xe2\x80\x9erestrykcj\xc4\x99\xe2\x80\x9d zaw\xc4\x99\xc5\xbcaj\xc4\x85c\xc4\x85 zasi\xc4\x99g moralnego z\xc5\x82a \xe2\x80\x93 k\xc5\x82amstwa b\xc4\x85d\xc5\xba morderstwa. Konsekwentnie tego typu akty, jak k\xc5\x82amstwo czy morderstwo, przybieraj\xc4\x85 posta\xc4\x87 akt\xc3\xb3w \xe2\x80\x9ewewn\xc4\x99trznie z\xc5\x82ych restryktywnie\xe2\x80\x9d. Ten stan rzeczy wyra\xc5\xbca \xc5\x9alipko za pomoc\xc4\x85 og\xc3\xb3lnego sformu\xc5\x82owania jako zasad\xc4\x99 \xe2\x80\x9eograniczonego zakresu aksjologicznego\xe2\x80\x9d warto\xc5\x9bci podporz\xc4\x85dkowanej w celach obrony wy\xc5\xbcszej od niej innej warto\xc5\x9bci absolutnej.\n_START_SECTION_\nDeontologia\n_START_PARAGRAPH_\nOparta na analizie do\xc5\x9bwiadczenia moralnego koncepcja zjawiska deontycznego oraz idea zakorzenienia prawa naturalnego w porz\xc4\x85dku absolutnych warto\xc5\x9bci moralnych stanowi\xc4\x85 dwie zasadnicze innowacje wniesione przez \xc5\x9alipk\xc4\x99 w deontologi\xc4\x99 tomistyczn\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nEtyka szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owa\n_START_PARAGRAPH_\nW etyce indywidualnej na uwag\xc4\x99 zas\xc5\x82uguj\xc4\x85 innowacje wniesione jako konsekwencje zastosowania koncepcji akt\xc3\xb3w wewn\xc4\x99trznie z\xc5\x82ych restryktywnie. Na tej podstawie \xc5\x9alipko przedstawia nowe rozwi\xc4\x85zanie w kwestii obrony sekretu, obrony w\xc5\x82asnego \xc5\xbcycia oraz obrony \xc5\xbcycia zbiorowego przed agresj\xc4\x85. Nawi\xc4\x85zuj\xc4\x85c do A. Vermeerscha, ale opieraj\xc4\x85c si\xc4\x99 na przes\xc5\x82ankach przez siebie wypracowanych w zakresie filozofii mowy, przyjmuje dopuszczalno\xc5\x9b\xc4\x87 tzw. mowy defensywnej, czyli \xc5\x9bwiadomego fa\xc5\x82szu, dopuszczalnego wy\xc5\x82\xc4\x85cznie w \xc5\x9bci\xc5\x9ble zakre\xc5\x9blonych granicach koniecznej obrony sekretu przed wymuszaniem jego zdrady przez akty przymusu i pogwa\xc5\x82cenia naturalnych praw cz\xc5\x82owieka. Dopuszcza tak\xc5\xbce bezpo\xc5\x9brednio zab\xc3\xb3jcze dzia\xc5\x82anie wobec agresora, kar\xc4\x99 \xc5\x9bmierci i sprawiedliw\xc4\x85 wojn\xc4\x99 \xe2\x80\x93 dla odparcia agresji, ale te\xc5\xbc tylko w tych granicach._NEWLINE_Jednym z nowszych osi\xc4\x85gni\xc4\x99\xc4\x87 \xc5\x9alipki jest ca\xc5\x82o\xc5\x9bciowe opracowanie problematyki bioetycznej, szczeg\xc3\xb3lnie za\xc5\x9b zarysowanie podstaw etyki ekologicznej, in\xc5\xbcynierii genetycznej oraz diagnostyki prenatalnej._NEWLINE_\xc5\x9alipko wni\xc3\xb3s\xc5\x82 wk\xc5\x82ad w problematyk\xc4\x99 etyki spo\xc5\x82ecznej. Syntez\xc4\x85 jego pogl\xc4\x85d\xc3\xb3w jest druga cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Zarysu etyki szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owej pt. Etyka spo\xc5\x82eczna. Na uwag\xc4\x99 zas\xc5\x82uguje zw\xc5\x82aszcza jej cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 og\xc3\xb3lna, w kt\xc3\xb3rej zaprezentowa\xc5\x82 filozofi\xc4\x99 bytu spo\xc5\x82ecznego, odbiegaj\xc4\x85c\xc4\x85 od tradycyjnych uj\xc4\x99\xc4\x87 tomistycznych. Sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 na ni\xc4\x85 uj\xc4\x99ta w kategoriach etycznych koncepcja cz\xc5\x82owieka jako istoty spo\xc5\x82ecznej, kt\xc3\xb3rej g\xc5\x82\xc3\xb3wnym elementem jest moralna determinacja do tworzenia form \xc5\xbcycia spo\xc5\x82ecznego moc\xc4\x85 moralnego imperatywu rozwijania i doskonalenia cz\xc5\x82owieka jako osoby, nast\xc4\x99pnie za\xc5\x9b na tych samych podstawach oparta eksplikacja genezy i istoty spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci, na koniec sformu\xc5\x82owanie najog\xc3\xb3lniejszych ontycznych i moralnych zasad \xc5\xbcycia spo\xc5\x82ecznego w postaci zasady solidarno\xc5\x9bci, pomocniczo\xc5\x9bci i spo\xc5\x82ecznej koordynacji. Na przes\xc5\x82ankach wynikaj\xc4\x85cych z tych zasad zarysowa\xc5\x82 elementy etyki szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owych spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci naturalnych, od ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwa i rodziny poczynaj\xc4\x85c, ko\xc5\x84cz\xc4\x85c na moralno\xc5\x9bci \xc5\xbcycia mi\xc4\x99dzynarodowego, zagadnie\xc5\x84 pokoju i wojny._NEWLINE_Ide\xc4\x85 przewodni\xc4\x85 wszystkich rozstrzygni\xc4\x99\xc4\x87 w etyce szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owej w obydwu jej wymiarach: indywidualnym i spo\xc5\x82ecznym jest moralna godno\xc5\x9b\xc4\x87 osoby ludzkiej. Tote\xc5\xbc etyka szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owa w uj\xc4\x99ciu \xc5\x9alipki ujawnia i udowadnia prawd\xc4\x99 o tym, \xc5\xbce etyka chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84ska jest etyk\xc4\x85 personalistyczn\xc4\x85 nie tylko na poziomie og\xc3\xb3lnych za\xc5\x82o\xc5\xbce\xc5\x84, lecz tak\xc5\xbce w kwestiach szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owych.'