b'\n_START_ARTICLE_\nChengdu J-20\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nWed\xc5\x82ug niepotwierdzonych doniesie\xc5\x84 program budowy samolotu maj\xc4\x85cego zast\xc4\x85pi\xc4\x87 ci\xc4\x99\xc5\xbcki my\xc5\x9bliwiec J-8II rozpocz\xc4\x99to w 1989 roku pod oznaczeniem "2-03". Pocz\xc4\x85tkowo planowano szerokie korzystanie z do\xc5\x9bwiadcze\xc5\x84 i rozwi\xc4\x85za\xc5\x84 zachodnich producent\xc3\xb3w, ale wskutek wydarze\xc5\x84 na placu Tian\xe2\x80\x99anmen ta droga zosta\xc5\x82a zamkni\xc4\x99ta. Drugim i tradycyjnym \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em nowych technologii i rozwi\xc4\x85za\xc5\x84 technicznych by\xc5\x82 Zwi\xc4\x85zek Radziecki, a p\xc3\xb3\xc5\xbaniej ju\xc5\xbc Rosja. Nie jest jasne, w jakim stopniu nowy samolot jest wytworem rodzimej my\xc5\x9bli technicznej, a na ile w jego budowie uczestniczyli zagraniczni specjali\xc5\x9bci. Prawdopodobnym jest, \xc5\xbce w budowie i projektowaniu J-20 brali udzia\xc5\x82 in\xc5\xbcynierowie rosyjscy. Pewne podobie\xc5\x84stwa do samolotu MiG 1-44 mog\xc4\x85 wskazywa\xc4\x87 na udzia\xc5\x82 konstruktor\xc3\xb3w MiG-a, kt\xc3\xb3rzy brali ju\xc5\xbc udzia\xc5\x82 w pracach prowadzonych w Chengdu nad my\xc5\x9bliwcem J-10, a w 1993 roku rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 oficjalna wsp\xc3\xb3\xc5\x82praca pomi\xc4\x99dzy OKB MiG i chi\xc5\x84skimi o\xc5\x9brodkami naukowymi zajmuj\xc4\x85cymi si\xc4\x99 konstrukcjami lotniczymi._NEWLINE_Prace nad now\xc4\x85 maszyn\xc4\x85 realizowano w Instytucie 611 znanym obecnie jako Chengdu Aircraft Design Institute  (chi\xc5\x84.: \xe6\x88\x90\xe9\x83\xbd\xe9\xa3\x9e\xe6\x9c\xba\xe8\xae\xbe\xe8\xae\xa1\xe7\xa0\x94\xe7\xa9\xb6\xe6\x89\x80; Pinyin: Ch\xc3\xa9ngd\xc5\xab f\xc4\x93ij\xc4\xab sh\xc3\xa8j\xc3\xac y\xc3\xa1nji\xc5\xabsu\xc7\x92) pod kierunkiem g\xc5\x82\xc3\xb3wnego konstruktora Jang Wei. W 2008 roku zapad\xc5\x82a decyzja, i\xc5\xbc podstaw\xc4\x85 do dalszych prac b\xc4\x99dzie projekt okre\xc5\x9blany jako "Projekt 718"._NEWLINE_Na zachodzie pierwsze informacje dotycz\xc4\x85ce nowego typu chi\xc5\x84skiego my\xc5\x9bliwca zbudowanego z wykorzystaniem technologii obni\xc5\xbcaj\xc4\x85cych skuteczn\xc4\x85 powierzchni\xc4\x99 odbicia radiolokacyjnego pochodz\xc4\x85 od Office of Naval Intelligence (Biuro Wywiadu Marynarki Wojennej). W 1997 roku ameryka\xc5\x84ski wywiad informowa\xc5\x82 o prowadzonych w Chengdu Aircraft Industry Group pracach nad nowym, wielozadaniowym my\xc5\x9bliwcem, nazwanym w Stanach Zjednoczonych XXJ lub J-XX. Mia\xc5\x82a by\xc4\x87 to maszyna odpowiadaj\xc4\x85ca gabarytami i konfiguracj\xc4\x85 rosyjskiemu MiG-owi-31 i ameryka\xc5\x84skiemu F-15 Eagle\xe2\x80\x99owi. Przewidywano, \xc5\xbce wejdzie ona do s\xc5\x82u\xc5\xbcby liniowej w 2015 roku. Kolejne doniesienia ameryka\xc5\x84skiego wywiadu wskazywa\xc5\x82y na Shenyang Aircraft Corporation jako miejsce prac nad samolotem, kt\xc3\xb3rego uk\xc5\x82ad konstrukcyjny przypomina\xc5\x82 rosyjski Su-47 ale ze skrzyd\xc5\x82ami o dodatnim, klasycznym skosie. O rosyjskim rodowodzie nowego samolotu mia\xc5\x82a r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc \xc5\x9bwiadczy\xc4\x87 wsp\xc3\xb3\xc5\x82praca chi\xc5\x84skich konstruktor\xc3\xb3w ze specjalistami z wytw\xc3\xb3rni Suchoja. _NEWLINE_W 2002 roku ujawniono zdj\xc4\x99cia makiety nowej maszyny, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 badano w tunelu aerodynamicznym. W 2004 roku ponownie uznano, \xc5\xbce pracami nad samolotem zajmuj\xc4\x85 si\xc4\x99 specjali\xc5\x9bci z Chengdu. Rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej na chi\xc5\x84skich stronach internetowych pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 pierwsze zdj\xc4\x99cia samolotu okre\xc5\x9blanego mianem J-14, przypominaj\xc4\x85cego ameryka\xc5\x84skiego Lockheeda F-22 Raptora. Specjali\xc5\x9bci lotniczy do\xc5\x9b\xc4\x87 sceptycznie podchodzili do ujawnionych fotografii, podejrzewaj\xc4\x85c celow\xc4\x85 mistyfikacj\xc4\x99 chi\xc5\x84skich w\xc5\x82adz. W listopadzie 2009 roku genera\xc5\x82 He Weirong, zast\xc4\x99pca dow\xc3\xb3dcy chi\xc5\x84skich si\xc5\x82 powietrznych, ujawni\xc5\x82, \xc5\xbce w 2010 lub 2011 roku oblatany zostanie nowy chi\xc5\x84ski my\xc5\x9bliwiec b\xc4\x99d\xc4\x85cy r\xc3\xb3wnorz\xc4\x99dn\xc4\x85 konstrukcj\xc4\x85 dla F-22. Rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej na China International Aviation & Aerospace Exhibition ujawniono dalsze informacje o powstaj\xc4\x85cym samolocie. Pokazano mi\xc4\x99dzy innymi makiet\xc4\x99 kabiny samolotu, a w grudniu 2010 roku w internecie pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 pierwsze zdj\xc4\x99cia samolotu na przyzak\xc5\x82adowym lotnisku w Chengdu._NEWLINE_Oblotu nowej maszyny dokonano 11 stycznia 2011 roku; za sterami samolotu siedzia\xc5\x82 pu\xc5\x82kownik Li Gang, kt\xc3\xb3ry wcze\xc5\x9bniej bra\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w pracach nad samolotami Chengdu J-7, JF-17 Thunder i Chengdu J-10. Ujawniony egzemplarz mia\xc5\x82 numer boczny 2001, wed\xc5\x82ug niepotwierdzonych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 istnieje jeszcze jeden samolot o numerze bocznym 2002. Przygotowania do oblotu rozpocz\xc4\x99to 22 grudnia 2010 roku, prawdopodobnie maszyna mia\xc5\x82a si\xc4\x99 wznie\xc5\x9b\xc4\x87 do dziewiczego lotu 7 stycznia 2011 roku, jednak z nieznanych powod\xc3\xb3w oblot prze\xc5\x82o\xc5\xbcono na 11 stycznia. Jest wielce prawdopodobne, \xc5\xbce data oblotu zwi\xc4\x85zana by\xc5\x82a z wizyt\xc4\x85 w Chinach sekretarza obrony USA Roberta Gatesa. Sam lot w asy\xc5\x9bcie dwumiejscowego samolotu J-10 trwa\xc5\x82 21 minut._NEWLINE_16 maja 2012 roku do dziewiczego lotu wzbi\xc5\x82 si\xc4\x99 drugi prototyp maszyny J-20, oznaczony numerem 2002, a 1 marca 2014 roku \xe2\x80\x93 trzeci samolot prototypowy o numerze bocznym 2011._NEWLINE_10 marca 2017 roku, chi\xc5\x84ski kana\xc5\x82 telewizji pa\xc5\x84stwowej poda\xc5\x82 informacj\xc4\x99 o przyj\xc4\x99ciu maszyny na uzbrojenie Si\xc5\x82 Powietrznych Chi\xc5\x84skiej Armii Ludowo-Wyzwole\xc5\x84czej. Nie jest wiadome ile maszyn zosta\xc5\x82o przyj\xc4\x99tych, ale wst\xc4\x99pne, nieoficjalne szacunki m\xc3\xb3wi\xc4\x85 o sze\xc5\x9bciu do tuzina samolot\xc3\xb3w. Mimo wej\xc5\x9bcia J-20 na uzbrojenie, nieoficjalnie wiadomo, \xc5\xbce konstruktorzy maszyny nadal borykaj\xc4\x85 si\xc4\x99 z problemami uk\xc5\x82adu sterowania, pow\xc5\x82oki poch\xc5\x82aniaj\xc4\x85cej fale radarowe, kt\xc3\xb3rej jako\xc5\x9b\xc4\x87 nie spe\xc5\x82nia oczekiwa\xc5\x84, i brakiem docelowych silnik\xc3\xb3w WS-15. 9 lutego 2018 roku chi\xc5\x84skie media poda\xc5\x82y informacje o uzyskaniu przez samolot gotowo\xc5\x9bci operacyjnej. Z drugiej strony przyj\xc4\x99ta na uzbrojenie maszyna podlega pewnym ograniczeniom. Liniowy J-20 nap\xc4\x99dzany jest przej\xc5\x9bciowym silnikiem WS-10B o niewystarczaj\xc4\x85cym do potrzeb ci\xc4\x85gu. Ogranicza to manewrowo\xc5\x9b\xc4\x87 samolotu, zasi\xc4\x99g a w przypadku wystrzeliwanych z pok\xc5\x82adu rakiet, skraca ich zasi\xc4\x99g z uwagi na zbyt ma\xc5\x82\xc4\x85 energi\xc4\x99 pocz\xc4\x85tkow\xc4\x85 nadan\xc4\x85 przez samolot. Pierwsze maszyny znalaz\xc5\x82y si\xc4\x99 na stanie jednej z eskadr 9. Brygady Lotnictwa.\n_START_SECTION_\nKonstrukcja\n_START_PARAGRAPH_\nJ-20 jest wolnono\xc5\x9bnym g\xc3\xb3rnop\xc5\x82atem nap\xc4\x99dzanym dwoma silnikami. Na J-20 zastosowano uk\xc5\x82ad aerodynamiczny zwany potocznie \xe2\x80\x9ekaczk\xc4\x85\xe2\x80\x9d, w kt\xc3\xb3rym sko\xc5\x9bne, o dodatnim wzniosie usterzenie poziome znajduje si\xc4\x99 w cz\xc4\x99\xc5\x9bci dziobowej przed skrzyd\xc5\x82ami za kabin\xc4\x85 pilota. Skrzyd\xc5\x82a o trapezowym obrysie z kr\xc3\xb3tkimi nap\xc5\x82ywami, mocno przesuni\xc4\x99te do ty\xc5\x82u kad\xc5\x82uba, kraw\xc4\x99dzie sp\xc5\x82ywu skrzyde\xc5\x82 si\xc4\x99gaj\xc4\x85 po\xc5\x82owy dysz silnik\xc3\xb3w. Skrzyd\xc5\x82a o niewielkim ujemnym wzniosie zaopatrzone w klapy noskowe na kraw\xc4\x99dzi natarcia oraz klapy i klapolotki na kraw\xc4\x99dzi sp\xc5\x82ywu. Silnie rozchylone stateczniki pionowe odchylaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 ca\xc5\x82\xc4\x85 powierzchni\xc4\x85 (usterzenie p\xc5\x82ytowe) pe\xc5\x82ni\xc4\x85ce prawdopodobnie r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc rol\xc4\x99 hamulc\xc3\xb3w aerodynamicznych skracaj\xc4\x85cych dobieg samolotu. Pod usterzeniem pionowym zamontowano nieruchome, silnie rozchylone na zewn\xc4\x85trz powierzchnie aerodynamiczne o trapezowym obrysie. Ich obecno\xc5\x9b\xc4\x87 mo\xc5\xbce \xc5\x9bwiadczy\xc4\x87 o problemach ze stateczno\xc5\x9bci\xc4\x85 kierunkow\xc4\x85 samolotu, na tyle du\xc5\xbc\xc4\x85, \xc5\xbce zdecydowano si\xc4\x99 je umie\xc5\x9bci\xc4\x87, chocia\xc5\xbc wiadomo, \xc5\xbce stanowi\xc4\x85 one element znacz\xc4\x85co zwi\xc4\x99kszaj\xc4\x85cy echo radiolokacyjne samolotu._NEWLINE_Po obu stronach kad\xc5\x82uba, tu\xc5\xbc za kabin\xc4\x85 pilota znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 prostok\xc4\x85tne, ustawione sko\xc5\x9bnie wzgl\xc4\x99dem p\xc5\x82aszczyzny pionowej kad\xc5\x82uba, wloty powietrza do silnik\xc3\xb3w. S\xc4\x85 one do\xc5\x9b\xc4\x87 szeroko rozstawione wzgl\xc4\x99dem silnik\xc3\xb3w co sprzyja schowaniu ich turbin, generuj\xc4\x85cych silne echo radarowe. Na kad\xc5\x82ubie tu\xc5\xbc przed wlotami w ich g\xc3\xb3rnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci umieszczono regulatory przep\xc5\x82ywu powietrza do wlot\xc3\xb3w. Dodatkowo zmniejszaj\xc4\x85 one echo radiolokacyjne jakie generuj\xc4\x85 wloty powietrza do silnik\xc3\xb3w. W pobli\xc5\xbcu wlot\xc3\xb3w umieszczono r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc klapy zapobiegaj\xc4\x85ce pompa\xc5\xbcowi silnik\xc3\xb3w. Kad\xc5\x82ub o trapezowym przekroju z kr\xc3\xb3tsz\xc4\x85 podstaw\xc4\x85. Jego prz\xc3\xb3d ma poziom\xc4\x85 kraw\xc4\x99d\xc5\xba zmniejszaj\xc4\x85c\xc4\x85 echo radiolokacyjne maszyny. Mocno nachylone kraw\xc4\x99dzie boczne kad\xc5\x82uba r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc sprzyjaj\xc4\x85 zmniejszeniu echa radarowego. Kroplowa os\xc5\x82ona kabiny odchylana w ca\xc5\x82o\xc5\x9bci do ty\xc5\x82u._NEWLINE_Samolot ma proste, tr\xc3\xb3jpodporowe, chowane podwozie z przednim podparciem. Przednie ko\xc5\x82o chowa si\xc4\x99 do wn\xc4\x99ki w kad\xc5\x82ubie, g\xc5\x82\xc3\xb3wne \xe2\x80\x93 do wn\xc4\x99k po bokach kad\xc5\x82uba. Na kad\xc5\x82ubie pomi\xc4\x99dzy silnikami umieszczono komor\xc4\x99 ze spadochronem hamuj\xc4\x85cym. Nie jest jasne, jakie silniki zastosowano w prototypach. Prawdopodobnie by\xc5\x82y to rosyjskie AL-31F (mo\xc5\xbcliwe jest r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc, \xc5\xbce s\xc4\x85 to silniki w wersji FN) o ci\xc4\x85gu 123 kN lub AL-37FU o ci\xc4\x85gu (z dopalaniem) 145 kN lub chi\xc5\x84skie WS-10G o ci\xc4\x85gu 130 kN. \xc5\xbbaden z nich nie jest na tyle mocny, aby zapewni\xc4\x87 do\xc5\x9b\xc4\x87 du\xc5\xbcej i ci\xc4\x99\xc5\xbckiej konstrukcji (szacunkowa masa samolotu wynosi oko\xc5\x82o 40 ton) jak\xc4\x85 jest J-20 odpowiedni\xc4\x85 pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 nadd\xc5\xbawi\xc4\x99kow\xc4\x85 bez u\xc5\xbcycia dopalaczy. 19 wrze\xc5\x9bnia 2017 roku, w powietrze wzbi\xc5\x82 si\xc4\x99 po raz pierwszy 7 prototyp samolotu, od pozosta\xc5\x82ych r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc5\x82 si\xc4\x99 zastosowanymi silnikami, by\xc5\x82 to jednostki WS-10B. By\xc5\x82 to krok w kierunku uniezale\xc5\xbcnienia konstrukcji od rosyjskich komponent\xc3\xb3w. Kolejn\xc4\x85, rodzim\xc4\x85 wersj\xc4\x85 silnika ma by\xc4\x87 WS-10G, jednostka o ci\xc4\x85gu rz\xc4\x99du 152 - 155 kN i mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci\xc4\x85 wektorowania ci\xc4\x85gu. Docelowo, wst\xc4\x99pne plany przewiduj\xc4\x85 rok 2019, zastosowany ma zosta\xc4\x87 silnik WS-15 o ci\xc4\x85gu rz\xc4\x99du 197 kN._NEWLINE_Uzbrojenie b\xc4\x99dzie przenoszone w wewn\xc4\x99trznych komorach uzbrojenia, lecz do\xc5\x9b\xc4\x87 du\xc5\xbcy prze\xc5\x9bwit mi\xc4\x99dzy doln\xc4\x85 kraw\xc4\x99dzi\xc4\x85 kad\xc5\x82uba a ziemi\xc4\x85 sugeruje r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 zastosowania uzbrojenia podwieszanego na zewn\xc4\x99trznych w\xc4\x99z\xc5\x82ach.'