b'\n_START_ARTICLE_\nKatedra greckokatolicka \xc5\x9bw. Jana Chrzciciela w Preszowie\n_START_PARAGRAPH_\nKatedra greckokatolicka \xc5\x9bw. Jana Chrzciciela \xe2\x80\x93 ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 wyznania greckokatolickiego w Preszowie, w p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-wschodniej S\xc5\x82owacji. Archikatedra s\xc5\x82owackiego Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a katolickiego obrz\xc4\x85dku bizantyjsko-rusi\xc5\x84skiego (S\xc5\x82owackiej Cerkwi greckokatolickiej).\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nKo\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 wznosi si\xc4\x99 w po\xc5\x82udniowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci starego miasta, przy Hlavnej ulicy. Pierwotnie w tym miejscu, na skraju miasta, znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 gotycka kaplica \xe2\x80\x9eszpitalna\xe2\x80\x9d zakonu karmelit\xc3\xb3w. Ju\xc5\xbc w XIV w. zosta\xc5\x82a przebudowana na jednonawowy ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 pod wezwaniem Naj\xc5\x9bwi\xc4\x99tszej Marii Panny. Od 1673 r. pozostawa\xc5\x82 on w r\xc4\x99kach minoryt\xc3\xb3w. Rozbudowali oni klasztor kosztem przytu\xc5\x82ku dla ubogich i sieroci\xc5\x84ca, kt\xc3\xb3re w tym czasie zanik\xc5\x82y. W latach 1753-59 z ich inicjatywy i przy poparciu biskupa Stefana Keczera z kapitu\xc5\x82y wielkowarady\xc5\x84skiej ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 zosta\xc5\x82 ponownie przebudowany, tym razem w stylu barokowym. Przed\xc5\x82u\xc5\xbcono w\xc3\xb3wczas naw\xc4\x99, do kt\xc3\xb3rej po stronie zachodniej dobudowano nowe prezbiterium, a w starym zabudowano ch\xc3\xb3r; nowa fasada otrzyma\xc5\x82a ozdobny portal z kamiennymi wazami. Pracami kierowa\xc5\x82 miejscowy majster Kasper Urlespacher. Rze\xc5\xbaby \xc5\x9bw. Stefana i \xc5\x9bw. W\xc5\x82adys\xc5\x82awa wykona\xc5\x82 koszycki rze\xc5\xbabiarz Jozef Hartmann. Z pierwotnej budowli zachowa\xc5\x82o si\xc4\x99 jedynie sklepienie sieciowe nad ch\xc3\xb3rem (w dawnym prezbiterium)._NEWLINE_Po likwidacji zakon\xc3\xb3w kontemplacyjnych (w tym i minoryt\xc3\xb3w) przez cesarza J\xc3\xb3zefa II w 1787 r. ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 i zabudowania klasztorne przesz\xc5\x82y w r\xc4\x99ce miasta. Znacznie uszkodzone przez po\xc5\xbcar, s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82y nast\xc4\x99pnie jako magazyny wojskowe._NEWLINE_W 1790 r. Presz\xc3\xb3w sta\xc5\x82 si\xc4\x99 siedzib\xc4\x85 wikariuszy biskupa mukaczewskiego cerkwi unickiej. Po tym, jak 3 listopada 1815 r. cesarz Franciszek I utworzy\xc5\x82 w Preszowie greckokatolick\xc4\x85 eparchi\xc4\x99, papie\xc5\xbc Pius VII bull\xc4\x85 Relata semper z 21 wrze\xc5\x9bnia 1818 r. zatwierdzi\xc5\x82 nowe biskupstwo, a przej\xc4\x99ty przez nie w 1821 r. ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 uzyska\xc5\x82 rang\xc4\x99 katedry. W 1835 r. do nawy dobudowano dwie kaplice, a w przebudowanym wej\xc5\x9bciu do \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni powsta\xc5\x82a trzecia kaplica (tzw. farska). W 1865 r. podwy\xc5\xbcszono wie\xc5\xbc\xc4\x99._NEWLINE_\xc5\x9awi\xc4\x85tynia pozostawa\xc5\x82a w r\xc4\x99kach s\xc5\x82owackich grekokatolik\xc3\xb3w a\xc5\xbc do 1950 r., kiedy to w\xc5\x82adze Czechos\xc5\x82owacji zlikwidowa\xc5\x82y cerkiew greckokatolick\xc4\x85, uwi\xc4\x99zi\xc5\x82y wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 kleru, a wiernych usi\xc5\x82owa\xc5\x82y zmusi\xc4\x87 do przej\xc5\x9bcia na prawos\xc5\x82awie. Preszowski ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc przej\xc4\x99\xc5\x82a cerkiew prawos\xc5\x82awna. Do grekokatolik\xc3\xb3w wr\xc3\xb3ci\xc5\x82 on na fali praskiej wiosny 5 czerwca 1968 r. W latach 1977-1980 mia\xc5\x82a miejsce gruntowna renowacja \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni. Gdy 30 stycznia 2008 r. papie\xc5\xbc Benedykt XVI ustanowi\xc5\x82 greckokatolick\xc4\x85 metropoli\xc4\x99 preszowsk\xc4\x85, ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 uzyska\xc5\x82 rang\xc4\x99 archikatedry.\n_START_SECTION_\nArchitektura\n_START_PARAGRAPH_\nKo\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 murowany, jednonawowy, usytuowany w osi wsch\xc3\xb3d-zach\xc3\xb3d, z prezbiterium po stronie zachodniej. Fasada pi\xc4\x99cioosiowa z p\xc5\x82askim, trzyosiowym ryzalitem w centrum, rozdzielonym p\xc5\x82askimi pilastrami i zwie\xc5\x84czonym \xc5\x9blepym szczytem z malowan\xc4\x85 scen\xc4\x85, przedstawiaj\xc4\x85c\xc4\x85 chrzest Jezusa przez Jana Chrzciciela. Nad ozdobnym, \xc5\x82ukowo zamkni\xc4\x99tym portalem z par\xc4\x85 kolumn wysuni\xc4\x99tych przed lico muru, zwie\xc5\x84czonych wazonami, ozdobny kartusz herbowy. Od strony p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej do korpusu dostawiona kwadratowa wie\xc5\xbca z zegarem, zwie\xc5\x84czona dwupi\xc4\x99trowym dachem he\xc5\x82mowym z iglic\xc4\x85. Nawa tr\xc3\xb3jprz\xc4\x99s\xc5\x82owa, ka\xc5\xbcde prz\xc4\x99s\xc5\x82o nakryte osobnym sklepieniem \xc5\xbcaglastym. Prezbiterium w\xc4\x99\xc5\xbcsze od nawy.\n_START_SECTION_\nWn\xc4\x99trze i wyposa\xc5\xbcenie\n_START_PARAGRAPH_\nWe wn\xc4\x99trzu \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni przyci\xc4\x85gaj\xc4\x85 uwag\xc4\x99 rokokowe freski na stropie nawy, w tym 4 sceny z \xc5\xbcycia \xc5\x9bw. Jana Chrzciciela, dzie\xc5\x82o nieznanego malarza koszyckiego z 1757 r. Wystr\xc3\xb3j prezbiterium oraz niedoko\xc5\x84czone malowid\xc5\x82a nad wej\xc5\x9bciami do bocznych kaplic z 1881 r. s\xc4\x85 dzie\xc5\x82em Ignacego Ro\xc5\xa1kovi\xc4\x8da (1854-1915)._NEWLINE_Uwag\xc4\x99 zwraca r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc utrzymany w barwach bia\xc5\x82ej i z\xc5\x82otej ikonostas z pierwszej po\xc5\x82owy XIX w., kt\xc3\xb3rego autorami s\xc4\x85 snycerz Juraj Rom\xc3\xa1n i malarz Albert Fikos z Wiednia. Autorami obraz\xc3\xb3w w ikonostasie s\xc4\x85 miejscowi arty\xc5\x9bci, zwi\xc4\x85zani z tutejszym biskupstwem: Jozef Miklossy (1791-1841) i Michal Mankovics (1785-1853)._NEWLINE_Zachowana ambona pochodzi z XVIII w. Zar\xc3\xb3wno wymalowania na niej jak i znajduj\xc4\x85cy si\xc4\x99 obok obraz, przedstawiaj\xc4\x85cy spotkanie starca Symeona z Synem Bo\xc5\xbcym, s\xc4\x85 dzie\xc5\x82ami Mikul\xc3\xa1\xc5\xa1a Jord\xc3\xa1na._NEWLINE_Po stronie p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej nawy znajduje si\xc4\x99 kaplica \xc5\x9bw. Krzy\xc5\xbca. Obraz w jej o\xc5\x82tarzu, przedstawiaj\xc4\x85cy Zbawiciela na krzy\xc5\xbcu, namalowa\xc5\x82 Jozef Miklossy. Po stronie po\xc5\x82udniowej znajduje si\xc4\x99 kaplica \xc5\x9bw. Piotra i \xc5\x9bw. Paw\xc5\x82a. Po prawej stronie od wej\xc5\x9bcia znajduje si\xc4\x99 trzecia kaplica, tzw. farska. W jej o\xc5\x82tarzu zwraca uwag\xc4\x99 rze\xc5\xbaba Czarnej Madonny z XVIII w. Emaliowane ozdoby koron Matki Boskiej i Jezusa wykona\xc5\x82 z\xc5\x82otnik J\xc3\xa1n Szylassy. Obraz przedstawiaj\xc4\x85cy karmelitank\xc4\x99 \xc5\x9bw. Teres\xc4\x99 od Jezusa jest dzie\xc5\x82em Mikul\xc3\xa1\xc5\xa1a Jord\xc3\xa1na._NEWLINE_W ko\xc5\x9bciele znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc kopia s\xc5\x82ynnego Ca\xc5\x82unu Tury\xc5\x84skiego oraz relikwie \xc5\x9aw. Krzy\xc5\xbca._NEWLINE_Od 1990 roku w sarkofagu w jednej z kaplic katedry spoczywaj\xc4\x85 szcz\xc4\x85tki biskupa Paw\xc5\x82a Piotra Gojdi\xc4\x8da, m\xc4\x99czennika za wiar\xc4\x99 i b\xc5\x82ogos\xc5\x82awionego Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a katolickiego. W krypcie ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a pochowanych zosta\xc5\x82o wielu dostojnik\xc3\xb3w S\xc5\x82owackiej Cerkwi greckokatolickiej, w tym preszowski biskup pomocniczy Bazyli Hopko, b\xc5\x82ogos\xc5\x82awiony Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a katolickiego._NEWLINE_W 1995 r., podczas pielgrzymki na S\xc5\x82owacj\xc4\x99, w ko\xc5\x9bciele tym modli\xc5\x82 si\xc4\x99 papie\xc5\xbc Jan Pawe\xc5\x82 II.'