b'\n_START_ARTICLE_\nDewajtis\n_START_SECTION_\nTre\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\n\xc5\x9amier\xc4\x87 despotycznego ojca nie uwalnia m\xc5\x82odego Marka Czertwana od nadmiernych obowi\xc4\x85zk\xc3\xb3w, ale przysparza mu w \xc5\xbcyciu nowego ci\xc4\x99\xc5\xbcaru. Wyzyskiwany dot\xc4\x85d przez rodzin\xc4\x99 macochy, ma jako najstarsze z dzieci i powiernik ojca zaj\xc4\x85\xc4\x87 si\xc4\x99 dodatkowo maj\xc4\x85tkiem Po\xc5\x9bwicie, pozostawionym przez jego zaginionego przyjaciela Kazimierza Orwida. Wrodzone pos\xc5\x82usze\xc5\x84stwo ma\xc5\x82om\xc3\xb3wnego \xc5\xbbmudzina nie pozwala mu sprzeciwi\xc4\x87 si\xc4\x99 tej decyzji, kt\xc3\xb3ra jest dla niego wyrokiem rujnuj\xc4\x85cym zamiar u\xc5\x82o\xc5\xbcenia sobie \xc5\xbcycia samodzielnie, a wrodzona pracowito\xc5\x9b\xc4\x87 zmusza go do niezwyk\xc5\x82ych wysi\xc5\x82k\xc3\xb3w i po\xc5\x9bwi\xc4\x99ce\xc5\x84 w imi\xc4\x99 cudzego dobra. Jako \xe2\x80\x9epozbawiony uczu\xc4\x87\xe2\x80\x9d cz\xc5\x82owiek obowi\xc4\x85zku, w ci\xc4\x99\xc5\xbckim trudzie zyskuje ogromn\xc4\x85 rutyn\xc4\x99, wiedz\xc4\x99 i do\xc5\x9bwiadczenie, hartuje odporno\xc5\x9b\xc4\x87 na przeciwie\xc5\x84stwa, cho\xc4\x87 obcy otoczeniu i niezrozumiany \xe2\x80\x93 pozostaje niemal sam. Symbolicznym oparciem staje si\xc4\x99 dla niego prastary d\xc4\x85b o nazwie Dewajtis, ocala\xc5\x82y w pobli\xc5\xbcu ruin litewskiej warowni: symbol trwa\xc5\x82o\xc5\x9bci, odporno\xc5\x9bci  i wierno\xc5\x9bci ojczystym tradycjom. Porzuconemu przez narzeczon\xc4\x85, wyzyskiwanemu wci\xc4\x85\xc5\xbc przez macoch\xc4\x99 i jej marnotrawnego syna, wy\xc5\x9bmiewanemu i pozbawionemu nawet ludzkiej sympatii Markowi towarzyszy wiernie jedynie weteran Rymko Ragis i ciotka Aneta. Sytuacji nie u\xc5\x82atwiaj\xc4\x85 te\xc5\xbc lu\xc5\xbane i niemi\xc5\x82e stosunki z przyrodnimi bra\xc4\x87mi, ca\xc5\x82kowicie r\xc3\xb3\xc5\xbcnymi od niego. Trwaj\xc4\x85 wi\xc4\x99c usilne poszukiwania spadkobierc\xc3\xb3w Orwida, kt\xc3\xb3rym czym pr\xc4\x99dzej nale\xc5\xbca\xc5\x82oby przekaza\xc4\x87 dochodowy i kwitn\xc4\x85cy teraz maj\xc4\x85tek._NEWLINE_Los Marka odmienia wreszcie wiadomo\xc5\x9b\xc4\x87 od przyrodniej siostry o odnalezieniu w Ameryce Ireny Orwid \xe2\x80\x93 jedynej c\xc3\xb3rki zmar\xc5\x82ego tam tragicznie Kazimierza. M\xc5\x82ody Czertwan pragn\xc4\x85\xc5\x82by przekaza\xc4\x87 jej fataln\xc4\x85 spu\xc5\x9bcizn\xc4\x99 i zaj\xc4\x85\xc4\x87 si\xc4\x99 wreszcie w\xc5\x82asnym \xc5\xbcyciem. Los jednak ponownie staje mu na drodze, uniemo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85c zrzeczenie si\xc4\x99 ca\xc5\x82kiem opieki nad Po\xc5\x9bwiciem i z wolna poddaj\xc4\x85c go urokowi m\xc5\x82odej dziedziczki, dla kt\xc3\xb3rej staje si\xc4\x99 mimowolnym opiekunem. Swoista duma i pycha nie pozwalaj\xc4\x85 mu przyj\xc4\x85\xc4\x87 szczerego uczucia Orwid\xc3\xb3wny. Marek d\xc5\x82ugo i zawzi\xc4\x99cie broni si\xc4\x99 przed nim, fa\xc5\x82szywie rozumuj\xc4\x85c, \xc5\xbce przez zawistne otoczenie pos\xc4\x85dzony b\xc4\x99dzie o wyrachowanie jako \xc5\xbceni\xc4\x85cy si\xc4\x99 z pann\xc4\x85 tylko dla jej fortuny i faktycznie nadal pozostanie jej s\xc5\x82ug\xc4\x85. Tocz\xc4\x85c uporczyw\xc4\x85 walk\xc4\x99 z samym sob\xc4\x85, zostanie wreszcie postawiony wobec dramatycznego wydarzenia, jakie dokona w nim ostatecznego prze\xc5\x82omu.\n_START_SECTION_\nCechy powie\xc5\x9bci\n_START_PARAGRAPH_\nZaliczana do najbardziej znanych powie\xc5\x9bci pisarki Dewajtis, to dworsko-za\xc5\x9bciankowa historia rodzinna z XIX-wiecznej \xc5\xbbmudzi, z wplecionym w\xc4\x85tkiem romansowym. W koncepcji i wymowie og\xc3\xb3lnej bliska jest innej powie\xc5\x9bci pozytywistycznej \xe2\x80\x93 wydanej w tym samym okresie, znacznie obszerniejszej i bardziej rozbudowanej w\xc4\x85tkowo Nad Niemnem Elizy Orzeszkowej._NEWLINE_Skupiaj\xc4\x85c uwag\xc4\x99 na postaci Marka Czertwana, autorka stworzy\xc5\x82a dydaktyczn\xc4\x85 opowie\xc5\x9b\xc4\x87 o niezwyk\xc5\x82ych wysi\xc5\x82kach cz\xc5\x82owieka zmagaj\xc4\x85cego z w\xc5\x82asnym losem. Jego natchnieniem jest tytu\xc5\x82owy d\xc4\x85b jako symbol wiecznego trwania, niezniszczalno\xc5\x9bci, ale i tradycji wi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85cych mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w z ziemi\xc4\x85 ojczyst\xc4\x85. \xc5\xbbycie jego skupione jest wok\xc3\xb3\xc5\x82 jednej idei: utrzymania ziemi, ca\xc5\x82o\xc5\x9bci spu\xc5\x9bcizny rodzinnej, a miernikiem warto\xc5\x9bci cz\xc5\x82owieka staje si\xc4\x99 tu jego stosunek do pracy. W tej pozytywistycznej powie\xc5\x9bci Czertwan ma widoczne cechy bohatera romantycznego: samotny i zamkni\xc4\x99ty w sobie, a w swej upartej walce niezrozumiany przez wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87. R\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie jednak przedstawia sob\xc4\x85 idea\xc5\x82 pozytywistyczny: jest psychicznie silny, pracowity, wytrwa\xc5\x82y i niez\xc5\x82omny w d\xc4\x85\xc5\xbceniu do wytkni\xc4\x99tego celu, a znacznym stopniu altruistycznie kieruj\xc4\x85cy si\xc4\x99 dobrem og\xc3\xb3lniejszym, cudzym. Egoistycznie za\xc5\x9b broni si\xc4\x99 jedynie przed mi\xc5\x82o\xc5\x9bci\xc4\x85, ale nie potrafi ostatecznie wyrzec tego dobra, kt\xc3\xb3rego najdotkliwiej by\xc5\x82 pozbawiony w dotychczasowym \xc5\xbcyciu._NEWLINE_Podobnie jak w nieco p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszej Po\xc5\xbcary i zgliszcza (1893), w powie\xc5\x9bci zwraca uwag\xc4\x99 wpleciona w fabu\xc5\x82\xc4\x99 tematyka \xe2\x80\x9eameryka\xc5\x84ska\xe2\x80\x9d, wyra\xc5\xbcaj\xc4\x85ca swoist\xc4\x85 fascynacj\xc4\x99 pisarki odleg\xc5\x82ym kontynentem jako krain\xc4\x85 wielkich mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci i r\xc3\xb3wnie wielkich niebezpiecze\xc5\x84stw dla emigruj\xc4\x85cych tam \xc3\xb3wcze\xc5\x9bnie rodak\xc3\xb3w. Ale w osadzonym realistycznie utworze autorka wykorzystuje te\xc5\xbc kilka motyw\xc3\xb3w ba\xc5\x9bniowych (np. podanie o Wajdewutasie, legenda o Egle). Jak zauwa\xc5\xbcy\xc5\x82a A. Martuszewska, schemat ba\xc5\x9bniowy wyst\xc4\x99puje przede wszystkim w zasadniczej warstwie fabularnej i odnosi si\xc4\x99 do postaci g\xc5\x82\xc3\xb3wnego bohatera: jest to w\xc4\x85tek ba\xc5\x9bni o Kopciuszku, kt\xc3\xb3rego uosabia m\xc5\x82ody Czertwan \xe2\x80\x93 lekcewa\xc5\xbcony i poni\xc5\xbcany, a na tle innych ostatecznie ukazuj\xc4\x85cy sw\xc4\x85 warto\xc5\x9b\xc4\x87 i otrzymuj\xc4\x85cy w nagrod\xc4\x99 kochan\xc4\x85 kobiet\xc4\x99 oraz wielkie dobra materialne b\xc4\x99d\xc4\x85ce jego wy\xc5\x82\xc4\x85czn\xc4\x85 zas\xc5\x82ug\xc4\x85.'