b"\n_START_ARTICLE_\nUzale\xc5\xbcnienie\n_START_SECTION_\nCharakterystyka\n_START_PARAGRAPH_\nUzale\xc5\xbcnienie fizjologiczne (ang. physiological dependence),_NEWLINE_zwane te\xc5\xbc czasem fizycznym, to nabyta silna potrzeba sta\xc5\x82ego za\xc5\xbcywania jakiej\xc5\x9b substancji odczuwana jako szereg dolegliwo\xc5\x9bci fizycznych (np. b\xc3\xb3le, biegunki, uczucie zimna, wymioty, dr\xc5\xbcenia mi\xc4\x99\xc5\x9bni, bezsenno\xc5\x9b\xc4\x87). Zaprzestanie jej za\xc5\xbcywania (odstawienie) prowadzi do wyst\xc4\x85pienia zespo\xc5\x82u objaw\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re okre\xc5\x9bla si\xc4\x99 jako zesp\xc3\xb3\xc5\x82 abstynencyjny (zesp\xc3\xb3\xc5\x82 z odstawienia). W leczeniu stosowana jest detoksykacja, czyli odtrucie.\n_START_SECTION_\nWalka z uzale\xc5\xbcnieniem fizjologicznym\n_START_PARAGRAPH_\nWalka z uzale\xc5\xbcnieniem fizjologicznym przy dzisiejszym stanie wiedzy jest do\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\x82atwa, cz\xc4\x99sto stosuje si\xc4\x99 \xc5\x9brodki pomocnicze (zapobiegaj\xc4\x85ce negatywnym efektom i zmniejszaj\xc4\x85ce b\xc3\xb3l) na czas kuracji i powoli zmniejsza si\xc4\x99 dawk\xc4\x99 danej substancji. Nag\xc5\x82e odstawienie niekt\xc3\xb3rych substancji mo\xc5\xbce by\xc4\x87 niebezpieczne \xe2\x80\x93 w przypadku alkoholu mo\xc5\xbce prowadzi\xc4\x87 do delirium tremens. W ci\xc4\x99\xc5\xbckich przypadkach uzale\xc5\xbcnienia od opioid\xc3\xb3w, stosowana jest kuracja metadonowa lub buprenorfinowa. W l\xc5\xbcejszych przypadkach stosowane s\xc4\x85 du\xc5\xbce dawki diazepamu (Relanium)._NEWLINE_Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 narkotyk\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 je\xc5\x9bli u\xc5\xbcywa si\xc4\x99 ich wzgl\xc4\x99dnie cz\xc4\x99sto i wzgl\xc4\x99dnie systematycznie \xe2\x80\x93 wywo\xc5\x82uje wyst\xc4\x85pienie zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci (uzale\xc5\xbcnienia) na poziomie psychicznym. Niemo\xc5\xbcliwa jest sytuacja wyst\xc4\x85pienia objaw\xc3\xb3w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci fizycznej przy braku uzale\xc5\xbcnienia psychicznego, cz\xc4\x99sto natomiast zdarza si\xc4\x99 sytuacja odwrotna. Szczeg\xc3\xb3lnie ma to miejsce w przypadku nadu\xc5\xbcywania substancji nie powoduj\xc4\x85cej trwa\xc5\x82ej adaptacji organizmu (kom\xc3\xb3rek), jak wymienione wy\xc5\xbcej THC, czy niekt\xc3\xb3re psychodeliki._NEWLINE_Prowadzone s\xc4\x85 badania nad przydatno\xc5\x9bci\xc4\x85 ibogainy w walce z uzale\xc5\xbcnieniami. Terapia tym \xc5\x9brodkiem prowadzona ju\xc5\xbc jest mi\xc4\x99dzy innymi w USA. Metoda ta ma du\xc5\xbc\xc4\x85 skuteczno\xc5\x9b\xc4\x87 \xe2\x80\x93 nawet 50% heroinist\xc3\xb3w po jednorazowym u\xc5\xbcyciu ibogainy odesz\xc5\x82o od na\xc5\x82ogu. W Polsce prowadzone s\xc4\x85 badania nad mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci\xc4\x85 uzyskania z ibogi preparat\xc3\xb3w pozbawionych w\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci psychoaktywnych w celu wykorzystania w terapii uzale\xc5\xbcnie\xc5\x84.\n_START_SECTION_\nWalka z uzale\xc5\xbcnieniem psychicznym\n_START_PARAGRAPH_\nWalka z uzale\xc5\xbcnieniem psychicznym zale\xc5\xbcy w g\xc5\x82\xc3\xb3wnej mierze od woli osoby uzale\xc5\xbcnionej. Jako \xc5\xbce wola uzale\xc5\xbcnionego jest naruszona, os\xc5\x82abiona, pojawia si\xc4\x99 problem \xe2\x80\x9eb\xc5\x82\xc4\x99dnego ko\xc5\x82a\xe2\x80\x9d. Dlatego niezmiernie rzadko zdarzaj\xc4\x85 si\xc4\x99 \xe2\x80\x9esamowyleczenia\xe2\x80\x9d w przypadku zaawansowanych faz uzale\xc5\xbcnienia. Charakterystyczne jest podejmowanie przez uzale\xc5\xbcnionego decyzji (np. o rezygnacji z za\xc5\xbcywania) i niemo\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 realizacji tej decyzji. Towarzyszy temu rozrastaj\xc4\x85cy si\xc4\x99 system psychologicznych mechanizm\xc3\xb3w obronnych._NEWLINE_W Polsce i na \xc5\x9bwiecie coraz wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 popularno\xc5\x9bci\xc4\x85 ciesz\xc4\x85 si\xc4\x99 metody oparte na wsp\xc3\xb3lnotach dwunastokrokowych, t.j. Anonimowi Alkoholicy (AA), Anonimowi Narkomani (NA), Anonimowi Nikotyni\xc5\x9bci, Anonimowi Uzale\xc5\xbcnieni od Seksu i Mi\xc5\x82o\xc5\x9bci (SLAA), Anonimowi Jedzenioholicy (AJ) oraz Anonimowi Hazardzi\xc5\x9bci (AH). Brak jest opracowa\xc5\x84 naukowych dotycz\xc4\x85cych skuteczno\xc5\x9bci tego typu terapii ze wzgl\xc4\x99du na regu\xc5\x82y panuj\xc4\x85ce w tych grupach. Jednak\xc5\xbce istnienie (od dziesi\xc4\x85tek lat w przypadku niekt\xc3\xb3rych z nich) samofinansowanie oraz ci\xc4\x85g\xc5\x82y nieliniowy wzrost ilo\xc5\x9bci grup daje podstaw\xc4\x99 s\xc4\x85dzi\xc4\x87, i\xc5\xbc metody tam stosowane maj\xc4\x85 pewn\xc4\x85 skuteczno\xc5\x9b\xc4\x87. Skuteczno\xc5\x9b\xc4\x87 zaleczania uzale\xc5\xbcnienia w odniesieniu do r\xc3\xb3\xc5\xbcnych metod terapii cz\xc4\x99sto trudno okre\xc5\x9bli\xc4\x87 z powodu braku bada\xc5\x84 statystycznych lub ich niew\xc5\x82a\xc5\x9bciwego wykonania. Najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej pope\xc5\x82nianym b\xc5\x82\xc4\x99dem jest zbieranie informacji o utrzymywaniu abstynencji od samych uzale\xc5\xbcnionych._NEWLINE_Do niedawna za uzale\xc5\xbcnienie od narkotyk\xc3\xb3w obarczano tylko i wy\xc5\x82\xc4\x85cznie tzw. s\xc5\x82ab\xc4\x85 wol\xc4\x99 os\xc3\xb3b uzale\xc5\xbcnionych. W \xc5\x9bwietle wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych bada\xc5\x84 wiadomo, i\xc5\xbc owo os\xc5\x82abienie nie jest istot\xc4\x85 tej choroby._NEWLINE_Przezwyci\xc4\x99\xc5\xbcenie uzale\xc5\xbcnienia fizjologicznego w walce z uzale\xc5\xbcnieniem od substancji psychoaktywnych to niewielkie osi\xc4\x85gni\xc4\x99cie. G\xc5\x82\xc3\xb3wnym czynnikiem powoduj\xc4\x85cym, \xc5\xbce narkomani wracaj\xc4\x85 do uzale\xc5\xbcnienia, jest jego psychiczny aspekt.\n_START_SECTION_\nNeurobiologia uzale\xc5\xbcnienia psychicznego od \xc5\x9brodk\xc3\xb3w depresyjnych oraz psychostymuluj\xc4\x85cych\n_START_PARAGRAPH_\nProblem ze zbudowaniem \xc5\x9bcis\xc5\x82ego modelu uzale\xc5\xbcnienia bierze si\xc4\x99 m.in. z nie do ko\xc5\x84ca poznan\xc4\x85 budow\xc4\x85 oraz dzia\xc5\x82aniem m\xc3\xb3zgu ludzkiego oraz trudno\xc5\x9bci\xc4\x85 w \xc5\x9bcis\xc5\x82ym zdefiniowaniu uzale\xc5\xbcnienia jako takiego, co do\xc5\x9b\xc4\x87 trafnie opisuje definicja zaproponowana przez Burglassa i Shaffera< wed\xc5\x82ug kt\xc3\xb3rego: Pewna grupa os\xc3\xb3b za\xc5\xbcywa pewne substancje w pewien spos\xc3\xb3b, kt\xc3\xb3ry w pewnych okresach historii jest nie do zaakceptowania przez pewn\xc4\x85 grup\xc4\x99 os\xc3\xb3b z powod\xc3\xb3w pewnych i niepewnych. Miejsca oraz cz\xc4\x99sto\xc5\x9b\xc4\x87 wyst\xc4\x99powania s\xc5\x82owa \xe2\x80\x9epewny\xe2\x80\x9d pokazuj\xc4\x85 kontrowersje zwi\xc4\x85zane z problemem zdefiniowania uzale\xc5\xbcnienia w sferach naukowych, spo\xc5\x82ecznych, moralnych, prawnych czy wr\xc4\x99cz filozoficznych. Nale\xc5\xbcy podkre\xc5\x9bli\xc4\x87, i\xc5\xbc mimo ogromnego post\xc4\x99pu, \xc5\xbcadna z poni\xc5\xbcej przedstawionych teorii nie opisuje w spos\xc3\xb3b kompletny problemu zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci psychicznej od substancji psychoaktywnych._NEWLINE_Jedna ze starszych hipotez powstawania uzale\xc5\xbcnienia jest teoria Edwarda F. Khantziana oraz Dawida F Duncana oparta na hipotezie samoleczenia, kt\xc3\xb3ra \xc5\x9bci\xc5\x9ble wi\xc4\x85\xc5\xbce przyjmowanie \xc5\x9brodk\xc3\xb3w uzale\xc5\xbcniaj\xc4\x85cych z potrzeb\xc4\x85 zmniejszenia dyskomfortu psychicznego pojawiaj\xc4\x85cego si\xc4\x99 w odpowiedzi na okre\xc5\x9blone stresuj\xc4\x85ce sytuacje \xc5\xbcycia codziennego. \xc5\x9arodki uzale\xc5\xbcniaj\xc4\x85ce stosowane z wyboru zmniejszaj\xc4\x85 poczucie dyskomfortu psychicznego i stanowi\xc4\x85 istotny spos\xc3\xb3b radzenia sobie z bolesnymi doznaniami i odczuciami S\xc5\x82abym punktem hipotezy Duncana jest problem odr\xc3\xb3\xc5\xbcnienia os\xc3\xb3b uzale\xc5\xbcnionych od okazyjnie za\xc5\xbcywaj\xc4\x85cych oraz niezgoda \xc5\x9brodowiska medycznego na u\xc5\xbcywanie terminu samoleczenie dla zachowa\xc5\x84 w istocie destrukcyjnych. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 nowoczesnych farmakologicznych teorii powstawania uzale\xc5\xbcnienia potwierdzaj\xc4\x85 hipotez\xc4\x99 wysuni\xc4\x99t\xc4\x85 przez Gaetano Di Chiar\xc4\x99 i  R. Alana Northa, a p\xc3\xb3\xc5\xbaniej rozwini\xc4\x99t\xc4\x85 przez Terry'ego E. Robinsona i Kenta C. Berridge'a, \xc5\xbce nagroda ma dwie fazy: faz\xc4\x99 aktywn\xc4\x85 poszukiwania i oczekiwania przyjemno\xc5\x9bci (np. zdobywanie jedzenia, podrywanie-flirt-seks) oraz faz\xc4\x99 pasywn\xc4\x85 zaspokojenia (stan po najedzeniu si\xc4\x99, stan po orgazmie). Faza druga podlega habituacji w OUN (ujemnemu sprz\xc4\x99\xc5\xbceniu zwrotnemu), a faza pierwsza nie. Faza pierwsza zwi\xc4\x85zana jest z odruchami warunkowymi opartymi na uk\xc5\x82adzie dopaminergicznym, podlegaj\xc4\x85cymi warunkowaniu \xc5\x9brodowiskowemu oraz uczeniu asocjacyjnemu. Faza druga oparta jest na uk\xc5\x82adzie opioidowym i odruchach bezwarunkowych._NEWLINE_Gdyby nie zjawisko habituacji mo\xc5\xbcna zrobi\xc4\x87 sobie krzywd\xc4\x99 jedzeniem lub seksem. Narkotyki w\xc5\x82a\xc5\x9bciwie nie podlegaj\xc4\x85 zjawisku habituacji w m\xc3\xb3zgu a dodatkowo maj\xc4\x85 zdumiewaj\xc4\x85c\xc4\x85 w\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9b\xc4\x87 uczulania go na oczekiwanie przyjemno\xc5\x9bci (nagrody), czego nie potrafi \xc5\xbcadna fizjologiczna przyjemno\xc5\x9b\xc4\x87. OUN pr\xc3\xb3buje si\xc4\x99 broni\xc4\x87 przed dzia\xc5\x82aniem narkotyku obni\xc5\xbcaj\xc4\x85c przyjemno\xc5\x9b\xc4\x87 z konsumpcji poprzez fizjologiczne mechanizmy kompensuj\xc4\x85ce (np. zmiany wra\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci receptor\xc3\xb3w, produkcje MAO), przez co dochodzi do coraz wi\xc4\x99kszej r\xc3\xb3\xc5\xbcnicy mi\xc4\x99dzy przyjemno\xc5\x9bci\xc4\x85 oczekiwan\xc4\x85 a uzyskiwan\xc4\x85. Nast\xc4\x99puje coraz silniejszy wzrost napi\xc4\x99cia zwi\xc4\x85zany z oczekiwaniem nagrody \xe2\x80\x93 faza pierwsza, kt\xc3\xb3ra paradoksalnie nie mo\xc5\xbce zosta\xc4\x87 zaspokojona \xe2\x80\x93 faza druga. Wyuczenie takiego zachowania i niemo\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 osi\xc4\x85gni\xc4\x99cia fazy zaspokojenia prowadzi do obsesji brania i uzale\xc5\xbcnienia. Hipoteza ta r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc do\xc5\x9b\xc4\x87 dobrze t\xc5\x82umaczy dlaczego myszy zmuszane do picia wody z kokain\xc4\x85 (przy braku alternatywy) znacznie trudniej si\xc4\x99 uzale\xc5\xbcniaj\xc4\x85 ni\xc5\xbc myszy, kt\xc3\xb3re same mog\xc4\x85 wybiera\xc4\x87 mi\xc4\x99dzy czyst\xc4\x85 wod\xc4\x85 a wod\xc4\x85 z kokain\xc4\x85. W tym drugim przypadku tzw. nienormalne uczenie asocjacyjne opisane przez Di Chiare ma w\xc5\x82a\xc5\x9bnie miejsce. To w\xc5\x82a\xc5\x9bnie aktywny wyb\xc3\xb3r samopodawania narkotyku prowadzi do wbudowania si\xc4\x99 tej czynno\xc5\x9bci w uk\xc5\x82ad nagrody zwierz\xc4\x99cia, a w konsekwencji do choroby m\xc3\xb3zgu \xe2\x80\x93 uzale\xc5\xbcnienia. Do\xc5\x9bwiadczenia na myszach maj\xc4\x85 swoje prze\xc5\x82o\xc5\xbcenie kliniczne, znane s\xc4\x85 przypadki os\xc3\xb3b przyjmuj\xc4\x85cych biernie morfin\xc4\x99 (zaordynowana przez lekarza oraz podawana przez piel\xc4\x99gniarki), kt\xc3\xb3re poddaj\xc4\x85 si\xc4\x99 procesowi terapii z du\xc5\xbc\xc4\x85 skuteczno\xc5\x9bci\xc4\x85 (ponad 95%). Z drugiej strony osoby, kt\xc3\xb3re same zdecydowa\xc5\x82y o samointoksykacji i aktywnie samopodawa\xc5\x82y narkotyki, lecz\xc4\x85 si\xc4\x99 bardzo trudno (4-10%). Proces podejmowania decyzji o samopodawaniu narkotyku wydaje si\xc4\x99 by\xc4\x87 kluczowym dla powstawania zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci psychicznej u zwierz\xc4\x85t oraz ludzi, a nawet dla samego dzia\xc5\x82ania narkotyku np. nikotyna dzia\xc5\x82a nagradzaj\xc4\x85co przy samopodawaniu i awersyjnie przy biernej intoksykacji._NEWLINE_Hipoteza Di Chiary t\xc5\x82umaczy r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc do\xc5\x9b\xc4\x87 dobrze nieodwracalno\xc5\x9b\xc4\x87 tego procesu, czyli praktyczn\xc4\x85 \xe2\x80\x9enieuleczalno\xc5\x9b\xc4\x87\xe2\x80\x9d uzale\xc5\xbcnienia. Wytworzone wskutek plastyczno\xc5\x9bci m\xc3\xb3zgu nowe po\xc5\x82\xc4\x85czenia neuronalne w OUN, jak i nienormalna emocjonalna pami\xc4\x99\xc4\x87 dzia\xc5\x82ania narkotyku pozostaj\xc4\x85 do ko\xc5\x84ca \xc5\xbcycia zwierz\xc4\x99cia, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc i cz\xc5\x82owieka. W\xc5\x82a\xc5\x9bnie ta pami\xc4\x99\xc4\x87 jest przyczyn\xc4\x85 cz\xc4\x99stych nawrot\xc3\xb3w os\xc3\xb3b uzale\xc5\xbcnionych. Jest ona odpowiedzialna za pobudzanie cia\xc5\x82a migda\xc5\x82owatego i kory przedczo\xc5\x82owej w m\xc3\xb3zgu osoby uzale\xc5\xbcnionej. O\xc5\x9brodki te z kolei pobudzaj\xc4\x85 j\xc4\x85dro p\xc3\xb3\xc5\x82le\xc5\xbc\xc4\x85ce oraz pole brzuszne nakrywki (VTA) wymuszaj\xc4\x85c zachowania poszukiwawcze narkotyku w\xc5\x82a\xc5\x9bciwie z pomini\xc4\x99ciem woli uzale\xc5\xbcnionego a czasem nawet i \xc5\x9bwiadomo\xc5\x9bci. Leczenie uzale\xc5\xbcnienia polega zatem na wyuczaniu nowych odruch\xc3\xb3w i nawyk\xc3\xb3w w procesie terapii. Zachodz\xc4\x85ce w jej trakcie neuronalne zmiany w m\xc3\xb3zgu r\xc3\xb3wnowa\xc5\xbc\xc4\x85 i przeciwdzia\xc5\x82aj\xc4\x85 starym zachowaniom.\n_START_SECTION_\nUzale\xc5\xbcnienie spo\xc5\x82eczne\n_START_PARAGRAPH_\nUzale\xc5\xbcnienie spo\xc5\x82eczne (socjologiczne), wi\xc4\x85\xc5\xbce si\xc4\x99 z za\xc5\xbcywaniem \xc5\x9brodk\xc3\xb3w toksycznych pod wp\xc5\x82ywem panuj\xc4\x85cej mody lub w grupie ludzi podobnych do siebie (np. hippis\xc3\xb3w), w kr\xc4\x99gach m\xc5\x82odzie\xc5\xbcy z tzw. subkultur. Istot\xc4\x85 zjawiska jest bardzo silne uzale\xc5\xbcnienie od grupy, co poci\xc4\x85ga za sob\xc4\x85 bezwzgl\xc4\x99dne respektowanie panuj\xc4\x85cych w niej zasad i obyczaj\xc3\xb3w. Ponadto osoba uzale\xc5\xbcniona, w miar\xc4\x99 pog\xc5\x82\xc4\x99biania si\xc4\x99 choroby, rezygnuje z wa\xc5\xbcnych dla siebie wcze\xc5\x9bniej aktywno\xc5\x9bci, wypada z r\xc3\xb3l spo\xc5\x82ecznych (utrata pracy, usuni\xc4\x99cie ze szko\xc5\x82y, konflikty w rodzinie i/lub z prawem, zanik zainteresowa\xc5\x84, zaw\xc4\x99\xc5\xbcenie kontakt\xc3\xb3w do grupy narkoma\xc5\x84skiej). Nast\xc4\x99puje coraz wi\xc4\x99ksza marginalizacja i najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc kryminalizacja \xc5\x9brodowiska, w kt\xc3\xb3rym obraca si\xc4\x99 uzale\xc5\xbcniony."