b'\n_START_ARTICLE_\nExternsteine\n_START_SECTION_\nHistoria interpretacji przeznaczenia miejsca\n_START_PARAGRAPH_\nPierwsze pr\xc3\xb3by interpretacji tego fenomenu geologiczno-architektonicznego pochodz\xc4\x85 z 1564 roku. Historyk Hamelmann wywi\xc3\xb3d\xc5\x82 teori\xc4\x99, bez podawania jakichkolwiek \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82, wed\xc5\x82ug kt\xc3\xb3rej mia\xc5\x82o to by\xc4\x87 poga\xc5\x84skie miejsce kultu, przekszta\xc5\x82cone przez Karola Wielkiego w sanktuarium chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skie._NEWLINE_W XVIII wieku przewa\xc5\xbca\xc4\x87 zacz\xc4\x99\xc5\x82a teoria, \xc5\xbce jest to starodawny Irminsul, zniszczony przez Karola Wielkiego w 772 roku. Teori\xc4\x99 uznano za b\xc5\x82\xc4\x99dn\xc4\x85, gdy okaza\xc5\x82o si\xc4\x99, \xc5\xbce warunki miejscowe nie pasuj\xc4\x85 do opis\xc3\xb3w znajduj\xc4\x85cych si\xc4\x99 we francuskich zabytkach pi\xc5\x9bmienniczych. W 1823 roku po raz pierwszy wysuni\xc4\x99to teori\xc4\x99, \xc5\xbce g\xc3\xb3rna kaplica mog\xc5\x82a by\xc4\x87 obserwatorium astronomicznym. Po 1870 roku nast\xc4\x85pi\xc5\x82a prawdziwa pow\xc3\xb3d\xc5\xba publikacji na ten temat. W 1925 roku Teudt, bazuj\xc4\x85c na wcze\xc5\x9bniejszych pr\xc3\xb3bach interpretacji, stworzy\xc5\x82 w\xc5\x82asn\xc4\x85 teori\xc4\x99, sugeruj\xc4\x85c, \xc5\xbce Externsteine by\xc5\x82o sanktuarium germa\xc5\x84skim. Cho\xc4\x87 odrzucana przez wiele autorytet\xc3\xb3w, teoria ta spotka\xc5\x82a si\xc4\x99 z sympati\xc4\x85 wielu Niemc\xc3\xb3w, a w 1933 roku zosta\xc5\x82a nawet wprowadzona do propagandy "Trzeciej Rzeszy". Mimo zakrojonych na szerok\xc4\x85 skal\xc4\x99 bada\xc5\x84 archeologicznych (1934/1935), w zasadzie nie znaleziono w okolicy \xc5\xbcadnego klucza do pewnej interpretacji przeznaczenia tego miejsca.\n_START_SECTION_\nPrehistoria i historia miejsca\n_START_PARAGRAPH_\nPod koniec paleolitu w ska\xc5\x82ach tych szuka\xc5\x82y schronienia hordy my\xc5\x9bliwych w\xc4\x99druj\xc4\x85cych za stadami renifer\xc3\xb3w. Mezolityczni mieszka\xc5\x84cy tych obszar\xc3\xb3w r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc trudnili si\xc4\x99 \xc5\x82owiectwem, cho\xc4\x87 prawdopodobnie nie musieli w\xc4\x99drowa\xc4\x87 za zwierzyn\xc4\x85, zwa\xc5\xbcywszy obfito\xc5\x9b\xc4\x87 miejscowej. Nie ma danych na temat los\xc3\xb3w tych obszar\xc3\xb3w i ich potencjalnych mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w w okresie neolitu i epoki br\xc4\x85zu. Badania archeologiczne z lat 30. XX wieku doprowadzi\xc5\x82y jednak do odkrycia pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci z wieku X (ceramika), a wi\xc4\x99c sprzed pierwszych doniesie\xc5\x84 pi\xc5\x9bmienniczych. Nieumiej\xc4\x99tne zarz\xc4\x85dzanie miejscem przez wieki nast\xc4\x99pne, w tym r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w okresie po II wojnie \xc5\x9bwiatowej, doprowadzi\xc5\x82o do zniszczenia licznych obiekt\xc3\xb3w, jak wielki kamienny st\xc3\xb3\xc5\x82 odkryty w trakcie wspomnianych wykopalisk archeologicznych._NEWLINE_Najwcze\xc5\x9bniejsze historyczne relacje na temat tego miejsca pochodz\xc4\x85 z XII wieku, kiedy znalaz\xc5\x82o si\xc4\x99 ono pod opiek\xc4\x85 miejscowego klasztoru benedyktyn\xc3\xb3w. Z tego czasu pochodz\xc4\x85 liczne wykute i powi\xc4\x99kszone jamy i jaskinie, pe\xc5\x82ni\xc4\x85ce rol\xc4\x99 pustelni i miejsca odosobnienia dla chrze\xc5\x9bcijan. Zgodnie z tymi zapisami miejsce to nale\xc5\xbca\xc5\x82o w XI wieku do miejscowego szlachcica, w\xc5\x82a\xc5\x9bciciela znacznych obszar\xc3\xb3w le\xc5\x9bnych mi\xc4\x99dzy Horn i Kohlsta\xc3\xa4tt. W nast\xc4\x99pnych wiekach obiekt nale\xc5\xbca\xc5\x82 do Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a, p\xc3\xb3\xc5\xbaniej do suweren\xc3\xb3w von Lippe. W 1645 roku wielki ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Florencji chcia\xc5\x82 naby\xc4\x87 to miejsce (notabene popadaj\xc4\x85ce w ruin\xc4\x99) za poka\xc5\xban\xc4\x85 sum\xc4\x99 60 tys. koron i 4 tysi\xc4\x85ce talar\xc3\xb3w. Oferta o\xc5\xbcywi\xc5\x82a zainteresowanie aktualnego w\xc5\x82a\xc5\x9bciciela. Ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Adolf von Lippe wybudowa\xc5\x82 w Externsteine co\xc5\x9b na kszta\xc5\x82t warowni, wzbogacaj\xc4\x85c same ska\xc5\x82y dodatkowymi elementami architektonicznymi. Kaprys ten nie zyska\xc5\x82 akceptacji potomk\xc3\xb3w Adolfa i zn\xc3\xb3w miejsce to popad\xc5\x82o w zapomnienie. W czasach panowania ksi\xc4\x99\xc5\xbcniczki Pauliny (1802-1820) miejsce poddano zabiegom konserwacyjnym. W 1836 roku, w odpowiedzi na romantyczne zapotrzebowanie, cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 obszaru zalano wod\xc4\x85, tworz\xc4\x85c malownicze jezioro. Zosta\xc5\x82o ono zniszczone w latach 30. XX wieku, a nast\xc4\x99pnie odrestaurowane po II wojnie \xc5\x9bwiatowej. Jak wspomniano, w czasie Trzeciej Rzeszy Externsteine by\xc5\x82o obiektem \xc5\xbcywego zainteresowania, przede wszystkim nazistowskich propagandyst\xc3\xb3w. Po 1945 roku przesz\xc5\x82o pod zarz\xc4\x85d P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Nadrenii-Westfalii. W 1957 roku powr\xc3\xb3ci\xc5\x82o do Landesverband Lippe (obszaru zwi\xc4\x85zkowego Lippe), kt\xc3\xb3ry jest odpowiedzialny za administracj\xc4\x99 tych teren\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nOpis miejsca i zabytk\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nNa najwy\xc5\xbcsz\xc4\x85 z wie\xc5\xbc mo\xc5\xbcna si\xc4\x99 dosta\xc4\x87 przechodz\xc4\x85c przez \xc5\xbcelazny mostek, na kt\xc3\xb3ry prowadz\xc4\x85 strome schody. W kaplicy (pozbawionej dachu prawdopodobnie przez mnich\xc3\xb3w w XII wieku), w niszy wschodniej, znajduje si\xc4\x99 o\xc5\x82tarz p\xc5\x82ytowy o charakterystycznym kszta\xc5\x82cie. Bezpo\xc5\x9brednio nad nim umieszczone jest okr\xc4\x85g\xc5\x82e okno o \xc5\x9brednicy p\xc3\xb3\xc5\x82 metra. W 1823 Otto van Bennigsen, badacz kultur prehistorycznych, podczas obserwacji wschodu S\xc5\x82o\xc5\x84ca w czasie letniego przesilenia wysun\xc4\x85\xc5\x82 teori\xc4\x99 o roli kaplicy jako obserwatorium astronomicznego.'