b'\n_START_ARTICLE_\nSpinele\n_START_PARAGRAPH_\nSpinele \xe2\x80\x93 grupa minera\xc5\x82\xc3\xb3w nale\xc5\xbc\xc4\x85ca do gromady V, tj. tlenk\xc3\xb3w i wodorotlenk\xc3\xb3w typu M\xe2\x82\x83O\xe2\x82\x84 (M\xc2\xa0: O = 3\xc2\xa0: 4). Ich nazwa pochodzi od greckiego \xcf\x83\xcf\x80\xce\xaf\xce\xb8\xce\xb5\xcf\x82 (spithes) \xe2\x80\x93 iskra, od charakterystycznego blasku przypominaj\xc4\x85cego blask ognia oszlifowanych szlachetnych odmian, a tak\xc5\xbce z \xc5\x82aci\xc5\x84skiego spinella \xe2\x80\x93 ma\xc5\x82y cier\xc5\x84, ze wzgl\xc4\x99du na cz\xc4\x99sto spotykany ostrokraw\xc4\x99dzisty kszta\xc5\x82t tych minera\xc5\x82\xc3\xb3w. Grupa ta obejmuje tlenki M\xe2\x82\x83O\xe2\x82\x84 krystalizuj\xc4\x85ce w uk\xc5\x82adzie regularnym. W sensie szerszym, nazwa "spinele" stosowana jest tak\xc5\xbce do syntetycznie otrzymanych tlenk\xc3\xb3w o wzorze sumarycznym AB\xe2\x82\x82O\xe2\x82\x84 o odpowiedniej strukturze krystalicznej.\n_START_SECTION_\nKrystalochemia spineli\n_START_PARAGRAPH_\nSpinele krystalizuj\xc4\x85 w uk\xc5\x82adzie regularnym klasy 48-\xc5\x9bcianu. W kom\xc3\xb3rce elementarnej spineli typu A\xc2\xb2\xe2\x81\xbaB\xe2\x82\x82\xc2\xb3\xe2\x81\xbaO\xe2\x82\x84 znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 32 atomy tlenu, oraz 24 kationy z czego A \xe2\x80\x93 8 i B \xe2\x80\x93 16. Atomy w tym typie mog\xc4\x85 zajmowa\xc4\x87 pozycje w sieci krystalicznej o liczbie koordynacyjnej L.K.=4 i 6. W spinelach normalnych 8 kation\xc3\xb3w A wyst\xc4\x99puje w koordynacji tetraedrycznej (L.K. 4), natomiast 16 kation\xc3\xb3w B obsadza pozycje w koordynacji oktaedrycznej (L.K. 8). w spinelach odwr\xc3\xb3conych wszystkie kationy A oraz po\xc5\x82owa kation\xc3\xb3w B znajduje si\xc4\x99 w pozycjach oktaedrycznych, natomiast druga po\xc5\x82owa kation\xc3\xb3w B znajduje si\xc4\x99 w pozycjach tetraedrycznych. Trzecim typem strukturalnym spineli s\xc4\x85 spinele typu po\xc5\x9bredniego, czego przyk\xc5\x82adem jest magnetyt, kt\xc3\xb3ry jest spinelem odwr\xc3\xb3conym w 7/8. W jego strukturze 7 kation\xc3\xb3w Fe\xc2\xb3\xe2\x81\xba obsadzaj\xc4\x85 pozycje tetraedryczne, a pozosta\xc5\x82e kationy wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 w koordynacji oktaedrycznej L.K. 6. Przewa\xc5\xbcnie jednak magnetyt klasyfikuje si\xc4\x99 jako spinel odwr\xc3\xb3cony.\n_START_SECTION_\nZastosowanie\n_START_PARAGRAPH_\nSpinele maj\xc4\x85 bardzo wa\xc5\xbcne znaczenie dla gospodarki jako g\xc5\x82\xc3\xb3wne rudy chromu i \xc5\xbcelaza (chromit i magnetyt). Inne poza znaczeniem kolekcjonerskim przez swoje wysokie walory estetyczne s\xc4\x85 wysoko cenionymi kamieniami szlachetnymi. Szczeg\xc3\xb3lne znaczenie ma tu spinel w\xc5\x82a\xc5\x9bciwy. Poza nim, odmiany gemmologiczne mog\xc4\x85 tak\xc5\xbce tworzy\xc4\x87 galaxyt, gahnit, hercynit i picotyt._NEWLINE_Zwi\xc4\x85zki o strukturze spinelu mog\xc4\x85 s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc4\x87 jako katalizatory w procesach przemys\xc5\x82owych, np. w rozk\xc5\x82adzie podtlenku azotu. S\xc4\x85 tak\xc5\xbce stosowane jako no\xc5\x9bniki dla katalizator\xc3\xb3w no\xc5\x9bnikowych.'