b'\n_START_ARTICLE_\nArchitektura gotycka w Europie \xc5\x9arodkowej\n_START_PARAGRAPH_\nArchitektura gotycka na tereny Europy \xc5\x9arodkowej dociera\xc5\x82a z obszaru Francji, Niemiec a tak\xc5\xbce W\xc5\x82och. Pierwsze formy gotyku przynios\xc5\x82y ze sob\xc4\x85 klasztory, nie spos\xc3\xb3b jednak nie docenia\xc4\x87 wielkiej roli, jak\xc4\x85 odegrali panuj\xc4\x85cy w poszczeg\xc3\xb3lnych krajach.\n_START_SECTION_\nAustria\n_START_PARAGRAPH_\nDo s\xc4\x85siaduj\xc4\x85cej z Czechami Austrii gotyk dociera\xc5\x82 wraz z zakonami dominika\xc5\x84skimi, franciszka\xc5\x84skimi i cysterskimi. Najwa\xc5\xbcniejszym zabytkiem jest jednak wiede\xc5\x84ska katedra \xc5\x9bw. Szczepana, zbudowana na miejscu starszej, roma\xc5\x84skiej \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni. W 1304 rozpocz\xc4\x99to budow\xc4\x99 gotyckiego prezbiterium, a w 1359, na polecenie ksi\xc4\x99cia Rudolfa IV, rozpocz\xc4\x99to przebudow\xc4\x99 korpusu, buduj\xc4\x85c tr\xc3\xb3jnawowy, halowy ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82, przykryty charakterystycznym dachem z glazurowanych p\xc5\x82ytek. W bry\xc5\x82\xc4\x99 ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a w\xc5\x82\xc4\x85czono roma\xc5\x84skie Wie\xc5\xbce Pogan, zamykaj\xc4\x85ce fasad\xc4\x99 zachodni\xc4\x85 oraz Bram\xc4\x99 Olbrzyma \xe2\x80\x93 portal po stronie p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej. W roma\xc5\x84skich wie\xc5\xbcach znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 dwie gotyckie kaplice z rozetami ozdobionymi delikatnymi maswerkami. Nawy ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a przechodz\xc4\x85 w prezbiterium, a zamykaj\xc4\x85 je zbudowane na planie po\xc5\x82owy o\xc5\x9bmiobok\xc3\xb3w absydy. Na wysoko\xc5\x9bci ostatniego, poprzedzaj\xc4\x85cego prezbiterium, prz\xc4\x99s\xc5\x82a naw, umieszczono dwie wie\xc5\xbce. Uko\xc5\x84czona zosta\xc5\x82a w 1433 tylko wie\xc5\xbca po\xc5\x82udniowa, jej wysoka (137,0 m) sylwetka jest charakterystycznym elementem panoramy miasta. Budow\xc4\x99 wie\xc5\xbcy p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej przerwano w 1511, a w 1578 zwie\xc5\x84czono j\xc4\x85 renesansow\xc4\x85 kopu\xc5\x82\xc4\x85. We wn\xc4\x99trzu ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a zachowa\xc5\x82a si\xc4\x99 gotycka ambona z 1515 r., dzie\xc5\x82o Antona Pilgrama.\n_START_SECTION_\nLitwa i Bia\xc5\x82oru\xc5\x9b\n_START_PARAGRAPH_\nArchitektura gotycka trafi\xc5\x82a od zachodu na teren Wielkiego Ksi\xc4\x99stwa Litewskiego (kt\xc3\xb3re obejmowa\xc5\x82o tereny dzisiejszej Litwy i Bia\xc5\x82orusi) pod koniec XIV wieku lub dopiero w wieku XV i by\xc5\x82y to pierwsze murowane budynki w tym kraju, poniewa\xc5\xbc z racji p\xc3\xb3\xc5\xbanego wej\xc5\x9bcia w kr\xc4\x85g architektury zachodnioeuropejskiej nie powsta\xc5\x82y w nim budynki w stylu roma\xc5\x84skim. Pierwsze budowle gotyckie mia\xc5\x82y charakter militarny i by\xc5\x82y odpowiedzi\xc4\x85 na ekspansj\xc4\x99 Zakonu Krzy\xc5\xbcackiego. Pierwsze litewskie zamki to takie obiekty jak zamek w Kownie, Zamek G\xc3\xb3rny w Wilnie, zamek w Nowogr\xc3\xb3dku, zamek w Krewie, zamek w Miednikach, zamek w Lidzie, Stary Zamek w Grodnie, zamek w Trokach (zrekonstruowany). Inwestycje prywatne o charakterze \xc5\x9bwieckim to kamienice np. Dom Perkuna w Kownie i kilka kamienic w Wilnie. Wa\xc5\xbcnym obiektem architektury powsta\xc5\x82ej na Litwie jest ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 \xc5\x9bw. Anny w Wilnie, natomiast czas powstania katedry w Wilnie jest nadal zagadnieniem kontrowersyjnym. Inne obiekty sakralne to np. ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 Bernardyn\xc3\xb3w w Wilnie, katedra w Kownie, ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 Franciszkan\xc3\xb3w w Wilnie, ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 \xc5\x9bw. Miko\xc5\x82aja w Wilnie, ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 \xc5\x9bw. Gertrudy w Kownie. W stylu gotyckim budowano tak\xc5\xbce cerkwie, np. cerkiew Zmartwychwstania Pa\xc5\x84skiego w Wilnie, Cerkiew Narodzenia Matki Bo\xc5\xbcej w Murowance, cerkiew \xc5\x9bw. Micha\xc5\x82a Archanio\xc5\x82a w Synkowiczach i obiekty o wyra\xc5\xbanych cechach wschodnich jak np. sob\xc3\xb3r Przeczystej Bogurodzicy w Wilnie. Na terenie Bia\xc5\x82orusi architektura gotycka pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99 wcze\xc5\x9bniej ni\xc5\xbc na terenie dzisiejszej Litwy, czego przyk\xc5\x82adem mo\xc5\xbce by\xc4\x87 nieistniej\xc4\x85ca dzisiaj cerkiew w Po\xc5\x82ocku, o pochodz\xc4\x85cych z po\xc5\x82udnia cechach architektury bizantyjskiej._NEWLINE_Architektura gotycka by\xc5\x82a stosowana na Litwie bardzo d\xc5\x82ugo, czego przyk\xc5\x82adem jest np. ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 w Sapie\xc5\xbcyszkach z XVI wieku i zamek w Mirze.\n_START_SECTION_\nSzwajcaria\n_START_PARAGRAPH_\nDo Szwajcarii gotyk przynie\xc5\x9bli cystersi. Katedry budowane pod koniec XII wieku wzorowano na architekturze p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Francji. Zbudowana w latach 1180 - 1232 katedra w Lozannie swoj\xc4\x85 bry\xc5\x82\xc4\x85 przypomina wczesnogotyckie katedry w Laon i ko\xc5\x9bcio\xc5\x82y burgundzkie. W XIII - XVI wieku rozbudowano katedry w Bazylei, Genewie i Zurychu. Niejednorodne stylistycznie budowle maj\xc4\x85 cechy od roma\xc5\x84skich do p\xc3\xb3\xc5\xbanogotyckich. Wiele ko\xc5\x9bcio\xc5\x82\xc3\xb3w, budowanych "na raty" nawet przez ponad 100 lat, prezentuje zachodz\xc4\x85ce w tym czasie zmiany w stylu (np. ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 \xc5\x9bw. Franciszka w Lozannie z lat 1270-1387 z wie\xc5\xbc\xc4\x85 z 1400 roku). W wi\xc4\x99kszych miastach budowano okaza\xc5\x82e ratusze (np. w Bazylei) i inne budowle u\xc5\xbcyteczno\xc5\x9bci publicznej. Najwa\xc5\xbcniejszym i najbardziej znanym zabytkiem budownictwa obronnego jest zamek Chillon, zbudowany w XIII wieku przez hrabi\xc3\xb3w Sabaudii na skalistej wysepce przy brzegu Jeziora Genewskiego (obecnie w rejonie Montreux). Warto wspomnie\xc4\x87 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zamek w Vufflens niedaleko Morges z pocz\xc4\x85tku XV wieku z ogromnym, wysokim na 60 m kwadratowym don\xc5\xbconem i ceglanej architekturze nawi\xc4\x85zuj\xc4\x85cej do tradycji piemonckich oraz zamek z XIII-XV wieku w Rolle o oryginalnym za\xc5\x82o\xc5\xbceniu na planie tr\xc3\xb3jk\xc4\x85ta \xe2\x80\x93 oba budowane przez cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w dynastii sabaudzkiej.'