b"\n_START_ARTICLE_\nHobbit (rasa)\n_START_SECTION_\nPierwszy okres\n_START_PARAGRAPH_\nHobbici prawdopodobnie byli spokrewnieni z lud\xc5\xbami. Ich dok\xc5\x82adne pochodzenie nie jest znane, ale na pocz\xc4\x85tku Trzeciej Ery zamieszkiwali w pobli\xc5\xbcu g\xc3\xb3rnego biegu Anduiny. W czasach Hobbita i W\xc5\x82adcy Pier\xc5\x9bcieni wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 hobbit\xc3\xb3w mieszka\xc5\x82o w Shire lub w okolicach miasteczka Bree. Hobbici zwani byli r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc nizio\xc5\x82kami (w sindarinie perian w liczbie pojedynczej, periannath jako okre\xc5\x9blenie ca\xc5\x82ego ludu) ze wzgl\xc4\x99du na ma\xc5\x82y wzrost._NEWLINE_Hobbici przed przybyciem do Shire dzielili si\xc4\x99 na trzy szczepy.\n_START_SECTION_\nFallohidzi\n_START_PARAGRAPH_\nBy\xc5\x82 to najmniej liczny szczep hobbit\xc3\xb3w. Oko\xc5\x82o 1150 roku Trzeciej Ery opu\xc5\x9bcili ojczyzn\xc4\x99 nad g\xc3\xb3rn\xc4\x85 Anduin\xc4\x85, przekroczyli g\xc3\xb3ry na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od Rivendell i w\xc4\x99druj\xc4\x85c ku uj\xc5\x9bciu Gwathl\xc3\xb3, weszli do Eriadoru. Tam zmieszali si\xc4\x99 z innymi hobbitami. Z racji swej sk\xc5\x82onno\xc5\x9bci do przyg\xc3\xb3d cz\xc4\x99sto stawali na czele innych hobbickich szczep\xc3\xb3w. Marcho i Blanco, za\xc5\x82o\xc5\xbcyciele Shire, byli Fallohidami, podobnie jak Tukowie, Brandybuckowie i Bolgerowie. Krew fallohidzka p\xc5\x82yn\xc4\x99\xc5\x82a te\xc5\xbc w \xc5\xbcy\xc5\x82ach Bilba i Froda Baggins\xc3\xb3w._NEWLINE_Fallohidzi byli wy\xc5\xbcsi i smuklejsi od innych hobbit\xc3\xb3w, mieli te\xc5\xbc ja\xc5\x9bniejsz\xc4\x85 sk\xc3\xb3r\xc4\x99 i w\xc5\x82osy. Lubili drzewa i lasy, mieli wi\xc4\x99ksze zdolno\xc5\x9bci do j\xc4\x99zyk\xc3\xb3w i \xc5\x9bpiewu ni\xc5\xbc rzemie\xc5\x9blnicze. Dawniej zajmowali si\xc4\x99 \xc5\x82owiectwem. Mieli te\xc5\xbc lepsze stosunki z elfami ni\xc5\xbc inni hobbici.\n_START_SECTION_\nHarfootowie\n_START_PARAGRAPH_\nNajliczniejsi i uznawani za najbardziej typowych przedstawicieli plemienia. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Shire wywodzi\xc5\x82a si\xc4\x99 z tego szczepu. Najbardziej konserwatywni najd\xc5\x82u\xc5\xbcej ze wszystkich zachowali zwyczaj mieszkania w smajalach (norach). W \xe2\x80\x9eDodatku D\xe2\x80\x9d w Powrocie kr\xc3\xb3la znajduje si\xc4\x99 stwierdzenie, \xc5\xbce pierwotna forma wyrazu hobbit czyli \xe2\x80\x9eholbytla\xe2\x80\x9d (budowniczy nor ziemnych\xe2\x80\x9d) by\xc5\x82a nazw\xc4\x85 u\xc5\xbcywan\xc4\x85 przez pozosta\xc5\x82e dwa hobbicke szczepy na okre\xc5\x9blenie Harfoot\xc3\xb3w. Jako pierwsi (oko\xc5\x82o 1050 roku Trzeciej Ery) ruszyli na zach\xc3\xb3d i zaw\xc4\x99drowali do Eriadoru a\xc5\xbc po Amon S\xc3\xbbl._NEWLINE_Najni\xc5\xbcsi w\xc5\x9br\xc3\xb3d nizio\xc5\x82k\xc3\xb3w mieli smag\xc5\x82\xc4\x85 (orzechowobr\xc4\x85zow\xc4\x85) barw\xc4\x99 sk\xc3\xb3ry, nie nosili te\xc5\xbc br\xc3\xb3d ani obuwia. Najch\xc4\x99tniej osiedlali si\xc4\x99 w g\xc3\xb3rach i na stokach pag\xc3\xb3rk\xc3\xb3w. Jako pierwsi opu\xc5\x9bcili Dolin\xc4\x99 Anduiny i po przekroczeniu G\xc3\xb3r Mglistych przybyli do Eriadoru. D\xc5\x82ugo mieszkali u podn\xc3\xb3\xc5\xbcy g\xc3\xb3r, przez co \xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82a ich przyja\xc5\xba\xc5\x84 z krasnoludami.\n_START_SECTION_\nStoorowie\n_START_PARAGRAPH_\nMieszkaj\xc4\x85cy najdalej na po\xc5\x82udniu, pozostawali najd\xc5\x82u\xc5\xbcej w dolinie Anduiny. Oko\xc5\x82o roku 1150 przekroczyli Prze\xc5\x82\xc4\x99cz Czerwonego Rogu i osiedli w Klinie i na granicy Dunlandu i Tharbadu, by oko\xc5\x82o 1630 ruszy\xc4\x87 ponownie na p\xc3\xb3\xc5\x82noc. Osada Stoor\xc3\xb3w w Rhovanionie le\xc5\xbca\xc5\x82a na Polach Gladden, gdzie dotrwa\xc5\x82a na pewno do 2463 roku, kiedy to m\xc5\x82ody Stoor imieniem Sm\xc3\xa9agol wraz ze swoim kuzynem D\xc3\xa9agolem w czasie \xc5\x82owienia ryb na Anduinie znale\xc5\xbali Jedyny Pier\xc5\x9bcie\xc5\x84. Stoorowie z Dunlandu wyemigrowali do Shire oko\xc5\x82o 1630 roku i osiedlili si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie we Wschodniej i Po\xc5\x82udniowej \xc4\x86wiartce. W czasie Wojny o Pier\xc5\x9bcie\xc5\x84 Stoor\xc3\xb3w cz\xc4\x99sto si\xc4\x99 spotyka\xc5\x82o w Marish i Bucklandzie._NEWLINE_Stoorowie byli ci\xc4\x99\xc5\xbcszej budowy ni\xc5\xbc przedstawiciele innych hobbickich szczep\xc3\xb3w i jako jedynym ros\xc5\x82y im brody. Gdy ziemia robi\xc5\x82a si\xc4\x99 b\xc5\x82otnista, niekt\xc3\xb3rzy Stoorowie nosili wysokie buty. Pozostali w lepszych stosunkach z lud\xc5\xbami ni\xc5\xbc inne szczepy hobbit\xc3\xb3w i ch\xc4\x99tnie mieszkali na p\xc5\x82askim terenie i nad brzegami rzek. Wyr\xc3\xb3\xc5\xbcniali si\xc4\x99 talentem do p\xc5\x82ywania, kiedy inny hobbici bali si\xc4\x99 do wody nawet podej\xc5\x9b\xc4\x87. Byli jedynymi hobbitami kt\xc3\xb3rzy mieli jakiekolwiek poj\xc4\x99cie o p\xc5\x82ywaniu \xc5\x82\xc3\xb3dk\xc4\x85 b\xc4\x85d\xc5\xba wp\xc5\x82aw oraz \xc5\x82owieniu ryb.\n_START_SECTION_\nZwyczaje i charakterystyka\n_START_PARAGRAPH_\nPoniewa\xc5\xbc opisywani s\xc4\x85 jako kochaj\xc4\x85cy pok\xc3\xb3j, harmoni\xc4\x99 i \xc5\x82ad, najch\xc4\x99tniej mieszkali w schludnych wsiach, po\xc5\x9br\xc3\xb3d starannie uprawianych p\xc3\xb3l. Z wielk\xc4\x85 wpraw\xc4\x85 robili narz\xc4\x99dzia i korzystali z nich, nigdy nie mieli upodobania do urz\xc4\x85dze\xc5\x84 bardziej skomplikowanych ni\xc5\xbc miech, m\xc5\x82yn wodny czy krosno, chocia\xc5\xbc rzemie\xc5\x9blniczymi pos\xc5\x82ugiwali si\xc4\x99 zr\xc4\x99cznie._NEWLINE_Mieli czu\xc5\x82y s\xc5\x82uch i ostry wzrok, a chocia\xc5\xbc nie lubili bez potrzeby si\xc4\x99 spieszy\xc4\x87, potrafili zwinnie i bezszelestnie biega\xc4\x87. Dzi\xc4\x99ki temu, ilekro\xc4\x87 zbli\xc5\xbca\xc5\x82 si\xc4\x99 wielkolud, z kt\xc3\xb3rym nie chcieli mie\xc4\x87 do czynienia, znikali cicho i bezszelestnie, a umiej\xc4\x99tno\xc5\x9b\xc4\x87 t\xc4\x99 posiedli w takim stopniu, \xc5\xbce ludzie uwa\xc5\xbcali to za magi\xc4\x99. Nieuchwytno\xc5\x9b\xc4\x87 za\xc5\x9b zawdzi\xc4\x99czali wielopokoleniowej praktyce i blisko\xc5\x9bci z ziemi\xc4\x85, decyduj\xc4\x85cych o tym, \xc5\xbce talent \xc3\xb3w by\xc5\x82 niedost\xc4\x99pny dla istot wi\xc4\x99kszych i bardziej niezgrabnych. Hobbici byli faktycznie niewielkimi istotami, mniejszymi od krasnolud\xc3\xb3w, to znaczy mniej barczystymi i silnymi, chocia\xc5\xbc mo\xc5\xbce niewiele ni\xc5\xbcszymi. Wzrost ich waha\xc5\x82 si\xc4\x99 mi\xc4\x99dzy 2 a 4 stopami. Chodzili boso nawet w mro\xc5\xbane zimy, gdy\xc5\xbc stopy mieli bujnie ow\xc5\x82osione i podbite naturaln\xc4\x85, tward\xc4\x85 podeszw\xc4\x85._NEWLINE_Mieszkali w smajalach, sk\xc5\x82adaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 z sieci tuneli wykopanych pod ziemi\xc4\x85. By\xc5\x82y one cz\xc4\x99sto zamieszkane przez liczne, wielopokoleniowe rodziny, np. Wielkie Smajale Tuk\xc3\xb3w lub smajale Brandybuck\xc3\xb3w z Brandy Hall. Zwyczaj budowania tego typu siedzib mia\xc5\x82 pochodzi\xc4\x87 z czas\xc3\xb3w, gdy hobbici \xc5\xbcyli w norach. Za czas\xc3\xb3w Bilba Bagginsa zwyczajowi temu ho\xc5\x82dowali najubo\xc5\xbcsi \xe2\x80\x93 mieszkaj\xc4\x85c w prymitywnych dziurach, oraz najbogatsi \xe2\x80\x93 mieszkaj\xc4\x85c w luksusowych wersjach dawnych prostych jam. Smajale mia\xc5\x82y okr\xc4\x85g\xc5\x82e okna i drzwi._NEWLINE_Hobbici jako pierwsi zacz\xc4\x99li pali\xc4\x87 fajkowe ziele, zwyczaj ten sta\xc5\x82 si\xc4\x99 nast\xc4\x99pnie popularny w\xc5\x9br\xc3\xb3d innych ras. Na swoje urodziny nie otrzymywali prezent\xc3\xb3w, ale sami obdarowywali nimi go\xc5\x9bci. Zdarza\xc5\x82o si\xc4\x99, \xc5\xbce te same upominki kr\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82y w okolicy przez wiele lat._NEWLINE_Najch\xc4\x99tniej nosili ubrania o jasnych barwach, ich ulubionymi kolorami by\xc5\x82y zielony i \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82ty. Znani byli ze swojego upodobania do regularnych, cz\xc4\x99stych i obfitych posi\xc5\x82k\xc3\xb3w, cz\xc4\x99sto zjadali w ci\xc4\x85gu jednego dnia nawet kilka obiad\xc3\xb3w, nie odmawiaj\xc4\x85c sobie oczywi\xc5\x9bcie \xc5\x9bniadania, kolacji, podwieczorku, podkurka i przek\xc4\x85sek pomi\xc4\x99dzy nimi._NEWLINE_Przeci\xc4\x99tny hobbit odczuwa\xc5\x82 paniczny strach przed p\xc5\x82ywaniem, za\xc5\x9b w Shire hobbit\xc3\xb3w zamieszkuj\xc4\x85cych brzeg Brandywiny i paraj\xc4\x85cych si\xc4\x99 tym zaj\xc4\x99ciem powszechnie uznawano za dziwak\xc3\xb3w i szale\xc5\x84c\xc3\xb3w. Podobnie my\xc5\x9blano o poszukiwaczach przyg\xc3\xb3d i o lubi\xc4\x85cych niepotrzebne ryzyko.\n_START_SECTION_\nJ\xc4\x99zyk\n_START_PARAGRAPH_\nNie zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 \xc5\xbcadne \xc5\x9bwiadectwa w\xc5\x82asnego j\xc4\x99zyka hobbit\xc3\xb3w, aczkolwiek wydaje si\xc4\x99, \xc5\xbce w najdawniejszych czasach u\xc5\xbcywali j\xc4\x99zyk\xc3\xb3w ludzkich plemion, obok kt\xc3\xb3rych albo w\xc5\x9br\xc3\xb3d kt\xc3\xb3rych \xc5\xbcyli. Natomiast po wkroczeniu do Eriadoru zacz\xc4\x99li przyswaja\xc4\x87 sobie Wsp\xc3\xb3ln\xc4\x85 Mow\xc4\x99. W czasie kolonizacji Bree wielu z nich nie pami\xc4\x99ta\xc5\x82o ju\xc5\xbc swego pierwotnego j\xc4\x99zyka. Musia\xc5\x82 on by\xc4\x87 podobny do j\xc4\x99zyka Rohirrim\xc3\xb3w, chocia\xc5\xbc Stoorowie przed przybyciem do p\xc3\xb3\xc5\x82nocnego Shire m\xc3\xb3wili zapewne j\xc4\x99zykiem kt\xc3\xb3rego\xc5\x9b z plemion dunlandzkich._NEWLINE_W czasach Froda zosta\xc5\x82o ma\xc5\x82o \xc5\x9blad\xc3\xb3w pierwotnego j\xc4\x99zyka w nazwach miejscowych lub imionach. Pozosta\xc5\x82y w u\xc5\xbcyciu tylko nazwy dni, miesi\xc4\x99cy i p\xc3\xb3r roku, pojedyncze wyrazy, jak mathom (rzeczy bezu\xc5\xbcyteczne, lecz nie do wyrzucenia) i smajale (nora ziemna), a tak\xc5\xbce nazwy geograficzne na obszarze Shire i Bree. Wiele z imion hobbit\xc3\xb3w r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc pochodzi\xc5\x82o z odleg\xc5\x82ej przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci._NEWLINE_Hobbitami nazywali mieszka\xc5\x84cy Shire wszystkich swoich wsp\xc3\xb3\xc5\x82plemie\xc5\x84c\xc3\xb3w. Ludzie zwali ich nizio\xc5\x82kami, elfowie za\xc5\x9b - periannath. Samo s\xc5\x82owo 'hobbit' to skr\xc3\xb3cona i przekszta\xc5\x82cona forma wyrazu z j\xc4\x99zyka Rohanu: holbytla (budowniczy nor ziemnych).\n_START_SECTION_\nHobbici w paleoantropologii\n_START_PARAGRAPH_\nHobbit to r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc nieoficjalna nazwa wymar\xc5\x82ego gatunku cz\xc5\x82owieka, Homo floresiensis."