b'\n_START_ARTICLE_\nEkonomiczna analiza kary \xc5\x9bmierci\n_START_PARAGRAPH_\nEkonomiczna analiza kary \xc5\x9bmierci \xe2\x80\x93 badania z dziedziny ekonomii, psychologii, socjologii i prawa, w swoich za\xc5\x82o\xc5\xbceniach skupiaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 na odstraszaj\xc4\x85cej roli kary \xc5\x9bmierci i spo\xc5\x82ecznym wyd\xc5\xbawi\xc4\x99ku kary \xc5\x9bmierci, a tak\xc5\xbce na kosztach zwi\xc4\x85zanych z przeprowadzeniem i wykonaniem kary \xc5\x9bmierci.\n_START_SECTION_\nBadania J. Donohue i J. Wolfersa\n_START_PARAGRAPH_\nProfesor John J. Donohue i profesor Justin Wolfers, poddaj\xc4\x85c krytyce prace T. Sellina i I. Ehrlicha, zwr\xc3\xb3cili uwag\xc4\x99 na dwa dowody, kt\xc3\xb3re wskazywa\xc4\x87 mia\xc5\x82y na brak jakiegokolwiek zwi\xc4\x85zku mi\xc4\x99dzy liczb\xc4\x85 egzekucji a wska\xc5\xbanikiem zab\xc3\xb3jstw. J. Donohue i J. Wolfers por\xc3\xb3wnali wska\xc5\xbanik zab\xc3\xb3jstw w Kanadzie i Stanach Zjednoczonych. W Kanadzie, wed\xc5\x82ug bada\xc5\x84, dochodzi do oko\xc5\x82o jednej trzeciej mniej zab\xc3\xb3jstw ni\xc5\xbc w Stanach Zjednoczonych, ale w ci\xc4\x85gu 50 lat wska\xc5\xbanik zab\xc3\xb3jstw zmienia\xc5\x82 si\xc4\x99 analogicznie do wska\xc5\xbanika zab\xc3\xb3jstw w Stanach Zjednoczonych. W Kanadzie jednak nie wykonano egzekucji od roku 1962. Drugi dow\xc3\xb3d opracowany przez J. Donohue i J. Wolfersa opiera\xc5\x82 si\xc4\x99 na por\xc3\xb3wnaniu wska\xc5\xbanika zab\xc3\xb3jstw. W stanach w kt\xc3\xb3rych obowi\xc4\x85zywa\xc5\x82a kara \xc5\x9bmierci i w stanach w kt\xc3\xb3rych kara \xc5\x9bmierci nie obowi\xc4\x85zywa\xc5\x82a, wska\xc5\xbaniki zab\xc3\xb3jstw zmienia\xc5\x82y si\xc4\x99 w taki sam spos\xc3\xb3b. Przygl\xc4\x85daj\xc4\x85c si\xc4\x99 wynikom J. Donohue i J. Wolfers doszli do wniosku, \xc5\xbce nowe badania nie wyczerpuj\xc4\x85 tematu odstraszaj\xc4\x85cego efektu kary \xc5\x9bmierci, a efekt odstraszaj\xc4\x85cy kary \xc5\x9bmierci nadal pozostaje tematem do bada\xc5\x84.\n_START_SECTION_\nBadania Johna B. Taylora i P. Passella\n_START_PARAGRAPH_\nProfesor John B. Taylor i profesor Peter Passell przeanalizowali dane zgromadzone przez I. Ehrlicha, ale pomin\xc4\x99li lata 1962\xe2\x80\x931969. W wyniku bada\xc5\x84 uznali, \xc5\xbce brak jest jakiegokolwiek zwi\xc4\x85zku mi\xc4\x99dzy liczb\xc4\x85 egzekucji a liczb\xc4\x85 zab\xc3\xb3jstw. Wed\xc5\x82ug Johna B. Taylora i P. Passela, I. Ehrlich b\xc5\x82\xc4\x99dnie ustali\xc5\x82, \xc5\xbce im wy\xc5\xbcszy jest wsp\xc3\xb3\xc5\x82czynnik skaza\xc5\x84 za zab\xc3\xb3jstwo, tym mniejsza jest ich liczba. Chodzi tutaj zw\xc5\x82aszcza o sytuacj\xc4\x99, w kt\xc3\xb3rej prawdopodobie\xc5\x84stwo wykonania kary \xc5\x9bmierci na osobie skazanego jest du\xc5\xbce. W takim przypadku s\xc4\x99dziowie, kt\xc3\xb3rzy wiedzieliby, \xc5\xbce najpewniej skazany zostanie stracony, niech\xc4\x99tnie wydawaliby wyroki skazuj\xc4\x85ce za pope\xc5\x82nienie zab\xc3\xb3jstwa pierwszego stopnia, tym samym mniej by\xc5\x82o wyrok\xc3\xb3w skazuj\xc4\x85cych i wykonanych kar \xc5\x9bmierci, ale nie zab\xc3\xb3jstw. Zale\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 ta dostrze\xc5\xbcona zosta\xc5\x82a w Wielkiej Brytanii, kiedy w roku 1965 zniesiono kar\xc4\x99 \xc5\x9bmierci. Do tej pory na kar\xc4\x99 \xc5\x9bmierci mog\xc5\x82y by\xc4\x87 skazywane jedynie zdrowe psychicznie osoby. Po zniesieniu kary \xc5\x9bmierci w roku 1965 liczba chorych psychicznie wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w drastycznie spad\xc5\x82a.\n_START_SECTION_\nBadania R. Lemperta\n_START_PARAGRAPH_\nModel I. Ehrlicha wykorzystany zosta\xc5\x82 przez profesora Richarda Lemperta. Bada\xc5\x82 on wp\xc5\x82yw i relacje mi\xc4\x99dzy skazaniami a niech\xc4\x99ci\xc4\x85 do orzekania o egzekucji. Lempert ustali\xc5\x82, \xc5\xbce cz\xc4\x99stsze stosowanie kary \xc5\x9bmierci doprowadzi\xc4\x87 mog\xc5\x82oby do obni\xc5\xbcenia prawdopodobie\xc5\x84stwa zab\xc3\xb3jstwa o 17%.\n_START_SECTION_\nBadania Joanny M. Shepherd, Hashem Dezhbakhsh i Paula H. Rubin\n_START_PARAGRAPH_\nProfesor Joanna M. Shepherd i profesor Hashem Dezhbakhsh poddali analizie lata 1960\xe2\x80\x932000. Zmiany zachodz\xc4\x85ce w prawie stanowym odnosz\xc4\x85ce si\xc4\x99 do wprowadzenia lub zniesienia kary \xc5\x9bmierci powodowa\xc5\x82y spadki lub wzrosty liczby zab\xc3\xb3jstw. Wed\xc5\x82ug powy\xc5\xbcszych uznali oni, \xc5\xbce istnieje istoty zwi\xc4\x85zek przyczynowy mi\xc4\x99dzy kar\xc4\x85 \xc5\x9bmierci a liczb\xc4\x85 zab\xc3\xb3jstw. Efekt odstraszaj\xc4\x85cy by\xc5\x82 bardzo du\xc5\xbcy, a ka\xc5\xbcda wykonana egzekucja prowadzi\xc5\x82a do zapobie\xc5\xbceniu \xc5\x82\xc4\x85cznie 150 kolejnym, potencjalnym zab\xc3\xb3jstwom. Wykorzystuj\xc4\x85c inne dane, J. M. Shepherd wraz z H. Dezhbakhshem i Paulem. H. Rubinem ponownie odkryli efekt odstraszaj\xc4\x85cy kary \xc5\x9bmierci, w tym zbiorze danych jedna egzekucja odpowiada\xc5\x82a spadkowi zab\xc3\xb3jstw i odstrasza\xc5\x82a od pope\xc5\x82nienia od 8 do 18 zab\xc3\xb3jstw.\n_START_SECTION_\nBadania Dale O. Cloningera i Roberto Marchesiniego\n_START_PARAGRAPH_\nPrzedmiotem bada\xc5\x84 profesora Dale O. Cloningera i profesora Roberto Marchesiniego by\xc5\x82a sytuacja u\xc5\x82askawiania skazanych na kar\xc4\x99 \xc5\x9bmierci w stanie Illinois, w kt\xc3\xb3rym to stanie, w roku 2000, og\xc5\x82oszone zosta\xc5\x82o moratorium na wykonywanie kary \xc5\x9bmierci, a w roku 2003 nast\xc4\x85pi\xc5\x82a zmiana wszystkich wyrok\xc3\xb3w skazuj\xc4\x85cych z kary \xc5\x9bmierci na do\xc5\xbcywotnie wi\xc4\x99zienie. Profesor Dale O. Cloninger i profesor Roberto Marchesini por\xc3\xb3wnali liczb\xc4\x99 zab\xc3\xb3jstw w stanie Illinois z liczb\xc4\x85 zab\xc3\xb3jstw w USA. W wyniku bada\xc5\x84 zauwa\xc5\xbcyli, \xc5\xbce wzrost liczby zab\xc3\xb3jstw w Illinois nast\xc4\x85pi\xc5\x82 dwukrotnie. Pierwszym przypadkiem by\xc5\x82 okres po og\xc5\x82oszeniu moratorium, a drugim okres zamiany osadzonym kary \xc5\x9bmierci na kar\xc4\x99 do\xc5\xbcywotniego pozbawienia wolno\xc5\x9bci. Autorzy uznali, \xc5\xbce w wyniku zmian w prawie i z\xc5\x82agodzenia kar, pope\xc5\x82nionych zosta\xc5\x82o dodatkowo o 150 zab\xc3\xb3jstw wi\xc4\x99cej, ani\xc5\xbceli w sytuacji gdyby nie dosz\xc5\x82o do z\xc5\x82agodzenia kar.\n_START_SECTION_\nBadania H. Mocana i R. Gittingsa\n_START_PARAGRAPH_\nProfesor Naci H. Mocan i profesor R. Kaj Gittings w swoich badaniach skupili si\xc4\x99 i przeanalizowali lata 1977\xe2\x80\x931997. Odkryli oni, \xc5\xbce bior\xc4\x85c pod uwag\xc4\x99 liczb\xc4\x99 u\xc5\x82askawie\xc5\x84, liczb\xc4\x99 przeprowadzonych egzekucji i poziom przest\xc4\x99pczo\xc5\x9bci, to ka\xc5\xbcda egzekucja odstrasza od pope\xc5\x82nienia potencjalnych 5 zab\xc3\xb3jstw, natomiast ka\xc5\xbcde u\xc5\x82askawienie jest przyczyn\xc4\x85 wyst\xc4\x85pienia 5 zab\xc3\xb3jstw.\n_START_SECTION_\nKoszty spo\xc5\x82eczne\n_START_PARAGRAPH_\nWysokie koszty spo\xc5\x82eczne, wed\xc5\x82ug wylicze\xc5\x84, s\xc4\x85 kwesti\xc4\x85 bezsporn\xc4\x85. W Stanach Zjednoczonych, w sprawach, kt\xc3\xb3re zako\xc5\x84czy\xc4\x87 si\xc4\x99 mog\xc4\x85 egzekucj\xc4\x85, wyb\xc3\xb3r \xc5\x82awy przysi\xc4\x99g\xc5\x82ych jest znacznie d\xc5\x82u\xc5\xbcszy i bardziej skrupulatny, co przek\xc5\x82ada si\xc4\x99 na d\xc5\x82ugo\xc5\x9b\xc4\x87 ustanowienia pe\xc5\x82nego sk\xc5\x82adu \xc5\x82awy przysi\xc4\x99g\xc5\x82ych. Prawo stanowe dopuszcza mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 kwestionowania poszczeg\xc3\xb3lnych nominacji, co finalnie oznacza przed\xc5\x82u\xc5\xbcenie i rozci\xc4\x85gniecie ca\xc5\x82ego procesu formowania \xc5\x82awy. \xc5\x9arednio proces ten trwa oko\xc5\x82o czterech razy d\xc5\x82u\xc5\xbcej ni\xc5\xbc w przypadku spraw, w kt\xc3\xb3rych kara \xc5\x9bmierci nie by\xc5\x82a brana pod uwag\xc4\x99._NEWLINE_Kolejne zwi\xc4\x99kszenie koszt\xc3\xb3w zwi\xc4\x85zane jest z potrzeb\xc4\x85 dok\xc5\x82adniejszego przygotowania si\xc4\x99 stron. Wyliczono, \xc5\xbce sprawa taka kosztuje oskar\xc5\xbcenie \xc5\x9brednio dwa miliony dolar\xc3\xb3w. W wyniku sprawy o kar\xc4\x99 \xc5\x9bmierci, hrabstwa, w kt\xc3\xb3rych sprawa si\xc4\x99 toczy, musz\xc4\x85 podnie\xc5\x9b\xc4\x87 podatki o \xc5\x9brednio 1,6%. Sam proces, podzielony na dwa etapy (ustalenie winy i wykonanie wyroku) trwa bardzo d\xc5\x82ugo. Procedury wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci stan\xc3\xb3w nakazuj\xc4\x85 automatyczne badanie wyroku kary \xc5\x9bmierci przez s\xc4\x85d najwy\xc5\xbcszy danego stanu, co w nast\xc4\x99pstwie generuje kolejne koszty._NEWLINE_Koszt przetrzymywania osoby skazanej na kar\xc4\x99 \xc5\x9bmierci w celi jest ponad dwukrotnie wy\xc5\xbcszy ani\xc5\xbceli wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w z innymi wyrokami. Wynika to z tego, \xc5\xbce skazani na kar\xc4\x99 \xc5\x9bmierci wymagaj\xc4\x85 o wiele wi\xc4\x99kszego poziomu nadzoru i bezpiecze\xc5\x84stwa. Dochodz\xc4\x85 do tego koszta opieki medycznej i psychologicznej, ponadto skazani na kar\xc4\x99 \xc5\x9bmierci nie mog\xc4\x85 by\xc4\x87 zatrudnieni, dlatego nie przynosz\xc4\x85 wi\xc4\x99zieniom \xc5\xbcadnych przychod\xc3\xb3w._NEWLINE_W Kalifornii, wed\xc5\x82ug magazynu prawniczego \xe2\x80\x9eLoyola of Los Angeles Law Review\xe2\x80\x9d, od momentu wprowadzenia kary \xc5\x9bmierci w tym stanie w 1978 roku w\xc5\x82adze Kalifornii przeznaczy\xc5\x82y na jej obs\xc5\x82ug\xc4\x99 4 miliardy dolar\xc3\xb3w, czyli oko\xc5\x82o 184 milion\xc3\xb3w dolar\xc3\xb3w rocznie. Z tych samych bada\xc5\x84 wynika, \xc5\xbce gdyby trzyma\xc4\x87 wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w skazanych na kar\xc4\x99 \xc5\x9bmierci w wi\xc4\x99zieniu do ko\xc5\x84ca ich \xc5\xbcycia, podatnik obci\xc4\x85\xc5\xbcony zosta\xc5\x82by 11,5 milionami dolar\xc3\xb3w rocznie. Badanie przeprowadzone przez s\xc4\x99dziego Arthura L. Alarcona i profesor prawa Paul\xc4\x99 M. Mitchell wykaza\xc5\x82o, \xc5\xbce procedura ko\xc5\x84cz\xc4\x85ca si\xc4\x99 wykonaniem kary \xc5\x9bmierci jest 20-krotnie dro\xc5\xbcsza od zwyk\xc5\x82ego procesu s\xc4\x85dowego ko\xc5\x84cz\xc4\x85cego si\xc4\x99 wyrokiem wi\xc4\x99zienia.'