b'\n_START_ARTICLE_\nWestland Aircraft\n_START_PARAGRAPH_\nWestland Aircraft \xe2\x80\x93 brytyjska wytw\xc3\xb3rnia lotnicza za\xc5\x82o\xc5\xbcona w 1915 roku pod nazw\xc4\x85 Westland Aircraft Works a od 1935 roku funkcjonuj\xc4\x85ca jako Westland Aircraft. W 1961 roku po po\xc5\x82\xc4\x85czeniu z innymi brytyjskimi wytw\xc3\xb3rniami lotniczymi firma przekszta\xc5\x82ci\xc5\x82a si\xc4\x99 w Westland Helicopters, staj\xc4\x85c si\xc4\x99 jednym z wi\xc4\x99kszych producent\xc3\xb3w \xc5\x9bmig\xc5\x82owc\xc3\xb3w na \xc5\x9bwiecie.\n_START_SECTION_\nPocz\xc4\x85tki\n_START_PARAGRAPH_\nPod koniec XIX wieku w mie\xc5\x9bcie Yeovil bracia Percival i Ernest Petter rozbudowali swoj\xc4\x85 rodzinn\xc4\x85 ku\xc5\xbanie tworz\xc4\x85c warsztaty naprawcze maszyn rolniczych a z czasem zajmuj\xc4\x85c si\xc4\x99 samodzielnie ich produkcj\xc4\x85. Poza samymi maszynami w warsztatach znanych w\xc3\xb3wczas jako Petters Limited rozpocz\xc4\x99to r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc budow\xc4\x99 silnik\xc3\xb3w spalinowych w\xc5\x82asnej konstrukcji. Okaza\xc5\x82y si\xc4\x99 one na tyle udane, \xc5\xbce dzi\xc4\x99ki wzrostowi zam\xc3\xb3wie\xc5\x84 firma prosperowa\xc5\x82a a w 1913 roku zosta\xc5\x82a rozbudowana. Po wybuchu I wojny \xc5\x9bwiatowej firma zaoferowa\xc5\x82a swoje moce produkcyjne rz\xc4\x85dowi brytyjskiemu. Oferta zosta\xc5\x82a przyj\xc4\x99ta a brytyjska Admiralicja zaproponowa\xc5\x82a budow\xc4\x99 wodnosamolotu Short Type 184. Jako \xc5\xbce Petters Limited nie mia\xc5\x82a \xc5\xbcadnego do\xc5\x9bwiadczenia w budowie samolot\xc3\xb3w, wys\xc5\x82a\xc5\x82a swoich przedstawicieli do wytw\xc3\xb3rni Short Brothers aby zdoby\xc4\x87 niezb\xc4\x99dn\xc4\x85 wiedze. Rada nadzorcza Petters Limited zasugerowa\xc5\x82a aby nowa jednostka odpowiedzialna za budow\xc4\x99 samolot\xc3\xb3w zosta\xc5\x82a wydzielona z macierzystej firmy staj\xc4\x85c si\xc4\x99 niezale\xc5\xbcnym podmiotem gospodarczym. Tak te\xc5\xbc uczyniono i w kwietniu 1915 roku narodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 Westland Aircraft Works. Pierwszy zbudowany przez now\xc4\x85 wytw\xc3\xb3rnie samolot Short Type 184 uko\xc5\x84czono w grudniu 1915 roku.\n_START_SECTION_\nWestland Aircraft Works\n_START_PARAGRAPH_\nSkromne pocz\xc4\x85tki nie zapowiada\xc5\x82y ogromnego sukcesu. Niemaj\xc4\x85ca do\xc5\x9bwiadczenia firma do zako\xc5\x84czenia I wojny wybudowa\xc5\x82a ponad 1000 samolot\xc3\xb3w. Nie by\xc5\x82y to oczywi\xc5\x9bcie w\xc5\x82asne konstrukcje, ale maszyny licencyjne. W\xc5\x9br\xc3\xb3d nich znalaz\xc5\x82 si\xc4\x99 Short Type 184, Short Type 166, Sopwith 1\xc2\xbd Strutter, Airco DH.4, Airco DH.9, Vickers Vimy. W 1916 firma dorobi\xc5\x82a si\xc4\x99 w\xc5\x82asnego lotniska. Pod koniec wojny pojawi\xc5\x82o si\xc4\x99 pierwsze zlecenie nie oparte na licencji. Firma mia\xc5\x82a przystosowa\xc4\x87 samolot DH.9A do nap\xc4\x99du ameryka\xc5\x84skim silnikiem Liberty w miejsce oryginalnej jednostki brytyjskiej. Pierwsz\xc4\x85 samodzielnie skonstruowan\xc4\x85 maszyn\xc4\x85 by\xc5\x82 my\xc5\x9bliwski wodnosamolot Westland N.1B, kt\xc3\xb3ry do swojego pierwszego lotu wzbi\xc5\x82 si\xc4\x99 w 1917 roku. Rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej powsta\xc5\x82 kolejny my\xc5\x9bliwiec Westland Wagtail a w 1925 Westland Weasel. Obydwie maszyny nie odnios\xc5\x82y sukcesu rynkowego. Poza maszynami wojskowymi firma stara\xc5\x82a si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wej\xc5\x9b\xc4\x87 na rynek cywilny. W 1920 roku pojawi\xc5\x82 si\xc4\x99 czteromiejscowy Westland Limousine, a w 1924 roku Westland Woodpigeon. Obydwa samoloty niestety r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zosta\xc5\x82y wybudowane w niewielkiej liczbie. Pierwsz\xc4\x85 masowo budowan\xc4\x85 konstrukcj\xc4\x85 zosta\xc5\x82 wielozadaniowy Westland Wapiti, kt\xc3\xb3ry zosta\xc5\x82 przyj\xc4\x99ty na uzbrojenie Royal Air Force w 1928 roku, w celu zast\xc4\x85pienia maszyn Airco DH.9A. Wybudowano ponad p\xc3\xb3\xc5\x82 tysi\xc4\x85ca sztuk samolotu. R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc masowo (ponad 150 egzemplarzy) produkowany by\xc5\x82 kolejny samolot przeznaczony dla RAF, Westland Wallace. W 1933 roku samolot zosta\xc5\x82 pierwsz\xc4\x85 maszyn\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra przelecia\xc5\x82a nad szczytem Mount Everest. W 1936 roku do swojego pierwszego lotu wzbi\xc5\x82 si\xc4\x99 samolot, kt\xc3\xb3ry na trwale sta\xc5\x82 si\xc4\x99 symbolem firmy Westland Aircraft, rozpoznawczy Westland Lysander. Do 1942 roku wyprodukowano ponad 1700 tego typu maszyn. W 1938 roku wybudowano pierwszy dwusilnikowy samolot my\xc5\x9bliwski w lotnictwie brytyjskim, Westland Whirlwind. W 1935 roku firma wyodr\xc4\x99bni\xc5\x82a cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 odpowiedzialn\xc4\x85 za budow\xc4\x99 samolot\xc3\xb3w od cz\xc4\x99\xc5\x9bci zajmuj\xc4\x85cej si\xc4\x99 silnikami tworz\xc4\x85c Westland Aircraft Limited.\n_START_SECTION_\nII wojna \xc5\x9bwiatowa\n_START_PARAGRAPH_\nPodczas wojny g\xc5\x82\xc3\xb3wnym zaj\xc4\x99ciem Westland Aircraft by\xc5\x82a licencyjna produkcja samolot\xc3\xb3w Supermarine Spitfire i Supermarine Seafire oraz bie\xc5\xbc\xc4\x85ca budowa Lysander\xc3\xb3w i Whirlwind\xc3\xb3w. Westland zaprojektowa\xc5\x82 i zbudowa\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc ci\xc4\x99\xc5\xbcki, dwusilnikowy my\xc5\x9bliwiec wysoko\xc5\x9bciowy, Westland Welkin. Maszyna mia\xc5\x82a za zadanie chroni\xc4\x87 brytyjskie niebo przed spodziewanymi nalotami niemieckich bombowc\xc3\xb3w stratosferycznych, kt\xc3\xb3re jednak nigdy nie dosz\xc5\x82y do skutku. Obok w\xc5\x82asnych projekt\xc3\xb3w, budowano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc samoloty innych producent\xc3\xb3w. Po zbombardowaniu w 1940 roku przez niemieck\xc4\x85 Luftwaffe zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w Supermarine w Southampton, to do zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w Westlanda przeniesiono du\xc5\xbc\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 produkcji Supermarine Spitfire i Supermarine Seafire i warsztaty naprawcze obydwu typ\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\n\xc5\x9amig\xc5\x82owce\n_START_PARAGRAPH_\nZako\xc5\x84czenie wojny oznacza\xc5\x82o dla firmy koniec rz\xc4\x85dowych zam\xc3\xb3wie\xc5\x84 na wielkoseryjne maszyny bojowe. W zaistnia\xc5\x82ej sytuacji, nie maj\xc4\x85c du\xc5\xbcego do\xc5\x9bwiadczenia ani skuces\xc3\xb3w rynkowych w konstrukcji i produkcji samolot\xc3\xb3w cywilnych, w 1946 roku firma postanowi\xc5\x82a wej\xc5\x9b\xc4\x87 na zupe\xc5\x82nie nowy rynek lataj\xc4\x85cych maszyn, \xc5\x9bmig\xc5\x82owc\xc3\xb3w. Jednak aby nie traci\xc4\x87 czasu na mozolne prace konstrukcyjne nad w\xc5\x82asn\xc4\x85 maszyn\xc4\x85, zakupiono licencje na budow\xc4\x99 ameryka\xc5\x84skiego \xc5\x9bmig\xc5\x82owca Sikorsky S-51. W 1947 dostarczono dokumentacje techniczn\xc4\x85 i rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 prace adaptacyjne, brytyjski odpowiednik w do\xc5\x9b\xc4\x87 znacznym stopniu r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc5\x82 si\xc4\x99 od swojego ameryka\xc5\x84skiego protoplasty, pocz\xc4\x85wszy od nowego nap\xc4\x99du a sko\xc5\x84czywszy na pojedynczych cz\xc4\x99\xc5\x9bciach. 5 pa\xc5\xbadziernika 1948 roku do swojego dziewiczego lotu wzbi\xc5\x82 si\xc4\x99 Westland WS-51 Dragonfly, kt\xc3\xb3ry wszed\xc5\x82 do s\xc5\x82u\xc5\xbcby w Royal Air Force i Royal Navy w 1950 roku. Tak rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 era \xc5\x9bmig\xc5\x82owc\xc3\xb3w w firmie Westland. Tu\xc5\xbc po wojnie zbudowano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc ostatni samolot w dziejach firmy, pok\xc5\x82adowy Westland Wyvern. Po nim jedynymi projektowanymi i budowanymi maszynami by\xc5\x82y ju\xc5\xbc tylko \xc5\x9bmig\xc5\x82owce. Pierwsz\xc4\x85 w\xc5\x82asn\xc4\x85 konstrukcj\xc4\x85 tego typu by\xc5\x82a daleko posuni\xc4\x99ta modyfikacja WS-51, maszyna Westland Widgeon, kt\xc3\xb3ra jednak nie cieszy\xc5\x82a si\xc4\x99 du\xc5\xbcym zainteresowaniem i wybudowano zaledwie 15 egzemplarzy. Prawdziwym sukcesem by\xc5\x82a kolejna licencyjna produkcja, \xc5\x9bmig\xc5\x82owiec Westland Whirlwind czyli ameryka\xc5\x84ski Sikorsky H-19 Chickasaw. Wybudowano oko\xc5\x82o 400 egzemplarzy. Whirlwind sta\xc5\x82 si\xc4\x99 pierwszym brytyjskim \xc5\x9bmig\xc5\x82owcem, s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85cym do przewozu cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w rodziny kr\xc3\xb3lewskiej, pierwszym \xc5\x9bmig\xc5\x82owcem przystosowanym do zwalczania okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych w Royal Navy, pierwszym uzbrojonym \xc5\x9bmig\xc5\x82owcem wsparcia i pierwszym wykorzystanym bojowo podczas kryzysu sueskiego. W 1958 roku w powietrze wzbi\xc5\x82a si\xc4\x99 kolejna samodzielna konstrukcja firmy, Westland Westminster. By\xc5\x82 to du\xc5\xbcy transportowy \xc5\x9bmig\xc5\x82owiec, w kt\xc3\xb3rym wykorzystano licencyjny uk\xc5\x82ad wirnika g\xc5\x82\xc3\xb3wnego, przek\xc5\x82adni i \xc5\x9bmig\xc5\x82a ogonowego. Maszyna powsta\xc5\x82a jako ca\xc5\x82kowicie wewn\xc4\x99trzna inicjatywa wytw\xc3\xb3rni. Niestety po wybudowaniu zaledwie dw\xc3\xb3ch egzemplarzy prototypowych ca\xc5\x82y program zosta\xc5\x82 anulowany. Nie by\xc5\x82a to du\xc5\xbca strata dla Westlanda, jako \xc5\xbce w tym samym czasie firma przygotowywa\xc5\x82a si\xc4\x99 do wdro\xc5\xbcenia do produkcji kolejnego licencyjnego \xc5\x9bmig\xc5\x82owca, maszyny Westland Wessex. Podobnie jak w przypadku S-51 i tu r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wprowadzono na tyle du\xc5\xbco zmian w por\xc3\xb3wnaniu z ameryka\xc5\x84skim odpowiednikiem, maszyn\xc4\x85 Sikorsky H-34 Choctaw, \xc5\xbce by\xc5\x82 to praktycznie nowy \xc5\x9bmig\xc5\x82owiec. By\xc5\x82a to pierwsza konstrukcja Westlanda z silnikiem turbowa\xc5\x82owym (H-34 nap\xc4\x99dzany by\xc5\x82 jednostk\xc4\x85 t\xc5\x82okow\xc4\x85). Wybudowano prawie 400 egzemplarzy, a ostatnie z nich wycofano ze s\xc5\x82u\xc5\xbcby ju\xc5\xbc w XXI wieku.\n_START_SECTION_\nKonsolidacja\n_START_PARAGRAPH_\n4 kwietnia 1957 roku, Duncan Sandys, minister obrony w rz\xc4\x85dzie Harolda Macmillana og\xc5\x82osi\xc5\x82 bia\xc5\x82\xc4\x85 ksi\xc4\x99g\xc4\x99 (Defence White Paper), raport, w kt\xc3\xb3rym nakre\xc5\x9bli\xc5\x82 przysz\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 lotnictwa bojowego. Prognozuj\xc4\x85c, i\xc5\xbc to pociski rakietowe b\xc4\x99d\xc4\x85 dominuj\xc4\x85c\xc4\x85 broni\xc4\x85 na polu walki a w zwi\xc4\x85zku z tym klasyczne samoloty bojowe strac\xc4\x85 swoj\xc4\x85 racj\xc4\x99 bytu. Konsekwencje raportu by\xc5\x82 dla brytyjskiego przemys\xc5\x82u lotniczego katastrofalne, wstrzymano finansowanie wielu projekt\xc3\xb3w. Jedn\xc4\x85 z konsekwencji raportu by\xc5\x82a konsolidacja firm "\xc5\x9bmig\xc5\x82owcowych" (lub dzia\xc5\x82\xc3\xb3w zajmuj\xc4\x85cych si\xc4\x99 ich projektowaniem i produkcj\xc4\x85) pod jednym szyldem, Westlanda. W ten spos\xc3\xb3b w 1959 roku firma przej\xc4\x99\xc5\x82a Saunders-Roe, dzia\xc5\x82 zajmuj\xc4\x85cy si\xc4\x99 \xc5\x9bmig\xc5\x82owcami wytw\xc3\xb3rni Bristol Aeroplane Company i na pocz\xc4\x85tku 1960 roku wytw\xc3\xb3rni\xc4\x99 Fairey. Efektem po\xc5\x82\xc4\x85czenia pod jednym szyldem by\xc5\x82o powo\xc5\x82anie do \xc5\xbcycia w 1961 roku nowej firmy, znanej jako Westland Helicopters.'