b'\n_START_ARTICLE_\nGeografia Japonii\n_START_PARAGRAPH_\nJaponia \xe2\x80\x93 wyspiarskie pa\xc5\x84stwo le\xc5\xbc\xc4\x85ce w Azji Wschodniej na zachodnim obrze\xc5\xbcu Oceanu Spokojnego. Jest usytuowana w strefie silnej aktywno\xc5\x9bci sejsmicznej i wulkanicznej. Jedno z najlepiej rozwini\xc4\x99tych gospodarczo pa\xc5\x84stw \xc5\x9bwiata, o wysokim poziomie \xc5\xbcycia.\n_START_SECTION_\nWyspy\n_START_PARAGRAPH_\nJaponia sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z oko\xc5\x82o 6850 wysp, oddzielaj\xc4\x85cych Ocean Spokojny od Morza Japo\xc5\x84skiego i Morza Wschodniochi\xc5\x84skiego. Najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 z nich jest Honsiu o powierzchni 231 041 km\xc2\xb2. _NEWLINE_Drug\xc4\x85 co do wielko\xc5\x9bci wysp\xc4\x85 jest wysuni\xc4\x99ta najdalej na p\xc3\xb3\xc5\x82noc Hokkaido o powierzchni 83 451 km\xc2\xb2. Bezpo\xc5\x9brednio na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od niej rozci\xc4\x85ga si\xc4\x99 w\xc4\x85ski archipelag Kuryli, nale\xc5\xbc\xc4\x85cy do Rosji. _NEWLINE_Wyspa Kiusiu zajmuje trzecie miejsce pod wzgl\xc4\x99dem powierzchni, kt\xc3\xb3ra wynosi 42 154 km\xc2\xb2. Le\xc5\xbcy ona na po\xc5\x82udniowo-zachodnim kra\xc5\x84cu g\xc5\x82\xc3\xb3wnego archipelagu. Na po\xc5\x82udnie od niej rozci\xc4\x85ga si\xc4\x99 archipelag Riukiu. Najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 z wysp Riukiu jest Okinawa o powierzchni 2265 km\xc2\xb2. Le\xc5\xbcy ona w centralnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci archipelagu. _NEWLINE_Wyspa Sikoku zajmuje czwarte miejsce pod wzgl\xc4\x99dem powierzchni, kt\xc3\xb3ra wynosi 18 784 km\xc2\xb2. _NEWLINE_Cztery g\xc5\x82\xc3\xb3wne wyspy japo\xc5\x84skie (Honsiu, Hokkaido, Kiusiu, Sikoku) tworz\xc4\x85 \xc5\x82uk o d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci 2990 km, za\xc5\x9b Riukiu tworzy kolejny \xc5\x82uk o d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci 1200 km. Wszystkie te wyspy s\xc4\x85 jednym z odcink\xc3\xb3w geologicznego \xc5\x82a\xc5\x84cucha zwanego \xe2\x80\x9ePier\xc5\x9bcieniem Ognia\xe2\x80\x9d lub \xe2\x80\x9eOgnistym Kr\xc4\x99giem\xe2\x80\x9d - obszaru zachodniego Pacyfiku o du\xc5\xbcej aktywno\xc5\x9bci sejsmicznej i wulkanicznej.\n_START_SECTION_\nUkszta\xc5\x82towanie poziome\n_START_PARAGRAPH_\nLinia brzegowa Japonii jest bardzo dobrze rozwini\xc4\x99ta; cechuje j\xc4\x85 r\xc3\xb3\xc5\xbcnorodno\xc5\x9b\xc4\x87 typ\xc3\xb3w wybrze\xc5\xbcy. Na wschodzie i po\xc5\x82udniu Honsiu przewa\xc5\xbca wybrze\xc5\xbce klifowe, natomiast wok\xc3\xb3\xc5\x82 Wewn\xc4\x99trznego Morza Japo\xc5\x84skiego, czyli pomi\xc4\x99dzy Honsiu, Kiusiu i Sikoku, wybrze\xc5\xbce jest riasowe. Taki sam typ wybrze\xc5\xbca wyst\xc4\x99puje na zachodnim wybrze\xc5\xbcu Kiusiu. Na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy Honsiu i na Hokkaido brzeg morski ma charakter aluwialny, wyst\xc4\x99puje wybrze\xc5\xbce limanowe i lagunowe. W wielu miejscach w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym i po\xc5\x82udniowo-wschodnim Honsiu oraz na Hokkaido wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 wa\xc5\x82y wydmowe. Wyspy Riukiu s\xc4\x85 w wielu miejscach otoczone przez rafy koralowe._NEWLINE_Wyspy Japo\xc5\x84skie od wschodu opadaj\xc4\x85 w r\xc3\xb3w oceaniczny o g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci do 9810 m. Zachodnie brzegi kraju s\xc4\x85 oblewane przez p\xc5\x82ytsze wody Morza Japo\xc5\x84skiego o maksymalnej g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci 4226 m.\n_START_SECTION_\nBudowa geologiczna\n_START_PARAGRAPH_\nBudowa geologiczna Japonii jest skomplikowana. Wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 zar\xc3\xb3wno stare fragmenty skorupy kontynentalnej, pochodz\xc4\x85ce z prekambru, jak i obszary zbudowane ze ska\xc5\x82 paleozoicznych, mezozoicznych i kenozoicznych. Wyst\xc4\x99puje tak\xc5\xbce du\xc5\xbca ilo\xc5\x9b\xc4\x87 ska\xc5\x82 wulkanicznych, kt\xc3\xb3re powsta\xc5\x82y od miocenu po dzie\xc5\x84 dzisiejszy. _NEWLINE_Najstarszymi ska\xc5\x82ami s\xc4\x85 pochodz\xc4\x85ce z prekambru gnejsy wyst\xc4\x99puj\xc4\x85ce na wyspie Oki. W osadach jurajskich w \xc5\x9brodkowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Honsiu wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 otoczaki granitowe o wieku oko\xc5\x82o 1,6 mld lat. Liczne, zw\xc5\x82aszcza na Sikoku i Kiusiu oraz w po\xc5\x82udniowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Honsiu, s\xc4\x85 ska\xc5\x82y metamorficzne i kompleksy ofiolitowe, kt\xc3\xb3re s\xc4\x85 fragmentami dawnego dna oceanicznego. Ska\xc5\x82y te pochodz\xc4\x85 z okresu paleozoicznego. W\xc5\x9br\xc3\xb3d osad\xc3\xb3w permskich i mezozoicznych wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 r\xc3\xb3\xc5\xbcnorodne wapienie, dolomit oraz ska\xc5\x82y okruchowe (flisz), a poza nimi ska\xc5\x82y krzemionkowe, kt\xc3\xb3re powsta\xc5\x82y w g\xc5\x82\xc4\x99bokowodnych cz\xc4\x99\xc5\x9bciach oceanu._NEWLINE_Wyspy Japo\xc5\x84skie zosta\xc5\x82y ukszta\xc5\x82towane w wyniku licznych orogenez. G\xc5\x82\xc3\xb3wna o\xc5\x9b g\xc3\xb3r i ich uk\xc5\x82ad jest wynikiem fa\xc5\x82dowa\xc5\x84 jakie mia\xc5\x82y miejsce w mezozoiku. Odm\xc5\x82odzenie g\xc3\xb3rskiej rze\xc5\xbaby nast\xc4\x85pi\xc5\x82o w czasie orogenezy alpejskiej. W czasie tej\xc5\xbce orogenezy powsta\xc5\x82y liczne sp\xc4\x99kania oraz zasz\xc5\x82y du\xc5\xbce przemieszczenia pionowe i poziome. W tym czasie rozwin\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 tak\xc5\xbce dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 wulkaniczna. Skutkiem powsta\xc5\x82ych proces\xc3\xb3w wulkanicznych oraz plutonicznych, jakie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 po dzie\xc5\x84 dzisiejszy, by\xc5\x82o wytworzenie si\xc4\x99 intruzji granitowych i pokryw lawowych oraz tufowych. Wykszta\xc5\x82cenie si\xc4\x99 obecnych rys\xc3\xb3w rze\xc5\xbaby by\xc5\x82o wynikiem fa\xc5\x82dowa\xc5\x84 i dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci rze\xc5\xbabotw\xc3\xb3rczej w\xc3\xb3d p\xc5\x82yn\xc4\x85cych i morza w okresie kenozoiku. Ponadto wp\xc5\x82yw na obecn\xc4\x85 rze\xc5\xbab\xc4\x99 Japonii ma aktywny wulkanizm oraz trz\xc4\x99sienia ziemi._NEWLINE_Nale\xc5\xbcy podkre\xc5\x9bli\xc4\x87, \xc5\xbce chocia\xc5\xbc budowa geologiczna Wysp Japo\xc5\x84skich nawi\xc4\x85zuje do Azji, to s\xc4\x85 one od kontynentu azjatyckiego oddzielone skorup\xc4\x85 ziemsk\xc4\x85 typu oceanicznego, podobnie jak od Ameryki. Wyspy Japo\xc5\x84skie tworz\xc4\x85 rodzaj mikrokontynentu.\n_START_SECTION_\nWulkanizm i sejsmika Japonii\n_START_PARAGRAPH_\nWyspy Japo\xc5\x84skie le\xc5\xbc\xc4\x85 nie tylko w obr\xc4\x99bie aktywnej sejsmicznie strefy g\xc3\xb3rotw\xc3\xb3rczej, biegn\xc4\x85cej wok\xc3\xb3\xc5\x82 Oceanu Spokojnego, ale tak\xc5\xbce na styku czterech p\xc5\x82yt tektonicznych: wielkiej eurazjatyckiej \xe2\x80\x93 przemieszczaj\xc4\x85cej si\xc4\x99 w kierunku wschodnim, p\xc3\xb3\xc5\x82nocnoameryka\xc5\x84skiej, p\xc5\x82yty pacyficznej \xe2\x80\x93 przemieszczaj\xc4\x85cej si\xc4\x99 w kierunku zachodnim (oko\xc5\x82o 10 cm rocznie) oraz mniejszej p\xc5\x82yty filipi\xc5\x84skiej._NEWLINE_W Japonii znajduje si\xc4\x99 160 wulkan\xc3\xb3w, z czego czynnych jest oko\xc5\x82o 80 (Lista wulkan\xc3\xb3w w Japonii). Najaktywniejszymi z nich s\xc4\x85: Asama-yama i Bandai-san na Honsiu, Tokachi-dake na Hokkaido, Sakurajima, Kirishima-yama i Aso-san na Kiusiu. Na obszarach wulkanicznych wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 liczne \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a mineralne (oko\xc5\x82o 15 tys.), w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci termalne, gdzie dominuj\xc4\x85 gejzery. Wyst\xc4\x99puj\xc4\x85ce powszechnie wok\xc3\xb3\xc5\x82 innych wulkan\xc3\xb3w gor\xc4\x85ce \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a, gejzery, stawy gor\xc4\x85cego b\xc5\x82ota oraz wyziewy gaz\xc3\xb3w i par \xc5\x9bwiadcz\xc4\x85 o tym, i\xc5\xbc nie s\xc4\x85 one ca\xc5\x82kowicie u\xc5\x9bpione, a ich dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 wci\xc4\x85\xc5\xbc stanowi powa\xc5\xbcne zagro\xc5\xbcenie erupcj\xc4\x85. Wody termalne s\xc4\x85 tradycyjnie wykorzystywane w \xc5\x82a\xc5\xbaniach i uzdrowiskach do cel\xc3\xb3w leczniczych._NEWLINE_Japonia jest bardzo aktywnym sejsmicznie obszarem. Rocznie wyst\xc4\x99puje od oko\xc5\x82o 1000 do 3000 trz\xc4\x99sie\xc5\x84 ziemi o r\xc3\xb3\xc5\xbcnej skali i sile. Zdecydowana wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 z nich jest na tyle s\xc5\x82aba, \xc5\xbce rejestruj\xc4\x85 je tylko czu\xc5\x82e sejsmografy. Co kilka lat trz\xc4\x99sienia ziemi maj\xc4\x85 charakter katastrofalny. Trz\xc4\x99sienie ziemi w 1923 r. poch\xc5\x82on\xc4\x99\xc5\x82o 140 tys. ofiar (g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w Tokio i Jokohamie). Do katastrofalnego trz\xc4\x99sienia ziemi dosz\xc5\x82o w Kobe w 1995] r., gdzie zgin\xc4\x99\xc5\x82o ponad 6000 os\xc3\xb3b. Spowodowa\xc5\x82o ono przy tym ogromne zniszczenia, mimo stosowania nowoczesnych technologii i materia\xc5\x82\xc3\xb3w w budownictwie. Ostatnie, tragiczne w skutkach, trz\xc4\x99sienie ziemi u wybrze\xc5\xbcy Honsiu mia\xc5\x82o miejsce 11 marca 2011 r._NEWLINE_Podmorskie trz\xc4\x99sienia ziemi s\xc4\x85 przyczyn\xc4\x85 powstawania fal morskich zwanych tsunami o wysoko\xc5\x9bci nawet do 30 m, powoduj\xc4\x85cych katastrofalne powodzie. G\xc5\x82\xc3\xb3wne epicentra trz\xc4\x99sie\xc5\x84 dna znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 pomi\xc4\x99dzy p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-wschodnim wybrze\xc5\xbcem Honsiu i g\xc5\x82\xc4\x99bi\xc4\x85 Rowu Japo\xc5\x84skiego._NEWLINE_Wielkie trz\xc4\x99sienia ziemi na nizinie Kant\xc5\x8d zdarzaj\xc4\x85 si\xc4\x99 mniej wi\xc4\x99cej co 70 lat. Do katastrofalnych fal tsunami dosz\xc5\x82o w 1495 r., kiedy zniszczy\xc5\x82y wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Kamakury, a w 1993 r. \xe2\x80\x93 wysp\xc4\x99 Okushiri u wybrze\xc5\xbcy Hokkaido. Wstrz\xc4\x85som tektonicznym cz\xc4\x99sto towarzyszy tworzenie si\xc4\x99 uskok\xc3\xb3w. Niekt\xc3\xb3re obszary podnoszone s\xc4\x85 nawet do 250 m, gdzie indziej powstaj\xc4\x85 zapadliska o podobnej g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci. Z tego powodu liczba ma\xc5\x82ych wysepek wok\xc3\xb3\xc5\x82 g\xc5\x82\xc3\xb3wnych wysp Archipelagu Japo\xc5\x84skiego cz\xc4\x99sto si\xc4\x99 zmienia.\n_START_SECTION_\nRze\xc5\xbaba\n_START_PARAGRAPH_\nWyspy Japo\xc5\x84skie stanowi\xc4\x85 nadwodn\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 pot\xc4\x99\xc5\xbcnego \xc5\x82a\xc5\x84cucha g\xc3\xb3rskiego, wznosz\xc4\x85cego si\xc4\x99 z dna oceanu. Japonia niemal w 90% jest zdominowana przez obszary wy\xc5\xbcynne, g\xc3\xb3rskie i \xc5\x9br\xc3\xb3dg\xc3\xb3rskie. Spo\xc5\x9br\xc3\xb3d tych\xc5\xbce obszar\xc3\xb3w 10% stanowi\xc4\x85 g\xc3\xb3ry wysokie. Cech\xc4\x85 charakterystyczn\xc4\x85 kraju jest brak r\xc3\xb3wnin, a obszary nizinne s\xc4\x85 na tyle niewielkie, \xc5\xbce w ka\xc5\xbcdym miejscu kraju mo\xc5\xbcna ujrze\xc4\x87 g\xc3\xb3rskie i przedg\xc3\xb3rskie elementy rze\xc5\xbaby terenu. Obszary nadbrze\xc5\xbcne, tak\xc5\xbce s\xc4\x85 w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci urozmaicone. W wielu miejscach stoki g\xc3\xb3r opadaj\xc4\x85 wprost do morza._NEWLINE_Obszary nizinne s\xc4\x85 niewielkie i maj\xc4\x85 aluwialn\xc4\x85 posta\xc4\x87. W po\xc5\x82udniowo-wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Honsiu rozci\xc4\x85ga si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnina Kant\xc5\x8d (13 tys. km\xc2\xb2) \xe2\x80\x93 najwi\xc4\x99kszy japo\xc5\x84ski obszar nizinny, w kt\xc3\xb3rego po\xc5\x82udniowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci, nad Zatok\xc4\x85 Tokijsk\xc4\x85, le\xc5\xbcy stolica pa\xc5\x84stwa \xe2\x80\x93 Tokio. Obszary nizinne skupiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 w strefie wybrze\xc5\xbca, a do pozosta\xc5\x82ych obszar\xc3\xb3w nizinnych nale\xc5\xbc\xc4\x85 trzeciorz\xc4\x99dowe tarasy. Poza nimi wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 tak\xc5\xbce dna \xc5\x9br\xc3\xb3dg\xc3\xb3rskich kotlin i dolin, cz\xc4\x99sto tektonicznego pochodzenia. Tereny g\xc3\xb3rzyste, kt\xc3\xb3re stanowi\xc4\x85 zdecydowan\xc4\x85 wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87, wznosz\xc4\x85 si\xc4\x99 \xc5\x9brednio na 2000 m n.p.m. Na terytorium Japonii znajduje si\xc4\x99 oko\xc5\x82o 600 szczyt\xc3\xb3w o wysoko\xc5\x9bci przekraczaj\xc4\x85cej 2000 m n.p.m., w\xc5\x9br\xc3\xb3d nich znaczna jest liczba sto\xc5\xbck\xc3\xb3w wulkanicznych. Oko\xc5\x82o 50% powierzchni le\xc5\xbcy powy\xc5\xbcej 500 m n.p.m. Pasma g\xc3\xb3rskie, przewa\xc5\xbcnie o przebiegu po\xc5\x82udnikowym, s\xc4\x85 rozdzielone kotlinami tektonicznymi._NEWLINE_W rze\xc5\xbabie Japonii mo\xc5\xbcna wyr\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x87 cztery g\xc5\x82\xc3\xb3wne regiony:\n_START_SECTION_\nRegion Hokkaido\n_START_PARAGRAPH_\nNajbardziej wysuni\xc4\x99ta na p\xc3\xb3\xc5\x82noc, rozleg\xc5\x82a wyspa Hokkaido poprzecinana jest pasmami g\xc3\xb3rskimi: Kitami na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy, Y\xc5\xabbari w cz\xc4\x99\xc5\x9bci centralnej, Hidaka na po\xc5\x82udniowym wschodzie i Teshio na zachodzie. G\xc5\x82\xc3\xb3wne \xc5\x82a\xc5\x84cuchy g\xc3\xb3rskie tej wyspy maj\xc4\x85 przebieg po\xc5\x82udnikowy. Najwy\xc5\xbcszy szczyt \xe2\x80\x93 Asahi wznosi si\xc4\x99 na 2291 m n.p.m. Szczyt ten wznosi si\xc4\x99 w masywie wulkanicznym Ishikari, le\xc5\xbc\xc4\x85cym w centrum wyspy. Grzbiet Hidaka, le\xc5\xbc\xc4\x85cy na po\xc5\x82udnie od Ishikari oddziela dwa obszary nizinne Hokkaido: Ishikari na zachodzie i Tokachi na wschodzie. Obie niziny nale\xc5\xbc\xc4\x85 do najwi\xc4\x99kszych nizin, poza wy\xc5\xbcej wymienion\xc4\x85 r\xc3\xb3wnin\xc4\x85 Kant\xc5\x8d. _NEWLINE_Wi\xc4\x99ksze obszary nizinne zajmuj\xc4\x85 ponadto zachodni\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Hokkaido, a na p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym wschodzie w g\xc5\x82\xc4\x85b Morza Ochockiego wcina si\xc4\x99 g\xc3\xb3rzysty p\xc3\xb3\xc5\x82wysep Shiretoko. Natomiast po\xc5\x82udniowo-zachodni\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 dawnego Ezo stanowi\xc4\x85 p\xc3\xb3\xc5\x82wyspy Shakotan i Oshima. Niewielkie g\xc3\xb3ry Teshio od pozosta\xc5\x82ych g\xc3\xb3r le\xc5\xbc\xc4\x85cych na wschodzie oddziela ci\xc4\x85gn\xc4\x85ca si\xc4\x99 na p\xc3\xb3\xc5\x82noc, wzd\xc5\x82u\xc5\xbc rzeki Ishikari, wy\xc5\xbcej wymieniona aluwialna nizina o tej samej nazwie. G\xc3\xb3ry Kitami s\xc4\x85 d\xc5\x82ugim na ponad 150 km pasmem, kt\xc3\xb3rej maksymalne wzniesienie wynosi 1558 m n.p.m. jest to szczyt Teshio-dake. G\xc3\xb3ry Hidaka s\xc4\x85 wy\xc5\xbcsze ni\xc5\xbc Kitami; ich najwy\xc5\xbcszy szczyt Horoshiri-dake wznosi si\xc4\x99 na 2052 m n.p.m. _NEWLINE_W po\xc5\x82udniowo-wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Hokkaido le\xc5\xbcy wyd\xc5\x82u\xc5\xbcony p\xc3\xb3\xc5\x82wysep Oshima, kt\xc3\xb3rego od wyspy Honsiu oddziela w\xc4\x85ska na 19,5 km cie\xc5\x9bnina Tsugaru.\n_START_SECTION_\nRegion P\xc3\xb3\xc5\x82nocno-Wschodni\n_START_PARAGRAPH_\nRegion ten o nazwie T\xc5\x8dhoku obejmuje p\xc3\xb3\xc5\x82nocn\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 wyspy Honsiu. Jego p\xc3\xb3\xc5\x82nocny kraniec wyznaczaj\xc4\x85 p\xc3\xb3\xc5\x82wyspy Shimokita i Tsugaru. Od tego miejsca bior\xc4\x85 sw\xc3\xb3j pocz\xc4\x85tek i przebiegaj\xc4\x85 po\xc5\x82udnikowo wzd\xc5\x82u\xc5\xbc poszarpanego, klifowego wybrze\xc5\xbca wschodniego g\xc3\xb3ry Kitakami. Przez \xc5\x9brodek owego regionu biegn\xc4\x85 g\xc3\xb3ry \xc5\x8cu. Oba pasma b\xc4\x99d\xc4\x85ce kontynuacj\xc4\x85 g\xc3\xb3r na Hokkaido rozdzielone s\xc4\x85 nizinn\xc4\x85 dolin\xc4\x85, uchodz\xc4\x85cej do Pacyfiku rzeki Kitakami, w kt\xc3\xb3rej po\xc5\x82udniowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci znajduje si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wne miasto T\xc5\x8dhoku \xe2\x80\x93 Sendai. _NEWLINE_Po\xc5\x9br\xc3\xb3d nadbrze\xc5\xbcnych nizin p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-zachodniego wybrze\xc5\xbca Honsiu, nieopodal p\xc3\xb3\xc5\x82wyspu Oga znajduje si\xc4\x99 najni\xc5\xbcej po\xc5\x82o\xc5\xbcony punkt Japonii \xe2\x80\x93 kryptodepresja jeziora Hachir\xc5\x8d-gata (4 m p.p.m.). Dalej na po\xc5\x82udnie dolina rzeki Mogami oddziela \xc5\x8cu od biegn\xc4\x85cego r\xc3\xb3wnolegle do zachodniego wybrze\xc5\xbca pasma g\xc3\xb3rskiego \xe2\x80\x93 Echigo, kt\xc3\xb3re z kolei p\xc5\x82ynnie przechodzi w zajmuj\xc4\x85ce wn\xc4\x99trze wyspy rozleg\xc5\x82e g\xc3\xb3ry Mikuni. Mikuni le\xc5\xbc\xc4\x85 na po\xc5\x82udniowym skraju Regionu P\xc3\xb3\xc5\x82nocno-Wschodniego, a ich najwy\xc5\xbcszym szczytem jest Hiuchi-dake, o wysoko\xc5\x9bci 2346 m n.p.m. Na wsch\xc3\xb3d od Mikuni, wzd\xc5\x82u\xc5\xbc wybrze\xc5\xbca Pacyfiku, biegnie zdecydowanie ni\xc5\xbcsze pasmo Abukuma. G\xc3\xb3ry Kitakami i Abukuma zbudowane s\xc4\x85 ze starych ska\xc5\x82 tworz\xc4\x85cych gdzieniegdzie p\xc5\x82askowy\xc5\xbce. _NEWLINE_Po\xc5\x9br\xc3\xb3d wy\xc5\xbcej wymienionych pasm le\xc5\xbc\xc4\x85 doliny i kotliny jak Kitakami czy K\xc5\x8driyama. Uchodz\xc4\x85ca do Morza Japo\xc5\x84skiego na wysoko\xc5\x9bci wyspy Sado rzeka Shinano, oddziela Mikuni od po\xc5\x82o\xc5\xbconych na zach\xc3\xb3d od nich Alp Japo\xc5\x84skich. Od tego miejsca zaczyna si\xc4\x99 le\xc5\xbc\xc4\x85cy na po\xc5\x82udnie od T\xc5\x8dhoku \xe2\x80\x93 Region Centralny.\n_START_SECTION_\nRegion Centralny\n_START_PARAGRAPH_\nRegion Centralny zwany Ch\xc5\xabbu jest najwy\xc5\xbcej wzniesionym obszarem Japonii. Znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 tam g\xc5\x82\xc3\xb3wne \xc5\x82a\xc5\x84cuchy g\xc3\xb3rskie tego obszaru, Alpy Japo\xc5\x84skie, na kt\xc3\xb3re sk\xc5\x82adaj\xc4\x85 si\xc4\x99 trzy biegn\xc4\x85ce po\xc5\x82udnikowo pasma: Hida na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy, Kiso w strefie \xc5\x9brodkowej i Akaishi na po\xc5\x82udniu. \xc5\x9arednia wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 Alp Japo\xc5\x84skich wynosi 3000 m n.p.m. Na wsch\xc3\xb3d od Akaishi wznosi si\xc4\x99 najwy\xc5\xbcszy szczyt Japonii \xe2\x80\x93 Fud\xc5\xbci, kt\xc3\xb3ry jest wulkanem o wysoko\xc5\x9bci 3776 m n.p.m. Mniej wi\xc4\x99cej w tym miejscu terytorium Japonii jest najszersze i mierzy blisko 270 km. Na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od Fud\xc5\xbci, a na po\xc5\x82udnie od g\xc3\xb3r Mikuni le\xc5\xbc\xc4\x85 mniejsze, tym niemniej r\xc3\xb3wnie wynios\xc5\x82e masywy: Tanzawa, Okuchichibu i Yatsugatake. Przez region Ch\xc5\xabbu biegnie z p\xc3\xb3\xc5\x82nocy na po\xc5\x82udnie r\xc3\xb3w tektoniczny zwany Fossa Magna. Z jego dna le\xc5\xbc\xc4\x85cego pomi\xc4\x99dzy 200 a 700 m n.p.m. wyrastaj\xc4\x85 liczne wulkany. Samo dno rowu sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 przewa\xc5\xbcnie z izolowanych kotlin. G\xc3\xb3ry Hida ku zachodowi przechodz\xc4\x85 w rozleg\xc5\x82\xc4\x85 wy\xc5\xbcyn\xc4\x99 i dalej w\xc4\x85skie niziny nadbrze\xc5\xbcne. Niziny te obejmuj\xc4\x85 p\xc3\xb3\xc5\x82wysep Noto na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy i nizin\xc4\x99 Nobi na po\xc5\x82udniu. W centralnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci niziny Nobi, nad zatok\xc4\x85 Ise, le\xc5\xbcy g\xc5\x82\xc3\xb3wne miasto Ch\xc5\xabbu \xe2\x80\x93 Nagoja.\n_START_SECTION_\nRegion Po\xc5\x82udniowo-Zachodni\n_START_PARAGRAPH_\nRegion ten obejmuje po\xc5\x82udniow\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 wyspy Honsiu, a jego p\xc3\xb3\xc5\x82nocn\xc4\x85 granic\xc4\x99 stanowi zw\xc4\x99\xc5\xbcenie, kt\xc3\xb3rego po\xc5\x82udniowy kraniec stanowi miasto Nagoja, a p\xc3\xb3\xc5\x82nocny zatoka Wakasa. Poza po\xc5\x82udniowym Honsiu, Region Po\xc5\x82udniowo-Zachodni obejmuje wyspy Sikoku i Kiusiu. Osi\xc4\x85 regionu jest pas obni\xc5\xbce\xc5\x84 pokryty cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo wodami Seto-naikai czyli Morza Wewn\xc4\x99trznego. _NEWLINE_W stosunku do Regionu Centralnego rze\xc5\xbaba terenu Regionu Po\xc5\x82udniowo-Zachodniego jest bardziej urozmaicona, a morze w wielu miejscach wcina si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc4\x99boko w l\xc4\x85d. Po\xc5\x82udniowe Honsiu jest zdecydowanie mniej g\xc3\xb3rzyste, ni\xc5\xbc pozosta\xc5\x82a cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 wyspy. Przewa\xc5\xbcaj\xc4\x85 wy\xc5\xbcyny, a rejony nadbrze\xc5\xbcne s\xc4\x85 nizinne. Im dalej na zach\xc3\xb3d wyspy, tym g\xc3\xb3ry staj\xc4\x85 si\xc4\x99 ni\xc5\xbcsze. Zachodni\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Honsiu w przewa\xc5\xbcaj\xc4\x85cej cz\xc4\x99\xc5\x9bci stanowi biegn\xc4\x85ce r\xc3\xb3wnole\xc5\xbcnikowo rozleg\xc5\x82e, relatywnie niewysokie pasmo g\xc3\xb3r Ch\xc5\xabgoku. Najwy\xc5\xbcszym szczytem tych g\xc3\xb3r jest Daisen, o wysoko\xc5\x9bci 1729 m n.p.m. _NEWLINE_Kana\xc5\x82 Kii oraz usiane rozlicznymi wyspami Wewn\xc4\x99trzne Morze Japo\xc5\x84skie oddzielaj\xc4\x85 Honsiu od czwartej najwi\xc4\x99kszej wyspy Japonii \xe2\x80\x93 Sikoku. Wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 jej cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 zajmuj\xc4\x85 g\xc3\xb3ry Sikoku z najwy\xc5\xbcszym wzniesieniem Ishizuchi (1 982 m n.p.m.). W p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci wyspy dolina rzeki Yoshino oddziela je od niewielkiego pasma Sanuki. Nadbrze\xc5\xbcne niziny p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Sikoku stanowi\xc4\x85 obszar osadniczy z miastami Matsuyama i Takamatsu na czele. _NEWLINE_Na po\xc5\x82udniowym zachodzie kraju po\xc5\x82o\xc5\xbcona jest trzecia pod wzgl\xc4\x99dem wielko\xc5\x9bci wyspa, Kiusiu, oddzielona od Honsiu w\xc4\x85sk\xc4\x85 cie\xc5\x9bnin\xc4\x85 Kanmon, a od Sikoku cie\xc5\x9bnin\xc4\x85 Bungo. _NEWLINE_Maj\xc4\x85ce po\xc5\x82udnikowy przebieg g\xc3\xb3ry Kiusiu, kt\xc3\xb3rych kulminacj\xc4\x85 jest po\xc5\x82o\xc5\xbcony w \xc5\x9brodkowo-p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci wyspy szczyt Kuj\xc5\xab (1 788 m n.p.m.) zajmuj\xc4\x85 wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 jej obszaru. Na p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym wybrze\xc5\xbcu znajduje si\xc4\x99 najwi\xc4\x99ksze miasto Kiusiu \xe2\x80\x93 Fukuoka. _NEWLINE_Silnie rozcz\xc5\x82onkowane wybrze\xc5\xbca przybra\xc5\x82y posta\xc4\x87 licznych p\xc3\xb3\xc5\x82wysp\xc3\xb3w: \xc5\x8csumi i Satsuma na po\xc5\x82udniu oraz Shimabara, Nishisonogi i Nagasaki na zachodzie. Ponadto, nieopodal wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 liczne mniejsze wyspy i archipelagi takie, jak: Cuszima, Iki, Amakusa, czy te\xc5\xbc Got\xc5\x8d. _NEWLINE_Po\xc5\x82udniowe zwie\xc5\x84czenie Wysp Japo\xc5\x84skich stanowi d\xc5\x82uga na 1000 km girlanda wysp Nansei, kt\xc3\xb3re dziel\xc4\x85 si\xc4\x99 na po\xc5\x82o\xc5\xbcone bli\xc5\xbcej Kiusiu Satsunan oraz dalsze Riukiu na czele z Okinaw\xc4\x85. Do Japonii nale\xc5\xbc\xc4\x85 te\xc5\xbc inne grupy wysp, a wi\xc4\x99c le\xc5\xbc\xc4\x85ce oko\xc5\x82o 2000 km na po\xc5\x82udnie od Tokio Ogasawara i Kazan oraz po\xc5\x82o\xc5\xbcone bli\xc5\xbcej Honsiu wyspy Izu. Razem wzi\xc4\x99te okre\xc5\x9blane s\xc4\x85 one mianem wysp Nanp\xc5\x8d i wyznaczaj\xc4\x85 granic\xc4\x99 pomi\xc4\x99dzy Pacyfikiem a Morzem Filipi\xc5\x84skim, na kt\xc3\xb3rym znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 jeszcze po\xc5\x82o\xc5\xbcone na wsch\xc3\xb3d od Okinawy wyspy Dait\xc5\x8d. Wyspy Riukiu s\xc4\x85 pozbawione wysokich g\xc3\xb3r; najwy\xc5\xbcszy szczyt Okinawy si\xc4\x99ga 503 m n.p.m.\n_START_SECTION_\nPrzebieg roczny japo\xc5\x84skiej aury\n_START_PARAGRAPH_\nZima_NEWLINE__NEWLINE_W okresie zimowym na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy i zachodzie Japonii oraz w rejonach g\xc3\xb3rskich wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 bardzo obfite opady \xc5\x9bniegu, a wody Morza Ochockiego pokrywaj\xc4\x85 si\xc4\x99 lodem. W tym czasie po\xc5\x82udniowe wybrze\xc5\xbce Oceanu Spokojnego ma pogod\xc4\x99 such\xc4\x85 i s\xc5\x82oneczn\xc4\x85. Zim\xc4\x85 \xc5\x82agodz\xc4\x85co na klimat wysp po\xc5\x82udniowych wp\xc5\x82ywa ciep\xc5\x82y pr\xc4\x85d Kuro Siwo (Kuro-shio) i jego odga\xc5\x82\xc4\x99zienie wchodz\xc4\x85ce na Morze Japo\xc5\x84skie \xe2\x80\x93 Pr\xc4\x85d Cuszimski. Dzi\xc4\x99ki wp\xc5\x82ywom tego pr\xc4\x85du rolnicy na Kiusiu mog\xc4\x85 w zimie uprawia\xc4\x87 zbo\xc5\xbca._NEWLINE_Wiosna_NEWLINE__NEWLINE_Pod koniec marca, gdy s\xc5\x82abnie wy\xc5\xbc azjatycki, kierunek wiatru ulega zmianie i nad Japoni\xc4\x99 zaczyna nap\xc5\x82ywa\xc4\x87 wilgotne i ciep\xc5\x82e powietrze znad Pacyfiku. Powoduje to wyra\xc5\xbane zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowanie warunk\xc3\xb3w klimatycznych p\xc3\xb3\xc5\x82nocy i po\xc5\x82udnia kraju. O ile na po\xc5\x82udniu kraju, na wyspie Kiusiu i na po\xc5\x82udniowych wybrze\xc5\xbcach Sikoku, prawdziwie wiosenna pogoda rozpoczyna si\xc4\x99 ju\xc5\xbc z pocz\xc4\x85tkiem marca, to na wy\xc5\xbcynach wyspy Hokkaido trzeba czeka\xc4\x87 a\xc5\xbc do ko\xc5\x84ca kwietnia, by stopnia\xc5\x82y ostatnie \xc5\x9bniegi. Wiosn\xc4\x85 ca\xc5\x82y obszar kraju, poza Hokkaido, znajduje si\xc4\x99 w zasi\xc4\x99gu wy\xc5\xbcu ochockiego. Od prze\xc5\x82omu lutego z marcem na po\xc5\x82udniu Kiusiu, przez pocz\xc4\x85tek kwietnia na po\xc5\x82udniowym i wschodnim Honsiu do po\xc5\x82owy maja na Hokkaido trwa okres kwitnienia japo\xc5\x84skich wi\xc5\x9bni, \xc5\x9bliw i czere\xc5\x9bni. Na prze\xc5\x82omie czerwca i lipca kszta\xc5\x82tuje si\xc4\x99 na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy kraju stacjonarny wy\xc5\xbc z bezwietrzn\xc4\x85 pogod\xc4\x85, wysok\xc4\x85 wilgotno\xc5\x9bci\xc4\x85 powietrza oraz ulewnymi opadami zwanymi \xe2\x80\x9e\xc5\x9bliwkowymi\xe2\x80\x9d deszczami._NEWLINE_Lato_NEWLINE__NEWLINE_Z chwil\xc4\x85 odsuni\xc4\x99cia si\xc4\x99 ochockich mas na p\xc3\xb3\xc5\x82noc, Japonia wchodzi w zasi\xc4\x99g oddzia\xc5\x82ywania pacyficznych mas powietrza, rozpoczyna si\xc4\x99 gor\xc4\x85ce i wilgotne lato, z du\xc5\xbc\xc4\x85 ilo\xc5\x9bci\xc4\x85 mgie\xc5\x82 w po\xc5\x82udniowo-wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci kraju, tam gdzie stykaj\xc4\x85 si\xc4\x99 wody pr\xc4\x85d\xc3\xb3w zimnego Oja Siwo (Oya-shio) i ciep\xc5\x82ego Kuro Siwo (Kuro-shio). _NEWLINE_Latem, gdy wieje ciep\xc5\x82y i wilgotny monsun z po\xc5\x82udniowego wschodu, amplitudy temperatur staj\xc4\x85 si\xc4\x99 mniejsze. W wielkich aglomeracjach miejskich pory letnie s\xc4\x85 ci\xc4\x99\xc5\xbckie do zniesienia. Wysokie temperatury, nieprawdopodobna wilgotno\xc5\x9b\xc4\x87 powietrza i spaliny s\xc4\x85 typowe dla Tokio, Nagoi czy Osaki. Cho\xc4\x87 wszystkie 12 miesi\xc4\x99cy, charakteryzuj\xc4\x85 si\xc4\x99 w ca\xc5\x82ym kraju, z wyj\xc4\x85tkiem Hokkaido, wzgl\xc4\x99dnie du\xc5\xbcymi opadami, to jednak ich maksimum przypada na por\xc4\x99 deszczow\xc4\x85 (tsuyu), trwaj\xc4\x85c\xc4\x85 w zasadzie od pocz\xc4\x85tku czerwca do po\xc5\x82owy lipca. Por\xc4\x99 deszczow\xc4\x85 uznaje si\xc4\x99 za drug\xc4\x85 w kolejno\xc5\x9bci po wio\xc5\x9bnie i jedn\xc4\x85 z pi\xc4\x99ciu p\xc3\xb3r roku w Japonii. Zalegaj\xc4\x85c nad wyspami Nansei, Kiusiu, Sikoku i Honsiu okresowy front deszczowy baiu-zensen, daje si\xc4\x99 we znaki. _NEWLINE_W po\xc5\x82owie lipca, wysokoci\xc5\x9bnieniowe masy powietrza nad Pacyfikiem zaczynaj\xc4\x85 dominowa\xc4\x87 i deszczowy sezon ko\xc5\x84czy si\xc4\x99, a baiu-zensen zostaje zepchni\xc4\x99ty na po\xc5\x82udnie. Sezonowe wiatry znad Oceanu Spokojnego przynosz\xc4\x85 ciep\xc5\x82e, wilgotne powietrze. Wtedy te\xc5\xbc od pocz\xc4\x85tku sierpnia do po\xc5\x82owy wrze\xc5\x9bnia mieszka\xc5\x84cy tych rejon\xc3\xb3w mog\xc4\x85 si\xc4\x99 cieszy\xc4\x87 pe\xc5\x82ni\xc4\x85 s\xc5\x82onecznego i gor\xc4\x85cego lata._NEWLINE_Jesie\xc5\x84_NEWLINE__NEWLINE_Wczesn\xc4\x85 jesieni\xc4\x85 wci\xc4\x85\xc5\xbc upalne i s\xc5\x82oneczne dni zak\xc5\x82\xc3\xb3caj\xc4\x85 jednak wiatry monsunowe, kt\xc3\xb3re zw\xc5\x82aszcza w po\xc5\x82owie wrze\xc5\x9bnia przynosz\xc4\x85 ze sob\xc4\x85 niezwykle obfite ulewy. Towarzysz\xc4\x85 temu cz\xc4\x99ste burze i gradobicia. Zmienia si\xc4\x99 cyrkulacja powietrza i Wyspy Japo\xc5\x84skie nawiedzaj\xc4\x85 tajfuny (7\xe2\x80\x9310 rocznie). Tajfuny powstaj\xc4\x85 z du\xc5\xbcych mas tropikalnego, niskoci\xc5\x9bnieniowego powietrza na \xc5\x9brodkowym Pacyfiku, w przybli\xc5\xbceniu pomi\xc4\x99dzy 5. i 20. stopniem szeroko\xc5\x9bci geograficznej p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej i s\xc4\x85 tym samym zjawiskiem, co huragany i cyklony w innych cz\xc4\x99\xc5\x9bciach \xc5\x9bwiata. Kiedy tajfuny zaczynaj\xc4\x85 si\xc4\x99 kszta\xc5\x82towa\xc4\x87, stopniowo przesuwaj\xc4\x85 si\xc4\x99 na p\xc3\xb3\xc5\x82noc i zach\xc3\xb3d. Cyklony tropikalne wywo\xc5\x82uj\xc4\x85 ogromne zniszczenia, a towarzysz\xc4\x85ce im obfite opady s\xc4\x85 przyczyn\xc4\x85 licznych powodzi i osuwisk. P\xc3\xb3\xc5\xban\xc4\x85 jesieni\xc4\x85 w niemal ca\xc5\x82ym kraju powietrze staje si\xc4\x99 rze\xc5\x9bkie i wilgotne. Na wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci wysp, zw\xc5\x82aszcza w obszarach u wybrze\xc5\xbcy Pacyfiku dni s\xc4\x85 ch\xc5\x82odne, ale zwykle s\xc5\x82oneczne. Natomiast w zachodniej i p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Japonii oraz na obszarach g\xc3\xb3rskich, nie dziwi\xc4\x85 g\xc4\x99ste mg\xc5\x82y, opady drobnego deszczu i przymrozki.\n_START_SECTION_\nTemperatury\n_START_PARAGRAPH_\n\xc5\x9arednie temperatury roczne w Japonii wzrastaj\xc4\x85 z p\xc3\xb3\xc5\x82nocy na po\xc5\x82udnie. R\xc3\xb3\xc5\xbcnice termiczne s\xc4\x85 zauwa\xc5\xbcalne szczeg\xc3\xb3lnie zim\xc4\x85, kiedy to na Hokkaido w najch\xc5\x82odniejszym miesi\xc4\x85cu, styczniu, jest od -9\xc2\xa0\xc2\xb0C do -5\xc2\xa0\xc2\xb0C. Zim\xc4\x85 na Hokkaido wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 spadki nawet do -41\xc2\xa0\xc2\xb0C na terenach wysokopo\xc5\x82o\xc5\xbconych, wystawionych na dzia\xc5\x82anie zimnego powietrza znad Syberii. W Tokio, na wschodnim wybrze\xc5\xbcu zim\xc4\x85 jest od 4\xc2\xa0\xc2\xb0C do 6\xc2\xa0\xc2\xb0C. Na wyspach Sikoku i Kiusiu jest jeszcze cieplej, gdzie temperatury wynosz\xc4\x85 od 7\xc2\xa0\xc2\xb0C do 12\xc2\xa0\xc2\xb0C. Na wyspach Riukiu temperatury zimowe wynosz\xc4\x85 od 14\xc2\xa0\xc2\xb0C do 18\xc2\xa0\xc2\xb0C._NEWLINE_Latem r\xc3\xb3\xc5\xbcnice termiczne s\xc4\x85 mniejsze ni\xc5\xbc zim\xc4\x85. Na Hokkaido w najcieplejszym miesi\xc4\x85cu sierpniu \xc5\x9brednie warto\xc5\x9bci utrzymuj\xc4\x85 si\xc4\x99 na poziomie od 18\xc2\xa0\xc2\xb0C do 21\xc2\xa0\xc2\xb0C, na wybrze\xc5\xbcu wyspy. W Tokio i rejonie stolicy, latem jest od 25\xc2\xa0\xc2\xb0C do 27\xc2\xa0\xc2\xb0C. Ewentualnie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 wzrosty termiczne do 30\xc2\xa0\xc2\xb0C. Na wyspach Sikoku i Kiusiu, latem temperatury s\xc4\x85 niewiele wy\xc5\xbcsze i oscyluj\xc4\x85 na poziomie 30\xc2\xa0\xc2\xb0C. Podobnie jest na wyspach Riukiu, gdzie ze wzgl\xc4\x99du na \xc5\x82agodz\xc4\x85cy wp\xc5\x82yw oceanu, temperatury \xc5\x9brednie 32\xc2\xa0\xc2\xb0C, s\xc4\x85 najwy\xc5\xbcszymi warto\xc5\x9bciami termicznymi. Amplitudy dobowe w tym regionie s\xc4\x85 niewielkie. Ze wzgl\xc4\x99du na rze\xc5\xbab\xc4\x99 terenu, wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 lokalne r\xc3\xb3\xc5\xbcnice termiczne. Na przyk\xc5\x82ad na wulkanie Fud\xc5\xbci zim\xc4\x85 jest oko\xc5\x82o -19\xc2\xa0\xc2\xb0C, a latem zaledwie 6\xc2\xa0\xc2\xb0C. Panuje tam typowy alpejski klimat. R\xc3\xb3\xc5\xbcnice w temperaturze s\xc4\x85 widoczne tak\xc5\xbce w kierunkach r\xc3\xb3wnole\xc5\xbcnikowych, czyli zachodnie i p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-zachodnie wybrze\xc5\xbce Japonii jest ch\xc5\x82odniejsze ni\xc5\xbc wybrze\xc5\xbce wschodnie z tego wzgl\xc4\x99du, \xc5\xbce monsun zimowy niesie ze sob\xc4\x85 ch\xc5\x82odne masy powietrza. Przez co wybrze\xc5\xbce wschodnie, znajduj\xc4\x85ce si\xc4\x99 po zawietrznej stronie g\xc3\xb3r nie znajduje si\xc4\x99 pod wp\xc5\x82ywem zimnych mas powietrza znad l\xc4\x85du azjatyckiego. Dla przyk\xc5\x82adu wschodnie stoki Fud\xc5\xbci s\xc4\x85 pod wp\xc5\x82ywem temperatur rz\xc4\x99du -16\xc2\xa0\xc2\xb0C, podczas gdy w tym samym czasie zachodnie stoki s\xc4\x85 ch\xc5\x82odniejsze i temperatury \xc5\x9brednio wynosz\xc4\x85 tam -22\xc2\xa0\xc2\xb0C.\n_START_SECTION_\nOpady\n_START_PARAGRAPH_\nJaponia jest krajem stosunkowo wilgotnym, obfituj\xc4\x85cym w opady. Ilo\xc5\x9bci opadu, podobnie jak temperatury, wzrastaj\xc4\x85 w kierunku po\xc5\x82udniowym, a tak\xc5\xbce wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 r\xc3\xb3\xc5\xbcnice opadowe pomi\xc4\x99dzy wschodem i zachodem, czego przyczyn\xc4\x85 s\xc4\x85 wiatry monsunowe. Przewa\xc5\xbcaj\xc4\x85ca cze\xc5\x9b\xc4\x87 kraju otrzymuje ponad 1200 mm opad\xc3\xb3w rocznie. Najni\xc5\xbcsze warto\xc5\x9bci opadowe notowane s\xc4\x85 na Hokkaido, gdzie \xc5\x9brednio spada 800 mm deszczu i \xc5\x9bniegu. Jednak wschodnie wybrze\xc5\xbce Hokkaido jest bardziej wilgotne i opady roczne si\xc4\x99gaj\xc4\x85 tam 1000 mm rocznie. _NEWLINE_Niewysokie opady notowane s\xc4\x85 tak\xc5\xbce na p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-wschodnim Honsiu i na wybrze\xc5\xbcach Wewn\xc4\x99trznego Morza Japo\xc5\x84skiego. Wschodnia cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\x9brodkowego Honsiu oraz po\xc5\x82udniowa cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Japonii otrzymuje wy\xc5\xbcsze opady. Jest to zwi\xc4\x85zane z letnim po\xc5\x82udniowo-wschodnim monsunem. Te obszary otrzymuj\xc4\x85 \xc5\x9brednio oko\xc5\x82o 2000 mm opad\xc3\xb3w rocznie. Najwy\xc5\xbcsze opady notuje archipelag Riukiu, ponad 3000 mm rocznie. Na wyspie Yaku opady roczne dochodz\xc4\x85 a\xc5\xbc do 3900 mm. Na Hokkaido, w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnych i \xc5\x9brodkowych rejonach Honsiu, oraz na wybrze\xc5\xbcu zachodnim wyspy Honsiu, \xc5\x9bnieg zalega od listopada do kwietnia.\n_START_SECTION_\nRzeki\n_START_PARAGRAPH_\nTerytorium Japonii w ca\xc5\x82o\xc5\x9bci nale\xc5\xbcy do zlewiska Oceanu Spokojnego z czego 35% to zlewisko Morza Japo\xc5\x84skiego. Zlewisko Pacyfiku tworzy g\xc4\x99sta sie\xc4\x87 kr\xc3\xb3tkich, g\xc3\xb3rskich rzek z licznymi progami, a co za tym idzie wodospadami oraz bystrzami. W zwi\xc4\x85zku z czym tylko miejscami nadaj\xc4\x85 si\xc4\x99 one do regularnej \xc5\xbceglugi, przede wszystkim sp\xc5\x82awu drewna. Niemniej jednak ze wzgl\xc4\x99du na znaczne spadki w\xc3\xb3d, owe cieki posiadaj\xc4\x85 znaczny potencja\xc5\x82 hydroenergetyczny, a tak\xc5\xbce znajduj\xc4\x85 zastosowanie w nawadnianiu p\xc3\xb3l uprawnych. _NEWLINE_Energetyczny potencja\xc5\x82 rzek Japonii jest szacowany na oko\xc5\x82o 25 mln kW. Wiosn\xc4\x85 w czasie topnienia \xc5\x9bnieg\xc3\xb3w rzeki na Hokkaido i p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym Honsiu oraz pozosta\xc5\x82e w czasie opad\xc3\xb3w letnich maj\xc4\x85 znaczne przybory w\xc3\xb3d, tym samym powoduj\xc4\x85c cz\xc4\x99sto w ich dolnych biegach katastrofalne powodzie. Tylko 9 rzek ma wi\xc4\x99cej ni\xc5\xbc 200 km. Do najd\xc5\x82u\xc5\xbcszych rzek zaliczaj\xc4\x85 si\xc4\x99 p\xc5\x82yn\xc4\x85ce przez Honsiu: Shinano (367 km) oraz Tone (322 km), a tak\xc5\xbce najd\xc5\x82u\xc5\xbcszy ciek Hokkaido \xe2\x80\x93 Ishikari (268 km). Natomiast najwi\xc4\x99ksze, bo licz\xc4\x85ce 16 840 km\xc2\xb2 dorzecze posiada Tone; nast\xc4\x99pnie Ishikari 14 330 km\xc2\xb2 i Shinano 11 900 km\xc2\xb2. _NEWLINE_Najwy\xc5\xbcszym japo\xc5\x84skim wodospadem, licz\xc4\x85cym 497 m, jest Hannoki. Znajduje si\xc4\x99 on w prefekturze Toyama. Jego aktywno\xc5\x9b\xc4\x87 mo\xc5\xbcna obserwowa\xc4\x87 jedynie w okresie od kwietnia do lipca. Drugim pod wzgl\xc4\x99dem wielko\xc5\x9bci, a ponadto ca\xc5\x82orocznym jest Sh\xc5\x8dmy\xc5\x8d, kt\xc3\xb3rego wody spadaj\xc4\x85 z wysoko\xc5\x9bci 349 m. Najs\xc5\x82ynniejsze jednak wodospady tego kraju to: Nachi (133 m wysoko\xc5\x9bci) w prefekturze Wakayama oraz Kegon (96 m) w Nikk\xc5\x8d. Wody niekt\xc3\xb3rych rzek, zw\xc5\x82aszcza na p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-wschodnich terenach Hokkaido maj\xc4\x85 odczyn silnie kwa\xc5\x9bny, przez co nie nadaj\xc4\x85 si\xc4\x99 do u\xc5\xbcytku gospodarczego i rolniczego.\n_START_SECTION_\nJeziora\n_START_PARAGRAPH_\nW Japonii wyst\xc4\x99puje ponad 600 jezior o r\xc3\xb3\xc5\xbcnej genezie i \xc5\x82\xc4\x85cznej powierzchni oko\xc5\x82o 3000 km\xc2\xb2. Najwi\xc4\x99kszym jeziorem jest Biwa, kt\xc3\xb3rego powierzchnia wynosi 670 km\xc2\xb2 i znajduje si\xc4\x99 ono w \xc5\x9brodkowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Honsiu. Ponadto jeszcze trzy jeziora zajmuj\xc4\x85 obszar wi\xc4\x99kszy ni\xc5\xbc 100 km\xc2\xb2, a s\xc4\x85 to: po\xc5\x82o\xc5\xbcone na wsch\xc3\xb3d od Tokio, w prefekturze Ibaraki, Kasumigaura (167,6 km\xc2\xb2), Saroma (151,9 km\xc2\xb2) na Hokkaido oraz le\xc5\xbc\xc4\x85ce w regionie Tohoku Inawashiro (103,3 km\xc2\xb2). Najg\xc5\x82\xc4\x99bszymi jeziorami s\xc4\x85: po\xc5\x82o\xc5\xbcone na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy Honsiu, w prefekturze Akita Tazawa (423,4 m), Shikotsu (360,1 m) na Hokkaido, znajduj\xc4\x85ce si\xc4\x99 w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym Tohoku Towada (326,8 m) oraz Mashu (211,4 m), kt\xc3\xb3re podobnie jak Shikotsu le\xc5\xbcy na drugiej pod wzgl\xc4\x99dem wielko\xc5\x9bci japo\xc5\x84skiej wyspie. Kolejne cztery, w tym Biwa, maj\xc4\x85 g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9b\xc4\x87 przekraczaj\xc4\x85c\xc4\x85 100 m. Znajduj\xc4\x85ce si\xc4\x99 na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od Tokio, w prefekturze Tochigi, Ch\xc5\xabzenji jest najwy\xc5\xbcej po\xc5\x82o\xc5\xbconym jeziorem w Japonii, tj. 1269 m n.p.m. Nast\xc4\x99pne s\xc4\x85 po\xc5\x82o\xc5\xbcone w \xc5\x9brodkowym Honsiu, w prefekturze Nagano jeziora Kizaki (764 m n.p.m.) oraz Suwa (759 m n.p.m.), a tak\xc5\xbce wspomniane wy\xc5\xbcej Inawashiro (514 m n.p.m.). _NEWLINE_Za spraw\xc4\x85 szczeg\xc3\xb3lnie du\xc5\xbcej aktywno\xc5\x9bci wulkanicznej Japonia obfituje w bogate zasoby podziemnych w\xc3\xb3d, przede wszystkim termalnych, dzi\xc4\x99ki kt\xc3\xb3rym licznie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 onseny, czyli japo\xc5\x84skie cieplice. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 jezior ma pochodzenie tektoniczne, kalderowe i kraterowe, reszta, to jeziora lagunowe lub sztuczne. Do jezior pochodzenia tektonicznego nale\xc5\xbc\xc4\x85 np.: Biwa i Inawashiro. Najwi\xc4\x99kszym jeziorem le\xc5\xbc\xc4\x85cym w kalderze wulkanu jest Kussharo na wyspie Hokkaido, o powierzchni 79 km\xc2\xb2. Wok\xc3\xb3\xc5\x82 wulkanu Fud\xc5\xbci (Fuji) znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 naturalne jeziora zaporowe, kt\xc3\xb3re powsta\xc5\x82y w wyniku przegrodzenia rzek przez law\xc4\x99. _NEWLINE_Du\xc5\xbce i rosn\xc4\x85ce zapotrzebowanie na wod\xc4\x99 sprawia, \xc5\xbce pomimo sporej ilo\xc5\x9bci jezior i rzek, Japonia boryka si\xc4\x99 z niedoborem wody. Rze\xc5\xbaba terenu i aktywno\xc5\x9b\xc4\x87 sejsmiczna sprawia, \xc5\xbce budowa zbiornik\xc3\xb3w retencyjnych jest utrudniona. Najwi\xc4\x99kszy zbiornik retencyjny mie\xc5\x9bci 458 mln m\xc2\xb3 wody, a dalsze 30 ma ponad 100 mln m\xc2\xb3 obj\xc4\x99to\xc5\x9bci ka\xc5\xbcde. Zasoby w\xc3\xb3d gruntowych w ogromnej wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci s\xc4\x85 zwi\xc4\x85zane z utworami czwartorz\xc4\x99dowymi. Najwi\xc4\x99ksze z nich, o charakterze basen\xc3\xb3w artezyjskich, zalegaj\xc4\x85 na g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci 200\xe2\x80\x93300 m, pod nizinami Kanto i Nobi.\n_START_SECTION_\nGleby\n_START_PARAGRAPH_\nJapo\xc5\x84skie gleby s\xc4\x85 zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowane. Pokrywa glebowa Japonii formuje si\xc4\x99 w warunkach klimatycznych sprzyjaj\xc4\x85cych przemywaniu gleb wodami opadowymi i wymywaniu sk\xc5\x82adnik\xc3\xb3w od\xc5\xbcywczych dla ro\xc5\x9blin. Dominuj\xc4\x85 g\xc3\xb3rskie odmiany gleb le\xc5\x9bnych. Na Hokkaido wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 bielice iluwialno-\xc5\xbcelaziste las\xc3\xb3w iglastych oraz gleby bielicowe i p\xc5\x82owe las\xc3\xb3w mieszanych, przechodz\xc4\x85ce na wysoko\xc5\x9bci 800\xe2\x80\x931 000 m n.p.m. w g\xc3\xb3rskie gleby \xc5\x82\xc4\x85kowe i p\xc5\x82ytkie torfowe. P\xc3\xb3\xc5\x82nocne i \xc5\x9brodkowe cz\xc4\x99\xc5\x9bci Honsiu, Sikoku i Kiusiu pokrywaj\xc4\x85 gleby p\xc5\x82owe, g\xc3\xb3rskie, kamieniste gleby brunatne le\xc5\x9bne \xe2\x80\x93 kamnisole oraz inicjalne gleby skaliste \xe2\x80\x93 leptosole. Kwa\xc5\x9bne, brunatne gleby le\xc5\x9bne rozwin\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 tak\xc5\xbce z mi\xc4\x85\xc5\xbcszych py\xc5\x82owo-gliniastych zwietrzelin na po\xc5\x82udniu Honsiu. Na nizinach nadmorskich po\xc5\x82o\xc5\xbconych na po\xc5\x82udnie od 37\xc2\xb0N wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 ma\xc5\x82o zasobne w substancje mineralne \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82toziemy \xe2\x80\x93 akrisole oraz zbielicowane gleby czerwono\xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82te \xe2\x80\x93 ferrasole. Te wytworzone z gliniastych zwietrzelin \xc5\xbcelazistych gleby wilgotnych las\xc3\xb3w podzwrotnikowych pokrywaj\xc4\x85 tak\xc5\xbce wyspy archipelagu Riukiu. Istotnym komponentem pokrywy glebowej wszystkich wysp Japonii s\xc4\x85, rozwini\xc4\x99te g\xc5\x82\xc3\xb3wnie na popio\xc5\x82ach wulkanicznych, gleby wulkaniczne, kt\xc3\xb3re s\xc4\x85 silnie porowate i bogate w pr\xc3\xb3chnic\xc4\x99 (8\xe2\x80\x9312%). Gleby te wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 w wielu dolinach i kotlinach \xc5\x9br\xc3\xb3dg\xc3\xb3rskich. Silnie nawilgocone podlegaj\xc4\x85 gwa\xc5\x82townym przemieszczeniom, cz\xc4\x99sto o katastrofalnych skutkach, zw\xc5\x82aszcza na wylesionych stokach. W uj\xc5\x9bciowych odcinkach szerokich dolin rzecznych, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie na Honsiu, tworz\xc4\x85 si\xc4\x99 \xc5\xbcyzne, py\xc5\x82owo-gliniaste gleby aluwialne fluwisole. Po\xc5\x82owa grunt\xc3\xb3w ornych Japonii jest sztucznie nawadniana, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie na obszarach o opadach poni\xc5\xbcej 1200 mm rocznie. Powierzchnia gleb od stuleci u\xc5\xbcytkowanych rolniczo, tzw. kulturoziem\xc3\xb3w jest trudna do oszacowania.\n_START_SECTION_\nFlora\n_START_PARAGRAPH_\n\xc5\x9awiat ro\xc5\x9blinny Japonii jest do\xc5\x9b\xc4\x87 urozmaicony, a szata ro\xc5\x9blinna dobrze zachowana. W Japonii lasy zajmuj\xc4\x85 oko\xc5\x82o 66% powierzchni kraju. Wyst\xc4\x99puje w nich ponad 150 gatunk\xc3\xb3w drzew, liczne s\xc4\x85 endemity. W kilku miejscach jest to ro\xc5\x9blinno\xc5\x9b\xc4\x87 pierwotna. Japonia cechuje si\xc4\x99 bogat\xc4\x85 flor\xc4\x85 oko\xc5\x82o 5000 gatunk\xc3\xb3w ro\xc5\x9blin naczyniowych. W ca\xc5\x82ej Japonii rosn\xc4\x85 lasy bambusowe, dostarczaj\xc4\x85ce drewna oraz po\xc5\xbcywienia (korzenie s\xc4\x85 jadalne). Podobnie w ca\xc5\x82ym kraju rosn\xc4\x85 drzewa wi\xc5\x9bni sakura oraz \xc5\x9bliwy, kt\xc3\xb3rych wiosenne kwitnienie przyci\xc4\x85ga rzesze ludzi na tradycyjne hanami. Z uwagi na rozci\xc4\x85g\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 po\xc5\x82udnikow\xc4\x85 Japonii i na r\xc3\xb3\xc5\xbcnice d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci okresu wegetacyjnego mo\xc5\xbcna wyr\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x87 strefy ro\xc5\x9blinne. Jednocze\xc5\x9bnie w g\xc3\xb3rach zaznacza si\xc4\x99 pi\xc4\x99trowy uk\xc5\x82ad ro\xc5\x9blinno\xc5\x9bci._NEWLINE_W lasach wyst\xc4\x99puje ponad 150 gatunk\xc3\xb3w drzew, w\xc5\x9br\xc3\xb3d kt\xc3\xb3rych dominuj\xc4\x85 gatunki rosn\xc4\x85ce tak\xc5\xbce we wschodnich Chinach i na Kamczatce. Na Hokkaido rosn\xc4\x85 lasy borealne, a w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Honsiu lasy zrzucaj\xc4\x85ce li\xc5\x9bcie na zim\xc4\x99 (g\xc5\x82\xc3\xb3wnie buki zwane buna, bia\xc5\x82y d\xc4\x85b, kasztanowiec, klony). Na po\xc5\x82udniu Honsiu, Sikoku i Kiusiu rosn\xc4\x85 wiecznie zielone lasy podzwrotnikowe, w kt\xc3\xb3rych sk\xc5\x82ad wchodz\xc4\x85 d\xc4\x99by, czerwona i czarna sosna japo\xc5\x84ska, jod\xc5\x82a zwana momi. Na Sikoku i Kiusiu rosn\xc4\x85 tak\xc5\xbce licz\xc4\x85ce dwa tysi\xc4\x85ce lat cedry japo\xc5\x84skie, wiecznie zielone d\xc4\x99by kashi. Najdalej na po\xc5\x82udnie, w pobli\xc5\xbcu r\xc3\xb3wnika, na wyspach Nansei, Ogasawara, Kazan rosn\xc4\x85 wilgotne lasy r\xc3\xb3wnikowe z drzewiastymi paprociami, drzewem kamforowym, palmami i morwami._NEWLINE_Lasy mieszane, z przewag\xc4\x85 li\xc5\x9bciastych, rosn\xc4\x85 na terenach, gdzie \xc5\x9brednia roczna temperatura powietrza wynosi 6\xe2\x80\x9313\xc2\xb0C, a wi\xc4\x99c na Kiusiu powy\xc5\xbcej 1000 m, w \xc5\x9brodkowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Honsiu mi\xc4\x99dzy 1500 a 2700 m, a w cz\xc4\x99\xc5\x9bci p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej na wysoko\xc5\x9bci 1400 m, na Hokkaido lasy mieszane si\xc4\x99gaj\xc4\x85 do 700 metr\xc3\xb3w. W lasach tych rosn\xc4\x85 buki, brzozy, d\xc4\x99by w tym bia\xc5\x82e, kasztany kar\xc5\x82owate, magnolie oraz r\xc3\xb3\xc5\xbcne gatunki klon\xc3\xb3w i inne zrzucaj\xc4\x85ce li\xc5\x9bcie na zim\xc4\x99. Charakterystyczne s\xc4\x85 zelkowy (Zelkova serrata), kryptomerie, tuje i cisy. Na obszarach ze \xc5\x9bredni\xc4\x85 temperatur\xc4\x85 powietrza poni\xc5\xbcej 6\xc2\xb0C rosn\xc4\x85 subarktyczne lasy mieszane lub iglaste, ze \xc5\x9bwierkiem syberyjskim, \xc5\x9bwierkiem yesso, jod\xc5\x82\xc4\x85 sakhalan, jod\xc5\x82\xc4\x85 syberyjsk\xc4\x85 oraz jod\xc5\x82\xc4\x85 niebiesk\xc4\x85. Ponad pi\xc4\x99trem las\xc3\xb3w wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 sosna kar\xc5\x82owata, krzewy i ro\xc5\x9blinno\xc5\x9b\xc4\x87 alpejska. Azalie, hortensje i irysy kwitn\xc4\x85 wiosn\xc4\x85, a chryzantemy jesieni\xc4\x85, wtedy tak\xc5\xbce czerwieniej\xc4\x85 klony.\n_START_SECTION_\nFauna\n_START_PARAGRAPH_\nW Japonii fauna jest urozmaicona. Obszar Japonii nale\xc5\xbcy do Regionu Mand\xc5\xbcurskiego Krainy Palearktycznej. Wiele zwierz\xc4\x85t spotykanych na Honsiu, Sikoku i Kiusiu spotyka si\xc4\x99 w innych rejonach o umiarkowanym klimacie na p\xc3\xb3\xc5\x82kuli p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej. Nale\xc5\xbc\xc4\x85 do nich nied\xc5\xbawiedzie brunatne, \xc5\x82asice, dziki, zaj\xc4\x85ce, sarny, jelenie wschodnie i ptaki, takie jak: ba\xc5\xbcanty, jastrz\xc4\x99bie, kaczki i \xc5\xbcurawie. Wyst\xc4\x99puje tu te\xc5\xbc wiele gatunk\xc3\xb3w p\xc5\x82az\xc3\xb3w i gad\xc3\xb3w, a w\xc5\x9br\xc3\xb3d nich \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82wie, jaszczurki, w\xc4\x99\xc5\xbce, \xc5\xbcmije \xe2\x80\x93 z gatunkami jadowitymi habu i mamushi. Do unikatowych nale\xc5\xbcy salamandra olbrzymia \xc5\xbcyj\xc4\x85ca na Honsiu i Kiusiu, osi\xc4\x85gaj\xc4\x85ca 1,5 m d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci. Innymi specyficznym przedstawicielem japo\xc5\x84skiej fauny jest makak japo\xc5\x84ski. \xc5\xbbyj\xc4\x85ce w g\xc3\xb3rnych partiach o\xc5\x9bnie\xc5\xbconego T\xc5\x8dhoku, przystosowane do panuj\xc4\x85cych tam warunk\xc3\xb3w makaki s\xc4\x85 najdalej na p\xc3\xb3\xc5\x82noc \xc5\xbcyj\xc4\x85cym gatunkiem ma\xc5\x82p. Do endemit\xc3\xb3w nale\xc5\xbc\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc kot z Iriomote oraz zaj\xc4\x85c amami. Liczebno\xc5\x9b\xc4\x87 wielu gatunk\xc3\xb3w zwierz\xc4\x85t zmniejszy\xc5\x82a si\xc4\x99 wraz ze wzrostem populacji ludzi i rozwoju przemys\xc5\x82u._NEWLINE_W\xc5\x9br\xc3\xb3d zwierz\xc4\x85t na Hokkaido spotyka si\xc4\x99 sobole i czerwone lisy oraz wspomniane nied\xc5\xbawiedzie brunatne. Tutejsze nied\xc5\xbawiedzie s\xc4\x85 prawie dwukrotnie wi\xc4\x99ksze od swoich znacznie \xc5\x82agodniejszych kuzyn\xc3\xb3w z Honsiu. _NEWLINE_Na wyspach sezonowo pojawia si\xc4\x99 wiele owad\xc3\xb3w, takich jak: cykady, komary i robaczki \xc5\x9bwi\xc4\x99toja\xc5\x84skie. _NEWLINE_Ptaki s\xc4\x85 bardzo licznie reprezentowane przez gatunki \xc5\x9bpiewaj\xc4\x85ce i wodne. W Japonii wyst\xc4\x99puje 150 gatunk\xc3\xb3w ptak\xc3\xb3w \xc5\x9bpiewaj\xc4\x85cych. Na wybrze\xc5\xbcach panuj\xc4\x85 albatrosy i kormorany. Za tak zwane zwierz\xc4\x99 pomnikowe jest uznawany bardzo ju\xc5\xbc nieliczny \xc5\xbcuraw mand\xc5\xbcurski. _NEWLINE_Na wsch\xc3\xb3d od przyl\xc4\x85dka Inubo znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 bogate \xc5\x82owiska dorsza, \xc5\x82ososia i licznych skorupiak\xc3\xb3w. Popularnym gatunkiem hodowlanym (jako ozdoba staw\xc3\xb3w ogrodowych) ichtiofauny jest karp koi. Wyst\xc4\x99puje du\xc5\xbce bogactwo owoc\xc3\xb3w morza, gdzie do morskich gatunki zaliczy\xc4\x87 nale\xc5\xbcy kraby, krewetki, ostrygi i ma\xc5\x82\xc5\xbce. S\xc5\x82odkowodne kraby wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 w du\xc5\xbcych ilo\xc5\x9bciach w rzekach i jeziorach._NEWLINE_Cz\xc4\x99ste polowania i likwidacja naturalnych siedlisk powoduj\xc4\x85 sta\xc5\x82e zmniejszanie si\xc4\x99 liczby zwierz\xc4\x85t i ptak\xc3\xb3w. Ochrona wprowadzona przez Ministerstwo \xc5\x9arodowiska w latach 80. XX w. obejmuje 136 zagro\xc5\xbconych gatunk\xc3\xb3w.'