b'\n_START_ARTICLE_\nThomas Carlyle\n_START_SECTION_\n\xc5\xbbyciorys\n_START_PARAGRAPH_\nPo\xc5\x9blubi\xc5\x82 Jane Baillie Welsh (zm. 1866), od r. 1865 by\xc5\x82 rektorem uniwersytetu w Edynburgu. Rewolucyjnym i zgorzknia\xc5\x82ym nastrojom epoki Byrona przeciwstawi\xc5\x82 ewangeli\xc4\x99 wype\xc5\x82niania swego obowi\xc4\x85zku, opowiadaj\xc4\x85c si\xc4\x99 za reformami spo\xc5\x82ecznymi i organizacj\xc4\x85 pracy. Niwelacyjnej sile tendencji demokratycznych przeciwstawi\xc5\x82 kult heros\xc3\xb3w. W walce przeciwko mechanicznemu pogl\xc4\x85dowi na \xc5\x9bwiat, uwielbieniu wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci i utylitaryzmowi wysuwa\xc5\x82 jako istotn\xc4\x85 tre\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\xbcycia rozw\xc3\xb3j najwy\xc5\xbcszych, ponadindywidualnych warto\xc5\x9bci cz\xc5\x82owieka. W spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwie i pa\xc5\x84stwie ci tylko rz\xc4\x85dzi\xc4\x87 powinni, kt\xc3\xb3rzy czuj\xc4\x85 w sobie przemo\xc5\xbcny p\xc4\x99d do w\xc5\x82adzy. Carlyle jednak powodzenie woli zmierzaj\xc4\x85cej do pot\xc4\x99gi uto\xc5\xbcsamia\xc5\x82 z jej usprawiedliwieniem, bra\xc5\x82 je za dow\xc3\xb3d idealizmu zwr\xc3\xb3conego stale ku celom ponad osobowym, i w tym le\xc5\xbcy s\xc5\x82abo\xc5\x9b\xc4\x87 i niebezpiecze\xc5\x84stwo jego nauki, wywodz\xc4\x85cej si\xc4\x99 ze szkockiego purytanizmu i idealizmu niemieckiego. Politycznie odegra\xc5\x82 du\xc5\xbc\xc4\x85 rol\xc4\x99 jako teoretyk imperializmu, podejmuj\xc4\x85cy ide\xc4\x99 misji dziejowej narodu angielskiego, kt\xc3\xb3ra obj\xc4\x85\xc4\x87 ma \xc5\x9bwiat ca\xc5\x82y. Z pism Carlyle\xe2\x80\x99a wymieni\xc4\x87 nale\xc5\xbcy przede wszystkim rozwa\xc5\xbcania filozoficzno-historyczne \xe2\x80\x9eBohaterowie. Cze\xc5\x9b\xc4\x87 dla bohater\xc3\xb3w i pierwiastek bohaterstwa w historii\xe2\x80\x9d (On Heroes, Hero-Worship an the Heroic in History; 1840), dzie\xc5\x82a o rewolucji francuskiej, o Fryderyku II pruskim._NEWLINE_._NEWLINE_Pod wp\xc5\x82ywem fascynacji niemieckim romantyzmem porzuci\xc5\x82 kalwinizm. Jego d\xc5\x82ug wobec filozofii romantycznej widoczny jest w t\xc5\x82umaczeniu Lat nauki Wilhelma Meistra Goethego i ksi\xc4\x85\xc5\xbcce Life of Schiller. Z romantyzmu Carlyle czerpie przede wszystkim daleko posuni\xc4\x99ty indywidualizm (zob. bajronizm)._NEWLINE_Podstawowym tematem my\xc5\x9bli Carlyle\xe2\x80\x99a jest heros, jednostka wybitna, g\xc3\xb3ruj\xc4\x85ca nad masami si\xc5\x82\xc4\x85 aktywno\xc5\x9bci \xc5\xbcyciowej, przede wszystkim moralnej. W podkre\xc5\x9bleniu w\xc5\x82a\xc5\x9bnie przewagi moralnej, a nie np. intelektualnej herosa widoczny jest wp\xc5\x82yw purytanizmu. Mimo to Carlyle antycypuje antropologi\xc4\x99 Nietzschego._NEWLINE_Germanofil. Zagorza\xc5\x82y mi\xc5\x82o\xc5\x9bnik Fryderyka Wielkiego, a tak\xc5\xbce autor jego historii (biografii). Twierdz\xc4\x85c, \xc5\xbce ludzie s\xc5\x82absi winni ust\xc4\x99powa\xc4\x87 silniejszym, a s\xc5\x82absze narody narodom silniejszym, przedstawia\xc5\x82 rozbiory Polski jako akt dziejowej sprawiedliwo\xc5\x9bci._NEWLINE_Wydaje si\xc4\x99, \xc5\xbce specyficzna maniera jego umys\xc5\x82owo\xc5\x9bci wywar\xc5\x82a znaczny wp\xc5\x82yw na formy wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnej kultury masowej, np. powie\xc5\x9b\xc4\x87 fantasy (zob. Tolkien) czy kino akcji. Jego wp\xc5\x82yw na my\xc5\x9bl prawicow\xc4\x85 to przede wszystkim widoczny w niej op\xc3\xb3r wobec my\xc5\x9bli Karola Marksa, \xc5\xbce byt okre\xc5\x9bla \xc5\x9bwiadomo\xc5\x9b\xc4\x87, jako \xc5\xbce heros Carlyle\xe2\x80\x99a mo\xc5\xbce i musi walczy\xc4\x87 z naporem generowanych przez natur\xc4\x99 i poddany jej mot\xc5\x82och tre\xc5\x9bci, w heroistycznym j\xc4\x99zyku okre\xc5\x9blanych jako potwory. (Heros musi jednak tak\xc5\xbce broni\xc4\x87 mot\xc5\x82ochu i opiekowa\xc4\x87 si\xc4\x99 nim, st\xc4\x85d koncepcja Carlyle\xe2\x80\x99a znalaz\xc5\x82a zrozumienie tak\xc5\xbce na lewicy, w postaci tzw. heroizmu proletariackiego)_NEWLINE_St\xc4\x85d historiozofia Carlyle\xe2\x80\x99a nie uznaje \xc5\xbcadnych praw dziejowych, w szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci deterministycznych praw ekonomii, a histori\xc4\x99 przedstawia na p\xc5\x82aszczy\xc5\xbanie kosmologicznej (zob. mit wiecznego powrotu) jako sekwencj\xc4\x99 powtarzalnych walk wybitnych jednostek ze z\xc5\x82em (zob. Herakles).'