b'\n_START_ARTICLE_\nLiteratura rosyjska\n_START_PARAGRAPH_\nLiteratura rosyjska (ros.\xc2\xa0\xd1\x80\xd1\x83\xcc\x81\xd1\x81\xd1\x81\xd0\xba\xd0\xb0\xd1\x8f \xd0\xbb\xd0\xb8\xd1\x82\xd0\xb5\xd1\x80\xd0\xb0\xd1\x82\xd1\x83\xcc\x81\xd1\x80\xd0\xb0) \xe2\x80\x93 jedna ze s\xc5\x82owia\xc5\x84skich literatur europejskich, powsta\xc5\x82a na prze\xc5\x82omie X-XI wieku w zwi\xc4\x85zku z rozwojem pi\xc5\x9bmiennictwa i kultury feudalnej Rusi.\n_START_SECTION_\nOkres zjednoczeniowy (XV\xe2\x80\x93XVII wiek)\n_START_PARAGRAPH_\nW okresie zjednoczeniowym, zwanym r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc \xe2\x80\x9eokresem moskiewskim\xe2\x80\x9d aspiracje zjednoczeniowe Ksi\xc4\x99stwa Moskiewskiego doprowadzi\xc5\x82y do odbudowy ponadlokalnej, og\xc3\xb3lnoruskiej literatury. W okresie tym zanikn\xc4\x85\xc5\x82 ruski j\xc4\x99zyk literacki w Wielkim Ksi\xc4\x99stwie Litewskim, ust\xc4\x99puj\xc4\x85c polskiemu j\xc4\x99zykowi literackiemu._NEWLINE_W XV w. najbardziej wyr\xc3\xb3\xc5\xbcniaj\xc4\x85cymi si\xc4\x99 osobowo\xc5\x9bciami w literaturze rosyjskiej byli Atanazy Nikitin, autor dzie\xc5\x82a, pt. Podr\xc3\xb3\xc5\xbc za trzy morza (1466-1472) oraz Pachomiusz Logofet, autor Opowie\xc5\x9bci o ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99tach W\xc5\x82odzimierskich. Pod koniec XV w. zosta\xc5\x82a r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc sformu\xc5\x82owana przez Filoteusza Teoria trzech Rzym\xc3\xb3w. Do najbardziej popularnych dzie\xc5\x82 literackich z prze\xc5\x82omu XV i XVI w. nale\xc5\xbca\xc5\x82 Domostroj. Najwa\xc5\xbcniejszymi zabytkami literatury XVI-wiecznej s\xc4\x85 monumentalne, wielotomowe dzie\xc5\x82a Wielkie Czetji Mineje oraz Zw\xc3\xb3d Nikonowski, kt\xc3\xb3re sta\xc5\x82y si\xc4\x99 oficjalnymi kronikami \xc3\xb3wczesnej Rosji. W XVII w. do najznaczniejszych pisarzy nale\xc5\xbca\xc5\x82 Awwakum Pietrow, autor pierwszego dzie\xc5\x82a autobiograficznego w j\xc4\x99zyku rosyjskim, pt. \xc5\xbbywot protopopa Awwakuma (1672-1673) oraz Symeon Po\xc5\x82ocki, tw\xc3\xb3rca rosyjskiego wiersza sylabicznego. Z XVII w. pochodzi tak\xc5\xbce inny zabytek literatury rosyjskiej \xe2\x80\x93 Synopsis Kijowski (1674). W latach 1675-1677 pisarz i pose\xc5\x82 carski Miko\xc5\x82aj Spyfarij napisa\xc5\x82 dziennik z podr\xc3\xb3\xc5\xbcy do Chin, pt. Podr\xc3\xb3\xc5\xbc przez Syberi\xc4\x99 do granic chi\xc5\x84skich, a tak\xc5\xbce Opis Chin oraz Dokument pa\xc5\x84stwowy poselstwa Miko\xc5\x82aja Spyfarija w Chinach. Prace te obok dziennika Marco Pola by\xc5\x82y jednym z najwa\xc5\xbcniejszych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 informacji o Chinach w \xc3\xb3wczesnej Europie.\n_START_SECTION_\nOkres br\xc4\x85zowy (XVIII wiek)\n_START_PARAGRAPH_\nW XVIII wieku, w okresie o\xc5\x9bwiecenia, dosz\xc5\x82o w Rosji do dynamicznego rozwoju wszystkich dziedzin kultury. Utworzono nowe szko\xc5\x82y i uniwersytety zorganizowane na wz\xc3\xb3r nowo\xc5\xbcytno-europejski. Okres ten nazywany jest \xe2\x80\x9ebr\xc4\x85zowym\xe2\x80\x9d w literaturze rosyjskiej. Do najwa\xc5\xbcniejszych pisarzy tego okresu nale\xc5\xbc\xc4\x85 m.in. Antioch Kantemir, Aleksander Sumarokow, Michai\xc5\x82 \xc5\x81omonosow, Wasilij Trediakowski, Aleksander Radiszczew, Denis Fonwizin, Gawrii\xc5\x82 Dier\xc5\xbcawin, Aleksander Gribojedow, Niko\xc5\x82aj Karamzin i przedstawiciel preromantyzmu Iwan Kry\xc5\x82ow._NEWLINE_W XVIII wieku rozwija si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc literatura rosyjska w \xc5\x82acinie. Do najznaczniejszych rosyjskich pisarzy \xc5\x82aci\xc5\x84skich nale\xc5\xbcy Dimitrie Cantemir, kt\xc3\xb3ry tworzy\xc5\x82 tak\xc5\xbce w j\xc4\x99zykach rosyjskim i mo\xc5\x82dawskim.\n_START_SECTION_\nOkres z\xc5\x82oty (XIX wiek)\n_START_PARAGRAPH_\nWiek XIX nazywany jest cz\xc4\x99sto \xe2\x80\x9ez\xc5\x82otym\xe2\x80\x9d w literaturze rosyjskiej. W okresie tym pisali swe dzie\xc5\x82a m.in. Aleksander Puszkin, Fiodor Dostojewski, Michai\xc5\x82 Lermontow, Lew To\xc5\x82stoj, Niko\xc5\x82aj Gogol, Aleksander Ostrowski, Iwan Turgieniew, Niko\xc5\x82aj Niekrasow, Wasilij \xc5\xbbukowski, Fiodor Tiutczew, Michai\xc5\x82 Sa\xc5\x82tykow-Szczedrin, Wissarion Bieli\xc5\x84ski i Taras Szewczenko (pisz\xc4\x85cy tak\xc5\xbce po ukrai\xc5\x84sku)._NEWLINE_Filozofami, kt\xc3\xb3rzy w owym czasie mieli istotny wp\xc5\x82yw na rozw\xc3\xb3j literatury byli m.in. jeden z tw\xc3\xb3rc\xc3\xb3w anarchizmu Micha\xc5\x82 Bakunin, Piotr Czaadajew, Wissarion Bieli\xc5\x84ski, Aleksander Hercen, Timofiej Granowski, Iwan Kiriejewski i Niko\xc5\x82aj Danilewski._NEWLINE_W XIX wieku na bazie dialekt\xc3\xb3w zachodnioruskich powsta\xc5\x82y nowe j\xc4\x99zyki literackie: ukrai\xc5\x84ski i bia\xc5\x82oruski, kt\xc3\xb3re nawi\xc4\x85zywa\xc5\x82y do tradycji ruskich z by\xc5\x82ego Wielkiego Ksi\xc4\x99stwa Litewskiego.\n_START_SECTION_\nOkres srebrny (1880-1917)\n_START_PARAGRAPH_\nOkres od 1880 do 1917 r. jest nazywany \xe2\x80\x9esrebrnym wiekiem\xe2\x80\x9d. Wa\xc5\xbcni pisarze i poeci rosyjscy to m.in.: Anna Achmatowa, Leonid Andriejew, Konstantin Balmont, Andriej Bie\xc5\x82y, Aleksander B\xc5\x82ok, Walerij Briusow, Iwan Bunin, Wielimir Chlebnikow, W\xc5\x82adys\xc5\x82aw Chodasiewicz, Maryna Cwietajewa, Anton Czechow, Zinaida Gippius, Niko\xc5\x82aj Gumilow, Siergiej Jesienin, Dmitrij Mere\xc5\xbckowski i Fiodor So\xc5\x82ogub. W okresie tym tworzy\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w j\xc4\x99zyku rosyjskim polski poeta Boles\xc5\x82aw Le\xc5\x9bmian._NEWLINE_Filozofami, kt\xc3\xb3rzy w owym czasie mieli istotny wp\xc5\x82yw na rozw\xc3\xb3j literatury byli m.in. Maksim Kowalewski, Piotr Kropotkin i Niko\xc5\x82aj Strachow._NEWLINE_Oko\xc5\x82o 1915 r. w Sankt Petersburgu uformowa\xc5\x82a si\xc4\x99 rosyjska szko\xc5\x82a formalna do kt\xc3\xb3rej g\xc5\x82\xc3\xb3wnych dzia\xc5\x82aczy nale\xc5\xbceli Wiktor Szk\xc5\x82owski i Boris Tomaszewski. Radykalni formali\xc5\x9bci skupiali si\xc4\x99 tak\xc5\xbce w Moskiewskim Kole Lingwistycznym, do kt\xc3\xb3rego nale\xc5\xbceli m.in. Roman Jakobson i Niko\xc5\x82aj Trubecki. Uczeni ci dzia\xc5\x82ali p\xc3\xb3\xc5\xbaniej w Czechos\xc5\x82owacji i USA, gdzie przyczynili si\xc4\x99 do powstania Praskiego Ko\xc5\x82a Lingwistycznego oraz stworzyli podstawy strukturalizmu.\n_START_SECTION_\nOkres radziecki (1917\xe2\x80\x931991)\n_START_PARAGRAPH_\nWielki wp\xc5\x82yw na kultur\xc4\x99 rosyjsk\xc4\x85 wywar\xc5\x82 okres radziecki, w kt\xc3\xb3rym w znaczny spos\xc3\xb3b odst\xc4\x85piono od tradycyjnych form kultury, usi\xc5\x82uj\xc4\x85c zast\xc4\x85pi\xc4\x87 je nowymi, socjalistycznymi tre\xc5\x9bciami._NEWLINE_Od 1917 roku zaczyna dominowa\xc4\x87 literatura o tematyce rewolucyjnej, z kt\xc3\xb3rej nast\xc4\x99pnie rozwin\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 rosyjska literatura radziecka. Do najs\xc5\x82awniejszych pisarzy okresu radzieckiego nale\xc5\xbceli m.in.: W\xc5\x82adimir Majakowski, Ilja Erenburg, Izaak Babel, Michai\xc5\x82 Bu\xc5\x82hakow, Maksim Gorki, Michai\xc5\x82 Szo\xc5\x82ochow, Boris Pasternak, Vladimir Nabokov, Bu\xc5\x82at Okud\xc5\xbcawa, Michai\xc5\x82 Zoszczenko, Jewgienij Zamiatin i W\xc5\x82odzimierz Wysocki.\n_START_SECTION_\nWsp\xc3\xb3\xc5\x82czesno\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nPo rozwi\xc4\x85zaniu ZSRR widoczny jest powr\xc3\xb3t do starych tradycji ruskich, przy czym jednocze\xc5\x9bnie nie pr\xc3\xb3buje si\xc4\x99 odrzuca\xc4\x87 dziedzictwa kulturowego okresu radzieckiego. Po zniesieniu cenzury zacz\xc4\x99\xc5\x82y by\xc4\x87 wydawane teksty do tej pory nieopublikowane w Rosji, m.in. niekt\xc3\xb3re utwory Aleksandra So\xc5\x82\xc5\xbcenicyna czy Wieniedikta Jerofiejewa. Do obecnie tworz\xc4\x85cych pisarzy nale\xc5\xbc\xc4\x85 m.in.: W\xc5\x82adimir Sorokin, Wiktor Pielewin, Boris Akunin, Dmitrij Prigow, Siergiej \xc5\x81ukjanienko i Wiktor Jerofiejew.\n_START_SECTION_\nLiteratura rosyjska w Polsce\n_START_PARAGRAPH_\nDo najznaczniejszych t\xc5\x82umaczy literatury rosyjskiej na j\xc4\x99zyk polski nale\xc5\xbca\xc5\x82 m.in. Julian Tuwim.'