b'\n_START_ARTICLE_\nOperacja Cyclone\n_START_PARAGRAPH_\nOperacja Cyclone (pl. \xe2\x80\x9eCyklon\xe2\x80\x9d) \xe2\x80\x93 kryptonim programu Centralnej Agencji Wywiadowczej, maj\xc4\x85cy na celu wsparcie afga\xc5\x84skich mud\xc5\xbcahedin\xc3\xb3w podczas radzieckiej interwencji w Afganistanie; program trwa\xc5\x82 od 1979 do 1989 roku._NEWLINE_Operacja Cyclone by\xc5\x82a jedn\xc4\x85 z najd\xc5\x82u\xc5\xbcszych i najdro\xc5\xbcszych tajnych operacji kiedykolwiek przeprowadzonych przez CIA. Z poziomu 20-30 mln dol. rocznie w 1980 roku, koszt operacji wzr\xc3\xb3s\xc5\x82 do 630 milion\xc3\xb3w dolar\xc3\xb3w w 1987 roku.\n_START_SECTION_\nGeneza\n_START_PARAGRAPH_\nDoradca prezydenta Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych do spraw bezpiecze\xc5\x84stwa, Zbigniew Brzezi\xc5\x84ski, zaproponowa\xc5\x82, aby ameryka\xc5\x84skie wysi\xc5\x82ki zmierza\xc5\x82y w kierunku pomocy mud\xc5\xbcahedinom, wpl\xc4\x85tuj\xc4\x85c ZSRR w kosztowny konflikt, podobny do wojny w Wietnamie. Finansowanie jak i uzbrojenie afga\xc5\x84skich oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w mia\xc5\x82o si\xc4\x99 odbywa\xc4\x87 za po\xc5\x9brednictwem tajnych s\xc5\x82u\xc5\xbcb pakista\xc5\x84skich (ISI) i brytyjskich (MI6)._NEWLINE_Jako \xc5\xbce mud\xc5\xbcahedini \xc5\xbale przyj\xc4\x99li r\xc3\xb3wnouprawnienie kobiet (zakazano m.in. kupowania \xc5\xbcon), Brzezi\xc5\x84ski uku\xc5\x82 termin \xe2\x80\x9e\xc5\x9bwi\xc4\x99tej wojny\xe2\x80\x9d, maj\xc4\x85cy zach\xc4\x99ci\xc4\x87 muzu\xc5\x82man\xc3\xb3w do walki z Sowietami i afga\xc5\x84skim rz\xc4\x85dem.\n_START_SECTION_\nFinansowanie\n_START_PARAGRAPH_\nUSA zaoferowa\xc5\x82o dwa pakiety pomocy gospodarczej i wojskowej w celu wsparcia roli Pakistanu w wojnie przeciwko wojskom radzieckim w Afganistanie. Warto\xc5\x9b\xc4\x87 pierwszego sze\xc5\x9bcioletniego pakietu (1981-1987) wynios\xc5\x82a 3,2 mld dolar\xc3\xb3w ameryka\xc5\x84skich, r\xc3\xb3wno podzielonych mi\xc4\x99dzy pomoc\xc4\x85 gospodarcz\xc4\x85 a militarn\xc4\x85. USA sprzeda\xc5\x82y tak\xc5\xbce 40 samolot\xc3\xb3w F-16 Pakistanowi w okresie 1983 \xe2\x80\x93 87 za cen\xc4\x99 1,2 mld dolar\xc3\xb3w, jako osobny pakiet pomocowy._NEWLINE_Kwota drugiego sze\xc5\x9bcioletniego pakietu (1987-1993) wynios\xc5\x82a 4,2 mld dolar\xc3\xb3w. Poza tym, 2,28 miliard\xc3\xb3w dolar\xc3\xb3w zosta\xc5\x82o przeznaczonych na pomoc gospodarcz\xc4\x85 w formie dotacji lub po\xc5\xbcyczki, oprocentowanie wynios\xc5\x82o 2-3%. Reszta przydzia\xc5\x82u (1,74 mld dolar\xc3\xb3w) zosta\xc5\x82o przeznaczone na kredyt dla wojskowych zakup\xc3\xb3w. Sprzeda\xc5\xbc broni spoza USA do Afganistanu poprzez Pakistan zosta\xc5\x82a u\xc5\x82atwiona przez Izrael._NEWLINE_Wzrost finansowania by\xc5\x82 efektem lobbingu czo\xc5\x82owych ameryka\xc5\x84skich polityk\xc3\xb3w i urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w rz\xc4\x85dowych, takich jak: Charles Wilson, Gordon Humphrey, Fred Ikle oraz William Casey. Dzia\xc5\x82ania administracji przesz\xc5\x82y do historii polityki zagranicznej USA pod nazw\xc4\x85 Doktryny Reagana, kt\xc3\xb3ra zak\xc5\x82ada\xc5\x82a wsparcie dla antyrz\xc4\x85dowych ruch\xc3\xb3w oporu w Afganistanie, Angoli (UNITA), Nikaragui (Contras), poparcie dla antyrz\xc4\x85dowych ruch\xc3\xb3w dysydenckich w Etiopii oraz wsparcie polityczne i finansowe dla \xe2\x80\x9eSolidarno\xc5\x9bci\xe2\x80\x9d w Polsce. Osobn\xc4\x85 operacj\xc4\x85 wojskow\xc4\x85 by\xc5\x82o usuni\xc4\x99cie si\xc5\x82ami wojsk USA rz\xc4\x85du lewicowego na Grenadzie. (operacja Urgent Fury)\n_START_SECTION_\nNast\xc4\x99pstwa\n_START_PARAGRAPH_\nPo wkroczeniu radzieckich si\xc5\x82 do Afganistanu w grudniu 1979 roku s\xc4\x85dzono, \xc5\xbce inwazja Zwi\xc4\x85zku Radzieckiego jest pr\xc3\xb3b\xc4\x85 rozszerzenia jego granic na po\xc5\x82udnie w celu zaj\xc4\x99cia dominuj\xc4\x85cej pozycji w regionie. ZSRR brakowa\xc5\x82o r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc ciep\xc5\x82owodnego portu, a ekspansja na po\xc5\x82udnie mia\xc5\x82a by\xc4\x87 preludium dalszego rozwoju w kierunku wschodu \xe2\x80\x93 Pakistanu oraz Iranu na zachodzie._NEWLINE_Ameryka\xc5\x84scy politycy, Republikanie jak i Demokraci, obawiali si\xc4\x99 przej\xc4\x99cia przez ZSRR Bliskiego Wschodu bogatego w rop\xc4\x99 naftow\xc4\x85. Mniejsza cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 polityk\xc3\xb3w ameryka\xc5\x84skich wierzy\xc5\x82a, \xc5\xbce interwencja ZSRR by\xc5\x82a odpowiedzi\xc4\x85 na Rewolucj\xc4\x99 Islamsk\xc4\x85 w Iranie oraz post\xc4\x99puj\xc4\x85c\xc4\x85 islamizacj\xc4\x99 w Afganistanie. Interwencja by\xc5\x82aby wymuszona zaniepokojeniem ZSRR mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci\xc4\x85 powstania separatystycznych organizacji islamskich w\xc5\x9br\xc3\xb3d milion\xc3\xb3w muzu\xc5\x82man\xc3\xb3w w Zwi\xc4\x85zku Radzieckim._NEWLINE_Po inwazji prezydent Carter og\xc5\x82osi\xc5\x82 now\xc4\x85 doktryn\xc4\x99 w polityce zagranicznej USA, znan\xc4\x85 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej jako Doktryna Cartera. Zak\xc5\x82ada\xc5\x82a ona, \xc5\xbce ka\xc5\xbcda pr\xc3\xb3ba przej\xc4\x99cia kontroli w rejonie Zatoki Perskiej b\xc4\x99dzie naruszeniem interes\xc3\xb3w bezpiecze\xc5\x84stwa USA i b\xc4\x99dzie odpierana wszelkimi \xc5\x9brodkami. W zwi\xc4\x85zku z tym zwi\xc4\x99kszono si\xc5\x82y stacjonuj\xc4\x85ce w rejonie Zatoki i Oceanu Indyjskiego oraz utworzono si\xc5\x82y szybkiego reagowania. Zako\xc5\x84czy\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc handel zbo\xc5\xbcem z ZSRR, kt\xc3\xb3ry s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 podczas zimnej wojny do zmniejszenia napi\xc4\x99\xc4\x87. Zakaz eksportu ziarna by\xc5\x82 na pocz\xc4\x85tku uci\xc4\x85\xc5\xbcliwy dla ameryka\xc5\x84skich farmer\xc3\xb3w. Prezydent Carter wezwa\xc5\x82 tak\xc5\xbce do bojkotu Letnich Igrzysk Olimpijskich w Moskwie. \xc5\x81\xc4\x85cznie, w wyniku bojkotu, zabrak\xc5\x82o cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w a\xc5\xbc 63 reprezentacji narodowych. Imprez\xc4\x99 t\xc4\x99 zbojkotowa\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Chiny, kt\xc3\xb3re od d\xc5\x82u\xc5\xbcszego czasu nie bra\xc5\x82y czynnego udzia\xc5\x82u w \xc5\x9bwiatowym \xc5\xbcyciu sportowym. By\xc5\x82o to nie po my\xc5\x9bli gospodarzy, kt\xc3\xb3rzy zainwestowali ponad 9 mld dolar\xc3\xb3w w rozbudow\xc4\x99 i modernizacj\xc4\x99 infrastruktury oraz obiekt\xc3\xb3w sportowych._NEWLINE_Po wycofaniu wojsk radzieckich Stany Zjednoczone zmieni\xc5\x82y swoj\xc4\x85 polityk\xc4\x99 zagraniczn\xc4\x85 wobec Afganistanu. Finansowanie lidera afga\xc5\x84skiego ruchu oporu Gulbuddina Hekmatjara oraz jego organizacji Hezbi Islami zako\xc5\x84czy\xc5\x82o si\xc4\x99 od razu po wycofaniu si\xc4\x99 wojsk. USA r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zmniejszy\xc5\x82o pomoc dla afga\xc5\x84skich uchod\xc5\xbac\xc3\xb3w w Pakistanie._NEWLINE_W pa\xc5\xbadzierniku 1990 roku prezydent USA George H.W. Bush odm\xc3\xb3wi\xc5\x82 po\xc5\x9bwiadczenia, \xc5\xbce Pakistan nie posiada urz\xc4\x85dze\xc5\x84 zdolnych do zainicjowania wybuchu j\xc4\x85drowego; spowodowa\xc5\x82o to na\xc5\x82o\xc5\xbcenie sankcji wobec Pakistanu pod naciskami senatora Larry\xe2\x80\x99ego Lee Presslera. Sankcje zak\xc5\x82\xc3\xb3ci\xc5\x82y finansowanie drugiego pakietu pomocy, rozpocz\xc4\x99tego w 1987 roku; przerwana zosta\xc5\x82a pomoc gospodarcza i wojskowa dla Pakistanu. Zakup uzbrojenia oraz program szkole\xc5\x84 zosta\xc5\x82 zamro\xc5\xbcony, jak i r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc niekt\xc3\xb3re programy szkoleniowe dla pakista\xc5\x84skich oficer\xc3\xb3w wojskowych przebywaj\xc4\x85cych w Stanach Zjednoczonych; oficerowie ci zostali zmuszeni do powrotu do domu.\n_START_SECTION_\nKrytyka\n_START_PARAGRAPH_\nAmeryka\xc5\x84ski rz\xc4\x85d by\xc5\x82 krytykowany za umo\xc5\xbcliwienie Pakistanowi niekontrolowanego finansowania kontrowersyjnego lidera ruchu oporu, Gulbuddina Hekmatjara. Hekmatjar by\xc5\x82 oskar\xc5\xbcany o zabijanie mud\xc5\xbcahedin\xc3\xb3w z innych grup oraz atakowanie ludno\xc5\x9bci cywilnej, w tym ostrza\xc5\x82 Kabulu za pomoc\xc4\x85 broni dostarczonej przez Amerykan\xc3\xb3w. Hekmatjar by\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc podejrzewany o przyja\xc5\xba\xc5\x84 z Osam\xc4\x85 bin Ladenem, za\xc5\x82o\xc5\xbcycielem Al-Kaidy._NEWLINE_Pod koniec lat osiemdziesi\xc4\x85tych premier Pakistanu Benazir Bhutto, zaniepokojona rosn\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc5\x82\xc4\x85 grup islamskich, ostrzeg\xc5\x82a prezydenta George H.W. Busha w nast\xc4\x99puj\xc4\x85cych s\xc5\x82owach: \xe2\x80\x9eTworzysz Frankensteina\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug rz\xc4\x85du USA, wszystkie fundusze trafi\xc5\x82y do rodzimych afga\xc5\x84skich rebeliant\xc3\xb3w; jednocze\xc5\x9bnie rz\xc4\x85d USA zaprzecza, by jakiekolwiek fundusze by\xc5\x82y wykorzystywane przez Osam\xc4\x99 bin Ladena oraz zagranicznych arabskich rebeliant\xc3\xb3w. Szacuje si\xc4\x99, \xc5\xbce 35\xc2\xa0000 muzu\xc5\x82man\xc3\xb3w pochodz\xc4\x85cych z 43 kraj\xc3\xb3w islamskich bra\xc5\x82o udzia\xc5\x82 w wojnie.\n_START_SECTION_\nOperacja w kulturze\n_START_PARAGRAPH_\nAmeryka\xc5\x84ski film biograficzny z 2007 roku, Wojna Charliego Wilsona, oparty jest na historii demokratycznego kongresmena Charlesa Wilsona, kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82 czo\xc5\x82owym zwolennikiem pomocy dla mud\xc5\xbcahedin\xc3\xb3w w latach osiemdziesi\xc4\x85tych.'