b'\n_START_ARTICLE_\nOtto Lilienthal\n_START_PARAGRAPH_\nOtto Lilienthal (ur. 23 maja 1848 w Anklam, zm. 10 sierpnia 1896 w Berlinie) \xe2\x80\x93 niemiecki konstruktor i pilot pierwszych szybowc\xc3\xb3w. By\xc5\x82 autorem 18 projekt\xc3\xb3w maszyn lataj\xc4\x85cych._NEWLINE_Wedle dost\xc4\x99pnych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 by\xc5\x82 on pierwszym cz\xc5\x82owiekiem, kt\xc3\xb3ry wzbi\xc5\x82 si\xc4\x99 w powietrze za pomoc\xc4\x85 skonstruowanego przez siebie szybowca. Jego spostrze\xc5\xbcenia oraz efekty bada\xc5\x84 dotycz\xc4\x85cych lotnictwa mia\xc5\x82y ogromny wp\xc5\x82yw na spos\xc3\xb3b konstruowania i wygl\xc4\x85du skrzyde\xc5\x82 no\xc5\x9bnych samolotu. Jego berli\xc5\x84ska firma produkuj\xc4\x85ca tzw. \xe2\x80\x9epowszechny aparat szybowcowy\xe2\x80\x9d (niem.\xc2\xa0Normalsegelapparat) by\xc5\x82a pierwszym zak\xc5\x82adem wytwarzaj\xc4\x85cym gotowe maszyny lotnicze. Pomys\xc5\x82y oraz uwagi Ottona Lilienthala dotycz\xc4\x85ce paralotnictwa zosta\xc5\x82y wykorzystane i rozwini\xc4\x99te przez braci Wright. Na jego cze\xc5\x9b\xc4\x87 przyznawany jest medal za wybitne osi\xc4\x85gni\xc4\x99cia w szybownictwie. Nazwiskiem badacza nazwano port lotniczy Berlin-Tegel. Otto Lilienthal jest tak\xc5\xbce autorem ksi\xc4\x85\xc5\xbcki \xe2\x80\x9eLot ptaka jako podstawa sztuki latania\xe2\x80\x9d (niem.\xc2\xa0Der Vogelflug als Grundlage der Fliegekunst) opublikowanej w 1889 roku. Zawiera ona pierwsze szkice aparat\xc3\xb3w lataj\xc4\x85cych, kt\xc3\xb3re dwa lata p\xc3\xb3\xc5\xbaniej Lilienthal zacz\xc4\x85\xc5\x82 budowa\xc4\x87.\n_START_SECTION_\n\xc5\xbbycie i praca\n_START_PARAGRAPH_\nOtto Lilienthal by\xc5\x82 pierwszym z o\xc5\x9bmiu dzieci kupca Gustava Lilienthala i jego \xc5\xbcony Carolin, ur. Pohle. Prababk\xc4\x85 od strony ojca by\xc5\x82a Charlotte von Tigerstr\xc3\xb6m, ur. von Balthasar \xe2\x80\x93 prawnuczka greifswaldzkiego burmistrza Heinricha Balthasara. Pi\xc4\x99cioro z rodze\xc5\x84stwa Ottona zmar\xc5\x82o w wieku od kilku miesi\xc4\x99cy do paru lat. Ojciec badacza by\xc5\x82 uzdolniony w zakresie matematyki oraz fizyki, natomiast matka studiowa\xc5\x82a w Berlinie i Dre\xc5\xbanie muzyk\xc4\x99. Kiedy rodzina popad\xc5\x82a w problemy finansowe, zdecydowano si\xc4\x99 na emigracj\xc4\x99 do Ameryki. Nag\xc5\x82a \xc5\x9bmier\xc4\x87 ojca przekre\xc5\x9bli\xc5\x82a te plany. W czasie tym Otto Lilienthal mia\xc5\x82 dwana\xc5\x9bcie lat. Po \xc5\x9bmierci ma\xc5\x82\xc5\xbconka Carolin podejmowa\xc5\x82a si\xc4\x99 wielu zaj\xc4\x99\xc4\x87, aby umo\xc5\xbcliwi\xc4\x87 dzieciom uzyskanie jak najlepszego wykszta\xc5\x82cenia. Jej synowie: Otto i Gustav Lilienthalowie ucz\xc4\x99szczali od 1856 roku do gimnazjum w Anklam. Do grona ich nauczycieli nale\xc5\xbca\xc5\x82 m.in. Gustav Sp\xc3\xb6rer. Pr\xc3\xb3by i eksperymenty lotnicze oraz studia nad technik\xc4\x85 lotu ptaka Ottona Lilienthala rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 w\xc5\x82a\xc5\x9bnie w tym okresie.\n_START_SECTION_\nWykszta\xc5\x82cenie\n_START_PARAGRAPH_\nOtto Lilienthal od 1864 roku ucz\xc4\x99szcza\xc5\x82 do poczdamskiej szko\xc5\x82y rzemie\xc5\x9blniczej. Po dw\xc3\xb3ch latach nauki rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 on praktyk\xc4\x99 w berli\xc5\x84skiej fabryce maszyn Schwarzkopff. M\xc5\x82ody badacz mieszka\xc5\x82 w tym czasie u ludzi, kt\xc3\xb3rzy wynajmowali pracownikom zarobkowym swoje \xc5\x82\xc3\xb3\xc5\xbcka na godziny (niem.\xc2\xa0Schlafbursche). Otto Lilienthal dzieli\xc5\x82 tym czasie swoje miejsce noclegowe z wo\xc5\xbanic\xc4\x85 w\xc3\xb3zk\xc3\xb3w i doro\xc5\xbcki. Pomi\xc4\x99dzy 1867 i 1868 bracia Lilienthal wybudowali w Anklam eksperymentalne urz\xc4\x85dzenie do wytwarzania si\xc5\x82y wznoszenia za pomoc\xc4\x85 uderze\xc5\x84 skrzyde\xc5\x82. Efektem przeprowadzonych wtedy test\xc3\xb3w by\xc5\x82o uniesienie w powietrze balastu o masie 40 kilogram\xc3\xb3w. By\xc5\x82 to pocz\xc4\x85tek do dalszych eksperyment\xc3\xb3w w tym zakresie. Zale\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 pomi\xc4\x99dzy si\xc5\x82\xc4\x85 wznoszenia i pr\xc4\x85dem powietrza nie by\xc5\x82a jeszcze opisana przez fizyk\xc3\xb3w._NEWLINE_Ow\xc4\x85 problematyk\xc4\x99 pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 w swoich badaniach poruszy\xc4\x87 Hermann von Helmholtz, kt\xc3\xb3ry w 1873 roku wyg\xc5\x82osi\xc5\x82 wyk\xc5\x82ad na Pruskiej Akademii Nauk, w kt\xc3\xb3rym stwierdzi\xc5\x82, i\xc5\xbc \xe2\x80\x9eniemal nieprawdopodobnym jest, aby cz\xc5\x82owiek za pomoc\xc4\x85 w\xc5\x82asnych mi\xc4\x99\xc5\x9bni by\xc5\x82 w stanie wzbi\xc4\x87 si\xc4\x99 w powietrze i utrzyma\xc4\x87 si\xc4\x99 w locie\xe2\x80\x9d. Stwierdzenie naukowca zosta\xc5\x82o opacznie zrozumiane przez wielu jako kategoryczne wykluczenie takowej mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci._NEWLINE_W listopadzie 1867 roku Otto Lilienthal rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 studia na Akademii Gospodarczej w Berlinie prowadzonej przez Franza Reuleaux, a nast\xc4\x99pnie na Uniwersytecie Technicznym Charlottenburg. Jako wybitny student otrzyma\xc5\x82 szybko stypendium, dzi\xc4\x99ki kt\xc3\xb3remu jego sytuacja materialna uleg\xc5\x82a poprawie. Z czasem jego lotnicze ambicje zosta\xc5\x82y zauwa\xc5\xbcone oraz docenione na uczelni. Po uko\xc5\x84czeniu studi\xc3\xb3w w 1870 roku Otto Lilienthal przyj\xc4\x85\xc5\x82 propozycj\xc4\x99 Reuleaux, aby zosta\xc4\x87 jego asystentem. W li\xc5\x9bcie z okresu wojny niemiecko-francuskiej, w kt\xc3\xb3rej wzi\xc4\x85\xc5\x82 on udzia\xc5\x82 jako \xe2\x80\x9ejednoroczny ochotnik\xe2\x80\x9d, m\xc5\x82ody jeszcze naukowiec donosi\xc5\x82 swojemu bratu o balonach, kt\xc3\xb3re opuszcza\xc5\x82y obl\xc4\x99\xc5\xbcony Pary\xc5\xbc.\n_START_SECTION_\nDroga do samodzielno\xc5\x9bci finansowej\n_START_PARAGRAPH_\nPierwsze pr\xc3\xb3by braci, aby zarabia\xc4\x87 pieni\xc4\x85dze na tym, czym si\xc4\x99 zajmuj\xc4\x85, okaza\xc5\x82y si\xc4\x99 bezowocne. Zg\xc5\x82oszony przez nich patent na silnik na gor\xc4\x85ce powietrze nie przyni\xc3\xb3s\xc5\x82 oczekiwanego zysku, a opatentowana maszyna do p\xc5\x82ukania w kopalniach, cho\xc4\x87 doczeka\xc5\x82 si\xc4\x99 uznania i zastosowania (seryjna produkcja wynalazku), to jednak nie w macierzystym przedsi\xc4\x99biorstwie Lilienthal\xc3\xb3w._NEWLINE_W dniu 11 czerwca 1878 Otto po\xc5\x9blubi\xc5\x82 w D\xc3\xb6hlen (obecnie Freital) Agnes Fischer, c\xc3\xb3rk\xc4\x99 g\xc3\xb3rnika, z kt\xc3\xb3r\xc4\x85 mia\xc5\x82 czw\xc3\xb3rk\xc4\x99 dzieci. W 1879 roku przyszed\xc5\x82 na \xc5\x9bwiat jego pierwszy syn. W tym samym roku wynalaz\xc5\x82 on ze swoim bratem klocki do sk\xc5\x82adania dla dzieci. By\xc5\x82y one wykonane z kamienia i mia\xc5\x82y pasuj\xc4\x85ce do siebie kraw\xc4\x99dzie. Dalsze prace nad projektem musia\xc5\x82y zosta\xc4\x87 zaprzestane ze wzgl\xc4\x99du na ma\xc5\x82e zyski ze sprzeda\xc5\xbcy. Friedrich A. Richte zakupi\xc5\x82 prawo do pomys\xc5\x82u braci i uczyni\xc5\x82 klocki (tzw. Anker-Steinbaukasten) znane na ca\xc5\x82ym \xc5\x9bwiecie i tym samym zapewni\xc5\x82 im ci\xc4\x85g\xc5\x82\xc4\x85 produkcj\xc4\x99 do dzi\xc5\x9b. W 1881 roku Lilienthal zg\xc5\x82osi\xc5\x82 patent na kocio\xc5\x82 parowy, kt\xc3\xb3ry przyni\xc3\xb3s\xc5\x82 mu d\xc5\x82ugo oczekiwany sukces finansowy. W po\xc5\x82\xc4\x85czeniu z maszyn\xc4\x85 parow\xc4\x85 powsta\xc5\x82 lilienthalowski ma\xc5\x82y silnik, kt\xc3\xb3ry od 1883 roku produkowany by\xc5\x82 w posiadanej przez niego firmie. Zak\xc5\x82ad szybko si\xc4\x99 rozrasta\xc5\x82 i w nied\xc5\x82ugim czasie zatrudnia\xc5\x82 60 pracownik\xc3\xb3w. Od 1894 roku zacz\xc4\x99to w nim wytwarza\xc4\x87 \xe2\x80\x9epowszechny aparat szybowcowy\xe2\x80\x9c (niem.\xc2\xa0Normalsegelapparat), co oficjalnie uznane zosta\xc5\x82o za pierwsz\xc4\x85 seryjn\xc4\x85 produkcj\xc4\x99 urz\xc4\x85dze\xc5\x84 lataj\xc4\x85cych na \xc5\x9bwiecie. W 1890 roku pracownicy jego firmy brali udzia\xc5\x82 w podziale zysku zak\xc5\x82adu, kt\xc3\xb3rego 25% wed\xc5\x82ug przekonania w\xc5\x82a\xc5\x9bcicieli nale\xc5\xbca\xc5\x82o si\xc4\x99 im. Z tych \xc5\x9brodk\xc3\xb3w zosta\xc5\x82y tak\xc5\xbce w p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym czasie sfinansowane zak\xc5\x82ady Carl-Zeiss-Werke i berli\xc5\x84ska fabryka palet drewnianych Heinricha Freese. Przedsi\xc4\x99biorstwo Kot\xc5\x82\xc3\xb3w i Maszyn Parowych Otto Lilienthal funkcjonowa\xc5\x82a pod t\xc4\x85 nazw\xc4\x85 do ko\xc5\x84ca pierwszej wojny \xc5\x9bwiatowej. Inspiracje dla swoich przedsi\xc4\x99wzi\xc4\x99\xc4\x87 Lilienthalowe czerpali z pomys\xc5\x82\xc3\xb3w Moritza von Egidy\xe2\x80\x99iego oraz Theodora Hertzki. Z jego listu do Egidy pochodzi s\xc5\x82ynna idea Lilienthala dotycz\xc4\x85ca wizji samolotu jako \xc5\x9brodka niezb\xc4\x99dnego dla uzyskania wiecznego pokoju i porozumienia pomi\xc4\x99dzy narodami. Ciekawym epizodem w dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci Lilienthal\xc3\xb3w by\xc5\x82o ich zaanga\xc5\xbcowanie w scen\xc4\x99 ludow\xc4\x85 berli\xc5\x84skiego Teatru Ostenda, kt\xc3\xb3rego czasowo by\xc5\x82 dyrektorem, ale i aktorem oraz autorem spektakli.\n_START_SECTION_\nNa drodze do lotu cz\xc5\x82owieka - przygotowania teoretyczne\n_START_PARAGRAPH_\nDnia 5 grudnia 1889 roku Otto Lilienthal wyda\xc5\x82 ksi\xc4\x85\xc5\xbck\xc4\x99 pt. \xe2\x80\x9eLot ptaka jako podstawa sztuki latania\xe2\x80\x9d, kt\xc3\xb3ra uznawana jest do dzi\xc5\x9b za wa\xc5\xbcn\xc4\x85 publikacj\xc4\x99 dotycz\xc4\x85c\xc4\x85 techniki latania w XIX wieku. Zainteresowanie publikacj\xc4\x85 w czasie jej wydania by\xc5\x82o znikome, bowiem w tym czasie faworyzowana by\xc5\x82a jeszcze zasada lotu \xe2\x80\x9el\xc5\xbcejszy od powietrza\xe2\x80\x9d bazuj\xc4\x85ca na rozwoju lotnictwa balonowego jako wiod\xc4\x85cego \xc5\x9brodka transportu. Otto Lilienthal opowiada\xc5\x82 si\xc4\x99 przeciw temu i uwa\xc5\xbca\xc5\x82, i\xc5\xbc jest to b\xc5\x82\xc4\x99dne za\xc5\x82o\xc5\xbcenie, gdy\xc5\xbc: \xe2\x80\x9eludziom musi uda\xc4\x87 si\xc4\x99 szybowa\xc4\x87 w powietrzu, potrzebuj\xc4\x85 oni jedynie odpowiedniego oporz\xc4\x85dzenia, dzi\xc4\x99ki kt\xc3\xb3remu ludzkie si\xc5\x82y b\xc4\x99d\xc4\x85 do tego wystarczaj\xc4\x85ce\xe2\x80\x9d. Badacz rozwija\xc5\x82 swoj\xc4\x85 teori\xc4\x99 na podstawie wynik\xc3\xb3w w\xc5\x82asnych eksperyment\xc3\xb3w. Prawdopodobnie w 1881 roku ich efekty zosta\xc5\x82y wydane we Francji, podobnie jak ksi\xc4\x85\xc5\xbcka autorstwa Louisa Mouillarda pt. \xe2\x80\x9eKr\xc3\xb3lestwo Wiatr\xc3\xb3w\xe2\x80\x9c (niem. \xe2\x80\x9eDas Reich der L\xc3\xbcfte\xe2\x80\x9c, fr. \xe2\x80\x9eL\xe2\x80\x99empire de l\xe2\x80\x99air). Bracia Lilienthal odkryli, \xc5\xbce kszta\xc5\x82t skrzyde\xc5\x82 odgrywa wa\xc5\xbcn\xc4\x85 rol\xc4\x99 podczas lotu, gdy\xc5\xbc\xc2\xa0: \xe2\x80\x9esklepiona powierzchnia no\xc5\x9bna wywo\xc5\x82uje wielk\xc4\x85 si\xc5\x82\xc4\x99 no\xc5\x9bn\xc4\x85\xe2\x80\x9d. Ich forma na podobie\xc5\x84stwo ptasich skrzyde\xc5\x82 nie by\xc5\x82a wtedy zbyt powszechna w\xc5\x9br\xc3\xb3d konstruktor\xc3\xb3w maszyn lataj\xc4\x85cych. Bracia Wright w p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym czasie stwierdzili, \xc5\xbce plany Ottona i Gustava by\xc5\x82y przez blisko dwie dekady najlepszymi, jakie zosta\xc5\x82y opracowane. Technika Lilienthal\xc3\xb3w (\xe2\x80\x9eOd kroku do skoku, od skoku do lotu\xe2\x80\x9d) umo\xc5\xbcliwi\xc5\x82a im ostatecznie udany lot szybowcowy. W Towarzystwie dla Wspierania Podr\xc3\xb3\xc5\xbcy Lotniczych (niem.\xc2\xa0Verein zur F\xc3\xb6rderung der Luftschiffahrt), kt\xc3\xb3rego cz\xc5\x82onkami od 1886 byli bracia, obja\xc5\x9bniali oni nast\xc4\x99puj\xc4\x85ce swoje post\xc4\x99powanie: \xe2\x80\x9enie ma nic bardziej przy\xc5\x9bpieszaj\xc4\x85cego dzia\xc5\x82anie ni\xc5\xbc jednoczesna praca teoretyczna po\xc5\x82\xc4\x85czona z ch\xc4\x99ci\xc4\x85 budowania maszyn lataj\xc4\x85cych. Z zasi\xc4\x99gania rad oraz pr\xc3\xb3b bez celu nie wynika nic dla sztuki lotniczej. Przej\xc5\x9bcie pomi\xc4\x99dzy teori\xc4\x85 i praktyk\xc4\x85 powinno by\xc4\x87 w pe\xc5\x82ni zaplanowane oraz stopniowe\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nPr\xc3\xb3by\n_START_PARAGRAPH_\nZ chwil\xc4\x85 publikacji swojej ksi\xc4\x85\xc5\xbcki Otto Lilienthal postrzega\xc5\x82 swoje teoretyczne fundamenty za wystarczaj\xc4\x85ce, aby przej\xc5\x9b\xc4\x87 do praktycznych pr\xc3\xb3b latania. W ich przeprowadzaniu Gustav Lilienthal nie bra\xc5\x82 udzia\xc5\x82u. Z tego powodu pierwszy lot cz\xc5\x82owieka jest przypisywany tylko Ottonowi, nawet je\xc5\x9bli jego brat bra\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w ich przygotowaniu. Do pr\xc3\xb3b lotniczych Lilienthal wykorzystywa\xc5\x82 materia\xc5\x82 z we\xc5\x82ny (tzw. Schirting) naci\xc4\x85gni\xc4\x99ty na obramowania z drewna wierzbowego o rozpi\xc4\x99to\xc5\x9bci od 6 do 10 metr\xc3\xb3w. Wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 zbudowanych wtedy skrzyde\xc5\x82 wynosi\xc5\x82a 2,5 metra. Rozpi\xc4\x99ty na nich materia\xc5\x82 mia\xc5\x82 ok. 14 m\xc2\xb2 powierzchni no\xc5\x9bnej. W pocz\xc4\x85tkowej fazie pr\xc3\xb3b Lilienthal testowa\xc5\x82 r\xc3\xb3\xc5\xbcnego rodzaju techniki stania wobec wiej\xc4\x85cego wiatru, a nast\xc4\x99pnie podejmowa\xc5\x82 pr\xc3\xb3by lotu poprzez skoki ze skoczni w przydomowym ogrodzie. Od 1891 roku poszukiwa\xc5\x82 Lilienthal odpowiedniego \xe2\x80\x9elotniska\xe2\x80\x9d, kt\xc3\xb3re znalaz\xc5\x82 w pobli\xc5\xbcu M\xc3\xbchlenberga w okolicach Derwitz (dzi\xc5\x9b cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 miasta Werder). To tam dosz\xc5\x82o do pierwszego lotu na odleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 25 metr\xc3\xb3w. Ka\xc5\xbcda z wykonanych wtedy pr\xc3\xb3b wzbicia si\xc4\x99 by\xc5\x82a dok\xc5\x82adnie oceniana, a nast\xc4\x99pnie wykorzystywana do wprowadzania poprawek w sprz\xc4\x99cie. Na podstawie takiej analizy Lilienthal zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82 stabilno\xc5\x9bci powierzchni ogona samolotu (w pionie i poziomie)._NEWLINE_W 1892 roku nasyp z piasku w Rauhen Bergen (dzisiaj cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 berli\xc5\x84skiej dzielnicy w Steglitz), a tak\xc5\xbce sztucznie utworzona \xe2\x80\x9estacja lotnicza\xe2\x80\x9d w tej samej okolicy s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82y badaczowi za miejsce treningowe. Od 1893 roku liczne wzg\xc3\xb3rza w Rhinower Bergen w okolicach St\xc3\xb6lln (pomi\xc4\x99dzy Rathenow i Neustadt an der Dosse) by\xc5\x82y tak\xc5\xbce miejscem jego pr\xc3\xb3b lotniczych. W 1894 roku Lilienthal zleci\xc5\x82 usypanie 15-metrowego wzg\xc3\xb3rza w Lichterfelde (dawniej miejscowo\xc5\x9bci pod Berlinem), kt\xc3\xb3re dzi\xc5\x9b okre\xc5\x9bla si\xc4\x99 mianem Wzg\xc3\xb3rza Lotniczego. Otto Lilienthal zbudowa\xc5\x82 w swoim \xc5\xbcyciu co najmniej 21 aparaty lataj\xc4\x85ce, w tym tak\xc5\xbce ze skrzyd\xc5\x82ami. W 1894 roku rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 on produkcj\xc4\x99 seryjn\xc4\x85 tzw. powszechnego aparatu szybowcowego. Od 1893 roku konstruowa\xc5\x82 on tak\xc5\xbce silnik nap\xc4\x99dowe do samolot\xc3\xb3w. W 1896 roku Lilienthal przygotowywa\xc5\x82 pr\xc3\xb3bny model nowego samolotu, kt\xc3\xb3ry jednak nie doczeka\xc5\x82 si\xc4\x99 swoich test\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nPierwszy lot cz\xc5\x82owieka\n_START_PARAGRAPH_\nLilienthal uznawany jest za \xe2\x80\x9epierwszego lotnika ludzko\xc5\x9bci\xe2\x80\x9d. Owo okre\xc5\x9blenie jest jednak problematyczne, poniewa\xc5\xbc pierwsze znane urz\xc4\x85dzenia lataj\xc4\x85ce w postaci latawc\xc3\xb3w wzbi\xc5\x82y si\xc4\x99 w powietrze ju\xc5\xbc przed 2000 lat. Z tego okresu nie s\xc4\x85 jednak znane sterowane urz\xc4\x85dzenia lataj\xc4\x85ce. Ojcem aerodynamiki nazywa si\xc4\x99 natomiast Anglika George\xe2\x80\x99a Cayleya. Innym bardziej znanym kandydatem do miana \xe2\x80\x9epierwszego lotnika\xe2\x80\x9d jest np. Albrecht Berblinger, tzw. \xe2\x80\x9ekrawiec z Ulm\xe2\x80\x9d. Swoje pr\xc3\xb3by na 20 lat przed Lillenthalem prowadzi\xc5\x82 Jan Wn\xc4\x99k, jego sukcesy jako pioniera lotnictwa nie s\xc4\x85 jednak uznawane przez cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 historyk\xc3\xb3w. Otto Lilienthal uznawany jest jednak za tego, kt\xc3\xb3ry rozwi\xc4\x85za\xc5\x82 wszystkie problemy zwi\xc4\x85zane ze wzbiciem si\xc4\x99 w powietrze, jak i samym lotem. By\xc5\x82 on bowiem pierwszym, kt\xc3\xb3ry rzeczowo przetestowa\xc5\x82 i opisa\xc5\x82 wszystkie dost\xc4\x99pne kszta\xc5\x82ty skrzyde\xc5\x82. Dodatkowo efekty swojej pracy kontrolowa\xc5\x82 oraz publikowa\xc5\x82. Otto Lilienthal by\xc5\x82 te\xc5\xbc pierwszym, kt\xc3\xb3ry swoje aparaty lataj\xc4\x85ce zacz\xc4\x85\xc5\x82 produkowa\xc4\x87, a nast\xc4\x99pnie sprzedawa\xc4\x87, dlatego w p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym czasie bracia Wright podkre\xc5\x9blali wyra\xc5\xbanie jego zas\xc5\x82ugi dla rozwoju lotnictwa.\n_START_SECTION_\nEfekty\n_START_PARAGRAPH_\nO lotach Lilienthala pisa\xc5\x82o si\xc4\x99 w Niemczech oraz poza ich granicami. Fotografie jego wyczyn\xc3\xb3w znalaz\xc5\x82y si\xc4\x99 w pismach o charakterze naukowym oraz popularnym w wielu krajach. Do jego fotograf\xc3\xb3w nale\xc5\xbceli m.in. Ottomar Ansch\xc3\xbctz, Richard Neuhauss i ameryka\xc5\x84ski fizyk Robert William Wood. Lilienthal informowa\xc5\x82 systematycznie Towarzystwo dla Wspierania Ruchu Lotniczego o efektach swoich prac. Jego artyku\xc5\x82y regularnie ukazywa\xc5\x82y si\xc4\x99 w \xe2\x80\x9eCzasopi\xc5\x9bmie dla Ruchu Powietrznego i Fizyki Atmosfery\xe2\x80\x9d (niem.\xc2\xa0\xe2\x80\x9eZeitschrift f\xc3\xbcr Luftschifffahrt und Physik der Atmosph\xc3\xa4r\xe2\x80\x9c). Publikowa\xc5\x82 tak\xc5\xbce na \xc5\x82amach popularnego tygodnika \xe2\x80\x9ePrometheus\xe2\x80\x9d. T\xc5\x82umaczenia tekst\xc3\xb3w jego autorstwa ukaza\xc5\x82y si\xc4\x99 w USA, Francji oraz Rosji. Liczni go\xc5\x9bcie z kraju i z zagranicy, m.in. Samuel Pierpont Langley z USA, Niko\xc5\x82aj \xc5\xbbukowski z Rosji, Percy Pilcher z Anglii oraz Wilhelm Kress z Austrii, przybywali specjalnie do Berlina, aby spotka\xc4\x87 si\xc4\x99 z naukowcem. \xc5\xbbukowski napisa\xc5\x82 w jednym z czasopism o maszynie lataj\xc4\x85cej wynalazcy, i\xc5\xbc \xe2\x80\x9eby\xc5\x82o to najwi\xc4\x99ksze odkrycie ostatnich lat w zakresie lotnictwa\xe2\x80\x9d. Lilienthal prowadzi\xc5\x82 tak\xc5\xbce bogat\xc4\x85 korespondencj\xc4\x99 po\xc5\x9bwi\xc4\x99con\xc4\x85 technice lotniczej, m.in. z Octave Chanute, Jamesem Meansem, Aloisem Wolfm\xc3\xbcllerem i innymi pionierami lotnictwa.\n_START_SECTION_\nOstatni lot\n_START_PARAGRAPH_\nDnia 9 sierpnia 1896 roku podczas pr\xc3\xb3b lotniczych w okolicach St\xc3\xb6lln am Gollenberg Lilienthal run\xc4\x85\xc5\x82 na ziemi\xc4\x99 z wysoko\xc5\x9bci oko\xc5\x82o 15 metr\xc3\xb3w, doznaj\xc4\x85c z\xc5\x82amania kr\xc4\x99gos\xc5\x82upa. Przyczyn\xc4\x85 wypadku by\xc5\x82o powstanie tzw. komina termicznego. Tu\xc5\xbc po wypadku przytomnego jeszcze Lilienthala przewieziono do lekarza w pobliskim St\xc3\xb6lln, a potem do Berlina. Lilienthal mia\xc5\x82 w\xc3\xb3wczas powiedzie\xc4\x87: Pewne niewielkie po\xc5\x9bwi\xc4\x99cenia nale\xc5\xbcy ponie\xc5\x9b\xc4\x87. Bezpo\xc5\x9brednim skutkiem zdarzenia by\xc5\x82a \xc5\x9bmier\xc4\x87 badacza dnia nast\xc4\x99pnego. Wypadek ten zosta\xc5\x82 przypadkowo udokumentowany przez policjant\xc3\xb3w fotografuj\xc4\x85cych dziedziniec pobliskiej fabryki. Po \xc5\x9bmierci Lilienthala wielu pionier\xc3\xb3w lotnictwa (m.in. Octave Chanute oraz bracia Wright) kontynuowa\xc5\x82o prace nad jego pomys\xc5\x82ami.\n_START_SECTION_\nDziedzictwo, muzea i upami\xc4\x99tnianie\n_START_PARAGRAPH_\nEfekty pracy Lilienthala znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 w Muzeum Niemieckim, w Muzeum Ottona Lilienthala oraz w zbiorach r\xc3\xb3\xc5\xbcnych plac\xc3\xb3wek naukowo-muzealnych. Orygina\xc5\x82 aparatu lotniczego znajduje si\xc4\x99 w Muzeum Techniki w Wiedniu, Waszyngtonie (National Air and Space Museum), Moskwie (Muzeum \xc5\xbbukowskiego - CAGI, ros. \xd0\xa6\xd0\x90\xd0\x93\xd0\x98, akronim od \xd0\xa6\xd0\xb5\xd0\xbd\xd1\x82\xd1\x80\xd0\xb0\xd0\xbb\xd1\x8c\xd0\xbd\xd1\x8b\xd0\xb9 \xd0\xb0\xd1\x8d\xd1\x80\xd0\xbe\xd0\xb3\xd0\xb8\xd0\xb4\xd1\x80\xd0\xbe\xd0\xb4\xd0\xb8\xd0\xbd\xd0\xb0\xd0\xbc\xd0\xb8\xd1\x87\xd0\xb5\xd1\x81\xd0\xba\xd0\xb8\xd0\xb9 \xd0\xb8\xd0\xbd\xd1\x81\xd1\x82\xd0\xb8\xd1\x82\xd1\x83\xd1\x82 \xd0\xb8\xd0\xbc. \xd0\xbf\xd1\x80\xd0\xbe\xd1\x84\xd0\xb5\xd1\x81\xd1\x81\xd0\xbe\xd1\x80\xd0\xb0 \xd0\x9d. \xd0\x95. \xd0\x96\xd1\x83\xd0\xba\xd0\xbe\xd0\xb2\xd1\x81\xd0\xba\xd0\xbe\xd0\xb3\xd0\xbe), Londynie (Muzeum Nauki w Londynie) i Monachium (Deutsches Museum). Jedna z kopii jego wynalazku znajduje si\xc4\x99 w \xe2\x80\x9eDomu Transportu Szwajcarii\xe2\x80\x9d (niem.\xc2\xa0Verkehrhaus der Schweiz) w Lucernie. Muzeum Ottona Lilienthala w Anklam prezentuje wystaw\xc4\x99 wszystkich aparat\xc3\xb3w lotniczych, urz\xc4\x85dze\xc5\x84 eksperymentalnych autorstwa tego wielostronnie uzdolnionego wynalazcy. Od 2011 roku w St\xc3\xb6lln znajduje si\xc4\x99 Centrum Lilienthala z wystaw\xc4\x85 po\xc5\x9bwi\xc4\x99con\xc4\x85 jego \xc5\xbcyciu, pracy i budowie aparat\xc3\xb3w lataj\xc4\x85cych.\n_START_SECTION_\nMiejsce poch\xc3\xb3wku\n_START_PARAGRAPH_\nGr\xc3\xb3b Ottona Lilienthala i jego \xc5\xbcony Agnes znajduje si\xc4\x99 na berli\xc5\x84skim cmentarzu Lankwitz. Jest to tzw. poch\xc3\xb3wek honorowy na terenie kraju zwi\xc4\x85zkowego Berlin.\n_START_SECTION_\nMiejsca pami\xc4\x99ci\n_START_PARAGRAPH_\nW 1914 roku zosta\xc5\x82 otwarty kana\xc5\x82 teltowski (niem. Teltowkanal) w Berlinie, kt\xc3\xb3ry sta\xc5\x82 si\xc4\x99 pierwszym pomnikiem upami\xc4\x99tniaj\xc4\x85cym Ottona Lilienthala. Jego autorem by\xc5\x82 Peter Brueuer. W dziele nawi\xc4\x85za\xc5\x82 on do motywu Ikara. W 1932 roku tzw. Fluegenberg w Lichterfelde zosta\xc5\x82 pod nadzorem Fritza Frem\xc3\xbcllera przebudowany na miejsce pami\xc4\x99ci o Lilienthalu. W mie\xc5\x9bcie urodzenia wynalazcy \xe2\x80\x93 w Anklam w 1982 roku powsta\xc5\x82a wysoka na 16 metr\xc3\xb3w stella autorstwa Walthera Preika. W miejscu pierwszego lotu (Windm\xc3\xbchlenberg pomi\xc4\x99dzy Krielow i Derwitz) w 1991 roku postawiono pomnik autorstwa Wilfrieda Statta. Od maja 2006 roku pomnik na K\xc3\xb6pernicker Stra\xc3\x9fe w Berlinie jest jej punktem dominuj\xc4\x85cym w okolicy. Znajduje si\xc4\x99 on w miejscu, w kt\xc3\xb3rym dawniej znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 fabryka \xe2\x80\x9eOtto Lilienthal\xe2\x80\x9d. Dla upami\xc4\x99tnienia l\xc4\x85dowania Lilienthala 23 pa\xc5\xbadziernika 1989 roku wykonano specjalny lot w okolicach Gollenbergu ko\xc5\x82o St\xc3\xb6lln, kt\xc3\xb3ry symbolicznie zako\xc5\x84czy\xc5\x82 si\xc4\x99 w miejscu \xc5\x9bmierci wynalazcy. U\xc5\xbcyta podczas pokazu maszyna (nazwana zosta\xc5\x82a na cze\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\xbcony Otto \xe2\x80\x93 \xe2\x80\x9eLady Agnes\xe2\x80\x9d) jest obecnie eksponatem muzealnym. Samolot ten jest w\xc5\x82asno\xc5\x9bci\xc4\x85 towarzystwa Otto-Lilienthal-Verein St\xc3\xb6lln e.V., kt\xc3\xb3re od 1990 pracowa\xc5\x82o nad tym, aby obszar na kt\xc3\xb3rym Lilienthal prowadzi\xc5\x82 swoje pr\xc3\xb3by lotnicze uzyska\xc5\x82 miano \xe2\x80\x9ekrajobrazu kulturowego\xe2\x80\x9d (przestrzennego pomnika historii). Obecnie na tym terenie znajduje si\xc4\x99 Centrum Lilienthala z wystaw\xc4\x85 o nim znajduj\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 w centrum St\xc3\xb6lln.\n_START_SECTION_\nPozosta\xc5\x82e formy upami\xc4\x99tnienia\n_START_PARAGRAPH_\nJedn\xc4\x85 z form uhonorowania zas\xc5\x82ug Ottona Lilienthala by\xc5\x82o graficzne przedstawianie na znaczkach lub medalach popiersia albo aparat\xc3\xb3w lotniczych wynalazcy. Bardzo cz\xc4\x99sto wizerunek Lilienthala \xc5\x82\xc4\x85czony bywa\xc5\x82 z motywem Ikara. Reinhard Mey wprowadzi\xc5\x82 histori\xc4\x99 ostatniego lotu wynalazcy do swojej piosenki pt. \xe2\x80\x9eMarzenie Lilienthala\xe2\x80\x9d (niem.\xc2\xa0\xe2\x80\x9eLilienthals Traum\xe2\x80\x9d), kt\xc3\xb3ra znalaz\xc5\x82a si\xc4\x99 na albumie \xe2\x80\x9eLeuchtfeuer\xe2\x80\x9d. Udo J\xc3\xbcrgens po\xc5\x9bwi\xc4\x99ci\xc5\x82 Lilienthalowi utw\xc3\xb3r \xe2\x80\x9eLe\xc4\x87, le\xc4\x87 do s\xc5\x82o\xc5\x84ca\xe2\x80\x9d (niem.\xc2\xa0\xe2\x80\x9eFlieg, Flieg in die Sonne\xe2\x80\x9d) z 1991 roku, kt\xc3\xb3ry znalaz\xc5\x82 si\xc4\x99 na albumie \xe2\x80\x9eGeradeaus\xe2\x80\x9d. Innym artystycznym nawi\xc4\x85zaniem do wypadku lotniczego \xe2\x80\x9epierwszego lotnika\xe2\x80\x9d by\xc5\x82a piosenka zespo\xc5\x82u Coppelius pt. \xe2\x80\x9eLilienthal\xe2\x80\x9d. Szwajcarski scenarzysta teatralny Marc Brunner wykorzysta\xc5\x82 histori\xc4\x99 \xc5\xbcycia Lilienthala jako podstaw\xc4\x99 do stworzenia sztuki teatralnej pt. \xe2\x80\x9ePrzeciwny wiatr\xe2\x80\x9d (niem.\xc2\xa0\xe2\x80\x9eGegenwind\xe2\x80\x9d).\n_START_SECTION_\nOtto Lilienthal jako patron\n_START_PARAGRAPH_\nDnia 7 czerwca 1988 berli\xc5\x84skie lotnisko Tegel otrzyma\xc5\x82o dodatkowy cz\xc5\x82on w swojej nazwie \xe2\x80\x93 \xe2\x80\x9eOtto Lilienthal\xe2\x80\x9d. W wielu miejscowo\xc5\x9bciach ulice i place nazwane zosta\xc5\x82y na cze\xc5\x9b\xc4\x87 wynalazcy. R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc towarzystwa lotnicze przyjmuj\xc4\x85 ch\xc4\x99tnie jego imi\xc4\x99, uczyni\xc5\x82o tak m.in. Niemieckie Towarzystwo dla Transportu Lotniczego i Przestrzeni Kosmicznej (niem.\xc2\xa0Deutsche Gesellschaft f\xc3\xbcr Luft- und Raumfahrt). Niemiecki Wojskowe Si\xc5\x82y Lotnicze (Luftwaffe) nazwa\xc5\x82y jego imieniem samolot medyczny Airbus A310 MRT. Tak\xc5\xbce koszary wojskowe (lotnictwo) w \xc5\x9brodkowofranko\xc5\x84skim Roth nazwane zosta\xc5\x82y jego nazwiskiem. R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wiele szk\xc3\xb3\xc5\x82, jak i gimnazj\xc3\xb3w w Anklam i Berlinie-Lichterfelde nosz\xc4\x85 jego imi\xc4\x99. Wiele tytu\xc5\x82\xc3\xb3w i odznacze\xc5\x84 nosi imi\xc4\x99 tego znanego lotnika, m.in. medal przyznawany przez Niemieckie Towarzystwo dla Transportu Lotniczego i Przestrzeni Kosmicznej. Podobne odznaczenia przyznaj\xc4\x85 Niemiecki Klub Lotniczy za zas\xc5\x82ugi w rozw\xc3\xb3j sport\xc3\xb3w lotniczych, a Lilienthalpreis-Stiftung Berlin-Brandenburg wr\xc4\x99cza nagrod\xc4\x99 na innowacyjne rozwi\xc4\x85zania w zakresie lotnictwa. Kraj zwi\xc4\x85zkowy Meklemburgia-Pomorze Przednie posiada nagrod\xc4\x99 Otto-Lillienthal-Designpreis.\n_START_SECTION_\nPatenty\n_START_PARAGRAPH_\nObecnie znane s\xc4\x85 24 patenty, kt\xc3\xb3re przypisuje si\xc4\x99 Ottonowi Lilienthalowi. Po\xc5\x9br\xc3\xb3d nich tylko 4 maj\xc4\x85 bezpo\xc5\x9bredni zwi\xc4\x85zek z samolotami. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 z nich dotyczy bezpiecznych piec\xc3\xb3w na par\xc4\x99 wodn\xc4\x85 oraz ma\xc5\x82ych maszyn parowych. W\xc5\x9br\xc3\xb3d tych patent\xc3\xb3w s\xc4\x85 jednak i wynalazki Gustava Lilienthala, kt\xc3\xb3re to jednak Otto opatentowa\xc5\x82.'