b'\n_START_ARTICLE_\nCh\xc5\x82odzenie przez odparowanie\n_START_PARAGRAPH_\nCh\xc5\x82odzenie przez odparowanie (ang. Evaporative cooling) - proces (w fizyce atomowej) ch\xc5\x82odzenia gazu atom\xc3\xb3w, cz\xc4\x85steczek lub innych obiekt\xc3\xb3w, polegaj\xc4\x85cy na usuwaniu najbardziej energetycznych sk\xc5\x82adnik\xc3\xb3w uk\xc5\x82adu, o energii kinetycznej wi\xc4\x99kszej ni\xc5\xbc \xc5\x9brednia energia sk\xc5\x82adnik\xc3\xb3w gazu, co skutkuje zmniejszeniem temperatury uk\xc5\x82adu._NEWLINE_Fizyka procesu ch\xc5\x82odzenia gazu zimnych atom\xc3\xb3w lub cz\xc4\x85steczek (o temperaturze rz\xc4\x99du 1 mK) do ultraniskich temperatur (poni\xc5\xbcej 1 \xce\xbcK) jest dok\xc5\x82adnie taka sama jak procesu stygni\xc4\x99cia np. gor\xc4\x85cej herbaty, kiedy to najbardziej energetyczne cz\xc4\x85steczki paruj\xc4\x85c z powierzchni cieczy unosz\xc4\x85 wi\xc4\x99cej energii ni\xc5\xbc \xc5\x9brednio przypada\xc5\x82o na nie w cieczy (bo tylko najbardziej energetyczne cz\xc4\x85steczki maj\xc4\x85 na tyle du\xc5\xbco energii, aby przezwyci\xc4\x99\xc5\xbcy\xc4\x87 si\xc5\x82y oddzia\xc5\x82ywa\xc5\x84 mi\xc4\x99dzycz\xc4\x85steczkowych w cieczy), a co za tym idzie pozostawiaj\xc4\x85 ciecz w naczyniu z mniejsz\xc4\x85 \xc5\x9bredni\xc4\x85 energi\xc4\x85, czyli mniejsz\xc4\x85 temperatur\xc4\x85. W przypadku gazu zimnych atom\xc3\xb3w, pu\xc5\x82apka magnetyczna lub magneto-optyczna, w kt\xc3\xb3rej utrzymywany jest rozwa\xc5\xbcany gaz, skonstruowana jest w ten spos\xc3\xb3b, \xc5\xbce tylko najbardziej energetyczne atomy s\xc4\x85 w stanie z niej uciec. Dok\xc5\x82adniej gaz atom\xc3\xb3w pu\xc5\x82apkuje si\xc4\x99 w potencjale harmonicznym o pewnej g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 powoli si\xc4\x99 zmniejsza, pozwalaj\xc4\x85c atomom o coraz mniejszej energii opuszcza\xc4\x87 pu\xc5\x82apk\xc4\x99, w kt\xc3\xb3rej pozostaj\xc4\x85 najwolniejsze atomy. Je\xc5\x9bli g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9b\xc4\x87 pu\xc5\x82apkuj\xc4\x85cego potencja\xc5\x82u jest zmniejszana dostatecznie wolno, znacznie wolniej ni\xc5\xbc nast\xc4\x99puje przep\xc5\x82yw energii w rozwa\xc5\xbcanym gazie, tak aby po ka\xc5\xbcdym zmniejszeniu g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci pu\xc5\x82apki gaz osi\xc4\x85gn\xc4\x85\xc5\x82 stan r\xc3\xb3wnowagi termodynamicznej odpowiadaj\xc4\x85cy coraz to ni\xc5\xbcszej temperaturze ruchu translacyjnego, to na ko\xc5\x84cu procesu otrzymuje si\xc4\x99 gaz znacz\xc4\x85co och\xc5\x82odzonych atom\xc3\xb3w. Mechanizm zastosowany do ch\xc5\x82odzenia powoduje jednak, \xc5\xbce g\xc4\x99sto\xc5\x9b\xc4\x87 i ilo\xc5\x9b\xc4\x87 gazu po sch\xc5\x82odzeniu jest mniejsza ni\xc5\xbc przed rozpocz\xc4\x99ciem procesu. Konieczno\xc5\x9b\xc4\x87 termalizacji atom\xc3\xb3w na poszczeg\xc3\xb3lnych etapach ch\xc5\x82odzenia wymaga, aby z jednej strony przekroje czynne na zderzenia elastyczne by\xc5\x82y odpowiednio du\xc5\xbce, oraz z drugiej strony stosunek przekroj\xc3\xb3w czynnych na zderzenia elastyczne do przekroj\xc3\xb3w czynnych na zderzenia nieelastyczne by\xc5\x82 odpowiednio du\xc5\xbcy, w innym bowiem przypadku tempo grzania si\xc4\x99 gazu zwi\xc4\x85zane z uwalnianiem si\xc4\x99 energii w zderzeniach nieelastycznych mo\xc5\xbce by\xc4\x87 wi\xc4\x99ksze ni\xc5\xbc szybko\xc5\x9b\xc4\x87 ch\xc5\x82odzenia przez odparowanie._NEWLINE_Metod\xc4\x99 ch\xc5\x82odzenia przez odparowanie z powodzeniem u\xc5\xbcyto do sch\xc5\x82odzenia do temperatur rz\xc4\x99du nanoKelwin\xc3\xb3w wst\xc4\x99pnie sch\xc5\x82odzonych metodami z u\xc5\xbcyciem laser\xc3\xb3w atom\xc3\xb3w, co pozwoli\xc5\x82o w 1995 roku po raz pierwszy otrzyma\xc4\x87 kondensat Bosego-Einsteina. Postuluje si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 u\xc5\xbcycia tej metody do ch\xc5\x82odzenia zimnych cz\xc4\x85steczek do ultraniskich temperatur, w kt\xc3\xb3rych mo\xc5\xbcliwe b\xc4\x99dzie otrzymanie kondensatu Bosego-Einsteina cz\xc4\x85steczek w podstawowym stanie rowibracyjnym.'