b"\n_START_ARTICLE_\nLachlan Macquarie\n_START_SECTION_\n\xc5\xbbyciorys\n_START_PARAGRAPH_\nUrodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 na wyspie u zachodniego wybrze\xc5\xbca Szkocji. Jako 14-latek opu\xc5\x9bci\xc5\x82 rodzinny dom i zg\xc5\x82osi\xc5\x82 si\xc4\x99 na ochotnika do s\xc5\x82u\xc5\xbcby wojskowej. S\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 w Ameryce P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej, na Jamajce, w Egipcie i Indiach. W 1793 przyst\xc4\x85pi\xc5\x82 do masonerii, zostaj\xc4\x85c cz\xc5\x82onkiem lo\xc5\xbcy w Bombaju. Dos\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 si\xc4\x99 stopnia podpu\xc5\x82kownika, na kt\xc3\xb3ry zosta\xc5\x82 mianowany w 1805 roku. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej - ju\xc5\xbc jako administrator kolonialny - doszed\xc5\x82 do stopnia genera\xc5\x82a.\n_START_SECTION_\nNowa Po\xc5\x82udniowa Walia\n_START_PARAGRAPH_\nW 1809 zosta\xc5\x82 mianowany gubernatorem Nowej Po\xc5\x82udniowej Walii, pierwszej i w\xc3\xb3wczas jedynej kolonii brytyjskiej w Australii. Mia\xc5\x82a ona w\xc3\xb3wczas g\xc5\x82\xc3\xb3wnie charakter karny, za\xc5\x9b grup\xc4\x85 dominuj\xc4\x85c\xc4\x85 w niej byli oficerowie piechoty morskiej, dowodz\xc4\x85cy lokalnym garnizonem i zarazem osi\xc4\x85gaj\xc4\x85cy wielkie zyski z monopolu na dostarczanie do kolonii niezb\xc4\x99dnego zaopatrzenia. Wolnych osadnik\xc3\xb3w by\xc5\x82o stosunkowo niewielu, cho\xc4\x87 czerpali oni du\xc5\xbce profity z bezp\xc5\x82atnej pracy skaza\xc5\x84c\xc3\xb3w. Wp\xc5\x82ywy wojskowych by\xc5\x82y tak wielkie, \xc5\xbce w 1808 zbuntowali si\xc4\x99 przeciw gubernatorowi Williamowi Blighowi i uwi\xc4\x99zili go (co przesz\xc5\x82o do historii jako tzw. rebelia rumowa). W\xc5\x82adze brytyjskie liczy\xc5\x82y, i\xc5\xbc mianuj\xc4\x85c gubernatorem oficera wojsk l\xc4\x85dowych - do kt\xc3\xb3rych nale\xc5\xbca\xc5\x82 Macquarie - przetn\xc4\x85 sie\xc4\x87 lokalnych uk\xc5\x82ad\xc3\xb3w, co pozwoli poprawi\xc4\x87 sytuacj\xc4\x99 w kolonii._NEWLINE_Macquarie rz\xc4\x85dzi\xc5\x82 koloni\xc4\x85 bardzo tward\xc4\x85 r\xc4\x99k\xc4\x85, nie znosz\xc4\x85c sprzeciwu zw\xc5\x82aszcza ze strony wojska. Z drugiej strony, realizowa\xc5\x82 liberalny - jak na owe czasy - program. Podstaw\xc4\x85 jego polityki by\xc5\x82o doprowadzenie do sytuacji, w kt\xc3\xb3rej ludzi wolnych b\xc4\x99dzie w kolonii wi\xc4\x99cej od skaza\xc5\x84c\xc3\xb3w. Aby to osi\xc4\x85gn\xc4\x85\xc4\x87, bardzo szczodrze korzysta\xc5\x82 z przys\xc5\x82uguj\xc4\x85cego mu prawa skracania wyrok\xc3\xb3w osadzonym w jego kolonii. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 z nich decydowa\xc5\x82a si\xc4\x99 pozosta\xc4\x87 w Nowej Po\xc5\x82udniowej Walii, co doprowadzi\xc5\x82o do powstania warstwy spo\xc5\x82ecznej tzw. emancypant\xc3\xb3w. Pocz\xc4\x85tkowo wolni osadnicy traktowali ich pogardliwie, ale gubernator walczy\xc5\x82 o ich r\xc3\xb3wnouprawnienie, powierzaj\xc4\x85c im wa\xc5\xbcne stanowiska, \xc5\x82\xc4\x85cznie z urz\xc4\x99dem s\xc4\x99dziego grodzkiego. W\xc5\x9br\xc3\xb3d emancypant\xc3\xb3w byli te\xc5\xbc ludzie dobrze wykszta\xc5\x82ceni - skazani wcze\xc5\x9bniej g\xc5\x82\xc3\xb3wnie za fa\xc5\x82szerstwa - a Macquarie ch\xc4\x99tnie wykorzystywa\xc5\x82 ich wiedz\xc4\x99 dla rozwoju kolonii. Z tej grupy rekrutowa\xc5\x82 si\xc4\x99 m.in. Francis Greenway, uwa\xc5\xbcany za pierwszego wielkiego australijskiego architekta._NEWLINE_Gubernator zarz\xc4\x85dzi\xc5\x82 tak\xc5\xbce liczne wyprawy maj\xc4\x85ce zbada\xc4\x87 wn\xc4\x99trze kontynentu (naturaln\xc4\x85 granice kolonii stanowi\xc5\x82y wtedy G\xc3\xb3ry B\xc5\x82\xc4\x99kitne), a tak\xc5\xbce niezbadane jeszcze odcinki wschodniego wybrze\xc5\xbca Australii. Na jego rozkaz za\xc5\x82o\xc5\xbcono Bathurst, pierwsze australijskie miasto niemaj\xc4\x85ce dost\xc4\x99pu do morza. Prowadzi\xc5\x82 tak\xc5\xbce wielki program rob\xc3\xb3t publicznych, wydaj\xc4\x85c ogromne kwoty z pa\xc5\x84stwowej kiesy, ale tak\xc5\xbce k\xc5\x82ad\xc4\x85c podwaliny pod architektur\xc4\x99 wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnego Sydney.\n_START_SECTION_\nOdwo\xc5\x82anie i p\xc3\xb3\xc5\xbaniejsze \xc5\xbcycie\n_START_PARAGRAPH_\nW 1819 wolni osadnicy wys\xc5\x82ali do Londynu skarg\xc4\x99, w kt\xc3\xb3rej zarzucali gubernatorowi uprzywilejowane traktowanie emancypant\xc3\xb3w ich kosztem. Minister kolonii powo\xc5\x82a\xc5\x82 specjalnego komisarza, s\xc4\x99dziego Johna Bigge'a, kt\xc3\xb3ry przyby\xc5\x82 do kolonii celem zbadania tych zarzut\xc3\xb3w. Bigge generalnie zgodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 z zastrze\xc5\xbceniami osadnik\xc3\xb3w, dodaj\xc4\x85c jeszcze do tego zarzut o stanowczo zbyt dyktatorski spos\xc3\xb3b sprawowania urz\xc4\x99du. W 1821 Macquarie zosta\xc5\x82 odwo\xc5\x82any i powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do Anglii. Prze\xc5\xbcy\xc5\x82 jeszcze trzy lata, po\xc5\x9bwi\xc4\x99caj\xc4\x85c je na obron\xc4\x99 swej reputacji. Zosta\xc5\x82 pochowany na wyspie Mull, w tym samym grobowcu spoczywaj\xc4\x85 tak\xc5\xbce jego \xc5\xbcona i syn. Cho\xc4\x87 znajduje si\xc4\x99 on w Szkocji, do dzi\xc5\x9b jego konserwacja finansowana jest ze \xc5\x9brodk\xc3\xb3w organizacji dbaj\xc4\x85cej o najcenniejsze zabytki Australii.\n_START_SECTION_\nUpami\xc4\x99tnienie\n_START_PARAGRAPH_\nCho\xc4\x87 w chwili \xc5\x9bmierci dorobek Macquarie'ego by\xc5\x82 kwestionowany, p\xc3\xb3\xc5\xbaniejsza historiografia australijska (zw\xc5\x82aszcza tzw. szko\xc5\x82a nacjonalistyczna) uczyni\xc5\x82a z niego jedn\xc4\x85 z najwa\xc5\xbcniejszych postaci kolonialnego okresu historii Australii. Jego imi\xc4\x99 nosi bardzo wiele miejsc i instytucji, m.in. wyspa, jezioro, trzy rzeki, miasto Port Macquarie, uniwersytet Macquarie University, szpital, okr\xc4\x99g wyborczy, latarnia morska oraz liczne ulice i place. Kolejne miejsca upami\xc4\x99tniaj\xc4\x85 jego \xc5\xbcon\xc4\x99 Elisabeth."