b'\n_START_ARTICLE_\nSaarlouis\n_START_SECTION_\nGeografia\n_START_PARAGRAPH_\nSaarlouis le\xc5\xbcy przy granicy z Francj\xc4\x85._NEWLINE_Najbli\xc5\xbcsze du\xc5\xbce miasta to: Saarbr\xc3\xbccken odleg\xc5\x82e o ok. 20 km na po\xc5\x82udniowy wsch\xc3\xb3d, Luksemburg odleg\xc5\x82y o ok. 55 km na p\xc3\xb3\xc5\x82nocny zach\xc3\xb3d i Kolonia o ok. 180 km na p\xc3\xb3\xc5\x82noc._NEWLINE_Miasto zajmuje obszar 43,27 km\xc2\xb2, zamieszkuje je 37 136 os\xc3\xb3b (2010). Saarlouis po\xc5\x82o\xc5\xbcone jest na dw\xc3\xb3ch brzegach Saary, znajduje si\xc4\x99 tutaj starorzecze z wysp\xc4\x85 Vauban.\n_START_SECTION_\nKlimat\n_START_PARAGRAPH_\nSaarlouis znajduje si\xc4\x99 w strefie klimatu umiarkowanego przej\xc5\x9bciowego. \xc5\x9arednia roczna temperatura wynosi oko\xc5\x82o 9 \xc2\xb0C, najwy\xc5\xbcsze temperatury notuje si\xc4\x99 w lipcu, najmniejsze za\xc5\x9b w styczniu. Roczna suma opad\xc3\xb3w wynosi 717 mm, \xc5\x9brednia miesi\xc4\x99czna to 59 mm. Opady rozk\xc5\x82adaj\xc4\x85 si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnomiernie, nasilenie wyst\xc4\x99puje w okresie zimowym.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nNa mocy pokoju w Nimwegen z 1679 ca\xc5\x82a Lotaryngia przesz\xc5\x82a spod panowania Rzeszy Niemieckiej do Francji. Rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej kr\xc3\xb3l francuski Ludwik XIV za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 miasto i fortec\xc4\x99 Saarlouis (pierwotna nazwa to Sarre-Louis), by chroni\xc4\x87 now\xc4\x85 wschodni\xc4\x85 granic\xc4\x99. Francuski architekt S\xc3\xa9bastien le Prestre de Vauban zaproponowa\xc5\x82 budow\xc4\x99 twierdzy w kszta\xc5\x82cie gwiazdy z sze\xc5\x9bcioma bastionami, projekty pochodz\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc od Thomasa de Choisy. Fortec\xc4\x99 zburzono w 1887._NEWLINE_W zwi\xc4\x85zku z za\xc5\x82o\xc5\xbceniem miasta w okolicy powsta\xc5\x82y nowe osiedla np. Beaumarais, Picard, Bourg-Dauphin (dzi\xc5\x9b Neuforweiler) i Felsberg._NEWLINE_Ludwik XIV odwiedzi\xc5\x82 miasto w 1683, z okazji wizyty nada\xc5\x82 herb._NEWLINE_Dawna twierdza wyznacza dzisiejszy sze\xc5\x9bciok\xc4\x85tny plan \xc5\x9br\xc3\xb3dmie\xc5\x9bcia. Poza budowl\xc4\x85 Vaubana znajduje si\xc4\x99 tutaj r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc kilka budynk\xc3\xb3w z XIX wieku. Zosta\xc5\x82y one wybudowane po przej\xc4\x99ciu teren\xc3\xb3w przez Prusy. Na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy centrum zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci mur\xc3\xb3w i fosy dawnej twierdzy. Wa\xc5\x82y i kazamaty wykorzystywane s\xc4\x85 obecnie w celach gastronomicznych, fosy wype\xc5\x82nione wod\xc4\x85 dope\xc5\x82niaj\xc4\x85 miejskie tereny zielone. Na wyspie Vaubana, dawnej Demi-lune znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 pomniki po\xc5\x9bwi\xc4\x99cone pami\xc4\x99ci marsza\xc5\x82ka Neya i \xc5\xbco\xc5\x82nierza Lacroix._NEWLINE_Obszar centrum obejmuje r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc szereg koszar, dzi\xc5\x9b znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 w nich muzea i centra handlowe. Vauban zaprojektowa\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc twierdz\xc4\x99 we francuskiej Alzacji, w Neuf-Brisach. Jej konstrukcja i po\xc5\x82o\xc5\xbcenie wykazuj\xc4\x85 du\xc5\xbc\xc4\x85 analogi\xc4\x99 z obiektem w Saarlouis (proporcje g\xc5\x82\xc3\xb3wnego Rynku s\xc4\x85 podobne), du\xc5\xbca cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 francuskiej fortecy zachowa\xc5\x82a si\xc4\x99 w nienaruszonym stanie._NEWLINE_W 1697 Lotaryngia uzyska\xc5\x82a niezale\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 od Francji, Saarlouis zosta\xc5\x82o jednak francusk\xc4\x85 eksklaw\xc4\x85. Podczas Wielkiej Rewolucji miasto nazywane by\xc5\x82o Sarre-Libre, stara nazwa powr\xc3\xb3ci\xc5\x82a do u\xc5\xbcycia w 1810._NEWLINE_Na mocy Traktatu paryskiego z 1815 Francja straci\xc5\x82a swoje tereny le\xc5\xbc\xc4\x85ce nad Saar\xc4\x85. Saarlouis znalaz\xc5\x82o si\xc4\x99 w Prusach. Z tych czas\xc3\xb3w pochodzi r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc lokalna legenda o \xc5\xbco\xc5\x82nierzu Lacroix. Prusacy rozbudowali twierdz\xc4\x99, m.in. wybudowali kazamaty.\n_START_SECTION_\nOkres mi\xc4\x99dzywojenny\n_START_PARAGRAPH_\nPo I wojnie \xc5\x9bwiatowej, w 1918, miasto zaj\xc4\x99li Francuzi. Strefa Saary by\xc5\x82a administrowana przez Lig\xc4\x99 Narod\xc3\xb3w i nale\xc5\xbca\xc5\x82a do francuskiej strefy celnej. Po plebiscycie z 1935 Saara sta\xc5\x82a si\xc4\x99 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 Niemiec. Saarlouis zosta\xc5\x82o dotkliwie zbombardowane w 1942, w\xc3\xb3wczas piloci Royal Air Force podczas nocnego nalotu pomylili miasto z Saarbr\xc3\xbccken._NEWLINE_W ostatnim okresie II wojny \xc5\x9bwiatowej (jesie\xc5\x84 1944) Hitler nazwa\xc5\x82 miasto \xe2\x80\x9eCytadel\xc4\x85 Saarlautern\xe2\x80\x9d (\xe2\x80\x9eZitadelle Saarlautern\xe2\x80\x9d), przyczyni\xc5\x82o si\xc4\x99 to w znacznym stopniu do prawie ca\xc5\x82kowitego zniszczenia Saarlouis. Miasto kilkakrotnie na zmian\xc4\x99 zajmowali Amerykanie i Niemcy. Najwi\xc4\x99ksze zniszczenia w historycznym centrum spowodowa\xc5\x82y liczne ostrza\xc5\x82y. Naloty skoncentrowa\xc5\x82y si\xc4\x99 na p\xc3\xb3\xc5\x82nocnych dzielnicach Fraulautern i Roden, bowiem tam biegnie linia kolejowa.\n_START_SECTION_\nCzasy powojenne\n_START_PARAGRAPH_\nPo wojnie Saara zosta\xc5\x82a zaj\xc4\x99ta przez Francuz\xc3\xb3w, pocz\xc4\x85tkowo stan ten d\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82 do aneksji (Protektorat Saary). Celem separatystycznego premiera Johannesa Hoffmanna by\xc5\x82o stopniowe tworzenie autonomii ze wsparciem Francji i d\xc4\x85\xc5\xbceniem do europeizacji. Saarlouis razem z ca\xc5\x82\xc4\x85 Saar\xc4\x85 trafi\xc5\x82o ponownie do Niemiec w 1955._NEWLINE_W 1968 miasto opu\xc5\x9bci\xc5\x82 francuski kontyngent, cztery lata p\xc3\xb3\xc5\xbaniej zosta\xc5\x82 utworzony garnizon Bundeswehry. W tym samym roku z Sigmaringen przeniesiono 26 Brygad\xc4\x99 Powietrznodesantow\xc4\x85 (niem. Luftlandebrigade 26)._NEWLINE_W 1980 Saarlouis \xc5\x9bwi\xc4\x99towa\xc5\x82o swoje 300. urodziny. Na to wydarzenie Alfred Gulden stworzy\xc5\x82 sztuk\xc4\x99 teatraln\xc4\x85 Saarlouis 300.\n_START_SECTION_\nHerb\n_START_PARAGRAPH_\nHerb miastu nada\xc5\x82 Ludwik XIV w 1683. Tarcza sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z g\xc3\xb3rnego niebieskiego pola z trzema stylizowanymi, z\xc5\x82otymi liliami, poni\xc5\xbcej na srebrnym tle po prawej znajduje si\xc4\x99 s\xc5\x82o\xc5\x84ce z promieniami, kt\xc3\xb3re jest otoczone przez chmury. Poni\xc5\xbcej tarczy widniej\xc4\x85 dwie ga\xc5\x82\xc4\x85zki wawrzynu z czerwonymi owocami, zwi\xc4\x85zane s\xc4\x85 ze sob\xc4\x85 niebiesk\xc4\x85 wst\xc4\x85\xc5\xbck\xc4\x85. Powy\xc5\xbcej tarczy widnieje \xc5\x82aci\xc5\x84ska dewiza Dissipat atque fovet (niem. Zerstreut und erw\xc3\xa4rmt, pol. Rozprasza i rozgrzewa). W domy\xc5\x9ble chodzi tu o s\xc5\x82o\xc5\x84ce, kt\xc3\xb3re swoimi promieniami przebija si\xc4\x99 przez chmury i tym samym nagrzewa ziemi\xc4\x99. Herb posiada r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc z\xc5\x82ot\xc4\x85, trzymasztow\xc4\x85 coron\xc4\x99 muralis, z dw\xc3\xb3ch bocznych baszt wyrastaj\xc4\x85 z\xc5\x82ote ga\xc5\x82\xc4\x85zki wawrzynu z niebieskimi banderami. Lilie symbolizuj\xc4\x85 za\xc5\x82o\xc5\xbcycieli twierdzy Saarlouis, pozosta\xc5\x82e elementy takie jak dewiza i dolna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 tarczy nawi\xc4\x85zuje do Ludwika XIV._NEWLINE_W czasach nacjonalizmu (dok\xc5\x82adnie 13 stycznia 1937) Saarlouis otrzyma\xc5\x82o nowy herb. Na czerwonym tle powy\xc5\xbcej srebrnego, blankowanego muru srebrny orze\xc5\x82, na piersi mia\xc5\x82 czerwony romb ze srebrn\xc4\x85 swastyk\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nDemografia i dzielnice\n_START_PARAGRAPH_\nPoni\xc5\xbcsze informacje przedstawiaj\xc4\x85 stan z dnia 31 grudnia 2006._NEWLINE_Og\xc3\xb3lna liczba mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w wynosi 38 317, z czego 48,26% (18 498 os\xc3\xb3b) to m\xc4\x99\xc5\xbcczy\xc5\xbani, kobiety stanowi\xc4\x85 51,74% (19 829 os\xc3\xb3b). Obcokrajowcy stanowi\xc4\x85 9,5% liczby mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w._NEWLINE_Miasto sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z o\xc5\x9bmiu dzielnic:\n_START_SECTION_\nJ\xc4\x99zyk\n_START_PARAGRAPH_\nLokalny dialekt Saarlouiser Platt nale\xc5\xbcy do mozelsko-franko\xc5\x84skiej grupy dialekt\xc3\xb3w tak jak wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 dialekt\xc3\xb3w Saary, znacznej cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Nadrenii-Palatynatu, Lotaryngii i Luksemburga.\n_START_SECTION_\nTransport\n_START_PARAGRAPH_\nSaarlouis otoczone jest ze wszystkich stron drogami o znaczeniu ponadregionalnym i mi\xc4\x99dzynarodowym, na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy biegnie autostrada A8 (E29 Perl \xe2\x80\x93 Bad Reichenhall), na wschodzie i po\xc5\x82udniu autostrada A620 (Saarlouis \xe2\x80\x93 Saarbr\xc3\xbccken). W mie\xc5\x9bcie krzy\xc5\xbcuj\xc4\x85 si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc drogi krajowe B51, B269, B405 i B406._NEWLINE_W mie\xc5\x9bcie zlokalizowano jeden dworzec kolejowy pi\xc4\x85tej kategorii \xe2\x80\x93 Saarlouis Hauptbahnhof, le\xc5\xbcy on na linii Saarstrecke (Saarbr\xc3\xbccken \xe2\x80\x93 Trewir)._NEWLINE_Na Saarze znajduje si\xc4\x99 \xc3\xb3smy co do wielko\xc5\x9bci port rzeczny Niemiec._NEWLINE_W przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci na terenie miasta, jak i powiatu, je\xc5\xbadzi\xc5\x82y tramwaje i lokalne poci\xc4\x85gi.\n_START_SECTION_\nPrzedsi\xc4\x99biorstwa\n_START_PARAGRAPH_\nNajwi\xc4\x99kszym pracodawc\xc4\x85 w regionie jest du\xc5\xbca fabryka samochod\xc3\xb3w Ford, produkuje si\xc4\x99 tutaj takie modele jak Ford Focus, Ford C-MAX i Ford Kuga. Zatrudnienie znajduje tutaj oko\xc5\x82o 6000 os\xc3\xb3b._NEWLINE_Du\xc5\xbce znaczenie ma r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Dom Handlowy Pieper z wieloma budynkami w centrum oraz fabryka czekolady \xe2\x80\x9eLudwig\xe2\x80\x9d, kt\xc3\xb3ra zatrudnia tysi\xc4\x85c os\xc3\xb3b. Swoj\xc4\x85 siedzib\xc4\x99 w dzielnicy Roden ma firma DSD-Dillinger Stahlbau, produkuje ona konstrukcje stalowe. Siedzib\xc4\x99 maj\xc4\x85 tutaj r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zak\xc5\x82ady chemiczne M\xc3\xa9guin._NEWLINE_W 1987 z fuzji KSK Saarlouis i Stadtsparkasse Saarlouis powsta\xc5\x82a Kreissparkasse Saarlouis (pol. Okr\xc4\x99gowa Kasa Oszcz\xc4\x99dno\xc5\x9bciowa Saarlouis), jest to jedno z najwi\xc4\x99kszych tego typ\xc3\xb3w przedsi\xc4\x99biorstw w kraju.\n_START_SECTION_\nStra\xc5\xbc po\xc5\xbcarna\n_START_PARAGRAPH_\nOchotnicza Stra\xc5\xbc Po\xc5\xbcarna Saarlouis powsta\xc5\x82a w 1811 i jest prawdopodobnie najstarsz\xc4\x85 jednostk\xc4\x85 stra\xc5\xbcy po\xc5\xbcarnej w Niemczech. Pod uwag\xc4\x99 trzeba wzi\xc4\x85\xc4\x87 to, \xc5\xbce powstawanie innych jednostek nie jest udokumentowane, inaczej jest w tym przypadku. Swoim zasi\xc4\x99giem obejmuje cztery okr\xc4\x99gi przeciwpo\xc5\xbcarowe (centrum, wsch\xc3\xb3d, zach\xc3\xb3d i Lisdorf). Obecnie liczba czynnych stra\xc5\xbcak\xc3\xb3w to 231 os\xc3\xb3b (w tym 22 kobiety), wykorzystuj\xc4\x85 oni oko\xc5\x82o 30 pojazd\xc3\xb3w. Rocznie ochotnicy bior\xc4\x85 udzia\xc5\x82 w oko\xc5\x82o 400 operacjach.'