b'\n_START_ARTICLE_\nKa\xc5\x82 krowi\n_START_PARAGRAPH_\nKa\xc5\x82 krowi \xe2\x80\x93 ka\xc5\x82 usuwany w akcie wypr\xc3\xb3\xc5\xbcnienia przez byd\xc5\x82o domowe._NEWLINE_Bezpo\xc5\x9brednio po wypr\xc3\xb3\xc5\xbcnieniu odchody byd\xc5\x82a maj\xc4\x85 jasny kolor. Z czasem powierzchnia ciemnieje, nast\xc4\x99pnie przechodzi w kolor brunatny, by po ca\xc5\x82kowitym wyschni\xc4\x99ciu uzyska\xc4\x87 kolor szary. Na pastwisku miejsca po odchodach bydl\xc4\x99cych, widoczne s\xc4\x85 jako k\xc4\x99py intensywnie zielonej, dobrze wyro\xc5\x9bni\xc4\x99tej i niewypasanej przez byd\xc5\x82o trawy, otaczaj\xc4\x85ce ma\xc5\x82y skrawek ziemi pocz\xc4\x85tkowo nieporo\xc5\x9bni\xc4\x99ty traw\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nWykorzystanie i zastosowanie\n_START_PARAGRAPH_\nOdchody byd\xc5\x82a domowego s\xc4\x85 u\xc5\xbcywane przede wszystkim jako g\xc5\x82\xc3\xb3wny sk\xc5\x82adnik nawoz\xc3\xb3w naturalnych. W wielu cz\xc4\x99\xc5\x9bciach Afryki odchod\xc3\xb3w byd\xc5\x82a u\xc5\xbcywa si\xc4\x99 jako paliwa do gotowania. W niekt\xc3\xb3rych bardzo biednych i g\xc4\x99sto zaludnionych obszarach \xc5\x9bwiata ze wzgl\xc4\x99du na brak drewna opa\xc5\x82owego, odchody byd\xc5\x82a domowego s\xc4\x85 jedynym tanim i og\xc3\xb3lnodost\xc4\x99pnym paliwem, wykorzystywanym w gospodarstwach domowych._NEWLINE_Odchody krowie rozrzucane s\xc4\x85 czasami na powale lub \xc5\x9bcianach ze wzgl\xc4\x99du na to, \xc5\xbce zapach dzia\xc5\x82a odstraszaj\xc4\x85co na insekty; s\xc4\x85 u\xc5\xbcywane do produkcji \xc5\x9brodk\xc3\xb3w przeciw komarom. U\xc5\xbcywane jako wype\xc5\x82niacz, maj\xc4\x85 w\xc5\x82asno\xc5\x9bci ocieplaj\xc4\x85ce. Odchody krowie by\xc5\x82y u\xc5\xbcywane przez hinduskich kolejarzy do uszczelniania lokomotyw parowych._NEWLINE_W krajach rozwini\xc4\x99tych w procesie fermentacji odchod\xc3\xb3w otrzymuje si\xc4\x99 biogaz i elektryczno\xc5\x9b\xc4\x87. Odchody byd\xc5\x82a s\xc4\x85 trzymane w wielkich zbiornikach, gdzie fermentuj\xc4\x85 bez dost\xc4\x99pu tlenu w temperaturze oko\xc5\x82o 40\xc2\xa0\xc2\xb0C, dzi\xc4\x99ki czemu rozk\xc5\x82adaj\xc4\x85 je bakterie beztlenowe. Uzyskany gaz zawiera oko\xc5\x82o 65% metanu._NEWLINE_W Indiach naw\xc3\xb3z krowi nazywany jest gobar. W gor\xc4\x85cym klimacie, typowym np. dla Indii, odchody krowie szybko wysychaj\xc4\x85 i nie wydzielaj\xc4\x85 charakterystycznego zapachu. Odchody krowie s\xc4\x85 bogate w substancje mineralne, co jest typowe dla zwierz\xc4\x85t ro\xc5\x9blino\xc5\xbcernych. Wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie na terenach bezle\xc5\x9bnych i wysokog\xc3\xb3rskich naw\xc3\xb3z bydl\xc4\x99cy nadal stanowi paliwo podstawowe w ognisku kuchennym dom\xc3\xb3w wiejskich. Wysuszony ka\xc5\x82 byd\xc5\x82a gromadz\xc4\x85 przez okres letni np. g\xc3\xb3rale Bodho z Spiti. Natomiast pozyskany z zagr\xc3\xb3d w okresie zimowym jest zu\xc5\xbcywany do wiosennego nawo\xc5\xbcenia p\xc3\xb3l uprawnych. Spalanie krowich odchod\xc3\xb3w na masow\xc4\x85 skal\xc4\x99 jest w Indiach \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em pozyskiwania elektryczno\xc5\x9bci. Wyschni\xc4\x99te stosowane s\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc jako paliwo w ogniskach i piecach. Ilo\xc5\x9b\xc4\x87 paliwa tego typu, spalanego na wsiach indyjskich, oszacowano dla lat 60. na poziomie 225 mln ton rocznie. Stanowi\xc5\x82o to \xc3\xb3wcze\xc5\x9bnie po\xc5\x82ow\xc4\x99 ilo\xc5\x9bci tego surowca._NEWLINE_W Indiach ka\xc5\x82 krowi mieszany z glin\xc4\x85 s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 jako materia\xc5\x82 w budownictwie.\n_START_SECTION_\nFermentacja jelitowa \xe2\x80\x93 produkcja metanu przez byd\xc5\x82o domowe\n_START_PARAGRAPH_\nWyziewy s\xc4\x85 te\xc5\xbc wa\xc5\xbcnym elementem cyklu ekologicznego. W przewodzie pokarmowym byd\xc5\x82a oraz w zbiornikach gnojowicy zachodzi fermentacja beztlenowa (anaerobowa), w wyniku kt\xc3\xb3rej powstaje metan. Jest on wytwarzany w znacznych ilo\xc5\x9bciach \xe2\x80\x93 jedno zwierz\xc4\x99 produkuje oko\xc5\x82o 280 litr\xc3\xb3w tego gazu dziennie i trudno jest ten gaz zgromadzi\xc4\x87. Wszystkie zwierz\xc4\x99ta domowe produkuj\xc4\x85 oko\xc5\x82o 80 mln ton metanu rocznie, co stanowi oko\xc5\x82o 22% ca\xc5\x82ej antropogenicznej emisji metanu na \xc5\x9bwiecie.'