b"\n_START_ARTICLE_\nR136a1\n_START_SECTION_\nHistoria odkrycia\n_START_PARAGRAPH_\nW roku 1960 grupa astronom\xc3\xb3w pracuj\xc4\x85cych w Obserwatorium Radcliffe w Pretorii dokona\xc5\x82a systematycznych pomiar\xc3\xb3w jasno\xc5\x9bci i widm jasnych gwiazd w Wielkim Ob\xc5\x82oku Magellana. W\xc5\x9br\xc3\xb3d skatalogowanych przez nich obiekt\xc3\xb3w znalaz\xc5\x82a si\xc4\x99, pod numerem R136, centralna \xe2\x80\x9egwiazda\xe2\x80\x9d mg\xc5\x82awicy 30\xc2\xa0Doradus, w katalogu HD oznaczona numerem HD 38268. W uwagach do tej obserwacji zaznaczono, \xc5\xbce obiekt jest \xe2\x80\x9eprawdopodobnie z\xc5\x82o\xc5\xbcony\xe2\x80\x9d. P\xc3\xb3\xc5\xbaniejsze obserwacje pokaza\xc5\x82y, \xc5\xbce R136, po\xc5\x82o\xc5\xbcony w centrum gigantycznego obszaru H II tworz\xc4\x85cego mg\xc5\x82awic\xc4\x99, jest o\xc5\x9brodkiem intensywnego tworzenia gwiazd, w bezpo\xc5\x9brednim jego s\xc4\x85siedztwie zaobserwowano bardzo m\xc5\x82ode (poni\xc5\xbcej 10\xc2\xa0mln lat) gwiazdy. _NEWLINE_W roku 1979 za pomoc\xc4\x85 3,6-metrowego teleskopu obserwatorium ESO uda\xc5\x82o si\xc4\x99 rozdzieli\xc4\x87 obraz R136 na trzy obiekty, oznaczone R136a, R136b i R136c. Dok\xc5\x82adna natura najja\xc5\x9bniejszego z nich, R136a, pozostawa\xc5\x82a jednak niewyja\xc5\x9bniona i by\xc5\x82a obiektem intensywnych dyskusji, przypuszczano, \xc5\xbce mo\xc5\xbce to by\xc4\x87 bardzo g\xc4\x99sta gromada gwiazd albo m\xc5\x82oda supermasywna gwiazda o masie kilku tysi\xc4\x99cy mas S\xc5\x82o\xc5\x84ca. Wiadomo by\xc5\x82o, \xc5\xbce obiekt jest zwarty (o rozmiarach mniejszych od 0,4 pc), niezwykle jasny i praktycznie samodzielnie odpowiedzialny za ca\xc5\x82\xc4\x85 jonizacj\xc4\x99 mg\xc5\x82awicy._NEWLINE_Pierwszego obserwacyjnego dowodu na to, \xc5\xbce R136a jest istotnie gromad\xc4\x85 gwiazd, dostarczyli Weigelt i Beier w roku 1985. Stosuj\xc4\x85c technik\xc4\x99 interferometrii plamkowej wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnili oni 8 gwiazd sk\xc5\x82adaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 na R136a, nadaj\xc4\x85c im oznaczenia od R136a1 do R136a8. Ostateczne potwierdzenie natury R136a przysz\xc5\x82o po wystrzeleniu Kosmicznego Teleskopu Hubble'a. Na uzyskanych dzi\xc4\x99ki niemu zdj\xc4\x99ciach mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o bezpo\xc5\x9brednio rozr\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x87 kilkadziesi\xc4\x85t gwiazd wchodz\xc4\x85cych w sk\xc5\x82ad gromady i zmierzy\xc4\x87 widma najwi\xc4\x99kszych z nich. Okaza\xc5\x82y si\xc4\x99 one dla astronom\xc3\xb3w zaskakuj\xc4\x85ce \xe2\x80\x93 widma by\xc5\x82y podobne do widm klasycznych gwiazd Wolfa-Rayeta, ale nale\xc5\xbca\xc5\x82y ewidentnie do obiekt\xc3\xb3w du\xc5\xbco m\xc5\x82odszych od typowych gwiazd W-R i zawieraj\xc4\x85cych wi\xc4\x99cej wodoru._NEWLINE_W roku 2010 zesp\xc3\xb3\xc5\x82 astronom\xc3\xb3w kierowany przez Paula Crowthera z Uniwersytetu w Sheffield z Wielkiej Brytanii dokona\xc5\x82 precyzyjnych obserwacji najja\xc5\x9bniejszych gwiazd nale\xc5\xbc\xc4\x85cych do R136. Do obserwacji u\xc5\xbcyty zosta\xc5\x82 Teleskop VLT nale\xc5\xbc\xc4\x85cy do Europejskiego Obserwatorium Po\xc5\x82udniowego (ESO). Naukowcy korzystali r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc z archiwalnych danych z Kosmicznego Teleskopu Hubble'a. Mierzono widma i jasno\xc5\x9bci czterech najja\xc5\x9bniejszych gwiazd w gromadzie (wszystkich tego samego typu widmowego WN5h): R136a1, R136a2, R136a3 i R136c. Analiza tych pomiar\xc3\xb3w z u\xc5\xbcyciem modeli ewolucji gwiazd pokaza\xc5\x82a, \xc5\xbce s\xc4\x85 to m\xc5\x82ode gwiazdy, kt\xc3\xb3rych masy \xc5\x82ami\xc4\x85 granic\xc4\x99 150 mas S\xc5\x82o\xc5\x84ca, uwa\xc5\xbcan\xc4\x85 dotychczas za g\xc3\xb3rn\xc4\x85 granic\xc4\x99 masy gwiazdy (tzw. granica Eddingtona). Najmasywniejsz\xc4\x85 i najja\xc5\x9bniejsz\xc4\x85 okaza\xc5\x82a si\xc4\x99 R136a1.\n_START_SECTION_\nW\xc5\x82asno\xc5\x9bci\n_START_PARAGRAPH_\nWiek gromady R136, a wi\xc4\x99c i wchodz\xc4\x85cych w jej sk\xc5\x82ad gwiazd, wynosi 1,7\xc2\xb10,2\xc2\xa0mln lat. Obecna masa R136a1 wynosi ok. 265 mas S\xc5\x82o\xc5\x84ca. Gwiazda traci przez wiatr gwiazdowy ok. 0,005% masy S\xc5\x82o\xc5\x84ca na rok. Jej pocz\xc4\x85tkowa masa zosta\xc5\x82a oszacowana na podstawie analizy modelowej na 320 mas S\xc5\x82o\xc5\x84ca. Rozmiar gwiazdy to oko\xc5\x82o 35 promieni S\xc5\x82o\xc5\x84ca. Temperatura powierzchni wynosi 53000\xc2\xb13000\xc2\xa0K, oznacza to, \xc5\xbce ogromna wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 energii gwiazdy jest wypromieniowywana w zakresie ultrafioletowym. Ca\xc5\x82kowita wypromieniowywana energia jest oko\xc5\x82o 8,7 mln razy wi\xc4\x99ksza od energii promieniowania S\xc5\x82o\xc5\x84ca._NEWLINE_Odkrywcy nie wykluczaj\xc4\x85, \xc5\xbce R136a1 mo\xc5\xbce by\xc4\x87 w rzeczywisto\xc5\x9bci uk\xc5\x82adem podw\xc3\xb3jnym. Jednak nawet je\xc5\xbceli tak jest, to musi by\xc4\x87 to uk\xc5\x82ad o znacznej r\xc3\xb3\xc5\xbcnicy mas pomi\xc4\x99dzy obydwoma sk\xc5\x82adnikami, w przeciwnym razie bowiem by\xc5\x82by \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em silnego promieniowania rentgenowskiego powstaj\xc4\x85cego w zderzeniu wiatr\xc3\xb3w gwiazdowych obydwu sk\xc5\x82adnik\xc3\xb3w. Tak wi\xc4\x99c nawet ewentualna podw\xc3\xb3jno\xc5\x9b\xc4\x87 R136a1 nie zmienia wniosku, \xc5\xbce jej g\xc5\x82\xc3\xb3wny sk\xc5\x82adnik jest niezwykle masywny."