b'\n_START_ARTICLE_\nKonstal 102Na\n_START_SECTION_\nKonstrukcja\n_START_PARAGRAPH_\nWagon typu 102Na jest zmodyfikowan\xc4\x85 wersj\xc4\x85 tramwaju 102N, w kt\xc3\xb3rej powr\xc3\xb3cono do kszta\xc5\x82tu \xc5\x9bcian czo\xc5\x82owych montowanych wcze\xc5\x9bniej w wozach 13N. Jest to wagon przegubowy, dwucz\xc5\x82onowy, sze\xc5\x9bcioosiowy, przystosowany do eksploatacji pojedynczo oraz w dwuwagonowych sk\xc5\x82adach. Wagony 102Na s\xc4\x85 nap\xc4\x99dzane czterema silnikami umieszczonymi na pierwszym i trzecim w\xc3\xb3zku (po 2 na w\xc3\xb3zek), natomiast w\xc3\xb3zek \xc5\x9brodkowy jest toczny. Maksymalne przyspieszenie sk\xc5\x82adu nieobci\xc4\x85\xc5\xbconego wynosi 1 m/s\xc2\xb2, a maksymalna pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 to oko\xc5\x82o 55 km/h. Zastosowano rozruch oporowy.\n_START_SECTION_\nWersje\n_START_PARAGRAPH_\nOpr\xc3\xb3cz normalnotorowej podstawowej wersji 102Na produkowano tak\xc5\xbce wersj\xc4\x99 w\xc4\x85skotorow\xc4\x85 102NaW. W dokumentacji fabrycznej opisana jest r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc odmiana 102Nb \xe2\x80\x93 charakteryzuj\xc4\x85ca si\xc4\x99 brakiem gniazd sterowania ukrotnionego._NEWLINE_Dla Wroc\xc5\x82awia wyprodukowano w roku 1973 wersj\xc4\x99 102Nd, r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 prze\xc5\x82\xc4\x85czalno\xc5\x9bci\xc4\x85 silnik\xc3\xb3w trakcyjnych podczas rozruchu, nieprzystosowaniem do jazdy w trakcji ukrotnionej i drobnymi szczeg\xc3\xb3\xc5\x82ami konstrukcyjnymi (m.in. monta\xc5\xbc wi\xc4\x85zki przewod\xc3\xb3w elektrycznych na dachu oraz zastosowanie tr\xc3\xb3jp\xc5\x82atowych drugich i trzecich drzwi). Ostatni tramwaj tego typu zosta\xc5\x82 zez\xc5\x82omowany w lutym 2018 roku przez Towarzystwo Mi\xc5\x82o\xc5\x9bnik\xc3\xb3w Wroc\xc5\x82awia._NEWLINE_W\xc4\x85skotorow\xc4\x85 odmian\xc4\x85 tramwaju 102Nd jest wagon 803N._NEWLINE_W Krakowie w latach 1983\xe2\x80\x931985 pi\xc4\x99\xc4\x87 wagon\xc3\xb3w 102Na przebudowano na doczepy czynne. Modernizacji poddano pojazdy, kt\xc3\xb3rych przody zosta\xc5\x82y uszkodzone w wyniku wypadk\xc3\xb3w. Przebudowane wagony oznaczono symbolem 102NaD. Kursowa\xc5\x82y wy\xc5\x82\xc4\x85cznie w Krakowie.\n_START_SECTION_\nEksploatacja\n_START_PARAGRAPH_\nTramwaje 102Na eksploatowane by\xc5\x82y w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci miast Polski dysponuj\xc4\x85cych komunikacj\xc4\x85 tramwajow\xc4\x85, obecnie w prawie wszystkich miastach w Polsce s\xc4\x85 wycofane z u\xc5\xbcycia._NEWLINE_Pierwszym miastem, kt\xc3\xb3re zako\xc5\x84czy\xc5\x82o liniow\xc4\x85 eksploatacj\xc4\x99 pojazd\xc3\xb3w typu 102N i 102Na by\xc5\x82 Gda\xc5\x84sk. W 1988 roku dokonano wymiany 43 sztuk wagon\xc3\xb3w 102Na oraz 3 sztuk wagon\xc3\xb3w 102N na 46 sztuk wagon\xc3\xb3w 105N wyprodukowanych w latach 1976\xe2\x80\x931978 pomi\xc4\x99dzy WPK Gda\xc5\x84sk (poprzednik sp\xc3\xb3\xc5\x82ki GAiT), a MPK Krak\xc3\xb3w._NEWLINE_We wrze\xc5\x9bniu 2008 roku wycofano z eksploatacji wagony w GOP-ie. Przedostatnim miastem eksploatuj\xc4\x85cym te tramwaje liniowo by\xc5\x82 Wroc\xc5\x82aw, gdzie ostatni\xc4\x85 planow\xc4\x85 jazd\xc4\x99 tramwaj 102Na odby\xc5\x82 17 maja 2011 roku. W Poznaniu tramwaj 102Na eksploatowany by\xc5\x82 liniowo na linii numer 3 do roku 2013._NEWLINE_Od 29 czerwca do 15 wrze\xc5\x9bnia 2019 w dni wolne od pracy tramwaj 102Na pojawi\xc5\x82 si\xc4\x99 w ruchu planowym na linii nr 8 w Gda\xc5\x84sku._NEWLINE_W 1974 w Krakowie, przy wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy fachowc\xc3\xb3w przedsi\xc4\x99biorstwa komunikacyjnego ze Szczecina, uruchomiono eksploatacj\xc4\x99 wagon\xc3\xb3w 102Na w trakcji ukrotnionej (m.in. linie 4, 22). P\xc3\xb3\xc5\xbaniej stosowano j\xc4\x85 tak\xc5\xbce w innych miastach (m.in. linie 0, 7, 15, 37 i 40 w GOP, linie nr 14 i 17 we Wroc\xc5\x82awiu). By\xc5\x82o to bardzo praktyczne rozwi\xc4\x85zanie problemu sta\xc5\x82ego braku motorniczych z jakim przedsi\xc4\x99biorstwa komunikacyjne w Polsce boryka\xc5\x82y si\xc4\x99 w latach 70. i 80. ubieg\xc5\x82ego wieku. Ostatnim miastem, w kt\xc3\xb3rym eksploatowano sk\xc5\x82ady 102Na w ten spos\xc3\xb3b by\xc5\x82 Szczecin, w kt\xc3\xb3rym du\xc5\xbca pojemno\xc5\x9b\xc4\x87 takiego sk\xc5\x82adu by\xc5\x82a niezb\xc4\x99dna do obs\xc5\x82ugi komunikacyjnej Cmentarza Centralnego w okresie dnia Wszystkich \xc5\x9awi\xc4\x99tych._NEWLINE_Wersje w\xc4\x85skotorowe 803N poddane zosta\xc5\x82y w \xc5\x81odzi gruntownym modernizacjom. Wymieniona zosta\xc5\x82a struktura no\xc5\x9bna pude\xc5\x82 i okna na podobne do stosowanych w wagonach 805. Sylwetka wagonu uleg\xc5\x82a modyfikacjom z kszta\xc5\x82t\xc3\xb3w ob\xc5\x82ych na kanciaste, a ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 wyciszono. Wewn\xc4\x85trz zamontowano podw\xc3\xb3jne siedzenia pokryte materia\xc5\x82em oraz kabin\xc4\x99 motorniczego, unowocze\xc5\x9bniono tak\xc5\xbce wystr\xc3\xb3j wn\xc4\x99trza. W wyniku przebudowy liczba miejsc siedz\xc4\x85cych wzros\xc5\x82a z 30 do 44. Wersja zmodernizowana eksploatowana by\xc5\x82a w \xc5\x81odzi wy\xc5\x82\xc4\x85cznie na liniach podmiejskich przez Mi\xc4\x99dzygminn\xc4\x85 Komunikacj\xc4\x99 Tramwajow\xc4\x85. Tramwaje w wersji oryginalnej by\xc5\x82y natomiast u\xc5\xbcytkowane przez Tramwaje Podmiejskie. 31 marca 2012 roku zako\xc5\x84czono ich eksploatacj\xc4\x99 w obu sp\xc3\xb3\xc5\x82kach, a zarazem i w ca\xc5\x82ej Polsce. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 wagon\xc3\xb3w ma zosta\xc4\x87 zachowana jako pojazdy zabytkowe.\n_START_SECTION_\n102Na w Szczecinie\n_START_PARAGRAPH_\nDo Szczecina pierwsza dostawa 10 wagon\xc3\xb3w tego typu dotar\xc5\x82a w 1971 roku. By\xc5\x82y to (podobnie jak w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci polskich miast) pierwsze tramwaje szybkobie\xc5\xbcne, technologicznie znacznie bardziej zaawansowane od dotychczas u\xc5\xbcywanych N, 4N oraz wagon\xc3\xb3w przedwojennych. Wszystkie trafi\xc5\x82y do zajezdni Pogodno i otrzyma\xc5\x82y numery z zakresu od 601 do 610. Wyje\xc5\xbcd\xc5\xbca\xc5\x82y g\xc5\x82\xc3\xb3wnie na linie 4, 7, 8 oraz 9, jednak do tej pory nie ustalono, na kt\xc3\xb3r\xc4\x85 z nich wyjecha\xc5\x82y jako pierwsz\xc4\x85. Dotychczasowy pogl\xc4\x85d, \xc5\xbce by\xc5\x82a to linia 7 zosta\xc5\x82 obalony, kiedy potwierdzi\xc5\x82y si\xc4\x99 informacje o zbyt ma\xc5\x82ej skrajni torowiska oraz zbyt ma\xc5\x82ych promieniach skr\xc4\x99tu na \xc3\xb3wczesnej trasie tej linii. Kierownictwo zajezdni Pogodno podaje, \xc5\xbce pierwszy kurs liniowy wagony 102Na wykona\xc5\x82y na linii, kt\xc3\xb3rej trasa przebiega\xc5\x82a przy zajezdni \xe2\x80\x93 1 lub 9, przy czym ta druga jest znacznie bardziej prawdopodobna._NEWLINE_Kolejne 20 sztuk 102Na (numery od 611 do 630) trafi\xc5\x82o do Szczecina w 1972 roku. W latach 80. w zwi\xc4\x85zku z chronicznym brakiem cz\xc4\x99\xc5\x9bci zamiennych, motorniczych oraz du\xc5\xbcymi potokami pasa\xc5\xbcerskimi, na liniach 2, 8 oraz 9 wzorem innych miast rozpocz\xc4\x99to eksploatacj\xc4\x99 sk\xc5\x82ad\xc3\xb3w 2x102Na. Pojedyncze wagony spotka\xc4\x87 mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o g\xc5\x82\xc3\xb3wnie na liniach nocnych._NEWLINE_Pocz\xc4\x85tek lat 90. to decyzja o wys\xc5\x82aniu \xe2\x80\x9estodw\xc3\xb3jek\xe2\x80\x9d na remont do Miejskich Zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w Naprawy Tramwaj\xc3\xb3w w Krakowie. 11 wagon\xc3\xb3w skasowano przeznaczaj\xc4\x85c na cz\xc4\x99\xc5\x9bci zamienne, do remontu trafi\xc5\x82o wi\xc4\x99c 16 tramwaj\xc3\xb3w (2 egzemplarze wcze\xc5\x9bniej skasowano po wypadkach w 1987 i 1989 roku; kolejny w 1992). Dodatkowo do MZNT wys\xc5\x82ano 7 wagon\xc3\xb3w zakupionych w latach 1994\xe2\x80\x931995 roku w Katowicach, Wroc\xc5\x82awiu, Toruniu i \xc5\x81odzi. Trzeba zauwa\xc5\xbcy\xc4\x87, \xc5\xbce w przypadku dw\xc3\xb3ch ostatnich wagony nale\xc5\xbca\xc5\x82o przebudowa\xc4\x87 z w\xc4\x85skotorowych 803N, a wagony z Wroc\xc5\x82awia pierwotnie by\xc5\x82y wagonami 102N._NEWLINE_Po powrocie z Krakowa wszystkie wagony otrzyma\xc5\x82y nowe reflektory oraz kierunkowskazy, siedzenia wymienione na wykonane z laminatu (takie jak w 105N) oraz przyciski do otwierania drzwi przez pasa\xc5\xbcer\xc3\xb3w. Te ostatnie nigdy nie by\xc5\x82y wykorzystywane. Wszystkie kierowane by\xc5\x82y na zajezdni\xc4\x99 Niemierzyn, z kt\xc3\xb3rej wyje\xc5\xbcd\xc5\xbca\xc4\x87 zacz\xc4\x99\xc5\x82y na linie 3, 4, 11 i 12. Systematycznie pogarsza\xc5\x82 si\xc4\x99 ich stan techniczny. Dosz\xc5\x82o do tego, \xc5\xbce w ci\xc4\x85gu jednego dnia 2 lub nawet 3 niesprawne wagony nale\xc5\xbca\xc5\x82o \xc5\x9bci\xc4\x85ga\xc4\x87 do zajezdni. Po zamkni\xc4\x99ciu zajezdni Niemierzyn wszystkie 23 wagony powr\xc3\xb3ci\xc5\x82y na Pogodno, jednak 2 z nich skre\xc5\x9blono ju\xc5\xbc w grudniu 2004 (622 z powodu tragicznego stanu, a naprawa 626 po wypadku by\xc5\x82a nieop\xc5\x82acalna). Na pocz\xc4\x85tku roku 2005 ze szczeci\xc5\x84skich torowisk znikn\xc4\x99\xc5\x82a kolejna \xe2\x80\x9estodw\xc3\xb3jka\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 wagon 607 zosta\xc5\x82 skasowany po zderzeniu z p\xc5\x82ugiem. Wkr\xc3\xb3tce po tym, swoje drugie \xc5\xbcycie zacz\xc4\x85\xc5\x82 wagon 622 \xe2\x80\x93 dokonano jego podmiany z wagonem 628. Latem 2006 roku taki sam zabieg wykonano na wagonach 615 oraz 605II._NEWLINE_Mimo ogromnego wysi\xc5\x82ku pracownik\xc3\xb3w obs\xc5\x82ugi technicznej, stodw\xc3\xb3jki ponownie sta\xc5\x82y si\xc4\x99 zmor\xc4\x85 pogotowia tramwajowego. Kiedy wczesnym latem 2006 roku sta\xc5\x82o si\xc4\x99 oczywiste, \xc5\xbce wagony te zostan\xc4\x85 zast\xc4\x85pione przez 21 sprowadzonych z Berlina Tatr KT4Dt, naprawy tych wagon\xc3\xb3w ograniczono do zakresu absolutnie niezb\xc4\x99dnego do utrzymania ich w ruchu. Wraz z wprowadzaniem do eksploatacji kolejnych tatr, wycofywano kolejne 102Na oddaj\xc4\x85c kilka z nich pod opiek\xc4\x99 Muzeum Techniki i Komunikacji (z przeznaczeniem na cz\xc4\x99\xc5\x9bci zamienne). 28 lutego 2007 roku ostatnie 4 czynne wagony wyjecha\xc5\x82y na lini\xc4\x99 4, by wczesnym wieczorem wykona\xc4\x87 podmian\xc4\x99 na lini\xc4\x99 3. Zjazd ostatniego wagonu \xe2\x80\x93 601II \xe2\x80\x93 do zajezdni oko\xc5\x82o godziny 23:30, zako\xc5\x84czy\xc5\x82 ponad 35 letni\xc4\x85 histori\xc4\x99 eksploatacji liniowej w Szczecinie tych wagon\xc3\xb3w._NEWLINE_Przez nast\xc4\x99pne 5 miesi\xc4\x99cy na ty\xc5\x82ach zajezdni Pogodno trwa\xc5\x82y kasacje pi\xc4\x99tnastu \xe2\x80\x9eprzegub\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d. Ostatnim, kt\xc3\xb3ry sko\xc5\x84czy\xc5\x82 pod palnikiem 10 lipca 2007 roku by\xc5\x82 wagon 602II. Pozosta\xc5\x82y dwie stodw\xc3\xb3jki, kt\xc3\xb3re zosta\xc5\x82y przeznaczone na pojazdy historyczne. S\xc4\x85 to wagony 604 i 606.'