b'\n_START_ARTICLE_\nCyberpunk\n_START_PARAGRAPH_\nCyberpunk \xe2\x80\x93 odmiana fantastyki naukowej, skupiaj\xc4\x85ca si\xc4\x99 na negatywnych konsekwencjach funkcjonowania ludzi w otoczeniu zaawansowanej technologii komputerowej i informacyjnej._NEWLINE_S\xc5\x82owo \xe2\x80\x9eCyberpunk\xe2\x80\x9d pojawi\xc5\x82o si\xc4\x99 jako tytu\xc5\x82 opowiadania Bruce\xe2\x80\x99a Bethke wydanego w 1983 roku w ramach antologii \xe2\x80\x9eAmazing Stories\xe2\x80\x9d, jednak jako nazwy na okre\xc5\x9blenie nowego nurtu literackiego po raz pierwszy u\xc5\xbcy\xc5\x82 go pisarz i wydawca fantastyki Gardner Dozois._NEWLINE_Poj\xc4\x99cie cyberpunku mo\xc5\xbcna rozwa\xc5\xbca\xc4\x87 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc pod k\xc4\x85tem postawy \xc5\xbcyciowej, filozofii lub ideologii, gdzie por\xc3\xb3wnania cz\xc5\x82owieka z maszyn\xc4\x85 (cybernetyka) prowokuj\xc4\x85 pytania na temat duszy, Boga oraz \xc5\x9bwiadomo\xc5\x9bci._NEWLINE_Za ojca literackiego cyberpunku uwa\xc5\xbca si\xc4\x99 powie\xc5\x9bciopisarza Williama Gibsona, kt\xc3\xb3rego najwa\xc5\xbcniejsze utwory to tzw. \xe2\x80\x9eTrylogia Ci\xc4\x85gu\xe2\x80\x9d: \xe2\x80\x9eNeuromancer\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9eGraf Zero\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9eMona Liza Turbo\xe2\x80\x9d). Jest on te\xc5\xbc autorem licznych opowiada\xc5\x84. Rozkwit gatunku nast\xc4\x85pi\xc5\x82 w latach osiemdziesi\xc4\x85tych XX wieku. Jego do\xc5\x9b\xc4\x87 sztywna konwencja spowodowa\xc5\x82a jednak wkr\xc3\xb3tce wt\xc3\xb3rno\xc5\x9b\xc4\x87, a autorzy poszukuj\xc4\x85c oryginalnych pomys\xc5\x82\xc3\xb3w zacz\xc4\x99li przekszta\xc5\x82ca\xc4\x87 zasady \xc5\x9bwiata stworzonego przez Gibsona. W efekcie pojawi\xc5\x82 si\xc4\x99 postcyberpunk Neala Stephensona, czy steam punk \xe2\x80\x93 specyficzna odmiana historii alternatywnej czas\xc3\xb3w rewolucji przemys\xc5\x82owej.\n_START_SECTION_\nLiteratura\n_START_PARAGRAPH_\nPowsta\xc5\x82o wiele dzie\xc5\x82 dziej\xc4\x85cych si\xc4\x99 w klimatach cyberpunku, najbardziej znanymi s\xc4\x85 ksi\xc4\x85\xc5\xbcki Williama Gibsona, kt\xc3\xb3ry jako pierwszy zapocz\xc4\x85tkowa\xc5\x82 ca\xc5\x82y nurt i fenomen \xc5\x9bwiata rz\xc4\x85dzonego przez megakorporacje, sztuczn\xc4\x85 inteligencj\xc4\x99 oraz haker\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy \xc5\xbcyj\xc4\x85 w Cyberprzestrzeni. Jego najbardziej znan\xc4\x85 powie\xc5\x9bci\xc4\x85 jest Neuromancer - pierwszy tom Trylogii Ci\xc4\x85gu, w sk\xc5\x82ad kt\xc3\xb3rego wchodz\xc4\x85 jeszcze Graf Zero i Mona Liza Turbo. Drug\xc4\x85 trylogi\xc4\x85 autorstwa Gibsona jest Trylogia Mostu, na kt\xc3\xb3r\xc4\x85 sk\xc5\x82adaj\xc4\x85 si\xc4\x99 ksi\xc4\x85\xc5\xbcki \xc5\x9awiat\xc5\x82o Wirtualne, Idoru oraz Wszystkie Jutra._NEWLINE_Neal Stephenson wraz ze swoj\xc4\x85 ksi\xc4\x85\xc5\xbck\xc4\x85 Zamie\xc4\x87 (ang. Snow Crash) przedstawi\xc5\x82 w humorystyczny spos\xc3\xb3b cyberpunkowy \xc5\x9bwiat, w kt\xc3\xb3rym Stany Zjednoczone praktycznie przesta\xc5\x82y istnie\xc4\x87 jako pa\xc5\x84stwo._NEWLINE_Kolejnym znanym autorem cyberpunkowym jest Bruce Sterling, kt\xc3\xb3ry zapocz\xc4\x85tkowa\xc5\x82 razem z Gibsonem nurt steampunkowy, powie\xc5\x9bci\xc4\x85 Maszyna r\xc3\xb3\xc5\xbcnicowa.\n_START_SECTION_\nMuzyka i moda\n_START_PARAGRAPH_\nDo muzyki cyberpunkowej przede wszystkim zalicza si\xc4\x99 takie gatunki jak jungle, drum and bass czy industrial. Utwory s\xc4\x85 zazwyczaj tworzone komputerowo, gdzie dominuj\xc4\x85 ci\xc4\x99\xc5\xbckie basy, mocne gitary. Ma to odda\xc4\x87 specyficzny klimat przeludnionych miast, kt\xc3\xb3re t\xc4\x99tni\xc4\x85 w\xc5\x82asnym \xc5\xbcyciem, gdzie ka\xc5\xbcdy cz\xc5\x82owiek jest jak nic nie znacz\xc4\x85ca mr\xc3\xb3wka. Do takiej muzyki mo\xc5\xbcemy zaliczy\xc4\x87 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc IDM (ang. Intelligent Dance Music) jest ona nieco \xc5\x82agodniejsza i spokojniejsza od wy\xc5\xbcej wymienionych gatunk\xc3\xb3w i pasuje bardziej do japo\xc5\x84skiego cyberpunka ni\xc5\xbc ameryka\xc5\x84skiego, gdy\xc5\xbc w nim dominuje mocniejsza i szybsza muzyka. Co ciekawe, ameryka\xc5\x84ski zesp\xc3\xb3\xc5\x82 Fear Factory uwa\xc5\xbcany jest za zesp\xc3\xb3\xc5\x82, kt\xc3\xb3ry gra cyber-metal. Atari Teenage Riot r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc mia\xc5\x82 sw\xc3\xb3j wk\xc5\x82ad w rozw\xc3\xb3j muzyki w tych klimatach. Nale\xc5\xbcy tutaj wspomnie\xc4\x87 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc o \xc5\x9bcie\xc5\xbcce d\xc5\xbawi\xc4\x99kowej z filmu \xe2\x80\x9eBlade Runner\xe2\x80\x9d, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 skomponowa\xc5\x82 Vangelis, a kt\xc3\xb3ra wpisuje si\xc4\x99 idealnie w klimat cyberpunku og\xc3\xb3lnie poj\xc4\x99tego._NEWLINE_Moda charakteryzuje si\xc4\x99 du\xc5\xbc\xc4\x85 r\xc3\xb3\xc5\xbcnorodno\xc5\x9bci\xc4\x85. G\xc5\x82\xc3\xb3wnie pokierowana jest pochwa\xc5\x82\xc4\x85 indywidualno\xc5\x9bci, dlatego nie dziwi zestawienie obcis\xc5\x82ego stroju w ciemnym kolorze z lu\xc5\xbanym i jasnym materia\xc5\x82em o po\xc5\x82yskuj\xc4\x85cych elementach. W cyberpunku wszechobecnym trendem w modzie s\xc4\x85 elementy nawi\xc4\x85zuj\xc4\x85ce do najnowszych technologii oraz cyborgizacji cia\xc5\x82a. Z tego wzgl\xc4\x99du kieszenie wypchane elektronicznymi gad\xc5\xbcetami lub odtwarzacz MP3 przymocowany do paska s\xc4\x85 na porz\xc4\x85dku dziennym na r\xc3\xb3wni z (raczej w opowiadaniach lub filmach z tego gatunku ni\xc5\xbc w rzeczywisto\xc5\x9bci) elektronicznymi implantami zamiast oczu czy wysuwanymi szponami w palcach.\n_START_SECTION_\nFilmy i seriale\n_START_PARAGRAPH_\nZa najbardziej znany film spod znaku cyberpunk niekt\xc3\xb3rzy uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85 \xc5\x81owc\xc4\x99 android\xc3\xb3w (ang. Blade Runner) w re\xc5\xbcyserii Ridleya Scotta na podstawie ksi\xc4\x85\xc5\xbcki Philipa K. Dicka Czy androidy \xc5\x9bni\xc4\x85 o elektrycznych owcach?. Film jest osadzony w dystopijnej przysz\xc5\x82o\xc5\x9bci, gdzie produkowani s\xc4\x85 Replikanci, ludzkie maszyny, niewolnicy, s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85cy do kolonizowania odleg\xc5\x82ych planet. Po ich krwawym buncie na jednej z planet ich pobyt na Ziemi sta\xc5\x82 si\xc4\x99 nielegalny, a ka\xc5\xbcdy oficer, kt\xc3\xb3ry ma pewno\xc5\x9b\xc4\x87, \xc5\xbce podejrzany jest Replikantem, ma pozwolenie, aby odes\xc5\x82a\xc4\x87 go na \xe2\x80\x9eemerytur\xc4\x99\xe2\x80\x9d, czyli zwyczajnie mo\xc5\xbce go zabi\xc4\x87. W rzeczywisto\xc5\x9bci film ten jednak w niewielkiej mierze spe\xc5\x82nia za\xc5\x82o\xc5\xbcenia gatunku, b\xc4\x99d\xc4\x85c antyutopi\xc4\x85 SF w klimatach filmu Noir. Brak tu bowiem cyfrowej rzeczywisto\xc5\x9bci i kontrkultury, powszechnych cyberwszczep\xc3\xb3w, androidy za\xc5\x9b tworzone s\xc4\x85 w spos\xc3\xb3b \xe2\x80\x9eanalogowy\xe2\x80\x9d - nie s\xc4\x85 nosicielami cyfrowych SI. Film tworzy jednak widowiskow\xc4\x85 wizj\xc4\x99 pos\xc4\x99pnego miasta przysz\xc5\x82o\xc5\x9bci, kt\xc3\xb3ra jeszcze przed w\xc5\x82a\xc5\x9bciwymi narodzinami cyberpunku wyznaczy\xc5\x82a kanony estetyki gatunku._NEWLINE_Liczba film\xc3\xb3w z tego gatunku, a przynajmniej zawieraj\xc4\x85ce jakie\xc5\x9b jego elementy znacznie wzros\xc5\x82a po premierze \xc5\x81owcy android\xc3\xb3w. Kr\xc3\xb3tkie opowiadanie Williama Gibsona pt. Johnny Mnemonic r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zosta\xc5\x82o zekranizowane, film nie odni\xc3\xb3s\xc5\x82 wi\xc4\x99kszego sukcesu, jednak przedstawi\xc5\x82 cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo gibsonowsk\xc4\x85 wizj\xc4\x99 dystopijnego \xc5\x9bwiata. Sukces odni\xc3\xb3s\xc5\x82 film Matrix tak\xc5\xbce zaliczany si\xc4\x99 do nurtu cyberpunk. Matrix ugruntowa\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc styl i ubi\xc3\xb3r cyberpunka, czyli d\xc5\x82ugie p\xc5\x82aszcze, wysokie buty czy przeciws\xc5\x82oneczne okulary._NEWLINE_Film anime Ghost in the Shell r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc nawi\xc4\x85zuje do cyberpunkowej estetyki, jednak bardziej postawiono tutaj na w\xc4\x85tki filozoficzne. Zw\xc5\x82aszcza odczuwalne jest to w jego drugiej cz\xc4\x99\xc5\x9bci. Powsta\xc5\x82y par\xc4\x99 lat po filmie kinowym serial (obecnie dwie serie) Stand Alone Complex bardziej skupi\xc5\x82 si\xc4\x99 na kryminalnych \xc5\x9bledztwach w cyberpunkowym \xc5\x9bwiecie. Ghost in the Shell prezentuje \xe2\x80\x9euwsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bniony\xe2\x80\x9d cyberpunk \xe2\x80\x93 wizj\xc4\x99 przysz\xc5\x82o\xc5\x9bci przemy\xc5\x9blan\xc4\x85 z uwzgl\xc4\x99dnieniem wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnej wiedzy i przewidywa\xc5\x84 rozwoju technologii._NEWLINE_Kolejnym anime zakorzenionym w cyberpunku jest Akira autorstwa Katsuhiro \xc5\x8ctomo. Typowe elementy cyberpunku (korporacje, chaos, szalej\xc4\x85ce gangi, bezsilno\xc5\x9b\xc4\x87 rz\xc4\x85du) rozwini\xc4\x99te zosta\xc5\x82y o metafizyk\xc4\x99._NEWLINE_Warty uwagi jest mniej znany serial anime Serial Experiments Lain (w Polsce znany jako Wirtualna Lain). Jest on uwa\xc5\xbcany g\xc5\x82\xc3\xb3wnie za film science-fiction, jednak wiele os\xc3\xb3b dostrzega nawi\xc4\x85zania do cyberpunka. Jednak i tu przewa\xc5\xbca w\xc4\x85tek filozoficzny._NEWLINE_Texhnolyze Hiroshiego Hamasaki to na po\xc5\x82y cyberpunkowa, mroczna i niezwykle oryginalna wizja chyl\xc4\x85cej si\xc4\x99 ku upadkowi planety produkuj\xc4\x85cej unikalne cyberprotezy, rz\xc4\x85dzonej przez urz\xc4\x99dniczo-mafijne organizacje._NEWLINE_Na szczeg\xc3\xb3ln\xc4\x85 uwag\xc4\x99 zas\xc5\x82uguje japo\xc5\x84skie dzie\xc5\x82o Shin\xe2\x80\x99ya Tsukamoto Tetsuo: Cz\xc5\x82owiek z \xc5\xbcelaza oraz Tetsuo 2: Body Hammer. S\xc4\x85 to surrealistyczne opowie\xc5\x9bci o cz\xc5\x82owieku, kt\xc3\xb3ry z nieznanych przyczyn przemienia si\xc4\x99 w metalowego potwora. Filmy Tsukamoto pe\xc5\x82ne s\xc4\x85 undergroundowej estetyki oraz okrucie\xc5\x84stwa i przemocy.\n_START_SECTION_\nKomiksy\n_START_PARAGRAPH_\nZa pierwszy maria\xc5\xbc cyberpunku i komiksu uwa\xc5\xbca si\xc4\x99 seri\xc4\x99 Franka Millera Ronin. Cykl, kt\xc3\xb3ry zacz\xc4\x85\xc5\x82 ukazywa\xc4\x87 si\xc4\x99 w roku 1983, mia\xc5\x82 wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 cech nie wyodr\xc4\x99bnionego wtedy jeszcze gatunku (w\xc5\x9br\xc3\xb3d pasjonat\xc3\xb3w zdania s\xc4\x85 podzielone kto by\xc5\x82 pierwszy \xe2\x80\x93 Gibson czy Miller). Autor w futurystycznej scenerii zaprezentowa\xc5\x82 przenikanie si\xc4\x99 pe\xc5\x82nego rozk\xc5\x82adu oraz rozwijaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 megakorporacji \xc5\x9bwiata, z rzeczywisto\xc5\x9bci\xc4\x85 cyfrow\xc4\x85 oraz metafizyczn\xc4\x85. Miller niejednokrotnie powraca\xc5\x82 potem do cyberpunku (chocia\xc5\xbcby w swoich komiksach o Robocopie)._NEWLINE_W nurt cyberpunkowy wpisuje si\xc4\x99 te\xc5\xbc wydawana przez presti\xc5\xbcowe wydawnictwo Vertigo (oddzia\xc5\x82 DC Comics) seria Transmetropolitan rysowana przez Daricka Robertsona do scenariuszy Warrena Ellisa. Jej g\xc5\x82\xc3\xb3wny bohater, Paj\xc4\x85k Jerusalem, jest futurystycznym dziennikarzem. G\xc5\x82\xc3\xb3wnie dzi\xc4\x99ki cynizmowi oraz bezgranicznej bezczelno\xc5\x9bci jest on w stanie nieustannie kompromitowa\xc4\x87 urz\xc4\x99dy i w\xc4\x85tpliwe autorytety futurystycznego, korporacyjnego \xc5\x9bwiata._NEWLINE_Z cyberpunkiem zmierzy\xc5\x82 si\xc4\x99 te\xc5\xbc kolejny obok Franka Millera klasyk komiksu \xe2\x80\x93 Alan Moore. W swojej serii Top 10 przedstawi\xc5\x82 losy superfunkcjonariuszy policji z bliskiej przysz\xc5\x82o\xc5\x9bci. Zar\xc3\xb3wno policjanci, jak i otaczaj\xc4\x85cy ich \xc5\x9bwiat maj\xc4\x85 wiele znamion cyberpunku, acz nie tylko \xe2\x80\x93 Moore w typowy dla siebie spos\xc3\xb3b bawi si\xc4\x99 w tym komiksie konwencjami._NEWLINE_Motywy cyberpunkowe szczeg\xc3\xb3lnie rozpowszechnione s\xc4\x85 w mangach \xe2\x80\x93 do klasyki gatunku zaliczaj\xc4\x85 si\xc4\x99 takie pozycje jak cho\xc4\x87by Ghost in the Shell i Akira. Masamune Shirow, poza trzema tomami Ghost in the Shell oraz niezliczonymi odcinkami tej serii w japo\xc5\x84skich magazynach jest r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc autorem cyberpunkowego cyklu Appleseed, dwukrotnie adaptowanego do postaci filmowej. W typowo cyberpunkowym klimacie osadzona te\xc5\xbc jest seria Hiroki Endo Eden, w kt\xc3\xb3rej typowa dla gatunku specyfika (motywy postapokaliptyczne, biotechnologia i cybernetyka, wszechmog\xc4\x85ce korporacje) wymieszana jest z nawi\xc4\x85zaniami do Biblii. _NEWLINE_Klasyczn\xc4\x85 cyberpunkow\xc4\x85 mang\xc4\x85 jest Battle Angel Alita (GUNNM) autorstwa Yukito Kishiro. Historia odbywa si\xc4\x99 w \xe2\x80\x9eslumsach przysz\xc5\x82o\xc5\x9bci\xe2\x80\x9d, gdzie \xc5\x82\xc4\x85czenie ludzkiego cia\xc5\x82a z maszyn\xc4\x85 jest czym\xc5\x9b powszechnym. Zamiast policji, przest\xc4\x99pc\xc3\xb3w \xc5\x82owi\xc4\x85 \xc5\x82owcy g\xc5\x82\xc3\xb3w, a \xe2\x80\x9eprawo\xe2\x80\x9d stanowi kierowana przez tajemniczy Zalem \xe2\x80\x9efabryka\xe2\x80\x9d..._NEWLINE_Swoj\xc4\x85 cegie\xc5\x82k\xc4\x99 do nurtu cyberpunkowego w komiksie do\xc5\x82o\xc5\xbcyli te\xc5\xbc Polacy. Robert Adler i Tobiasz Pi\xc4\x85tkowski s\xc4\x85 autorami dw\xc3\xb3ch tom\xc3\xb3w cyklu Status 7, pierwotnie drukowanego w magazynie Reset. R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w magazynie, tym razem Produkt, debiutowa\xc5\x82 cykl 9mm Clarence\xe2\x80\x99a Weatherspoona (par\xc4\x99 odcink\xc3\xb3w ukaza\xc5\x82o si\xc4\x99 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej w zinie Tfur).'