b'\n_START_ARTICLE_\nPrawa cz\xc5\x82owieka na Kubie\n_START_PARAGRAPH_\nPrawa cz\xc5\x82owieka na Kubie s\xc4\x85 notorycznie \xc5\x82amane. W\xc5\x82adz\xc4\x99 w kraju od 1959 roku sprawuje Komunistyczna Partia Kuby. Na czele partii stan\xc4\x85\xc5\x82 Fidel Castro, kt\xc3\xb3ry do 2006 roku sprawowa\xc5\x82 w\xc5\x82adz\xc4\x99. W\xc5\x82adz\xc4\x99 po nim przej\xc4\x85\xc5\x82 jego brat Ra\xc3\xbal. Pomimo \xc5\x82amania praw cz\xc5\x82owieka Kuba pod rz\xc4\x85dami Ra\xc3\xbala Castro liberalizuje polityk\xc4\x99 Kuby (np. pracuj\xc4\x85c nad legalizacj\xc4\x85 zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w homoseksualnych w 2008 roku, wypuszczaj\xc4\x85c 50 wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w politycznych w 2010 roku czy te\xc5\xbc liberalizuj\xc4\x85c prawo do podr\xc3\xb3\xc5\xbcowania w 2011). Na Kubie cz\xc4\x99sto dochodzi do g\xc5\x82od\xc3\xb3wek opozycjonist\xc3\xb3w lub protest\xc3\xb3w przeprowadzanych przez organizacj\xc4\x99 Kobiety w Bieli. Pocz\xc4\x85tkowo Kuba by\xc5\x82a pa\xc5\x84stwem totalitarnym, ale w ci\xc4\x85gu lat sta\xc5\x82a si\xc4\x99 krajem autorytarnym.\n_START_SECTION_\nWolno\xc5\x9b\xc4\x87 s\xc5\x82owa\n_START_PARAGRAPH_\nWolno\xc5\x9b\xc4\x87 s\xc5\x82owa jest ograniczona na mocy tzw. Ustawy 88. 10 grudnia 2008 roku aresztowano setki Kuba\xc5\x84czyk\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy pr\xc3\xb3bowali uczci\xc4\x87 60. uchwalenia praw cz\xc5\x82owieka. W latach 70. poeta Heberto Padilli otrzyma\xc5\x82 zakaz publikacji swoich dzie\xc5\x82, za\xc5\x9b samego poet\xc4\x99 oficjalnie pot\xc4\x99piano. Po 10 latach Padilli otrzyma\xc5\x82 zezwolenie na emigracj\xc4\x99. Pisarz Orlando Luis Pardo otrzyma\xc5\x82 zakaz publikacji swojej ksi\xc4\x85\xc5\xbcki Nu\xc5\xbc\xc4\x85cy dom zawieraj\xc4\x85c\xc4\x85 seri\xc4\x99 opowiada\xc5\x84. Obok zakazu publikacji ksi\xc4\x85\xc5\xbcki oraz przeprowadzenia happeningu promuj\xc4\x85cego ksi\xc4\x85\xc5\xbck\xc4\x99 (happening mia\xc5\x82 odby\xc4\x87 si\xc4\x99 w La Cabana, gdzie Che Guevara zamordowa\xc5\x82 wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w w 1959 roku) Pardo otrzymywa\xc5\x82 regularnie pogr\xc3\xb3\xc5\xbcki. Pomimo pogr\xc3\xb3\xc5\xbcek Pardo przekaza\xc5\x82 tre\xc5\x9b\xc4\x87 ksi\xc4\x85\xc5\xbcki zaprzyja\xc5\xbanionym blogerom, kt\xc3\xb3rzy nast\xc4\x99pnie opublikowali j\xc4\x85 na swoich blogach. Wielokrotnie karanym zespo\xc5\x82em muzycznym, kt\xc3\xb3ry w swoich tekstach krytykowa\xc5\x82 polityk\xc4\x99 Kuby, jest Porno para Ricardo.\n_START_SECTION_\nGospodarka\n_START_PARAGRAPH_\nGospodarka w kraju opiera\xc5\x82a si\xc4\x99 przez d\xc5\x82ugi czas na centralnym planowaniu. W latach 90. brak wsparcia finansowego od Zwi\xc4\x85zku Radzieckiego wywo\xc5\x82a\xc5\x82 kryzys finansowy. Po obj\xc4\x99ciu w\xc5\x82adzy przez Ra\xc3\xbala Castro zezwolono na zak\xc5\x82adanie drobnych firm, sprzeda\xc5\xbcy samochod\xc3\xb3w i mieszka\xc5\x84. Du\xc5\xbce zmiany w stron\xc4\x99 liberalizacji gospodarki przeprowadzono podczas VI Zjazdu Komunistycznej Partii Kuby, gdzie zatwierdzono ponad 300 projekt\xc3\xb3w liberalizuj\xc4\x85cych reform gospodarczych. Delegaci propozycje reform zaakceptowali jednomy\xc5\x9blnie, t\xc5\x82umacz\xc4\x85c jednocze\xc5\x9bnie, \xc5\xbce zmian\xc4\x85 maj\xc4\x85 tylko \xe2\x80\x9ezapewni\xc4\x87 ci\xc4\x85g\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 socjalizmu na Kubie\xe2\x80\x9d. Zmiany w handlu samochodami przeprowadzono pod koniec wrze\xc5\x9bnia 2011 roku, wprowadzaj\xc4\x85c stawk\xc4\x99 podatkow\xc4\x85 4% od wynegocjowanej ceny oraz pozwalaj\xc4\x85c\xc4\x85 na posiadanie wi\xc4\x99cej ni\xc5\xbc jeden samoch\xc3\xb3d (przy zwi\xc4\x99kszonej stawce podatkowej). Przed wprowadzeniem zmian mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o handlowa\xc4\x87 autami wyprodukowanymi przed 1959 rokiem._NEWLINE_System opieki zdrowotnej podzielono na s\xc5\x82u\xc5\xbcb\xc4\x99 zdrowia dla Kuba\xc5\x84czyk\xc3\xb3w i cudzoziemc\xc3\xb3w. O ile szpitale dla cudzoziemc\xc3\xb3w zapewniaj\xc4\x85 dobr\xc4\x85 jako\xc5\x9b\xc4\x87 us\xc5\x82ug, tak Kuba\xc5\x84czycy musz\xc4\x85 korzysta\xc4\x87 z \xc5\xbale funkcjonuj\xc4\x85cych szpitali. Kuba\xc5\x84czycy musz\xc4\x85 zapisywa\xc4\x87 si\xc4\x99 na listy kolejkowe do zabieg\xc3\xb3w operacyjnych (oczekiwanie na operacje trwa zazwyczaj kilka miesi\xc4\x99cy). Apteki s\xc4\x85 bardzo s\xc5\x82abo wyposa\xc5\xbcone, niekiedy brakuje w nich podstawowych lek\xc3\xb3w jak np. aspiryny. W kuba\xc5\x84skich szpitalach dochodzi do cz\xc4\x99stych narusze\xc5\x84 przy dokonywaniu aborcji._NEWLINE_W 2006 roku zezwolono Kuba\xc5\x84czykom na kupno i posiadanie telefon\xc3\xb3w kom\xc3\xb3rkowych i komputer\xc3\xb3w, pod warunkiem, \xc5\xbce kupuj\xc4\x85cy zap\xc5\x82aci obc\xc4\x85 walut\xc4\x85._NEWLINE_Kuba\xc5\x84czycy zarabiaj\xc4\x85 w pesos kuba\xc5\x84skim, cho\xc4\x87 p\xc5\x82aci\xc4\x87 musz\xc4\x85 w pesos wymienalnych. W 2006 roku powsta\xc5\x82a kampania \xe2\x80\x9eJeden pieni\xc4\x85dz\xe2\x80\x9d, gdzie kobiety mieszkaj\xc4\x85ce na wsi za\xc5\xbc\xc4\x85da\xc5\x82y prawa do p\xc5\x82acenia w ca\xc5\x82ym kraju i za ka\xc5\xbcdy towar jedn\xc4\x85 walut\xc4\x85. Do 2008 roku kobiety z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82y ponad 20 tysi\xc4\x99cy podpis\xc3\xb3w w Zgromadzeniu Narodowym W\xc5\x82adzy Ludowej oraz przeprowadzi\xc5\x82y trzy akcje niepos\xc5\x82usze\xc5\x84stwa obywatelskiego.\n_START_SECTION_\nOgraniczenia w podr\xc3\xb3\xc5\xbcowaniu\n_START_PARAGRAPH_\nW latach 90. na Kubie wybuch\xc5\x82 kryzys gospodarczy zwi\xc4\x85zany z wstrzymaniem wsparcia finansowego od by\xc5\x82ego ZSRR. W celu ochrony stolicy Hawany, przed nap\xc5\x82ywem ubogich mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w z prowincji wprowadzono prawo, zgodnie z kt\xc3\xb3rym osoby nie mieszkaj\xc4\x85ce w mie\xc5\x9bcie na sta\xc5\x82e lub niemaj\xc4\x85ce oficjalnego powodu, by przebywa\xc4\x87 w stolicy, mog\xc4\x85 by\xc4\x87 wydalone z Hawany. W 2011 roku Ra\xc3\xbal Castro zni\xc3\xb3s\xc5\x82 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 biurokratycznych ogranicze\xc5\x84, znosz\xc4\x85c zezwolenia dla mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Kuby, kt\xc3\xb3rzy maj\xc4\x85 zameldowan\xc4\x85 rodzin\xc4\x99 w Hawanie.\n_START_SECTION_\nWi\xc4\x99\xc5\xbaniowie polityczni\n_START_PARAGRAPH_\nW 2003 roku odby\xc5\x82y si\xc4\x99 masowe procesy s\xc4\x85dowe przeciwko 75 opozycjonistom. W wyniku nacisku opinii mi\xc4\x99dzynarodowej rz\xc4\x85d na Kubie rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 stopniowe wypuszczanie wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w. Najpierw wypuszczono tych, kt\xc3\xb3rzy zgodzili si\xc4\x99 wyemigrowa\xc4\x87 do Hiszpanii (40 os\xc3\xb3b). W 2010 roku odby\xc5\x82y si\xc4\x99 rozmowy pomi\xc4\x99dzy rz\xc4\x85dem Kuby, ko\xc5\x9bcio\xc5\x82em katolickim (reprezentowanym przez kardyna\xc5\x82a Jaime Orteg\xc4\x99) oraz Hiszpani\xc4\x85. W wyniku rozm\xc3\xb3w w lipcu 2010 wypuszczono 50 wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w politycznych skazanych w 2003 roku. Do 2012 roku wypuszczono ostatnich dw\xc3\xb3ch wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w, F\xc3\xa9lixa Navarro i Jos\xc3\xa9 Daniela Ferrera, kt\xc3\xb3rych skazano na 25 lat pozbawienia wolno\xc5\x9bci za \xe2\x80\x9edzia\xc5\x82anie na szkod\xc4\x99 bezpiecze\xc5\x84stwa pa\xc5\x84stwa\xe2\x80\x9d. Pomimo z\xc5\x82agodzenia kar, dokonano masowych aresztowa\xc5\x84 23 lutego 2011 roku, w rocznice \xc5\x9bmierci opozycjonisty Orlanda Zapaty. W\xc3\xb3wczas aresztowano ponad 100 os\xc3\xb3b, za\xc5\x9b dziesi\xc4\x85tkom zakazano opuszczania dom\xc3\xb3w._NEWLINE_Do 2010 roku szacowano, \xc5\xbce liczba wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w wynosi ok. 150. Sposoby traktowania wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w s\xc4\x85 szeroko krytykowane na \xc5\x9bwiecie. 23 lutego 2010 roku zmar\xc5\x82 w wi\xc4\x99zieniu w wyniku g\xc5\x82od\xc3\xb3wki Orlando Zapata.\n_START_SECTION_\nReakcje mi\xc4\x99dzynarodowe\n_START_PARAGRAPH_\nW 2009 roku Barack Obama zni\xc3\xb3s\xc5\x82 niekt\xc3\xb3re sankcj\xc4\x99 na Kubie licz\xc4\x85c w ten spos\xc3\xb3b na zmian\xc4\x99 polityki na Kubie. W 2010 roku Hiszpania i ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 katolicki porozumia\xc5\x82y si\xc4\x99 w sprawie uwolnienia 50 wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w politycznych. 10 marca 2013 roku pose\xc5\x82 Andrzej Halicki podczas konferencji sejmowej przypomnia\xc5\x82 o przetrzymywaniu wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w politycznych na Kubie. 1 maja 2013 roku Rada Praw Cz\xc5\x82owieka ONZ debatowa\xc5\x82a na temat sytuacji na Kubie. Pod koniec marca 2015 roku Stany Zjednoczone rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y rozmowy z rz\xc4\x85dem Kuby w sprawie przestrzegania praw cz\xc5\x82owieka._NEWLINE_W Unii Europejskiej \xc5\x82amanie praw cz\xc5\x82owieka jest najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej krytykowane przez czeskich i polskich polityk\xc3\xb3w.'