b'\n_START_ARTICLE_\nStare Miasto w Tallinnie\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nBadania archeologiczne wykaza\xc5\x82y, \xc5\xbce od X\xe2\x80\x93XI wieku na p\xc5\x82askowy\xc5\xbcu wzg\xc3\xb3rza Toompea istnia\xc5\x82a twierdza, a u jej podn\xc3\xb3\xc5\xbca o\xc5\x9brodek handlowy i port, b\xc4\x99d\xc4\x85cy elementem szlaku wiking\xc3\xb3w prowadz\xc4\x85cego do Konstantynopola. Wraz z rozwojem handlu ba\xc5\x82tyckiego rozwin\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 w tym miejscu osada, znana w\xc3\xb3wczas jako Lyndanise (Rewal w j\xc4\x99zyku niemieckim, Ko\xc5\x82ywa\xc5\x84 w j\xc4\x99zyku rosyjskim). W 1219 roku Tallinn zosta\xc5\x82 zaj\xc4\x99ty przez wojska kr\xc3\xb3la du\xc5\x84skiego Waldemara II, kt\xc3\xb3ry umocni\xc5\x82 fortyfikacje na wzg\xc3\xb3rzu Toompea i zbudowa\xc5\x82 pierwszy ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82. Po powrocie pod bezpo\xc5\x9bredni\xc4\x85 jurysdykcj\xc4\x99 papiesk\xc4\x85 w latach 1226\xe2\x80\x931227 miasto zosta\xc5\x82o podzielone na dwie cz\xc4\x99\xc5\x9bci: Forteca (castrum) i Dolne Miasto (suburbum). W 1230 roku z Gotlandii do Tallinna przyby\xc5\x82o 200 niemieckich kupc\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy osiedlili si\xc4\x99 wok\xc3\xb3\xc5\x82 nowego ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a pod wezwaniem \xc5\x9awi\xc4\x99tego Miko\xc5\x82aja, obok ju\xc5\xbc istniej\xc4\x85cych esto\xc5\x84skich, skandynawskich i rosyjskich osad handlowych._NEWLINE_W 1248 Tallinn otrzyma\xc5\x82 prawo lubeckie, staj\xc4\x85c si\xc4\x99 w 1285 roku pe\xc5\x82noprawnym cz\xc5\x82onkiem Hanzy. W XIV wieku nast\xc4\x85pi\xc5\x82 szybki rozw\xc3\xb3j miasta, kt\xc3\xb3re w 1310 roku otoczono murem obronnym. Tallina znalaz\xc5\x82 si\xc4\x99 pod w\xc5\x82adz\xc4\x85 inflanckiej ga\xc5\x82\xc4\x99zi zakonu krzy\xc5\xbcackiego, kt\xc3\xb3ra p\xc3\xb3\xc5\xbaniej rozbudowa\xc5\x82a zamek Toompea. W XV wieku zbudowano nowy ratusz i inne budynki u\xc5\xbcyteczno\xc5\x9bci publicznej, a drewniane domy kupieckie przebudowano na kamienne. W 1561 roku Tallinn zosta\xc5\x82 w\xc5\x82\xc4\x85czony do Szwecji. Po po\xc5\xbcarze zamku Toompea w 1684 roku jego odbudow\xc4\x85 zaj\xc4\x99li si\xc4\x99 architekci szwedzcy. W 1710 roku miasto podda\xc5\x82o si\xc4\x99 wojskom cara Piotra I, a w jego dziejach nast\xc4\x85pi\xc5\x82 okres stagnacji handlowej i kulturalnej. Poprawa nast\xc4\x85pi\xc5\x82a, gdy zosta\xc5\x82o ono prowincjonalnym centrum administracyjnym. W 1944 roku miasto zosta\xc5\x82o zbombardowane, uszkodzony zosta\xc5\x82 ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 \xc5\x9bw Miko\xc5\x82aja i teren wok\xc3\xb3\xc5\x82 niego.\n_START_SECTION_\nTallinn obecnie\n_START_PARAGRAPH_\nTallin stanowi wyj\xc4\x85tkowy przyk\xc5\x82ad kompletnego i dobrze zachowanego \xc5\x9bredniowiecznego miasta targowego w Europie p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej. Dominant\xc4\x85 jest wapienne wzg\xc3\xb3rze Toompea. W jego zachodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci znajduje si\xc4\x99 zamek, z kt\xc3\xb3rego zachowa\xc5\x82a si\xc4\x99 wie\xc5\xbca D\xc5\x82ugi Herman, dwie baszty i mury od strony zachodniej, p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej i wschodniej. Nieopodal znajduje si\xc4\x99 katedra, pierwotnie gotycka, p\xc3\xb3\xc5\xbaniej rozbudowana i przebudowana._NEWLINE_Dolne Miasto zachowa\xc5\x82o w du\xc5\xbcej mierze \xc5\x9bredniowieczny charakter z parcelami (nienaruszonymi od XIII/XIV wieku), w\xc4\x85skimi, kr\xc4\x99tymi uliczkami i mieszcza\xc5\x84skimi domami. Wok\xc3\xb3\xc5\x82 placu otaczaj\xc4\x85cego ratusz (1371-1404) w wyj\xc4\x85tkowo dobrym stanie zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 domy mieszcza\xc5\x84skie z parterami wykorzystywanymi jako mieszkania i g\xc3\xb3rnymi kondygnacjami u\xc5\xbcywanymi jako spichlerze i magazyny. Przyk\xc5\x82adem gotyku p\xc3\xb3\xc5\x82nocnego jest Dom Wielkiej Gildii z 1410 roku. W obr\xc4\x99bie mur\xc3\xb3w miejskich zachowa\xc5\x82o si\xc4\x99 te\xc5\xbc kilka \xc5\x9bredniowiecznych ko\xc5\x9bcio\xc5\x82\xc3\xb3w, tym ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 \xc5\x9bw. Miko\xc5\x82aja i ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 \xc5\x9bw Olafa, a tak\xc5\xbce dwa zespo\xc5\x82y klasztorne: klasztor dominikan\xc3\xb3w \xc5\x9bw. Katarzyny i klasztor cysters\xc3\xb3w \xc5\x9bw. Micha\xc5\x82a.\n_START_SECTION_\nDzia\xc5\x82ania ochronne\n_START_PARAGRAPH_\nObszar chroniony Starego Miasta w Tallinnie zosta\xc5\x82 ustanowiony w 1966 roku na mocy rozporz\xc4\x85dzenia Nr 360 Rady Ministr\xc3\xb3w Esto\xc5\x84skiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, potwierdzonym w 1996 roku przez Ministerstwo Kultury Republiki Esto\xc5\x84skiej; sta\xc5\x82 si\xc4\x99 w ten spos\xc3\xb3b pierwszym obszarem chronionym na terenie by\xc5\x82ego ZSRR._NEWLINE_Status ten uzupe\xc5\x82ni\xc5\x82o kilka p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych dokument\xc3\xb3w rz\xc4\x85dowych i lokalnych. Znalaz\xc5\x82y si\xc4\x99 w nich przepisy dotycz\xc4\x85ce dziedzictwa obszaru chronionego Starego Miasta (Centrum Historycznego) w Tallinnie, opracowane na podstawie aktu ochrony dziedzictwa UNESCO (Heritage Conservation Act) z 2002 roku (zmienionym w 2011 roku). Granice obszaru chronionego wpisanego na List\xc4\x99 \xc5\x9awiatowego Dziedzictwa i jego strefy buforowej zosta\xc5\x82y zmienione w 2008 roku w celu dostosowania jego granic do granic obszaru chronionego Starego Miasta w Tallinnie, uznanego za zabytek narodowy Estonii. Kieruj\xc4\x85c si\xc4\x99 powy\xc5\xbcszym przes\xc5\x82aniem powi\xc4\x99kszono obszar obejmuj\xc4\x85cy historyczne centrum z 60 do 113 ha. Obecnie obejmuje ono G\xc3\xb3rne Miasto (Toompea), Dolne Miasto wewn\xc4\x85trz \xc5\x9bredniowiecznych mur\xc3\xb3w, a tak\xc5\xbce XVII-wieczne zabytkowe fortyfikacje otaczaj\xc4\x85ce ca\xc5\x82\xc4\x85 Star\xc3\xb3wk\xc4\x99 oraz g\xc5\x82\xc3\xb3wne XIX-wieczne budowle, krajobrazy uliczne i widoki urbanistyczne, tworz\xc4\x85ce dzisiaj teren zielony wok\xc3\xb3\xc5\x82 \xc5\x9bredniowiecznego miasta. Aby zapewni\xc4\x87 bardziej kompleksow\xc4\x85 ochron\xc4\x99 historycznego centrum w powi\xc4\x99kszono te\xc5\xbc stref\xc4\x99 buforow\xc4\x85 z 370 do 2253 ha. Celem tych zmian by\xc5\x82a koordynacja dzia\xc5\x82a\xc5\x84 konserwatorskich, planistycznych organizacyjnych i administracyjnych podejmowanych dla zachowania historycznego centrum Tallinna. Dla realizacji tych zada\xc5\x84 powo\xc5\x82ano w 2010 roku komisj\xc4\x99 zarz\xc4\x85dzaj\xc4\x85c\xc4\x85 Starym Miastem w Tallinnie.'