b'\n_START_ARTICLE_\nMakaronezyjskie lasy wawrzynolistne\n_START_PARAGRAPH_\nMakaronezyjskie lasy wawrzynolistne (hiszp. Laurisilva, port. Laurissilva) \xe2\x80\x93 lasy spotykane na Wyspach Kanaryjskich oraz na nale\xc5\xbc\xc4\x85cych do Portugalii archipelagach Madera i Azor\xc3\xb3w. Stanowi\xc4\x85 relikt trzeciorz\xc4\x99dowy; 15-40 milion\xc3\xb3w lat temu podobne im formacje wyst\xc4\x99powa\xc5\x82y w po\xc5\x82udniowej Europie i p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Afryce. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 ich obecnego obszaru \xe2\x80\x93 Park Narodowy Garajonay na wyspie La Gomera i lasy wawrzynowe Madery \xe2\x80\x93 wpisano na list\xc4\x99 \xc5\x9bwiatowego dziedzictwa UNESCO. Pierwotnie dominuj\xc4\x85ce na wyspach lasy zosta\xc5\x82y wyniszczone \xe2\x80\x93 miejsca, w kt\xc3\xb3rych wyst\xc4\x99powa\xc5\x82y przeznaczono przede wszystkim pod uprawy, m.in. trzciny cukrowej. Najwi\xc4\x99cej zachowa\xc5\x82o si\xc4\x99 ich na Maderze, gdzie zajmuj\xc4\x85 oko\xc5\x82o 16% powierzchni l\xc4\x85du. Poza Makaronezj\xc4\x85 zbiorowiska le\xc5\x9bne nawi\xc4\x85zuj\xc4\x85ce do tych las\xc3\xb3w wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 na po\xc5\x82udniowych kra\xc5\x84cach P\xc3\xb3\xc5\x82wyspu Iberyjskiego i w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym Maroku.\n_START_SECTION_\nWarunki geograficzno-klimatyczne i edaficzne\n_START_PARAGRAPH_\nLasy wawrzynolistne zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie na wyspach Makaronezji, cechuj\xc4\x85cych si\xc4\x99 znaczn\xc4\x85 zmienno\xc5\x9bci\xc4\x85 warunk\xc3\xb3w klimatycznych i siedliskowych ze wzgl\xc4\x99du na rze\xc5\xbab\xc4\x99 terenu kszta\xc5\x82tuj\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 na wysokich i stromych g\xc3\xb3rach pochodzenia wulkanicznego. \xc5\x9arednia temperatura roczna w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od po\xc5\x82o\xc5\xbcenia obszaru waha si\xc4\x99 od 15 do 20\xc2\xbaC (Madera), a wielko\xc5\x9b\xc4\x87 opad\xc3\xb3w od 250 do 750 mm (Madera) lub do 1000 mm (Teneryfa). Lasy wawrzynolistne wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 na wysoko\xc5\x9bciach od 400 do 2000 m n.p.m. w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnych, p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-zachodnich i p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-wschodnich cz\xc4\x99\xc5\x9bciach wysp wystawionych na dzia\xc5\x82anie pasat\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re wiej\xc4\x85c od p\xc3\xb3\xc5\x82nocnego wschodu przynosz\xc4\x85 cz\xc4\x99ste opady i obfite mg\xc5\x82y. Wilgotno\xc5\x9b\xc4\x87 wzrasta wraz z wysoko\xc5\x9bci\xc4\x85 do ok. 1800 m n.p.m., a w wy\xc5\xbcszych partiach \xe2\x80\x93 maleje. Pochmurno jest przez 95% dni latem i 50-60% dni zim\xc4\x85. Zachmurzenie i zamglenie zwi\xc4\x99ksza wilgotno\xc5\x9b\xc4\x87, zmniejsza wahania temperatury i nas\xc5\x82onecznienie. Roszenie wody z mgie\xc5\x82 mo\xc5\xbce zwi\xc4\x99ksza\xc4\x87 zasilanie tych siedlisk w wod\xc4\x99 nawet pi\xc4\x99ciokrotnie bardziej ni\xc5\xbc czyni\xc4\x85 to opady. Ze wzgl\xc4\x99du na warunki siedliskowo-klimatyczne wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia si\xc4\x99 wariant suchy las\xc3\xb3w wawrzynolistnych (ang. dry laurisilva) wykszta\xc5\x82caj\xc4\x85cy si\xc4\x99 na stokach po\xc5\x82udniowych i wilgotny (ang. moist laurisilva) na stokach p\xc3\xb3\xc5\x82nocnych i w w\xc4\x85wozach._NEWLINE_Lasy wawrzynolistne wykszta\xc5\x82caj\xc4\x85 si\xc4\x99 na terenach, gdzie wyra\xc5\xbaniej zaznacza si\xc4\x99 zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowanie pory roku, na siedliskach \xc5\x9brednio zasobnych lub ubogich w materi\xc4\x99 organiczn\xc4\x85._NEWLINE_Mimo licznych podobie\xc5\x84stw, formacje le\xc5\x9bne r\xc3\xb3\xc5\xbcnych archipelag\xc3\xb3w makaronezyjskich uznane zosta\xc5\x82y za odr\xc4\x99bne ekoregiony w klasyfikacji World Wide Fund for Nature (WWF) ze wzgl\xc4\x99du na znaczny udzia\xc5\x82 w nich lokalnych endemit\xc3\xb3w we florze i faunie.\n_START_SECTION_\nFauna\n_START_PARAGRAPH_\nPodobnie jak w przypadku flory, tak\xc5\xbce \xc5\x9bwiat zwierz\xc4\x85t cechuje si\xc4\x99 znacznym udzia\xc5\x82em gatunk\xc3\xb3w endemicznych. Nale\xc5\xbc\xc4\x85 do nich endemity Madery \xe2\x80\x93 go\xc5\x82\xc4\x85b maderski Columba trocaz, petrel maderski Pterodroma madeira i wyodr\xc4\x99bniony jako gatunek w 2003 \xe2\x80\x93 zniczek maderski Regulus madeirensis. Lasy s\xc4\x85 te\xc5\xbc kluczowym siedliskiem dla endemicznego podgatunku zi\xc4\x99by zwyczajnej Fringilla coelebs maderensis oraz endemicznych nietoperzy (Pipistrellus maderensis i Nyctalus leislerii). Spo\xc5\x9br\xc3\xb3d bezkr\xc4\x99gowc\xc3\xb3w lasy wawrzynolistne stanowi\xc4\x85 na samej tylko Maderze siedlisko oko\xc5\x82o 500 endemicznych dla tej wyspy owad\xc3\xb3w, paj\xc4\x99czak\xc3\xb3w i mi\xc4\x99czak\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nZagro\xc5\xbcenia i ochrona\n_START_PARAGRAPH_\nLasy makaronezyjskie by\xc5\x82y przez wieki intensywnie eksploatowane dla pozyskania drewna, w szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci w pierwszym okresie po kolonizacji przez Europejczyk\xc3\xb3w w XV wieku. Prowadzono wylesianie w celu pozyskania grunt\xc3\xb3w pod uprawy, w mniejszym stopniu tak\xc5\xbce pod linie komunikacyjne i osiedla. Rozw\xc3\xb3j uprawy trzciny cukrowej skutkowa\xc5\x82 tak\xc5\xbce zapotrzebowaniem na drewno do budowy m\xc5\x82yn\xc3\xb3w cukrowych. Gdy z czasem zacz\xc4\x99to ponownie siedliska le\xc5\x9bne odtwarza\xc4\x87 \xe2\x80\x93 do zalesie\xc5\x84 u\xc5\xbcywano gatunk\xc3\xb3w obcych, zw\xc5\x82aszcza sosny nadmorskiej Pinus pinaster i eukaliptusa ga\xc5\x82kowego Eucalyptus globulus. Lasom wawrzynolistnym zagra\xc5\xbcaj\xc4\x85, zw\xc5\x82\xc4\x85szcza w ni\xc5\xbcszych po\xc5\x82o\xc5\xbceniach liczne gatunki inwazyjne takie jak: Hedychium gardnerianum, Pittosporum undulatum, bo\xc5\xbcodrzew gruczo\xc5\x82owaty Ailanthus altissima, klon jawor Acer pseudoplatanus i r\xc3\xb3\xc5\xbcne gatunki z rodzaju akacja (Acacia). Zagro\xc5\xbceniem jest te\xc5\xbc niekontrolowany wypas, presja introdukowanych i zdzicza\xc5\x82ych gatunk\xc3\xb3w (koza, owca, kr\xc3\xb3lik oraz szczur \xc5\x9bniady). Narastaj\xc4\x85cy problem stanowi rozw\xc3\xb3j turystyki, wi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85cy si\xc4\x99 zar\xc3\xb3wno z zajmowaniem terenu pod inwestycje jak i z masow\xc4\x85 penetracj\xc4\x85 las\xc3\xb3w._NEWLINE_Makaronezyjskie lasy wawrzynolistne stanowi\xc4\x85 jedno z siedlisk przyrodniczych wymagaj\xc4\x85cych ochrony w sieci Natura 2000 \xe2\x80\x93 wymienione s\xc4\x85 w za\xc5\x82\xc4\x85czniku I dyrektywy siedliskowej (oznaczone kodem 9360). Zachowane lasy wawrzynolistne obejmowane s\xc4\x85 r\xc3\xb3\xc5\xbcnymi formami ochrony przyrody.'