b'\n_START_ARTICLE_\nRelikwiarz komtura Dagistra von Loricha\n_START_PARAGRAPH_\nRelikwiarz Thielego Dagistra von Loricha, znany w literaturze r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc jako Dyptyk elbl\xc4\x85ski \xe2\x80\x93 dzie\xc5\x82o wykonane w 1388 roku na zlecenie komtura Thielego Dagistra von Loricha. W 1410 roku zdobyty przez wojska kr\xc3\xb3la W\xc5\x82adys\xc5\x82awa Jagie\xc5\x82\xc5\x82y najpewniej podczas bitwy pod Grunwaldem a nast\xc4\x99pnie ofiarowany przez polskiego monarch\xc4\x99 katedrze w Gnie\xc5\xbanie. Relikwiarz zawiera relikwie i pami\xc4\x85tki Marii oraz \xc5\x9bwi\xc4\x99tych, kt\xc3\xb3rych kult upowszechni\xc5\x82 si\xc4\x99 na terenie pa\xc5\x84stwa krzy\xc5\xbcackiego, m.in. Barbary i Katarzyny. Cenny przyk\xc5\x82ad sztuki krzy\xc5\xbcackiej doby gotyku \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85cy rze\xc5\xbab\xc4\x99 ze z\xc5\x82otnictwem.\n_START_SECTION_\nHistoria dzie\xc5\x82a\n_START_PARAGRAPH_\nDyptyk okre\xc5\x9blony przez fundatora jako Thofil (tablica) wykonany zosta\xc5\x82 dla kaplicy zamkowej w Elbl\xc4\x85gu. Tw\xc3\xb3rcami dzie\xc5\x82a byli przypuszczalnie miejscowi z\xc5\x82otnicy, znaj\xc4\x85cy sztuk\xc4\x99 gotyck\xc4\x85 Dolnej Nadrenii. Prawdopodobnie s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 jako przedmiot kultu podczas wielkiej wojny polsko-krzy\xc5\xbcackiej, kt\xc3\xb3ry zdobyli polscy rycerze na polach grunwaldzkich. Kr\xc3\xb3l W\xc5\x82adys\xc5\x82aw Jagie\xc5\x82\xc5\x82o przekaza\xc5\x82 t\xc4\x99 zdobycz za zgod\xc4\x85 papie\xc5\xbca Jana XXIII (antypapie\xc5\xbc, obediencji piza\xc5\x84skiej, lecz uznany przez cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 pa\xc5\x84stw Europy, w tym Kr\xc3\xb3lestwo Polskie jako prawowity papie\xc5\xbc) arcybiskupowi gnie\xc5\xbanie\xc5\x84skiemu Miko\xc5\x82ajowi Kurowskiemu. W skarbcu katedry gnie\xc5\xbanie\xc5\x84skiej by\xc5\x82 przechowywany do roku 1823, kiedy to podarowano dzie\xc5\x82o nast\xc4\x99pcy tronu pruskiego Fryderykowi Wilhelmowi IV. Jeszcze w tym samym roku za po\xc5\x9brednictwem nadprezydenta Prus Zachodnich Heinricha Theodora von Sch\xc3\xb6na relikwiarz zosta\xc5\x82 przekazany do zamku w Malborku._NEWLINE_W 1945 relikwiarz zosta\xc5\x82 ukryty przez wycofuj\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 za\xc5\x82og\xc4\x99 niemieck\xc4\x85 w \xc5\x9bcianie skarbca zniszczonego podczas walk o Malbork zamku. W 1946 zosta\xc5\x82 przekazany jako powt\xc3\xb3rne trofeum wojenne do zbior\xc3\xb3w warszawskiego Muzeum Wojska Polskiego. W ramach obchod\xc3\xb3w 600-lecia zwyci\xc4\x99stwa grunwaldzkiego by\xc5\x82 prezentowany w zamku kr\xc3\xb3lewskim na Wawelu w Krakowie na wystawie czasowej pt: Na znak \xc5\x9bwietnego zwyci\xc4\x99stwa, kt\xc3\xb3rej g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 ekspozycji tworzy\xc5\x82y trofea grunwaldzkie ofiarowane przez kr\xc3\xb3la ko\xc5\x9bcio\xc5\x82om m.in. w Krakowie, Gnie\xc5\xbanie, Poznaniu, Nowym S\xc4\x85czu i Sandomierzu.\n_START_SECTION_\nOpis i analiza\n_START_PARAGRAPH_\nRelikwiarz ma form\xc4\x99 dyptyku. Po\xc5\x82\xc4\x85czone za pomoc\xc4\x85 zawiasu skrzyd\xc5\x82a by\xc5\x82y zamykane za pomoc\xc4\x85 zachowanej klamry. Na rewersach zosta\xc5\x82y wygrawerowane sceny otoczone bordiur\xc4\x85 kt\xc3\xb3r\xc4\x85 tworzy inskrypcja wykonana gotyck\xc4\x85 minusku\xc5\x82\xc4\x85. Tre\xc5\x9b\xc4\x87 inskrypcji brzmi: + noch gotis gegort | thvevnt drihvdirt ior | vnde ach vnde achzic ior do lis ma | chen brvder thile dag | icter von lorich hvckvmpthvr | zum elving dece thofil in vncer | liven frowen here v | nde der heilige der heilgetvn hy in ict. Ponadto rewersy zdobi\xc4\x85 przedstawienia figuralne; lewe skrzyd\xc5\x82o ukazuje Chrystusa jako Vir Dolorum ukazuj\xc4\x85cy swoje rany, w tle znajduje si\xc4\x99 krzy\xc5\xbc oraz liczne Arma Christi. W prawym skrzydle wygrawerowano polecanego przez \xc5\x9bwi\xc4\x99t\xc4\x85 Barbar\xc4\x99 fundatora w stroju krzy\xc5\xbcackim modl\xc4\x85cego si\xc4\x99 do Marii z Dzieci\xc4\x85tkiem. Obie sceny s\xc4\x85 wpisane w arkady zamkni\xc4\x99te tr\xc3\xb3jlistnie, obok wizerunku Dagistra von Loricha wygrawerowano zwisaj\xc4\x85c\xc4\x85 na \xc5\x82a\xc5\x84cuchu tarcz\xc4\x99 herbow\xc4\x85 fundatora przedstawiaj\xc4\x85c\xc4\x85 trzy m\xc5\x82oty._NEWLINE_Tablice awers\xc3\xb3w mieszcz\xc4\x85 repozytorium na relikwie, kt\xc3\xb3re sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z pi\xc4\x99\xc4\x87dziesi\xc4\x99ciu o\xc5\x9bmiu czworobocznych kwater. Obramuj\xc4\x85 one wielopostaciowe przedstawienia wykonane w pe\xc5\x82noplastycznym odlewie. Na lewym skrzydle (na rewersie znajduje si\xc4\x99 Vir Dolorum) ukazano Grup\xc4\x99 Ukrzy\xc5\xbcowania \xe2\x80\x93 Chrystusa na krzy\xc5\xbcu, kt\xc3\xb3remu towarzysz\xc4\x85 Maryja i \xc5\x9bwi\xc4\x99ty Jan Ewangelista. Chrystus wisi na krzy\xc5\xbcu typu mistycznego, postawionego na pag\xc3\xb3rku, na kt\xc3\xb3rym misternie wygrawerowano ro\xc5\x9bliny; kwiaty pokryte s\xc4\x85 emali\xc4\x85, ponadto w\xc5\x9br\xc3\xb3d ro\xc5\x9blin ukazano jaszczurk\xc4\x99 i \xc5\xbcab\xc4\x99. Prawe skrzyd\xc5\x82o awersu (odpowiadaj\xc4\x85ce scenie modlitwy fundatora na rewersie) podzielone jest na dwie strefy. W g\xc3\xb3rnej znajduje si\xc4\x99 pe\xc5\x82noplastyczna wersja modlitwy fundatora do Marii z Dzieci\xc4\x85tkiem, przy czym komtura proteguje pr\xc3\xb3cz \xc5\x9bwi\xc4\x99tej Barbary \xc5\x9bwi\xc4\x99ta Katarzyna Aleksandryjska. W dolnej kondygnacji znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 przedstawienia \xc5\x9bwi\xc4\x99tych: Ma\xc5\x82gorzaty, Piotra, Paw\xc5\x82a i Doroty. Wszystkie sceny s\xc4\x85 zwie\xc5\x84czone ozdobnymi a\xc5\xbcurowymi baldachimami, z elementami typowymi dla architektury gotyckiej \xe2\x80\x93 wimpergami i fialami (Grupa Ukrzy\xc5\xbcowania i scena z fundatorem) oraz tr\xc3\xb3jlistnymi \xc5\x82ukami przedzielonymi szkarpami._NEWLINE_Elbl\xc4\x85ski relikwiarz Dagistra von Loricha jest przyk\xc5\x82adem relikwiarza typu tablicowego \xe2\x80\x93 kt\xc3\xb3rego tradycja si\xc4\x99ga XI wieku \xe2\x80\x93 upowszechnionego w XIV wieku. Na terenie pa\xc5\x84stwa krzy\xc5\xbcackiego dzie\xc5\x82a tego typu pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 na prze\xc5\x82omie XIV i XV wieku jako cz\xc4\x99\xc5\x9bci wyposa\xc5\xbcenia kaplic zamkowych. \xc5\xb9r\xc3\xb3d\xc5\x82o, kt\xc3\xb3rym jest ksi\xc4\x99ga podskarbiego z Malborka, nie opisuje dok\xc5\x82adnie tego typu relikwiarzy. Spo\xc5\x9br\xc3\xb3d nich do dzi\xc5\x9b zachowa\xc5\x82 si\xc4\x99 dyptyk elbl\xc4\x85ski, wyr\xc3\xb3\xc5\xbcniaj\xc4\x85cy si\xc4\x99 sposobem ukazania fundatora, kt\xc3\xb3ry nie jest odsuni\xc4\x99ty od toku przedstawienia, lecz wpisuje si\xc4\x99 w tre\xc5\x9b\xc4\x87 \xe2\x80\x93 jest postaci\xc4\x85 r\xc3\xb3wnorz\xc4\x99dn\xc4\x85 w relacji do Marii i \xc5\x9bwi\xc4\x99tych. Jest to cecha charakterystyczna dla silnie ukszta\xc5\x82towanej w XIV stuleciu sztuki dworskiej, gdzie ostentacyjnie eksponowano dobroczy\xc5\x84c\xc3\xb3w i notabli, kt\xc3\xb3rych mecenat nad sztuk\xc4\x85 sakraln\xc4\x85 by\xc5\x82 znacz\xc4\x85cy. Motyw ten silnie rozwin\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 we Francji, zw\xc5\x82aszcza w malarstwie miniaturowym, z\xc5\x82otnictwie i plastyce z ko\xc5\x9bci s\xc5\x82oniowej. Od strony formalnej, niekt\xc3\xb3re detale elbl\xc4\x85skiego dyptyku relikwiarzowego maj\xc4\x85 analogie do sztuki dolnore\xc5\x84skiej. Widoczny jest kontrast pomi\xc4\x99dzy niekt\xc3\xb3rymi szczeg\xc3\xb3\xc5\x82ami, zw\xc5\x82aszcza pomi\xc4\x99dzy Ukrzy\xc5\xbcowanym z awersu a figurkami \xc5\x9bwi\xc4\x99tych, st\xc4\x85d te\xc5\xbc istnieje przypuszczenie i\xc5\xbc dzie\xc5\x82o zrealizowa\xc5\x82 mistrz z\xc5\x82otnik i jego pomocnicy. Posta\xc4\x87 Chrystusa ukrzy\xc5\xbcowanego cechuje opr\xc3\xb3cz og\xc3\xb3lnej poprawno\xc5\x9bci anatomicznej celowa deformacja, ekspresyjne podkre\xc5\x9blenie r\xc4\x85k i st\xc3\xb3p a tak\xc5\xbce skrzep\xc3\xb3w krwi. Postaci Marii i \xc5\x9bw. Jana cechuje ekspresja pozy. Natomiast silnie zmanieryzowane figurki \xc5\x9bwi\xc4\x99tych z prawego skrzyd\xc5\x82a awersu zosta\xc5\x82y odlane z gotowych modeli._NEWLINE_Posta\xc4\x87 M\xc4\x99\xc5\xbca Bole\xc5\x9bciwego z rewersu jest otoczona dwudziestoma dwoma narz\xc4\x99dziami M\xc4\x99ki Pa\xc5\x84skiej nawi\xc4\x85zuj\xc4\x85cymi do Pasji, pocz\xc4\x85wszy od Pojmania (lampa) po Zdj\xc4\x99cie z Krzy\xc5\xbca (drabina, obc\xc4\x99gi); pojawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 te\xc5\xbc narz\xc4\x99dzia ciesielskie \xe2\x80\x93 siekiera i wiert\xc5\x82o. W dyptyku elbl\xc4\x85skim po raz pierwszy w przedstawieniach Arma Christi pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99 misa z dwoma d\xc5\x82o\xc5\x84mi, co jest odniesieniem do umycia r\xc4\x85k przez Pi\xc5\x82ata. Przedstawienie Vir Dolorum by\xc5\x82o powszechne w gotyku w epitafiach i obrazach wotywnych ze wzgl\xc4\x99du na wstawiennictwo Chrystusa za grzesznik\xc3\xb3w, tak\xc5\xbce po jego \xc5\x9bmierci. Relikwiarz Dagistra von Loricha jest \xc5\x9bwiadectwem powszechnego w XIV wieku kultu ran Chrystusa i Krwi Pa\xc5\x84skiej. Na terenie Pa\xc5\x84stwa Zakonnego g\xc5\x82\xc3\xb3wnym o\xc5\x9brodkiem kultu Krwi \xc5\x9awi\xc4\x99tej by\xc5\x82 Bisztynek, gdzie po 1385 podczas mszy z okazji konsekracji tamtejszego ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a odprawianej przez biskupa Henryka III Sorboma mia\xc5\x82 miejsce cud eucharystyczny; podczas podniesienia mia\xc5\x82y sp\xc5\x82yn\xc4\x85\xc4\x87 z hostii na st\xc3\xb3\xc5\x82 o\xc5\x82tarzowy krople krwi. Ponadto w elbl\xc4\x85skiej kaplicy zamkowej przechowywano relikwiarz Krwi Pa\xc5\x84skiej, podarowany Krzy\xc5\xbcakom przez cesarza Fryderyka II Hohenstaufa._NEWLINE_Zgodnie z tre\xc5\x9bci\xc4\x85 inskrypcji relikwiarz jest znakiem czci Marii i \xc5\x9bwi\xc4\x99tych przez Dagistra von Loricha. Przedstawienia zdobi\xc4\x85ce dyptyk obrazuj\xc4\x85 zbawczy wymiar cierpienia Chrystusa dla cz\xc5\x82owieka, a \xc5\x82aski s\xc4\x85 rozdawane w hieratycznym porz\xc4\x85dku. G\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 po\xc5\x9bredniczk\xc4\x85 by\xc5\x82a Maria, kt\xc3\xb3ra rozdawa\xc5\x82a nast\xc4\x99pnie \xc5\x82aski \xc5\x9bwi\xc4\x99tym, ci za\xc5\x9b ludzko\xc5\x9bci. Zestawienie scen pasyjnych z Mari\xc4\x85, \xc5\x9bwi\xc4\x99tymi Dziewicami, aposto\xc5\x82ami Piotrem i Paw\xc5\x82em oraz z licznymi relikwiami tak\xc5\xbce innych \xc5\x9bwi\xc4\x99tych ilustruj\xc4\x85 \xe2\x80\x9epromieniowanie\xe2\x80\x9d zbawienia, kt\xc3\xb3re rozpoczyna si\xc4\x99 od Chrystusa. Kult relikwii zar\xc3\xb3wno jak M\xc4\x99ki Pa\xc5\x84skiej, Marii i \xc5\x9bwi\xc4\x99tych nasili\xc5\x82 si\xc4\x99 na dworze cesarskim Karola IV Luksemburskiego a tak\xc5\xbce na dworze kr\xc3\xb3lewskim Karola V M\xc4\x85drego, co egzemplifikuj\xc4\x85 takie fundacje jak relikwiarze akwizgra\xc5\x84skie, relikwiarz Ciernia Chrystusowego (obecnie w Walters Art Museum w Baltimore), krzy\xc5\xbc z Karl\xc5\xa1tejna, krzy\xc5\xbc relikwiarzowy w skarbcu katedry \xc5\x9aw. Wita w Pradze oraz tzw. libretto w kt\xc3\xb3rym Karol V  przechowa\xc5\x82 niekt\xc3\xb3re relikwie otrzymane w 1247 przez Ludwika IX \xc5\x9awi\xc4\x99tego.\n_START_SECTION_\nRelikwiarz jako trofeum grunwaldzkie\n_START_PARAGRAPH_\nKronikarz Jan D\xc5\x82ugosz w spos\xc3\xb3b do\xc5\x9b\xc4\x87 szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owy opisa\xc5\x82 wojn\xc4\x99 polsko-krzy\xc5\xbcack\xc4\x85, w tym bogate \xc5\x82upy, kt\xc3\xb3re za specjalnym zezwoleniem nadanym przez Jana XXIII kr\xc3\xb3l W\xc5\x82adys\xc5\x82aw Jagie\xc5\x82\xc5\x82o rozda\xc5\x82 ko\xc5\x9bcio\xc5\x82om na terenie Kr\xc3\xb3lestwa Polskiego. Podczas zdobycia zamku w Brodnicy W\xc5\x82adys\xc5\x82aw Jagie\xc5\x82\xc5\x82o \xe2\x80\x9ew kaplicy zamkowej znalaz\xc5\x82 bardzo pi\xc4\x99knie zdobyte w drewnie rze\xc5\xbaby\xe2\x80\x9d i \xe2\x80\x9eda\xc5\x82 je wraz z wzi\xc4\x99tym p\xc3\xb3\xc5\xbaniej z Brodnicy srebrnym poz\xc5\x82acanym krzy\xc5\xbcem ko\xc5\x9bcio\xc5\x82owi Naj\xc5\x9bwi\xc4\x99tszej Marii Panny w Sandomierzu\xe2\x80\x9d. W brodnickim zamku znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 \xe2\x80\x9er\xc3\xb3wnie\xc5\xbc pi\xc4\x99kne obrazy w z\xc5\x82otych i srebrnych ramach, oranty, krzy\xc5\xbce i ozdoby oraz wiele klejnot\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d. Jagie\xc5\x82\xc5\x82o podarowa\xc5\x82 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 zdobyczy \xe2\x80\x9ekatedrze krakowskiej, znaczniejsze skarby i klejnoty przydzieli\xc5\x82 katedrze wile\xc5\x84skiej i ko\xc5\x9bcio\xc5\x82om na Litwie\xe2\x80\x9d. W Dzier\xc5\xbcgoniu po zdobyciu zamku wyniesiono Bibli\xc4\x99 Luthera z Brunszwiku \xe2\x80\x93 komtura dzier\xc5\xbcgo\xc5\x84skiego i wielkiego mistrza w latach 1331\xe2\x80\x931335 \xe2\x80\x93 ofiarowan\xc4\x85 katedrze krakowskiej (obecnie w Archiwum Kapitulnym na Wawelu) oraz prawdopodobnie obraz Trzy \xc5\x9awi\xc4\x99te Dziewice obecnie w Muzeum Diecezjalnym w Sandomierzu. Inne zdobycze ofiarowane ma\xc5\x82opolskim ko\xc5\x9bcio\xc5\x82om to drewniane figury aposto\xc5\x82\xc3\xb3w darowane kolegiacie \xc5\x9aw. Ma\xc5\x82gorzaty w Nowym S\xc4\x85czu i relikwiarz komtura kowalewskiego Henryka von Bode, ofiarowany ko\xc5\x9bcio\xc5\x82owi \xc5\x9aw. Floriana na Kleparzu w Krakowie. Jagie\xc5\x82\xc5\x82o rozda\xc5\x82 relikwie tak\xc5\xbce w Wielkopolsce. Katedra gnie\xc5\xbanie\xc5\x84ska otrzyma\xc5\x82a relikwiarz Dagistra von Loricha, pozna\xc5\x84ski ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 Bo\xc5\xbcego Cia\xc5\x82a z\xc5\x82ocon\xc4\x85 monstrancj\xc4\x99._NEWLINE_Z symbolicznego punktu widzenia g\xc5\x82\xc3\xb3wnymi darami by\xc5\x82y chor\xc4\x85gwie krzy\xc5\xbcackie zawieszone jako wotum przy o\xc5\x82tarzu \xc5\x9bw. Stanis\xc5\x82awa w katedrze krakowskiej oraz p\xc5\x82aszcz Ulricha von Jungingena przerobiony na ornat podarowany ko\xc5\x9bcio\xc5\x82owi w Kijach. Na znak grunwaldzkiego zwyci\xc4\x99stwa mia\xc5\x82 powsta\xc4\x87 na polach bitwy klasztor i ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 Naj\xc5\x9bwi\xc4\x99tszego Zbawiciela, za\xc5\x9b jako wotum powsta\xc5\x82 w Lublinie ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 i klasztor Brygidek. Dzie\xc5\x84 Rozes\xc5\x82ania Aposto\xc5\x82\xc3\xb3w i bitwy grunwaldzkiej, 15 lipca, zosta\xc5\x82 ustanowiony jako pierwsze polskie \xc5\x9bwi\xc4\x99to narodowe.'