b'\n_START_ARTICLE_\nPrawo cytatu (Polska)\n_START_PARAGRAPH_\nPrawo cytatu \xe2\x80\x93 potoczne okre\xc5\x9blenie postaci dozwolonego u\xc5\xbcytku publicznego zezwalaj\xc4\x85cej na wykorzystanie niewielkich fragment\xc3\xb3w cudzej tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9bci we w\xc5\x82asnych utworach bez konieczno\xc5\x9bci uzyskania zgody tw\xc3\xb3rcy. Histori\xc4\x99 regulacji prawa cytatu na \xc5\x9bwiecie, a tak\xc5\xbce informacje o prawie cytatu na gruncie prawa Unii Europejskiej i zarys por\xc3\xb3wnawczy przedstawiono w artykule prawo cytatu._NEWLINE_W polskim prawie autorskim prawo cytatu zosta\xc5\x82o uregulowane ju\xc5\xbc w pierwszej ustawie (z 1926). Znalaz\xc5\x82o si\xc4\x99 tak\xc5\xbce w ustawach z 1952 i 1994. Spos\xc3\xb3b regulacji prawa cytatu ulega\xc5\x82 zmianom. Przepis ustawy z 1994 zmieniono w 2015, w ramach nowelizacji, kt\xc3\xb3rej celem by\xc5\x82o dostosowanie prawa polskiego do wymog\xc3\xb3w dyrektywy 29/2001/WE._NEWLINE_Cytat wolno umie\xc5\x9bci\xc4\x87 w utworze, kt\xc3\xb3ry \xe2\x80\x93 pozbawiony cytat\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 wci\xc4\x85\xc5\xbc by\xc5\x82by utworem. Nie jest pewne jak traktowa\xc4\x87 tw\xc3\xb3rcze zbiory utwor\xc3\xb3w, w szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci zbiory cytat\xc3\xb3w. Istniej\xc4\x85 te\xc5\xbc w\xc4\x85tpliwo\xc5\x9bci jak ocenia\xc4\x87 cytaty umieszczone w materia\xc5\x82ach wy\xc5\x82\xc4\x85czonych z ochrony prawa autorskiego. Prawo cytatu obejmuje umieszczanie wy\xc5\x82\xc4\x85cznie rozpowszechnionych utwor\xc3\xb3w (od 2015: ca\xc5\x82ych lub ich cz\xc4\x99\xc5\x9bci). Wolno cytowa\xc4\x87 w dowolnym celu lub w zakresie uzasadnionym \xe2\x80\x9eprawami gatunku tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9bci\xe2\x80\x9d. Zakres prawo cytatu jest ograniczony testem tr\xc3\xb3jstopniowym.\n_START_SECTION_\nDotycz\xc4\x85ce utworu \xe2\x80\x93 miejsca cytatu\n_START_PARAGRAPH_\nOgraniczenie praw autorskich w przypadku dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci nietw\xc3\xb3rczej nie ma uzasadnienia, poniewa\xc5\xbc celem prawa cytatu jest swoboda tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9bci. Jednak przes\xc5\x82anka cytowania w utworze nie wynika z norm prawa mi\xc4\x99dzynarodowego ani prawa UE, a w nowelizacji z listopada 2015 zosta\xc5\x82a utrzymana na skutek opinii zg\xc5\x82oszonych w trakcie konsultacji spo\xc5\x82ecznych._NEWLINE_Przytaczanie cudzej tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9bci mie\xc5\x9bci si\xc4\x99 w zakresie art. 29, je\xc5\xbceli cytat znajduje si\xc4\x99 w utworze stanowi\xc4\x85cym samoistn\xc4\x85 ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87. Wydaje si\xc4\x99, \xc5\xbce \xe2\x80\x9esamoistn\xc4\x85 ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87\xe2\x80\x9d stanowi ten wytw\xc3\xb3r, kt\xc3\xb3ry \xe2\x80\x93 pozbawiony cytat\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 wci\xc4\x85\xc5\xbc by\xc5\x82by utworem. Jednak ta interpretacja prowadzi do w\xc4\x85tpliwo\xc5\x9bci, czy zakres art. 29 pr. aut. obejmuje zbiory cytat\xc3\xb3w, w kt\xc3\xb3rych elementem tw\xc3\xb3rczym jest uk\xc5\x82ad, dob\xc3\xb3r lub powi\xc4\x85zanie element\xc3\xb3w (utwory wymienione w art. 3 pr. aut.). Za odpowiedzi\xc4\x85 pozytywn\xc4\x85 opowiada si\xc4\x99 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 prawnik\xc3\xb3w. Ich zdaniem stanowisko przeciwne jest nieuprawnione, skoro przepis nie stanowi rozr\xc3\xb3\xc5\xbcnienia. Gdyby przyj\xc4\x85\xc4\x87 to rozumowanie, nale\xc5\xbca\xc5\x82oby rozwi\xc4\x85za\xc4\x87 problem relacji zakresu art. 29 i art. 27\xc2\xb9 pr. aut. (przepisu o podr\xc4\x99cznikach, wypisach i antologiach, z kt\xc3\xb3rym wi\xc4\x85\xc5\xbce si\xc4\x99 kwestia wynagrodzenia autorskiego). Inni zwracaj\xc4\x85 uwag\xc4\x99, \xc5\xbce ta interpretacja zak\xc5\x82ada, jakby wyra\xc5\xbcenie \xe2\x80\x9esamoistna ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87\xe2\x80\x9d by\xc5\x82o zb\xc4\x99dne w ustawie. Zaproponowano rozwi\xc4\x85zanie, wed\xc5\x82ug kt\xc3\xb3rego do utwor\xc3\xb3w nieobj\xc4\x99tych zakresem art. 27\xc2\xb9 pr. aut. stosuje si\xc4\x99 art. 29 pr. aut._NEWLINE_Istnieje problem przytaczania cudzej tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9bci w wytworach, kt\xc3\xb3re \xe2\x80\x93 niezale\xc5\xbcnie od tego, czy s\xc4\x85 tw\xc3\xb3rcze, czy nie \xe2\x80\x93 nie stanowi\xc4\x85 przedmiotu prawa autorskiego (nie s\xc4\x85 utworami \xe2\x80\x93 zob. wy\xc5\x82\xc4\x85czenia z ochrony prawa autorskiego). Dowolne inkorporowanie utwor\xc3\xb3w do nie-utwor\xc3\xb3w jest naruszeniem prawa autorskiego. Jednak zakazywanie cytowania w nie-utworach by\xc5\x82oby szkodliwe. Chodzi m.in. o orzeczenia i decyzje zawieraj\xc4\x85ce fragmenty teoretycznoprawne. Niekt\xc3\xb3rzy przyjmuj\xc4\x85, \xc5\xbce takie wytwory s\xc4\x85 utworami w czasie tworzenia, a p\xc3\xb3\xc5\xbaniej trac\xc4\x85 ten status. Aby unikn\xc4\x85\xc4\x87 tego typu fikcji prawnej, mo\xc5\xbcna r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc pomin\xc4\x85\xc4\x87 wym\xc3\xb3g cytowania w utworze, przy zachowaniu pozosta\xc5\x82ych wymog\xc3\xb3w art. 29 pr. aut. Problemu nie rozwi\xc4\x85zuje powo\xc5\x82ywanie si\xc4\x99 na art. 33\xc2\xb2 pr. aut. (przepis o korzystaniu dla cel\xc3\xb3w bezpiecze\xc5\x84stwa publicznego oraz post\xc4\x99powa\xc5\x84 administracyjnych, s\xc4\x85dowych lub prawodawczych), cho\xc4\x87by ze wzgl\xc4\x99du na konieczno\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\x9bcis\xc5\x82ej interpretacji u\xc5\xbcytych tam poj\xc4\x99\xc4\x87.\n_START_SECTION_\nDotycz\xc4\x85ce cytowanego utworu\n_START_PARAGRAPH_\nDozwolony u\xc5\xbcytek dotyczy takich wytwor\xc3\xb3w (lub ich cz\xc4\x99\xc5\x9bci), kt\xc3\xb3re same stanowi\xc4\x85 przedmiot prawa autorskiego (s\xc4\x85 utworami). Korzystanie z fragmentu tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9bci, kt\xc3\xb3ry samoistnie nie jest utworem, nie jest ingerencj\xc4\x85 w prawa autorskie. W takim wypadku powinno\xc5\x9bci korzystaj\xc4\x85cego (takie jak podanie autorstwa) mog\xc4\x85 wynika\xc4\x87 z innych norm, np. ochrony d\xc3\xb3br osobistych._NEWLINE_Cytowany utw\xc3\xb3r powinien by\xc4\x87 rozpowszechniony. Ustawa z 1952 r. wymaga\xc5\x82a publikacji utworu. Dzi\xc4\x99ki tej zmianie polski stan prawny lepiej oddaje sens art. 10 ust. 1 konwencji berne\xc5\x84skiej. Cytowanie utwor\xc3\xb3w nierozpowszechnionych bez zgody autora jest ingerencj\xc4\x85 w prawo do decydowania o pierwszym rozpowszechnieniu utworu publiczno\xc5\x9bci._NEWLINE_Ustawodawca uregulowa\xc5\x82 rozmiar dozwolonego cytatu za pomoc\xc4\x85 nieostrych poj\xc4\x99\xc4\x87. W trakcie prac nowelizacyjnych (z 2015) proponowano, by okre\xc5\x9blenia dotycz\xc4\x85ce rozmiaru cytatu zast\xc4\x85pi\xc4\x87 klauzulami \xe2\x80\x9euczciwych zwyczaj\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d i \xe2\x80\x9especyficznych cel\xc3\xb3w cytatu\xe2\x80\x9d. Ostatecznie ustawa g\xc5\x82osi, \xc5\xbce wolno cytowa\xc4\x87 \xe2\x80\x9eurywki\xe2\x80\x9d utwor\xc3\xb3w, a utwory plastyczne, fotograficzne oraz \xe2\x80\x9edrobne\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 w ca\xc5\x82o\xc5\x9bci. \xe2\x80\x9eUrywek\xe2\x80\x9d to ma\xc5\x82a cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 utworu, mniejsza ni\xc5\xbc fragment. \xe2\x80\x9eUrywek (\xe2\x80\xa6) odznacza si\xc4\x99 niewielkimi rozmiarami w zestawieniu z obj\xc4\x99to\xc5\x9bci\xc4\x85 utworu, z kt\xc3\xb3rego zosta\xc5\x82 zaczerpni\xc4\x99ty\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 cytowania utwor\xc3\xb3w plastycznych i fotograficznych w ca\xc5\x82o\xc5\x9bci zosta\xc5\x82a wprowadzona nowelizacj\xc4\x85 z 2015. Wcze\xc5\x9bniej nie by\xc5\x82o jasne, czy takie utwory (kt\xc3\xb3rych urywki trudno przytacza\xc4\x87) traktowa\xc4\x87 jako drobne. Zdaniem cz\xc4\x99\xc5\x9bci prawnik\xc3\xb3w zakwalifikowanie ich do \xe2\x80\x9edrobnych\xe2\x80\x9d by\xc5\x82oby bezsensowne. Z kolei to, czy utw\xc3\xb3r jest \xe2\x80\x9edrobny\xe2\x80\x9d, wymaga indywidualnej oceny. W ocenie rozmiaru dozwolonego cytatu decyduje g\xc5\x82\xc3\xb3wnie cel cytowania. Takie rozumowanie zastosowa\xc5\x82 S\xc4\x85d Najwy\xc5\xbcszy, dopuszczaj\xc4\x85c przytoczenie ca\xc5\x82ego utworu pod warunkiem spe\xc5\x82nienia celu okre\xc5\x9blonego w art. 29 pr. aut.\n_START_SECTION_\nCele cytatu\n_START_PARAGRAPH_\nCytowanie mie\xc5\x9bci si\xc4\x99 w zakresie art. 29 pr. aut., je\xc5\xbceli jest uzasadnione funkcj\xc4\x85 w utworze, w kt\xc3\xb3rym osadzono cytat. W ramach nowelizacji z 2015 otwarto katalog cel\xc3\xb3w cytatu i dodano przyk\xc5\x82adowe cele. Do wyja\xc5\x9bniania, analizy krytycznej i nauczania dodano polemik\xc4\x99 i analiz\xc4\x99 naukow\xc4\x85. Opr\xc3\xb3cz tego wolno cytowa\xc4\x87 ze wzgl\xc4\x99du na prawa gatunku tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9bci. Otwarcie katalogu cel\xc3\xb3w cytatu stworzy\xc5\x82o mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 cytowania ze wzgl\xc4\x99d\xc3\xb3w estetycznych lub jako motto. Cytowanie w celu komercyjnym budzi mniej w\xc4\x85tpliwo\xc5\x9bci (o ile nie narusza testu tr\xc3\xb3jstopniowego)._NEWLINE_Wyja\xc5\x9bnianie to u\xc5\x82atwianie zrozumienia (odbioru) w\xc5\x82asnej tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9bci. Ten cel nie jest osi\xc4\x85gni\xc4\x99ty, je\xc5\xbceli nie ma zwi\xc4\x85zku cytatu z tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9bci\xc4\x85 cytuj\xc4\x85cego. Wyja\xc5\x9bnianiem nie jest te\xc5\xbc pos\xc5\x82ugiwanie si\xc4\x99 cudz\xc4\x85 argumentacj\xc4\x85 w zast\xc4\x99pstwie samodzielnego sformu\xc5\x82owania my\xc5\x9bli. Polemika to udzia\xc5\x82 w dyskusji, w kt\xc3\xb3rej strony prezentuj\xc4\x85 przeciwstawne pogl\xc4\x85dy. Analiz\xc4\x99 stanowi ocena, om\xc3\xb3wienie, odwo\xc5\x82anie si\xc4\x99 do ca\xc5\x82o\xc5\x9bci lub do poszczeg\xc3\xb3lnych element\xc3\xb3w utworu. Zakres poj\xc4\x99cia \xe2\x80\x9eanaliza naukowa\xe2\x80\x9d mie\xc5\x9bci si\xc4\x99 w zakresie poj\xc4\x99cia \xe2\x80\x9eanaliza krytyczna\xe2\x80\x9d, co sprawia, \xc5\xbce ta zmiana w ustawie nie by\xc5\x82a istotna. Z kolei nauczaniem mo\xc5\xbce by\xc4\x87 ka\xc5\xbcde przekazywanie wiedzy, nie tylko w o\xc5\x9bwiacie i nauce. Podobnie jak w przypadku wyja\xc5\x9bniania, cytat powinien mie\xc4\x87 zwi\xc4\x85zek z tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9bci\xc4\x85 cytuj\xc4\x85cego._NEWLINE_Specjali\xc5\x9bci r\xc3\xb3\xc5\xbcnie interpretuj\xc4\x85 poj\xc4\x99cie \xe2\x80\x9epraw gatunku tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9bci\xe2\x80\x9d. Wed\xc5\x82ug jednego stanowiska, odr\xc3\xb3\xc5\xbcnieniu od powy\xc5\xbcszych cel\xc3\xb3w cytatu, uzasadnieniem cytowania w omawianym przypadku jest sam gatunek. Chodzi o tak\xc4\x85 tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9b\xc4\x87, kt\xc3\xb3ra nie zaistnia\xc5\x82aby bez wykorzystania cytatu. Inni uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85, \xc5\xbce ustawodawca da\xc5\x82 mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 uwzgl\xc4\x99dnienia roli zwyczaju w ocenie cytowania w danym gatunku tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9bci. Wywodz\xc4\x85 oni swoje stanowisko z normy, kt\xc3\xb3ra nakazuje interpretowa\xc4\x87 przepisy polskiej ustawy w \xc5\x9bwietle konwencji berne\xc5\x84skiej i dyrektywy 29/2001/WE. W konsekwencji nale\xc5\xbca\xc5\x82oby ustali\xc4\x87, do jakiego gatunku tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9bci nale\xc5\xbcy dany utw\xc3\xb3r i czy normy zwyczajowe, kt\xc3\xb3re definiuj\xc4\x85 gatunek, zezwalaj\xc4\x85 na dane cytowanie.\n_START_SECTION_\nNierzetelne cytowanie\n_START_PARAGRAPH_\nZ regu\xc5\x82y niespe\xc5\x82nienie warunk\xc3\xb3w prawa cytatu powoduje naruszenie maj\xc4\x85tkowych praw autorskich. Niekiedy mo\xc5\xbce doj\xc5\x9b\xc4\x87 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc do naruszenia autorskich praw osobistych. Jest tak w sytuacjach nierzetelnego wykorzystania dzie\xc5\x82a, tj. wykorzystania cytatu w taki spos\xc3\xb3b, \xc5\xbce my\xc5\x9bl autora wyra\xc5\xbcona w cytowanym utworze ulega zniekszta\xc5\x82ceniu. W\xc3\xb3wczas cytat zostaje dobrany nieumiej\xc4\x99tnie lub \xc5\x9bwiadomie zmanipulowany tak, \xc5\xbce odbiorca cytatu mo\xc5\xbce odnie\xc5\x9b\xc4\x87 mylne wra\xc5\xbcenie co do tego, co jego autor rzeczywi\xc5\x9bcie chcia\xc5\x82 przekaza\xc4\x87. W takich sytuacjach autorowi mo\xc5\xbce przys\xc5\x82ugiwa\xc4\x87 nie tylko ochrona autorskoprawna, ale r\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie ochrona d\xc3\xb3br osobistych uregulowana w kodeksie cywilnym.'