b'\n_START_ARTICLE_\nCerkiew konkatedralna \xc5\x9bw. Jana Teologa w Che\xc5\x82mie\n_START_SECTION_\nT\xc5\x82o historyczne\n_START_PARAGRAPH_\nPrawos\xc5\x82awie na terenie Che\xc5\x82ma jest wyznaniem autochtonicznym. Pierwsze \xc5\x9bwi\xc4\x85tynie tego wyznania mog\xc5\x82y znajdowa\xc4\x87 si\xc4\x99 na terenie wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnego Che\xc5\x82ma ju\xc5\xbc w 1001. Od 1246 Che\xc5\x82m by\xc5\x82 siedzib\xc4\x85 prawos\xc5\x82awnej eparchii. W 1596 biskup che\xc5\x82mski Dionizy przyj\xc4\x85\xc5\x82 postanowienia unii brzeskiej, przekszta\xc5\x82caj\xc4\x85c eparchi\xc4\x99 prawos\xc5\x82awn\xc4\x85 w unick\xc4\x85 diecezj\xc4\x99. Che\xc5\x82mscy prawos\xc5\x82awni pocz\xc4\x85tkowo negatywnie odnie\xc5\x9bli si\xc4\x99 do tej decyzji, stopniowo jednak wszystkie plac\xc3\xb3wki duszpasterskie eparchii (poza monasterem w Jab\xc5\x82ecznej) przyj\xc4\x99\xc5\x82y uni\xc4\x99. Wyznawcy prawos\xc5\x82awia na nowo pojawili si\xc4\x99 w Che\xc5\x82mie po wcieleniu go do Rosji wskutek rozbior\xc3\xb3w Polski.\n_START_SECTION_\nBudowa\n_START_PARAGRAPH_\nCerkiew \xc5\x9bw. Jana Teologa w Che\xc5\x82mie zosta\xc5\x82a wzniesiona w latach 1846\xe2\x80\x931852 na koszt pa\xc5\x84stwa rosyjskiego z przeznaczeniem na \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni\xc4\x99 wojskow\xc4\x85. Komitet Budowy Cerkwi, w kt\xc3\xb3rym zasiada\xc5\x82 m.in. burmistrz Che\xc5\x82ma Leon Karpi\xc5\x84ski, zainaugurowa\xc5\x82 swoje prace 25 lipca 1846, funkcj\xc4\x99 kierownika budowy pe\xc5\x82ni\xc5\x82 Jan Lasota. Uroczysto\xc5\x9b\xc4\x87 po\xc5\x82o\xc5\xbcenia kamienia w\xc4\x99gielnego mia\xc5\x82a miejsce 9 czerwca 1846. \xc5\x9arodki na budow\xc4\x99 pochodzi\xc5\x82y z funduszu cerkiewno-budowlanego przy G\xc5\x82\xc3\xb3wnej Komisji Spraw Wewn\xc4\x99trznych i Duchownych. Pocz\xc4\x85tkowo koszt ca\xc5\x82ej inwestycji oszacowano na 126,518 z\xc5\x82otych polskich, nast\xc4\x99pnie obni\xc5\xbcono koszt samej budowy obiektu do 107 z\xc5\x82, przeznaczono jednak dodatkowo 89 z\xc5\x82otych na wyposa\xc5\xbcenie \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni, z czego 14 na ikonostas._NEWLINE_Autorem projektu budynku by\xc5\x82 Ludwik Radziszewski._NEWLINE_Przy wznoszeniu \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni pracowali: Wincenty \xc5\x81a\xc5\x84cucki (g\xc5\x82\xc3\xb3wne pracy budowlane), Karol Kubik (prace stolarskie i ciesielskie), Herszek Wajsblach i Herszek Blachman (prace blacharskie). We wn\xc4\x99trzu cerkwi malowid\xc5\x82a \xc5\x9bcienne wykona\xc5\x82 Bonawentura D\xc4\x85browski. Ikonostas dla \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni zam\xc3\xb3wiono u warszawskiego tw\xc3\xb3rcy Fryderyka Blicklego, kt\xc3\xb3ry zmar\xc5\x82, nie uko\xc5\x84czywszy dzie\xc5\x82a; ostatecznie prace nad nim zako\xc5\x84czy\xc5\x82a jego \xc5\xbcona. Zasadnicze prace budowlane uko\xc5\x84czono w 1849, jednak przez kolejnych kilka lat trwa\xc5\x82y prace wyko\xc5\x84czeniowe oraz wznoszenie wolno stoj\xc4\x85cej dzwonnicy. Gotow\xc4\x85 cerkiew konsekrowa\xc5\x82 13 czerwca 1852 rosyjski kapelan wojskowy protoprezbiter Pogonia\xc5\x82ow. \xc5\x9awi\xc4\x85tynia przeznaczona jest dla 350\xe2\x80\x93400 wiernych.\n_START_SECTION_\nFunkcjonowanie \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni w Imperium Rosyjskim\n_START_PARAGRAPH_\nCerkiew \xc5\x9bw. Jana Teologa by\xc5\x82a pocz\xc4\x85tkowo siedzib\xc4\x85 parafii wojskowej. Oznacza\xc5\x82o to, \xc5\xbce nabo\xc5\xbce\xc5\x84stwa w niej odprawiali kapelani poszczeg\xc3\xb3lnych oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w armii rosyjskiej, nie by\xc5\x82o sta\xc5\x82ego proboszcza. Za utrzymanie obiektu w szczeg\xc3\xb3lny spos\xc3\xb3b odpowiada\xc5\x82 kapelan Pogonia\xc5\x82ow. W okresach, gdy w Che\xc5\x82mie nie by\xc5\x82o \xc5\xbco\xc5\x82nierzy (np. w okresie powstania styczniowego), nabo\xc5\xbce\xc5\x84stwa si\xc4\x99 nie odbywa\xc5\x82y. Sytuacja taka wynika\xc5\x82a z faktu, \xc5\xbce w Che\xc5\x82mie nie by\xc5\x82o w tym okresie prawie \xc5\xbcadnych wyznawc\xc3\xb3w prawos\xc5\x82awia, a jedynie unici. Jednak budowa \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni prawos\xc5\x82awnej w niewielkiej odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci od katedry unickiej by\xc5\x82a jasn\xc4\x85 sugesti\xc4\x85 dalszych zamiar\xc3\xb3w w\xc5\x82adz carskich wzgl\xc4\x99dem katolik\xc3\xb3w obrz\xc4\x85dku wschodniego. W\xc5\x82adze rosyjskie mia\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc nadziej\xc4\x99 na to, \xc5\xbce unici b\xc4\x99d\xc4\x85 odwiedza\xc4\x87 cerkiew, a jej wygl\xc4\x85d i bogate wyposa\xc5\xbcenie wywo\xc5\x82aj\xc4\x85 u nich pozytywne odczucia wzgl\xc4\x99dem prawos\xc5\x82awia._NEWLINE_Ju\xc5\xbc po kilkunastu latach od konsekracji budynek by\xc5\x82 w na tyle z\xc5\x82ym stanie technicznym, \xc5\xbce konieczny by\xc5\x82 jego remont. Cerkiew wzniesiono w zag\xc5\x82\xc4\x99bieniu terenu, dok\xc4\x85d sp\xc5\x82ywa\xc5\x82a woda z s\xc4\x85siaduj\xc4\x85cych wzniesie\xc5\x84. \xc5\x9aciany budynku zacz\xc4\x99\xc5\x82y p\xc4\x99ka\xc4\x87, za\xc5\x9b pod\xc5\x82oga \xe2\x80\x93 butwie\xc4\x87. W zwi\xc4\x85zku z tym w latach 1864\xe2\x80\x931867 obiekt poddano kapitalnemu remontowi. Opr\xc3\xb3cz wymiany pod\xc5\x82\xc3\xb3g i likwidacji widocznych p\xc4\x99kni\xc4\x99\xc4\x87 \xc5\x9bcian z wn\xc4\x99trza cerkwi usuni\xc4\x99to ambon\xc4\x99, kt\xc3\xb3rej baldachim umieszczono w cz\xc4\x99\xc5\x9bci o\xc5\x82tarzowej. Powi\xc4\x99kszono r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc okna na p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej i po\xc5\x82udniowej elewacji \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni, usuwaj\xc4\x85c znajduj\xc4\x85ce si\xc4\x99 pierwotnie pod nim boczne wej\xc5\x9bcia. Ponadto wzrost liczby prawos\xc5\x82awnych mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w miasta sk\xc5\x82oni\xc5\x82 jednak administracj\xc4\x99 ko\xc5\x9bcieln\xc4\x85 do przekszta\xc5\x82cenia jej w siedzib\xc4\x99 cywilnej parafii (podleg\xc5\x82ej eparchii warszawsko-nowogieorgijewskiej), co nast\xc4\x85pi\xc5\x82o w 1864. Z tego powodu w s\xc4\x85siedztwie cerkwi wzniesiono dom parafialny. W 1864 mianowany zosta\xc5\x82 pierwszy proboszcz parafii che\xc5\x82mskiej, Jakow Kraszanowski._NEWLINE_W 1866 w cerkwi (lub na s\xc4\x85siaduj\xc4\x85cej z ni\xc4\x85 plebanii) zosta\xc5\x82 ochrzczony Mychaj\xc5\x82o Hruszewski.\n_START_SECTION_\nFunkcjonowanie \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni w niepodleg\xc5\x82ej Polsce\n_START_PARAGRAPH_\nW pierwszych latach po odzyskaniu niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bci przez Polsk\xc4\x99 spo\xc5\x82eczno\xc5\x9b\xc4\x87 prawos\xc5\x82awna w Che\xc5\x82mie straci\xc5\x82a niemal wszystkie \xc5\x9bwi\xc4\x85tynie, jakie posiada\xc5\x82a pod rz\xc4\x85dami car\xc3\xb3w. Cerkwie prawos\xc5\x82awne urz\xc4\x85dzone w dawnych ko\xc5\x9bcio\xc5\x82ach katolickich lub cerkwiach unickich przej\xc4\x85\xc5\x82 Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 \xc5\x82aci\xc5\x84ski, natomiast trzy \xc5\x9bwi\xc4\x85tynie wzniesione od podstaw w okresie zabor\xc3\xb3w zosta\xc5\x82y zburzone (cerkiew \xc5\x9awi\xc4\x99tych Cyryla i Metodego, cerkiew \xc5\x9awi\xc4\x99tych Aleksego, Piotra, Jonasza i Filipa, niedoko\xc5\x84czona cerkiew \xc5\x9bw. Paraskiewy). Cerkiew \xc5\x9bw. Jana Teologa by\xc5\x82a jedynym prawos\xc5\x82awnym obiektem sakralnym, jaki pozosta\xc5\x82 w r\xc4\x99kach wiernych. Do niej przeniesiono kopi\xc4\x99 Che\xc5\x82mskiej Ikon\xc4\x99 Matki Bo\xc5\xbcej (orygina\xc5\x82 zosta\xc5\x82 wywieziony do Rosji w czasie bie\xc5\xbce\xc5\x84stwa) i to w niej odbywa\xc5\x82y si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wne doroczne uroczysto\xc5\x9bci ku jej czci._NEWLINE_19 maja 1928 metropolita warszawski i ca\xc5\x82ej Polski Dionizy nada\xc5\x82 cerkwi w Che\xc5\x82mie prawa soboru katedralnego, symbolicznie nawi\xc4\x85zuj\xc4\x85c do wielowiekowego funkcjonowania w mie\xc5\x9bcie eparchii prawos\xc5\x82awnej (eparchia che\xc5\x82mska Patriarchatu Moskiewskiego zosta\xc5\x82a zlikwidowana administracyjnie przez w\xc5\x82adze polskie w 1923)._NEWLINE_W 1936 che\xc5\x82mska parafia prawos\xc5\x82awna liczy\xc5\x82a 5 tys. wiernych. Ponadto w garnizonie miejskim s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82a znaczna liczba \xc5\xbco\xc5\x82nierzy tego wyznania, za\xc5\x9b w che\xc5\x82mskich szko\xc5\x82ach uczy\xc5\x82o si\xc4\x99 900 prawos\xc5\x82awnych uczni\xc3\xb3w. Rozmiary cerkwi nie by\xc5\x82y wystarczaj\xc4\x85ce dla zapewnienia wszystkim opieki duszpasterskiej, w zwi\xc4\x85zku z tym podj\xc4\x99to decyzj\xc4\x99 o jej rozbudowie. W 1936 rozpocz\xc4\x99to starania w tym kierunku, rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej opracowano projekt, kt\xc3\xb3ry zatwierdzi\xc5\x82 najpierw metropolita warszawski i ca\xc5\x82ej Polski, a nast\xc4\x99pnie tak\xc5\xbce wojewoda lubelski. 5 czerwca 1938 po\xc5\x82o\xc5\xbcono kamie\xc5\x84 w\xc4\x99gielny, wylano fundamenty pod planowane nowe elementy budynku. Prace przerwa\xc5\x82a II wojna \xc5\x9bwiatowa. Po jej zako\xc5\x84czeniu podejmowano pr\xc3\xb3by wznowienia budowy, jednak bez powodzenia. Ostatecznie plany te uniemo\xc5\xbcliwi\xc5\x82o wpisanie cerkwi do rejestru zabytk\xc3\xb3w. W 1949 budynek zosta\xc5\x82 wyremontowany. W 1961 rozebrano fundamenty, z kt\xc3\xb3rych wykonano nowe ogrodzenie obiektu._NEWLINE_W 1988 w budynku wybuch\xc5\x82 po\xc5\xbcar, jednak cerkiew uda\xc5\x82o si\xc4\x99 uratowa\xc4\x87 przed ca\xc5\x82kowitym zniszczeniem._NEWLINE_W 1990 cerkiew po raz kolejny poddano renowacji, w latach 1991\xe2\x80\x931993 konserwowany by\xc5\x82 ikonostas. Od 1999 \xc5\x9bwi\xc4\x85tynia jest iluminowana. W 2011 parafia che\xc5\x82mska uzyska\xc5\x82a fundusze unijne na kolejny remont, rozpocz\xc4\x99ty jeszcze w 2003 w zwi\xc4\x85zku ze z\xc5\x82ym stanem technicznym budynku wywo\xc5\x82anym jego wzniesieniem na podmok\xc5\x82ym gruncie.\n_START_SECTION_\nBudynek\n_START_PARAGRAPH_\nCerkiew reprezentuje styl klasycystyczno-bizantyjsko-rosyjski. Zosta\xc5\x82a wzniesiona na planie krzy\xc5\xbca greckiego, z ceg\xc5\x82y, jest otynkowana. Budynek jest orientowany. Wszystkie jego fasady boczne maj\xc4\x85 form\xc4\x99 ediku\xc5\x82y na cokole, z parami toska\xc5\x84skich pilastr\xc3\xb3w zako\xc5\x84czonych tr\xc3\xb3jk\xc4\x85tnymi przycz\xc3\xb3\xc5\x82kami. Okna cerkwi na fasadach po\xc5\x82udniowej i p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej s\xc4\x85 zamkni\xc4\x99te p\xc3\xb3\xc5\x82koli\xc5\x9bcie i zdobione pilastrami oraz \xc5\x82ukiem arkadowym. Inny kszta\xc5\x82t ma okno na zewn\xc4\x99trznej \xc5\x9bcianie prezbiterium, posiada ono kszta\xc5\x82t ko\xc5\x82a. Na elewacji zachodniej wyodr\xc4\x99bniony jest przedsionek o szeroko\xc5\x9bci analogicznej, jak szeroko\xc5\x9b\xc4\x87 wn\xc4\x99ki arkadowej fasady, zdobiony zewn\xc4\x99trzne pilastrami toska\xc5\x84skimi. Fasad\xc4\x99 t\xc4\x99 wie\xc5\x84czy krzy\xc5\xbc. W bocznych \xc5\x9bcianach przedsionka znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 okna, zamkni\xc4\x99te p\xc3\xb3\xc5\x82koli\xc5\x9bcie; przez krucht\xc4\x99 prowadzi g\xc5\x82\xc3\xb3wne wej\xc5\x9bcie do \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni, zdobione portalem. Obiekt wie\xc5\x84cz\xc4\x85 cztery ni\xc5\xbcsze wie\xc5\xbcyczki w ramionach krzy\xc5\xbca greckiego, zwie\xc5\x84czone cebulastymi kopu\xc5\x82ami na latarniach oraz jedna wi\xc4\x99ksza kopu\xc5\x82a ponad centraln\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 nawy. Kopu\xc5\x82a ta zlokalizowana jest na walcowatej latarni z rz\xc4\x99dem arkadowych okien, dekorowanej o\xc5\x9bmioma pilastrami._NEWLINE_Dzwonnica \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni znajduje si\xc4\x99 na p\xc3\xb3\xc5\x82nocny zach\xc3\xb3d od budynku cerkwi. Jest to obiekt dwukondygnacyjny, utrzymany w tym samym stylu, co sama cerkiew. Dolna kondygnacja dzwonnicy ma form\xc4\x99 coko\xc5\x82u. W kondygnacji g\xc3\xb3rnej, z pilastrami w naro\xc5\xbcach, wykonano arkadowe prze\xc5\xbarocza i p\xc5\x82yciny arkadowe, wie\xc5\x84cz\xc4\x85c ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 belkowaniem. Dzwonnica nie jest podpiwniczona (pod poziomem posadzki znajduje si\xc4\x99 jedynie wt\xc3\xb3rnie wykonana, niewielka studzienka hydroforu o g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci 150 cm). Kondygnacja parteru przekryta jest sklepieniem ceglanym, beczu\xc5\x82kowatym, na pi\xc4\x99tro wiod\xc4\x85 schody stalowe o konstrukcji spawanej. Kondygnacja pi\xc4\x99tra nakryta jest bezpo\xc5\x9brednio dachem, pod kt\xc3\xb3rym znajduje si\xc4\x99 drewniana konstrukcja zawiesi dzwon\xc3\xb3w w formie pier\xc5\x9bcienia osadzonego w murze na wysoko\xc5\x9bci \xc5\x9blemieni prze\xc5\xbaroczy. Dzwonnica pokryta jest dachem kopulastym czteropo\xc5\x82aciowym zwie\xc5\x84czonym latarni\xc4\x85 z cebulastym he\xc5\x82mem. Na ka\xc5\xbcdej po\xc5\x82aci dachu jest atrapa lukarny. Dach kryty jest blach\xc4\x85 miedzian\xc4\x85 w karo, he\xc5\x82m w rybi\xc4\x85 \xc5\x82usk\xc4\x99. Na dzwonnicy znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 cztery dzwony \xe2\x80\x93 trzy powsta\xc5\x82y w 1866, za\xc5\x9b czwarty w 1963.\n_START_SECTION_\nWn\xc4\x99trze\n_START_PARAGRAPH_\nW cerkwi w Che\xc5\x82mie znajduje si\xc4\x99 trzyrz\xc4\x99dowy ikonostas. Na wyposa\xc5\xbceniu \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni pozostaj\xc4\x85 utensylia i ikony przeniesione z innych, nieistniej\xc4\x85cych od okresu mi\xc4\x99dzywojennego \xc5\x9bwi\xc4\x85ty\xc5\x84 prawos\xc5\x82awnych w mie\xc5\x9bcie (m.in. ikony \xc5\x9bw. Miko\xc5\x82aja i \xc5\x9bw. Leoncjusza z cerkwi \xc5\x9bw. Leoncjusza przy dzia\xc5\x82aj\xc4\x85cym do 1915 seminarium duchownym) oraz dwa wizerunki ze zniszczonej w 1938 w ramach akcji polonizacyjno-rewindykacyjnej cerkwi \xc5\x9bw. Jerzego w Strzelcach. Szczeg\xc3\xb3lnym kultem otaczane s\xc4\x85 kopie cudownych ikon Matki Bo\xc5\xbcej: Che\xc5\x82mskiej i Poczajowskiej. W cerkwi znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 ponadto relikwie Krzy\xc5\xbca \xc5\x9awi\xc4\x99tego._NEWLINE_W cerkwi zachowa\xc5\x82 si\xc4\x99 sztandar Bractwa Bogurodzicy, za\xc5\x82o\xc5\xbconego w 1852 i dzia\xc5\x82aj\xc4\x85cego do II wojny \xc5\x9bwiatowej._NEWLINE_W przedsionku \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 dwie tablice pami\xc4\x85tkowe, upami\xc4\x99tniaj\xc4\x85ce 800 lat urodzin za\xc5\x82o\xc5\xbcyciela Che\xc5\x82ma Daniela Romanowicza oraz 55. rocznic\xc4\x99 Akcji \xe2\x80\x9eWis\xc5\x82a\xe2\x80\x9d.'