b'\n_START_ARTICLE_\nGheorghe Gheorghiu-Dej\n_START_SECTION_\n\xc5\xbbyciorys\n_START_PARAGRAPH_\nPochodzi\xc5\x82 z rodziny robotniczej. W 1930 wst\xc4\x85pi\xc5\x82 do Komunistycznej Partii Rumunii. W 1933 zorganizowa\xc5\x82 s\xc5\x82ynny strajk rumu\xc5\x84skiej kolei, za kt\xc3\xb3ry zosta\xc5\x82 skazany na ci\xc4\x99\xc5\xbckie wi\xc4\x99zienie, z kt\xc3\xb3rego zbieg\xc5\x82 w 1944. Po wyj\xc5\x9bciu na wolno\xc5\x9b\xc4\x87 stan\xc4\x85\xc5\x82 na czele tzw. frakcji wi\xc4\x99ziennej ruchu komunistycznego, czyli dzia\xc5\x82aczy wywodz\xc4\x85cych si\xc4\x99 ze \xc5\x9brodowiska wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w politycznych. 23 sierpnia 1944 przej\xc4\x85\xc5\x82 kierownictwo Komunistycznej Partii Rumunii, w pa\xc5\xbadzierniku 1945 mianowano go sekretarzem generalnym partii. Mimo formalnego urz\xc4\x99du nie posiada\xc5\x82 rzeczywistej w\xc5\x82adzy ze wzgl\xc4\x99du na konflikt frakcyjny. W pierwszym rz\xc4\x85dzie Petru Grozy obj\xc4\x85\xc5\x82 funkcj\xc4\x99 ministra komunikacji. G\xc5\x82\xc3\xb3wnym rywalem Gheorghiu-Deja w ruchu komunistycznym by\xc5\x82o skrzyd\xc5\x82o moskiewskie sk\xc5\x82adaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 z komunist\xc3\xb3w (w du\xc5\xbcej mierze \xc5\xbcydowskiego pochodzenia), kt\xc3\xb3rzy powr\xc3\xb3cili do Rumunii z emigracji w ZSRR. W 1952 roku zawi\xc4\x85za\xc5\x82 z nimi chwilowy sojusz taktyczny w celu eliminacji skrzyd\xc5\x82a sekretariatu Lucre\xc8\x9biu P\xc4\x83tr\xc4\x83\xc8\x99canu. Po eliminacji tej frakcji Gheorghiu-Dej ponownie rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 rywalizacj\xc4\x99 z Moskalami, kt\xc3\xb3rych z partii odsun\xc4\x85\xc5\x82 jeszcze w 1952 roku, usuwaj\xc4\x85c od w\xc5\x82adzy wicepremier i minister spraw zagranicznych An\xc4\x99 Pauker._NEWLINE_Jako premier (od czerwca 1952 do pa\xc5\xbadziernika 1955) odpowiedzialny by\xc5\x82 za modernizacj\xc4\x99 w Rumunii, a tak\xc5\xbce m.in. za kolektywizacj\xc4\x99 wsi (kt\xc3\xb3ra wprowadzana by\xc5\x82a stopniowo od lat 40. do pocz\xc4\x85tku 60.), nacjonalizacj\xc4\x99 przemys\xc5\x82u oraz budow\xc4\x99 Kana\xc5\x82u Dunaj-Morze Czarne. Ze wzgl\xc4\x99du na os\xc5\x82abienie swojej pozycji, w 1954 na kr\xc3\xb3tko ust\xc4\x85pi\xc5\x82 z kierowania parti\xc4\x85, powracaj\xc4\x85c do niego w 1955. Po 1956 roku popar\xc5\x82 Nikit\xc4\x99 Chruszczowa w procesie destalinizacji (wed\xc5\x82ug samego Gheorghiu-Deja destalinizacja w Rumunii ruszy\xc5\x82a ju\xc5\xbc po 1952 roku). Gheorgiu-Dej oskar\xc5\xbcy\xc5\x82 w tym czasie dawn\xc4\x85 rywalk\xc4\x99 polityczn\xc4\x85 Pauker i jej frakcj\xc4\x99 za stalinowskie ekscesy partii w latach 40. i na pocz\xc4\x85tku 50. (w szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci w odniesieniu do kolektywizacji) i okre\xc5\x9bli\xc5\x82 ich jako partyjnych stalinowc\xc3\xb3w, cho\xc4\x87 niejednokrotnie byli oni nie mniej radykalni ni\xc5\xbc Gheorgiu-Dej. Rozpoczynaj\xc4\x85c destalinizacj\xc4\x99, Gheorghiu-Dej otoczy\xc5\x82 si\xc4\x99 dzia\xc5\x82aczami lojalnymi wobec siebie i swoich pogl\xc4\x85d\xc3\xb3w. W\xc5\x9br\xc3\xb3d nich znale\xc5\xbali si\xc4\x99 Nicolae Ceau\xc5\x9fescu, Gheorghe Stoica, Ghizela Vass, Grigore Preoteasa, Alexandru B\xc3\xa2rl\xc4\x83deanu, Ion Gheorghe Maurer, Gheorghe Gaston Marin, Paul Niculescu-Mizil i Gheorghe R\xc4\x83dulescu. Lider rumu\xc5\x84skich komunist\xc3\xb3w pot\xc4\x99pi\xc5\x82 dziedzictwo J\xc3\xb3zefa Stalina, pot\xc4\x99pi\xc5\x82 jego kult jednostki i zach\xc4\x99ca\xc5\x82 stalinist\xc3\xb3w do samokrytyki._NEWLINE_Zosta\xc5\x82 poddany krytyce wewn\xc4\x85trzpartyjnej w trakcie spotkania partii z marca 1956 roku, na kt\xc3\xb3rej dwaj cz\xc5\x82onkowie Biura Politycznego \xe2\x80\x93 Miron Constantinescu i Iosif Chi\xc5\x9finevschi skrytykowali Gheorghiu-Deja, przypisuj\xc4\x85c mu odpowiedzialno\xc5\x9b\xc4\x87 za rumu\xc5\x84ski stalinizm. W 1957 roku oni sami zostali oskar\xc5\xbceni o stalinizm i pod tym zarzutem wydaleni z szereg\xc3\xb3w partii. W czerwcu 1958 roku Gheorghiu-Dej zmarginalizowa\xc5\x82 kolejn\xc4\x85 grup\xc4\x99 starych cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w partii, tym razem tych zwi\xc4\x85zanych z Constantinem Donce\xc4\x85._NEWLINE_W pierwszej fazie rz\xc4\x85d\xc3\xb3w prowadzi\xc5\x82 proradzieck\xc4\x85 polityk\xc4\x99 zagraniczn\xc4\x85. Rumunia do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82a do Uk\xc5\x82adu Warszawskiego i popar\xc5\x82a interwencj\xc4\x99 ZSRR przeciwko rewolucji w\xc4\x99gierskiej 1956 roku oraz pot\xc4\x99pi\xc5\x82a jej przyw\xc3\xb3dc\xc3\xb3w, w tym Imre Nagya. Stanowisko to wynika\xc5\x82o z tego \xc5\xbce w\xc4\x99gierski bunt wywo\xc5\x82a\xc5\x82 protesty rumu\xc5\x84skich student\xc3\xb3w w najwi\xc4\x99kszych metropoliach Rumunii. Na prze\xc5\x82omie lat 50. i 60. zaostrzy\xc5\x82 jednak kurs wobec ZSRR. Po destalinizacji komunizm i rumu\xc5\x84ski nacjonalizm przenikn\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99, tworz\xc4\x85c tzw. narodowy komunizm. Kurs by\xc5\x82 podyktowany w du\xc5\xbcej mierze osobistami pogl\xc4\x85dami Gheorghiu-Deja kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82 zwolennikiem gospodarczej niezale\xc5\xbcno\xc5\x9bci i dystansowania si\xc4\x99 od RWPG. Rumu\xc5\x84ski premier w ramach tej polityki w 1954 roku porzuci\xc5\x82 polityk\xc4\x99 zak\xc5\x82adaj\xc4\x85c\xc4\x85 skupienie si\xc4\x99 na wymianie handlowej z ZSRR. Premier zlikwidowa\xc5\x82 nast\xc4\x99pnie rumu\xc5\x84sko-radzieckie przedsi\xc4\x99wzi\xc4\x99cia kulturalne. Chc\xc4\x85c zapewni\xc4\x87 Rumunii niezale\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 gospodarcz\xc4\x85, sekretarz generalny rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 uprzemys\xc5\x82owienie i stworzy\xc5\x82 kompleks przemys\xc5\x82owy w Galati maj\xc4\x85cy uniezale\xc5\xbcni\xc4\x87 Rumuni\xc4\x99 od importu \xc5\xbcelaza z zagranicy. W 1957 roku Gheorghiu-Dej i Emil Bodn\xc4\x83ra\xc8\x99 przekonali Sowiet\xc3\xb3w do wycofania swoich wojsk z teren\xc3\xb3w Rumunii. Rok wcze\xc5\x9bniej rz\xc4\x85d Rumunii pogodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 z jugos\xc5\x82owia\xc5\x84sk\xc4\x85 administracj\xc4\x85 Josipa Broza Tity, co umo\xc5\xbcliwi\xc5\x82o wdro\xc5\xbcenie serii wsp\xc3\xb3lnych jugos\xc5\x82owia\xc5\x84sko-rumu\xc5\x84skich projekt\xc3\xb3w gospodarczych, rozwijanych szczeg\xc3\xb3lnie w \xc5\xbbelaznej Bramie._NEWLINE_W marcu 1961 obj\xc4\x85\xc5\x82 funkcj\xc4\x99 przewodnicz\xc4\x85cego Prezydium Wielkiego Zgromadzenia Narodowego, staj\xc4\x85c si\xc4\x99 formaln\xc4\x85 g\xc5\x82ow\xc4\x85 pa\xc5\x84stwa. W tym samym roku rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 drastyczna rozbie\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 ideologiczna mi\xc4\x99dzy ZSRR a Rumuni\xc4\x85. Cho\xc4\x87 Rumunia w trakcie roz\xc5\x82amu chi\xc5\x84sko-radzieckiego pod koniec lat 50. i alba\xc5\x84sko-radzieckiego w 1961 roku popar\xc5\x82a pocz\xc4\x85tkowo stanowisko Chruszczowa, utrzyma\xc5\x82a wyj\xc4\x85tkowe dobre stosunki zar\xc3\xb3wno z Chinami i Albani\xc4\x85. Rumu\xc5\x84skie media jako jedyne spo\xc5\x9br\xc3\xb3d Uk\xc5\x82adu Warszawskiego nie skrytykowa\xc5\x82y Chin, w zamian za co urz\xc4\x99dnicy maoistowscy poparli rumu\xc5\x84ski nacjonalizm, twierdz\xc4\x85c \xc5\xbce Besarabia (zaj\xc4\x99ta przez ZSRR w pierwszej fazie II wojny \xc5\x9bwiatowej) jest ofiar\xc4\x85 tradycyjnego rosyjskiego imperializmu. W 1964 roku odrzuci\xc5\x82 radziecki plan utworzenia ponadnarodowych jednostek gospodarczych Europy \xc5\x9arodkowo-Wschodniej (w ramach kt\xc3\xb3rego Rumunia mia\xc5\x82a dostarcza\xc4\x87 produkty rolne) i zg\xc5\x82osi\xc5\x82a kilka kontrpropozycji. W tym samym roku dosz\xc5\x82o do kilku radykalnych zmian w doktrynie pa\xc5\x84stwowej \xe2\x80\x93 Gheorghiu Dej zatwierdzi\xc5\x82 opublikowanie przez Andrieja O\xc5\xa3ete\xc4\x99 rusofobicznych prac Karola Marksa (odkrytych przez polskiego historyka Stanis\xc5\x82awa Schwanna). Sama partia by\xc5\x82a coraz bardziej krytyczna wobec Chruszczowa, a pod koniec kwietnia 1964 roku w gazecie Sc\xc3\xaenteia og\xc5\x82oszono zaanga\xc5\xbcowanie partii na rzecz \xe2\x80\x9enarodowej \xc5\x9bcie\xc5\xbcki\xe2\x80\x9d komunizmu (stwierdzono, \xc5\xbce w komunizmie nie istnieje podzia\xc5\x82 rodzaju rodzic i syn, czy partia lepsza i podleg\xc5\x82a). Pod koniec 1964 roku kierownictwo Partii Robotniczej star\xc5\x82o si\xc4\x99 z nowo wybranym przyw\xc3\xb3dc\xc4\x85 ZSRR Leonidem Bre\xc5\xbcniewem w kwestii nadal obecnych w rumu\xc5\x84skich s\xc5\x82u\xc5\xbcbach Securitate doradc\xc3\xb3w KGB. Ostatecznie Rumunii, jako pierwszemu pa\xc5\x84stwu w europejskim bloku wschodnim, uda\xc5\x82o si\xc4\x99 usun\xc4\x85\xc4\x87 ze s\xc5\x82u\xc5\xbcb doradc\xc3\xb3w KGB._NEWLINE_Polityka Gheorhiu-Deja zaowocowa\xc5\x82a tym, \xc5\xbce Rumunia zdoby\xc5\x82a wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 swobod\xc4\x99 w realizacji w\xc5\x82asnego programu rozwojowego. Uniezale\xc5\xbcnienie si\xc4\x99 dotyczy\xc5\x82o g\xc5\x82\xc3\xb3wnie stosunk\xc3\xb3w gospodarczych i wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy wojskowej. Partia Robotnicza sta\xc5\x82a si\xc4\x99 coraz bardziej popularna w\xc5\x9br\xc3\xb3d rumu\xc5\x84skich nacjonalist\xc3\xb3w, a ostatni etap rz\xc4\x85d\xc3\xb3w Gheorghiu-Deja by\xc5\x82a powszechnie uto\xc5\xbcsamiany z liberalizacj\xc4\x85 systemu._NEWLINE_Zmar\xc5\x82 w 1965 na raka. Jego nast\xc4\x99pc\xc4\x85 w partii zosta\xc5\x82 Nicolae Ceau\xc5\x9fescu. Ceau\xc8\x99escu w 1968 roku na kongresie partii pot\xc4\x99pi\xc5\x82 Gheorghiu-Deja i zrehabilitowa\xc5\x82 ofiary stalinowskiego terroru, w tym Lucre\xc8\x9biu P\xc4\x83tr\xc4\x83\xc8\x99canu.\n_START_SECTION_\nOdznaczenia\n_START_PARAGRAPH_\nW 1949 otrzyma\xc5\x82 Order Odrodzenia Polski I klasy.\n_START_SECTION_\nUpami\xc4\x99tnienie\n_START_PARAGRAPH_\nW latach 1965\xe2\x80\x931993 jego imi\xc4\x99 nosi\xc5\x82o miasto One\xc8\x99ti w okr\xc4\x99gu Bac\xc4\x83u.'