b'\n_START_ARTICLE_\nPolscy zes\xc5\x82a\xc5\x84cy w Imperium Rosyjskim\n_START_PARAGRAPH_\nPolscy zes\xc5\x82a\xc5\x84cy w Imperium Rosyjskim \xe2\x80\x93 w latach 1721\xe2\x80\x931917, w ramach represji za dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 polityczn\xc4\x85 lub b\xc4\x99d\xc4\x85c je\xc5\x84cami wojennymi, setki tysi\xc4\x99cy Polak\xc3\xb3w zosta\xc5\x82y zes\xc5\x82ane przez w\xc5\x82adze rosyjskie na katorg\xc4\x99 \xe2\x80\x93 ci\xc4\x99\xc5\xbckie roboty w twierdzach, skazane na osiedlenie wraz z rodzinami (ros. \xd0\xbf\xd0\xbe\xd1\x81\xd0\xb5\xd0\xbb\xd0\xb5\xd0\xbd\xd0\xb8\xd0\xb5 posielenie), zamieszkanie (ros. \xd0\xb6\xd0\xb8\xd1\x82\xd0\xb5\xd0\xbb\xd1\x81\xd1\x82\xd0\xb2\xd0\xbe \xc5\xbcitielstwo), osadzenie (ros. \xd0\xb2\xd0\xbe\xd0\xb4\xd0\xb2\xd0\xbe\xd1\x80\xd0\xb5\xd0\xbd\xd0\xb8\xd0\xb5 wodworienije), administracyjnie karnie wcielone do armii Imperium Rosyjskiego, do rot aresztanckich lub skazane na ci\xc4\x99\xc5\xbckie roboty w kopalniach oraz zak\xc5\x82adach (fabrykach)._NEWLINE_Polscy zes\xc5\x82a\xc5\x84cy ze stanu szlacheckiego i duchownego zwolnieni byli z kary ch\xc5\x82osty, powszechnie przez Rosjan stosowanej wobec stan\xc3\xb3w ni\xc5\xbcszych jako przygotowanie do katorgi. Ch\xc5\x82ost\xc4\x99 stosowano tak\xc5\xbce w wojsku lub wobec ludzi, kt\xc3\xb3rzy wyrokiem utracili prawa stanu. Cz\xc4\x99sto Polacy wcieleni do armii rosyjskiej skazywani byli na kilka tysi\xc4\x99cy uderze\xc5\x84 knutem lub batogiem, kar\xc4\x99, kt\xc3\xb3ra niekiedy ko\xc5\x84czy\xc5\x82a si\xc4\x99 \xc5\x9bmierci\xc4\x85 skazanego. Czasami przerywano j\xc4\x85, gdy obecny przy egzekucji lekarz stwierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce zagra\xc5\xbca ona \xc5\xbcyciu katowanego, jednak po wyleczeniu kara by\xc5\x82a kontynuowana. Istnia\xc5\x82a tak\xc5\xbce kara tzw. przegnania przez \xe2\x80\x9ezielon\xc4\x85 ulic\xc4\x99\xe2\x80\x9d (ros. \xd1\x81\xd0\xba\xd0\xb2\xd0\xbe\xd0\xb7\xd1\x8c \xd1\x81\xd1\x82\xd1\x80\xd0\xbe\xd0\xb9), gdy skazaniec z r\xc4\x99koma przywi\xc4\x85zanymi do karabinu gnany by\xc5\x82 przez dwa szpalery \xc5\xbco\xc5\x82nierzy (zazwyczaj po 500 z jednej strony). Za pr\xc3\xb3b\xc4\x99 buntu lub ucieczki byli pi\xc4\x99tnowani (wyciskano im roz\xc5\xbcarzonym stemplem szubienic\xc4\x99 na czole). Inicjator powstania listopadowego Piotr Wysocki prze\xc5\xbcy\xc5\x82 zadan\xc4\x85 mu w 1836 roku kar\xc4\x99 1000 kij\xc3\xb3w._NEWLINE_Skazani na zes\xc5\x82anie przebywali uprzednio cz\xc4\x99sto w wi\xc4\x99zieniach rosyjskich: w Cytadeli Warszawskiej, Twierdzy w Kijowie, w Wilnie, Mi\xc5\x84sku, Lublinie, Mohylewie i \xc5\xbbytomierzu. Kolejne grupy zes\xc5\x82a\xc5\x84c\xc3\xb3w p\xc4\x99dzone by\xc5\x82y na Syberi\xc4\x99 etapami. Bogatsi lub ci, kt\xc3\xb3rym pozwolono, jechali czasami na zes\xc5\x82anie wozami lub kibitkami. Inni konwojowani szli pieszo. Zes\xc5\x82a\xc5\x84cy odbywali post\xc3\xb3j przed obeliskiem w g\xc3\xb3rach uralskich, wyznaczaj\xc4\x85cym symboliczn\xc4\x85 granic\xc4\x99 pomi\xc4\x99dzy Europ\xc4\x85 a Azj\xc4\x85. Pozbawieni \xc5\x9brodk\xc3\xb3w pieni\xc4\x99\xc5\xbcnych, niedo\xc5\xbcywieni jeszcze w drodze na zes\xc5\x82anie padali ofiar\xc4\x85 tyfusu, gru\xc5\xbalicy i ospy. W drodze etapami byli przetrzymywani w wi\xc4\x99zieniach lub innych obiektach rz\xc4\x85dowych._NEWLINE_Zazwyczaj polscy zes\xc5\x82a\xc5\x84cy stanowili na rosyjskim tle element lepiej wykszta\xc5\x82cony i rozwini\xc4\x99ty cywilizacyjnie, dlatego te\xc5\xbc w\xc5\x82adze carskie niejednokrotnie wykorzystywa\xc5\x82y ich jako pionier\xc3\xb3w kolonizacji podbitych przez Rosj\xc4\x99 terytori\xc3\xb3w. Nie do przecenienia jest tak\xc5\xbce wk\xc5\x82ad, jaki wnie\xc5\x9bli w badania naukowe tych ziem._NEWLINE_Motyw zes\xc5\x82a\xc5\x84 syberyjskich sta\xc5\x82 si\xc4\x99 inspiracj\xc4\x85 dla wielu utwor\xc3\xb3w literatury polskiej. Akcje poemat\xc3\xb3w Juliusza S\xc5\x82owackiego Anhelli i Beniowski rozgrywaj\xc4\x85 si\xc4\x99 w\xc5\x9br\xc3\xb3d polskich zes\xc5\x82a\xc5\x84c\xc3\xb3w syberyjskich, Adam Mickiewicz opisuje dramat zes\xc5\x82ania w cz\xc4\x99\xc5\x9bci ust\xc4\x99pu III cz\xc4\x99\xc5\x9bci Dziad\xc3\xb3w Droga do Rosji, wspomina te\xc5\xbc o tym w Panu Tadeuszu, kwestii tej po\xc5\x9bwi\xc4\x99ci\xc5\x82 powie\xc5\x9b\xc4\x87 My i oni J\xc3\xb3zef Ignacy Kraszewski. W\xc4\x85tki zes\xc5\x82ania obecne s\xc4\x85 w poezji Kornela Ujejskiego, Teofila Lenartowicza, Mieczys\xc5\x82awa Romanowskiego._NEWLINE_Zes\xc5\x82anie obecne jest w tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9bci polskich malarzy: Jacka Malczewskiego, Aleksandra Sochaczewskiego, Artura Grottgera, Artura Nikutowskiego i Witolda Pruszkowskiego.\n_START_SECTION_\nGeneza\n_START_PARAGRAPH_\nPierwszymi Polakami zes\xc5\x82anymi do Carstwa Rosyjskiego na Syberi\xc4\x99 byli je\xc5\x84cy wojenni z czas\xc3\xb3w wojny Stefana Batorego z Rosj\xc4\x85. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej do\xc5\x82\xc4\x85czyli do nich wzi\xc4\x99ci do rosyjskiej niewoli uczestnicy dymitriad i wojen polsko-rosyjskich XVII wieku. W 1660, w czasie wojen polsko-rosyjskich, zosta\xc5\x82 wzi\xc4\x99ty do niewoli Adam Kamie\xc5\x84ski, kt\xc3\xb3ry zosta\xc5\x82 zes\xc5\x82any na Syberi\xc4\x99. W\xc4\x99druj\xc4\x85c wraz z innymi zes\xc5\x82a\xc5\x84cami trafi\xc5\x82 do Jakucka przez Tobolsk, Jenisejsk i Ust\xc2\xb4-Kut. Po zwolnieniu w 1672 napisa\xc5\x82 sw\xc3\xb3j pami\xc4\x99tnik Dyaryusz wi\xc4\x99zienia moskiewskiego, miast i miejsc. Jest to pierwszy w historii opis Syberii napisany w j\xc4\x99zyku polskim._NEWLINE_W 1623 J. Pleszewski, na czele 50 Kozak\xc3\xb3w, dotar\xc5\x82 do g\xc3\xb3rnego biegu Angary i pobra\xc5\x82 jasak od miejscowych plemion tunguskich. W 1665 roku polski zes\xc5\x82aniec syberyjski Nicefor Czernichowski zabi\xc5\x82 miejscowego carskiego wojewod\xc4\x99, odbudowa\xc5\x82 zniszczony gr\xc3\xb3dek A\xc5\x82bazin, stawiaj\xc4\x85c w jego miejscu drewnian\xc4\x85 twierdz\xc4\x99 Jaxa. Dzi\xc4\x99ki niemu skutecznie przeciwstawi\xc5\x82 si\xc4\x99 Tunguzom, \xc5\x9bci\xc4\x85ga\xc5\x82 od nich danin\xc4\x99 w futrach, os\xc5\x82aniaj\xc4\x85c kolonizacj\xc4\x99 rolnicz\xc4\x85. Jaxa sta\xc5\x82o si\xc4\x99 przez kr\xc3\xb3tki czas pa\xc5\x84stewkiem, z kt\xc3\xb3rym korespondencj\xc4\x99 dyplomatyczn\xc4\x85 w j\xc4\x99zyku polskim prowadzi\xc5\x82y Rosja i Chiny. Jednak ju\xc5\xbc w 1672 roku zmuszony by\xc5\x82 z powrotem uzna\xc4\x87 w\xc5\x82adz\xc4\x99 cara, kontynuuj\xc4\x85c kolonizacj\xc4\x99 wzd\xc5\x82u\xc5\xbc Amuru._NEWLINE_Kolejnym zes\xc5\x82a\xc5\x84cem, kt\xc3\xb3ry pozostawi\xc5\x82 po sobie pi\xc5\x9bmienne wspomnienia by\xc5\x82 wojskowy oraz pisarz Ludwik Sienicki wzi\xc4\x99ty do niewoli w czasie wojny z Rosj\xc4\x85 w 1707. W 1754 wyda\xc5\x82 ksi\xc4\x85\xc5\xbck\xc4\x99 o pobycie na zes\xc5\x82aniu, gdzie zawar\xc5\x82 tak\xc5\xbce liczne obserwacje dotycz\xc4\x85ce przyrody syberyjskiej, a tak\xc5\xbce wierze\xc5\x84 oraz \xc5\xbcycia Jakut\xc3\xb3w, Czukcz\xc3\xb3w i Kamczadali narod\xc3\xb3w wschodniej Syberii. Na pocz\xc4\x85tku XVIII wieku na Syberi\xc4\x99 zsy\xc5\x82ano zwolennik\xc3\xb3w kr\xc3\xb3la Stanis\xc5\x82awa Leszczy\xc5\x84skiego.\n_START_SECTION_\nDzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 naukowa\n_START_PARAGRAPH_\nZnaczny by\xc5\x82 wk\xc5\x82ad polskich zes\xc5\x82a\xc5\x84c\xc3\xb3w w drugiej po\xc5\x82owie XIX wieku w dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 badawczo-naukow\xc4\x85 tych ziem. Wybitnymi przedstawicielami nauki polskiej byli rekrutuj\xc4\x85cy si\xc4\x99 z szereg\xc3\xb3w zes\xc5\x82a\xc5\x84c\xc3\xb3w m.in. Aleksander Czekanowski, Jan Czerski, Benedykt Dybowski, Wiktor Godlewski, Micha\xc5\x82 Jankowski (przyrodnik), Wac\xc5\x82aw Sieroszewski i Bronis\xc5\x82aw Pi\xc5\x82sudski.\n_START_SECTION_\nZes\xc5\x82ania w ko\xc5\x84cu XIX wieku\n_START_PARAGRAPH_\nZes\xc5\x82ani zostawali w\xc3\xb3wczas g\xc5\x82\xc3\xb3wnie cz\xc5\x82onkowie antycarskich partii socjalistycznych: PPS i SDKPiL.\n_START_SECTION_\nZes\xc5\x82a\xc5\x84cy jako temat w sztuce\n_START_PARAGRAPH_\nW 1936 roku powsta\xc5\x82 polski film w re\xc5\xbcyserii Micha\xc5\x82a Waszy\xc5\x84skiego pt. \xe2\x80\x9eBohaterowie Sybiru\xe2\x80\x9d, po\xc5\x9bwi\xc4\x99cony zes\xc5\x82a\xc5\x84com polskim.'