b'\n_START_ARTICLE_\nZbrodnie niemieckie na warszawskim Powi\xc5\x9blu (1944)\n_START_PARAGRAPH_\nZbrodnie niemieckie na warszawskim Powi\xc5\x9blu (1944) \xe2\x80\x93 zbrodnie wojenne pope\xc5\x82nione przez oddzia\xc5\x82y niemieckie podczas walk prowadzonych na p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym Powi\xc5\x9blu w trakcie powstania warszawskiego 1944 roku._NEWLINE_Od pierwszych dni powstania Niemcy dopuszczali si\xc4\x99 zbrodni na je\xc5\x84cach i cywilnej ludno\xc5\x9bci dzielnicy. Po upadku Powi\xc5\x9bla oddzia\xc5\x82y Reinefartha i Dirlewangera zlikwidowa\xc5\x82y znajduj\xc4\x85ce si\xc4\x99 tam powsta\xc5\x84cze szpitale, kilkukrotnie dokonuj\xc4\x85c przy tym egzekucji pacjent\xc3\xb3w i personelu. W tym samym czasie w\xc5\x9br\xc3\xb3d mord\xc3\xb3w, gwa\xc5\x82t\xc3\xb3w i grabie\xc5\xbcy wyp\xc4\x99dzono z Powi\xc5\x9bla ocala\xc5\x82\xc4\x85 ludno\xc5\x9b\xc4\x87 cywiln\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nPowi\xc5\x9ble p\xc3\xb3\xc5\x82nocne w sierpniu 1944\n_START_PARAGRAPH_\nW godzinie \xe2\x80\x9eW\xe2\x80\x9d oddzia\xc5\x82y Armii Krajowej zaatakowa\xc5\x82y szereg niemieckich obiekt\xc3\xb3w na Powi\xc5\x9blu p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym. Owe natarcia zako\xc5\x84czy\xc5\x82y si\xc4\x99 umiarkowanym powodzeniem. W dniach 1-2 sierpnia 1944 \xc5\xbco\xc5\x82nierze AK opanowali znaczn\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 dzielnicy, w tym Elektrowni\xc4\x99 Powi\xc5\x9ble oraz gmach Zwi\xc4\x85zku Nauczycielstwa Polskiego przy ul. Smulikowskiego. Szczeg\xc3\xb3lne znaczenie mia\xc5\x82o zw\xc5\x82aszcza zdobycie elektrowni, gdy\xc5\xbc zapewniono w ten spos\xc3\xb3b sta\xc5\x82y dop\xc5\x82yw energii elektrycznej do powsta\xc5\x84czych drukarni i warsztat\xc3\xb3w zbrojeniowych. Niepowodzeniem zako\xc5\x84czy\xc5\x82y si\xc4\x99 natomiast natarcia na dwa kluczowe pod wzgl\xc4\x99dem strategicznym mosty: most \xc5\x9brednicowy i Most Poniatowskiego. W r\xc4\x99kach Niemc\xc3\xb3w pozosta\xc5\x82y tak\xc5\xbce plac\xc3\xb3wki nad brzegiem Wis\xc5\x82y oraz dominuj\xc4\x85ce nad ca\xc5\x82\xc4\x85 dzielnic\xc4\x85 pozycje na skraju skarpy warszawskiej \xe2\x80\x93 tj. kompleks budynk\xc3\xb3w Uniwersytetu Warszawskiego, Pa\xc5\x82ac Rady Ministr\xc3\xb3w, Hotel Bristol oraz gmach Muzeum Narodowego. Przez wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 sierpnia Powi\xc5\x9ble nie by\xc5\x82o obj\xc4\x99te powa\xc5\xbcniejszymi walkami. G\xc5\x82\xc3\xb3wnym celem Niemc\xc3\xb3w by\xc5\x82o bowiem w tym czasie odblokowanie arterii wolskiej oraz opanowanie Starego Miasta. Na prze\xc5\x82omie sierpnia i wrze\xc5\x9bnia 1944 \xc5\xbco\xc5\x82nierze Zgrupowania \xe2\x80\x9eKrybar\xe2\x80\x9d dwukrotnie przeprowadzili bezskuteczne szturmy na kompleks gmach\xc3\xb3w uniwersytetu. _NEWLINE_Niemniej od 2 sierpnia nieprzyjaciel podejmowa\xc5\x82 wypady na \xe2\x80\x9eziemi\xc4\x99 niczyj\xc4\x85\xe2\x80\x9d oraz usuwa\xc5\x82 ludno\xc5\x9b\xc4\x87 cywiln\xc4\x85 z tych kwarta\xc5\x82\xc3\xb3w Powi\xc5\x9bla, kt\xc3\xb3re wci\xc4\x85\xc5\xbc pozostawa\xc5\x82y pod niemieck\xc4\x85 kontrol\xc4\x85 (ulice Bednarska, Mariensztat, Nowy Zjazd oraz ich najbli\xc5\xbcsze okolice). Dzia\xc5\x82aniom tym towarzyszy\xc5\x82y mordy, gwa\xc5\x82ty, podpalenia i grabie\xc5\xbce. 3 sierpnia w domu przy al. 3 Maja nr 2 Niemcy uj\xc4\x99li kilkudziesi\xc4\x99ciu \xc5\xbco\xc5\x82nierzy z 1138 i 1139 pluton\xc3\xb3w III Zgrupowania AK \xe2\x80\x9eKonrad\xe2\x80\x9d (wcze\xc5\x9bniej wobec beznadziejnego po\xc5\x82o\xc5\xbcenia ukryli oni bro\xc5\x84 i wmieszali si\xc4\x99 w ludno\xc5\x9b\xc4\x87 cywiln\xc4\x85). Prawdopodobnie jeszcze tego samego dnia 19 je\xc5\x84c\xc3\xb3w zosta\xc5\x82o rozstrzelanych pod wiaduktem Mostu Poniatowskiego. Pozosta\xc5\x82ych powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rym nie zdo\xc5\x82ano udowodni\xc4\x87 udzia\xc5\x82u w walkach, przez ponad dwa tygodnie przetrzymywano w jednej wie\xc5\xbcyczek mostu, a nast\xc4\x99pnie wywieziono do obozu koncentracyjnego Stutthof. 2 lub 3 sierpnia pod parkanem przy ul. Dobrej 96 Niemcy rozstrzelali 24 osoby, w tym 12-letniego ch\xc5\x82opca. Z kolei 3 sierpnia wieczorem \xc5\xbco\xc5\x82nierze niemieccy wysiedlili mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w tzw. Domu Profesorskiego przy ul. Nowy Zjazd 5, uprowadzaj\xc4\x85c przy tym kilkunastu m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn; zostali oni rozstrzelani w pobli\xc5\xbcu Domu Schichta przy ul. Nowy Zjazd 1 lub na ul. Dobrej. W gronie ofiar znale\xc5\xbali si\xc4\x99 m.in. profesorowie Uniwersytetu Warszawskiego: J\xc3\xb3zef Rafacz, Wac\xc5\x82aw Roszkowski, Andrzej Tretiak i Eugeniusz Wajgiel. Z powodu niemieckiego terroru na terenie powsta\xc5\x84czego Powi\xc5\x9bla schroni\xc5\x82o si\xc4\x99 blisko 8 tys. uchod\xc5\xbac\xc3\xb3w z s\xc4\x85siednich dzielnic._NEWLINE_Polskie plany przewidywa\xc5\x82y, \xc5\xbce po wybuchu powstania w dyspozycji s\xc5\x82u\xc5\xbcb sanitarnych AK znajdzie si\xc4\x99 sze\xc5\x9b\xc4\x87 szpitali znajduj\xc4\x85cych si\xc4\x99 na Powi\xc5\x9blu lub w jego bezpo\xc5\x9brednim s\xc4\x85siedztwie \xe2\x80\x93 tj. Szpital Ubezpieczalni Spo\xc5\x82ecznej (ul. Solec 93), Szpital Dzieci\xc4\x99cy (ul. Kopernika 43), Szpital PCK (ul. Smolna 6), Szpital \xc5\x9bw. Rocha (Krakowskie Przedmie\xc5\x9bcie 24), Instytut Oftalmiczny (ul. Smolna 8) oraz Zak\xc5\x82ad Po\xc5\x82o\xc5\xbcniczo-Ginekologiczny (ul. Karowa 22). Przebieg pierwszych walk powsta\xc5\x84czych znacz\xc4\x85co zweryfikowa\xc5\x82 jednak owe przewidywania. Po 1 sierpnia a\xc5\xbc trzy z sze\xc5\x9bciu wy\xc5\xbcej wymienionych szpitali znalaz\xc5\x82y si\xc4\x99 na terenie kontrolowanym przez Niemc\xc3\xb3w (Szpital Ubezpieczalni Spo\xc5\x82ecznej, Szpital \xc5\x9bw. Rocha, Zak\xc5\x82ad Po\xc5\x82o\xc5\xbcniczo-Ginekologiczny), podczas gdy oba zak\xc5\x82ady przy ul. Smolnej znalaz\xc5\x82y si\xc4\x99 na \xe2\x80\x9eziemi niczyjej\xe2\x80\x9d i by\xc5\x82y nara\xc5\xbcone na sta\xc5\x82e ataki nieprzyjaciela. W efekcie s\xc5\x82u\xc5\xbcby sanitarne Zgrupowania \xe2\x80\x9eKrybar\xe2\x80\x9d by\xc5\x82y zmuszone zorganizowa\xc4\x87 na Powi\xc5\x9blu szereg improwizowanych punkt\xc3\xb3w sanitarnych._NEWLINE_Od pierwszych dni powstania Niemcy dopuszczali si\xc4\x99 powa\xc5\xbcnych narusze\xc5\x84 prawa wojennego w stosunku do pacjent\xc3\xb3w i personelu polskich szpitali. 1 sierpnia \xc5\xbco\xc5\x82nierze niemieccy ostrzelali i obrzucili granatami patrol sanitarny ss. Urszulanek z klasztoru przy ul. G\xc4\x99stej (\xe2\x80\x9eSzary Dom\xe2\x80\x9d), spiesz\xc4\x85cy z pomoc\xc4\x85 cywilowi ranionemu na ul. Browarnej. Cztery zakonnice ponios\xc5\x82y w\xc3\xb3wczas \xc5\x9bmier\xc4\x87, a kieruj\xc4\x85ca patrolem s. Jana P\xc5\x82aska zosta\xc5\x82a ci\xc4\x99\xc5\xbcko ranna. Tego samego dnia na ul. G\xc4\x99stej zgin\xc4\x85\xc5\x82 ks. Tadeusz Burzy\xc5\x84ski, kt\xc3\xb3rego Niemcy zastrzelili gdy udziela\xc5\x82 ostatniego namaszczenia postrzelonemu na ulicy cz\xc5\x82owiekowi. 4 sierpnia Niemcy spalili Instytut Oftalmiczny, na skutek czego personel i pacjenci byli zmuszeni przenie\xc5\x9b\xc4\x87 si\xc4\x99 do Zak\xc5\x82adu \xc5\x9bw. Kazimierza przy ul. Tamka 35, a stamt\xc4\x85d do gmachu by\xc5\x82ego poselstwa Japonii przy ul. Pierackiego 10 (obecnie ul. Foksal). Z kolei Szpital PCK od 3 sierpnia by\xc5\x82 ostrzeliwany przez niemieckie plac\xc3\xb3wki przy Mo\xc5\x9bcie Poniatowskiego oraz poci\xc4\x85g pancerny kursuj\xc4\x85cy po torach kolei \xc5\x9brednicowej. 6 sierpnia do szpitala wkroczyli niemieccy \xc5\xbco\xc5\x82nierze, kt\xc3\xb3rzy przyst\xc4\x85pili do rabunku i zn\xc4\x99cania si\xc4\x99 nad rannymi. Pacjent\xc3\xb3w zdolnych do poruszania si\xc4\x99 o w\xc5\x82asnych si\xc5\x82ach sp\xc4\x99dzono do szpitalnego holu i rozpocz\xc4\x99to przygotowania do egzekucji. Masakr\xc4\x99 zdo\xc5\x82a\xc5\x82 jednak powstrzyma\xc4\x87 dyrektor szpitala, dr Henryk Cetkowski, kt\xc3\xb3ry okaza\xc5\x82 Krzy\xc5\xbc \xc5\xbbelazny I klasy otrzymany za s\xc5\x82u\xc5\xbcb\xc4\x99 w szeregach kajzerowskiej armii, po czym nienagann\xc4\x85 niemczyzn\xc4\x85 o\xc5\x9bwiadczy\xc5\x82, i\xc5\xbc wstydzi si\xc4\x99 nosi\xc4\x87 to odznaczenie skoro niemiecka armia nie przestrzega prawa wojennego. Pod wra\xc5\xbceniem jego postawy niemiecki oficer odwo\xc5\x82a\xc5\x82 egzekucj\xc4\x99 i zezwoli\xc5\x82, aby szpital zosta\xc5\x82 ewakuowany na teren kontrolowany przez powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w. Rannych i personel w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci przeniesiono do budynku przy ul. Pierackiego 3/5 (dzi\xc5\x9b Dom Dziennikarza), a pozosta\xc5\x82ych dla kt\xc3\xb3rych zabrak\xc5\x82o miejsca \xe2\x80\x93 do laboratorium kosmetycznego przy ul. Kopernika 11/13. _NEWLINE_Gorszy los spotka\xc5\x82 powsta\xc5\x84czy punkt opatrunkowy przy ul. Furma\xc5\x84skiej 12, kt\xc3\xb3ry oko\xc5\x82o 8 sierpnia zosta\xc5\x82 opanowany przez kryminalist\xc3\xb3w z pu\xc5\x82ku Dirlewangera. Pocz\xc4\x85tkowo Niemcy zamierzali wymordowa\xc4\x87 wszystkich przebywaj\xc4\x85cych tam Polak\xc3\xb3w. Egzekucj\xc4\x99 w ostatniej chwili wstrzymano ale szpital zosta\xc5\x82 podpalony, a ranni i personel zmuszeni byli koczowa\xc4\x87 ca\xc5\x82\xc4\x85 noc na ulicy. Ewakuacja szpitala nast\xc4\x85pi\xc5\x82a nast\xc4\x99pnego dnia. Dirlewangerowcy zabili w\xc3\xb3wczas kilku rannych, a pozosta\xc5\x82ych wykorzystali jako \xe2\x80\x9e\xc5\xbcywe tarcze\xe2\x80\x9d, chc\xc4\x85c unikn\xc4\x85\xc4\x87 w ten spos\xc3\xb3b powsta\xc5\x84czego ostrza\xc5\x82u od strony ulic Karowej i Bednarskiej. Personel i ocala\xc5\x82ych rannych przeniesiono nast\xc4\x99pnie do budynku Towarzystwa Dobroczynno\xc5\x9bci \xe2\x80\x9eRes Sacra Miser\xe2\x80\x9d na Krakowskim Przedmie\xc5\x9bciu (prowadzonego przez ss. Szarytki). Sanitariuszki przebywa\xc5\x82y tam w sta\xc5\x82ym zagro\xc5\xbceniu gwa\xc5\x82tem ze strony dirlewangerowc\xc3\xb3w i zdemoralizowanych \xc5\xbco\xc5\x82nierzy Legion\xc3\xb3w Wschodnich. W okolicach 20 sierpnia Niemcy rozstrzelali w pobli\xc5\xbcu gmachu oko\xc5\x82o 15 polskich cywil\xc3\xb3w, a tak\xc5\xbce zamordowali kilku rannych m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn le\xc5\xbc\xc4\x85cych w kaplicy Towarzystwa Dobroczynno\xc5\x9bci. Dopiero kilka dni po upadku Starego Miasta rannych i personel ewakuowano z Warszawy.\n_START_SECTION_\nNiemiecki szturm na Powi\xc5\x9ble\n_START_PARAGRAPH_\nNa pocz\xc4\x85tku wrze\xc5\x9bnia 1944 niemieckie dow\xc3\xb3dztwo powa\xc5\xbcnie obawia\xc5\x82o si\xc4\x99, i\xc5\xbc Armia Czerwona mo\xc5\xbce wznowi\xc4\x87 ofensyw\xc4\x99 na kierunku warszawskim, co w obliczu trwaj\xc4\x85cego w mie\xc5\x9bcie powstania mog\xc5\x82o zako\xc5\x84czy\xc4\x87 si\xc4\x99 odci\xc4\x99ciem oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w Wehrmachtu broni\xc4\x85cych przedmo\xc5\x9bcia praskiego. Po zdobyciu Star\xc3\xb3wki (2 wrze\xc5\x9bnia) Niemcy postanowili skierowa\xc4\x87 gros wysi\xc5\x82k\xc3\xb3w na zabezpieczenie zachodniego brzegu Wis\xc5\x82y oraz odblokowanie arterii komunikacyjnej wiod\xc4\x85cej przez Al. Jerozolimskie. W owym czasie nad rzek\xc4\x85 lub w bliskiej odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci jej brzeg\xc3\xb3w znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 kilka powsta\xc5\x84czych redut (Puszcza Kampinoska, \xc5\xbboliborz, Powi\xc5\x9ble p\xc3\xb3\xc5\x82nocne, Powi\xc5\x9ble Czerniakowskie, G\xc3\xb3rny Mokot\xc3\xb3w). Jako pierwszy cel natarcia Niemcy wybrali Powi\xc5\x9ble p\xc3\xb3\xc5\x82nocne. Wyb\xc3\xb3r ten by\xc5\x82 podyktowany newralgicznym po\xc5\x82o\xc5\xbceniem tej dzielnicy (mi\xc4\x99dzy Mostem Kierbedzia a Mostem Poniatowskiego), jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc faktem, i\xc5\xbc jej niska i cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo drewniana zabudowa sprzyja\xc5\x82a stronie atakuj\xc4\x85cej._NEWLINE_3 wrze\xc5\x9bnia od wczesnych godzin porannych Powi\xc5\x9ble by\xc5\x82o intensywnie ostrzeliwane i bombardowane przez niemieck\xc4\x85 artyleri\xc4\x99 i lotnictwo.Ofiar\xc4\x85 silnych nalot\xc3\xb3w lotniczych pad\xc5\x82o tak\xc5\xbce \xc5\x9ar\xc3\xb3dmie\xc5\x9bcie. Tego dnia niemiecka piechota przeprowadzi\xc5\x82a pierwsze natarcia na polskie pozycje, chwilowo niezbyt silne. 4 wrze\xc5\x9bnia niemiecka Grupa Bojowa \xe2\x80\x9eReinefarth\xe2\x80\x9d rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a generalny szturm na Powi\xc5\x9ble. Natarcie poprzedzi\xc5\x82o wielogodzinne przygotowanie artyleryjskie, w wyniku kt\xc3\xb3rego ostatecznie przesta\xc5\x82a funkcjonowa\xc4\x87 ci\xc4\x99\xc5\xbcko zbombardowana elektrownia. Niemieckie naloty spowodowa\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc olbrzymie zniszczenia w \xc5\x9ar\xc3\xb3dmie\xc5\x9bciu. Oko\xc5\x82o godziny 11:00 niemiecka piechota wsparta przez dzia\xc5\x82a pancerne z kilku stron uderzy\xc5\x82a na powsta\xc5\x84cze linie obrony. Od p\xc3\xb3\xc5\x82nocy, wzd\xc5\x82u\xc5\xbc Wybrze\xc5\xbca Ko\xc5\x9bciuszkowskiego oraz ulic Dobrej i Browarnej, atakowa\xc5\x82a grupa szturmowa Oskara Dirlewangera. Od strony zachodniej \xe2\x80\x93 z rejonu Krakowskiego Przedmie\xc5\x9bcia \xe2\x80\x93 natarcie prowadzi\xc5\x82a grupa szturmowa pu\xc5\x82kownika Willego Schmidta (wsparta przez za\xc5\x82og\xc4\x99 uniwersytetu). Uaktywni\xc5\x82y si\xc4\x99 tak\xc5\xbce niemieckie plac\xc3\xb3wki w rejonie Muzeum Narodowego i obu most\xc3\xb3w, dowodzone przez majora Wolffa (tzw. Kampfgruppe \xe2\x80\x9eWolf\xe2\x80\x9d). Przewa\xc5\xbcaj\xc4\x85cym liczebnie i technicznie si\xc5\x82om nieprzyjaciela dow\xc3\xb3dztwo AK mog\xc5\x82o przeciwstawi\xc4\x87 tylko ok. 1200 \xe2\x80\x93 1400 s\xc5\x82abo uzbrojonych powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w ze Zgrupowania \xe2\x80\x9eR\xc3\xb3g\xe2\x80\x9d i Zgrupowania \xe2\x80\x9eKrybar\xe2\x80\x9d. Byli oni zmuszeni broni\xc4\x87 d\xc5\x82ugiej na blisko 3500 metr\xc3\xb3w linii frontu \xe2\x80\x93 w dodatku w terenie, kt\xc3\xb3rego zabudowa sprzyja\xc5\x82a zdecydowanie stronie atakuj\xc4\x85cej (powierzchnia powsta\xc5\x84czego Powi\xc5\x9bla wynosi\xc5\x82a 0,83 km\xc2\xb2)._NEWLINE_Pierwsze natarcia nie przynios\xc5\x82y Niemcom powa\xc5\xbcniejszych sukces\xc3\xb3w. Sztab niemieckiej 9. Armii meldowa\xc5\x82, \xc5\xbce \xe2\x80\x9ebroni\xc4\x85cemu si\xc4\x99 z determinacj\xc4\x85 przeciwnikowi trzeba by\xc5\x82o wydziera\xc4\x87 ka\xc5\xbcdy metr terenu\xe2\x80\x9d (5 wrze\xc5\x9bnia). Z kolei SS-Obergruppenf\xc3\xbchrer Erich von dem Bach-Zelewski odnotowa\xc5\x82 swoim dzienniku: \xe2\x80\x9ePolacy walcz\xc4\x85 jak bohaterowie. Czas nagli ze wzgl\xc4\x99du na bolszewik\xc3\xb3w, jednak nie daje si\xc4\x99 przyspieszy\xc4\x87\xe2\x80\x9d. 5 wrze\xc5\x9bnia nast\xc4\x85pi\xc5\x82o jednak przesilenie. Tego dnia Niemcom uda\xc5\x82o si\xc4\x99 opanowa\xc4\x87 znaczn\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Powi\xc5\x9bla a\xc5\xbc po ul. Drewnian\xc4\x85. Dotkliw\xc4\x85 pora\xc5\xbck\xc4\x85 by\xc5\x82a utrata ruin elektrowni, sk\xc4\x85d po zaciek\xc5\x82ej walce zosta\xc5\x82 wyparty oddzia\xc5\x82 kapitana \xe2\x80\x9eCubryny\xe2\x80\x9d. Powsta\xc5\x84cze zgrupowania by\xc5\x82y ju\xc5\xbc powa\xc5\xbcnie wykrwawione, ko\xc5\x84czy\xc5\x82a si\xc4\x99 amunicja. Noc\xc4\x85 uprzedzona przez powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w ludno\xc5\x9b\xc4\x87 Powi\xc5\x9bla rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a ewakuacj\xc4\x99 do \xc5\x9ar\xc3\xb3dmie\xc5\x9bcia. 6 wrze\xc5\x9bnia Niemcy przeprowadzili niszcz\xc4\x85ce naloty na obszar zamkni\xc4\x99ty Tamk\xc4\x85 i mostem \xc5\x9brednicowym. Kontynuowanie obrony Powi\xc5\x9bla nie rokowa\xc5\x82o ju\xc5\xbc \xc5\xbcadnych szans powodzenia wi\xc4\x99c major Stanis\xc5\x82aw B\xc5\x82aszczak ps. \xe2\x80\x9eR\xc3\xb3g\xe2\x80\x9d by\xc5\x82 zmuszony zarz\xc4\x85dzi\xc4\x87 odwr\xc3\xb3t na skarp\xc4\x99. Pod silnym naciskiem nieprzyjaciela obro\xc5\x84cy Powi\xc5\x9bla wycofali si\xc4\x99 ulicami Tamka, Ordynacka, Szczyg\xc5\x82a i Pierackiego do \xc5\x9ar\xc3\xb3dmie\xc5\x9bcia P\xc3\xb3\xc5\x82nocnego. Wraz z nimi dzielnic\xc4\x99 opu\xc5\x9bci\xc5\x82a te\xc5\xbc cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 ludno\xc5\x9bci cywilnej. Do ko\xc5\x84ca dnia w r\xc4\x99kach Niemc\xc3\xb3w znalaz\xc5\x82o si\xc4\x99 praktycznie ca\xc5\x82e Powi\xc5\x9ble p\xc3\xb3\xc5\x82nocne. 7 wrze\xc5\x9bnia oddzia\xc5\x82y niemieckie osi\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82y lini\xc4\x99 Nowego \xc5\x9awiatu.\n_START_SECTION_\nMasakry w szpitalach powsta\xc5\x84czych\n_START_PARAGRAPH_\n30 sierpnia 1944 rz\xc4\x85dy USA i Wielkiej Brytanii zgodzi\xc5\x82y si\xc4\x99 uzna\xc4\x87 oficjalnie Armi\xc4\x99 Krajow\xc4\x85 za integraln\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Polskich Si\xc5\x82 Zbrojnych, kt\xc3\xb3rej przys\xc5\x82uguj\xc4\x85 pe\xc5\x82ne prawa kombatanckie. Z kolei 3 wrze\xc5\x9bnia 1944 Deutsche Nachrichtenb\xc3\xbcro nada\xc5\x82o komunikat, w kt\xc3\xb3rym og\xc5\x82oszono, i\xc5\xbc r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Niemcy uznaj\xc4\x85 prawa kombatanckie \xc5\xbco\xc5\x82nierzy AK. Mimo tych zapewnie\xc5\x84 po upadku Powi\xc5\x9bla oddzia\xc5\x82y Grupy Bojowej \xe2\x80\x9eReinefarth\xe2\x80\x9d dopu\xc5\x9bci\xc5\x82y si\xc4\x99 szeregu zbrodni na pacjentach i personelu powsta\xc5\x84czych szpitali.\n_START_SECTION_\nSzpital powsta\xc5\x84czy przy ul. Tamka 3\n_START_PARAGRAPH_\nW gmachu Ubezpieczalni Spo\xc5\x82ecznej przy ul. Smulikowskiego mie\xc5\x9bci\xc5\x82 si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wny szpital Zgrupowania AK \xe2\x80\x9eKonrad\xe2\x80\x9d, kierowany przez dr Boles\xc5\x82awa Bartenbacha ps. \xe2\x80\x9eTeofil\xe2\x80\x9d. Szpital przyjmowa\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc pacjent\xc3\xb3w cywilnych. Pod koniec sierpnia, w zwi\xc4\x85zku z nasilaj\xc4\x85cym si\xc4\x99 ostrza\xc5\x82em wroga, szpital przeniesiono do piwnic budynku firmy \xe2\x80\x9eAlfa-Laval\xe2\x80\x9d przy ul. Tamka 3 r\xc3\xb3g Smulikowskiego (mog\xc5\x82o si\xc4\x99 tam pomie\xc5\x9bci\xc4\x87 ok. 60 rannych). Wobec post\xc4\x99p\xc3\xb3w niemieckiego natarcia ju\xc5\xbc 5 wrze\xc5\x9bnia rozpocz\xc4\x99to ewakuacj\xc4\x99 l\xc5\xbcej rannych w g\xc3\xb3r\xc4\x99 Tamki._NEWLINE_6 wrze\xc5\x9bnia oko\xc5\x82o godziny 12:00 na ulic\xc4\x99 Smulikowskiego wkroczyli esesmani z pu\xc5\x82ku Dirlewangera. Niemiecki oddzia\xc5\x82 prowadzi\xc5\x82 przed sob\xc4\x85 \xe2\x80\x9e\xc5\xbcyw\xc4\x85 tarcz\xc4\x99\xe2\x80\x9d, z\xc5\x82o\xc5\xbcon\xc4\x85 z trzydziestu polskich cywil\xc3\xb3w schwytanych wcze\xc5\x9bniej na Powi\xc5\x9blu. W tym czasie w piwnicach szpitala przebywa\xc5\x82o ju\xc5\xbc tylko 6 najci\xc4\x99\xc5\xbcej rannych \xc5\xbco\xc5\x82nierzy, kt\xc3\xb3rych stan nie pozwala\xc5\x82 na ewakuacj\xc4\x99. Na noszach przed wej\xc5\x9bciem do szpitala pozostawiono tak\xc5\xbce ci\xc4\x99\xc5\xbcko rannego W\xc5\x82adys\xc5\x82awa Rewickiego, pracownika Ubezpieczalni Spo\xc5\x82ecznej (inne \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a podaj\xc4\x85, \xc5\xbce liczba pacjent\xc3\xb3w pozostawionych w szpitalu wynosi\xc5\x82a ok. 9-11 os\xc3\xb3b). Z pacjentami pozosta\xc5\x82o o\xc5\x9bmiu cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w personelu (w tym siedem kobiet) oraz o. Micha\xc5\x82 Czartoryski OP \xe2\x80\x93 kapelan Zgrupowania \xe2\x80\x9eKonrad\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Po wkroczeniu na teren szpitala esesmani za\xc5\xbc\xc4\x85dali wydania zapas\xc3\xb3w morfiny i spirytusu. Polskie sanitariuszki zabrali najpierw do swojego punktu sanitarnego, a nast\xc4\x99pnie do\xc5\x82\xc4\x85czyli do t\xc5\x82umu wysiedlanej ludno\xc5\x9bci Powi\xc5\x9bla. Pacjenci wraz z o. Czartoryskim pozostali natomiast w budynku \xe2\x80\x9eAlfa-Laval\xe2\x80\x9d. Niemiecki podoficer zapewni\xc5\x82, \xc5\xbce ranni zostan\xc4\x85 wkr\xc3\xb3tce ewakuowani do szpitala w Sochaczewie. W rzeczywisto\xc5\x9bci oko\xc5\x82o godziny 15:00 wszyscy przebywaj\xc4\x85cy w szpitalu Polacy zostali zamordowani. Dok\xc5\x82adny przebieg masakry nie jest znany. Pewien m\xc4\x99\xc5\xbcczyzna, kt\xc3\xb3rego Niemcy zmusili do pracy przy grzebaniu szcz\xc4\x85tk\xc3\xb3w ofiar, twierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce pacjent\xc3\xb3w i zakonnika zamordowano przez wrzucenie granat\xc3\xb3w do piwnic szpitala. Inny \xc5\x9bwiadek, podaj\xc4\x85cy si\xc4\x99 za osob\xc4\x99 ocala\xc5\x82\xc4\x85 z masakry, twierdzi\xc5\x82 jednak, \xc5\xbce ranni le\xc5\xbc\xc4\x85cy na \xc5\x82\xc3\xb3\xc5\xbckach i noszach zostali zamordowani strza\xc5\x82ami pistolet\xc3\xb3w maszynowych. Nast\xc4\x99pnie Niemcy mieli wyprowadzi\xc4\x87 ze szpitala o. Czartoryskiego i rozstrzela\xc4\x87 go przy pobliskiej barykadzie. Zaraz po nim zamordowano ok. 30 cywil\xc3\xb3w z niepotrzebnej ju\xc5\xbc \xe2\x80\x9e\xc5\xbcywej tarczy\xe2\x80\x9d. Cia\xc5\x82a wszystkich ofiar oblano benzyn\xc4\x85 i spalono._NEWLINE_13 czerwca 1999 roku papie\xc5\xbc Jan Pawe\xc5\x82 II dokona\xc5\x82 w Warszawie beatyfikacji 108 polskich m\xc4\x99czennik\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 ofiar II wojny \xc5\x9bwiatowej. W gronie beatyfikowanych znalaz\xc5\x82 si\xc4\x99 o. Micha\xc5\x82 Czartoryski.\n_START_SECTION_\nSzpital powsta\xc5\x84czy przy ul. Drewnianej 8\n_START_PARAGRAPH_\nSzpital w budynku szko\xc5\x82y przy ul. Drewnianej 8 funkcjonowa\xc5\x82 od 7 lub 8 sierpnia 1944. Kierownikiem szpitala by\xc5\x82 dr Adamski, a funkcj\xc4\x99 naczelnego chirurga pe\xc5\x82ni\xc5\x82 dr Staniszewski. Pocz\xc4\x85tkowo szpital przyjmowa\xc5\x82 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie rannych cywil\xc3\xb3w, lecz z czasem zacz\xc4\x99to tam kierowa\xc4\x87 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc rannych powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie \xc5\xbco\xc5\x82nierzy 4. kompanii Zgrupowania \xe2\x80\x9eKrybar\xe2\x80\x9d. Na pocz\xc4\x85tku wrze\xc5\x9bnia trafi\xc5\x82o tam r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc kilku rannych ewakuowanych ze Starego Miasta._NEWLINE_5 wrze\xc5\x9bnia, gdy sta\xc5\x82o si\xc4\x99 jasne, \xc5\xbce ul. Drewniana wpadnie wkr\xc3\xb3tce w r\xc4\x99ce Niemc\xc3\xb3w, rozpocz\xc4\x99to ewakuacj\xc4\x99 szpitala. L\xc5\xbcej rannych oraz cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 personelu przeniesiono w g\xc5\x82\xc4\x85b Powi\xc5\x9bla. W szpitalu pozosta\xc5\x82o jedynie 22 ci\xc4\x99\xc5\xbcko rannych oraz kilku cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w personelu. Niekt\xc3\xb3rzy \xc5\x9bwiadkowie utrzymywali, \xc5\xbce do ca\xc5\x82kowitej ewakuacji szpitala nie dopu\xc5\x9bci\xc5\x82 jeden z lekarzy. W\xc5\x9br\xc3\xb3d ci\xc4\x99\xc5\xbcko rannych pacjent\xc3\xb3w mia\xc5\x82a bowiem znajdowa\xc4\x87 si\xc4\x99 jego matka, kt\xc3\xb3rej stan zdrowia m\xc3\xb3g\xc5\x82 si\xc4\x99 pogorszy\xc4\x87 w wyniku przenosin. Z budynku usuni\xc4\x99to bro\xc5\x84, mundury oraz wszystkie wojskowe akcesoria i emblematy, kt\xc3\xb3re mog\xc5\x82yby \xc5\x9bwiadczy\xc4\x87 o tym, i\xc5\xbc w szpitalu leczono rannych powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w. Po opanowaniu ul. Drewnianej Niemcy pozornie zaakceptowali t\xc5\x82umaczenia, i\xc5\xbc szpital mia\xc5\x82 wy\xc5\x82\xc4\x85cznie cywilny charakter. Przez blisko trzy tygodnie pacjenci i personel przebywali w niepewno\xc5\x9bci na \xe2\x80\x9eziemi niczyjej\xe2\x80\x9d. Co pewien czas niemieccy \xc5\xbco\xc5\x82nierze nachodzili szpital, dokonuj\xc4\x85c grabie\xc5\xbcy i gro\xc5\xbc\xc4\x85c wymordowaniem wszystkich rannych. Kilkukrotnie pod\xc5\x82o\xc5\xbcyli tak\xc5\xbce ogie\xc5\x84 w budynku (sanitariuszki wynosi\xc5\x82y w\xc3\xb3wczas rannych i samodzielnie gasi\xc5\x82y po\xc5\xbcar). Niekt\xc3\xb3rzy \xc5\x9bwiadkowie zeznawali, \xc5\xbce w tym okresie swoist\xc4\x85 opiek\xc4\x99 nad szpitalem roztoczy\xc5\x82 wcielony do Wehrmachtu \xc5\x9al\xc4\x85zak, kt\xc3\xb3ry dostarcza\xc5\x82 pacjentom \xc5\xbcywno\xc5\x9b\xc4\x87 i stara\xc5\x82 si\xc4\x99 podtrzymywa\xc4\x87 ich na duchu._NEWLINE_27 wrze\xc5\x9bnia Niemcy dokonali kolejnego naj\xc5\x9bcia, kt\xc3\xb3re tym razem zako\xc5\x84czy\xc5\x82o si\xc4\x99 tragedi\xc4\x85. Oko\xc5\x82o godziny 14:00 esesmani z pu\xc5\x82ku Dirlewangera wtargn\xc4\x99li do piwnic szpitala, gdzie zastrzelili 22 ci\xc4\x99\xc5\xbcko rannych oraz matk\xc4\x99 jednego z pacjent\xc3\xb3w. Cia\xc5\x82a ofiar oblano benzyn\xc4\x85 i podpalono. Nast\xc4\x99pnie z okrzykami \xe2\x80\x9ezrobimy tu krematorium\xe2\x80\x9d Niemcy pobiegli do szkolnego ogr\xc3\xb3dka, gdzie zamordowali dwie sanitariuszki. W mi\xc4\x99dzyczasie reszt\xc4\x99 personelu w\xc5\x9br\xc3\xb3d krzyk\xc3\xb3w i bicia wyprowadzono na szkolne podw\xc3\xb3rko i ustawiono pod murem. Egzekucj\xc4\x99 w ostatniej chwili powstrzyma\xc5\x82a interwencja niemieckiego oficera. Masakra w szpitalu przy ul. Drewnianej przynios\xc5\x82a \xc5\x82\xc4\x85cznie 25 ofiar (inne \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a podaj\xc4\x85 liczb\xc4\x99 ofiar w przedziale od 18 do 29). W gronie zamordowanych znale\xc5\xbali si\xc4\x99 m.in. dwaj ewakuowani uprzednio ze Star\xc3\xb3wki wy\xc5\xbcsi oficerowie Zgrupowania \xe2\x80\x9eRados\xc5\x82aw\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 major Wac\xc5\x82aw Janaszek ps. \xe2\x80\x9eBolek\xe2\x80\x9d (szef sztabu Zgrupowania) oraz kapitan Mieczys\xc5\x82aw Kurkowski ps. \xe2\x80\x9eSawa\xe2\x80\x9d (oficer sztabu).\n_START_SECTION_\nSzpitale powsta\xc5\x84cze przy ul. Pierackiego\n_START_PARAGRAPH_\nDo pomieszcze\xc5\x84 budynku przy ul. Pierackiego 3/5 ewakuowano w sierpniu personel i pacjent\xc3\xb3w Szpitala PCK przy ul. Smolnej. W pobliskim budynku by\xc5\x82ego Poselstwa Japonii (ul. Pierackiego 10) rozlokowano natomiast personel i pacjent\xc3\xb3w Instytutu Oftalmicznego, spalonego przez Niemc\xc3\xb3w w pierwszych dniach powstania. W momencie upadku Powi\xc5\x9bla w pierwszym szpitalu przebywa\xc5\x82o ok. 200 rannych, w drugim natomiast znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 ok. 40 pacjent\xc3\xb3w. Obiema plac\xc3\xb3wkami kierowa\xc5\x82 dyrektor Szpitala PCK, dr Henryk Cetkowski._NEWLINE_6 wrze\xc5\x9bnia oko\xc5\x82o godziny 15:00 rejon ul. Pierackiego znalaz\xc5\x82 si\xc4\x99 pod silnym ostrza\xc5\x82em niemieckiej artylerii. Niemieckie rakiety zapalaj\xc4\x85ce (\xe2\x80\x9ekrowy\xe2\x80\x9d/\xe2\x80\x9eszafy\xe2\x80\x9d) trafi\xc5\x82y w\xc3\xb3wczas w szpital pod numerem 3/5. Oko\xc5\x82o 120 rannych, le\xc5\xbc\xc4\x85cych na parterze i na pierwszym pi\xc4\x99trze, uda\xc5\x82o si\xc4\x99 w\xc3\xb3wczas ewakuowa\xc4\x87. B\xc5\x82yskawicznie rozprzestrzeniaj\xc4\x85cy ogie\xc5\x84 odci\xc4\x85\xc5\x82 jednak dost\xc4\x99p do g\xc3\xb3rnych pi\xc4\x99ter. Mia\xc5\x82y miejsce dramatyczne sceny \xe2\x80\x93 pacjenci w obawie przed \xc5\x9bmierci\xc4\x85 w p\xc5\x82omieniach skakali z okien wprost na bruk uliczny, a sanitariuszki trzeba by\xc5\x82o wr\xc4\x99cz si\xc5\x82\xc4\x85 powstrzymywa\xc4\x87 przed wchodzeniem na p\xc5\x82on\xc4\x85ce pi\xc4\x99tra. Mimo wysi\xc5\x82k\xc3\xb3w personelu sp\xc5\x82on\xc4\x99\xc5\x82o \xc5\xbcywcem od 60 do 80 rannych. Niemieckie pociski zapali\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc szpital przy ul. Pierackiego 10 jednak obesz\xc5\x82o si\xc4\x99 tam bez ofiar \xc5\x9bmiertelnych. _NEWLINE_Oko\xc5\x82o godziny 19:00 rejon ulic Smolnej i Pierackiego zosta\xc5\x82 zaj\xc4\x99ty przez oddzia\xc5\x82y niemieckie (Kampfgruppe \xe2\x80\x9eWolf\xe2\x80\x9d). Przez nast\xc4\x99pne trzy dni pacjenci wyniesieni ze spalonych szpitali byli zmuszeni koczowa\xc4\x87 bez po\xc5\xbcywienia w pobliskim ogrodzie. Polski personel zmuszono do pracy przy budowie umocnie\xc5\x84. Wed\xc5\x82ug niekt\xc3\xb3rych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 Niemcy mieli tak\xc5\xbce zastrzeli\xc4\x87 co najmniej kilku rannych. Ostatecznie dzi\xc4\x99ki wysi\xc5\x82kom dr Cetkowskiego uda\xc5\x82o si\xc4\x99 jednak uchroni\xc4\x87 pacjent\xc3\xb3w i personel przed wymordowaniem. 9 wrze\xc5\x9bnia za zgod\xc4\x85 niemieckiego dow\xc3\xb3dztwa ewakuowano rannych do szpitala zorganizowanego w wilii \xe2\x80\x9eGloria\xe2\x80\x9d w Milan\xc3\xb3wku.\n_START_SECTION_\nLosy pozosta\xc5\x82ych szpitali\n_START_PARAGRAPH_\nSzpital Dzieci\xc4\x99cy przy ul. Kopernika 43 by\xc5\x82 jednym z najwa\xc5\xbcniejszych szpitali powsta\xc5\x84czych w rejonie Nowego \xc5\x9awiatu i Powi\xc5\x9bla. Ju\xc5\xbc w po\xc5\x82owie sierpnia liczba przebywaj\xc4\x85cych tam rannych wzros\xc5\x82a do tego stopnia, \xc5\xbce podj\xc4\x99to decyzj\xc4\x99 o utworzeniu filii szpitala. Zosta\xc5\x82a ona zorganizowana w kamienicy przy ul. Konopczy\xc5\x84skiego 5/7, a jej kierownictwo obj\xc4\x85\xc5\x82 dr Stefan \xc5\xbbegli\xc5\x84ski (dotychczasowy zast\xc4\x99pca komendanta Szpitala Dzieci\xc4\x99cego). Pod jego opiek\xc4\x85 znalaz\xc5\x82 si\xc4\x99 tak\xc5\xbce pobliski punkt opatrunkowy przy ul. Konopczy\xc5\x84skiego 3 (funkcjonuj\xc4\x85cy od 6 sierpnia). Do szpitala przy ul. Konopczy\xc5\x84skiego 5/7 kierowano przede wszystkim rannych \xc5\xbco\xc5\x82nierzy VIII Zgrupowania AK. 3 wrze\xc5\x9bnia na skutek po\xc5\xbcaru wywo\xc5\x82anego niemieckim ostrza\xc5\x82em rannych z budynku przy ul. Konopczy\xc5\x84skiego 3 przeniesiono do piwnicy kamienicy nr 5/7. W momencie upadku Powi\xc5\x9bla w szpitalu znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 ok. 180 rannych (powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w i cywil\xc3\xb3w)._NEWLINE_W wielu \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82ach mo\xc5\xbcna znale\xc5\xba\xc4\x87 informacj\xc4\x99, i\xc5\xbc po zaj\xc4\x99ciu szpitala Niemcy wymordowali wszystkich rannych. W rzeczywisto\xc5\x9bci po zaj\xc4\x99ciu kamienicy Niemcy zgromadzili w piwnicy wszystkich rannych, personel oraz mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w domu. Rzucali przy tym granaty i strzelali na postrach w sufit. W tej dramatycznej sytuacji dr \xc5\xbbegli\xc5\x84ski i jego wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracownica dr Szyma\xc5\x84ska podj\xc4\x99li pertraktacje z \xc5\xbco\xc5\x82nierzami. Uda\xc5\x82o im si\xc4\x99 odwie\xc5\x9b\xc4\x87 Niemc\xc3\xb3w od wymordowania rannych i uzyska\xc4\x87 zgod\xc4\x99 na ewakuacj\xc4\x99 szpitala. Odchodz\xc4\x85c \xc5\xbco\xc5\x82nierze podpalili jednak kamienic\xc4\x99, przez co pacjenci i personel musieli koczowa\xc4\x87 pod go\xc5\x82ym niebem. Stamt\xc4\x85d po pewnym czasie przeniesiono ich do stajni na terenie Uniwersytetu Warszawskiego, a nast\xc4\x99pnie za zgod\xc4\x85 niemieckiego dow\xc3\xb3dztwa ewakuowano z miasta. Doktor \xc5\xbbegli\xc5\x84ski zdo\xc5\x82a\xc5\x82 uratowa\xc4\x87 rannych powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w, umieszczaj\xc4\x85c ich dla niepoznaki pomi\xc4\x99dzy rannymi cywilami._NEWLINE_Z powodu niemieckich nalot\xc3\xb3w powsta\xc5\x84czy szpital przy ul. Tamka 4 zosta\xc5\x82 ewakuowany ju\xc5\xbc 3 wrze\xc5\x9bnia. Ci\xc4\x99\xc5\xbcej rannych ewakuowano do szpitala przy ul. Konopczy\xc5\x84skiego lub do gmachu konserwatorium. L\xc5\xbcej ranni powr\xc3\xb3cili do oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w lub zostali przeniesieni do szpitala przy ul. Tamka 30._NEWLINE_Powsta\xc5\x84czy szpital przy ul. Dobrej 22/24 ju\xc5\xbc 3 wrze\xc5\x9bnia zosta\xc5\x82 zbombardowany przez niemieckie lotnictwo. Zgin\xc4\x99\xc5\x82o w\xc3\xb3wczas 17 os\xc3\xb3b, w tym dwie sanitariuszki. Nast\xc4\x99pnego dnia budynek ponownie pad\xc5\x82 ofiar\xc4\x85 nalotu. Po\xc5\xbcar wywo\xc5\x82any przez bomby zapalaj\xc4\x85ce uniemo\xc5\xbcliwi\xc5\x82 dalsze funkcjonowanie szpitala. Pacjenci zostali ewakuowani, m.in. do szpitala przy ul. Tamka 30._NEWLINE_6 wrze\xc5\x9bnia Niemcy zaj\xc4\x99li niewielki szpitalik w Domu Opieku\xc5\x84czym ss. Szarytek przy ul. Tamka 30, kierowany przez dr Jerzego Rowi\xc5\x84skiego ps. \xe2\x80\x9eJurand\xe2\x80\x9d. Przez nast\xc4\x99pne dni personel i pacjenci nie byli niepokojeni przez Niemc\xc3\xb3w ale niebezpiecze\xc5\x84stwo przysz\xc5\x82o wkr\xc3\xb3tce z zupe\xc5\x82nie innej strony. 14 wrze\xc5\x9bnia ostrza\xc5\x82 sowieckiej artylerii spowodowa\xc5\x82 po\xc5\xbcar szpitala. Ksi\xc4\x85dz M\xc4\x99cikowski z zakonu Palotyn\xc3\xb3w zdo\xc5\x82a\xc5\x82 w\xc3\xb3wczas uzyska\xc4\x87 w niemieckim dow\xc3\xb3dztwie zgod\xc4\x99 na ewakuacj\xc4\x99 pacjent\xc3\xb3w. Przy pomocy Wehrmachtu zostali oni ewakuowani na Wol\xc4\x99, a nast\xc4\x99pnie wywiezieni z Warszawy. Ewakuacja trwa\xc5\x82a do 27 wrze\xc5\x9bnia.'