b'\n_START_ARTICLE_\nWad\xc5\xbcrajana\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nWad\xc5\xbcrajana pocz\xc4\x85tkowo rozwija\xc5\x82a si\xc4\x99 w Indiach, w \xc5\x9bredniowieczu trafi\xc5\x82a r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc na Sri Lanki oraz do Azji Centralnej, Indochin, Indonezji, Chiny, Mongolii i Japonii a obecnie najbardziej uto\xc5\xbcsamiana jest z buddyzmem tybeta\xc5\x84skim.\n_START_SECTION_\nBuddyzm tybeta\xc5\x84ski\n_START_PARAGRAPH_\nW VIII w. przekaz wad\xc5\xbcrajany dotar\xc5\x82 do Tybetu i Bhutanu z krainy Oddiyana dzi\xc4\x99ki Padmasambhavie (tyb. Guru Rinpocze) i wielkiemu scholastykowi Wimalamitrze oraz dzi\xc4\x99ki 25 uczniom i uczennicom Padmasambhavy, kt\xc3\xb3rzy stali si\xc4\x99 mahasiddhami. W roku 775 n.e. za\xc5\x82o\xc5\xbcono pierwszy klasztor buddyjski Samje. Ich nauczanie da\xc5\x82o pocz\xc4\x85tek szkole \xe2\x80\x9estaro\xc5\xbcytnych przekaz\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d, zwanej p\xc3\xb3\xc5\xbaniej jako ningmapa. Przekaz przetrwa\xc5\x82 do czas\xc3\xb3w obecnych poprzez \xe2\x80\x9eukryte skarby\xe2\x80\x9d zwane termami za spraw\xc4\x85 takich terton\xc3\xb3w jak Longczenpa, oraz ustne przekazy, np. w \xe2\x80\x9estaro\xc5\xbcytnych\xe2\x80\x9d naukach szko\xc5\x82y sakja._NEWLINE_W XI wieku nast\xc4\x85pi\xc5\x82o drugie przeniesienie nauk buddyjskich do Tybetu i Bhutanu (tzw. przekaz sarma). Nauki wad\xc5\xbcrajany zosta\xc5\x82y przeniesione i przet\xc5\x82umaczone wtedy z Indii przez takich mistrz\xc3\xb3w i t\xc5\x82umaczy jak Marpa i Drokmi, daj\xc4\x85c pocz\xc4\x85tek szkole kagju, np. poprzez lini\xc4\x99 karmap\xc3\xb3w oraz inicjuj\xc4\x85c \xe2\x80\x9enowo\xc5\xbcytne\xe2\x80\x9d nauki szko\xc5\x82y sakjapa, gdzie kluczow\xc4\x85 postaci\xc4\x85 by\xc5\x82 Sakja Pandita. W tym samym okresie r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wiele przekaz\xc3\xb3w nowych nauk zosta\xc5\x82o przeniesionych do Tybetu przez Ati\xc5\x9b\xc4\x99 rozwi\xc4\x85zuj\xc4\x85c wiele istniej\xc4\x85cych \xc3\xb3wcze\xc5\x9bnie w\xc4\x85tpliwo\xc5\x9bci zwi\xc4\x85zanych z tym czy wad\xc5\xbcrajan\xc4\x99 traktowa\xc4\x87 jako oddzielny od sutr i od mahajany pojazd. Nauki te da\xc5\x82y pocz\xc4\x85tek szkole kadampa. Dzi\xc4\x99ki reformie tej szko\xc5\x82y oraz dalszemu rozwini\xc4\x99ciu w niej praktyk tantrycznych przez Congkhap\xc4\x99 w XV wieku powsta\xc5\x82a nowa tradycja gelugpa. Zanim w XIII wieku kultura buddyjska w Indiach zosta\xc5\x82a zniszczona przez ekspansj\xc4\x99 hinduizmu, islamu i najazdy plemion muzu\xc5\x82ma\xc5\x84skich, wad\xc5\xbcrajan\xc4\x99 przeniesiono z Indii dzi\xc4\x99ki mistrzowi T\xc4\x81ran\xc4\x81tha (Wylie. rje btsun t\xc4\x81 ra n\xc4\x81 tha, 1575-1635 r.), kt\xc3\xb3rego nauki sta\xc5\x82y si\xc4\x99 podstaw\xc4\x85 tybeta\xc5\x84skiej szko\xc5\x82y dzionangpa. W ostatnich wiekach istniej\xc4\x85ce nauki r\xc3\xb3\xc5\xbcnych tradycji usystematyzowano i rewitalizowano, chroni\xc4\x85c je przed zanikiem, za spraw\xc4\x85 takich uczonych jak Dziamgon Kongtrul Lodro Thaje._NEWLINE_Obecnie nauki wad\xc5\xbcrajany praktykowane s\xc4\x85 szczeg\xc3\xb3lnie w buddyzmie tybeta\xc5\x84skim, w szko\xc5\x82ach ningma, sakja i kagju, gelug, gdzie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 unikalne przekazy tantr jogi najwy\xc5\xbcszej. Jednak wad\xc5\xbcrajana zwi\xc4\x85zana z innym rodzajami tantr wyst\xc4\x99puje r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w Japonii w tradycji shingon. W XX wieku na skutek represji chi\xc5\x84skich w Tybecie buddyzm zosta\xc5\x82 niemal ca\xc5\x82kowicie zniszczony. Podobnie sta\xc5\x82o si\xc4\x99 w komunistycznej Mongolii. Wielu nauczycieli i buddyst\xc3\xb3w z Tybetu, wraz z ca\xc5\x82ym bogactwem nauk i duchowych skarb\xc3\xb3w buddyzmu tybeta\xc5\x84skiego, znalaz\xc5\x82o schronienie w Indiach, Nepalu i Bhutanie, jak i r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc na Zachodzie._NEWLINE_Od lat 70. ubieg\xc5\x82ego stulecia wad\xc5\xbcrajana rozwija si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc na Zachodzie. W Polsce nauki wad\xc5\xbcrajany pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 jako \xe2\x80\x9eDiamentowa Droga\xe2\x80\x9d po raz pierwszy dzi\xc4\x99ki lamie Ole Nydahlowi w roku 1976, by\xc5\x82y to nauki zwi\xc4\x85zane z przekazem tybeta\xc5\x84skiej szko\xc5\x82y kagju. W 1995 zawi\xc4\x85zano Polsk\xc4\x85 Uni\xc4\x99 Buddyjsk\xc4\x85, od 1997 pod patronatem Jego \xc5\x9awi\xc4\x85tobliwo\xc5\x9bci Dalajlamy.\n_START_SECTION_\nCharakterystyka\n_START_PARAGRAPH_\nW wad\xc5\xbcrajanie praktyki przekazywane s\xc4\x85 od czas\xc3\xb3w Buddy w nieprzerwanej linii od nauczyciela do ucznia. To dlatego tak wa\xc5\xbcna jest tu rola duchowego nauczyciela \xe2\x80\x93 lamy, jako spadkobiercy autentycznej linii przekazu. Bez jego kierownictwa ucze\xc5\x84 nie ma dost\xc4\x99pu do najg\xc5\x82\xc4\x99bszych nauk i praktyk, takich jak mahamudra, dzogczen i tantry jogi najwy\xc5\xbcszej. Tantry nie koncentruj\xc4\x85 si\xc4\x99 jedynie na intelekcie, lecz anga\xc5\xbcuj\xc4\x85 ca\xc5\x82y potencja\xc5\x82 cz\xc5\x82owieka, pe\xc5\x82ne spektrum do\xc5\x9bwiadcze\xc5\x84. Jest to konsekwentny system technik medytacyjnych, kt\xc3\xb3re polegaj\xc4\x85 mi\xc4\x99dzy innymi na wizualizacji okre\xc5\x9blonych form budd\xc3\xb3w, powtarzaniu mantr, usypywaniu mandali, czy stosowaniu jogicznych \xc4\x87wicze\xc5\x84. W szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci w praktyce tantr jogi najwy\xc5\xbcszej buddyzmu tybeta\xc5\x84skiego umys\xc5\x82 i cia\xc5\x82o nie traktuje si\xc4\x99 osobno, lecz pracuje si\xc4\x99 z nimi, poprzez subteln\xc4\x85 sie\xc4\x87 kana\xc5\x82\xc3\xb3w, wiatr\xc3\xb3w i esencji poruszaj\xc4\x85cymi si\xc4\x99 w ciele, by stopniowo \xe2\x80\x9ebudowa\xc4\x87\xe2\x80\x9d sobie dost\xc4\x99p do natury umys\xc5\x82u zwanej Przejrzyste \xc5\x9awiat\xc5\x82o. Z tego powodu \xc5\x9bcie\xc5\xbcka ta nazywana jest czasami mantray\xc4\x81na lub tantray\xc4\x81na. _NEWLINE_S\xc5\x82owo tantra dos\xc5\x82ownie znaczy \xe2\x80\x9esie\xc4\x87\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9etka\xc4\x87\xe2\x80\x9d i odnosi si\xc4\x99 do najsubtelniejszego stanu obecno\xc5\x9bci zwanego Przejrzystym \xc5\x9awiat\xc5\x82em, kt\xc3\xb3rego kontynuacja trwa po \xc5\x9bmierci tkaj\xc4\x85c kolejno ze sob\xc4\x85 reinkarnacje odrodze\xc5\x84 w samsarze a nieprzerwana zostanie nawet po zrealizowaniu nirwany. Buddyzm tybeta\xc5\x84ski wed\xc5\x82ug sakja, kagju, gelug, wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia si\xc4\x99 4 klasy tantr: (1) tantry krija, (2) tantry carja (inaczej zwane upa), (3) tantry jogi oraz (4) tantry jogi najwy\xc5\xbcszej. Wi\xc4\x99cej o tym czytaj: tantry jogi najwy\xc5\xbcszej._NEWLINE_Wad\xc5\xbcrajana k\xc5\x82adzie najwi\xc4\x99kszy nacisk na uzyskanie wgl\xc4\x85du wolnego od dualistycznych rozr\xc3\xb3\xc5\xbcnie\xc5\x84 (subiekt-obiekt) i konceptualnych wyobra\xc5\xbce\xc5\x84, i zgodne z nim dzia\xc5\x82ania dla po\xc5\xbcytku wszystkich czuj\xc4\x85cych istot (bodhiczitta) w codziennym \xc5\xbcyciu._NEWLINE_\xe2\x80\x9eWad\xc5\xbcrajana nie jest ograniczon\xc4\x85 doktryn\xc4\x85, ale \xc5\x9bcie\xc5\xbck\xc4\x85 niesko\xc5\x84czonego rozwoju. Ca\xc5\x82kowicie wychodzi poza dualistyczne rozr\xc3\xb3\xc5\xbcnienia (subiekt \xe2\x80\x93 obiekt) i koncepcje mentalne. W wad\xc5\xbcrajanie \xc5\xbcycie nie jest problemem do rozwi\xc4\x85zania (w celach jedynie terapeutycznych), lecz do\xc5\x9bwiadczeniem o niewyczerpalnym bogactwie i tw\xc3\xb3rczej energii. Nic nie jest odrzucane ani negowane, bowiem ten, kt\xc3\xb3ry praktykuje wad\xc5\xbcrajan\xc4\x99, rozwija umiej\xc4\x99tno\xc5\x9bci dostrzegania i wra\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 na korzystne aspekty wszystkiego, co istnieje\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Tym niemniej praktyka wad\xc5\xbcrajany wymaga przestrzegania buddyjskich \xc5\x9blubowa\xc5\x84 (sanskryt: samaya) bodhisattwy i nakaz\xc3\xb3w tzw. \xe2\x80\x9eindywidualnego wyzwolenia\xe2\x80\x9d (tj. wyrzeczenia si\xc4\x99 zb\xc4\x99dnych i przeszkadzaj\xc4\x85cych czyn\xc3\xb3w zwi\xc4\x85zanych ze splamieniami umys\xc5\x82u i z przyczynami cierpienia duhkha, np. poprzez przestrzeganie pi\xc4\x99ciu podstawowych nakaz\xc3\xb3w os\xc3\xb3b \xc5\x9bwieckich Vinai, powstrzymanie si\xc4\x99 od dziesi\xc4\x99ciu niew\xc5\x82a\xc5\x9bciwych czyn\xc3\xb3w i nie uleganie tzw. o\xc5\x9bmiu \xc5\x9bwiatowym (doczesnym) troskom (o materialny dobrobyt lub jego brak, uznany spo\xc5\x82eczny status b\xc4\x85d\xc5\xba pogard\xc4\x99, o wyrazy spo\xc5\x82ecznego uznania b\xc4\x85d\xc5\xba nagany, posiadanie przyjemno\xc5\x9bci zmys\xc5\x82\xc3\xb3w b\xc4\x85d\xc5\xba ich nieposiadanie). W praktyce tantr bardziej zaawansowanych, tj. tantr jogi i tantr jogi najwy\xc5\xbcszej, dochodz\xc4\x85 jeszcze \xc5\x9blubowania i nakazy tantryczne. Wszystkie te \xc5\x9blubowania odnosz\xc4\x85 si\xc4\x99 od kodeks\xc3\xb3w post\xc4\x99powania tzw. \xe2\x80\x9etrzech pojazd\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d kompleksowego podej\xc5\x9bcia buddyzmu tybeta\xc5\x84skiego, tj. hinajany, mahajany i wad\xc5\xbcrajany. W celu rozwini\xc4\x99cia postaw indywidualnego wyzwolenia, bodhisattwy i tantrycznych zwi\xc4\x85zanych z owymi \xc5\x9blubowaniami zwykle przed praktyk\xc4\x85 tantr otrzymuje si\xc4\x99 od mistrza/mistrzyni tantr praktyki wst\xc4\x99pne nyndro b\xc4\x85d\xc5\xba praktyk\xc4\x99 lamrim, np. tak jak jest to opisane w artykule o praktykach mahamudry._NEWLINE_Buddyzm tybeta\xc5\x84ski przyjmuje, \xc5\xbce w ramach wad\xc5\xbcrajany praktykuje si\xc4\x99 dzogczen.\n_START_SECTION_\nNauki Trzeciego Obrotu Ko\xc5\x82em Dharmy a teoria wad\xc5\xbcrajany\n_START_PARAGRAPH_\nW terminologii wad\xc5\xbcrajany g\xc5\x82\xc3\xb3wny nacisk k\xc5\x82adzie si\xc4\x99 na nauki o naturze umys\xc5\x82u i rzeczywisto\xc5\x9bci w celu zrealizowania bezpo\xc5\x9brednio doskona\xc5\x82ej obecno\xc5\x9bci poza wszelkimi konceptualnymi wyobra\xc5\xbceniami oraz dualizmem (subiekt\xe2\x80\x93obiekt), zwanej Przejrzyste \xc5\x9awiat\xc5\x82o. Stan ten okre\xc5\x9blany jest niekiedy jako absolutnie istniej\xc4\x85cy. Nauki te bior\xc4\x85 \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o z tantr buddyjskich, szczeg\xc3\xb3lnie takich tantr jogi najwy\xc5\xbcszej jak Guhjasamad\xc5\xbaa oraz Kalaczakra. Mo\xc5\xbcna je odnie\xc5\x9b\xc4\x87 do nauk tzw. \xe2\x80\x9eTrzeciego obrotu Ko\xc5\x82em Dharmy\xe2\x80\x9d, jako trzeciej klasy nauk udzielonych przez Budd\xc4\x99, nauk o \xe2\x80\x9enieuwarunkowanej\xe2\x80\x9d naturze Buddy. Wad\xc5\xbcrajana s\xc5\x82u\xc5\xbcy jednak do bezpo\xc5\x9bredniego do\xc5\x9bwiadczenia natury rzeczywisto\xc5\x9bci na temat kt\xc3\xb3rej \xe2\x80\x9ewnioskuje si\xc4\x99\xe2\x80\x9d (wed\xc5\x82ug tzw. prawomocnego poznawania, sanskryt. pramana, ang. logic/valid cognition) w teoriach mahajany. _NEWLINE_W tradycyjnej mahajanie bodhisattwa praktykuje postaw\xc4\x99 bodhi\xc4\x87itta oraz w\xc5\x82a\xc5\x9bciwe zrozumienie rzeczywisto\xc5\x9bci, zgodnie z naukami o \xe2\x80\x9epusto\xc5\x9bci\xe2\x80\x9d siunjata i naturze Buddy. Poprzez Sze\xc5\x9b\xc4\x87 Paramit, zbiera stopniowo oraz oddzielnie (podczas medytacji lub poza ni\xc4\x85) nagromadzenie tzw. zas\xc5\x82ugi (dobroczynnego potencja\xc5\x82u) i m\xc4\x85dro\xc5\x9bci, niezb\xc4\x99dnych, aby osi\xc4\x85gn\xc4\x85\xc4\x87 o\xc5\x9bwiecenie, tj trzy cia\xc5\x82a Buddy. Powiada si\xc4\x99, \xc5\xbce taka praktyka winna zaj\xc4\x85\xc4\x87 czas trzech niezliczonych okres\xc3\xb3w (skt. kalpa) podczas kolejnych odrodze\xc5\x84 (reinkarnacji) bodhisattwy. Terminologia wad\xc5\xbcrajany r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc stosuje terminy \xe2\x80\x9epusto\xc5\x9b\xc4\x87\xe2\x80\x9d siunjata i natura Buddy. Wad\xc5\xbcrajana w odr\xc3\xb3\xc5\xbcnieniu jednak od mahajany posiada szczeg\xc3\xb3lne metody praktyk tantr jogi najwy\xc5\xbcszej. Powiada si\xc4\x99, \xc5\xbce umo\xc5\xbcliwi\xc4\x85 one zrealizowanie bodhisattwie niezwykle szybko oraz nie-oddzielnie (jednocze\xc5\x9bnie gromadz\xc4\x85c \xe2\x80\x9ezas\xc5\x82ug\xc4\x99\xe2\x80\x9d i m\xc4\x85dro\xc5\x9b\xc4\x87), bezpo\xc5\x9brednio prowadz\xc4\x85c do trzech cia\xc5\x82 buddy, nawet ju\xc5\xbc za \xc5\xbcycia praktykuj\xc4\x85cego.'