b'\n_START_ARTICLE_\nWyzwolenie Cz\xc4\x99stochowy\n_START_SECTION_\nNiemieckie przygotowania\n_START_PARAGRAPH_\nJu\xc5\xbc latem 1944 roku Oberkommando der Wehrmacht wyda\xc5\x82o rozkaz przygotowania Cz\xc4\x99stochowy, jako miasta o po\xc5\x82o\xc5\xbceniu strategicznym, do roli punktu oporu Wehrmachtu do ostatniego \xc5\xbco\xc5\x82nierza. Rozpocz\xc4\x99to w\xc3\xb3wczas fortyfikowanie Cz\xc4\x99stochowy i jej okolic. Prace nadzorowa\xc5\x82a Organizacja Todta, kt\xc3\xb3ra przygotowa\xc5\x82a w pasie 10-25 km na wsch\xc3\xb3d od miasta system umocnie\xc5\x84 i okop\xc3\xb3w przeciwczo\xc5\x82gowych maj\xc4\x85cy szeroko\xc5\x9b\xc4\x87 400 m. Na ulicach wlotowych do Cz\xc4\x99stochowy zbudowano barykady przeciwczo\xc5\x82gowe z kamienia zbrojonego, a w s\xc4\x85siaduj\xc4\x85cych z nimi budynkach utworzono gniazda karabin\xc3\xb3w maszynowych. W okolicach obecnej al. Armii Krajowej zbudowane zosta\xc5\x82y uzbrojone magazyny, b\xc4\x99d\xc4\x85ce zapleczem 4 Armii Pancernej. Pod koniec 1944 roku w Cz\xc4\x99stochowie stacjonowa\xc5\x82o 5180 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy Wehrmachtu, 4280 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy rekrutowanych z by\xc5\x82ych je\xc5\x84c\xc3\xb3w radzieckich i ochotnik\xc3\xb3w z kraj\xc3\xb3w ba\xc5\x82tyckich.\n_START_SECTION_\nRadziecka ofensywa nad Pilic\xc4\x85\n_START_PARAGRAPH_\nCz\xc4\x99stochow\xc4\x99 wyzwala\xc4\x87 mia\xc5\x82y oddzia\xc5\x82y nale\xc5\xbc\xc4\x85ce do 5 Gwardyjskiej Armii, 9 i 14 Gwardyjska Dywizja Piechoty. Wobec szybkich post\xc4\x99p\xc3\xb3w wojsk radzieckich w operacji wi\xc5\x9bla\xc5\x84sko-odrza\xc5\x84skiej, Niemcy nie zd\xc4\x85\xc5\xbcyli obsadzi\xc4\x87 przygotowanych umocnie\xc5\x84, si\xc5\x82y przewidziane do tego celu zosta\xc5\x82y rozbite albo by\xc5\x82y w drodze z g\xc5\x82\xc4\x99bi Rzeszy. 15 stycznia 14 DP napotka\xc5\x82a jednak silny op\xc3\xb3r, Niemcy si\xc5\x82ami 68 i 304 Dywizji Piechoty zdo\xc5\x82ali przej\xc5\x9b\xc4\x87 do lokalnej kontrofensywy. Dopiero wieczorem si\xc5\x82y radzieckie odzyska\xc5\x82y inicjatyw\xc4\x99, zdoby\xc5\x82y Szczekociny, zabezpieczy\xc5\x82y przeprawy na Pilicy i dotar\xc5\x82y do Secemina._NEWLINE_O \xc5\x9bwicie 16 stycznia dowodzona przez majora Siemiona Chochriakowa grupa czo\xc5\x82g\xc3\xb3w 54 Brygady Pancernej wyruszy\xc5\x82a ku wyznaczonej przeprawie na Pilicy, jednostk\xc4\x99 wzmocniono \xc5\xbco\xc5\x82nierzami desantu z 2 batalionu 23 Gwardyjskiej Brygady Piechoty Zmotoryzowanej kapitana Niko\xc5\x82aja Goriuszkina. Batalion piechoty zmotoryzowanej liczy\xc5\x82 ok. 400 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy, pu\xc5\x82k artylerii pancernej posiada\xc5\x82 21 dzia\xc5\x82 samobie\xc5\xbcnych, za\xc5\x9b batalion czo\xc5\x82g\xc3\xb3w liczy\xc5\x82 21 maszyn T-34/85. W \xc5\x9awi\xc4\x99tej Annie dosz\xc5\x82o do starcia z nieliczn\xc4\x85 za\xc5\x82og\xc4\x85 niemieck\xc4\x85, wspart\xc4\x85 przez Luftwaffe i artyleri\xc4\x99. Sam 2. batalion 54. Brygady Pancernej Chochriakowa wyruszy\xc5\x82 ze wsi przed nalotem, kt\xc3\xb3ry zada\xc5\x82 taborom i piechocie du\xc5\xbce straty, Chochriakow nie wiedzia\xc5\x82 wi\xc4\x99c, \xc5\xbce porusza si\xc4\x99 bez wsparcia dw\xc3\xb3ch batalion\xc3\xb3w czo\xc5\x82gowych._NEWLINE_Na pierwszy powa\xc5\xbcniejszy op\xc3\xb3r niemiecki oddzia\xc5\x82y radzieckie natkn\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 w Mstowie, radzieccy czo\xc5\x82gi\xc5\x9bci rozbili jednak oddzia\xc5\x82y hitlerowskie, wyzwalaj\xc4\x85c miejscowo\xc5\x9b\xc4\x87 i udaj\xc4\x85c si\xc4\x99 w kierunku Cz\xc4\x99stochowy, do kt\xc3\xb3rej dotarli po po\xc5\x82udniu. Z op\xc3\xb3\xc5\xbanieniem pozosta\xc5\x82e si\xc5\x82y brygady, z\xc5\x82o\xc5\xbcone z 1 i 3 batalionu czo\xc5\x82g\xc3\xb3w, obesz\xc5\x82y miasto od po\xc5\x82udnia i p\xc3\xb3\xc5\x82nocy, zajmuj\xc4\x85c stanowiska na zachodnim skraju, co odci\xc4\x99\xc5\x82o Niemcom drog\xc4\x99 odwrotu.\n_START_SECTION_\nWkroczenie do Cz\xc4\x99stochowy\n_START_PARAGRAPH_\nWobec braku \xc5\x82\xc4\x85czno\xc5\x9bci radiowej z dow\xc3\xb3dztwem brygady, Chochriakow zdecydowa\xc5\x82 o wej\xc5\x9bciu do miasta. Wojska radzieckie wjecha\xc5\x82y do Cz\xc4\x99stochowy przez luk\xc4\x99 w barykadzie na ul. Warszawskiej. Na pl. Narutowicza (obecnie pl. Ignacego Daszy\xc5\x84skiego) si\xc5\x82y radzieckie podzieli\xc5\x82y si\xc4\x99, cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 pojecha\xc5\x82a ul. Orlicz-Dreszera (obecnie ul. Ogrodowa) i 1 Maja w kierunku dworca Stradom, druga cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 do dawnej dzielnicy \xc5\xbcydowskiej, a kilka czo\xc5\x82g\xc3\xb3w Alejami Naj\xc5\x9bwi\xc4\x99tszej Maryi Panny. Do spotka\xc5\x84 z si\xc5\x82ami niemieckimi dosz\xc5\x82o przy skrzy\xc5\xbcowaniu z Wa\xc5\x82ami Dwernickiego, gdzie natkni\xc4\x99to si\xc4\x99 na kolumn\xc4\x99 ci\xc4\x99\xc5\xbcar\xc3\xb3wek, al. Wolno\xc5\x9bci, gdzie sta\xc5\x82 czo\xc5\x82g Tygrys, i pl. Pierackiego (obecnie pl. Biega\xc5\x84skiego), gdzie ulokowany by\xc5\x82 punkt ogniowy. Rosjanie stracili w Alejach jeszcze jeden, trzeci, czo\xc5\x82g._NEWLINE_W niekt\xc3\xb3rych \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82ach podawane si\xc4\x99 informacje o zaminowaniu Jasnej G\xc3\xb3ry. W rzeczywisto\xc5\x9bci uciekaj\xc4\x85ca niemiecka obsada klasztoru podpali\xc5\x82a ci\xc4\x99\xc5\xbcar\xc3\xb3wk\xc4\x99 z dokumentami i materia\xc5\x82ami \xc5\x82atwopalnymi, ale sam klasztor nie by\xc5\x82 zagro\xc5\xbcony wysadzeniem.\n_START_SECTION_\nWalki na Stradomiu\n_START_PARAGRAPH_\nNa terenie dworca Cz\xc4\x99stochowa Stradom dosz\xc5\x82o do dwugodzinnego starcia grupy radzieckiej z za\xc5\x82og\xc4\x85 poci\xc4\x85gu wioz\xc4\x85cego czo\xc5\x82gi dla niemieckiej 4 Armii Pancernej. Po staranowaniu parowozu i opanowaniu budynku dworca, nieznaj\xc4\x85cy si\xc5\x82y oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w radzieckich i obawiaj\xc4\x85cy si\xc4\x99 okr\xc4\x85\xc5\xbcenia, Niemcy porzucili czo\xc5\x82gi i uciekli w stron\xc4\x99 Lubli\xc5\x84ca. Wieczorem, do miasta dotar\xc5\x82y g\xc5\x82\xc3\xb3wne si\xc5\x82y 54 Brygady Pancernej. Ci\xc4\x99\xc5\xbckie walki toczy\xc5\x82y si\xc4\x99 w okolicach Jasnej G\xc3\xb3ry i ul. \xc5\x9bw. Barbary, na kt\xc3\xb3rej znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 umocniona barykada.\n_START_SECTION_\nPosi\xc5\x82ki radzieckie\n_START_PARAGRAPH_\nJeszcze 16 stycznia, wieczorem, dow\xc3\xb3dca 1 Frontu Ukrai\xc5\x84skiego, marsz. Iwan Koniew, nakaza\xc5\x82 dow\xc3\xb3dcy 5 Gwardyjskiej Armii wydzielenie oddzia\xc5\x82u sk\xc5\x82adaj\xc4\x85cego si\xc4\x99 z czo\xc5\x82g\xc3\xb3w, dzia\xc5\x82 pancernych, artylerii i piechoty do wyzwolenia Cz\xc4\x99stochowy. Si\xc5\x82y, dowodzone przez p\xc5\x82ka G. Dudnika, dotar\xc5\x82y do miasta w po\xc5\x82udnie, 17 stycznia, ale ju\xc5\xbc o godzinie 7.00 rano czasu moskiewskiego, dow\xc3\xb3dca 54 Brygady Pancernej, Iwan Czugunkow, zg\xc5\x82osi\xc5\x82 meldunek o ca\xc5\x82kowitym wyparciu si\xc5\x82 niemieckich z miasta.\n_START_SECTION_\nPostscriptum\n_START_PARAGRAPH_\nSi\xc5\x82y, kt\xc3\xb3re dotar\xc5\x82y do Cz\xc4\x99stochowy w po\xc5\x82udnie 17 stycznia, wykorzystane zosta\xc5\x82y do odparcia kontruderze\xc5\x84 niemieckich z Blachowni, kt\xc3\xb3re zako\xc5\x84czy\xc5\x82y si\xc4\x99 wycofaniem Niemc\xc3\xb3w p\xc3\xb3\xc5\xbanym wieczorem. Jeszcze 17 stycznia do miasta dotar\xc5\x82 31 Samodzielny Korpus Pancerny, kt\xc3\xb3ry stacjonowa\xc5\x82 w nim przez dob\xc4\x99, oczekuj\xc4\x85c na zaopatrzenie w paliwo i amunicj\xc4\x99._NEWLINE_Za bohatersk\xc4\x85 walk\xc4\x99 w Cz\xc4\x99stochowie zosta\xc5\x82 przedstawiony do odznaczenia Z\xc5\x82ot\xc4\x85 Gwiazd\xc4\x85 Bohatera Zwi\xc4\x85zku Radzieckiego mjr Siemion Chochriakow, przy czym by\xc5\x82o to dla niego ju\xc5\xbc drugie takie odznaczenie._NEWLINE_Sukces wojsk radzieckich w wyzwalaniu Cz\xc4\x99stochowy wynika\xc5\x82 ze szwankuj\xc4\x85cej organizacji i obni\xc5\xbcaj\xc4\x85cego si\xc4\x99 morale si\xc5\x82 niemieckich, kt\xc3\xb3re, w obawie przed okr\xc4\x85\xc5\xbceniem i niewol\xc4\x85, wycofywa\xc5\x82y si\xc4\x99 z kolejnych punkt\xc3\xb3w oporu w mie\xc5\x9bcie pod naporem wielokrotnie mniejszych jednostek radzieckich. Dzia\xc5\x82anie takie wynika\xc5\x82o z braku rozpoznania nt. rzeczywistej si\xc5\x82y grupy mjra Chochriakowa. Szybkie post\xc4\x99py wojsk radzieckich po rozpocz\xc4\x99ciu ofensywy z linii Wis\xc5\x82y nie pozwoli\xc5\x82y Niemcom skoncentrowa\xc4\x87 znacz\xc4\x85cych si\xc5\x82 do obrony Cz\xc4\x99stochowy, r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc dzia\xc5\x82ania niewielkiego oddzia\xc5\x82u Chochriakowa pozwoli\xc5\x82y zaj\xc4\x85\xc4\x87 miasto bez d\xc5\x82ugotrwa\xc5\x82ych walk i unikn\xc4\x85\xc4\x87 znacz\xc4\x85cych zniszcze\xc5\x84 w zabudowie i strat w\xc5\x9br\xc3\xb3d mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w._NEWLINE_17 lutego w Alejach odby\xc5\x82a si\xc4\x99 uroczysta defilada \xc5\xbco\xc5\x82nierzy cz\xc4\x99stochowskiego garnizonu \xe2\x80\x9eLudowego\xe2\x80\x9d Wojska Polskiego z okazji wyzwolenia miasta. Armia Czerwona natomiast stacjonowa\xc5\x82a w mie\xc5\x9bcie do czerwca 1946 roku. \xc5\xbbo\xc5\x82nierze Armii Czerwonej w Cz\xc4\x99stochowie pope\xc5\x82nili 22 zab\xc3\xb3jstwa, 36 napad\xc3\xb3w rabunkowych, 136 kradzie\xc5\xbcy, 11 gwa\xc5\x82t\xc3\xb3w, a tak\xc5\xbce dokonali licznych \xe2\x80\x9erekwizycji\xe2\x80\x9d mienia.\n_START_SECTION_\nStraty\n_START_PARAGRAPH_\nWyzwolenie kosztowa\xc5\x82o Rosjan \xc5\xbcycie 10 oficer\xc3\xb3w i 18 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy zabitych, a tak\xc5\xbce 42 rannych, a tak\xc5\xbce strat\xc4\x99 5 spalonych i 3 nienadaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 do naprawy czo\xc5\x82g\xc3\xb3w. Niemcy stracili 1200 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy wzi\xc4\x99tych do niewoli, 8 czo\xc5\x82g\xc3\xb3w, 25 armat, 52 karabiny maszynowe, 10 samochod\xc3\xb3w i przyfrontowe magazyny z broni\xc4\x85, amunicj\xc4\x85 i \xc5\xbcywno\xc5\x9bci\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nW literaturze\n_START_PARAGRAPH_\n\xc5\x9awiadkiem wyzwalania Cz\xc4\x99stochowy spod okupacji niemieckiej by\xc5\x82 11-letni w\xc3\xb3wczas Marek H\xc5\x82asko. Po latach, w swojej na po\xc5\x82y autobiograficznej ksi\xc4\x85\xc5\xbcce Pi\xc4\x99kni dwudziestoletni, opisa\xc5\x82 przemarsz wojsk radzieckich przez miasto i towarzysz\xc4\x85ce mu gwa\xc5\x82ty czerwonoarmist\xc3\xb3w na polskich kobietach. Scena przemarszu Armii Czerwonej przez Cz\xc4\x99stochow\xc4\x99 otwiera r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc nigdy nieopublikowany utw\xc3\xb3r H\xc5\x82aski pt. Olbrzym.'