b'\n_START_ARTICLE_\nDzielnica VII Zwierzyniec\n_START_SECTION_\nDemografia\n_START_PARAGRAPH_\nW ostatnich latach liczba mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Zwierzy\xc5\x84ca jest wzgl\xc4\x99dnie sta\xc5\x82a.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nPierwsze na Zwierzy\xc5\x84cu udokumentowane \xc5\x9blady prymitywnej osady ludzkiej (Homo sapiens) sprzed oko\xc5\x82o 25 tys. lat (kultura wschodniograwecka). Ok. 6 tys. lat temu przybyli pierwsi neolityczni osadnicy \xe2\x80\x93 pasterze i rolnicy. Ostatecznie obszar ten odziedziczy\xc5\x82o zachodnios\xc5\x82owia\xc5\x84skie plemi\xc4\x99 Wi\xc5\x9blan w drugiej po\xc5\x82owie pierwszego tys. naszej ery. Legenda \xe2\x80\x9epano\xc5\x84ska\xe2\x80\x9d m\xc3\xb3wi, \xc5\xbce tam mia\xc5\x82a pocz\xc4\x85tek chrystianizacja Polski. _NEWLINE_W roku 1148 zosta\xc5\x82 konsekrowany ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 Naj\xc5\x9bwi\xc4\x99tszego Salwatora. Badania archeologiczne wskazuj\xc4\x85, \xc5\xbce stan\xc4\x85\xc5\x82 on na miejscu starszych budowli o charakterze sakralnym. Wkr\xc3\xb3tce powsta\xc5\x82y kamienne zabudowania ko\xc5\x9bcielne, z kt\xc3\xb3rych roma\xc5\x84ski portal pozosta\xc5\x82 do dzi\xc5\x9b. Od czasu uposa\xc5\xbcenia klasztoru wsi\xc4\x85 Zwierzyniec, jego historia jest \xc5\x9bci\xc5\x9ble zwi\xc4\x85zana z konwentem norberta\xc5\x84skim. Od zarania dziej\xc3\xb3w losy mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Zwierzy\xc5\x84ca wyznacza\xc5\x82y kl\xc4\x99ski \xc5\xbcywio\xc5\x82owe, w\xc5\x9br\xc3\xb3d kt\xc3\xb3rych wylewy Wis\xc5\x82y zajmowa\xc5\x82y pierwsze miejsce w dziele zniszczenia. W XIII w. Niema\xc5\x82o spustosze\xc5\x84 dokonali Tatarzy, kt\xc3\xb3rych trzy najazdy zosta\xc5\x82y udokumentowane: w 1241, 1259, 1287 roku. Spl\xc4\x85drowali wtedy Zwierzyniec i spalili klasztor._NEWLINE_Pochodzenie samej nazwy Zwierzyniec zazwyczaj wi\xc4\x85\xc5\xbce si\xc4\x99 ze s\xc5\x82u\xc5\xbcebn\xc4\x85 funkcj\xc4\x85 teren\xc3\xb3w my\xc5\x9bliwskich dla dworu ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99cego. Brak jednak bezpo\xc5\x9brednich dowod\xc3\xb3w na istnienie wydzielonych tutaj miejsc do polowa\xc5\x84. Najstarszy zapis \xc5\x82aci\xc5\x84ski (Sverincia lub Zwerincia) pochodzi z XIII w., natomiast polski zapis Zwierzyniec znamy dopiero z 1422 r. Pochodn\xc4\x85 nazw\xc4\x85 jest P\xc3\xb3\xc5\x82wsie Zwierzynieckie, kt\xc3\xb3re za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82a poprzez podzia\xc5\x82 Zwierzy\xc5\x84ca przeorysza Stredka w 1327 roku. Granic\xc4\x85 by\xc5\x82a tamtejsza m\xc5\x82yn\xc3\xb3wka (obecnie przekop Rudawy). Miasto Krak\xc3\xb3w z przeorysz\xc4\x85 Klar\xc4\x85 dokona\xc5\x82o zamiany tzw. kamienicy Klimka z Bodzanowa przy ul. Floria\xc5\x84skiej, za kt\xc3\xb3r\xc4\x85 Norbertanki oddawa\xc5\x82y rozleg\xc5\x82e pastwiska. Niebawem po transakcji kamienica sp\xc5\x82on\xc4\x99\xc5\x82a, a luki w umowie stworzy\xc5\x82y mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 d\xc5\x82ugich targ\xc3\xb3w o uregulowanie strat. Efektem nieko\xc5\x84cz\xc4\x85cych si\xc4\x99 spor\xc3\xb3w i proces\xc3\xb3w s\xc4\x85dowych by\xc5\x82o pozostawienie bez zabudowy owych pastwisk, kt\xc3\xb3rych cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 dzisiaj okre\xc5\x9blamy jako krakowskie B\xc5\x82onia._NEWLINE_Na Zwierzy\xc5\x84cu i P\xc3\xb3\xc5\x82wsiu wielokrotnie wybucha\xc5\x82y po\xc5\xbcary, kt\xc3\xb3rych ofiar\xc4\x85 25 kwietnia 1527 roku pad\xc5\x82y tak\xc5\xbce zabudowania klasztorne. Na wie\xc5\x9b\xc4\x87 o zbli\xc5\xbcaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 wojskach arcyksi\xc4\x99cia Maksymiliana Habsburga, kt\xc3\xb3ry chcia\xc5\x82 zaj\xc4\x85\xc4\x87 Krak\xc3\xb3w przed swoim konkurentem Zygmuntem III Waz\xc4\x85, zwolennik tego ostatniego, Jan Zamoyski dla uniemo\xc5\xbcliwienia Austriakom oparcia w budynkach na przedmie\xc5\x9bciach, kaza\xc5\x82 spali\xc4\x87 m.in. ca\xc5\x82y Zwierzyniec i P\xc3\xb3\xc5\x82wsie. _NEWLINE_Wylewy Wis\xc5\x82y powtarza\xc5\x82y si\xc4\x99 jeszcze cz\xc4\x99\xc5\x9bciej ni\xc5\xbc po\xc5\xbcary. W 1593 roku woda zala\xc5\x82a ca\xc5\x82e P\xc3\xb3\xc5\x82wsie i ni\xc5\xbcej po\xc5\x82o\xc5\xbcone domy na Zwierzy\xc5\x84cu._NEWLINE_W 1591 r. ksieni\xc4\x85 Norbertanek zosta\xc5\x82a Dorota K\xc4\x85cka. Przez 52 lata by\xc5\x82a wybitn\xc4\x85 animatork\xc4\x85 \xc5\xbcycia religijnego w klasztorze i sarmack\xc4\x85 opiekunk\xc4\x85 maj\xc4\x85tk\xc3\xb3w konwentu, czym doprowadzi\xc5\x82a do rozkwitu Zwierzy\xc5\x84ca. W XVII w. Powsta\xc5\x82 na Srebrnej G\xc3\xb3rze ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 i erem O.O. Kamedu\xc5\x82\xc3\xb3w. Zostali uposa\xc5\xbceni przez Lubomirskiego wsi\xc4\x85 Bielany. Powodzenie Bielan i Zwierzy\xc5\x84ca przerwa\xc5\x82a kl\xc4\x99ska morowego powietrza w 1652 r. Niepowodze\xc5\x84 dope\xc5\x82ni\xc5\x82 potop Szwedzki w 1655 r. Mi\xc4\x99dzy 1700\xe2\x80\x9321 wojna p\xc3\xb3\xc5\x82nocna znowu spowodowa\xc5\x82a pl\xc4\x85drowanie Zwierzy\xc5\x84ca przez bandyt\xc3\xb3w. Nieszcz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 dope\xc5\x82ni\xc5\x82a kl\xc4\x99ska cholery w 1907 roku. W okresie rozbior\xc3\xb3w w latach 70. Ko\xc5\x9bciuszko na P\xc3\xb3\xc5\x82wsiu usypa\xc5\x82 fortyfikacje. W 1821\xe2\x80\x9323 r. krakowianie usypali mu ku pami\xc4\x99ci kopiec wysoko\xc5\x9bci 34 m._NEWLINE_Likwidacja Wolnego Miasta i w\xc5\x82\xc4\x85czenie Krakowa do Galicji zaznaczy\xc5\x82y si\xc4\x99 wprowadzeniem du\xc5\xbcych zmian na Zwierzy\xc5\x84cu. Pocz\xc4\x85wszy od 1849 r. wybudowano olbrzymi\xc4\x85 fortec\xc4\x99 wok\xc3\xb3\xc5\x82 Kopca Ko\xc5\x9bciuszki i prowadz\xc4\x85c\xc4\x85 do niej grzbietow\xc4\x85 drog\xc4\x99 strategiczn\xc4\x85 (obecne Aleja Waszyngtona), nieco mniejsze forty w rejonie Che\xc5\x82mu, Bielan (obecne obserwatorium astronomiczne) i Olszanicy oraz kilkana\xc5\x9bcie innych obiekt\xc3\xb3w przy ul. ks. J\xc3\xb3zefa, Kr\xc3\xb3lowej Jadwigi i Lesie Wolskim. Wykonano te\xc5\xbc zespo\xc5\x82y sza\xc5\x84c\xc3\xb3w redutowych na pocz\xc4\x85tku Wzg\xc3\xb3rza Salwatorskiego. W roku 1887 powsta\xc5\x82 nasyp fortecznej kolei rokadowej (al. Krasi\xc5\x84skiego) i Most D\xc4\x99bnicki. Gdy w 1903 r. kolejna wielka pow\xc3\xb3d\xc5\xba spustoszy\xc5\x82a P\xc3\xb3\xc5\x82wsie Zwierzynieckie i najbli\xc5\xbcsze s\xc4\x85siedztwo B\xc5\x82o\xc5\x84, w\xc5\x82adze galicyjskie i miejskie podj\xc4\x99\xc5\x82y decyzj\xc4\x99 o regulacji Wis\xc5\x82y mi\xc4\x99dzy klasztorem zwierzynieckim a Wawelem oraz o konieczno\xc5\x9bci w\xc5\x82\xc4\x85czenia gmin podmiejskich do Krakowa. Zwierzyniec zosta\xc5\x82 przy\xc5\x82\xc4\x85czony do Krakowa w 1910 r. co znacznie zmieni\xc5\x82o sk\xc5\x82ad jego mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w, obok typowych da dawnych czas\xc3\xb3w rolnik\xc3\xb3w, flisak\xc3\xb3w i podmiejskich murarzy, pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99 inteligencja. 20-lecie mi\xc4\x99dzywojenne dla ca\xc5\x82ej Polski i Zwierzy\xc5\x84ca by\xc5\x82o czasem odbudowy. Dawne austriackie koszary i uje\xc5\xbcd\xc5\xbcalnie koni zosta\xc5\x82y zaj\xc4\x99te przez polski 5. Dywizjon Artylerii Konnej, rozwin\xc4\x99\xc5\x82y dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 ch\xc3\xb3ry parafialne. Na polanie Sowiniec w Lesie Wolskim usypano Kopiec Niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bci im. J\xc3\xb3zefa Pi\xc5\x82sudskiego._NEWLINE_Okupacja hitlerowska zaznaczy\xc5\x82a si\xc4\x99 r\xc3\xb3\xc5\xbcnorakimi formami represji na Zwierzy\xc5\x84cu, P\xc3\xb3\xc5\x82wsiu Zwierzynieckim i Woli Justowskiej. Do najbardziej drastycznych nale\xc5\xbca\xc5\x82a pacyfikacja w 1943 r., w wyniku kt\xc3\xb3rej rozstrzelano wielu podejrzanych o dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 konspiracyjn\xc4\x85. Op\xc3\xb3r przybiera\xc5\x82 r\xc3\xb3\xc5\xbcnorakie formy, a do zorganizowanych nale\xc5\xbca\xc5\x82a dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 Zwierzynieckich Klub\xc3\xb3w Sportowych. Po drugiej wojnie \xc5\x9bwiatowej Zwierzyniec i P\xc3\xb3\xc5\x82wsie wtopi\xc5\x82y si\xc4\x99 znacznie bardziej w obr\xc4\x99b miasta, nap\xc5\x82yn\xc4\x99li nowi mieszka\xc5\x84cy. Osobowo\xc5\x9bci takich proboszcz\xc3\xb3w zwierzynieckich, jak ks. Kanonika W\xc5\x82adys\xc5\x82awa D\xc5\x82ugosza, ks. dra Mariana Jakubca i ks. infu\xc5\x82ata Jerzego Bry\xc5\x82y wywieraj\xc4\x85 wp\xc5\x82yw nie tylko na \xc5\xbcycie religijne, ale i kulturalne na starym Zwierzy\xc5\x84cu i P\xc3\xb3\xc5\x82wsiu.\n_START_SECTION_\nKultura\n_START_PARAGRAPH_\nWa\xc5\xbcnym elementem kultury zwierzynieckiej s\xc4\x85 B\xc5\x82onia. S\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zabytki kulturowe, jedne z najstarszych w mie\xc5\x9bcie: XII-wieczny ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 Naj\xc5\x9bwi\xc4\x99tszego Salwatora na G\xc3\xb3rze \xc5\x9bw. Bronis\xc5\x82awy, stary cmentarz salwatorski, gdzie spoczywaj\xc4\x85 liczni przedstawiciele naszej kultury, klasztor SS. Norbertanek, przytulony do ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a parafialnego \xc5\x9bw. Jana Chrzciciela. Na Zwierzy\xc5\x84cu odbywa si\xc4\x99 wiele tradycyjnych obrz\xc4\x99d\xc3\xb3w. Tradycyjny Lajkonik st\xc4\x85d zaczyna swoje harce, ku rado\xc5\x9bci dzieciak\xc3\xb3w kt\xc3\xb3rym ks. proboszcz obowi\xc4\x85zkowo sypie z okna plebanii cukierki. W mro\xc5\xbane lutowe wieczory, tylko na Salwatorze wida\xc4\x87 ludzi id\xc4\x85cych z ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82ka z zapalonymi \xc5\x9bwiecami. Na dziedzi\xc5\x84cu ko\xc5\x9bcielnym w Wielkanoc, gdy jest pogoda, stoj\xc4\x85 w wielkim kole sto\xc5\x82y, a na nich koszyczki ze \xe2\x80\x9e\xc5\x9bwi\xc4\x99conym\xe2\x80\x9d. Jest te\xc5\xbc specyficzny dla Krakowa odpustowy, drugi Dzie\xc5\x84 Wielkanocy tzw. Emaus. Zwierzyniec od dawna by\xc5\x82 skupiskiem inteligencji i artyst\xc3\xb3w. Mieszkali w nim Jacek Malczewski, Wlastimil Hofman, Adam Bunsch, Jerzy Potrzebowski, Karol Hubert Rostworowski,\n_START_SECTION_\nKlub sportowy Juvenia\n_START_PARAGRAPH_\nRzemie\xc5\x9blniczy Klub Sportowy Juvenia Krak\xc3\xb3w powsta\xc5\x82 8 grudnia 1906 roku w ramach Zwi\xc4\x85zku M\xc4\x99skiej M\xc5\x82odzie\xc5\xbcy Przemys\xc5\x82owej i R\xc4\x99kodzielniczej, powo\xc5\x82anego przez ks. Mieczys\xc5\x82awa Kuznowicza. W 1911 roku na krakowskich B\xc5\x82oniach oddany do u\xc5\xbcytku zosta\xc5\x82 stadion pi\xc5\x82karski nazwany Parkiem Sportowym \xe2\x80\x9eJuvenia\xe2\x80\x9d. Podczas okupacji hitlerowskiej klub posiada\xc5\x82 siln\xc4\x85 sekcj\xc4\x99 pi\xc5\x82ki no\xc5\xbcnej, organizowa\xc5\x82 konspiracyjne mistrzostwa Krakowa w tej dyscyplinie. Po 1945 roku klub prowadzi\xc5\x82 sekcje m.in.: pi\xc5\x82ki no\xc5\xbcnej, p\xc5\x82ywania, boksu, szach\xc3\xb3w, sport\xc3\xb3w motorowych, podnoszenia ci\xc4\x99\xc5\xbcar\xc3\xb3w, siatk\xc3\xb3wki, koszyk\xc3\xb3wki i rugby. Do najwi\xc4\x99kszych sukces\xc3\xb3w w historii Juvenii nale\xc5\xbc\xc4\x85 tytu\xc5\x82y Mistrza Polski w szachach (A. Tarnowski) oraz sportach motorowych (bracia Koprowscy)._NEWLINE_Obecnie klub mie\xc5\x9bci si\xc4\x99 na krakowskich B\xc5\x82oniach, w s\xc4\x85siedztwie Zwierzynieckiego Klubu Sportowego, a pomi\xc4\x99dzy stadionami Cracovii i Wis\xc5\x82y Krak\xc3\xb3w. Od 1973 roku posiada sekcj\xc4\x99 rugby._NEWLINE_W 2006 roku Juvenia Krak\xc3\xb3w obchodzi\xc5\x82a z\xc5\x82oty jubileusz 100-lecia istnienia.'