b'\n_START_ARTICLE_\n\xc5\x9awi\xc4\x99tokrzyski Park Narodowy\n_START_SECTION_\nHistoria \xc5\x9awi\xc4\x99tokrzyskiego Parku Narodowego\n_START_PARAGRAPH_\nW roku 1920 powsta\xc5\x82 pierwszy w G\xc3\xb3rach \xc5\x9awi\xc4\x99tokrzyskich rezerwat na Che\xc5\x82mowej G\xc3\xb3rze. Cztery lata p\xc3\xb3\xc5\xbaniej utworzono kolejne dwa rezerwaty na najwy\xc5\xbcszych wzniesieniach: \xc5\x81ysicy i \xc5\x81ysej G\xc3\xb3rze. Jeszcze przed formalnym ustanowieniem parku (z dniem 1 maja 1950, jako trzeciego w Polsce, po Pieni\xc5\x84skim i Bia\xc5\x82owieskim) powsta\xc5\x82 rezerwat \xe2\x80\x9eMokry B\xc3\xb3r\xe2\x80\x9d (38,44 ha). Z chwil\xc4\x85 powstania parku wszystkie istniej\xc4\x85ce wcze\xc5\x9bniej rezerwaty oraz obszar po\xc5\x82o\xc5\xbcony w Dolinie Czarnej Wody mi\xc4\x99dzy Miejsk\xc4\x85 G\xc3\xb3r\xc4\x85 a \xc5\x81ysic\xc4\x85 nazwany \xe2\x80\x9eCzarny Las\xe2\x80\x9d (26,45 ha), sta\xc5\x82y si\xc4\x99 rezerwatami \xc5\x9bcis\xc5\x82ymi w granicach parku. Od wej\xc5\x9bcia w \xc5\xbcycie ustawy o ochronie przyrody z 1991 r. s\xc4\x85 one zwane obszarami ochrony \xc5\x9bcis\xc5\x82ej._NEWLINE_\xc5\x9awi\xc4\x99tokrzyski Park Narodowy stanowi jeden obr\xc4\x99b ochronny podzielony na 8 obwod\xc3\xb3w ochronnych, odpowiednik\xc3\xb3w le\xc5\x9bnictw w lasach pa\xc5\x84stwowych (w 1996 r., po powi\xc4\x99kszeniu \xc5\x9awi\xc4\x99tokrzyskiego Parku Narodowego o Pasmo Klonowskie przewidziano 9 obwod\xc3\xb3w, ale w 2002 r., w ramach ci\xc4\x99\xc4\x87 bud\xc5\xbcetowych jeden z nich \xe2\x80\x93 Psary \xe2\x80\x93 zosta\xc5\x82 zlikwidowany, a jego obszar podzielony pomi\xc4\x99dzy s\xc4\x85siednie jednostki): Che\xc5\x82mowa G\xc3\xb3ra, \xc5\x9awi\xc4\x99ty Krzy\xc5\xbc, D\xc4\x99bno, Jastrz\xc4\x99bi D\xc3\xb3\xc5\x82, D\xc4\x85browa, Podg\xc3\xb3rze, \xc5\x9awi\xc4\x99ta Katarzyna, Klon\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nFlora\n_START_PARAGRAPH_\nWed\xc5\x82ug oficjalnych danych parku lasy pokrywaj\xc4\x85 95% powierzchni parku. Charakterystyczne dla parku s\xc4\x85 mieszane bory jod\xc5\x82owe i buczyny karpackie oraz ma\xc5\x82y zesp\xc3\xb3\xc5\x82 jarz\xc4\x99biny \xc5\x9bwi\xc4\x99tokrzyskiej. Najpospoliciej w parku wyst\xc4\x99puje buk zwyczajny, jod\xc5\x82a (patrz: wy\xc5\xbcynny jod\xc5\x82owy b\xc3\xb3r mieszany), modrzewie (w rezerwacie \xe2\x80\x9eChe\xc5\x82mowa G\xc3\xb3ra\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 modrzew polski), sosna zwyczajna, \xc5\x9bwierk pospolity. Rzadko wyst\xc4\x99puje lipa szerokolistna, wi\xc4\x85z szypu\xc5\x82kowy, jesion wynios\xc5\x82y oraz cis pospolity. Z krzew\xc3\xb3w najpospoliciej ro\xc5\x9bnie leszczyna oraz trzmielina brodawkowata. W runie le\xc5\x9bnym rosn\xc4\x85 m.in. nerecznica samcza, zawilec gajowy, gajowiec \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82ty, turzyca palczasta, szczawik zaj\xc4\x99czy, konwalijka dwulistna i nerecznica szerokolistna. Dominacja jod\xc5\x82y przy silnym zwarciu ocienia dno lasu. Te czynniki nie wp\xc5\x82ywaj\xc4\x85 korzystnie na rozw\xc3\xb3j ro\xc5\x9blinno\xc5\x9bci. Zachowa\xc5\x82o si\xc4\x99 tutaj jednak wiele cennych i charakterystycznych dla tych warunk\xc3\xb3w ekologicznych element\xc3\xb3w flory i zbiorowisk ro\xc5\x9blinnych._NEWLINE_Na terenie parku i otuliny zaobserwowano dotychczas 1015 gatunk\xc3\xb3w ro\xc5\x9blin naczyniowych. Tylko na terenie \xc5\x9aPN wyst\xc4\x99puje 128; zar\xc3\xb3wno w parku jak i otulinie 731, a 156 wy\xc5\x82\xc4\x85cznie w otulinie._NEWLINE_Z rzadszych gatunk\xc3\xb3w odnotowano takie jak podrze\xc5\x84 \xc5\xbcebrowiec, pomocnik baldaszkowy, \xc5\x9bmia\xc5\x82ek pogi\xc4\x99ty oraz goryczka w\xc4\x85skolistna. W parku stwierdzono zesp\xc3\xb3\xc5\x82 jarz\xc4\x99biny \xc5\x9bwi\xc4\x99tokrzyskiej z charakterystycznymi dla\xc5\x84 gatunkami \xe2\x80\x93 jarz\xc4\x99bem pospolitym, paprotk\xc4\x85 zwyczajn\xc4\x85 i bodziszkiem cuchn\xc4\x85cym. Z klasy mch\xc3\xb3w dominuje p\xc5\x82onnik w\xc5\x82osisty oraz sierpowiec haczykowaty. Inny zesp\xc3\xb3\xc5\x82 ro\xc5\x9blinny obejmuje malin\xc4\x99 w\xc5\x82a\xc5\x9bciw\xc4\x85, nerecznic\xc4\x99 kr\xc3\xb3tkoostn\xc4\x85 oraz szczawik zaj\xc4\x99czy. Oficjalne dane parku wskazuj\xc4\x85 na ponad 859 gatunk\xc3\xb3w ro\xc5\x9blin (w tym 35 to drzewa), 272 gatunki glon\xc3\xb3w oraz oko\xc5\x82o 350 gatunk\xc3\xb3w porost\xc3\xb3w._NEWLINE_W parku znajduje si\xc4\x99 270-letnia jod\xc5\x82a pospolita mierz\xc4\x85ca 51 m i uwa\xc5\xbcana za najwy\xc5\xbcsze drzewo w Polsce. Og\xc3\xb3lnie drzewostany jod\xc5\x82y w \xc5\x9awi\xc4\x99tokrzyskim Parku Narodowym licz\xc4\x85 sobie od 80 do 120 lat._NEWLINE_Zdecydowan\xc4\x85 wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 powierzchni le\xc5\x9bnej Parku zajmuj\xc4\x85 lasy bukowe i bukowo-jod\xc5\x82owe, du\xc5\xbcy udzia\xc5\x82 maj\xc4\x85 te\xc5\xbc wy\xc5\xbcynne bory jod\xc5\x82owe i wielogatunkowe lasy mieszane (gr\xc4\x85dy). Ekosystemy te zachowa\xc5\x82y bardzo wysoki stopie\xc5\x84 naturalno\xc5\x9bci i doskonale funkcjonuj\xc4\x85 w warunkach ochrony biernej, bez jakichkolwiek zabieg\xc3\xb3w ochronnych. Lasy Che\xc5\x82mowej G\xc3\xb3ry charakteryzuje natomiast du\xc5\xbcy udzia\xc5\x82 w drzewostanie modrzewi, w tym z reliktowego podgatunku modrzewia polskiego (Larix decidua ssp. polonica) \xe2\x80\x93 najstarsze spo\xc5\x9br\xc3\xb3d modrzewi polskich maj\xc4\x85 ponad 250 lat.\n_START_SECTION_\nFauna\n_START_PARAGRAPH_\nW parku \xc5\xbcyje 45 gatunk\xc3\xb3w ssak\xc3\xb3w; g\xc5\x82\xc3\xb3wnie sarny europejskie, jelenie oraz dziki; do tego kuna le\xc5\x9bna, nornica ruda i mysz le\xc5\x9bna. Wyst\xc4\x99puje 14 gatunk\xc3\xb3w p\xc5\x82az\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 w tym traszka g\xc3\xb3rska, \xc5\xbcaba trawna, ropucha szara oraz 6 gatunk\xc3\xb3w gad\xc3\xb3w, w tym jaszczurka zwinka i padalec zwyczajny. Stwierdzono 66 gatunk\xc3\xb3w \xc5\x9blimak\xc3\xb3w, 187 gatunk\xc3\xb3w paj\xc4\x85k\xc3\xb3w oraz ponad 3000 gatunk\xc3\xb3w owad\xc3\xb3w, w tym: ponad 1500 gatunk\xc3\xb3w chrz\xc4\x85szczy, blisko 1000 gatunk\xc3\xb3w motyli, oraz liczni przedstawiciele innych rz\xc4\x99d\xc3\xb3w. W\xc5\x9br\xc3\xb3d owad\xc3\xb3w na uwag\xc4\x99 zas\xc5\x82uguj\xc4\x85 gatunki wymienione w za\xc5\x82\xc4\x85czniku II dyrektywy siedliskowej Unii Europejskiej, b\xc4\x99d\xc4\x85ce przedmiotami ochrony w obszarze Natura 2000 \xc5\x81ysog\xc3\xb3ry: motyle \xe2\x80\x93 przeplatka aurinia i czerwo\xc5\x84czyk nieparek oraz chrz\xc4\x85szcze: zgniotek cynobrowy i zag\xc5\x82\xc4\x99bek bruzdkowany. Z ptak\xc3\xb3w odnotowano 150 gatunk\xc3\xb3w, w tym 118 l\xc4\x99gowych. S\xc4\x85 to m.in. dzi\xc4\x99cio\xc5\x82 du\xc5\xbcy, kowalik zwyczajny, zi\xc4\x99ba zwyczajna, strzy\xc5\xbcyk zwyczajny, myszo\xc5\x82\xc3\xb3w zwyczajny i puszczyk zwyczajny.\n_START_SECTION_\nGo\xc5\x82oborza\n_START_PARAGRAPH_\nNa grzbietach g\xc3\xb3rskich wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 charakterystyczne rumowiska skalne \xe2\x80\x93 go\xc5\x82oborza, nadaj\xc4\x85ce krajobrazowi specyficzny charakter. Najwi\xc4\x99ksze go\xc5\x82oborza znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 na \xc5\x81ysej G\xc3\xb3rze (najwi\xc4\x99ksze \xe2\x80\x93 3,84 ha) i na \xc5\x81ysicy. Powsta\xc5\x82y one w klimacie peryglacjalnym, kt\xc3\xb3ry stworzy\xc5\x82 korzystne warunki do wietrzenia mrozowego i tym samym dezintegracji ska\xc5\x82y macierzystej.'