b'\n_START_ARTICLE_\nKomisje Rozdawnicze Koronna i Litewska\n_START_PARAGRAPH_\nKomisje Rozdawnicze Koronna i Litewska 1774-1776 \xe2\x80\x93 ustanowione przez Sejm Rozbiorowy 1773\xe2\x80\x931775 celem sprzeda\xc5\xbcy maj\xc4\x85tku zakonu jezuit\xc3\xb3w, skasowanego w Rzeczypospolitej.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nW 1773 roku Sejm Rozbiorowy w milczeniu przyj\xc4\x85\xc5\x82 breve kasacyjne Klemensa XIV Dominus ac Redemptor. Stanis\xc5\x82aw August Poniatowski d\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82 do przej\xc4\x99cia zarz\xc4\x85du nad maj\xc4\x85tkiem pojezuickim poprzez podsuni\xc4\x99te osoby, by uzyska\xc4\x87 nowe \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o d\xc3\xb3br dla kaptowania swoich zwolennik\xc3\xb3w. Wyznaczona przez monarch\xc4\x99 komisja mia\xc5\x82a administrowa\xc4\x87 pojezuick\xc4\x85 mas\xc4\x85 maj\xc4\x85tkow\xc4\x85 i czuwa\xc4\x87 nad jak najkorzystniejszym obrotem kapita\xc5\x82\xc3\xb3w, przeznaczonych na edukacj\xc4\x99 publiczn\xc4\x85. Projekt ten wni\xc3\xb3s\xc5\x82 w czasie obrad delegacji 8 pa\xc5\xbadziernika 1773 roku podkanclerzy litewski Joachim Chreptowicz. Zgodzono si\xc4\x99 utworzy\xc4\x87 komisj\xc4\x99 edukacyjn\xc4\x85 oraz lustracyjn\xc4\x85. Do zada\xc5\x84 tej drugiej mia\xc5\x82o nale\xc5\xbce\xc4\x87 zbadanie warto\xc5\x9bci pojezuickiego maj\xc4\x85tku ruchomego i nieruchomego. Marsza\xc5\x82ek Adam Poni\xc5\x84ski przysta\xc5\x82 na ten projekt z zastrze\xc5\xbceniem, by nieruchomo\xc5\x9bci oddano w emfiteuz\xc4\x99 szlachcie rodowej. 14 pa\xc5\xbadziernika 1773 na wniosek Stanis\xc5\x82awa Augusta Poniatowskiego i za zgod\xc4\x85 rosyjskiego pos\xc5\x82a nadzwyczajnego i ministra pe\xc5\x82nomocnego Ottona Magnusa von Stackelberga powo\xc5\x82ano Komisj\xc4\x99 Edukacji Narodowej._NEWLINE_Jednak przed przybyciem lustrator\xc3\xb3w magnaccy fundatorzy dzie\xc5\x82 jezuickich i ich sukcesorzy zdo\xc5\x82ali zabra\xc4\x87 du\xc5\xbc\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 maj\xc4\x85tku pojezuickiego, niejednokrotnie zajmuj\xc4\x85c ich grunta i przesuwaj\xc4\x85c kopce graniczne. Tak\xc5\xbce sami lustratorzy dopuszczali si\xc4\x99 kradzie\xc5\xbcy._NEWLINE_14 marca 1774 przyj\xc4\x99to wniosek kanclerza wielkiego koronnego biskupa pozna\xc5\x84skiego Andrzeja Stanis\xc5\x82awa M\xc5\x82odziejowskiego by powo\xc5\x82a\xc4\x87 dwie komisje rozdawnicze: koronn\xc4\x85 oraz litewsk\xc4\x85, licz\xc4\x85ce po 14 senator\xc3\xb3w i 32 pos\xc5\x82\xc3\xb3w, do przydzia\xc5\x82u d\xc3\xb3br ziemskich. _NEWLINE_Szacowana warto\xc5\x9b\xc4\x87 mienia jezuit\xc3\xb3w przej\xc4\x99tego przez Rzeczpospolit\xc4\x85 wynosi\xc5\x82a 32 mln z\xc5\x82p. W rozdziale d\xc3\xb3br ziemskich mia\xc5\x82a uczestniczy\xc4\x87 tylko dawna szlachta rodowita, za\xc5\x9b nieruchomo\xc5\x9bci w miastach mog\xc5\x82a nabywa\xc4\x87 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc \xc5\x9bwie\xc5\xbca szlachta i mieszczanie; kolegia pojezuickie pozostawiono do dyspozycji KEN. Dobra ruchome i sprz\xc4\x99ty nieprzydatne w edukacji sprzedano na licytacji. _NEWLINE_Wszelkie srebra ko\xc5\x9bcielne oddano do mennicy, nie wy\xc5\x82\xc4\x85czaj\xc4\x85c monstrancji. W czasie likwidacji maj\xc4\x85tku dopuszczano si\xc4\x99 wielu malwersacji, nagminnie dochodzi\xc5\x82o do przypadk\xc3\xb3w korupcji. Oblicza si\xc4\x99, \xc5\xbce nawet po\xc5\x82owa materia\xc5\x82u przesy\xc5\x82anego do mennicy mog\xc5\x82a by\xc4\x87 przej\xc4\x99ta na cele prywatne przez lustrator\xc3\xb3w i ich pomocnik\xc3\xb3w. Wed\xc5\x82ug \xc3\xb3wczesnych \xc5\x9bwiadectw, dochodzi\xc5\x82o do sytuacji, gdy ludzie kl\xc4\x99kali przed ko\xc5\x84mi, kt\xc3\xb3rych szory by\xc5\x82y zrobione ze sreber pojezuickich znajduj\xc4\x85cych si\xc4\x99 na o\xc5\x82tarzach._NEWLINE_Ze sprzeda\xc5\xbcy naczy\xc5\x84 ko\xc5\x9bcielnych 1,5 mln z\xc5\x82p przypad\xc5\x82o Augustowi Kazimierzowi Su\xc5\x82kowskiemu, 600 tysi\xc4\x99cy z\xc5\x82p biskupowi wile\xc5\x84skiemu Ignacemu Jakubowi Massalskiemu, tyle samo kanclerzowi M\xc5\x82odziejowskiemu. Znaczn\xc4\x85 sum\xc4\x99 przekazano tak\xc5\xbce kr\xc3\xb3lowi._NEWLINE_W komisjach rozdawniczych du\xc5\xbc\xc4\x85 rol\xc4\x99 odgrywali m.in. Adam Poni\xc5\x84ski, hetman polny koronny Franciszek Ksawery Branicki, marsza\xc5\x82ek wielki litewski W\xc5\x82adys\xc5\x82aw Gurowski, biskup wile\xc5\x84ski Ignacy Jakub Massalski, biskup pozna\xc5\x84ski Andrzej Stanis\xc5\x82aw M\xc5\x82odziejowski. Nuncjusz Giuseppe Garampi skar\xc5\xbcy\xc5\x82 si\xc4\x99 na wymienionych biskup\xc3\xb3w do Rzymu, \xc5\xbce przeprowadzaj\xc4\x85c sekularyzacj\xc4\x99 d\xc3\xb3br pojezuickich, przyw\xc5\x82aszczyli sobie znaczne sumy, pozwalaj\xc4\x85c na zab\xc3\xb3r kielich\xc3\xb3w, sreber i naczy\xc5\x84 ko\xc5\x9bcielnych. Wzburzony nazywa\xc5\x82 Polak\xc3\xb3w narodem bezprzyk\xc5\x82adnym. Sam biskup Massalski dopu\xc5\x9bci\xc5\x82 si\xc4\x99 defraudacji 300 000 z\xc5\x82otych polskich z funduszy przeznaczonych na edukacj\xc4\x99. Wed\xc5\x82ug \xc3\xb3wczesnych \xc5\x9bwiadectw cz\xc5\x82onkowie komisji dopuszczali si\xc4\x99 \xc5\x82upiestw i kradzie\xc5\xbcy, rozdzielaj\xc4\x85c pomi\xc4\x99dzy siebie lub swoich krewnych za bezcen dobra pojezuickie. Dobra i kapita\xc5\x82y jezuit\xc3\xb3w przejmowali komisarze rozdawniczy, cz\xc5\x82onkowie delegacji sejmowej, dworzanie i faworyci kr\xc3\xb3lewscy. Niejednokrotnie kr\xc3\xb3l podpisywa\xc5\x82 przywileje na emfiteuz\xc4\x99 na \xc5\xbc\xc4\x85danie swoich faworytek._NEWLINE_Ustanowiono te\xc5\xbc dwie komisje s\xc4\x85downicze po 32 cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w ka\xc5\xbcda dla d\xc3\xb3br, w stosunku do kt\xc3\xb3rych toczy\xc5\x82y si\xc4\x99 procesy s\xc4\x85dowe. Ju\xc5\xbc 5 komisarzy wystarcza\xc5\x82o do kompletu._NEWLINE_Dopiero Sejm 1776 ustanowi\xc5\x82 komisj\xc4\x99 egzaminacyjn\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra zaj\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci\xc4\x85 KEN, komisji rozdawniczych i s\xc4\x85dowych. Na wniosek biskupa p\xc5\x82ockiego Micha\xc5\x82a Poniatowskiego 22 pa\xc5\xbadziernika rozwi\xc4\x85za\xc5\x82 komisje rozdawnicze i s\xc4\x85dowe, przelewaj\xc4\x85c ich kompetencje na KEN.'