b'\n_START_ARTICLE_\nRiksantikvarie\xc3\xa4mbetet\n_START_PARAGRAPH_\nRiksantikvarie\xc3\xa4mbetet (ang. Swedish National Heritage Board, pol. Narodowa Rada Dziedzictwa) \xe2\x80\x93 pa\xc5\x84stwowy organ zajmuj\xc4\x85cy si\xc4\x99 zagadnieniami ochrony zabytk\xc3\xb3w w Szwecji. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 jego wydzia\xc5\x82\xc3\xb3w mie\xc5\x9bci si\xc4\x99 w Sztokholmie i w Visby. Organ podlega Ministerstwu Kultury, a jego zadania okre\xc5\x9bla rz\xc4\x85d.\n_START_SECTION_\nXVII wiek\n_START_PARAGRAPH_\nPierwszy urz\xc4\x85d ds. dziedzictwa narodowego zosta\xc5\x82 ustanowiony 20 maja 1630 roku przez kr\xc3\xb3la Gustawa II Adolfa, kt\xc3\xb3ry pod wp\xc5\x82ywem swego nadwornego lekarza, Johannesa Bureusa, jednego z najbardziej znanych XVII-wiecznych runolog\xc3\xb3w, zainteresowa\xc5\x82 si\xc4\x99 zabytkami. Johannes Bureus podr\xc3\xb3\xc5\xbcowa\xc5\x82 po ca\xc5\x82ym kraju odrysowuj\xc4\x85c kamienie runiczne, zbiera\xc5\x82 monety i stare kroniki, oprawne ksi\xc4\x85\xc5\xbcki, listy i r\xc4\x99kopisy. Dzia\xc5\x82ania te stworzy\xc5\x82y podstaw\xc4\x99 do XVII-wiecznych bada\xc5\x84 nad zabytkami, a ich kontynuacja do dnia dzisiejszego przyczyni\xc5\x82a si\xc4\x99 do stworzenia ochrony dziedzictwa kulturowego. W 1666 roku Johan Hadorph, si\xc3\xb3dmy z kolei dyrektor \xc3\xb3wczesnego urz\xc4\x99du ds. ochrony zabytk\xc3\xb3w zainicjowa\xc5\x82 dzie\xc5\x82o \xe2\x80\x9ePlacat och P\xc3\xa5budh, Om Gamble Monumenter och Antiquiteter\xe2\x80\x9d, kt\xc3\xb3re by\xc5\x82o pierwsz\xc4\x85 w Szwecji pr\xc3\xb3b\xc4\x85 stworzenia prawa o ochronie zabytk\xc3\xb3w (fornminneslag) i najstarszym tego typu rozporz\xc4\x85dzeniem w Europie, je\xc5\x9bli nie liczy\xc4\x87 niekt\xc3\xb3rych przepis\xc3\xb3w prawnych w Watykanie. Potrzeba ochrony by\xc5\x82a uzasadniona, poniewa\xc5\xbc wiele zabytk\xc3\xb3w zosta\xc5\x82o uszkodzonych w wyniku poszukiwania w nich skarb\xc3\xb3w lub, jak w przypadku kurhan\xc3\xb3w, na skutek u\xc5\xbcywania ich jako w ceglanych piec\xc3\xb3w. Wraz z wej\xc5\x9bciem w \xc5\xbcycie nowego rozporz\xc4\x85dzenia kanclerz kr\xc3\xb3lewski Magnus Gabriel De la Gardie za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 w 1666 roku w Uppsali Antikvitetskollegium (Kolegium ds. Staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci). Na jego czele stan\xc4\x85\xc5\x82 Johan Hadorph. Kolegium to w 1692 roku zosta\xc5\x82o przekszta\xc5\x82cone w Antikvitetsarkiv (Archiwum Staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci) i sta\xc5\x82o si\xc4\x99 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 kancelarii kr\xc3\xb3lewskiej.\n_START_SECTION_\nXVIII wiek\n_START_PARAGRAPH_\nWraz ze \xc5\x9bmierci\xc4\x85 kr\xc3\xb3la Karola XII w 1718 roku i zmierzchem mocarstwowej roli Szwecji zainteresowanie zabytkami i ich utrzymaniem os\xc5\x82ab\xc5\x82o. W \xc5\x9blad za tym zacz\xc4\x99\xc5\x82o spada\xc4\x87 znaczenie Antikvitetsarkivet. W 1780 roku wi\xc4\x99ksza cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 jego zasob\xc3\xb3w zosta\xc5\x82a przekazana do Kungliga biblioteket (Biblioteki Kr\xc3\xb3lewskiej) i Riksarkivet (Archiwum Pa\xc5\x84stwowego). Na bazie tego, co pozosta\xc5\x82o, kr\xc3\xb3l Gustaw III w 1786 roku za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 Kungl. Vitterhets Historie och Antikvitets Akademien (Kr\xc3\xb3lewsk\xc4\x85 Akademi\xc4\x99 Literatury, Historii i Staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci) - potocznie zwan\xc4\x85 Vitterhetsakademien. Nowa instytucja przej\xc4\x99\xc5\x82a zbiory i obowi\xc4\x85zki Antikvitetsarkivet, a jego dyrektor zosta\xc5\x82 sekretarzem Akademii.\n_START_SECTION_\nXIX wiek\n_START_PARAGRAPH_\nBrak zaanga\xc5\xbcowania w badanie zabytk\xc3\xb3w i opiek\xc4\x99 nad nimi przeci\xc4\x85gn\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 na wiek XIX. Dopiero obj\xc4\x99cie urz\xc4\x99du dyrektora przez Johana Gustafa Liljegrena w 1826 roku o\xc5\xbcywi\xc5\x82o dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 Vitterhetsakademien, kt\xc3\xb3ra zyska\xc5\x82a status najwy\xc5\xbcszego organu pa\xc5\x84stwowego ds. zabytk\xc3\xb3w, a jej dyrektor otrzyma\xc5\x82 uprawnienia wykonawcze. Dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 Akademii uleg\xc5\x82a rozszerzeniu, zorganizowano liczne badania archeologiczne, m.in. w Birce i w Visby. W 1867 roku wesz\xc5\x82o w \xc5\xbcycie nowe rozporz\xc4\x85dzenie ws. zabytk\xc3\xb3w, wprowadzaj\xc4\x85ce m.in. karalno\xc5\x9b\xc4\x87 za uszkodzenie wszelkich typ\xc3\xb3w zabytk\xc3\xb3w trwa\xc5\x82ych. Wzmocniono ochron\xc4\x99 ko\xc5\x9bcio\xc5\x82\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re nie mog\xc5\x82y by\xc4\x87 rozbierane lub przebudowywane bez zgody Akademii.\n_START_SECTION_\nXX wiek\n_START_PARAGRAPH_\nKolejne lata przynios\xc5\x82y rozszerzenie dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci na polu ochrony zabytk\xc3\xb3w poza Sztokholm, co z kolei stworzy\xc5\x82o potrzeb\xc4\x99 zorganizowanej wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy mi\xc4\x99dzy stolic\xc4\x85 a reszt\xc4\x85 kraju. Historyk sztuki i architekt Sigurd Curman, kt\xc3\xb3ry w 1923 roku obj\xc4\x85\xc5\x82 stanowisko dyrektora dziedzictwa narodowego, stworzy\xc5\x82 centralny, kierowniczy urz\xc4\x85d z nowymi funkcjami. Regionalne muzea w ca\xc5\x82ym kraju zosta\xc5\x82y wzmocnione poprzez powo\xc5\x82anie regionalnych dyrektor\xc3\xb3w ds. ochrony zabytk\xc3\xb3w (landsantikvarie). Byli oni zatrudniani przez te muzea, a r\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie ponosili odpowiedzialno\xc5\x9b\xc4\x87 za zadania wyznaczone przez sto\xc5\x82eczny Riksantikvarie\xc3\xa4mbetet (Narodowa Rada Dziedzictwa), kt\xc3\xb3ry t\xc4\x99 nazw\xc4\x99 otrzyma\xc5\x82 w 1938 roku._NEWLINE_W 1936 roku Vitterhetsakademien z Curmanem jako sekretarzem zebra\xc5\x82a si\xc4\x99 po raz pierwszy w jednym z wyremontowanych pomieszcze\xc5\x84 na \xc3\x96stermalm w Sztokholmie. W 1943 roku zosta\xc5\x82o otwarte nowo wybudowane Historiska Museet (Muzeum Historyczne), kt\xc3\xb3re na inauguracj\xc4\x99 swej dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci zaprezentowa\xc5\x82o wystaw\xc4\x99 Tiotusen \xc3\xa5r i Sverige (Dziesi\xc4\x99\xc4\x87 tysi\xc4\x99cy lat w Szwecji)._NEWLINE_Wraz z rozwojem spo\xc5\x82ecznym ujawni\xc5\x82y si\xc4\x99 negatywne strony tego procesu. Przeprowadzane na du\xc5\xbc\xc4\x85 skal\xc4\x99 wyburzenia w szwedzkich miastach w latach 60. poruszy\xc5\x82y opini\xc4\x99 publiczn\xc4\x85. W efekcie wzros\xc5\x82a \xc5\x9bwiadomo\xc5\x9b\xc4\x87 ekologiczna oraz zainteresowanie ochron\xc4\x85 i zachowaniem zabytk\xc3\xb3w. Riksantikvarie\xc3\xa4mbetet zosta\xc5\x82 zreorganizowany, a Vitterhetsakademien zaprzesta\xc5\x82a dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci w zakresie ochrony zabytk\xc3\xb3w w 1975 roku. Wprowadzono poj\xc4\x99cie krajobrazu kulturowego, a termin zabytek (fornl\xc3\xa4mning) rozszerzono na dziedzictwo kulturowe (kulturarv). Zmieniony spos\xc3\xb3b postrzegania dziedzictwa kulturowego prezentuje tak\xc5\xbce Kulturminneslagen (Ustawa o ochronie zabytk\xc3\xb3w) z 1998 roku.\n_START_SECTION_\nCel dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci\n_START_PARAGRAPH_\nNadrz\xc4\x99dnym celem dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci Riksantikvarie\xc3\xa4mbetet jest troska o warto\xc5\x9bci kulturowe i ich wykorzystanie w zr\xc3\xb3wnowa\xc5\xbconym rozwoju spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa. Do zada\xc5\x84 organu nale\xc5\xbcy m.in. stymulowanie bada\xc5\x84 i tworzenie bazy wiedzy na temat krajobrazu kulturowego, zabytk\xc3\xb3w kultury i artefakt\xc3\xb3w, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc prowadzenie dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci informacyjnej i doradczej. Ma on r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc za zadanie ochron\xc4\x99 krajobrazu kulturowych i jego popularyzacj\xc4\x99, prowadzenie dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci archiwalnej i bibliotecznej, prowadzenie bada\xc5\x84 archeologicznych na zlecenie i pomaganie muzeom w zachowywaniu zbior\xc3\xb3w muzealnych. Organ zarz\xc4\x85dza krajow\xc4\x85 baz\xc4\x85 danych dotycz\xc4\x85cych informacji kulturalnej i historycznej. Podstaw\xc4\x85 jego pracy jest wiedza o dziedzictwie kulturowym i o tych procesach zachodz\xc4\x85cych w spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwie, w ramach kt\xc3\xb3rych wiedza ta jest rozwijana i wykorzystywana. Wa\xc5\xbcnym zadaniem jest informowanie i udost\xc4\x99pnianie wiedzy o dziedzictwie kulturowym. Riksantikvarie\xc3\xa4mbetet jest tak\xc5\xbce zobowi\xc4\x85zany do wspierania i koordynowania dzia\xc5\x82a\xc5\x84 Regionalnych Rad Administracyjnych oraz rozwijania metod monitoringu i ewaluacji kszta\xc5\x82towania krajobrazu kulturowego na poziomach krajowym, regionalnym i lokalnym. Organ wydaje ekspertyzy, publikuje poradniki dotycz\xc4\x85ce dokumentacji i konserwacji oraz przyznaje granty na konserwacj\xc4\x99, zdobywanie wiedzy i upowszechnianie informacji o dziedzictwie. _NEWLINE_G\xc5\x82\xc3\xb3wne biuro Riksantikvarie\xc3\xa4mbetet mie\xc5\x9bci si\xc4\x99 w Sztokholmie przy Storgatan 41 w dawnym budynku kawalerii kr\xc3\xb3lewskiej Kungliga Livgardet till h\xc3\xa4st. Idea przej\xc4\x99cia tego budynku na potrzeby Riksantikvarie\xc3\xa4mbetet wysz\xc5\x82a w 1923 roku od jego \xc3\xb3wczesnego dyrektora Sigurda Curmana. _NEWLINE_Aktualnym dyrektorem (riksantikvarie) Riksantikvarie\xc3\xa4mbetet jest (od 1 marca 2012) Lars Amr\xc3\xa9us.\n_START_SECTION_\nFinansowanie\n_START_PARAGRAPH_\nRiksantikvarie\xc3\xa4mbetet dysponuje kwot\xc4\x85 250 milion\xc3\xb3w koron rocznie na dzia\xc5\x82ania zwi\xc4\x85zane z dziedzictwem kulturowym, z czego 70% wykorzystuje si\xc4\x99 na konserwacj\xc4\x99 najcenniejszych zabytk\xc3\xb3w architektury, a 30% s\xc5\x82u\xc5\xbcy wspieraniu r\xc3\xb3\xc5\xbcnych form aktywno\xc5\x9bci w zakresie dziedzictwa \xe2\x80\x93 popularyzacji, pozyskiwaniu informacji o dziedzictwie, zwi\xc4\x99kszaniu spo\xc5\x82ecznego dost\xc4\x99pu do obiekt\xc3\xb3w zabytkowych.'