b'\n_START_ARTICLE_\nGuan Yu\n_START_SECTION_\n\xc5\xbbyciorys\n_START_PARAGRAPH_\nGuan Yu urodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 w miejscowo\xc5\x9bci Xiezhou w komanderii Hedong, w dzisiejszej prowincji Shanxi. Data jego urodzin i pochodzenie s\xc4\x85 nieznane. Z niejasnych dla historyk\xc3\xb3w powod\xc3\xb3w boj\xc4\x85c si\xc4\x99 o swoje \xc5\xbcycie, uciek\xc5\x82 do komanderii Zhuo (cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 dzisiejszej prowincji Hebei), gdzie do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 do Liu Beia, kt\xc3\xb3ry w\xc3\xb3wczas formowa\xc5\x82 swoj\xc4\x85 prywatn\xc4\x85 armi\xc4\x99. Wed\xc5\x82ug Kroniki Trzech Kr\xc3\xb3lestw Liu Bei, Guan Yu i Zhang Fei mieli by\xc4\x87 dla siebie jak bracia. Wsp\xc3\xb3lnie brali oni udzia\xc5\x82 w kampaniach Liu Beia na wschodzie. Na pocz\xc4\x85tku roku 200 Cao Cao pokona\xc5\x82 Liu Beia, kt\xc3\xb3ry po tej kl\xc4\x99sce do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 do Yuan Shao, i pojma\xc5\x82 Guan Yu. Cao Cao traktowa\xc5\x82 Guan Yu z wielkim szacunkiem i ustanowi\xc5\x82 go swoim genera\xc5\x82em-porucznikiem (pian jiangjun). W s\xc5\x82u\xc5\xbcbie Cao Cao Guan Yu jeszcze w tym samym roku zabi\xc5\x82 Yan Lianga, genera\xc5\x82a Yuan Shao, \xc5\x9bcinaj\xc4\x85c jego g\xc5\x82ow\xc4\x99 po ataku w pojedynk\xc4\x99 na szeregi jego armii. Cao Cao uczyni\xc5\x82 go w\xc3\xb3wczas Markizem (tinghou) Hanshou, i czasami Guan Yu znany jest w\xc5\x82a\xc5\x9bnie pod tytu\xc5\x82em. Niemniej nadal czu\xc5\x82 si\xc4\x99 on bardziej zwi\xc4\x85zany z Liu Beiem i wkr\xc3\xb3tce potem uciek\xc5\x82 do niego. Cao Cao w uznaniu jego zas\xc5\x82ug i lojalno\xc5\x9bci wobec Liu Beia zabroni\xc5\x82 go \xc5\x9bciga\xc4\x87._NEWLINE_Nied\xc5\x82ugo potem Liu Bei do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 do Liu Biao. Guan Yu wraz z Zhang Feiem byli zazdro\xc5\x9bni o wp\xc5\x82ywy nowego doradcy Liu Beia, Zhuge Lianga, gdy jednak ich w\xc3\xb3dz zacz\xc4\x85\xc5\x82 naciska\xc4\x87, \xc5\xbce potrzebuje jego rad, zaakceptowali jego obecno\xc5\x9b\xc4\x87. Kiedy Liu Biao zmar\xc5\x82 w roku 208, Liu Bei powierzy\xc5\x82 Guan Yu dow\xc3\xb3dztwo nad flot\xc4\x85 rzeki Han i ten poprowadzi\xc5\x82 j\xc4\x85 w d\xc3\xb3\xc5\x82 rzeki, by mog\xc5\x82a ona wzi\xc4\x85\xc4\x87 udzia\xc5\x82 w bitwie o Czerwone Klify. Po tym zwyci\xc4\x99stwie Guan Yu zosta\xc5\x82 mianowany przez Liu Beia genera\xc5\x82em (jiangjun) i dow\xc3\xb3dc\xc4\x85 obrony teren\xc3\xb3w na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od Xiangyangu. Kiedy w roku 214 Liu Bei zdoby\xc5\x82 prowincj\xc4\x99 Yi (dzis. Syczuan), Guan Yu zosta\xc5\x82 postawiony na czele ca\xc5\x82ej prowincji Jing, obejmuj\xc4\x85cej komanderi\xc4\x99 Nanyang, ze stolic\xc4\x85 w Wan (dzis. Nanyang), i rozci\xc4\x85gaj\xc4\x85cej si\xc4\x99 dalej na po\xc5\x82udnie na tereny dzisiejszych prowincji Hubei i Hunan. W roku 215 Sun Quan za\xc5\xbc\xc4\x85da\xc5\x82 od Liu Beia oddania mu prowincji Jing, kt\xc3\xb3ra mia\xc5\x82a rzekomo kiedy\xc5\x9b do niego nale\xc5\xbce\xc4\x87. Liu Bei odm\xc3\xb3wi\xc5\x82, a kiedy Sun Quan wys\xc5\x82a\xc5\x82 swoich urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w by ci przej\xc4\x99li w\xc5\x82adz\xc4\x99 w komanderiach Changsha, Lingling i Guaying Guan Yu ich przep\xc4\x99dzi\xc5\x82. Jednak dobrze zaplanowana kampania dow\xc3\xb3dc\xc3\xb3w Sun Quana, Lu Su i L\xc3\xbc Menga, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zagro\xc5\xbcenie ze strony Cao Cao zmusi\xc5\x82y Liu Beia do zawarcia porozumienia, w kt\xc3\xb3rym oddawa\xc5\x82 Sun Quanowi komanderi\xc4\x99 Guaying i wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Changsha. Odt\xc4\x85d granic\xc4\x85 pomi\xc4\x99dzy nimi by\xc5\x82a rzeka Xiang._NEWLINE_Wczesn\xc4\x85 wiosn\xc4\x85 roku 219 Liu Bei odni\xc3\xb3s\xc5\x82 znacz\xc4\x85ce zwyci\xc4\x99stwo nad si\xc5\x82ami Cao Cao w bitwie pod G\xc3\xb3r\xc4\x85 Dingjun i zaj\xc4\x85\xc5\x82 kotlin\xc4\x99 Hanzhong Pendi. W zwi\xc4\x85zku z tym przyj\xc4\x85\xc5\x82 on tytu\xc5\x82 kr\xc3\xb3la (wang) Hanzhongu, a Guan Yu nada\xc5\x82 tytu\xc5\x82 Genera\xc5\x82a Stra\xc5\xbcy Przedniej (qian jiangjun). Ten jednak pocz\xc4\x85tkowo nie m\xc3\xb3g\xc5\x82 si\xc4\x99 pogodzi\xc4\x87 z tym, i\xc5\xbc musi dzieli\xc4\x87 najwy\xc5\xbcsz\xc4\x85 rang\xc4\x99 z Zhang Feiem, Huang Zhongiem i Ma Chao, chocia\xc5\xbc ostatecznie zaakceptowa\xc5\x82 sw\xc3\xb3j nowy tytu\xc5\x82. To zachowanie mia\xc5\x82o swoje \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o prawdopodobnie tak\xc5\xbce w za\xc5\xbcenowaniu faktem, \xc5\xbce ostatni sukces w Hanzhongu zosta\xc5\x82 osi\xc4\x85gni\xc4\x99ty bez niego i zwi\xc4\x85zanym z tym poczuciem pewnej utraty znaczenia. Jeszcze w tym samym roku, w \xc5\x9brodku jesieni, w ramach og\xc3\xb3lnej ofensywy Liu Beia na terytorium Cao Cao Guan Yu wyruszy\xc5\x82 na p\xc3\xb3\xc5\x82noc, chc\xc4\x85c zaatakowa\xc4\x87 bronione przez Cao Rena Xiangyang. Cao Cao na pomoc Cao Renowi wys\xc5\x82a\xc5\x82 armi\xc4\x99 pod dow\xc3\xb3dztwem Yu Jina, wkr\xc3\xb3tce jednak nadesz\xc5\x82y ogromne jesienne ulewy, i \xc5\xbco\xc5\x82nierze tego ostatniego w obliczu powodzi znale\xc5\xbali si\xc4\x99 odseparowani od siebie na odizolowanych wzg\xc3\xb3rzach. W takich warunkach dysponuj\xc4\x85cy flot\xc4\x85 Guan Yu doszcz\xc4\x99tnie rozbi\xc5\x82 armi\xc4\x99 Yu Jina, z kt\xc3\xb3rej wielu \xc5\xbco\xc5\x82nierzy poton\xc4\x99\xc5\x82o, a jego samego wzi\xc4\x85\xc5\x82 do niewoli. Si\xc5\x82y Cao Rena nadal broni\xc5\x82y si\xc4\x99 jednak w Xiangyangu i jego bli\xc5\xbaniaczym mie\xc5\x9bcie Fen (dzisiaj tworz\xc4\x85 jedno miasto), za\xc5\x9b w nadziei na ostateczny sukces Guan Yu zacz\xc4\x85\xc5\x82 \xc5\x9bci\xc4\x85ga\xc4\x87 rezerwy z linii Jangcy. Tym samym zlekcewa\xc5\xbcy\xc5\x82 on jednak mo\xc5\xbcliwe zagro\xc5\xbcenie ze strony si\xc5\x82 Sun Quana, kt\xc3\xb3rymi dowodzi\xc5\x82 L\xc3\xbc Meng. Ten utwierdza\xc5\x82 go w z\xc5\x82udnym poczuciu bezpiecze\xc5\x84stwa z jego strony, by w grudniu 219 roku zaatakowa\xc4\x87 ty\xc5\x82y wojsk Guan Yu w prowincji Jing. Kiedy Guan Yu odst\xc4\x85pi\xc5\x82 od obl\xc4\x99\xc5\xbcenia Cao Rena i pomaszerowa\xc5\x82 przeciwko L\xc3\xbc Mengowi wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 jego ludzi przesz\xc5\x82a na stron\xc4\x99 nieprzyjaciela, poniewa\xc5\xbc by\xc5\x82 on w posiadaniu ich rodzin. Guan Yu zosta\xc5\x82 odizolowany w rejonie dzisiejszego Dangyangu, pomi\xc4\x99dzy rzekami Jangcy i Han, i po odmowie poddania si\xc4\x99 w ostatniej potyczce zosta\xc5\x82 pojmany wraz z synem Guan Pingiem, po czym obaj zostali \xc5\x9bci\xc4\x99ci. G\xc5\x82ow\xc4\x99 Guan Yu Sun Quan mia\xc5\x82 odes\xc5\x82a\xc4\x87 Cao Cao, za\xc5\x9b reszt\xc4\x99 jego cia\xc5\x82a pochowa\xc4\x87 z wszelkimi honorami.\n_START_SECTION_\nDemon i lokalne b\xc3\xb3stwo\n_START_PARAGRAPH_\nZgodnie z chi\xc5\x84skimi ludowymi wierzeniami ludzie, kt\xc3\xb3rzy wiedli \xc5\xbcycie pe\xc5\x82ne przemocy i zgin\xc4\x99li gwa\xc5\x82town\xc4\x85 \xc5\x9bmierci\xc4\x85, w szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci \xc5\xbco\xc5\x82nierze jak Guan Yu, cz\xc4\x99sto stawali si\xc4\x99 po \xc5\x9bmierci demonami. Zasadniczo stanowi\xc5\x82y one dla ludzi zagro\xc5\xbcenie, je\xc5\x9bli jednak sk\xc5\x82adano im odpowiednie ofiary i sprawowano w\xc5\x82a\xc5\x9bciwe rytua\xc5\x82y, mog\xc5\x82y one tak\xc5\xbce odgrywa\xc4\x87 bardziej pozytywn\xc4\x85 rol\xc4\x99. Czasami pierwotny ryt przeb\xc5\x82agalny prowadzi\xc5\x82 do rozwoju kultu okre\xc5\x9blonego demona, kt\xc3\xb3rego proszono o u\xc5\xbcycie swojej pot\xc4\x99\xc5\xbcnej si\xc5\x82y w celu pomocy ludziom. Tak te\xc5\xbc sta\xc5\x82o si\xc4\x99 z Guan Yu, wok\xc3\xb3\xc5\x82 kt\xc3\xb3rego rozwin\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 lokalny kult w miejscu jego \xc5\x9bmierci i poch\xc3\xb3wku, w pobli\xc5\xbcu g\xc3\xb3ry Yuquan shan w rejonie dzisiejszego Dangyangu. Najwcze\xc5\x9bniejsz\xc4\x85 \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni\xc4\x99 po\xc5\x9bwi\xc4\x99cono mu w\xc5\x82a\xc5\x9bnie w tym rejonie w roku 713. W p\xc3\xb3\xc5\xbanym okresie Tang Guan Yu zacz\xc4\x99to wi\xc4\x85za\xc4\x87 z buddyjskim klasztorem na g\xc3\xb3rze Yuquan shan. Pogr\xc4\x85\xc5\xbcony w medytacji na g\xc3\xb3rze za\xc5\x82o\xc5\xbcyciel szko\xc5\x82y tiantai Zhiyi (538\xe2\x80\x93597) mia\xc5\x82 ujrze\xc4\x87 Guan Yu, kt\xc3\xb3ry zacz\xc4\x85\xc5\x82 domaga\xc4\x87 si\xc4\x99 od niego zwrotu swojej g\xc5\x82owy. W odpowiedzi Zhiyi udzieli\xc5\x82 mu lekcji karmy, m\xc3\xb3wi\xc4\x85c, \xc5\xbce kto \xc5\x9bcina innym g\xc5\x82owy, sam ginie od \xc5\x9bci\xc4\x99cia g\xc5\x82owy. Pod wra\xc5\xbceniem karmicznej logiki Guan Yu mia\xc5\x82 przyj\xc4\x85\xc4\x87 od Zhiyi nauki dharmy, zbudowa\xc4\x87 dla niego klasztor na g\xc3\xb3rze i zosta\xc4\x87 jego stra\xc5\xbcnikiem. Klasztorna inskrypcja z 722 roku nie wspomina o Guan Yu, m\xc3\xb3wi\xc4\x85c tak\xc5\xbce raczej o Shenxiu (605\xe2\x80\x93706) ni\xc5\xbc Zhiyi. Dopiero w inskrypcji z 820 roku pojawia si\xc4\x99 Guan Yu i Zhiyi, a w pe\xc5\x82ni rozwini\xc4\x99ta wersja legendy znajduje si\xc4\x99 w inskrypcji z 1081 roku. Mamy tu zatem do czynienia z buddyjsk\xc4\x85 adaptacj\xc4\x85 lokalnego, pocz\xc4\x85tkowo czysto chi\xc5\x84skiego kultu, kt\xc3\xb3ry za pomoc\xc4\x85 odpowiedniej opowie\xc5\x9bci zosta\xc5\x82 powi\xc4\x85zany ze stworzeniem klasztoru.\n_START_SECTION_\nGuan Yu i taoizm\n_START_PARAGRAPH_\nPocz\xc4\x85tkowo g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 rol\xc4\x99 w rozprzestrzenianiu kultu Guan Yu odgrywa\xc5\x82 jednak nie buddyzm, ale taoizm. Niekt\xc3\xb3rzy taoistyczni duchowni mieli posiada\xc4\x87 moc przywo\xc5\x82ywania lokalnie czczonych demon\xc3\xb3w, takich jak Guan Yu, w celu odp\xc4\x99dzenia innych niebezpiecznych demon\xc3\xb3w. Do takiego zdarzenia mia\xc5\x82o doj\xc5\x9b\xc4\x87 w okresie Song, kiedy rz\xc4\x85d napotka\xc5\x82 trudno\xc5\x9bci w dalszym wydobywaniu soli ze s\xc5\x82onego jeziora Xiechi w rodzinnym powiecie Guan Yu. Wed\xc5\x82ug pochodz\xc4\x85cej z prze\xc5\x82omu XIII i XIV wieku wersji wydarze\xc5\x84 kiedy cesarz Zhenzong (998\xe2\x80\x931022) wyni\xc3\xb3s\xc5\x82 Huangdi do rangi pierwszego przodka dynastii Song i nakaza\xc5\x82, by w ka\xc5\xbcdej taoistycznej \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 sala po\xc5\x9bwi\xc4\x99cona temu \xc5\x9awi\xc4\x99temu Przodkowi, Xiechi nagle zacz\xc4\x99\xc5\x82o mie\xc4\x87 zbyt ma\xc5\x82o wody. Przyby\xc5\x82emu na miejsce w celu zbadania sprawy urz\xc4\x99dnikowi we \xc5\x9bnie ukaza\xc5\x82 si\xc4\x99 zabity niegdy\xc5\x9b przez Huangdi Chiyou, o\xc5\x9bwiadczaj\xc4\x85c \xc5\xbce poczu\xc5\x82 si\xc4\x99 bardzo ura\xc5\xbcony wystawieniem \xc5\x9bwi\xc4\x85ty\xc5\x84 swojemu zab\xc3\xb3jcy. W odwecie za t\xc4\x99 zniewag\xc4\x99 wyczerpa\xc5\x82 on wod\xc4\x99 jeziora (nale\xc5\xbcy tutaj zauwa\xc5\xbcy\xc4\x87, \xc5\xbce w okresie Tang i Song wierzono, i\xc5\xbc po \xc5\x9bmierci Chiyou jego posolona przez Huangdi krew zosta\xc5\x82a zamieniona w wody jeziora Xiechi, kt\xc3\xb3re okresowo przybiera\xc5\x82y kolor czerwony). W odpowiedzi za rad\xc4\x85 Wang Qinruo (962\xe2\x80\x931025) cesarz wys\xc5\x82a\xc5\x82 osob\xc4\x99 maj\xc4\x85c\xc4\x85 sprawowa\xc4\x87 lokalny kult Chiyou, ten jednak ukaza\xc5\x82 si\xc4\x99 jej domagaj\xc4\x85c si\xc4\x99 zniszczenia \xc5\x9bwi\xc4\x85ty\xc5\x84 po\xc5\x9bwi\xc4\x99conych Huangdi, inaczej wyczerpie on wody jeziora, wstrzyma wzrost pi\xc4\x99ciu zb\xc3\xb3\xc5\xbc i spowoduje \xc5\xbce Zachodni Barbarzy\xc5\x84cy zaczn\xc4\x85 sprawia\xc4\x87 k\xc5\x82opoty na granicy. Tym razem za rad\xc4\x85 Wang Qinruo cesarz wezwa\xc5\x82 taoistycznego Niebia\xc5\x84skiego Mistrza, kt\xc3\xb3ry przywo\xc5\x82a\xc5\x82 Guan Yu, prawdopodobnie z powodu jego osobistych zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w z regionem. Ten na rozkaz cesarza wyda\xc5\x82 walk\xc4\x99 Chiyou i pokona\xc5\x82 go, staj\xc4\x85c na czele armii \xc5\xbco\xc5\x82nierzy-cieni. Po pi\xc4\x99ciu dniach burz jezioro Xiechi powr\xc3\xb3ci\xc5\x82o do swojego dawnego stanu. Wed\xc5\x82ug innej tradycji, mniej s\xc5\x82awnej, ale najprawdopodobniej bli\xc5\xbcszej prawdzie historycznej, do egzorcyzmu mia\xc5\x82o doj\xc5\x9b\xc4\x87 na zlecenie cesarza Huizonga (1101\xe2\x80\x931126), kt\xc3\xb3ry poprosi\xc5\x82 o niego w zwi\xc4\x85zku z powodzi\xc4\x85, uwa\xc5\xbcan\xc4\x85 za dzie\xc5\x82o smoka. Przywo\xc5\x82any przez Niebia\xc5\x84skiego Mistrza Zhang Jixiana (1092\xe2\x80\x931126) Guan Yu pokona\xc5\x82 smoka. Wydarzenie to, odnotowane w \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82ach zar\xc3\xb3wno taoistycznych jak i innych, odegra\xc5\x82o decyduj\xc4\x85c\xc4\x85 rol\xc4\x99 w legitymizacji tradycji Niebia\xc5\x84skich Mistrz\xc3\xb3w i zaowocowa\xc5\x82o budow\xc4\x85 znacznej liczby \xc5\x9bwi\xc4\x85ty\xc5\x84 po\xc5\x9bwi\xc4\x99conych Guan Yu. Guan Yu otrzyma\xc5\x82 od Huizonga tytu\xc5\x82 kr\xc3\xb3la (wang) (ju\xc5\xbc od czas\xc3\xb3w dynastii Tang posiada\xc5\x82 tytu\xc5\x82 ksi\xc4\x99cia (gong) oraz zacz\xc4\x85\xc5\x82 by\xc4\x87 czczony przez taoist\xc3\xb3w jako yuanshuai, niebia\xc5\x84ski stra\xc5\xbcnik chroni\xc4\x85cy taoistyczn\xc4\x85 wiar\xc4\x99. Odgrywa\xc5\x82 on odt\xc4\x85d prominentn\xc4\x85 rol\xc4\x99 jako b\xc3\xb3stwo przywo\xc5\x82ywane podczas taoistycznych egzorcyzm\xc3\xb3w w celu walki z demonami.\n_START_SECTION_\nRozw\xc3\xb3j kultu Guan Yu w okresie Yuan i Ming\n_START_PARAGRAPH_\nKiedy dynastia Song zosta\xc5\x82a zagro\xc5\xbcona przez inwazje kolejnych barbarzy\xc5\x84c\xc3\xb3w, Guan Yu "chroni\xc5\x82 tyle miast przed atakiem, \xc5\xbce sko\xc5\x84czy\xc5\x82 jako b\xc3\xb3g miasta w wielu municypiach". W okresie Yuan Guan Yu zast\xc4\x85pi\xc5\x82 Jiang Taigonga jako oficjalny b\xc3\xb3g wojny. Wa\xc5\xbcniejsze dla rozprzestrzenienia jego kultu by\xc5\x82y jednak inne zjawiska. Historia jego walki z Chiyou by\xc5\x82a cz\xc4\x99stym tematem dramat\xc3\xb3w tego okresu, to tak\xc5\xbce wtedy rozpocz\xc4\x99\xc5\x82o si\xc4\x99 tworzenie opowie\xc5\x9bci zebranych potem na pocz\xc4\x85tku okresu Ming jako "Opowie\xc5\x9bci o Trzech Kr\xc3\xb3lestwach". Obraz Guan Yu w tej niezwykle popularnej powie\xc5\x9bci, gdzie jest on symbolem rycersko\xc5\x9bci, lojalno\xc5\x9bci wobec przyjaci\xc3\xb3\xc5\x82 i prawowitej dynastii oraz zarazem obro\xc5\x84c\xc4\x85 prostych ludzi bardzo przyczyni\xc5\x82 si\xc4\x99 do dalszego wzrostu jego kultu. W okresie Ming kupcy zacz\xc4\x99li odwo\xc5\x82ywa\xc4\x87 si\xc4\x99 do niego jako b\xc3\xb3stwa maj\xc4\x85cego zapewnia\xc4\x87 bezpiecze\xc5\x84stwo ich podr\xc3\xb3\xc5\xbcy oraz gwarantuj\xc4\x85cego wzajemn\xc4\x85 uczciwo\xc5\x9b\xc4\x87 kontrahent\xc3\xb3w. Po pewnym czasie Guan Yu sta\xc5\x82 si\xc4\x99 po prostu bogiem bogactwa. Dla cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w tajnych stowarzysze\xc5\x84 i zwyk\xc5\x82ych zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w przest\xc4\x99pczych Guan Yu by\xc5\x82 gwarantem wzajemnej lojalno\xc5\x9bci. W triadach rytua\xc5\x82y inicjacji oraz karania zdrajc\xc3\xb3w odbywa\xc5\x82y si\xc4\x99 przed o\xc5\x82tarzami jego oraz za\xc5\x82o\xc5\xbcycieli organizacji. Demoniczne i wojownicze aspekty pierwotnego kultu Guan Yu zosta\xc5\x82y stopniowo niemal zapomniane i buddy\xc5\x9bci zaadaptowali go jako obro\xc5\x84c\xc4\x99 swoich \xc5\x9bwi\xc4\x85ty\xc5\x84, co by\xc5\x82o dodatkowym czynnikiem rozprzestrzeniania si\xc4\x99 czci dla niego. To powi\xc4\x85zanie z buddyzmem sta\xc5\x82o si\xc4\x99 jednym z dominuj\xc4\x85cych aspekt\xc3\xb3w jego obrazu i wcze\xc5\x9bniejsze zwi\xc4\x85zki z taoizmem w chi\xc5\x84skiej \xc5\x9bwiadomo\xc5\x9bci uleg\xc5\x82y os\xc5\x82abieniu. Do dnia dzisiejszego w \xc5\x9bwi\xc4\x85tyniach buddyjskich na Tajwanie Guan Yu jest bogiem strzeg\xc4\x85cym ich wej\xc5\x9bcia. W przypadku wie\xc5\x9bniak\xc3\xb3w b\xc3\xb3stwo chroni\xc4\x85ce \xc5\x9bwi\xc4\x85tynie szybko sta\xc5\x82o si\xc4\x99 b\xc3\xb3stwem chroni\xc4\x85cym wiejskie spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci i ch\xc5\x82opi zacz\xc4\x99li poszukiwa\xc4\x87 u Guan Yu ochrony przed kl\xc4\x99skami \xc5\xbcywio\xc5\x82owymi, chorobami i po prostu szcz\xc4\x99\xc5\x9bcia. Ostatecznym \xc5\x9bwiadectwem wzrostu znaczenia kultu Guan Yu w okresie Ming by\xc5\x82o przyznanie mu w roku 1615 tytu\xc5\x82u cesarza (di), oraz uznanie go za protektora cesarstwa. Od tej pory Guan Yu zacz\xc4\x85\xc5\x82 by\xc4\x87 nazywany Guandi.\n_START_SECTION_\nKult Guandi w okresie Qing i p\xc3\xb3\xc5\xbaniej\n_START_PARAGRAPH_\nDynastia Qing podnios\xc5\x82a oficjalny kult Guandi na jeszcze wy\xc5\xbcszy poziom. Odnalezienie jego rzekomej genealogii pozwoli\xc5\x82o na zape\xc5\x82nienie luki, jak\xc4\x85 dotychczas stanowi\xc5\x82o jego nieznane pochodzenie, co by\xc5\x82o niezwykle wa\xc5\xbcne z punktu widzenia konfucja\xc5\x84skiej cnoty mi\xc5\x82o\xc5\x9bci synowskiej. Z tej okazji w roku 1693 wydano jego oficjalny \xc5\xbcywot, w kt\xc3\xb3rym zosta\xc5\x82 on opisany jako znawca konfucja\xc5\x84skich pism, w szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci za\xc5\x9b zasad Kroniki Wiosen i Jesieni. Wed\xc5\x82ug autor\xc3\xb3w \xc5\xbcywota w przeciwie\xc5\x84stwie do Sima Qiana, kt\xc3\xb3ry mia\xc5\x82 by\xc4\x87 odzwierciedleniem idea\xc5\x82u uczonego, Guandi mia\xc5\x82 uosabia\xc4\x87 czynny aspekt konfucjanizmu. W roku 1725 przodkowie Guandi trzy pokolenia wstecz otrzymali tytu\xc5\x82 ksi\xc4\x99cia. Dla pa\xc5\x84stwa i zwi\xc4\x85zanego z nim konfucjanizmu Guandi by\xc5\x82 przede wszystkim obro\xc5\x84c\xc4\x85 cesarstwa i jego instytucji. Podczas powstania Bia\xc5\x82ego Lotosu w roku 1813 cesarz Jiaqing publicznie og\xc5\x82osi\xc5\x82 pojawienie si\xc4\x99 Guandi po stronie cesarskich wojsk. W roku 1853, podczas inspirowanej chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84stwem rebelii tajping\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3ra wydawa\xc5\x82a si\xc4\x99 zagra\xc5\xbca\xc4\x87 nie tylko cesarstwu, ale samym podstawom konfucja\xc5\x84skiego systemu, kult Guandi otrzyma\xc5\x82 t\xc4\x99 sam\xc4\x85 rang\xc4\x99 co kult Konfucjusza. Cesarze dynastii Qing d\xc4\x85\xc5\xbcyli do rozpowszechnienia kultu Guandi na wszystkie wioski, co by\xc5\x82o jednym z powod\xc3\xb3w tego, i\xc5\xbc "prawdopodobnie by\xc5\x82 on najbardziej popularnym bogiem czczonym w wioskach p\xc3\xb3\xc5\x82nocnych Chin". Stele Guandi znajdowane w wielu wsiach pokazuj\xc4\x85, \xc5\xbce z jego obrazem wi\xc4\x85zano przede wszystkim warto\xc5\x9bci konfucja\xc5\x84skie i lojalno\xc5\x9b\xc4\x87 wobec istniej\xc4\x85cej w\xc5\x82adzy. Niemniej zwykli ch\xc5\x82opi prosili go o wszelkie mo\xc5\xbcliwe dobrodziejstwa, w\xc5\x82\xc4\x85cznie z deszczem i uzdrowieniem._NEWLINE_W roku 1914 Yuan Shikai nakaza\xc5\x82 budow\xc4\x99 \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni wojskowych bohater\xc3\xb3w w kt\xc3\xb3rej czczono Guandi, Yue Fei i dwudziestu czterech pomniejszych heros\xc3\xb3w. W okresie Republiki nadal czczono Guandi, a podobno nawet opierano na tym lojalno\xc5\x9b\xc4\x87 tajnej policji Kuomintangu. Niemniej polityka niszczenia \xc5\x9bwi\xc4\x85ty\xc5\x84 i innych wiejskich instytucji religijnych w celu znalezienia \xc5\x9brodk\xc3\xb3w na budow\xc4\x99 lokalnych szk\xc3\xb3\xc5\x82 i policji podkopa\xc5\x82a podstawy jego kultu. Republika\xc5\x84ski re\xc5\xbcim podj\xc4\x85\xc5\x82 tak\xc5\xbce kilka kampanii walki z "zabobonami", co utorowa\xc5\x82o drog\xc4\x99 p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym, zakrojonym na du\xc5\xbco wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 skal\xc4\x99 dzia\xc5\x82aniom komunist\xc3\xb3w. Generalnie "dwudziesty wiek w Chinach by\xc5\x82 czasem, kiedy kult Guandi zacz\xc4\x85\xc5\x82 s\xc5\x82abn\xc4\x85\xc4\x87, jak zreszt\xc4\x85 wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 innych religijnych kult\xc3\xb3w".'