b'\n_START_ARTICLE_\nMadera\n_START_SECTION_\nPochodzenie nazwy\n_START_PARAGRAPH_\nPortugalscy odkrywcy Jo\xc3\xa3o Gon\xc3\xa7alves Zarco i Trist\xc3\xa3o Vaz Teixeira ochrzcili nowy l\xc4\x85d mianem Ilha Madeira, czyli Wyspy Drewna lub Zalesionej Wyspy \xe2\x80\x93 prawdopodobnie przez opozycj\xc4\x99 do innych, pustynnych wysp archipelagu.\n_START_SECTION_\nHistoria Madery\n_START_PARAGRAPH_\nW staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci archipelag znany by\xc5\x82 Fenicjanom, jednak niezamieszkany. Na pewno by\xc5\x82 widywany przez \xc5\x9bredniowiecznych \xc5\xbceglarzy ju\xc5\xbc w XIV w. \xe2\x80\x9eOdkryli\xe2\x80\x9d go Portugalczycy Jo\xc3\xa3o Gon\xc3\xa7alves Zarco, Trist\xc3\xa3o Vaz Teixeira i Bartolomeu Perestrelo, kt\xc3\xb3rych gwa\xc5\x82towny sztorm zagna\xc5\x82 w 1418 r. na P\xc3\xb4rto Santo. Oni to nadali nazw\xc4\x99 wyspie Madera, chocia\xc5\xbc wyl\xc4\x85dowali na niej dopiero w latach nast\xc4\x99pnych (1419 i 1420). Wyspa zosta\xc5\x82a zasiedlona i zagospodarowana jeszcze w XV w., z kt\xc3\xb3rego to czasu pochodz\xc4\x85 najstarsze plantacje trzciny cukrowej. Prawdopodobnie r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w tym okresie sprowadzono tu winn\xc4\x85 latoro\xc5\x9bl. Ziemi\xc4\x99 pod upraw\xc4\x99 zyskiwano karczuj\xc4\x85c i wypalaj\xc4\x85c lasy. Na wyspie osiedlali si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie uciekinierzy z terenu Portugalii, prze\xc5\x9bladowani Maurowie i \xc5\xbbydzi z Hiszpanii, Holendrzy i W\xc5\x82osi. Do pracy na plantacjach trzciny cukrowej sprowadzano czarnych niewolnik\xc3\xb3w z Afryki._NEWLINE_W latach 1580\xe2\x80\x931640 wraz z Portugali\xc4\x85 Madera wchodzi\xc5\x82a w sk\xc5\x82ad Hiszpanii. Po odzyskaniu przez Portugali\xc4\x99 niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bci i zacie\xc5\x9bnieniu wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy ze Zjednoczonym Kr\xc3\xb3lestwem mieszka\xc5\x84cy Madery zacz\xc4\x99li si\xc4\x99 bogaci\xc4\x87 na handlu, szczeg\xc3\xb3lnie z Nowym \xc5\x9awiatem._NEWLINE_W 1801 i w latach 1807\xe2\x80\x931814 wyspa znalaz\xc5\x82a si\xc4\x99 pod zarz\xc4\x85dem brytyjskim. W XIX w. Madera podupad\xc5\x82a i straci\xc5\x82a na znaczeniu. W 1931 r. na wyspie wybuch\xc5\x82a rebelia przeciw lizbo\xc5\x84skiej dyktaturze genera\xc5\x82a Carmony (Rewolta Maderska). Spowodowana ona by\xc5\x82a ograniczonym prawem do wyrobu m\xc4\x85ki, co spowodowa\xc5\x82o wzrost ceny chleba, co z kolei wywo\xc5\x82a\xc5\x82o kryzys gospodarczy i bankowy. Po pocz\xc4\x85tkowych sukcesach rebelia zosta\xc5\x82a st\xc5\x82umiona przez wojsko przyby\xc5\x82e z Lizbony. Od 1 lipca 1976 r. region autonomiczny z w\xc5\x82asnym rz\xc4\x85dem regionalnym i parlamentem._NEWLINE_W 1860 r. kilka miesi\xc4\x99cy sp\xc4\x99dzi\xc5\x82a na Maderze cesarzowa Austrii El\xc5\xbcbieta \xe2\x80\x93 Sissi\xe2\x80\x9d, lecz\xc4\x85ca si\xc4\x99 tu z gru\xc5\xbalicy i depresji, w jak\xc4\x85 popad\xc5\x82a na wiede\xc5\x84skim dworze. W 1922 w Funchal na Maderze ostatnie miesi\xc4\x85ce swego \xc5\xbcycia sp\xc4\x99dzi\xc5\x82 Karol I Habsburg, ostatni cesarz Austrii i kr\xc3\xb3l W\xc4\x99gier (zosta\xc5\x82 pochowany w ko\xc5\x9bciele Igreja de Nossa Senhora do Monte). Od 21 grudnia 1930 do 23 marca 1931 przebywa\xc5\x82 tu na wypoczynku J\xc3\xb3zef Pi\xc5\x82sudski \xe2\x80\x93 jego pobyt upami\xc4\x99tnia tablica w wilii Quinta Bettencourt na przedmie\xc5\x9bciach Funchal. Podczas pobytu na Maderze Pi\xc5\x82sudski obchodzi\xc5\x82 imieniny. W zwi\xc4\x85zku z tym og\xc5\x82oszono akcj\xc4\x99 wysy\xc5\x82ania imieninowych kartek na wysp\xc4\x99. Z ca\xc5\x82ego kraju wys\xc5\x82ano ponad milion poczt\xc3\xb3wek. Dostarczy\xc4\x87 je na Mader\xc4\x99 mia\xc5\x82 "Wicher", najnowszy polski niszczyciel, \xc5\x9bwie\xc5\xbco uko\xc5\x84czony we Francji. Bywa\xc5\x82 tu r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Winston Churchill._NEWLINE_Legenda portugalska g\xc5\x82osi, \xc5\xbce na Maderze osiad\xc5\x82 kr\xc3\xb3l Polski i W\xc4\x99gier W\xc5\x82adys\xc5\x82aw III Warne\xc5\x84czyk po zako\xc5\x84czonej bitwie pod Warn\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nGospodarka\n_START_PARAGRAPH_\nUprawia si\xc4\x99 winoro\xc5\x9bl, trzcin\xc4\x99 cukrow\xc4\x85, warzywa i drzewa owocowe. \xc5\x81agodny i regularny klimat pozwoli\xc5\x82 sprowadzi\xc4\x87 na Mader\xc4\x99 szereg gatunk\xc3\xb3w tropikalnych ro\xc5\x9blin uprawnych (m.in. banany), kt\xc3\xb3re \xc5\x9bwietnie si\xc4\x99 tu przyj\xc4\x99\xc5\x82y, stopniowo wypieraj\xc4\x85c nawet rodzim\xc4\x85 ro\xc5\x9blinno\xc5\x9b\xc4\x87. Hoduje si\xc4\x99 byd\xc5\x82o. Mieszka\xc5\x84cy trudni\xc4\x85 si\xc4\x99 te\xc5\xbc rybo\xc5\x82\xc3\xb3wstwem. Wa\xc5\xbcn\xc4\x85 ga\xc5\x82\xc4\x99zi\xc4\x85 gospodarki jest przemys\xc5\x82 winiarski (wina Madera), dochody z eksportu wina stanowi\xc4\x85 wa\xc5\xbcn\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 ca\xc5\x82o\xc5\x9bci eksportu (43% w 1999). Z uprawianej na wyspie trzciny cukrowej produkuje si\xc4\x99 lokaln\xc4\x85 odmian\xc4\x99 rumu. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Madery zajmuje si\xc4\x99 hafciarstwem, wikliniarstwem i wyplataniem wyrob\xc3\xb3w z trzciny. Po II wojnie \xc5\x9bwiatowej zanotowano w\xc5\x9br\xc3\xb3d m\xc5\x82odych ludzi wzrost emigracji zarobkowej, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie do Wenezueli._NEWLINE_Od pocz\xc4\x85tk\xc3\xb3w XX wieku Madera sta\xc5\x82a si\xc4\x99 celem podr\xc3\xb3\xc5\xbcy turystycznych. By\xc5\x82a m.in. uznanym zimowiskiem dla zamo\xc5\xbcnych Anglik\xc3\xb3w i innych nacji z p\xc3\xb3\xc5\x82nocy Europy. Po II wojnie \xc5\x9bwiatowej, wraz z rozwojem komunikacji lotniczej, liczba turyst\xc3\xb3w szybko wzros\xc5\x82a, chocia\xc5\xbc przybywaj\xc4\x85 tu oni na kr\xc3\xb3tsze okresy._NEWLINE_Bezrobocie na Maderze w drugim kwartale 2017 roku wynosi\xc5\x82o 11%.'