b'\n_START_ARTICLE_\nWojna brytyjsko-bhuta\xc5\x84ska\n_START_SECTION_\nSytuacja w 1864\n_START_PARAGRAPH_\nOficjalnie pomi\xc4\x99dzy Wielk\xc4\x85 Brytani\xc4\x85 (Brytyjskimi Indiami) a Bhutanem nigdy nie utrzymywano stosunk\xc3\xb3w dyplomatycznych. Jednak od lat 70. XVIII oba pa\xc5\x84stwa mia\xc5\x82y wsp\xc3\xb3ln\xc4\x85 granic\xc4\x99, na kt\xc3\xb3rej dochodzi\xc5\x82o niezwykle cz\xc4\x99sto do incydent\xc3\xb3w i drobnych potyczek. Przyczyn\xc4\x85 tego by\xc5\x82a sporna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Assamu, kt\xc3\xb3ry anektowali Brytyjczycy. By\xc5\x82 to tzw. Duar (dos\xc5\x82. "brama wjazdowa") cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Assamu i Bengalu, rozci\xc4\x85gaj\xc4\x85ca si\xc4\x99 wzd\xc5\x82u\xc5\xbc po\xc5\x82udniowej granicy Bhutanu. Teren ten by\xc5\x82 niezwykle wa\xc5\xbcny strategicznie, gdy\xc5\xbc przechodzi\xc5\x82y przez niego jedyne szlaki ("bramy") z Indii do Bhutanu._NEWLINE_Brytyjczycy od roku 1862 starali si\xc4\x99 uregulowa\xc4\x87 problem granicy i jednocze\xc5\x9bnie oceni\xc4\x87 si\xc5\x82\xc4\x99 militarn\xc4\x85 s\xc4\x85siada. W tym celu wys\xc5\x82ano misj\xc4\x99 dyplomatyczn\xc4\x85 sir Ashleya Edena w 1862. W Bhutanie od 1861 trwa\xc5\x82a jednak wojna domowa i misji nie przyj\xc4\x99to. Ponowna wyprawa rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej tak\xc5\xbce spotka\xc5\x82a si\xc4\x99 z niech\xc4\x99ci\xc4\x85. A narzucaj\xc4\x85cego si\xc4\x99 Edena zmuszono wreszcie do podpisania traktatu niekorzystnego dla Wielkiej Brytanii. Po powrocie do Indii Eden uzna\xc5\x82 umow\xc4\x99 za niewa\xc5\xbcn\xc4\x85 i zaproponowa\xc5\x82 si\xc5\x82owe rozwi\xc4\x85zanie: okupacj\xc4\x99 terytorium Bhutanu wraz ze zniszczeniem klasztor\xc3\xb3w-fortyfikacji (tzw. Dzong\xc3\xb3w) lub okupacj\xc4\x99 rejonu Duar.\n_START_SECTION_\nWojna\n_START_PARAGRAPH_\nBrytyjczycy zdecydowali si\xc4\x99 na walk\xc4\x99. Zebrano oddzia\xc5\x82y z rejonu Assamu, Bengalu oraz z Cooch Behar, i podzielono na dwie grupy: wschodni\xc4\x85 genera\xc5\x82a Dunsforda oraz zachodni\xc4\x85 gen. Malkestera. 12 listopada 1864 oficjalnie wypowiedziano wojn\xc4\x99, a si\xc5\x82y brytyjskie w czterech kolumnach rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y marsz na Bhutan. Docelowo miano opanowa\xc4\x87 miasta: Devangiri, Bishenshing, Phuntsholing oraz Chumurchi._NEWLINE_10 grudnia Wielka Brytania anektowa\xc5\x82a Duar. W odpowiedzi na to Szabdrung (wielki lama) Bhutanu Jigme Chogyal oskar\xc5\xbcy\xc5\x82 w odezwie z 16 grudnia Brytyjczyk\xc3\xb3w o sprowokowanie wojny i wezwa\xc5\x82 nar\xc3\xb3d do obrony pa\xc5\x84stwa. Pa\xc5\x84stwo jednak nie posiada\xc5\x82o regularnej armii, a jedyn\xc4\x85 si\xc5\x82a zbrojn\xc4\x85 byli w praktyce stra\xc5\xbcnicy dzong\xc3\xb3w. Tymczasem wojska brytyjskie opanowa\xc5\x82y wyznaczone cele i wycofa\xc5\x82y si\xc4\x99 do Indii, pozostawiaj\xc4\x85c tylko niewielkie garnizony. W tej sytuacji, w ko\xc5\x84cu stycznia 1865 Bhuta\xc5\x84czycy rozpocz\xc4\x99li kontruderzenie. Pomi\xc4\x99dzy 25 a 27 stycznia odzyskano kontrol\xc4\x99 nad przej\xc5\x9bciami zachodnimi a 29 stycznia w niespodziewanym ataku wyzwolono Devangiri. By\xc5\x82a to szczeg\xc3\xb3lnie bolesna pora\xc5\xbcka, poniewa\xc5\xbc regularne wojsko brytyjskie zosta\xc5\x82o pokonane przez oddzia\xc5\x82y uzbrojone w bro\xc5\x84 bia\xc5\x82\xc4\x85 oraz w \xc5\x82uki._NEWLINE_Wielki sukces odnios\xc5\x82y te\xc5\xbc si\xc5\x82y \xe2\x80\x93 5 tys. ludzi \xe2\x80\x93 dowodzone przez penlopa Trongsa, kt\xc3\xb3re pokona\xc5\x82y dwa brytyjskie oddzia\xc5\x82y (\xc5\x82\xc4\x85cznie 12 tys. ludzi) pod Chumurchi, zdobywaj\xc4\x85c przy tym sze\xc5\x9b\xc4\x87 armat._NEWLINE_W zwi\xc4\x85zku z niespodziewanymi kl\xc4\x99skami, na pocz\xc4\x85tku marca odwo\xc5\x82ano dotychczasowych dow\xc3\xb3dc\xc3\xb3w brytyjskich, kt\xc3\xb3rych zast\xc4\x85pili genera\xc5\x82owie Fraser Tayter i Tombs. W drugiej po\xc5\x82owie marca g\xc5\x82\xc3\xb3wna armia brytyjska rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a krwawy marsz na p\xc3\xb3\xc5\x82noc. 1 kwietnia, po zaci\xc4\x99tym oporze, ponownie zaj\xc4\x99to \xe2\x80\x93 i w du\xc5\xbcym stopniu zniszczono \xe2\x80\x93 Devangiri. Niechlubnym incydentem by\xc5\x82o tak\xc5\xbce rozstrzelanie 120 bhuta\xc5\x84skich \xc5\xbco\xc5\x82nierzy, kt\xc3\xb3rzy poddali si\xc4\x99 zdobywcom.\n_START_SECTION_\nPok\xc3\xb3j w Cinch\n_START_PARAGRAPH_\nW obliczu druzgoc\xc4\x85cej przewagi militarnej, wojska Bhutanu zaprzesta\xc5\x82y walki. Bardziej na p\xc3\xb3\xc5\x82noc nie odwa\xc5\xbcyli si\xc4\x99 te\xc5\xbc zapu\xc5\x9bci\xc4\x87 Brytyjczycy, w zwi\xc4\x85zku z czym dzia\xc5\x82ania zbrojne zako\xc5\x84czono. Ostatecznie, 11 listopada, rok po rozpocz\xc4\x99ciu wojny, podpisano traktat pokojowy. Bhutan zgodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 odda\xc4\x87 sporne tereny Duaru oraz skrawki ziem w rejonie Sikkim i Cooch-Bihar. W zamian za to rz\xc4\x85d brytyjski mia\xc5\x82 wyp\xc5\x82aca\xc4\x87 35 tys.rupii do 10 stycznia 1866; 45 tys. w 1867 i 55 tys. od 1868._NEWLINE_Pok\xc3\xb3j z 1865 obowi\xc4\x85zywa\xc5\x82 a\xc5\xbc do uzyskania niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bci przez Indie w 1947 i podpisania traktatu indyjsko-bhuta\xc5\x84skiego w 1949._NEWLINE_Do dzi\xc5\x9b w Muzeum Narodowym Bhutanu, w galerii po\xc5\x9bwi\xc4\x99conej uzbrojeniu, mo\xc5\xbcna podziwia\xc4\x87 zdobyte pod Chumurchi brytyjskie armaty.'