ഇന്ത്യന് ഭരണഘടന ഫാസിസത്തെ അതിജീവിക്കുമോ? ഡിസി ബുക്സിന്റെ 47ാം വാര്ഷികാഘോഷങ്ങളുടെ ഭാഗമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച 47 പുസ്തകങ്ങളില് ഒന്നായ അഡ്വ.വി.എന്.ഹരിദാസിന്റെ ഭരണഘടന ഇന്ത്യന് റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ അതിജീവന ചരിത്രം എന്ന പുസ്തകത്തിന് കെ.ജി. സന്തോഷ് കുമാര് എഴുതിയ വായനാനുഭവം. ഇന്ത്യന് ഭരണഘടന ഫാസിസത്തെ അതിജീവിക്കുമോ? ഭരണഘടന: ഇന്ത്യന് റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ അതിജീവന ചരിത്രം എന്ന അഡ്വ.വി.എന് ഹരിദാസിന്റെ ഡി സി ബുക്സ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച പുസ്തകത്തിന്റെ വായന നമ്മിലവശേഷിപ്പിക്കുന്ന മുഖ്യ ചോദ്യം ഇതു തന്നെയായിരിക്കുമെന്ന് കരുതുന്നു. ആറ് ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ച് ഭരണഘടനയുടെ നിര്മ്മാണ സഭയുടെ കൂടിയാലോചനകള് മുതല് കാശ്മീരിന്റെ പ്രത്യേക സംസ്ഥാനപദവികളെല്ലാം റദ്ദാക്കി കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശമാക്കിയ മാരകമായ ഓര്ഡിനന്സ് ഉള്പ്പടെ ഇന്ത്യന് റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ ഭരണഘടന സ്വാംശീകരിച്ച പുരോഗതിയുടെയും കടന്നുപോയ സന്നിഗ്ദ ഘട്ടങ്ങളുടെയും നേരിട്ട വെല്ലുവിളികളുടെയും ദിശാസന്ധികളെല്ലാം ഇതുവരെയുള്ള സര്ക്കാര് നയസമീപനങ്ങളുടെയും ഭരണ നിര്വ്വഹണത്തിന്റെയും കോടതി വ്യവഹാരങ്ങളുടെയും വസ്തുതാപരമായ വിശകലനങ്ങള് പുസ്തക രൂപത്തില് അവതരിപ്പിക്കുകയാണ് അഡ്വ.വി.എന്. ഹരിദാസ്. ഒരു നിയമപുസ്തകത്തിന്റെ സാങ്കേതിക പദാവലികളുടെ വിരസതയോ, ആവര്ത്തിച്ചു ചരിത്രം വായിക്കുന്നതിന്റെ മടുപ്പോ നമുക്കീ പുസ്തകം വായിക്കുമ്ബോള് ഉണ്ടാകുന്നില്ല. വായിച്ചു തുടങ്ങിയാല് അവസാനം വരെ നിര്ത്താതെ വായിക്കാന് നമ്മെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ഘടകം ഈ പുസ്തക രചനയില് ഗ്രന്ഥകര്ത്താവ് ഉള്ച്ചേര്ത്തിരിക്കുന്നു. സുഖകരമായ പദാവലികളുടെ ആകര്ഷണത്താലോ ശുഭാത്മകതയിലേക്കൂന്നുന്ന ആശയങ്ങളുടെ സാമീപ്യം കൊണ്ടോ നാമാഗ്രഹിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യ വിഭാവനം ചെയ്യപ്പെടുന്നതുകൊണ്ടോ ഒക്കെയാവാം അങ്ങനെ തോന്നുന്നത്. എന്തു തന്നെയായാലും ഇന്ത്യന് ഭരണഘടനയുടെ രൂപീകരണം മുതല്ക്കുള്ള പ്രധാനപ്പെട്ട ഘട്ടങ്ങളിലൂടെയെല്ലാം കടന്നുപോവുകയും മൗലിക അവകാശങ്ങളുള്പ്പടെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഘടകങ്ങളെ മുഴുവന് പരിശോധനക്കു വിധേയമാക്കുകയും കക്ഷി താല്പര്യങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കാതെ തന്നെ പറയാനും ഹരിദാസ് ശ്രമിച്ചിരിക്കുന്നു. വിവേചനരഹിതമായ പൗരസ്വാതന്ത്ര്യം വിഭാവനം ചെയ്ത ഭരണഘടനാ നിര്മാണ സഭയില് വിഭജനവും പലായനങ്ങളും കുടിയേറ്റങ്ങളും പൗരസ്വാതന്ത്ര്യ നിയമങ്ങളെ എങ്ങനെ സ്വാധീനിച്ചു എന്ന് പഠിക്കാന് അദ്ദേഹം ശ്രമിക്കുന്നുണ്ട്. ജാതി ഭരിക്കുന്ന തലയോടു കൂടിയ ന്യായാധിപന്മാരുടെ കോടതികള് സംവരണതത്വങ്ങളുടെ അന്തസാരം മറന്നു പോകുന്നതിനെക്കുറിച്ചും ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ട കേസുകളുടെ പിന്ബലത്തോടെ പരിശോധിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടിവിടെ. മതന്യൂനപക്ഷങ്ങളിലെ സ്ത്രീ വിവേചനത്തിനും പൗരാവകാശ ലംഘനങ്ങള്ക്കുമെതിരായ കേസുകളില് കോടതികള് പരിമിതമായി മാത്രം ഉത്പതിഷ്ണുത്വം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും അതിലേറെ ഭരണഘടനയെക്കാളുപരി മതഗ്രന്ഥങ്ങളെ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തി തീര്പ്പാക്കാന് ശ്രമിക്കുന്ന പ്രവണതകളിലൂടെ സമൂഹത്തില് അന്ത:ഛിദ്രങ്ങള്ക്ക് കാരണക്കാരാവുന്നതിന്റെ ഗര്ഹണീയ ചിത്രങ്ങളും നമുക്ക് കാണിച്ചു തരുന്നു. ബന്വാരി ദേവി കേസിന്റെയും സമാനമായ മറ്റു കേസുകളുടെയും ഭാഗമായി സ്ത്രീപദവിയുടെയും ലിംഗവിവേചന വിരുദ്ധ നിയമങ്ങളുടെയും കാര്യത്തില് കോടതികള് ഭരണഘടന വിഭാവനം ചെയ്ത സങ്കല്പങ്ങളോടും ആധുനിക ജനാധിപത്യ മൂല്യങ്ങളോടും കുറെയൊക്കെ നീതി പുലര്ത്തുന്നതായി പുസ്തകം വിലയിരുത്തുന്നു. സമീപകാലത്തുണ്ടായ കോടതിവിധികള് അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യത്തെയും ആവിഷ്കാര സ്വാതന്ത്ര്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കേസുകളിലും ജനാധിപത്യത്തിന്റെ അന്ത:സത്ത ഉയര്ത്തി പിടിക്കുന്നതിന്റെ ലക്ഷണങ്ങള് കാണിക്കുന്നു. എങ്കിലും വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ കാര്യത്തില് കോളണി വാഴ്ചയുടെ കാലത്തുള്ള നിയമങ്ങളെ പിന്പറ്റി നില്ക്കുന്ന ഭരണകൂടങ്ങളും കോടതിയും രാജ്യദ്രോഹ നിയമങ്ങളും കോടതിയലക്ഷ്യ നിയമങ്ങളും പൗരന്മാര്ക്കെതിരെയുള്ള ഒരു ദണ്ഡനോപാധിയായി മാറ്റുന്നത് ഭരണഘടനയോട് നീതി പുലര്ത്താത്ത സമീപനങ്ങള്ക്ക് ദൃഷ്ടാന്തമായിത്തീരുന്നത് എടുത്തു പറയുന്നു. ഇന്ത്യന് ഭരണഘടനയുടെ അവിഭാജ്യ ഭാഗമായ മതേതരത്വമുയര്ത്തിപ്പിടിക്കുന്നതും ഭരണഘടനയുടെ ഉദാത്ത ലക്ഷ്യങ്ങള്ക്കനുപൂരകവുമായ കോടതി വിധികളാണ് ഇതോടു ബന്ധപ്പെട്ട പ്രധാന കേസുകളില് ഒരു ഘട്ടം വരെ ഉണ്ടായതെങ്കിലും കഴിഞ്ഞ പത്തുവര്ഷത്തെ കോടതി വിധികള് ഹിന്ദു വര്ഗ്ഗീയതയുടെ വളര്ച്ചക്ക് ആക്കം കൂട്ടുന്ന തോ അതിനനുകൂലമായി നില്ക്കുന്നതോ ആയി അധ:പതിച്ചിരിക്കുന്നതിന്റെ ആകുലതകളും പങ്കുവെക്കുന്നു. പല ഘട്ടങ്ങളിലും കോടതി ഇടപെടലുകള്ക്ക് പുരോഗമനപരമായ മാനം കൈവന്നിട്ടുണ്ട് എങ്കിലും ദ്വൈതവാദപരമായ ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങളെ ഏകശിലാത്മകമായിക്കണ്ട് ഇന്ത്യക്ക് മുഴുവന് ബാധകമായതാണെന്ന ധാരണ പുലര്ത്തുകയും ഇന്ത്യയിലെ മതവിശ്വാസങ്ങളിലും ദൈവാരാധനാ രംഗങ്ങളിലുമുള്ള വൈവിധ്യങ്ങളെ കാണാതെ പോവുകയും ചെയ്യുന്ന നീതിപീഠങ്ങള് ആത്യന്തികമായി കക്ഷിരാഷ്ട്രീയ ഹിന്ദുത്വത്തിന് അനുകൂലമായി ഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് ഹൈന്ദവ വര്ഗ്ഗീയ ശക്തികള് അധികാര ശക്തിയായി മാറിയതോടു കൂടി ശക്തിപ്പെട്ട സ്വാധീനമായി ശരിയായി നിരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട് ഈ കൃതിയില്. ന്യൂനപക്ഷാവകാശങ്ങളോട് വിവേചനപരമായ സമീപനം പുലര്ത്തുന്ന കോടതി വിധികള് ഇവിടെ ആവര്ത്തിക്കപ്പെടുന്നു. മുസ്ലിം മതത്തോട് പ്രതികൂലമായ സമീപനം പ്രകടമായി വര്ഗ്ഗീയ വാദത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നവയും മതനിരപേക്ഷതയെന്ന മൂല്യങ്ങളെ നിഷ്കാസനം ചെയ്യുന്നതുമാകുന്നു. അലിഗഡ് സര്വ്വകലാശാലയുടെ ന്യൂനപക്ഷ പദവിസംബന്ധിച്ച വിവാദപരമായ വിധികള് സൃഷ്ടിച്ച പ്രശ്നങ്ങള് ഇവിടെ ചര്ച്ച ചെയ്യുന്നു. ക്രമമായി കൂടുതല് ന്യൂനപക്ഷാവകാശ നിഷേധങ്ങള് ഇന്ത്യയില് വര്ദ്ധിച്ചു വരുന്നതായ വസ്തുതകള് വിവരിക്കുന്നു. ഏകീകൃത വ്യക്തിനിയമങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ചര്ച്ചകള് ബോധപൂര്വ്വമുയര്ത്തി കൊണ്ടുവരുന്ന കോടതികള് അത് ന്യൂനപക്ഷങ്ങള്ക്കു നേരെയുള്ള ഒരു ദണ്ഡനോപാധിയാക്കാനാണ് ശ്രമിക്കുന്നതെന്ന് വ്യക്തമാണ്. അതിനു വേണ്ട ആസൂത്രിത പദ്ധതികള് മെനയുന്ന ഒരു വിഭാഗം കാര്യക്ഷമമായി പ്രവര്ത്തിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്നതിലുള്ള ആശങ്കകള് ഇവിടെ പങ്കു വെക്കപ്പെടുന്നു. ഒപ്പം നിലനില്ക്കുന്ന വ്യത്യസ്തകള്ക്കും വൈവിധ്യങ്ങള്ക്കും അനുപൂരകമായ കൂടുതല് നീതിയുക്തവും ധാര്മികവുമായ നിയമനിര്മാണങ്ങളാണ് വേണ്ടതെന്ന് അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. ചില ഘട്ടങ്ങളില് കോടതികള് ഇന്ത്യന് റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ ഭരണഘടനയെ മുന്നോട്ടു തന്നെ നയിക്കുന്നുണ്ട്. ദാരിദ്രവും ചേരിനിവാസവും പൗരന്മാര് തെരഞ്ഞെടുക്കുന്നതല്ലെന്നും ജീവിത സാഹചര്യങ്ങള് നിര്ബന്ധിതമാക്കുന്ന ദുര്യോഗങ്ങളാണെന്നും മുംബയിലെ ചേരിനിവാസികള് കോടതിയെ ബോധ്യപെടുത്താന് ശ്രമിക്കുന്നത് കുറഞ്ഞ അളവിലെങ്കിലും വിജയിച്ചു കണ്ടു. സ്വകാര്യതയ്ക്കുള്ള അവകാശം മൗലിക അവകശങ്ങളെന്ന നിലയില് ഉയര്ത്തിപ്പിടിച്ച കോടതി വിധികള് പുട്ടസ്വാമി കേസിന്റെ വിജയകരമായ ചരിത്രത്തിലൂടെ വിശദീകരിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. ലോകത്തിലെയും ഇന്ത്യയിലെയും ദയാവധനിയമങ്ങളുടെ സാധുതയും ധാര്മികതയും ഇവിടെ ചര്ച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നു. ജീവിക്കാനുള്ള അവകാശമെന്നാല് അന്തസായി മരിക്കാനുള്ള അവകാശം കൂടിയാണെന്ന് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു. ജീവിക്കാനുള്ള അവകാശവും പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണവും സംബന്ധിക്കുന്ന കാര്യങ്ങളിലെ അപക്വമായ കോടതി വിധികള് ഏറെയുണ്ടെങ്കിലും പൊതുവായി നോക്കിയാല് പുരോഗമനപരമാണെന്ന് കാണാം. 1972 ലെ സ്റ്റോക്ക്ഹോം പരിസ്ഥിതി സെമിനാറില് പങ്കെടുത്തത് ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ ഈ രംഗത്തുള്ള ധാരണ വികസിക്കാന് ഇടയാവുകയും പരിസ്ഥിതി സംബന്ധിച്ച ഗുണപരമായ നിയമ ഭേദഗതിക്ക് കാരണമാവുകയും ചെയ്തു. കടമകളെ പൗരന്റെ മൗലികാവകാശങ്ങളോട് ചേര്ത്ത് മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകാന് സുപ്രീം കോടതിക്കായിട്ടുണ്ട്. ഈ മേഖലയിലെ വി.ആര്. കൃഷ്ണയ്യരുടെ സംഭാവനകള് സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. എന്നാല് ഇന്ത്യന് നീതിന്യായ ചരിത്രത്തില് കറുത്ത അദ്ധ്യായമായി വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ഭോപ്പാല് ദുരന്തവും അതിനോടനുബന്ധിച്ച് നടന്ന കോടതി വ്യവഹാരങ്ങളും ഭീകരവും അപഹാസ്യവുമായി അധ:പതിച്ച ദുരന്തങ്ങളായി മാറിയ ചരിത്രം ആഗോള കുത്തകളും ഭരണകൂടവും കോടതികളും ഏതെല്ലാം വിധത്തില് സമ്ബത്തു കൊണ്ടും അധികാരം കൊണ്ടും പദവി കൊണ്ടും മ്ലേഛമായി സ്വാധീനിക്കപ്പെടുന്നു എന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. യൂണിയന് കാര്ബൈഡിന്റെയും അമേരിക്കന് ഇന്ത്യന് കോടതികളുടെയും ഭരണകൂടങ്ങളുടെയും ക്രൂരവും നിസ്സംഗവുമായ സമീപനങ്ങളും നിസ്സഹായരായ ഇരകളാക്കപ്പെട്ട ജനങ്ങളും നെഞ്ചില് കുത്തുന്ന ചോദ്യങ്ങളായി, ഭരണഘടനക്കു നേരെ കൊഞ്ഞനം കുത്തുന്ന ബിംബങ്ങളായി നമ്മിലവശേഷിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്, ഈ പുസ്തകം. വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യങ്ങളുടെ കാര്യത്തില് അറസ്റ്റിനും തടങ്കലിനുമെതിരായതും അവയെ നിയന്ത്രിക്കാനുതകുന്നതുമായ നിയമങ്ങള് നിലവിലുണ്ടെങ്കിലും ഒന്നും തന്നെ പാലിക്കപ്പെടുന്നില്ല. പോലീസിന്റെയും സര്ക്കാരിന്റെയും വിവേചനാധികാരങ്ങള് പൗരന് അനുകൂലമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ട ചരിത്രം വളരെ വിരളമാണ്. ഇന്ത്യന് ഭരണഘടന പൗരാവകാശ സംരക്ഷണത്തിന് വലിയ പ്രാധാന്യം കല്പിക്കുന്നുണ്ട്. അത് ഏതു സാഹചര്യത്തിലും സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നതിനു വേണ്ടിയുള്ള ഉപാധികളും ഭരണഘടനയില് ഉള്ച്ചേര്ന്നിരിക്കുന്നു. നിര്ലജ്ജം അതിനെയെല്ലാം ഭരണകൂടത്തിന്റെ സ്ഥാപിത താല്പര്യങ്ങള്ക്കു വേണ്ടിയും ഭരണ നേതൃത്വത്തിന്റെ സ്വകാര്യ താല്പര്യാര്ത്ഥവും ബലികഴിക്കാന് സഹവര്ത്തിച്ച ന്യായാധിപന്മാര് തന്നെയാണ് അടിയന്തിരാവസ്ഥക്കാലത്തെ വ്യാപകമായ മനുഷ്യാവകാശലംഘനങ്ങള്ക്കും മനുഷ്യക്കുരുതികള്ക്കും ഉത്തരവാദികളായതെന്ന് ഗ്രന്ഥകാരന് വിശകലനം ചെയ്യുന്ന കേസുകള് തന്നെ വ്യക്തമാക്കുന്നു. വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യങ്ങള്ക്ക് വലിയ പ്രാധാന്യം കല്പിക്കുന്നതാണ് നമ്മുടെ ഭരണഘടന എങ്കിലും ബ്രിട്ടീഷ് അധിനിവേശ സര്ക്കാര് സ്വാതന്ത്ര്യ സമര പോരാട്ടങ്ങളെ അടിച്ചമര്ത്താനും സമരസേനാനികളെയും കോളണി വാഴ്ചക്കെതിരെ ശബ്ദിക്കുന്നവരെയും നിശബ്ദരാക്കുന്നതിനും വേണ്ടി രൂപപ്പെടുത്തിയ രാജ്യദ്രോഹ നിയമങ്ങളും ഭീകരമായ ഭീകരവാദ വിരുദ്ധ നിയമങ്ങളും സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തരവും ഇന്ത്യാ റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ നിയമങ്ങളായി പുതിയ പേരുകളില് നിലനിന്നു വരുന്നു. ഭാണഘടനാ നിര്മാതാക്കളിലും ഇതിനെക്കുറിച്ച് ആശങ്കകള് നിലനിന്നിരുന്നുവെങ്കിലും പലായനം വിഭജനം മറ്റു അന്ത:ഛിദ്രങ്ങള് തുടങ്ങിയവയെ നേരിടുന്നതിന് ഇത്തരം നിയമങ്ങളെ ഒഴിവാക്കാന് അവര്ക്ക് കഴിഞ്ഞില്ലെന്നുമുള്ള വിശദീകരണങ്ങള് ഇവിടെ നല്കപ്പെടുന്നു. TADA,POTA, UAPA എന്നിങ്ങനെ വ്യത്യസ്ത നാമധാരികളായി ഭീകരമായ നിയമങ്ങള് ഭരണകൂടത്തിന്റെ വിമര്ശകര്ക്കും സമരം ചെയ്യുന്നവര്ക്കുമെതിരെ രാജ്യദ്രോഹത്തിന്റെയും ഭീകര പ്രവര്ത്തനത്തിന്റെയും പേരില് വിവേചന രഹിതമായി ദുരുപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. കോടതികളും നിശ്ചേതനരായി ഇക്കാര്യത്തില് നിലകൊള്ളുന്നു. വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യത്തെ ഹനിക്കുന്ന നിയമങ്ങള് മനുഷ്യന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ പരിമിതപ്പെടുത്തുന്നു. ഇത്തരം പൗരാവകാശ ധ്വംസനങ്ങള്ക്കെതിരെ വന്ന പല പ്രധാന കേസുകളും ഇവിടെ പരിശോധിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. കരുതല് തടങ്കലിനെതിരെയും വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യം ഹനിക്കുന്ന ഭരണഘടനാ വിരുദ്ധതക്കെതിരെയും AK ഗോപാലന് നടത്തിയ കേസ്, മേനകാ ഗാന്ധി നടത്തിയ കേസ് എന്നിവയിലൂടെയും ജീവനും സ്വാതന്ത്ര്യവും ഹനിക്കുന്നതിനെതിരെയുള്ള പോരാട്ടങ്ങളുടെ ചരിത്രവും ഇവിടെ വരച്ചു വെക്കുന്നു. വ്യത്യസ്ത വ്യക്തികളുടെ രാഷ്ട്രീയവും സാമൂഹ്യനിലയും മറ്റു പദവികളും കോടതി സമീപനങ്ങളെ എങ്ങനെ സ്വാധീനിക്കുന്നു എന്ന് അനുവാചകര്ക്ക് വരികള്ക്കിടയിലൂടെ വായിച്ചെടുക്കാനുമാവുന്നു. അടുത്തകാലത്തുണ്ടായ ഗുജറാത്ത് വംശഹത്യയും തുടര്കലാപങ്ങളും ഭീകരവിരുദ്ധ നിയമങ്ങളുടെ ഏകപക്ഷീയ ദുരുപയോഗവും ഭൂരിപക്ഷ മത വര്ഗ്ഗീയതയുടെ ന്യൂനപക്ഷങ്ങളുടെ നേരെയുള്ള അതിക്രമങ്ങളും ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടാനാവാത്ത ഭരണ സംവിധാനങ്ങളും ഇന്ത്യയിലെ നേര്ക്കാഴ്ചകളായിട്ടുണ്ട് എന്നതും പുസ്തകം പരാമര്ശിക്കുന്നുണ്ട്. കേശവാനന്ദ ഭാരതി കേസിനോടനുബന്ധിച്ച് വളരെ വിശദമായി ഭരണഘടനയിലെ സ്വകാര്യ സ്വത്തവകാശപ്രശ്നവും ഭൂപരിഷ്കരണ നിയമങ്ങളും മൗലിക അവകാശങ്ങളും പൗരാവകാശങ്ങളുടെ ലംഘനങ്ങള്ക്കെരെയുള്ള നിയമ പരിരക്ഷയും സംവദിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. ഭൂപരിഷ്കരണ നിയമങ്ങള്ക്കു വേണ്ടി മുന്പുണ്ടാക്കിയ ഭരണഘടനാ ഭേദഗതിയിലെ പല വകുപ്പുകളും അസ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്നതിനു കാരണമായ രാജ്യമാകെ ശ്രദ്ധിച്ച കോടതി വ്യവഹാരങ്ങള് വിശദീകരിച്ച വിവരണങ്ങളിലൂടെ നമുക്കു മുന്നില് തുറന്നു വെക്കുന്നുണ്ട്, അഡ്വ.വി.എന്. ഹരിദാസ്. പ്രഗത്ഭരായ ന്യായാധിപന്മാരുടെയും പ്രശസ്തരായിരുന്ന ഭരണഘടനാ വിദഗ്ദരുടെയും വ്യവഹാര ജ്ഞാനവും പ്രാധാന്യവും ആദര ബഹുമാനങ്ങളോടെ പ്രതിപാദിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്, ഈ കേസിന്റെ ഗതിവിഗതികളിലൂടെ. 25ാം ഭരണഘടനാ ഭേദഗതിയിലൂടെ ഭൂപരിഷ്കരണത്തിനു വേണ്ടി കൊണ്ടുവന്ന സര്ക്കാരിന്റെ സ്വകാര്യ സ്വത്തവകാശത്തിമേലുള്ള നിയന്ത്രണങ്ങള് നീക്കി പൗരാവകാശ സംരക്ഷണം ഈ കേസിന്റെ വിധിയിലൂടെ ഉയര്ത്തിപ്പിടിക്കാന് കോടതിക്കായത് നമ്മെ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു. ഇത് ഇന്ദിരാസര്ക്കാര് അടിയന്തിരാവസ്ഥക്കാലത്ത 42ാം ഭേദഗതിയിലൂടെ മറികടക്കുകയും 44ാം ഭേദഗതിയിലൂടെ ജനതാ സര്ക്കാര് ഭാഗികമായി ഇത് തിരുത്തുകയുമുണ്ടായി. പിന്നീട് നടന്ന മിനര്വ്വമില് കേസിലൂടെ സുപ്രീം കോടതിയാണ് പൂര്ണമായും 42 ാം ഭേദഗതിയിലൂടെ കൊണ്ടുവന്ന പൗരാവകാശ നിയന്ത്രണങ്ങള് പൂര്ണമായും നീക്കി ഭരണഘടനയുടെ മൗലികതയെ നിലനിര്ത്തിയെന്ന് നമ്മെ ഈ റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ ചരിത്ര പുസ്തകം ബോദ്ധ്യപ്പെടുത്താന് ശ്രമിക്കുന്നു. ജമ്മു കാശ്മീര് ഇന്ത്യയുടെ ഭാഗമായി തീര്ന്ന ചരിത്രമുഹൂര്ത്തവും അതിനിടയാക്കിയ സാഹചര്യങ്ങളും ഭൂമിശാസ്ത്രപരവും സാമൂഹ്യവുമായ പശ്ചാത്തലങ്ങളും ബ്രിട്ടീഷ് സര്ക്കാര് നിലപാടും നാട്ടു രാജാക്കന്മാരുടെ സമീപനങ്ങളും തുടങ്ങി പ്രത്യേക സംസ്ഥാന പദവിയോടും സ്വയം ഭരണാധികാരത്തോടും പ്രത്യേക ഭരണഘടനയോടും കൂടിയ കാശ്മീര് സംസ്ഥാന പദവിയും ഇന്ത്യന് റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ ഭരണഘടനയുടെ 370 അനുഛേദവും സമീപകാലത്ത് ഏറെ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ട സംഭവങ്ങളോടു ബന്ധപ്പെടുത്തി വിശകലനം ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത് കൗതുകകരവും അന്വേഷകര്ക്ക് സഹായകരവുമായിരിക്കുമെന്ന് കരുതുന്നു. കാശ്മീര് സംസ്ഥാന രൂപീകരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നാട്ടുരാജാവായിരുന്ന ഹരിസിങ്ങുമായി ഉണ്ടാക്കിയ കരാറിലെ വ്യവസ്ഥകളും 370ാം അനുഛേദത്തിലെ നിബന്ധനകളും പടിപടിയായി യൂണിയന് ഗവണ്മെന്റിനാല് ലംഘിക്കപ്പെടുകയും അവസാനമായി 2020 ആഗസ്റ്റില് പൂര്ണമായി ഈ പദവികളെല്ലാം റദ്ദാക്കപ്പെടുകയും കേന്ദ്ര ഭരണത്തിന് കീഴില് വരുന്ന രണ്ടു പ്രദേശങ്ങളായി ജമ്മുകാശ്മീര് മാറ്റപ്പെട്ട ചരിത്ര ഘട്ടങ്ങളിലൂടെ പുസ്തകം നമ്മെ കൊണ്ടുപോകുന്നുണ്ട്. ഉപസംഹാരമായി ഭരണഘടനാ അതിജീവനത്തിന്റെ ഫലശ്രുതിയും ചര്ച്ചാവിധേയമാക്കുന്നു. ആന്തരവല്കരണം നടക്കാതെ പോയ ഇന്ത്യന് ജനാധിപത്യത്തെക്കുറിച്ച് ആകുലനായിരിക്കുന്നു, ഗ്രന്ഥകാരന്. ഭരണഘടനാപരമായ നിര്ബന്ധം കൊണ്ടു മാത്രം നിലനിര്ത്തപ്പെടുന്ന പിന്നോക്ക പട്ടികജാതിവര്ഗ്ഗ പ്രാതിനിധ്യങ്ങള് സര്ഗ്ഗാത്മകതയില്ലാത്ത ജനാധിപത്യത്തെ വെളിവാക്കുന്നു. അംബേദ്കറുടെ സാമൂഹ്യവും സാമ്ബത്തികവുമായ തുല്യതയോടുകൂടിയതും സാഹോദര്യത്തിന് സമാന സ്ഥാനമുള്ളതുമായ ജനാധിപത്യ സങ്കല്പങ്ങള് പ്രായോഗികമാവാത്തതിലുള്ള ഖേദവും ഹിന്ദുത്വ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ അധീശത്വ നയങ്ങളോടും ജനാധിപത്യ വിരുദ്ധതയോടുമുള്ള എതിര്പ്പും ഭരണഘടന തന്നെ അട്ടിമറിക്കപ്പെടുമോ എന്നുള്ള ആശങ്കയും അഡ്വ.വി.എന്. ഹരിദാസ് മറച്ചുവെക്കുന്നില്ല. ഈ പ്രശ്നങ്ങളില് നിന്നുള്ള അതിജീവനമാണ് ഇന്ത്യന് ജനാധിപത്യത്തിന്റെ പ്രതീക്ഷയെന്നും വിലയിരുയിരുത്തപ്പെടുന്നു. പൊതുവില് കൂടുതല് വായനക്കും ചര്ച്ചക്കും വിധേയമാക്കപ്പെടേണ്ട പുസ്തകമാണിത്. ചരിത്ര പ്രധാനമായ കേസുകളുടെയും കോടതി വ്യവഹാരങ്ങളുടെയും സുപ്രധാനമായ നിയമനിര്മാണങ്ങളുടെയും ഭരണഘടനാ ഭേദഗതികളുടെയും പശ്ചാത്തലത്തില് വിവരിക്കപ്പെടുന്ന ഭരണഘടനയുട നിര്മാണവും വളര്ച്ച കുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഈ രചന നിയമരാഷ്ട്രീയസാമൂഹ്യ മേലകളിലെ വിദ്യാര്ത്ഥികള്ക്കെല്ലാം വിലപ്പെട്ട ഗ്രന്ഥമായിരിക്കും, എക്കാലത്തും. ആദ്യം സൂചിപ്പിച്ചതു പോലെ ഗ്രന്ഥരചന ദര്ശനപരമായ പ്രതിനിധാനമില്ലാതെയാണ് ചെയ്തിട്ടുള്ളതെങ്കിലും വലതുപക്ഷ ഹൈന്ദവ വര്ഗ്ഗീയതക്കും അധീശത്വ രാഷ്ട്രീയ ദര്ശനങ്ങള്ക്കും എതിരായ ഒരു നിലപാട് പുസ്തകത്തിലുടനീളം നമുക്ക് ദര്ശിക്കാവുന്നതാണ്. ദേശീയ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സൃഷ്ടികളും കോളണി വാഴ്ചക്കെതിരായ വിവിധ രീതികളിലുള്ള ചെറുത്തു നില്പിന്റെ സന്തതികളുമാണ് ഇന്ത്യന് റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ നേതൃത്വമായി ഉയര്ന്നുവന്നവരെല്ലാം. അവര്ക്ക് സാമ്രാജ്യവിരുദ്ധവും അടിമത്വ വിരുദ്ധവുമായ ഒരു രാജ്യത്തിന്റെയും മനുഷ്യനെയും സംബന്ധിച്ച സ്വാതന്ത്ര്യ നയം ഉണ്ടാവുക സ്വാഭാവികമാണ്. സോദ്ദേശപരവും മനുഷ്യന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യാന്മുഖവുമായ ആ ഒരു പശ്ചാത്തലമാണ് ഭരണഘടനാ നിര്മാണത്തിന്റെ ഭൂമിക. നെഹ്റുവിന്റെ സോഷ്യലിസ്റ്റ് സമീപനങ്ങളോടുള്ള ആഭിമുഖ്യം ദേശീയ നേതൃത്യത്തിന്റെ മറ്റു മുന്നണി നേതാക്കളെ സ്വാധീനിച്ചുവെന്ന് പറയാനാകില്ല. ശ്രേണീബദ്ധമായ സാമൂഹ്യ ബന്ധങ്ങളെ ഉടച്ചുവാര്ക്കാനുള്ള അഭിവാഞ്ചയും ജനാധിപത്യത്തിന്റെ സമഗ്രതയിലുള്ള താല്പര്യങ്ങളും അംബേദ്കറില് രൂഢമൂലമായിരുന്നു. അതു പ്രയോഗത്തില് വരുത്താനുള്ള ഉപാധിയാക്കാന് സോഷ്യലിസ്റ്റ് ദര്ശനങ്ങള് അദ്ദേഹത്തെ ആകര്ഷിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും സ്വീകാര്യമല്ലായിരുന്നു. ജനാധിപത്യത്തിലേക്ക് ലോകക്രമത്തിന്റെ ദിശ തിരിച്ച പരിഷ്കാരങ്ങള് മുതലാളിത്ത കച്ചവട താല്പര്യങ്ങളുടെ ഉപോല്പന്നമായിരുന്നെന്നുള്ള തിരിച്ചറിവിന്റെ ദര്ശനത്തിലേക്ക് ഇന്ത്യന് ദേശീയ നേതൃത്വത്തിന്റെ കാഴ്ചപ്പാട് വികസിച്ചില്ല എന്നതാണ് ഇന്ത്യന് റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ ഭരണഘടനാ വികാസത്തില് നേരിട്ട പ്രധാന പരിമിതി. അംബേദ്കറുടെ സമഗ്രജനാധിപത്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള കാഴ്ചപ്പാട് വാസ്തവത്തില് സോഷ്യലിസ്റ്റ് സമീപനങ്ങളോടടുത്ത് നില്ക്കുന്നവയാണ്. ഭാരതീയ ദര്ശനങ്ങള് ഏറെ പഠിച്ചവനും അതിനാല് സ്വാധീനിക്കപ്പെട്ടവനുമാണ് അംബേദ്കര്. ഭാരതീയ ദര്ശനങ്ങളിലുള്ച്ചേര്ന്ന സോഷ്യലിസത്തിന്റെ ആശയസമഗ്രതയോട് ലോകത്ത് നടപ്പാക്കാന് ശ്രമിച്ച പ്രായോഗിക സമീപനത്തിന് നീതി പുലര്ത്താന് കഴിയില്ലെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് തോന്നിക്കാണണം. ജാതി വ്യസ്ഥയെ തകര്ക്കാന് വെമ്ബല് കൊണ്ടവനും സാമൂഹ്യവും സാമ്ബത്തികരുമായ തുല്യതയോടു കൂടി മാത്രമേ ജനാധിപത്യം യാഥാര്ത്ഥ്യമാവു എന്ന് ശരിയായി ധരിച്ചവനുമായ അംബേദ്കറിന് എന്തുകൊണ്ട് സോഷ്യലിസ്റ്റ് പ്രയോഗശാസ്ത്രം സ്വീകാര്യമായില്ല എന്നതിന് മറ്റുത്തരങ്ങളില്ല എന്ന് കരുതുന്നു ജാതി ബദ്ധമായ സാമൂഹ്യ ബന്ധങ്ങളും സാമ്ബത്തികാസമത്വങ്ങളും സങ്കീര്ണമാക്കുന്ന ജീവിതാവസ്ഥകളെ അംബേദ്കറുടെ കൂടി ജനാധിപത്യ സങ്കല്പനങ്ങളിലേക്ക് ഉയര്ത്താനുള്ള ശ്രമമാണ് ഇന്ത്യന് ഭരണഘടനയെന്നു കാണാം. എന്നാല് ശ്രേണീകൃതമായ സമൂഹവും അത്യന്തം അസമമായ സാമ്ബത്തിക വിതരണക്രമങ്ങളും പൊളിച്ചെഴുതപ്പെടാതെ ജനാധിപത്യത്തെ പ്രയോഗവല്കരിക്കാന് സാധിക്കില്ല എന്ന ശരിയായ വിലയിരുത്തലലിലേക്ക് ആദ്യം നാം എത്തേണ്ടതുണ്ട്. അസമവും അത്യന്തം വിവേചനപരവുമായ സാമൂഹ്യസാമ്ബത്തിക പശ്ചാത്തലത്തില് വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെയും ഭരണഘടന ഉറപ്പു വരുത്തിയിട്ടുള്ള മാലികാവകാശങ്ങളുടെയും പരിമിതമായ തോതിലുളള ലംഘനമെങ്കിലും കൂടാതെ തുല്യതയും സമത്വവും നടപ്പാക്കാന് കഴിയും എന്ന കാല്പനികത ഇന്ത്യന് ഭരണഘടനയിലെന്ന പോലെ ഗ്രന്ഥകാരന്റെയും തിരുത്തപ്പെടേണ്ട ധാരണളാകുന്നു. ജനാധിപത്യം എന്നത് കച്ചവടം ലോക വ്യാപകമായി നടപ്പാക്കപ്പെടേണ്ട വ്യവസായ വിപ്ലവത്തിന്റെ ആവശ്യമായി കണക്കാക്കുമ്ബോള് തുല്യതയും അതിലെ സാമൂഹ്യ നീതിയും അത്യാവശ്യ ഘടകങ്ങളാവുന്നില്ല. അതുകൊണ്ടായിരിക്കാം ഭരണഘടനയുടെ 24ാം ഭേദഗതി ശരിവെക്കുകയും സഞ്ചിതമായ സാമ്ബത്തിക ഉറവിടങ്ങളായി മാറിയ ഭൂസ്വത്ത് സമമായി വിതരണം ചെയ്യപ്പെടാനുതകുന്ന 25ാം ഭേദഗതിയിലെ പ്രധാന ഭാഗങ്ങള് പൗരസ്തന്ത്ര്യത്തിന്റെ സംരക്ഷണയുടെ പേരില് ഇന്ത്യയിലെ മുതലാളിമാര് സ്പോണ്സര് ചെയ്ത നിയമ വിദഗ്ദരാല് അട്ടിമറിക്കപ്പെട്ടത്. ഇവിടെ അംബേദ്കറും നെഹ്റുവും യഥാക്രമം വിഭാവനം ചെയ്ത ജനാധിപത്യത്തിന്റെ സമഗ്രതയിലെ പൗരസ്വാതന്ത്ര്യവും സമത്വമാര്ന്ന സമൂഹ്യ വ്യവസ്ഥയുമല്ല സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടത്, മറിച്ച്, പൗരസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെയും മൗലിക അവകാശങ്ങളുടെയും പേരില് അസമമായ സാമ്ബത്തികസാമൂഹ്യ ഘടനയുടെ സ്ഥാപനവല്ക്കരണമാണ്. സ്വാതന്ത്ര്യം എന്നാല് കേവലമായ ആശയാടിത്തറയില് മാത്രമായല്ല, കാണേണ്ടത്. പ്രായോഗിക സ്വാതന്ത്ര്യം ജനങ്ങളുടെ സമമായ സാമൂഹ്യ സാമ്ബത്തിക ജീവിതാവസ്ഥകള് യഥാര്ത്ഥ്യമാവുമ്ബോള് മാത്രമേ സത്യത്തിലേക്കെത്തുകയുള്ളൂ.അംബേദ്കറുടെ ഭരണഘടനാ നിര്മാണ സഭയിലെ സംവാദത്തില് നിന്ന് ഗ്രന്ഥകാരന് ഉദ്ധരിച്ചു ചേര്ത്തിട്ടുള്ള ഇംഗ്ലീഷ് ഖണ്ഡിക തന്നെ അതു വിളിച്ചു പറയുന്നുണ്ട്.Page 39 സോഷ്യലിസത്തിന്റെ പേരില് ആര് എന്ത് എവിടെ ചെയ്തു പരാജയപ്പെട്ടു എന്നും അന്നാട്ടുകളിലെ ഭരാണാധികാരികള് ഏതു വിധത്തില് ജനാധിപത്യ മൂല്യങ്ങളെ തൃണവല്ക്കരിച്ചു എന്നുള്ളതുമല്ല ഒരു സാമൂഹ്യ നിരീക്ഷകന് മാതൃകയാക്കേണ്ടത് ജനാധിപത്യപരമായി സമത്വ പൂര്ണമായ ഒരു സാമൂഹ്യ വ്യവസ്ഥക്കുള്ള സാദ്ധ്യതകള് അതിലെന്തല്ലാമാണ് എന്നതായിരിക്കണം. ഇന്ദിരാഗാന്ധി അടിയന്തിരാവസ്ഥ പ്രഖ്യാപിച്ചതും അവര് നാപ്പാക്കിയതുമായ നയങ്ങളെല്ലാം സാമൂഹ്യ പുരോഗതി മാത്രം ലക്ഷമാക്കിക്കുള്ളതല്ലെന്നുള്ള വസ്തുതകള് പുറത്തുവന്നിട്ടുള്ളതാണ്. അധികാരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അവരുടെ താല്പര്യങ്ങളും ഈ പുസ്തകം തന്നെ ചര്ച്ച ചെയ്യുന്നുണ്ട്. അവരുടെ സോഷ്യലിസ്റ്റ് വായാടിത്തങ്ങള് ഇന്ത്യയിലെ പ്രമുഖ കമ്യൂണിസ്റ്റുകള് ഒരിക്കലും മുഖവിലക്കെടുത്തിട്ടില്ല. അന്നു പുലര്ത്തിയതും ഇന്നും തുടരുന്നതുമായ ഇടതുപക്ഷ സമീപനങ്ങള് ഇന്ത്യയിലെ ബഹുഭൂരിപക്ഷം വരുന്ന സാധാരണക്കാരന്റെ താല്പര്യങ്ങളാണ്. ആ ഒരു താല്പര്യത്താല് തന്നെയാണ് AKG ഇന്ത്യന് ഭരണഘടന പൊളിച്ചെഴുതെണ്ടതാണെന്ന് പാര്ലമെന്റില് പ്രസംഗിച്ചത്. അല്ലാതെ ഹിറ്റ്ലറുടെ നയങ്ങള് നടപ്പാക്കാന് വേണ്ടിയല്ല. പൗരസ്വാതന്ത്യത്തെ ഹനിക്കുന്ന ജനാധിപത്യ അവകാശങ്ങര്ക്കു വേണ്ടി സമരം ചെയ്യുന്നവരെ തടവിലാക്കുന്ന കരുതല് തടങ്കല് നിയമങ്ങള്ക്കെതിരെ കോടതിയില് പോരടിച്ചു ഭരണഘടനാപരമായ അവകാശങ്ങള് സംരക്ഷിക്കാന് ശ്രമിച്ചതും സാധാരണ മനുഷ്യരുടെ ജനാധിപത്യാവകാശങ്ങള് സംരക്ഷിക്കുന്നതിന് വേണ്ടിയാണ്. ഇന്ത്യന് ഭരണഘടനയെ സാധാരണ മനുഷ്യന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും അവകാശ സംരക്ഷണത്തിനുമായി ഉപയോഗിക്കുന്നതിനു വേണ്ടിത്തന്നെയാണ് ഹിന്ദു താലിബാനികളുടെ ജനാധിപത്യ വിരുദ്ധതക്കെതിരെ ഭരണഘടനാ സംരക്ഷണ സമരത്തിനായി ഇടതുപക്ഷം മുന്നിട്ടിറങ്ങുന്നത്. ഇതെല്ലാം മഹാഭൂരിപക്ഷം വരുന്ന സാധാരണ ജനങ്ങളുടെ തുല്യതക്കും ജനാധിപത്യ അവകാശങ്ങള്ക്കും വേണ്ടിയാണെന്ന് തിരിച്ചറിയുകയാണ് വേണ്ടത്. കാലങ്ങളിലൂടെ ഭരണഘടനയെ ദുരുപയോഗിക്കുന്ന ഭരണകക്ഷിക്ക് വെത്യാസം വന്നു എന്നതല്ലാതെ അവരുടെ വര്ഗ്ഗപരമായ താല്പര്യങ്ങള്ക്ക് അന്തരങ്ങളില്ല. കോണ്ഗ്രസ്സ് സര്ക്കാരുകള് തുടര്ന്നു വന്ന ജനാധിപത്യ അവകാശങ്ങളുടെ ലംഘനങ്ങളുടെയും ഭരണഘടനയുടെ അടിസ്ഥാന വ്യവസ്ഥകളിലുള്ള വെള്ളം ചേര്ക്കലുകളുടെയും തുടര്ച്ചയാണ് പാര്ലമെന്റ്ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ ബലത്തില് ഹിന്ദു ഫാസിസ്റ്റുകളും ചെയ്യുന്നത്. ഇരു കക്ഷികളുടെയും അടിസ്ഥാനപരമായ സാമ്ബത്തിക നയങ്ങള് മുതലാളിത്ത കുത്തകാനുകൂല താല്പര്യങ്ങളാണ്. സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര കാലഘട്ടത്തിലും അടിയന്തിരാവസ്ഥയിലും നിലനിന്ന സവിശേഷ പശ്ചാത്തലങ്ങള് ഊന്നലുകള് വ്യത്യാസപ്പെടാന് ഇടയാക്കിയെന്നു മാത്രം. ജാതിവ്യവസ്ഥയെ തകര്ത്തെറിയാനും സമത്വ പൂര്ണമായ സാമൂഹ്യസാമ്ബത്തിക വ്യവ്യസ്ഥക്കും ജനാധിപത്യത്തിന്റെ സര്ഗ്ഗാത്മക വികസനത്തിനും തടസ്സം നില്ക്കുന്ന ഈ ഭരണഘടനയുടെ പല വ്യവസ്ഥകളും മാറ്റേണ്ടതു തന്നെയാണ്. എന്നാല് നിലവിലുള്ള ജനാധിപത്യ അവകാശങ്ങളെക്കൂടി ഇല്ലായ്മ ചെയ്ത് ഹിന്ദു വര്ഗ്ഗീയ വാദികളുടെ സ്വേഛാധികാരത്തിന് വേണ്ടി ഭരണഘടനയെത്തന്നെ അട്ടിമറിക്കാന് ശ്രമിക്കുന്നതിനെതിരെ ഭരണഘടനാ സംരക്ഷണത്തിന് വേണ്ടി നിലകൊള്ളേണ്ടത് എല്ലാ ജനാധിപത്യ വിശ്വാസികളുടെയും കടമയാണ്. ഫാസിസത്തിന്റെ കോര്പ്പറേറ്റ് അനുകൂലവും മനുഷ്യവിരുദ്ധവുമായ സമീപനങ്ങളുമായി അതിനെ ഒരിക്കലും സമീകരിക്കാനാവില്ല എന്ന ബോധം എപ്പോഴും മാനവികമായിരിക്കും. പുസ്തകം ഓര്ഡര് ചെയ്യാന് ക്ലിക്ക് ചെയ്യൂ