ഹിമാലയത്തിന്റെ മനോഹര കാഴ്ചകള് സമ്മാനിക്കുന്ന മലമ്ബാത, നിഗൂഢതകളും അത്ഭുതങ്ങളും കാത്തിരിക്കുന്ന നാട് കണ്ണുകള്ക്കും ക്യാമറക്കണ്ണുകള്ക്കും ഒരുപോലെ വിരുന്നാകുന്ന കാഴ്ചകളാണ് കുംസം പാസിലുള്ളത്.കണ്ണുകള്ക്കും ക്യാമറക്കണ്ണുകള്ക്കും ഒരുപോലെ വിരുന്നാകുന്ന കാഴ്ചകളാണ് കുംസം പാസിലുള്ളത്. പരിചയസമ്പന്നരായ സഞ്ചാരികളെ പോലും വലയ്ക്കുന്ന ഒരു മലമ്പ്രദേശം...എന്തുവന്നാലും നിയന്ത്രണത്തില് നിര്ത്താം എന്നുകരുതി വണ്ടിയെടുത്താല് പോലും അശ്രദ്ധമായ ഒരു തിരിവോ ചക്രങ്ങളുടെ കല്ലില് കയറലോ യാത്രയെ തന്നെ മുഴുവന് മാറ്റിമറിച്ചേക്കാം... പക്ഷേ, എന്തൊക്കെ പറഞ്ഞ് തളര്ത്തുവാന് ശ്രമിച്ചാലും നിഗൂഢതകളും അത്ഭുതങ്ങളും ഒരുമിച്ച് കാത്തിരിക്കുന്ന ഇത് കുംസം പാസ്....ലാഹുല് വാലിയെയും സ്പിതി വാലിയെയും തമ്മില് ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഈ പാസ് ഹിമാലയ യാത്രകളിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ കാഴ്ചകള് സമ്മാനിക്കുന്ന ഇടങ്ങളിലൊന്നാണ്. കണ്ണുകള്ക്കും ക്യാമറക്കണ്ണുകള്ക്കും ഒരുപോലെ വിരുന്നാകുന്ന കാഴ്ചകളാണ് കുംസം പാസിലുള്ളത്. ഉയരംകൂടിയ മലനിരകളിലൊന്ന് ഉയരംകൂടിയ മലനിരകളിലൊന്ന് മാന്ത്രിക നഗരമായ സ്പിതിയിലേക്കുള്ള കവാടമായി നിനില്ക്കുന്ന കുംസം പാസ് ലാഹുല് വാലിയെയും സ്പിതി വാലിയെയും തമ്മില് ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഇടമാണ്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് 4,551 മീറ്റർ ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കുഞ്ചും പാസ് ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ മലനിരകളിലൊന്നാണ്. കുസും ലാ എന്നും ഇതിനു പേരുണ്ട്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയ രണ്ടാമത്തെ ഹിമാനിയായ ബാരഷിഗ്രി ഗ്ലേസിയറിന്റെ അവിശ്വസനീയമായ 360 ഡിഗ്രി കാഴ്ച നൽകുന്ന ഇവിടെ അതിശയിപ്പിക്കുന്ന വേറെയും കാഴ്ചകളാല് സമ്പന്നമാണ്. ഫോട്ടോഗ്രാഫര്മാരുടെ പറുദീസ ഫോട്ടോഗ്രാഫര്മാരുടെ പറുദീസ ബാരഷിഗ്രി ഗ്ലേസിയറിന്റെ കാഴ്ച കൂടാതെ ചന്ദ്രഭാഗ പര്വ്വത നിരകളുടെ കാഴ്ചയും ഇവിടെ എടുത്തുപറയേണ്ട സംഗതിയാണ്. ആകര്ഷകമായ ഈ കാഴ്ചകളുടെ സാന്നിധ്യം കാരണം ആകർഷകമായ ഈ കാഴ്ചപ്പാട് കാരണം, കുൻസും പാസ് ഫോട്ടോഗ്രാഫറുടെ പറുദീസ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ചന്ദ്രതാലിലേക്കുള്ള ട്രക്കിങ് ചന്ദ്രതാലിലേക്കുള്ള ട്രക്കിങ് പ്രശസ്തമായ ചന്ദ്രതാല് തടാകത്തിലേക്കുള്ള 15 കിലോമീറ്റർ നീളമുള്ള ട്രെക്കിംഗ് കുഞ്ചും ചുരത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. സഞ്ചാരികൾ കുൻസം ദേവിക്ക് ആരാധന സമര്പ്പിച്ച് ആണ് ഈ യാത്ര മുന്നേറുന്നത്. ദുർഘടമായ ഭൂപ്രദേശത്തിലൂടെ സുരക്ഷിതമായി യാത്ര ചെയ്യാൻ കുന്സം ദേവിയുടെ അനുഗ്രഹം തേടണമെന്നത് എവിടുത്തെ എഴുതപ്പെടാത്ത നിബന്ധനയാണ്. വാഹനത്തിൽ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഒരു പൂർണ്ണ വൃത്തം എടുക്കുന്നത് നിരവധി പതിറ്റാണ്ടുകളായി പിന്തുടരുന്ന ഒരു പാരമ്പര്യമാണ്. ചന്ദ്രതാൽ തടാകം ചന്ദ്രതാൽ തടാകം ഹിമാലയത്തിൽ 4300 മീറ്റർ ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ചന്ദ്രതാൾ തടാകം പലപ്പോഴും ഏറ്റവും മനോഹരമായ തടാകങ്ങളിലൊന്നാണ്. ചന്ദ്ര നദിയുടെ ഉറവിടമായ ഇത് ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ ലാഹൗൾ, സ്പിതി ജില്ലയിലെ ലാഹൗൾ മേഖലയിലെ സമുദ്ര തപ്പു പീഠഭൂമിയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. റാംസർ സൈറ്റുകളായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഇന്ത്യയിലെ രണ്ട് ഉയർന്ന സമുദ്ര തടാകങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. ഈ തടാകം ഒരുകാലത്ത് കുളുവിലേക്കും സ്പിറ്റി താഴ്വരയിലേക്കും സഞ്ചരിച്ചിരുന്ന ടിബറ്റൻ വ്യാപാരികളുടെ താൽക്കാലിക വസതിയായിരുന്നു. ദംഖർ ആശ്രമം ദംഖർ ആശ്രമം ഇന്ത്യയിലെ ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ ലാഹൗൾ, സ്പിതി ജില്ലകളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ധൻകർ ആശ്രമം ദംഖർ, ദ്രാംഗർ അല്ലെങ്കിൽ ധങ്കർ ഗോമ്പ എന്നും വിളിക്കുന്നു. ഒരു പാറയുടെ അരികിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ മഠം സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് 12,774 അടി ഉയരത്തിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്, കൂടാതെ സ്പിറ്റി താഴ്വരയുടെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ കാഴ്ച നൽകുന്നു. സ്പിതിയുടെയും പിൻ നദികളുടെയും സംഗമത്തിന്റെ ഹൃദയസ്പർശിയായ കാഴ്ച മറന്ന് ആയിരം വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് 1000 അടി ഉയരമുള്ള പർവതത്തിലാണ് ധങ്കർ ആശ്രമം നിർമ്മിച്ചത്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും അപകടകരമായ 100 സ്മാരകങ്ങളിൽ ഒന്നായി ഇത് പട്ടികപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. സൂരജ് താല് സൂരജ് താല് ഇന്ത്യയിലെ മൂന്നാമത്തെ വലിയ തടാകമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന സുരാജ് തൽ തടാകം സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് 4950 മീറ്റർ ഉയരത്തിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സൂര്യദേവന്റെ തടാകം എന്നർത്ഥം വരുന്ന സൂരജ് ടാൽ സ്പിതി താഴ്വരയിലാണ്. അതിമനോഹരമായ തടാകം ബരാലാച്ച ചുരത്തിന് തൊട്ടുതാഴെയാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്, ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ഫോട്ടോജെനിക്, തടാകങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഈ തടാകം കുൻസം ദേവി ക്ഷേത്രം കുൻസം ദേവി ക്ഷേത്രം കുഞ്ചും ചുരത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ക്ഷേത്രം കുൻസം ദേവിയുടെ ആസ്ഥാനമാണ്, കൂടാതെ ദുഷ്ട ശക്തികളിൽ നിന്ന് ദേവി ചുരം സംരക്ഷിക്കുന്നുവെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ദുർഗാദേവിക്ക് സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ ക്ഷേത്രം പ്രദേശവാസികൾക്കും സന്ദർശകർക്കും ഒരുപോലെ പുരാണ പ്രാധാന്യമുള്ളതാണ്. ചുരം സന്ദർശിക്കുന്ന അല്ലെങ്കിൽ കൂടുതൽ പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന സന്ദർശകർ ദേവിയെ ആദരിക്കുന്നു. പിൻ പാർവതി ദേശീയോദ്യാനം പിൻ പാർവതി ദേശീയോദ്യാനം ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ ലാഹൗൾ, സ്പിതി ജില്ലയിലെ കോൾഡ് ഡെസേർട്ട് ബയോസ്ഫിയർ റിസർവിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പിൻ പാർവതി ദേശീയോദ്യാനം അല്ലെങ്കിൽ പിൻ വാലി ദേശീയോദ്യാനം താഴ്വരയിലെ അർദ്ധ ശീതീകരിച്ച നദികൾക്കിടയിലാണ്. ദേശീയോദ്യാനത്തിന്റെ ഉയരം കാ ഡോഗ്രിയിലെ സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് 3,500 മീറ്റർ മുതൽ സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് 6000 മീറ്ററിലധികം ഉയരത്തിലാണ്. പ്രസിദ്ധമായ ഹിമാലയൻ മഞ്ഞു പുള്ളിപ്പുലികളുടെയും അവരുടെ ഇരയായ ഐബെക്സിന്റെയും ആവാസവ്യവസ്ഥ ഇവിടെ കാണാം.ദേശീയോദ്യാനത്തിലേക്കുള്ള അവിശ്വസനീയമായ ട്രെക്കിംഗ് ട്രക്കിംഗ് പ്രേമികൾക്ക് ആനന്ദകരമാണ്. വർഷത്തിൽ ഭൂരിഭാഗവും ദേശീയോദ്യാനത്തിൽ മഞ്ഞു പെയ്യുന്നത് ട്രെക്കിംഗിനെ കൂടുതൽ സാഹസികമാക്കുന്നു. ദേശീയോദ്യാനത്തിനുള്ളിൽ വിദേശികളെ അനുവദിക്കില്ലെങ്കിലും ആവശ്യമായ അനുമതികളോടെ ഇന്ത്യക്കാർക്ക് പാർക്ക് സന്ദർശിക്കാവുന്നതാണ്. സന്ദർശിക്കാൻ പറ്റിയ സമയം സന്ദർശിക്കാൻ പറ്റിയ സമയം ജൂൺ മുതൽ സെപ്റ്റംബർ വരെയാണ് കുൻസും ചുരം സന്ദർശിക്കാൻ ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ സമയം. വർഷം മുഴുവനും ഇത് മരവിപ്പിച്ചിരിക്കും. Picture Courtesy: WikiMedia