ചരിത്രത്തിലെ നിശ്ചലദിനം ജി സാജന് എഴുതുന്നു അണുധൂളി പ്രവാഹത്തിന് അവിശുദ്ധ ദിനമെന്ന് കവി വിശേഷിപ്പിച്ച ഈ ദിവസമാണ് അമേരിക്ക ജപ്പാനിലെ ഹിരോഷിമയില് ആദ്യത്തെ അണുബോംബ് വര്ഷിക്കുന്നത്. ഹിരോഷിമയിലും നാഗസാക്കിയിലുമായി മൂന്നര ലക്ഷം മനുഷ്യരെ കൊന്നത് ഈ അണുബോംബുകളാണ്. അണുവികിരണം സൃഷ്ടിച്ച പ്രശ്നങ്ങള് വര്ഷങ്ങളോളം നീണ്ടു. ബോംബിട്ട ദിവസംമുതല് ദശകങ്ങളോളം അര്ബുദവും അനുബന്ധ രോഗങ്ങളും ഒരു ജനതയെ ഭയത്തിലേക്കും മാനസികവിഭ്രാന്തിയിലേക്കും തള്ളിവിട്ടു. വികിരണത്തിന്റെ തീക്ഷ്ണഫലങ്ങള് അനുഭവിക്കുന്നവരെ ജാപ്പനീസ് ഭാഷയില് ഹിബാക്കുഷ എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. ആറരലക്ഷം ആളുകള് ഇത്തരത്തില് ഉണ്ടായിരുന്നു എന്നാണ് കണക്ക്. രാഷ്ട്രീയ നേതൃത്വത്തോടൊപ്പം ശാസ്ത്രലോകവും പ്രതിക്കൂട്ടില്നിന്ന ഏറ്റവും ദുഃഖകരമായ ചരിത്രനിമിഷങ്ങളില് ഒന്നാണ് ഇത്. ഒരു ഭാഗത്ത് സാമ്രാജ്യത്വത്തിന്റെ അത്യാര്ത്തി മാനവവംശത്തിന്റെ അവസാനത്തിലേക്കുതന്നെ നയിച്ചേക്കാവുന്ന പ്രതിസന്ധിയിലേക്ക് ലോകത്തെ എത്തിച്ചു. മറുഭാഗത്ത് മനുഷ്യന് നടത്തിയ വൈജ്ഞാനിക അന്വേഷണങ്ങള് പ്രപഞ്ച രഹസ്യങ്ങളിലേക്ക് കടക്കാനുള്ള താക്കോല് മനുഷ്യന് സമ്മാനിക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരു ഭാഗത്ത് അപാരമായ സാധ്യതകളുടെ വിശാലഭൂമി. മറുഭാഗത്ത് ഭൂമിയെത്തന്നെ തകര്ക്കാന് കെല്പ്പുള്ള ആയുധങ്ങളുടെ സൃഷ്ടി. ഹിരോഷിമ എന്ന് കേള്ക്കുമ്ബോള് മനസ്സില് രണ്ടുമുഖം തെളിയുന്നു. ഒന്ന് സഡാക്കോ സസാക്കി എന്നു പേരുള്ള ഒരു ജാപ്പനീസ് പെണ്കുട്ടി. മറ്റൊന്ന് റോബര്ട്ട് ജെ ഓപ്പണ്ഹൈമര് എന്ന വിശ്രുത ശാസ്ത്രജ്ഞന്. ആദ്യത്തെ ചിത്രത്തില് നാം കാണുന്നത് ആശുപത്രികിടക്കയിലിരുന്ന് ചെറിയ കടലാസ്സ് കൊക്കുകളെ ഉണ്ടാക്കുന്ന സഡാക്കോയെ ആണ്. 1945 ആഗസ്ത് ആറിന് ബോംബ് വീണ സ്ഥലത്തിന് ഒന്നര കിലോമീറ്റര്മാത്രം അകലെയുള്ള വീട്ടിലെ കട്ടിലില് കിടക്കുകയായിരുന്നു സഡാക്കോ. ബോംബിന്റെ ആഘാതത്തില് അവള് തെറിച്ച് വീടിന് പുറത്തുവീണു. അവളെ രക്ഷിച്ച് തിരിച്ചോടുമ്ബോള് അവളും അമ്മയും അണുപ്രവാഹ മഴയില് മുങ്ങി. പിന്നീട് അവള് ജീവിച്ചത് ഹിബാക്കുഷ എന്നറിയപ്പെടുന്ന അണുബോംബിന്റെ ഇരയായാണ്. രക്താര്ബുദം ബാധിച്ച് ആശുപത്രിക്കിടക്കയില് കിടക്കുമ്ബോള് അവളുടെ കൂട്ടുകാരി ചിസുകോ ഒരു കഥ പറഞ്ഞു. 1000 കടലാസ് കൊക്കുകളെ ഉണ്ടാക്കിയാല് ആഗ്രഹങ്ങള് സഫലമാകുമെന്നായിരുന്നു കഥാസന്ദേശം. അങ്ങനെ ആശുപത്രിക്കിടക്കയിലിരുന്ന് കടലാസ് കൊക്കുകള് ഉണ്ടാക്കിത്തുടങ്ങി. അതിവേഗ ഓട്ടക്കാരിയാകാനായിരുന്നു ചെറിയ പ്രായത്തില് അവളുടെ ആഗ്രഹം. സ്ഥിരോത്സാഹിയായിരുന്ന സഡാക്കോയ്ക്ക് 1000 കൊക്കുകളെ ഉണ്ടാക്കുക കഠിനമായി തോന്നിയില്ല. ആശുപത്രിയില് കിട്ടിയ എല്ലാത്തരം കടലാസുകളും ഉപയോഗിച്ച് അവള് കൊക്കുകളെ നിര്മിച്ചു. ആ പ്രയത്നം പൂര്ണമാകുന്നതിനുമുമ്ബ് പന്ത്രണ്ടാമത്തെ വയസ്സില് സഡാക്കോ മരിച്ചു. സഡാക്കോയുടെ കഥ ലോകമെമ്ബാടുമുള്ള യുദ്ധവിരോധികളായ മനുഷ്യരെ പ്രചോദിപ്പിച്ചു. അണുബോംബിനും യുദ്ധത്തിനുമെതിരെ ലോകമെങ്ങുംനിന്നുള്ള ആയിരക്കണക്കിനു കുട്ടികള് കൊക്കുകളുണ്ടാക്കി ഭരണാധികാരികള്ക്ക് അയച്ചു. സഡാക്കോ കടലാസ് കൊക്കുമായിരിക്കുന്ന പ്രതിമ ഹിരോഷിമയിലുണ്ട്. യുദ്ധവിരുദ്ധവും മാനവികസ്നേഹത്തില് അധിഷ്ഠിതവുമായ ദര്ശനത്തിന്റെ പ്രതീകമായി സഡാക്കോ മാറി. ഇനി നമുക്ക് മറ്റൊരു ചിത്രം നോക്കാം. അത് ലോക പ്രശസ്തനായ ഒരുശാസ്ത്രജ്ഞനാണ്. റോബര്ട്ട് ഓപ്പണ്ഹൈമര് എന്നാണ് പേര്. ശാസ്ത്രചരിത്രത്തില് ഐന്സ്റ്റീനും നീല്സ് ബോറിനും മാക്സ് പ്ലാങ്കിനുമൊക്കെ സമശീര്ഷന്. ശാസ്ത്രജ്ഞന് മാത്രമല്ല കവിയുമായിരുന്നു. പരീക്ഷണശാലയ്ക്ക് പുറത്ത് അയാള് നരകത്തില് സത്യം തേടിയലഞ്ഞ ദാന്തേയെക്കുറിച്ച് വാചാലനാകും. സഹപ്രവര്ത്തകന് പോള് ഡിറാക് ഒരിക്കല് ഓപ്പണ്ഹൈമറോട് ചോദിച്ചു: ഭൗതിക ഗവേഷണത്തോടൊപ്പം കവിതയും എഴുതും എന്ന് കേട്ടല്ലോ. അതെങ്ങനെയാണ് സാധിക്കുക? ശാസ്ത്രത്തില്, അറിയപ്പെടാത്ത വസ്തുതകള് കണ്ടെത്തി മനുഷ്യന് മനസ്സിലാകുന്ന ഭാഷയില് അവതരിപ്പിക്കുന്നു. സാഹിത്യത്തില് നേരെ തിരിച്ചും. കവിയും സംസ്കാരസമ്ബന്നനും മനുഷ്യസ്നേഹചിന്തകളാല് പ്രചോദിതനുമായ ഇദ്ദേഹമാണ് പിന്നീട് അണുബോംബിന്റെ പിതാവ് എന്നറിയപ്പെട്ടത്. അണുബോംബിന്റെ നിര്മാണത്തിനായി മന്ഹാട്ടന് പ്രോജക്ടില് പങ്കെടുത്ത ശാസ്ത്രജ്ഞരില് പലരും ഒരു ബോംബ് സ്ഫോടനം കണ്ടിട്ടില്ല. ഹിരോഷിമയോ നാഗസാക്കിയോ സന്ദര്ശിച്ചിട്ടില്ല. നാശോന്മുഖത പത്തിവിടര്ത്തി നില്ക്കുന്ന ചിത്രങ്ങള് കാണാന് വിസമ്മതിച്ചിട്ടേ ഉള്ളൂ. ബോംബിനുവേണ്ടിയുള്ള ഗവേഷണം അവര്ക്ക് ഒരു ഗണിതസമീകരണത്തിന്റെ നിര്ധാരണത്തിലേക്കുള്ള ചവിട്ടുപടിമാത്രമാണ്. അണുബോംബിന്റെ ആദ്യപരീക്ഷണം നടക്കുമ്ബോള് വലിയ കൂണിന്റെ ആകൃതിയില് പുക മുകളിലേക്ക് ഉയര്ന്നപ്പോള് ഓപ്പണ് ഹൈമറിന്റെ മനസ്സില് ആദ്യം വന്നത് ഭഗവദ് ഗീതയില്നിന്നുള്ള നാല് വരികളായിരുന്നു. ദിവി സൂര്യ സഹസ്രസ്യ എന്ന് തുടങ്ങുന്ന ഒരു ശ്ലോകം. 1000 സൂര്യന്മാര് ഒരുമിച്ച് ആകാശത്തുണ്ടാക്കുന്ന വിസ്ഫോടനമാണ് കൃഷ്ണന്റെ വിരാട് രൂപം കണ്ടപ്പോള് അര്ജുനന് തോന്നിയത്. അതേ തോന്നലാണ് ഓപ്പണ് ഹൈമര്ക്കും ഉണ്ടായത്. ഈ ശ്ലോകം അവസാനിക്കുന്നതാകട്ടെ ഞാനാണ് മരണം... എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും തകര്ച്ച... എന്നുമാണ്. ഈ ദര്ശനം ഉണ്ടായെങ്കിലും ബോംബിന്റെ പൂര്ണമായ നിര്മാണത്തിന് ഓപ്പണ് ഹൈമറെ അതൊന്നും തടസ്സപ്പെടുത്തിയില്ല. അദ്ദേഹത്തിന് അതൊരു ശാസ്ത്രപരീക്ഷണംമാത്രം. സത്യത്തില് രണ്ടാം ലോകയുദ്ധം അവസാനിപ്പിക്കാന് അണുബോംബിന്റെ ആവശ്യം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ലോകരാഷ്ട്രീയത്തില് തങ്ങളുടെ അധീശത്വം ഉറപ്പിക്കാന് അമേരിക്കയ്ക്ക് ഇതാവശ്യമായിരുന്നു എന്നുമാത്രം. ഹിരോഷിമയുടെ കഥ ശാസ്ത്രത്തിന്റെ ആത്മാന്വേഷണത്തിന്റെ കഥകൂടിയാണ്. മനുഷ്യരാശിയുടെ ചരിത്രംതന്നെ മാറ്റിമറിച്ച കണ്ടുപിടിത്തമായിരുന്നു അണുവിന്റെ വിഭജനം. പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ അതേവരെ അപ്രാപ്യമായിരുന്ന രഹസ്യങ്ങളിലേക്ക് മനുഷ്യനെ കടന്നുകയറാന് സഹായിച്ച ഗവേഷണങ്ങളാണ് ഫിസിക്സിന്റെ മേഖലയില് ഇരുപതാംനൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തില് നടന്നത്. കോപ്പര്നിക്കസിനും ന്യൂട്ടനുംശേഷം ദ്രവ്യത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മനുഷ്യന്റെ അന്വേഷണങ്ങളില് നടന്ന ഏറ്റവും ഉജ്വല അധ്യായം. എന്നാല്, അത് അവസാനിച്ചത് മനുഷ്യവംശത്തിന് സ്വന്തം ധാര്മികതയെക്കുറിച്ചുതന്നെ ഉണ്ടായ കടുത്ത അവിശ്വാസത്തിലാണ്. ശാസ്ത്രവും ഭരണകൂടവും തമ്മിലുള്ളത് പലപ്പോഴും അവിശുദ്ധമായ ബന്ധമാണ്. പലപ്പോഴും ഭരണകൂടത്തിന്റെ ആജ്ഞാനുവര്ത്തികളായി ശാസ്ത്രജ്ഞര് മാറിയ ചരിത്രംപോലുമുണ്ട്. ഹിറ്റ്ലര് അണുബോംബ് സൃഷ്ടിക്കും എന്ന ആശങ്കയാണ് അമേരിക്കയും ആണവ ഗവേഷണത്തിലേക്ക് തിരിയണം എന്ന് നിര്ദേശിക്കാന് ഐന്സ്റ്റീന് അടക്കമുള്ളവര്ക്ക് പ്രേരണയായത്. എന്നാല്, ഉയര്ന്ന ധാര്മിക ബോധം ഉയര്ത്തിപ്പിടിച്ച് ഭരണകൂടത്തെ ധിക്കരിച്ച ശാസ്ത്രജ്ഞന്മാര് നാസി ഭരണകൂടത്തിന് കീഴിലുണ്ടായിരുന്നു. അവരാണ് നാസികള് അണുബോംബ് സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ല എന്ന് ഉറപ്പുവരുത്തിയത്. ഫാസിസ്റ്റ് ഭരണകൂടങ്ങളെ ധിക്കരിക്കുന്നതില് ഉയര്ന്ന ധാര്മികമൂല്യമുണ്ട് എന്നാണ് പ്രശസ്ത ചിന്തകനായ സി പി സ്നോ, തന്റെ റ്റൂ കള്ച്ചേഴ്സ് Two Cultures എന്ന പ്രശസ്തമായ പ്രബന്ധത്തില് പറയുന്നത്. ആണവനിരായുധീകരണത്തിന്റെ സന്ദേശവുമായി ശാസ്ത്രജ്ഞരുടെയും ചിന്തകരുടെയും നേതൃത്വത്തില് ഉണ്ടായ പഗ് വാഷ് PUGWASH പ്രസ്ഥാനത്തിന് നേതൃത്വം നല്കിയത് ബെര്ട്രാന്ഡ് റസ്സലും ജൂലിയോ ക്യൂറിയും കാള്പോളിങ്ങും അടക്കമുള്ളവരായിരുന്നു. ഹിരോഷിമയില്നിന്ന് നാം പഠിക്കേണ്ട പാഠം ഭരണകൂട ഭീകരതയെ ചെറുക്കുന്നതില് ശാസ്ത്രസമൂഹത്തിനുള്ള പങ്ക് വളരെ പ്രധാനമാണ് എന്നാണ്. സമകാലീന ഇന്ത്യയില് ഈ ചോദ്യം ഉയര്ന്നുവരികതന്നെ ചെയ്യും. തിരുവനന്തപുരം ദൂരദര്ശന്കേന്ദ്രം മുന് പ്രോഗ്രാം മേധാവിയും ശാസ്ത്ര പ്രചാരകനുമാണ് ലേഖകന്