ഭീകരതയുടെ രണ്ടാം വരവ് അഫ്ഗാന് അധിനിവേശത്തിനു ശേഷം സോവിയറ്റ് സേന പിന്മാറിയതിനു പിന്നാലെ തൊണ്ണൂറുകളില് വടക്കന് പാകിസ്ഥാനില് ജന്മം കൊണ്ട ഭീകര ഗ്രൂപ്പാണ് താലിബാന്. പഷ്തൂണ് വംശജരുടെ പ്രസ്ഥാനമായി സെമിനാരികളില് തുടക്കം. പഷ്തോ ഭാഷയില് താലിബാന് എന്നാല് വിദ്യാര്ത്ഥികള് എന്നാണ് അര്ത്ഥം. സുന്നി ഇസ്ലാമിന്റെ തീവ്രവാദരൂപത്തെ പിന്തുണച്ച സൗദി അറേബ്യയാണ് ധനസഹായം നല്കിയത്. അധികാരത്തിലേറിയാല് സമാധാനം പുനഃസ്ഥാപിച്ച് ഇസ്ലാമിക നിയമമായ ശരി അത്ത് അനുശാസിക്കുന്ന ഭരണം അതായിരുന്നു താലിബാന്റെ വാഗ്ദാനം. പഷ്തൂണ് മേഖലകളില് സ്വാധീനമുറപ്പിച്ച് താമസിയാതെ അഫ്ഗാനിലാകെ താലിബാന് പടര്ന്നു പിടിച്ചു. 1995 സെപ്റ്റംബറില് ഇറാന് അതിര്ത്തിയിലെ ഹെറാത്ത് പ്രവിശ്യയും ഒരു വര്ഷം കഴിഞ്ഞപ്പോള് അഫ്ഗാന് തലസ്ഥാനമായ കാബൂളും താലിബാന് പിടിച്ചടക്കി. സോവിയറ്റ് അധിനിവേശത്തെ ചെറുത്ത മുജാഹിദ്ദീന് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സ്ഥാപകരില് പ്രമുഖനായിരുന്ന ബുര്ഹാനുദ്ദീന് റബ്ബാനി ആയിരുന്നു അന്ന് അഫ്ഗാന് പ്രസിഡന്റ്. അദ്ദേഹത്തെ പുറത്താക്കി ഭരണം പിടിച്ചു. 1998 ആയപ്പോഴേക്കും അഫ്ഗാനിസ്ഥാന്റെ 90 ശതമാനവും താലിബാന്റെ വരുതിയിലായി. കടന്നുവരവും കാടത്തവും സോവിയറ്റ് പിന്മാറ്റത്തിനു ശേഷം മുജാഹിദീനുകളുടെ അതിക്രമങ്ങളില് മടുത്ത ജനം താലിബാനെ സ്വാഗതം ചെയ്തു. അഴിമതി വിരുദ്ധ നിലപാടും ക്രമസമാധാനം പുനഃസ്ഥാപിച്ചതും റോഡുകള് മെച്ചപ്പെടുത്തിയതും വാണിജ്യം ശക്തമാക്കിയതും താലിബാനെ ജനപ്രിയമാക്കി. പക്ഷേ, ക്രമേണ അവര് മതതീവ്രവാദത്തിന്റെ ക്രൂരമുഖം പുറത്തെടുത്തു. ശരീ അത്തിനെ തന്നിഷ്ടം പോലെ വ്യാഖ്യാനിച്ച് പൈശാചിക ശിക്ഷാമുറകള് നടപ്പാക്കി. കൊലപാതകത്തിനും വ്യഭിചാരത്തിനും പരസ്യ വധശിക്ഷ നടപ്പാക്കി. കള്ളന്മാരുടെ അവയവങ്ങള് ഛേദിച്ചു. പുരുഷന്മാര് താടിവളര്ത്തണമെന്നും സ്ത്രീകള് ദേഹം മുഴുവന് മറയ്ക്കുന്ന ബുര്ഖ ധരിക്കണമെന്നും നിര്ബന്ധിച്ചു. പത്ത് വയസു കഴിഞ്ഞ പെണ്കുട്ടികള് സ്കൂളില് പോകുന്നത് നിരോധിച്ചു. ടെലിവിഷനും സിനിമയും സംഗീതവും നിരോധിച്ചു. മനുഷ്യാവകാശങ്ങള് ലംഘിക്കപ്പെട്ടു. സംസ്കാരത്തിന്റെ പേരിലുള്ള പീഡനങ്ങള് പതിവായി. മറ്റു മതങ്ങളുടെ പ്രതീകങ്ങള് തച്ചു തകര്ത്തു. 2001ല് വിശ്വപ്രസിദ്ധമായ ബാമിയന് ബുദ്ധപ്രതിമകള് തകര്ത്തു. ആറാം നൂറ്റാണ്ടില് ഒരു പാറമലയില് കൊത്തിവച്ച 38 മീറ്ററും 55 മീറ്ററും വീതം ഉയരമുള്ള മഹാശില്പങ്ങളാണ് തകര്ക്കപ്പെട്ടത്. താലിബാന്റെ സൃഷ്ടിയില് തങ്ങള്ക്കു പങ്കില്ലെന്നാണ് പാകിസ്ഥാന് ആണയിടുന്നത്. താലിബാനില് അംഗങ്ങളായ അഫ്ഗാനികള് പാകിസ്ഥാനിലെ മദ്രസകളില് പഠിച്ചവരായിരുന്നു.അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ മുന് താലിബാന് ഭരണകൂടത്തെ അംഗീകരിച്ച മൂന്ന് രാജ്യങ്ങളില് ഒന്ന് പാകിസ്ഥാനായിരുന്നു. സൗദിയും യു.എ.ഇയുമാണ് മറ്റു രണ്ട് രാജ്യങ്ങള്. ഒരു ഘട്ടത്തില് പാകിസ്ഥാനെ ശിഥിലീകരിക്കുമെന്ന് ഭീതി പരത്തുന്ന ആക്രമണങ്ങളും താലിബാന് നടത്തി. 2012ല് മലാല യൂസഫ് സായി എന്ന പെണ്കുട്ടിയെ വെടിവച്ചത് ലോകത്തെ ഞെട്ടിച്ചു. പെഷവാറിലെ സ്കൂളില് നടത്തിയ കൂട്ടക്കുരുതി പാകിസ്ഥാനിലെ താലിബാന് സ്വാധീനത്തിന് ഇടിവുണ്ടാക്കി. 2013ല് ഹക്കിമുള്ള മെഹ്സൂദ് ഉള്പ്പെടെ മൂന്നു നേതാക്കളെ അമേരിക്ക ഡ്രോണ് ആക്രമണത്തില് വധിച്ചതും തിരിച്ചടിയായി. അല് ക്വ ഇദ താവളം 2001 സെപ്റ്റംബറില് ലോക വ്യാപാര കേന്ദ്രം അല് ക്വ ഇദ ആക്രമിച്ചതോടെയാണ് അമേരിക്ക താലിബാനെതിരെ തിരിഞ്ഞത്. ആക്രമണത്തിന്റെ സൂത്രധാരനായ ഒസാമ ബിന് ലാദന് ഉള്പ്പെടെയുള്ള അല് ക്വ ഇദ ഭീകരര്ക്ക് താലിബാന് താവളം നല് കുന്നതായി വ്യക്തമായി. അക്കൊല്ലം ഒക്ടോബര് 7ന് അമേരിക്കന് സഖ്യസേന അഫ്ഗാനിസ്ഥാനില് താലിബാനെ ആക്രമിക്കാന് തുടങ്ങി. ഡിസംബര് ആദ്യം താലിബാന് ഭരണം തകര്ന്നു. താലിബാന് നേതാവ് മുല്ല മുഹമ്മദ് ഒമറും ബിന് ലാദന് ഉള്പ്പെടെയുള്ള കൊടും ഭീകരരും രക്ഷപ്പെട്ടു. താലിബാന്റെ നിലവധി സീനിയര് നേതാക്കള് പാകിസ്ഥാനിലെ ക്വെറ്റയില് അഭയം തേടി. അവിടെ നിന്ന് അവര് താലിബാനെ നിയന്തന്ത്രിച്ചു. ബിന്ലാദനെ പിന്നീട് പാകിസ്ഥാനിലെ അബോട്ടാബാദില് കമാന്ഡോകളെ ഇറക്കി ഒബാമ ഭരണകൂടം വധിച്ചു. സഖ്യസേന ശക്തമായിട്ടും താലിബാന് പുനഃസംഘടിക്കുകയും അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെമ്ബാടും ആക്രമണങ്ങള് നടത്തുകയും ചെയ്തു. 2012 സെപ്റ്റംബറില് നാറ്റോയുടെ ക്യാമ്ബ് ആക്രമിച്ചു. അതിനു പിന്നാലെ സഖ്യസേന പാക് താലിബാന് നേതാവ് ഹക്കിമുള്ള മെഹ്സൂദിനെ വധിച്ചു. ആയിടെ താലിബാന് നേതാവ് മുല്ല ഒമര് രോഗം മൂലം പാകിസ്ഥാനിലെ ആശുപത്രിയില് മരണമടഞ്ഞിരുന്നു. പക്ഷേ മരണവിവരം താലിബാന് രണ്ടു വര്ഷത്തിലേറെ മറച്ചു വച്ചു. 2015ല് താലിബാന് തന്നെയാണ് അക്കാര്യം വെളിപ്പെടുത്തിയത്. തുടര്ന്ന് മുല്ല ഒമറിന്റെ ഡെപ്യൂട്ടി മുല്ല മന്സൂര് നേതാവായി. ആ സമയത്താണ് താലിബാന് 2001ലെ പരാജയത്തിനു ശേഷം ആദ്യമായി ഒരു പ്രവിശ്യാ തലസ്ഥാനം കുന്ദൂസ് നഗരം പിടിച്ചടക്കിയത്. 2016 മേയില് മുല്ല മന്സൂറും അമേരിക്കന് ആക്രമണത്തില് കൊല്ലപ്പെട്ടു. അയാളുടെ ഡെപ്യൂട്ടി മൗലവി അഖുന്ദ്സാദ പുതിയ നേതാവായി. ഇപ്പോഴും അയാളുടെ കൈകളില്ത്തന്നെ താലിബാന്റെ നിയന്ത്രണം. അമേരിക്കയുമായി സമാധാന കരാര് 2013ലാണ് താലിബാന് അമേരിക്കയുമായി ഒത്തുതീര്പ്പു ശ്രമങ്ങള് തുടങ്ങുന്നത്. 2020 ഫെബ്രുവരിയില് സമാധാന കരാര് ഒപ്പിട്ടു. അമേരിക്കന് സേനാ പിന്മാറ്റം, അഫ്ഗാനിസ്ഥാനില് നിന്ന് അമേരിക്കയ്ക്ക് ഭീകര ഭീഷണി പാടില്ല, ശാശ്വതമായ വെടിനിറുത്തല്, രാഷ്ട്രീയ ഒത്തുതീര്പ്പ് തുടങ്ങിയവയായിരുന്നു വ്യവസ്ഥകള്. ആ കരാറോടെ താലിബാന് തന്ത്രങ്ങള് മാറ്റി. നഗരങ്ങളും സൈനിക പോസ്റ്റുകളും ആക്രമിക്കുന്നതിനു പകരം അഫ്ഗാന് പൗരന്മാരെ ഭീഷണിയിലാക്കി, ജഡ്ജിമാരും മാദ്ധ്യമപ്രവര്ത്തകരും അധികാര സ്ഥാനങ്ങളിലുള്ള വനിതകളും ഉള്പ്പെടെയുള്ള പ്രമുഖരെ വധിക്കാന് തുടങ്ങി. തന്ത്രങ്ങള് മാറ്റിയ താലിബാന് അവരുടെ ഭീകര പ്രത്യയശാസ്ത്രം മാറ്റിയിട്ടില്ല. രണ്ടാം ഭരണകാലത്തും താലിബാന് പേടിസ്വപ്നമാകുന്നത് അതിനാലാണ്. സെപ്റ്റംബര് 11 ആക്രമണത്തിന്റെ പേരില് തങ്ങളെ ഒരു തവണ വേട്ടയാടി പുറത്താക്കിയ അമേരിക്കയുടെ ഇരുപതു വര്ഷത്തെ അദ്ധ്വാനങ്ങള് പാഴാക്കിയാണ് താലിബാന്റെ രണ്ടാം വരവ്. ലോക വ്യാപാര കേന്ദ്രം ആക്രമിച്ചതിന്റെ ഇരുപതാം വാര്ഷികമാണ് വരുന്ന സെപ്റ്റംബര് 11. അന്ന് അഫ്ഗാനിസ്ഥാനില് നിന്നുള്ള അമേരിക്കന് സേനാ പിന്മാറ്റം പൂര്ത്തിയാകുമ്ബോള് തന്നെ താലിബാന് പുതിയ ഭരണം സ്ഥാപിക്കുന്നത് വിധിയുടെ വൈചിത്ര്യമാണ്. 85,000 ഫുള്ടൈം പോരാളികളുള്ള അഫ്ഗാന് താലിബാന് എന്നത്തേക്കാളും ശക്തമാണ്.