ಧರ್ಮೋ ರಕ್ಷತಿ ರಕ್ಷಿತಃ ಅದು ಮಹಾಭಾರತದ ಯುದ್ಧ ಪರ್ವ. ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧ ದಲ್ಲಿ ದುರ್ಯೋಧನನ ನಂಬಿಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇಲ್ಲಿ. ತನ್ನನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಲು ಯಾರಿಂದಲೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ತಾನೇ ಈ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದೇ ಗೆಲ್ಲುತ್ತೇನೆಂಬ ಅಪಾರ ನಂಬಿಕೆ ದುರ್ಯೋಧನನಿಗೆ. ಏಕೆಂದರೆ ದುರ್ಯೋಧನನ ಸೇನೆಯ ಸೇನಾಧಿಪತಿ ಗಳಾಗಿದ್ದವರು ಅಂತಿಂಥವರಲ್ಲ,ಅತಿರಥಮಹಾರಥ. ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರು ಭೀಷ್ಮಾಚಾರ್ಯರು ಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಕರ್ಣ. ಇವರೆಲ್ಲ ಯಾರು?ಬಾಲ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ಆದಂತಹ ಭೀಷ್ಮಾಚಾರ್ಯರು. ಮಹಾತಪಸ್ವಿ ಗಳಾಗಿದ್ದ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರು.ಮಹಾದಾನಿ ಕರ್ಣ. ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯವಂತ ನಾದ ಶಲ್ಯ.ಈ ನಾಲ್ವರು ದುರ್ಯೋಧನನ ಸೇನಾಪತಿಗಳು. ಅಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ,ತಪಸ್ಸು,ದಾನ,ಪುಣ್ಯ, ಈ ನಾಲ್ಕು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇನಾಪತಿಗಳು ಆಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ನಾಲ್ಕನ್ನು ಸಂಹಾರಿಸಲಾಯಿತು.. ಯಾಕೆ?? ಇಂತಹ ದುರಂತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದರೂ ಏನಾಗಿರಬಹುದು?? ದುರ್ಯೋಧನನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಾಗ ನಾಲ್ವರು ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳು ತಾವು ಯಾರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆಅಗತ್ಯದ ಚಿಂತನೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು.. ದುರ್ಯೋಧನ ಅಧರ್ಮದ ಪ್ರತಿಕ..ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ತಪಸ್ಸು,ದಾನ,ಪುಣ್ಯ ಎಲ್ಲವೂ ಕೂಡ ಅಧರ್ಮವನ್ನು ಜೈಸಲು ಯುದ್ಧ ಮಾಡ ಹೊರಟಿವೆ.ಇಲ್ಲಿ ಅಧರ್ಮವು ಅಮರವಾಗುವುದಾ ಅಥವಾ ಅಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದ ಕಾರಣ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ತಪಸ್ಸು ದಾನ ಪುಣ್ಯ ಮರಣ ಹೊಂದಿದೆಯಾ ಎಂಬುದೇ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯ. ದುರ್ಯೋಧನನ ತರ್ಕ ಏನಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ, ಅಧರ್ಮವನ್ನು ತಾನು ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಅಮರನಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದೇ ಯೋಚಿಸಿರುತ್ತಾನೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಭೀಷ್ಮಾಚಾರ್ಯರು ಇಚ್ಚಾಮರಣಿಗಳು ಅವರು ತಮಗೆ ಬೇಕಾದಾಗ ಮಾತ್ರ ಮರಣ ಹೊಂದಲು ಸಾಧ್ಯ.ಅವರನ್ನು ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಯಾವುದೇ ಆಯುಧ ದಲ್ಲೂ, ಯಾರಿಂದಲೂ ಅವರನ್ನು ಸಾಯಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ದುರ್ಯೋಧನ ತಾನೇ ಗೆಲ್ಲುತ್ತೇನೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ.. ಇನ್ನು ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರು. ಅವರೆಂಥವರು! ಯಾವಾಗ ಶಸ್ತ್ರತ್ಯಾಗ ಮಾಡುವರೋ, ಆಗ ಅವರಿಗೆ ಮೃತ್ಯು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು. ಅವರು ಯಾವಾಗ ಸಾಯುವುದು. ಅವರ ಪುತ್ರ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದಾಗ. ಅಶ್ವಥಾಮನಾದರೂ ಹೇಗೆ ಸಾಯ ಲು ಸಾಧ್ಯ.ಅವನಿಗೆ ಕೃಷ್ಣನೆ ವರವನ್ನು ಇತ್ತಿದ್ದಾನೆ,, ಚಿರಂಜೀವಿ ಯಾಗು ಎಂದು. ಆದ್ದರಿಂದ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರು ಅಮರರಾಗಿ ಯೇ ಇರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ದುರ್ಯೋಧನನ ನಂಬಿಕೆ. ಇನ್ನು ಕರ್ಣ. ಕರ್ಣನಾದರೂ ಹುಟ್ಟುವಾಗಲೇ ಕವಚ ಕುಂಡಲಗಳು ಜೊತೆಯೇ ಜನಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅವನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಕವಚ ಕುಂಡಲಗಳುಇರುತ್ತದೆಯೋ, ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅವನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ ಎಂದರ್ಥ. ಅಂದರೆ ಕರ್ಣ ತಾನೆತನ್ನ ಕವಚಕುಂಡಲಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಾಗ ಮಾತ್ರ ಅವನ ಸಾವು ಖಚಿತ.. ಇಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ದುರ್ಯೋಧನ ತಪ್ಪಾಗಿಯೇ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುತ್ತಾನೆ. ಕರ್ಣನನ್ನು ಯಾರಿಂದಲೂ ಕೊಲ್ಲಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು. ಇನ್ನು ಶಲ್ಯ,, ಶಲ್ಯ ನಾದರೂ ಸಾಮಾನ್ಯನಲ್ಲ. ಅವನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ಸಮಾನ ನಾದಂತಹ ಸಾರಥಿ ಆಗಿರುತ್ತಾನೆ, ಕೃಷ್ಣ ಹೇಗೆ ಅಮರ ನಾಗಿರುತ್ತಾನೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಕುಶಲನಾದ ಸಾರಥಿಯಾಗಿದ್ದ ಶಲ್ಯನು ಅಮರ ನೇ ಎಂದು ದುರ್ಯೋಧನನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ತಲೆಕೆಳಕಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧ. ಯಾವ ನಾಲ್ವರು ಸೇನಾಪತಿಗಳು ಅವನ ಅಮಾರ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದನೋ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಸಂಹರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅಂದರೆ ಈ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಅಮರವೇ ಅಥವಾ ಮೃತ್ಯುವೇ. ಸರಿಯಾದ ಉತ್ತರ ಎಂದರೆ ಧರ್ಮ. ಯಾವಾಗಲೂ ಯಾವ ಧರ್ಮ, ಅಧರ್ಮವನ್ನು ಜಯಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ ಯೋ,ಅದು ಧರ್ಮ ಎನಿಸುವುದಿಲ್ಲ.. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಧರ್ಮ ಅಮರ. ಅಧರ್ಮವನ್ನು ಮೇಟ್ಟಿ ನಿಲ್ಲುವಂತದ್ದು. ಧರ್ಮೋ ರಕ್ಷತಿ ರಕ್ಷಿತ: ಎಂಬ ನಾಣ್ಣುಡಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ವರದಿ : ಯಶುಪ್ರಸಾದ್