ജൈന പ്രതിമകള്ക്കരികില് ഭഗവതി ,നൂറ്റാണ്ടുകളുടെ പൈതൃകംപേറി ചിതറാല് നൂറ്റാണ്ടുകളായി നിലനില്ക്കുന്ന ജൈന ക്ഷേത്രമാണ് ചിതറാല്. കേരള അതിര്ത്തിയോട് ചേര്ന്ന് തമിഴ്നാട്ടില് കാണപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രമിപ്പോള് അറിയപ്പെടുന്നത് ചിതറാല് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം എന്നാണ്.ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് തിരിയുന്ന വഴിയില് കാണുന്ന കമാനത്തില് രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നതും ഇത് തന്നെ.ഭാരതത്തിലെ മിക്ക ജൈന ക്ഷേത്രങ്ങളും ഹിന്ദു ക്ഷേത്രങ്ങളായതിന്റെ ഭാഗമാണ് ഇതും. പ്രതിഷ്ഠ ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഇപ്പോഴത്തെ പ്രതിഷ്ഠ ഭഗവതിയാണ്. 1913ല് ശ്രീമൂലം തിരുനാളാണ് ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠ ചെയ്തത്. അതുവരെ പദ്മാവതി ദേവി പ്രധാന ആരാധനമൂര്ത്തിയായിരുന്നു എന്നും കരുതപ്പെടുന്നു.പാറയില്കെത്തിയ ധ്യാന നിരതനായ തീര്ഥങ്കരന്റെ വിവിധ രൂപങ്ങളും സന്യാസി സന്യാസിനി ശില്പ്പങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ട്. ചരിത്രം ഒമ്ബതാം നൂറ്റാണ്ടിലേതെന്ന് കരുതുന്ന ജൈന ക്ഷേത്രം അക്കാലത്തെ വാസ്തുവിദ്യയുടെ എറ്റവും പ്രധാന ഉദാഹരണങ്ങളില് ഒന്നാണ്. മലൈകോവില് എന്ന് നാട്ടുകാര് വിളിക്കുന്ന ഈ ക്ഷേത്രം വിക്രമാദിത്യ വരഗുണ രാജാവിന്റെ കാലത്ത് പണികഴിപ്പിക്കപ്പെട്ടുവെന്ന് കരുതുന്നു.ആദ്യ കാലത്ത് ക്ഷേത്രം ജൈന സന്യാസിമാരുടെ താവളമായിരുന്നുവെങ്കിലും പിന്നീട് ഹിന്ദുമതത്തിന്റെ വ്യാപനത്തോടുകൂടി ഇതൊരു ഹിന്ദുക്ഷേത്രമായി മാറിയിരിക്കാമെന്നും ചരിത്രക്കാര് പറയുന്നു. ഭാരതചരിത്രത്തിന്റെ ഏടുകളില് ബുദ്ധ മതത്തോളം തന്നെ പ്രാധാന്യത്തോടെ ഇടം നേടിയിട്ടുള്ള ജൈന മതം കാലങ്ങള്ക്ക് മുന്മ്ബ് തന്നെ കേരളത്തിലും, തമിഴ് നാട്ടിലും വ്യാപകമായി പ്രചരിച്ചിരുന്നു എന്നും അക്കാലത്തെ വാസ്തുവിദ്യ ലോക നിലവാരത്തിലുള്ളതായിരുന്നു എന്നും ചിതറാല് ക്ഷേത്രം സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നു. എങ്ങനെ എത്താം? മാര്ത്താണ്ഡത്തുനിന്ന് രണ്ടു കിലോമീറ്ററോളം കുലശേഖരം റൂട്ടില് സഞ്ചരിച്ചാല് പയണം എന്ന സ്ഥലത്ത് എത്തിച്ചേരാം. അവിടെനിന്ന് ഇടത്തേക്ക് തിരിഞ്ഞ് തിക്കുറിശ്ശി വഴി മൂന്നര കിലോമീറ്റര് മുന്നോട്ട് സഞ്ചരിച്ചെത്തുന്നതാണ് ചിതറാല് മലയടിവാരം. അവിടെ നിന്ന് ഒന്നര കിലോമീറ്റര് മല കയറിയാല് ക്ഷേത്രത്തില് എത്താം.ഭക്തിയുടെ അന്തരീക്ഷത്തിനൊപ്പം പ്രകൃതി ഭംഗിയുടെ അസാധാരണ അനുഭവങ്ങള് കൂടെയാണ് ചിതറാല് മല ഭക്തര്ക്കായി ഒരുക്കുന്നത്. മല മുകളിലേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്ന വഴികളില് വിശ്രമത്തിനായി കോണ്ക്രീറ്റ് ബെഞ്ചുകള് സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.മലമുകളില് എത്തിയാല് വിശ്രമം ഒരുക്കാനായി ആല്മരം പടര്ന്ന് നില്ക്കുന്നുണ്ട്.അതിന് സമീപമായി കാണുന്ന കവാടത്തിന് അരികിലെ പാറക്കെട്ടുകള്ക്കിടയിലൂടെ നീങ്ങിയാല് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തില് എത്താം. അവിടെനിന്നും മുകളിലേക്ക് കയറിയാല് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മുകള് ഭാഗവും, ദൂരെയായി തമ്രപര്ണി നദിയും, പച്ചപുതച്ച് നില്ക്കുന്ന താഴ്വാരങ്ങളും, ജലാശയങ്ങളും, ചെറു പട്ടണങ്ങളും, ആരാധനാലയങ്ങളുടെ ഉയര്ന്ന് നില്ക്കുന്ന ഗോപുരങ്ങളും കാണാം.ഭക്തി സാന്ദ്രമായ അന്തരീക്ഷത്തിനൊപ്പം പ്രകൃതിയുടെ മനോഹാരിതയും സമ്മാനിക്കുന്ന ഈ ജൈന ക്ഷേത്രം,ഭക്തര്ക്കൊപ്പം സഞ്ചാരികളുടെയും പ്രിയപ്പെട്ടൊരിടമാണ്.