ആത്മശാന്തി ലഭിച്ച ബാലിമനസ് ഒരേ ഞെട്ടിലുണ്ടായ രണ്ടു കായ്കളാണ് ബാലിയും സുഗ്രീവനും. ബാലി ശക്തിയുടെ ഉപാസകനാണ് സുഗ്രീവന് ഭക്തിയുടെയും. ശക്തി ജന്തുനീതിയാണ്. ഭക്തിയാകട്ടെ മാനുഷിക ഗുണവും. അതുകൊണ്ടു തന്നെ രാജ്യനീതിയും ജന്തുനീതിയും അവര്ക്കു ബാധകമാണ്. ഈ രണ്ടു ഗുണങ്ങളുടെ ഏറ്റുമുട്ടലാണ് അവരുടെ ജീവിതം.അനഭിലഷണീയമായ പ്രതികാരബുദ്ധി മനുഷ്യന്റെ നാശത്തില് കലാശിക്കുമെന്ന പാഠമാണ് ബാലിയുടെ കഥയിലൂടെ രാമായണം നമ്മോടുപദേശിക്കുന്നത്. ബാലിയില് പ്രതികാരബുദ്ധി നിറഞ്ഞപ്പോള് സുഗ്രീവനെ എങ്ങനെയെങ്കിലും വധിക്കണമെന്ന ചിന്ത അയാളില് രൂഢമൂലമായി. ബാലിയോടുള്ള ഭയം, തനിക്കു സ്വസ്ഥമായി ജീവിക്കണമെങ്കില് ബാലി ഇല്ലാതാകണം എന്ന ചിന്ത സുഗ്രീവനിലും അനുദിനം വളര്ന്നുവന്നു. പരസ്പരാഭിമുഖമായ ഭയവും വിദ്വേഷവും ഉള്ളില് വളരുമ്ബോള് സ്വയംരക്ഷ എന്ന വാദം രണ്ടുപേരും മറയാക്കി.ഈ കാടിന്റെ മക്കളോട് പ്രകൃതി തുല്യമമതയാണു കാട്ടിയത്. നേരെ എതിര്ക്കുന്ന ശത്രുവിന്റെ പകുതി ശക്തികൂടി ബാലിക്കു കിട്ടുമെന്ന ദേവദത്തമായ വരമായിരുന്നു ബാലിയുടെ ബലം. ഋശ്യമൂകാചലത്തില് പ്രവേശിച്ചാല് ബാലിയുടെ തല പൊട്ടിത്തെറിക്കുമെന്ന ശാപം സുഗ്രീവന് ആത്മവിശ്വാസം നല്കി. ബാലിസുഗ്രീവന്മാരുടെ സന്ധിയില്ലാത്ത വൈരത്തിന് അന്ത്യമുണ്ടാക്കാന് പ്രകൃതി നിശ്ചയിച്ച പരിഹാരമാര്ഗമാണ് രാമസുഗ്രീവ സഖ്യം. സീതയെ രാവണന് അപഹരിച്ചതും രാമന് കിഷ്കിന്ധയിലെത്തി സുഗ്രീവനെ കാണാനിടയാകുന്നതും പ്രകൃതിനിയോഗമല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമല്ല. രാമായണത്തിലെ മുഖ്യമായ ധാര്മിക പ്രശ്നങ്ങളിലൊന്നിന് തുടക്കം കുറിക്കുന്നത് ഇവിടെയാണ്.രാമനും സുഗ്രീവനും തമ്മിലുള്ള ധാരണപ്രകാരം ജ്യേഷ്ഠാനുജന്മാര് ഏറ്റുമുട്ടുമ്ബോള് രാമന് ഒളിയമ്ബെയ്ത് ബാലിയെ വധിക്കണം. പരാജയപ്പെട്ടവന് വീണ്ടും വെല്ലുവിളി ഉയര്ത്തുമ്ബോള് അതില് എന്തെങ്കിലും ചതി ഒളിഞ്ഞു കിടപ്പുണ്ടാകുമെന്നു ബുദ്ധിയുള്ളവര് വിചാരിക്കും. ബാലിയുടെ ഭാര്യ താര അങ്ങനെയാണു ചിന്തിച്ചതും ഭര്ത്താവിനെ ഉപദേശിച്ചതും. സുഗ്രീവന് രാമന്റെ പിന്ബലമുണ്ടാകുമെന്ന് അവര് സംശയമുന്നയിച്ചതുമാണ്. പക്ഷേ, രാമനെപ്പോലൊരു ധര്മചാരി അത്തരമൊരു കുടിലതയ്ക്ക് ഒരുമ്ബെടുകയില്ലെന്ന ബാലിയുടെ ചിന്ത യുക്തിസഹം തന്നെയാണ്. മാത്രമല്ല, താന് രാമന്റെ ശത്രുവല്ല. ശത്രുവല്ലാത്ത ഒരാളെ വധിക്കാന് ധര്മബോധവും നീതിബോധവുമുള്ള രാമന് തയാറാകുമെന്ന് സംശയിക്കേണ്ടതുമില്ല. എന്നിട്ടും സംഭവിച്ചത് അതു തന്നെയാണല്ലോ. കോദണ്ഡത്തില്നിന്നു പുറപ്പെട്ട ജാജ്വല്യമാനമായ രാമബാണം ബാലിയുടെ വക്ഷസ്സിനെ ഭേദിച്ചപ്പോള് കയറഴിച്ചുവിട്ട ഇന്ദ്രധ്വജമെന്നപോലെ ബാലിയുടെ മഹാകായം ഭൂമിയില് പതിച്ചു. മനുഷ്യമനഃസാക്ഷിക്കു മുന്നില് രാമന് വിചാരണ ചെയ്യപ്പെടുകയാണ് ഇവിടെ.ആസന്നമരണനായ ബാലി തന്നെയാണ് ദേവസമാനമായ മനഃശുദ്ധിയോടെ രാമന്റെ അധര്മപ്രവൃത്തിയെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നത്. ഉത്തമോത്തമവംശത്തില് പിറന്ന്, അനശ്വര യശസാര്ജിച്ച, സാത്ത്വികഗുണസമ്ബന്നനായ രാമന് നേരിട്ടു യുദ്ധംചെയ്യാതെ ഒരുവനെ നിഗ്രഹിച്ചതുകൊണ്ട് എന്തുനേടിയെന്നാണ് ബാലിയുടെ ചോദ്യം. സദ്കര്മങ്ങളില് ദൃഢവ്രതനും പൂര്വ്വാചാരങ്ങളില് അതിനിഷ്ഠയുള്ളവനുമെന്ന് പുകള്പെറ്റവനാണു രാമന്. ദമം, ശമം, ക്ഷമ, ധൃതി, സത്യം, പരാക്രമം തുടങ്ങിയ നൃപഗുണങ്ങളുടെ നിലയമാണ്. പുല് മൂടിയ കിണര്, സജ്ജന വേഷം കെട്ടി നടക്കുന്ന ദുഷ്ടന്, ധര്മപ്പുതപ്പു കൊണ്ടു മൂടിയ കള്ളന് എന്നൊക്കെയാണ് ബാലി രാമനെ അധിക്ഷേപിക്കുന്നത്.സ്ഥിതപ്രജ്ഞനായ രാമന് അതിനു വ്യക്തമായ ഉത്തരമുണ്ടായിരുന്നു. രാജനീതി അനുസരിക്കാതിരുന്നതും ദുഷ്കര്മങ്ങള് ചെയ്തതും കാമത്തിന് അധീനനായതും ബാലിയുടെ തെറ്റ്. അച്ഛന്, ആചാര്യന്, അഗ്രജന് ഇവര് ഒരു പോലെ പിതാക്കളായിരുന്നിട്ടും ആ ധര്മം ബാലി അനുഷ്ഠിച്ചില്ല. അനുജനെയും ആത്മജനെയും പുത്രനായി കരുതേണ്ടതാണെങ്കിലും ആ കടമ നിറവേറ്റിയില്ല. കാമചാരിയും ധര്മവിഹീനനുമായി അനുജന്റെ പത്നിയെ സ്വാധീനിച്ച് ധര്മംതെറ്റിച്ച രാജാവിന് ഇതല്ലാതൊരു ശിക്ഷയില്ലെന്നാണ് രാമന്റെ ന്യായം. ബാലിക്ക് ആത്മപരിശോധന നടത്താന് പോന്നതായിരുന്നു രാമന്റെ വാക്കുകള്. ആലോചന കൂടാതെ താന് ഓരോന്നു പറഞ്ഞതില് മാപ്പപേക്ഷിക്കുന്ന ബാലി രാമന് നല്കിയ തത്ത്വാര്ഥബോധനത്താല് പാപമോചിതനായി മനഃശുദ്ധി കൈവരിച്ചാണ് മോക്ഷം നേടുന്നത്.