വിജയനഗര സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകളുറങ്ങുന്ന ചന്ദ്രഗിരിയില് കോഴിക്കോടു നിന്നും അഞ്ചുമണിക്ക് പുറപ്പെട്ട വണ്ടി കാട്പാടിയില് എത്തിയപ്പോള് സമയം പുലര്ച്ചെ മൂന്നുമണി. ആ സമയത്തും ഓട്ടോറിക്ഷക്കാരുടേയും ടാക്സിക്കാരുടേയും തിരക്കുണ്ട് പുറത്ത്. ആരേയും മൈന്ഡ് ചെയ്യാതെ ബസ്സ്റ്റോപ്പിലേക്ക് നടന്നു. ചെന്നൈയില് നിന്നും തിരുപ്പതിയിലേക്കുളള ബസുകള് തയാറായി നില്ക്കുന്നു. ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്ന സീറ്റുകള് കാണിച്ച് കണ്ടക്ടര് ക്ഷണിച്ചു. വലിയ ദൂരം താണ്ടിയില്ല, തമിഴ്നാട്ടില് നിന്നും ആന്ധ്രപ്രദേശിലേക്ക് കടക്കുന്ന ചെക്പോസ്റ്റിനടുത്തെത്തി. ചിറ്റൂരിലെത്തിയപ്പോള് ബസിലെ ഭൂരിഭാഗം യാത്രക്കാരും ഇറങ്ങി. മൂന്നുപേര്ക്ക് ഇരിക്കാവുന്ന സീറ്റുകള് കാട്ടി കണ്ടക്ടര് പറഞ്ഞു, കിടന്നോളൂ... രണ്ടര മണിക്കൂറുണ്ട് ഇനിയും തിരുപ്പതിയിലെത്താന്. കിടന്നെങ്കിലും വലിയ ഒച്ചത്തില് വെച്ചിരിക്കുന്ന തമിഴ് പാട്ടുകള് ഉറങ്ങാന് അനുവദിച്ചില്ല. എം.ജി.ആറിന്റെ പാട്ടുകള്, എസ്.പി ബാലസുബ്രഹ്മണ്യം, കെ.എസ് ചിത്ര യുഗ്മ ഗാനങ്ങള്. ഇതെല്ലാം കേട്ട് ആറുമണിക്കു മുന്പേ തിരുപ്പതിയിലെത്തി.റാണി മഹല്നേരത്തേ ബുക് ചെയ്ത റൂമിലെത്തി ഗൂഗിളില് തിരഞ്ഞെപ്പോഴാണ് ചന്ദ്രഗിരിയെക്കുറിച്ചറിഞ്ഞത്. ഗൂഗിള് കാണിച്ചുതന്ന രാജാമഹലിന്റെയും റാണിമഹലിന്റെയും ഹൃദയം കവര്ന്നു. തിരുവണ്ണാമലയിലേക്കുള്ള ട്രിപ്പ് കാന്സല് ചെയ്ത് അപ്പോള്ത്തന്നെ ചന്ദ്രഗിരിയിലേക്ക് വെച്ചുപിടിച്ചു. ഗൂഗിളാണ് വഴികാട്ടി. തിരുപ്പതിയില് നിന്നും 13 കിലോമീറ്ററുകള്ക്കകലെ പേരുപോലെ തന്നെ മനോഹരമായ ഗ്രാമം. വനിത കണ്ടക്ടര് പറഞ്ഞ സ്ഥലത്ത് ബസിറങ്ങിയെങ്കിലും തുടര്ന്ന് കണ്ട കാഴ്ചകള് തെറ്റിപ്പോയോ എന്ന സന്ദേഹമുണ്ടാക്കി. ഒരു പൗരാണിക നഗരത്തിന്റെ ലാഞ്ചന പോലുമില്ലാത്ത നരച്ച നിറമുള്ള പട്ടണം. 20 വര്ഷം മുന്പുപോലും കേരളത്തില് ഇത്തരത്തില് ഒരു ഇടത്തരം ടൗണ് ഉണ്ടാകുമോ എന്ന് സംശയമാണ്.രാജ രാജേശ്വര ക്ഷേത്രംറോഡില് നല്ല തിരക്കാണ്. നിറമുള്ളതോ പുതിയതോ ആയോ ഒന്നും കാണാനില്ലെങ്കിലും നല്ല ഫ്രെഷ് ആയ പഴങ്ങള് വില്ക്കുന്ന സ്ത്രീകള് റോഡില് നിരന്നിരിക്കുന്നുണ്ട്. തിരുപ്പതിയിലായാലും ചിറ്റൂരിലായാലും ഭക്ഷണസാധനങ്ങള് വില്ക്കുന്നവരില് അധികവും സ്ത്രീകള് തന്നെയാണ്. ഇഡ്ഢലി ഉണ്ടാക്കി വിറ്റ് ഉപജീവനം തേടുന്ന പല സ്ത്രീകളേയും കണ്ടു. തൈര് സാദം കഴിച്ച ഹോട്ടലിലുമുണ്ടായിരുന്നു മുഷിഞ്ഞ സാരി ഉടുത്ത രണ്ടുമൂന്ന് സ്ത്രീകള്. വെണ്മയുള്ള പല്ലുകാട്ടി ചിരിച്ച് ആംഗ്യഭാഷയില് അവര് എന്താണ് വേണ്ടതെന്ന് രണ്ടുമൂന്നുതവണ ചോദിച്ചു. വൃത്തിയൊക്കെ കുറവാണെങ്കിലും അവിടത്തെ തൈര് സാദത്തിനും തക്കാളി സാദത്തിനും ഗംഭീര രുചിയായിരുന്നു.ചന്ദ്രഗിരി കോട്ടയിലേക്കുള്ല വഴിഓട്ടോയില് കയറി വലിയ തിരക്കൊന്നുമില്ലാത്ത റോഡിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു. അര കിലോമീറ്റര് പിന്നിട്ടപ്പോഴേക്കും പൂര്വഘട്ട മലനിരകളുടെ ഭാഗമായ സുന്ദരിയായ ചന്ദ്രഗിരി കുന്നുകള് തെളിഞ്ഞുവന്നു. വലതുഭാഗത്ത് പരന്ന പാറക്കെട്ടുകള് തലയുയര്ത്തി നില്ക്കുന്നു. മുംബൈബംഗളൂരു ദേശീയപാതയില് നിന്നും കാണുന്ന ചന്ദ്രഗിരി കുന്നുകളുടെ ക്ലോസ് അപ്. രണ്ട് വളവു കഴിഞ്ഞതേയുള്ളൂ. മഹത്തായ വിജയനഗര സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും അവസാനത്തെ ആസ്ഥാനമായ ചന്ദ്രഗിരിയിലേക്ക് കടക്കുകയാണ് നമ്മള്. പൗരാണിക നഗരത്തിന്റെ പ്രൗഢിയോടെ തല ഉയര്ത്തി നില്ക്കുന്ന കവാടം. കല്ലില് കൊത്തുപണികളുമായി തൂണുകള്. കടന്നുപോകുന്നത് ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ മഹത്തായ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകളിലൂടെയാണെന്ന് രോമാഞ്ചത്തോടെ ഓര്ത്തു. തകര്ന്നടിഞ്ഞ ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങളാണ് ചുറ്റും. രാജാ മഹലിന്റെ അടുത്തെത്തിയപ്പോള് ഓട്ടോ നിന്നു. 30 രൂപയുടെ ടിക്കറ്റെടുത്ത് അകത്തുകയറി.രാജ മഹല്1000 എ.ഡിയില് നരസിംഹ യാദവരായ ചക്രവര്ത്തിയാണ് ചന്ദ്രഗിരി കോട്ട പണിതതെന്നു ചരിത്രം സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നു. 1565 എ.ഡിയിലെ തളിക്കോട്ട യുദ്ധത്തില് ഏറ്റ പരാജയത്തോടെയാണ് വിജയനഗര സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനം ഹംപിയില് നിന്നു ചന്ദ്രഗിരിയിലെക്കു മാറ്റിയത്. വിജയനഗര സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ സാമന്ത രാജാവായ യാദവരായരില് നിന്ന് ഏറ്റെടുത്ത് കുറേ നിര്മിതകളൊക്കെ നടത്തുകയും കൊട്ടാരവും കോട്ടയും ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തായിരുന്നു ചന്ദ്രഗിരിയില് വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം കുടിയേറിയത്. മുന്പുണ്ടായിരുന്ന വലിയ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഒരു കോണിലേക്ക് വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം ഒതുങ്ങിയെങ്കിലും ചന്ദ്രഗിരിയുടെ ശേഷിപ്പുകള് വലിയ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഗാംഭീര്യമാര്ന്ന ഭൂതകാലത്തെ എല്ലായ്പ്പോഴും ഓര്മപ്പെടുത്തുന്നതാണ്. വെങ്കടപ്പതിദേവ മഹാരായ, കോട്ടയെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ധാരാളം ക്ഷേത്രങ്ങള് പണിയുകയും ചെയ്തു. 1646 മുതല് ഗോല്ക്കൊണ്ട സുല്ത്താന്മാരുടെ അധീനതയിലായിരുന്ന ഇവിടം 1782ല് മൈസൂര് രാജാക്കന്മാര് കീഴ്പ്പെടുത്തുകയും പിന്നിട് ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്ബനിയുടെ കൈകളില് എത്തുകയുമായിരുന്നു.ചന്ദ്രഗിരി കുന്നുകളുടെ താഴ്വാരത്തില് 2500ത്തിലധികം ഏക്കറുകളില് പരന്നുകിടക്കുന്ന കോട്ടയും കൊട്ടാരങ്ങളും ക്ഷേത്രസമുച്ചയങ്ങളും അടങ്ങുന്ന സമുച്ചയം ആര്ക്കിയോളജിക്കല് സര്വെ ഓഫ് ഇന്ത്യയാണ് സംരക്ഷിക്കുന്നത്. വിജയനാഗര ചക്രവര്ത്തിമാരുടെ ആസ്ഥാനമായ രാജ മഹലാണ് ഇവിടത്തെ പ്രധാന ശ്രദ്ധാ കേന്ദ്രം. ഇന്ഡോ മുഗള് ശൈലിയിലാണ് രൂപകല്പ്പന. കൊട്ടാരം മുഴുവന് കല്പാളികളാലാണ് നിര്മിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. കട്ടിളപ്പടികളും മേല്ക്കൂരകളും മൂന്നു നിലകളുള്ള കൊട്ടാരത്തിന്റെ മുകള് നിലകളെ താങ്ങി നിര്ത്തുന്ന ബീമുകള് വരെ കല്പ്പാളികളാണ്.രാജ മഹലിനുള്ളില് പുരാതന കാലത്തെ ശൈവ, വൈഷ്ണവ, ജൈന മത പശ്ചാത്തലങ്ങളുടെ ദേവി ദേവ വിഗ്രഹങ്ങള് പ്രദര്ശനത്തിനുണ്ട്. ദര്ബാര് ഹാളില് വിജയനഗര സാമ്രാജ്യത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട രാജാക്കന്മാരുടെ വലിയ പ്രതിമകളുണ്ട്. രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലേതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന ഒരു ശിവലിംഗം ഇവിടത്തെ പ്രധാന ആകര്ഷണമാണ്. പല പ്രതിമകളുടെയും തല അറുക്കപ്പെട്ട നിലയിലാണെങ്കിലും അവയും പ്രദര്ശത്തിനായി സജ്ജീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. രാജ മഹലിന്റെ മുകള് നിലയില് പണ്ടു കാലത്തെ പലതരം ആയുധങ്ങള് പ്രദര്ശനത്തിനു വെച്ചിരിക്കുന്നു.രാജ മഹലില് നിന്ന് നോക്കുമ്ബോള് കാണുന്ന വലിയ കുളമുണ്ട്. ചന്ദ്രഗിരി കുന്നുകളില് നിന്നും ഒലിച്ചിറങ്ങുന്ന വെള്ളം ശേഖരിച്ചുനിര്ത്താനും കുളം ഉപയോഗിക്കുന്നു. വര്ഷക്കാലമായിരുന്നെങ്കില് മലകളില് നിന്നും വരുന്ന വെള്ളം നിറഞ്ഞൊഴുകുന്ന ദൃശ്യം മനോഹരമായേനെ എന്ന് മനസ്സിലോര്ത്തു. രാജ്മഹലിനേക്കാള് താരതമ്യേന ചെറുതായ റാണി മഹലിന് മുകളിലേക്ക് പ്രവേശനം അനുവദിച്ചിട്ടില്ല.മല മുകളിലെ കോട്ടകളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങള് കാണാമെങ്കിലും അവിടേക്കുള്ള പ്രവേശനം ഇപ്പോള് നിരോധിച്ചിരിക്കുകയാണ്. മുകളിലെക്കു കയറാനായി കല്പടവുകള് നിര്മിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതിന്റെ പ്രവേശന ഭാഗത്ത് മുള്വേലികമ്ബി കെട്ടിയിട്ടുണ്ട്. ചിലര് അവിടം ആത്മഹത്യ ചെയ്യാനുള്ള സ്ഥലമായി തെരഞ്ഞെടുത്തതിനാലാണ് പ്രവേശനം നിരോധിച്ചതെന്ന് റാണിമഹലിലെ എ.എസ്.ഐ ഉദ്യോഗസ്ഥന് പറഞ്ഞു. പടവുകളിലൂടെ താഴേക്ക് ഇറങ്ങാന് കഴിയുന്ന കൊട്ടാരത്തിന്റെ കിണറും മല്ലയുദ്ധങ്ങള് നടന്നിരുന്ന സ്ഥലങ്ങളും ആകര്ഷകമാണ്. ചാലൂക്യ ശൈലിയിലുള്ള ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങള് പഴയകാല പ്രൗഢി വിളിച്ചോതുന്നു.തിരിച്ചുപോകാനായി പുറത്തെത്തിയപ്പോള് ഒരു ഓട്ടോ പോലുമില്ല. സന്ദര്ശകരെ കൊണ്ടുവന്ന ഓട്ടോകള് കണ്ട് ഓട്ടോ സ്റ്റാന്ഡുണ്ടെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിച്ചിരുന്നു. രാജ മഹലിന്റെ അടുത്തുള്ള ചെറിയ പെട്ടിക്കടയില് പോയി തമിഴും തെലുഗും കൂട്ടിക്കലര്ത്തി കാര്യം പറഞ്ഞപ്പോള് അവിടത്തെ ചേട്ടന് ഫോണില് വിളിച്ച് ഒരു ഓട്ടോ ഏര്പ്പാടാക്കി തന്നു. ബസ് കാത്തുനിന്നപ്പോള് പലരും ജ്യൂസ് പോലെ എന്തോ ദ്രാവകം കവറില് പൊതിഞ്ഞു കൊണ്ടുപോകുന്നതു കണ്ടു. പാനീയത്തിന്റെ നിറം കണ്ടിട്ടാവണം, വഴിവക്കില് കാണുന്ന എന്തിനോടും എനിക്ക് തോന്നുന്ന കൗതുകം അടക്കാനായില്ല. മിക്സഡ് ജ്യൂസ് എന്ന പേരില് ഏറ്റവും വില കുറഞ്ഞ പ്ലാസ്റ്റിക് ഗ്ലാസില് തന്ന പാനീയം കൂടെയുള്ളവര് വിലക്കിയിട്ടും ഞാന് കുടിച്ചുതുടങ്ങി. വലിയ സ്വാദൊന്നുമില്ല. ട്രെയിനിലൊക്കെ പോകാനുള്ളതല്ലേ... വയറു പ്രശ്നമാക്കുമോ എന്ന സുഹൃത്തുക്കളുടെ ചോദ്യം ലേശം ടെന്ഷനുണ്ടാക്കി. അപ്പോഴേക്കും തിരുപ്പതിയിലേക്കുള്ള ബസ് വന്നതുകൊണ്ട് ഒട്ടും കുറ്റബോധമില്ലാതെ ജ്യൂസുപേക്ഷിച്ച് ബസില് കയറി.