രാവിലെ അഘോരമൂര്ത്തിയായും, ഉച്ചക്ക് ശരഭമൂര്ത്തിയായും, വൈകിട്ട് അര്ദ്ധനാരീശ്വരനായും സങ്കല്പിച്ച് കൊണ്ടാണ് പൂജകള്, ആയിരം വര്ഷം പഴക്കമുള്ളൊരു ക്ഷേത്രം രൗദ്ര ഭാവത്തിലുള്ള ശിവ ഭഗവാന് മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠയായ ക്ഷേത്രമാണ് ഏറ്റുമാനൂര് മഹാദേവ ക്ഷേത്രം. കോട്ടയം ജില്ലയില് ഏറ്റുമാനൂര് നഗരഹൃദയത്തില് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഈ ക്ഷേത്രം കേരളത്തിലെ പ്രധാന ശിവ ക്ഷേത്രങ്ങളില് ഒന്നാണ്. ശിവ ഭഗവാനെ വിവിധ ഭാവങ്ങളില് ആരാധിക്കുന്നത് ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. രാവിലെ അഘോരമൂര്ത്തിയായും ഉച്ചക്ക് ശരഭമൂര്ത്തിയായും, വൈകിട്ട് അര്ദ്ധനാരീശ്വരനായും സങ്കല്പിച്ച്കൊണ്ടാണ് പൂജകള് നടക്കുന്നത്.വലിയ വിളക്കില് എണ്ണ ഒഴിച്ച് പ്രാര്ഥിക്കുന്നതെന്തും ആത്മാര്ഥമെങ്കില് ഭഗവാന് നടത്തിത്തരുമെന്നാണ് വിശ്വാസം.കുംഭമാസത്തിലെ പത്ത് ദിവസത്തെ ഉത്സവമാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആഘോഷം. ഇത് കൂടാതെ ശിവരാത്രി, ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിര എന്നിവയും ക്ഷേത്രത്തിലെ വിശേഷ ദിവസങ്ങളാണ്.ഈ ക്ഷേത്രത്തില് ഉച്ചപൂജക്ക് മുന്പ് ദര്ശനം നടത്തുന്നത് പുണ്യത്തിന് കാരണമാകുമെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഐതിഹ്യം. ഖരന് എന്ന അസുരന് മുത്തച്ഛനായ മാല്യവാനില് നിന്ന് ശൈവവിദ്യ ഗ്രഹിച്ച് ചിദംബരത്തുപോയി ശിവനെ പ്രീതിപ്പെടുത്താനായി തപസ്സാരംഭിച്ചു. ഭക്തന്റെ തപസില് സംപ്രീതനായ ഭഗവാന് അവന് മൂന്ന് ജ്യോതിര്ലിംഗങ്ങള് സമ്മാനിച്ചു. തുടര്ന്ന് ആകാശ മാര്ഗം യാത്ര ആരംഭിച്ച ഖരന് ശിവലിംഗങ്ങളുടെ ഭാരം കാരണം അല്പനേരം വിശ്രമിയ്ക്കാനായി വൈക്കത്തെത്തി . വലതു കൈയിലെ ശിവലിംഗം അവിടെ ഇറക്കി വച്ച് ഖരന് വിശ്രമം ആരംഭിച്ചു. ഉണര്ന്നെഴുന്നേറ്റ് ശിവലിംഗം എടുക്കാന് നോക്കിയപ്പോള് അത് എടുക്കാന് സാധിച്ചില്ല. താന് പ്രതിഷ്ഠകൊള്ളാന് ഏറ്റവും ആഗ്രഹിക്കുന്ന സ്ഥലമാണിതെന്ന് ശിവഭഗവാന്റെ അശരീരിയും മുഴങ്ങി. തുടര്ന്ന്, ശിവലിംഗം അവിടെ തപസിരുന്ന വ്യാഘ്രപാദന് എന്ന മഹര്ഷിയെ ഏല്പിച്ച് ഖരന് മുക്തിയടഞ്ഞു. തുടര്ന്ന് തന്റെ ഇടതുകൈയിലെ ശിവലിംഗം ഖരന് ഏറ്റുമാനൂര് മഹാദേവക്ഷേത്രത്തിലും വായ കൊണ്ട് കടിച്ചുപിടിച്ച ശിവലിംഗം കടുത്തുരുത്തി തളി മഹാദേവ ക്ഷേത്രത്തിലും പ്രതിഷ്ഠിച്ചു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ചരിത്രം ഏറ്റുമാനൂര് ക്ഷേത്രത്തിന് ഏകദേശം ആയിരത്തിലധികം വര്ഷം പഴക്കമുണ്ടെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. എന്നാല്, അത് തെളിയിക്കുന്ന രേഖകളൊന്നും ക്ഷേത്രത്തിലില്ല. ക്ഷേത്രം ആദ്യം വടക്കുംകൂര് രാജ്യത്തായിരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നടത്തിപ്പുക്കാര് എട്ട് മനക്കാരായിരുന്നു. ഇതുവഴി എട്ടുമനയൂര് എന്ന പേര് സ്ഥലത്തിന് വന്നുവെന്നും അതാണ് ഏറ്റുമാനൂര് ആയതെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. എട്ട് മനക്കാര്ക്കിടയില് ആഭ്യന്തരകലഹം ഉണ്ടായപ്പോള് ക്ഷേത്രം തകര്ന്നുപോയി. പിന്നീട് കൊല്ലവര്ഷം 929ല് ക്ഷേത്രം തിരുവിതാംകൂര് ഏറ്റെടുത്തു .തിരുവിതാംകൂര് ദിവാനായിരുന്ന മണ്റോ പ്രഭുവിന്റെ നിര്ദ്ദേശപ്രകാരമാണ് ക്ഷേത്രം ഏറ്റെടുക്കപ്പെട്ടത്. ഇപ്പോള് ക്ഷേത്രം തിരുവിതാംകൂര് ദേവസ്വം ബോര്ഡിന്റെ കീഴിലാണ്. പ്രതിഷ്ഠ ദക്ഷിണാമൂര്ത്തി, ഗണപതി,ശാസ്താവ്,ദുര്ഗ്ഗാദേവി,നാഗദൈവങ്ങള്,യക്ഷി എന്നിവരാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ഉപദേവതകള്. കൂടാതെ ഇതിന് സമീപമായി അന്തിമഹാകാളന് ക്ഷേത്രവും ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രവും ഉണ്ട്.കൊല്ലവര്ഷം 720ല് ഭഗവാന് സ്വയം കൊളുത്തിയെന്ന് വിശ്വസിക്കപെടുന്ന വിളക്ക് പിന്നെ ഇതു വരെ അണഞ്ഞിട്ടില്ല എന്നത് ക്ഷേത്രത്തിന്്റെ വലിയൊരു പ്രത്യേകതയായി നിലനില്ക്കുന്നു.