Abubakar Mahmud Gumi (7 Jolal 1924  -  11 Septemba 1992) o wonnoo jannginoowo Lislaamu  Naajeeriya e Grand Khadi leydi Naajeeriya fuunaare (1962 - 1967), darnde waɗi mo laamorde mawnde nder faamiila sharia e nder leydi ndi.

Gumi fuɗɗii ardeede e hooreeɓe Sufi'en, goɗɗi ɗi o ɗon njogii dow teleeji e nder duuɓi 1970 e 1980. Ha wakkati oon, o heɓii hakkilantaaku makko ngam waɗugo jamirooje haalde e nder juulde Kaduna Central Mosque (Sultan Bello Mosque). O huutori jamirooje ngam ummitinde kalfinaaji mum dow laamuuji ɗi o jogii dow miijooji mum dow wayloode to laawol fuɗɗam walla ngam jaɓugo kuuɗe laaɓnde Islaam. O boo o nganndini masin hawtaade mistik e huutoreeji Sufi'en.

O woodi ɗuuɗal ɓiɓɓe, amma ɓurɗo ɓiyugo ɓiyum ɗum Dr Ahmad Abubakar Gumi mo o jeyaa baaba maako bana jannginoowo juulde kaduna (Sultan Bello), Dr Ahmad Gumi woni doktoor mo jaɓɓiɗo doktoor e jaŋde Ahmadu Bello Zaria e o laati ardiiɗo konu, o acci konu konu konu e o yahdi janngugo fiqh (ji'aakuji Islaami) e umm Al-Qura University e Makka, Sa'udi Arabiya to o heɓii PhD maako.

Abubakar Gumi hollii wonde o walaa ko hawti e ɓaawo Boko Haram nder lesdi Nigeria ngam o ɗon jaɓɓa demokaraasi, sariyaaji ɗi yimɓe ɓeen e jaangoji hirnaange diga duuɓi maako fuɗɗi bana jannginoowo, o ɗon wi'a diga o wi'i, " nder suɓaaji, jaɓugo ko ɓuri haani haa do'a".

Gumi woni jaɓoowo jannde Maliki, ɗum waɗi e nder defte mum hawti e tafsir Qur'ani (Raddul azhaan ila ma'anil Qur'an) e defte goɗɗe bana (hullu nizam ala nuzuul isa)

Biograafiwol

Ɓiɗɗo e janngirde 
Gumi jibinaa nder wuro Gummi jooni wonde nokku dowla Diiwal Zamfara nder jemmaare je'e Ramazan nder hitaande Lislaami 1344, nder saare Mahmud, mo anndude Lislaami e Alkali (taƴa) Gummi. O fuɗɗii janngude nder nder galle saare maako nde o jeyaa e ekkitinol Islaam baaba maako. Ɓaawo maajum o neldi nder suudu janngirde nder lesdi Ambursa, nder lesdi Sokoto. Nder ɗon o anndini Fiqh o janngi defte e ko'e ma'a dow annabi. Jaango maako arande nder duniyaaru o jeyaa ko Dogondaji Primary School, nder jaango maako, o hawti e Sultana 18th Sokoto, Ibrahim Dasuki o jeyaa nder kuuɗe diina. O waɗi Hakimin Salla (joofta do'a) nden o hokki mo hakkiilo ngam hokkude jannginooɓe kuugal diina. Ha nder hitaande, o hooti haa Sokoto Middle School, to Ahmadu Bello ɗon ekkitina. Nder ɗon o anndini Shehu Shagari, Waziri Muhammadu Junaidu, e Yahaya Gusau; o woni mo hawri e jama'atu Nasril Islam, wonande darnde Musulmana Naajeeriya.

Caggal nde o timmini janngude mum nder jaŋde hakkundeere, o yahi Kano ngam janngude sariya e o jannginaama bana Qadi. O fuɗɗi gollaade bana mawɗo jaŋde to Qadi Attahiru kono o ɓeydi o ɓeydi e ko o waɗata. O hokki darnde fawde e islaam e tafsir ngam hisnugo e ɓeydaare maako. O maayi baaba maako nder hitaande 1937 nde o ɗon haa jaŋde hakkundeere. O waree Maryam duuɓi 3 ɓaawo maajum nder hitaande 1941 nde o woodi duuɓi 19 tan.

Fuɗɗam golle 
E hitaande 1947, Abubakar Gumi dilli golle mum nde o laamɗo to Qadi Attahiru o yahi o janngina e Kano Law School, nde o yahdi. Nde o wondi e Kano, o hawri e Sheik Sa'id Hayatu, gorko mo ɓe ndaaraani gooto e ɓurɓe yiɗde laamu nguurndam. Hayatu o woni ardiiɗo mawɗo Mahdiyya e o ɓooyi gila o jooɗii e leydi Kameruun. Abubakar heɓi yiɗde e ekkitinol mawɗo Mahdiyya o warti jaɓoowo; o fuɗɗii o ware ɓiɗɗo debbo Hayatu, Maryam.

E hitaande 1949, Gumi waɗi gollal jannginoowo e nder janngirde e Maru, Sokoto. Jaŋde nden woodi jannginoowo mo anndiraaɗo, Aminu Kano, mo woni mo fuɗɗiiɗo jaŋde jannginooɓe woyla e jaŋde jannginooɓe fewre juulɓe. Aminu e Gumi hawti e miijooji dow semmbe ummatoore aada e diina Islaam, e kadi e dow yidde walla jaɓugol ɗum hokki to haala Bida walla syncretism e nder sufi'en.[1]

O dilli Maru ngam o jaŋde e janngirde Arabji e Kano. Nde o timmini janngirde maako, o laati jannginoowo duuɓi ɗiɗi e janngirde. O jaŋdi boo janngirde janngirde e Sudan.

Nder hitaande 1957, o laati mo fassara ngam laamu Nigeria fuunaaŋgo dow dow dowla Sa'udiya.

Fijooji

HIIMOƁE