กู้ชีพน้องปลา ประเมินสถานการณ์ ป้องกันโรคในปลาทอง
ปลาทองเจ็บป่วยได้ด้วยหลายโรคด้วยกัน ถ้าคุณระบุสาเหตุได้ตรงจุดรวดเร็ว ปลาก็จะมีโอกาสรอดชีวิตมากขึ้น  ช่วงเวลาที่สังเกตอาการเจ็บป่วยได้ดีที่สุด ก็คือก่อนให้อาหารนี่แหละ  อาการหายใจผิดปกติ: เช่น หายใจพะงาบๆ หายใจหอบถี่ โผล่มาฮุบอากาศแถวผิวน้ำ หรืออีกทีคือดิ่งอยู่ก้นตู้ปลา เหล่านี้อาจเป็นเพราะปลาป่วยจริง หรือเพราะน้ำเสียก็ได้  มีพยาธิ: ปลาทองปกติก็หิวตลอด (มากด้วย) แต่ถ้าอยู่ๆ น้องปลาของคุณเกิดไม่กินอาหารหรือซูบไปถนัดตา เป็นไปได้ว่าอาจมีพยาธิ  โรคเสียการทรงตัว (Swim bladder disease): สังเกตซิว่าปลาทองว่ายแปลกๆ หงายท้อง หรือถูตัวกับตู้ปลา ก็เป็นไปได้ว่าปลาเป็นโรคเสียการทรงตัวหรือเป็นที่อาหารการกินก็ได้  มีเชื้อรา: ถ้าปลาทองมีอาการครีบพับหรือฉีกขาด มีจุดด่างตามตัว มีก้อนหรือตุ่มนูน ตาโปน เหงือกซีด หรือตัวบวม แปลว่าน่าจะเป็นเพราะเชื้อราแล้วล่ะ  โรคครีบเปื่อย (Fin rot): เป็นโรคจากเชื้อราที่พบบ่อยที่สุดในปลา โดยครีบหรือหางของปลาจะเริ่มซีดขาว ดูเปื่อยๆ ยุ่ยๆ พอระบุอาการของปลาตัวที่ใกล้ตายได้แล้ว ให้ลองสังเกตอาการของปลาตัวอื่นในตู้เดียวกันด้วย จะได้รู้ว่าอะไรที่ทำให้ปลาป่วยกันไปหมด คุณแก้ปัญหาเรื่องโรคจากเชื้อราและโรคครีบเปื่อยได้ โดยเอาเครื่องกรองน้ำในตู้ปลาออก แล้วเปลี่ยนน้ำ แบบนี้ปลาจะอาการดีขึ้นแน่นอน  เอาถ่านกรองน้ำ (carbon filters) ออกจากตู้ปลา แล้วใช้ยาแทน อย่าง Maracyn-Two สำหรับโรคครีบเปื่อย หรือ methylene blue สำหรับโรคจากเชื้อรา  ถ้าคุณไม่แน่ใจว่าปลาทองของคุณเป็นโรคไหนกันแน่ ก็อย่าเพิ่งใช้ยา เพราะถ้าใช้ยาผิดโรคหรือปลาไม่ได้ป่วยจริงละก็ ทีนี้อาจถึงตายก็เพราะยานี่เอง ถ้าคุณสังเกตว่าปลามีจุดด่างขาวๆ ตามตัว แปลว่าปลาน่าจะป่วยด้วยโรคปรสิต ich (Ichthyophthirius Multifiliis) ไม่ก็โรคหนอนสมอ (anchor worms) หรือมีเห็บปลา เกลือกับความร้อนจะช่วยขจัดโรคให้ปลาทองของคุณอาการดีขึ้นได้  ค่อยๆ เพิ่มอุณหภูมิน้ำในตู้ปลาให้ถึง 30 องศา ภายใน 48 ชั่วโมง เพื่อหยุดการแพร่พันธุ์ของปรสิต ich และให้คงอุณหภูมินี้ไว้ 10 วัน  เติมเกลือสำหรับใส่ตู้ปลา หรือ aquarium salt ลงไป 1 ช้อนโต๊ะ ต่อน้ำ 5 แกลลอน  เปลี่ยนน้ำตู้ปลาทุกๆ 2 - 3 วัน  ค่อยๆ ลดอุณหภูมิน้ำกลับไปที่ 18 องศา  ถ้ามีปลาที่ยังปกติดีอยู่ในตู้ คุณก็ใช้เกลือกับความร้อนได้ จะได้กำจัดปรสิตตกค้างที่ทำเอาปลาปกติป่วยไปด้วย ถ้าปลาเป็นโรคเสียการทรงตัว แค่เปลี่ยนน้ำก็จะไม่ช่วยอะไร ลองให้ปลากินพวกผัก อย่างถั่วแช่แข็งดู แล้วก็อาหารโปรตีนต่ำ อาจจะช่วยให้ปลาทองหายจากโรคนี้ได้  ถั่วแช่แข็งนี่แหละดี เพราะไฟเบอร์สูง แถมใส่ลงในตู้แล้วจมลงทันที ปลาไม่ต้องผุดขึ้นมาฮุบที่ผิวน้ำให้ลำบาก  อย่าให้ปลาป่วยกินมากเกินไป และให้อาหารใหม่ต่อเมื่อปลากินอาหารเก่าหมดแล้วเท่านั้น ไม่งั้นอาจเกิดปัญหาเรื่องแอมโมเนียในตู้ปลา ทีนี้ปลาก็จะป่วยกว่าเดิม ถ้าสังเกตเห็นว่าปลาทองมีพยาธิหรือปรสิต อย่างหนอนสมอ ก็ให้ใช้แหนบคีบออก แต่ต้องทำแบบเบามือนะ ปลาจะได้ไม่เจ็บตัวหรืออันตรายถึงตาย  ปรสิตบางชนิดก็อยู่ลึกลงไปในตัวปลา อาจต้องคีบออกควบคู่ไปกับการใช้ยากำจัด เวลาคีบให้คีบปรสิตชิดติดกับแผลของปลาที่สุด จะได้ดึงออกมาทั้งตัว เอาปลาลงน้ำทุกๆ 1 นาที ปลาจะได้ไม่ขาดอากาศ กว่าปรสิตจะหายเกลี้ยงจากตู้ปลา ก็ต้องใช้เวลาประมาณ 2 - 3 อาทิตย์ วิธีนี้สงวนไว้เฉพาะกรณีที่คุณรู้แน่ว่าปลาทองมีพยาธิหรือปรสิตเท่านั้น และต้องแน่ใจว่าคุณมือเบาพอจะไม่ทำปลาตายซะก่อนตอนคีบ ถ้าไม่แน่ใจว่าปลาป่วยเพราะอะไร ก็ใช้ยารักษาโรคในปลาโดยเฉพาะเลยดีกว่า รักษาได้ทั้งโรคและปรสิต  ยาของปลามีขายตามร้านขายปลาตู้ทั่วไป ตามห้างและตามเน็ตก็มี ยาที่อวดอ้างสรรพคุณว่ารักษาโรคของปลาได้ บางทีก็มาจากเมืองนอก ไม่ได้รับรองโดยอย. หรือหน่วยงานของไทย ถ้าเป็นแบบนั้นก็ต้องศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมดูให้ดี ไม่งั้นอาจรักษาไม่หายหรือเป็นอันตรายต่อปลา แต่ยังไงวิธีที่ดีที่สุด ก็คือต้องหาให้เจอก่อนว่าปลาป่วยด้วยโรคอะไร ถ้ารักษาเองแล้วปลาไม่ดีขึ้น ก็พาปลาไปหาหมอจะดีกว่า จะได้รู้แน่ชัดกันไปเลยว่าปลาทองของคุณเป็นอะไรกันแน่ จะได้รักษากันถูก  เวลาพาปลาไปหาหมอ ให้เอาปลาใส่น้ำในถุงพลาสติก แล้วเอาถุงพลาสติกไปซ้อนในถุงกระดาษทึบๆ อีกที ปลาจะได้ไม่เครียด แต่ก็ต้องทำใจไว้ก่อน ว่าบางทีปลาอาจป่วยหนักเกินเยียวยา ถึงจะพาไปหาหมอก็ไม่ได้แปลว่าจะรักษาได้เสมอไป ถ้าปลาทองตัวหนึ่งป่วย สำคัญมากว่าต้องแยกออกจากปลาทองตัวอื่นทันที จะได้ไม่ติดกันไปทั่ว แต่ถ้าคุณมีปลาทองแค่ตัวเดียว ก็ปล่อยไว้ในตู้เดิมนั่นแหละ  เวลาจะย้ายปลาไปตู้ “พยาบาล” ให้เอาใส่ถุงพลาสติกใส แล้วใส่ในถุงกระดาษหรือถุงอะไรที่ทึบๆ อีกที ปลาทองจะได้ไม่กลัวจนเครียด อาจจะต้องเอาน้ำในตู้ปลาเก่ามาเติมในตู้ปลาใหม่ด้วย แต่ถ้าน้ำเก่าคือสาเหตุที่ทำให้ปลาป่วยหรือใกล้ตาย ระวังปลาจะอาการหนักกว่าเดิม ตอนจะเอาปลาลงน้ำใหม่ ให้เอาถุงใส่ปลาแช่ลงไปในน้ำประมาณ 15 - 20 นาที เพื่อปรับอุณหภูมิไม่ให้ปลาน็อคน้ำ ปลาใกล้ตายส่วนใหญ่แค่เปลี่ยนน้ำชีวิตก็เปลี่ยน การหมั่นรักษาคุณภาพของน้ำนี่แหละจุดสำคัญที่ทำให้ปลามีความสุขสุขภาพดี ที่สำคัญคือยังมีชีวิตอยู่  ตามร้านขายปลาเลี้ยงหรือตามเน็ตก็มีชุดตรวจสอบคุณภาพน้ำขายอยู่เหมือนกัน  ชุด kit นี้จะทำให้คุณรู้ได้ว่าน้ำในตู้ปลามีปัญหาอะไรหรือเปล่า เช่น ค่าแอมโมเนียสูง เป็นต้น ตรวจสอบอุณหภูมิของน้ำ ให้อยู่ที่ประมาณ 10 - 25 องศาเซลเซียส  วัดค่าความเป็นกรดด่าง ค่าที่เหมาะสมสำหรับปลา คือมีค่า pH ประมาณ 7 หรือก็คือเป็นกลาง (neutral)  ถ้าน้ำเป็นกรดมากเกินไป ให้ซื้อ chemical neutralizer หรือสารที่ปรับค่าน้ำให้เป็นกลางมาใช้ มีขายตามร้านขายปลาเลี้ยงหรือตามเน็ต  เช็คค่าออกซิเจนในน้ำด้วย ให้ความเข้มข้นของออกซิเจนเกิน 70% ปลาทองขับถ่ายบ่อย แป๊บเดียวก็น้ำขุ่น เต็มไปด้วยแอมโมเนียหรือแบคทีเรียแล้วก็ตะไคร่ แค่คุณล้างทำความสะอาดตู้ปลาและเปลี่ยนน้ำ ปลาก็สุขภาพดีขึ้นแล้ว  แยกปลาทองไปไว้อีกตู้ แล้วค่อยล้างตู้เดิมและเปลี่ยนน้ำ ควรล้างตู้ปลาอาทิตย์ละครั้ง จะได้ไม่มีแบคทีเรียสะสม ถ่ายน้ำออก 15% และกำจัดพวกกรวด ตะไคร่ และสิ่งสกปรกออกให้หมด ห้ามใส่สารเคมีใดๆ ก็ตามในน้ำตู้ปลา แค่ล้างเอาพวกกรวดกับสารตกค้างต่างๆ ที่ระเหยติดตามข้างตู้ออกให้หมดก็พอแล้ว เพราะสารเคมีหรือสบู่แค่นิดเดียวก็ทำปลาตายได้ เติมน้ำก๊อกเย็นๆ สะอาดๆ ลงไป อย่าลืมเติม dechlorinator ลงในน้ำใหม่ เพื่อขจัดคลอรีนส่วนเกิน หลังล้างตู้ปลาและเปลี่ยนน้ำแล้ว ให้จับตาดูปลาทองของคุณอีกสัก 2 - 3 วัน ว่าอาการดีขึ้นไหม จะได้ตัดไปทีละอย่างเพื่อหาสาเหตุที่ทำให้ปลาป่วย  วิธีนี้จะเห็นผลทันตา เช่น พอน้ำมีออกซิเจนเยอะแล้วปลาดีขึ้น แต่ก็มักจะใช้เวลา 2 - 3 วันกว่าปลาทองจะปรับตัวเข้ากับตู้ใหม่หรือน้ำใหม่ได้ รอสัก 1 - 2 วันก่อน แล้วค่อยลองรักษาวิธีอื่น จะได้ตัดปัญหาเรื่องรักษาไม่ตรงจุด ไม่งั้นเดี๋ยวอาจเป็นอันตราย ถ้าคุณรู้จักดูแลปลาให้มีความสุขสุขภาพแข็งแรงแต่แรก ก็ไม่ต้องมานั่งเครียดทีหลังเวลาปลาป่วยใกล้ตาย ทำได้ตั้งแต่หมั่นล้างตู้ปลา ไปจนถึงให้อาหารปลาหลากหลายหน่อย ดูแลดีแต่แรกนี่แหละ ที่จะทำให้ปลาของคุณไม่ต้องเสี่ยงชีวิต รักษาคุณภาพน้ำในตู้ที่น้องปลาแหวกว่ายให้สะอาดอยู่เสมอ นี่แหละกุญแจสำคัญที่จะทำให้ปลาทองของคุณอายุยืนยาว ไม่ใช่แค่รักษาอุณหภูมิน้ำให้เหมาะสม แต่ออกซิเจนในน้ำก็ต้องเพียงพอด้วย  ชีวิตน้องปลาจะดี๊ดี ถ้าน้ำมีอุณหภูมิอยู่ที่ 10 - 25 องศาเซลเซียส ยิ่งน้ำเย็นเท่าไหร่ก็ยิ่งมีออกซิเจนหนาแน่นขึ้นเท่านั้น ปลาทองปล่อยของเสียบ่อย ระดับแอมโมเนียในน้ำเลยสูงตามตัว ทำให้ปลายิ่งเสี่ยงเป็นโรคภัยไข้เจ็บต่างๆ หรือถึงขั้นตายได้เลย  หมั่นทดสอบคุณภาพน้ำทุกอาทิตย์ จะได้แน่ใจว่าน้ำสะอาดปราศจากเชื้อโรค ถ้าคุณหมั่นล้างทำความสะอาดตู้ปลาเป็นประจำ นอกจากคุณภาพน้ำจะเยี่ยมแล้ว ยังช่วยขจัดแบคทีเรียหรือตะไคร่น้ำที่อาจหมักหมมจนเป็นอันตรายต่อสุขภาพของปลาทองได้ แค่ทำความสะอาดอาทิตย์ละครั้ง ก็ป้องกันโรคต่างๆ ได้ในระยะยาวแล้ว  เปลี่ยนน้ำทุกอาทิตย์ ทีละหลายๆ แกลลอน จะได้ขจัดพวกสารตกค้าง  เก็บพวกกรวดให้เกลี้ยง รวมถึงขัดตะไคร่น้ำหรือเมือกที่เกาะตามข้างตู้ปลาด้วย  ถ้าในตู้มีพืชน้ำ ก็เล็มบ้างอย่าให้โตจนเกะกะ  ทำความสะอาดหรือเปลี่ยนถ่านกรองน้ำด้วย เดือนละ 1 ครั้ง  ห้ามล้างตู้ปลาด้วยสารเคมีหรือกระทั่งสบู่ เพราะเป็นอันตรายต่อปลาได้ อีกสุดยอดวิธีป้องกันไม่ให้ปลาทองตายก่อนวัยอันควร ก็คือให้กินอาหารที่หลากหลายและสารอาหารครบถ้วน อีกเรื่องที่สำคัญพอกันก็คืออย่าให้อาหารมากไป นอกจากปลาทองจะป่วยแล้วยังทำให้น้ำขุ่นเร็วขึ้นอีกด้วย  ให้อาหารปลาที่มีขายทั่วไปก็ได้ ส่วนใหญ่จะเป็นแผ่นๆ แห้งๆ แบบนี้จะได้สารอาหารครบถ้วน  ให้อาหารอย่างอื่นเพิ่มเติม เช่น ถั่วลันเตา ไรน้ำเค็ม หนอนแดง แล้วก็ไส้เดือนน้ำ  จริงๆ แล้วสาหร่ายหรือตะไคร่น้ำในตู้ปลาก็กินเป็น snack ได้เหมือนกัน แต่ปล่อยให้โตได้แค่มุมเดียวของตู้ก็พอ แล้วให้ปลาทองว่ายไปตอดเอา  ห้ามให้ปลากินเยอะเกินไปเด็ดขาด ให้อาหารแค่วันละครั้งก็พอ เพราะอาหารส่วนเกินจะจมลงไปที่ก้นตู้ จนทำเอาน้ำขุ่นจนเน่าได้ ถ้าปลาป่วย (หรืออาการร่อแร่) แค่บางตัวหรือตัวเดียว ให้รีบแยกออกจากตัวที่ปกติดีทันที เพื่อป้องกันปลาสุขภาพดีไม่ให้ติดโรคจนตายขึ้นมา  จำเป็นมากว่าคุณต้องมี “ตู้พยาบาล” ไว้สำหรับใส่ปลาป่วยโดยเฉพาะ  และจะใส่ปลาคืนตู้เดิมได้เฉพาะตอนที่ปลาหายดีแล้วเท่านั้น
หาให้เจอ ปลาป่วยเป็นอะไร. สังเกตอาการปลาตัวอื่น. เอาเครื่องกรองน้ำในตู้ปลาออก แล้วเปลี่ยนน้ำ. ดูแลน้ำในตู้ปลาด้วยเกลือกับความร้อน. ให้ปลากินผักกับอาหารโปรตีนต่ำ. เอาแหนบคีบปรสิตออก. ใช้ยาสำหรับรักษาปลาโดยเฉพาะ. พาปลาไปหาหมอ. แยกปลาทองที่ป่วย. ตรวจสอบคุณภาพน้ำ. หมั่นล้างตู้ปลาและเปลี่ยนน้ำ. เฝ้าระวังน้องปลา. ดูแลปลาไม่ให้ป่วยแต่แรกนี่แหละดีที่สุด. รักษาคุณภาพน้ำในตู้ปลา. ล้างตู้ปลาเป็นประจำ. ให้ปลาทองกินอาหารที่หลากหลาย. แยกปลาที่ป่วยทันที.
https://www.wikihow.com/Save-a-Dying-Goldfish https://www.wikihow.com/Save-a-Dying-Goldfish https://www.wikihow.com/Save-a-Dying-Goldfish
Reviving Your Goldfish Assessing the Problem Preventing Disease in Your Goldfish