IN DIE HOOGSTE HOF VAN APPÈL
VAN SUID-AFRIKA
Saaknommer :  52/99
In die saak tussen :
JOHN MOSEHLA
Appellant
en
SANCOR BK
Respondent
CORAM :
NIENABER, HARMS, SCHUTZ, MPATI ARR en
MTHIYANE Wnd AR
DATUM :
6 MAART 2001
GELEWER :
27 MAART 2001
Huurarbeider of plaaswerker kragtens Wet 3 van 1996 - summiere vonnis
____________________________________________________________
____
UITSPRAAK
____________________________________________________________

____
NIENABER AR/
NIENABER AR :
[1] Die appellant was gedurende 1997 ‘n werknemer van die respondent, &n
beslote korporasie met sy plek van besigheid te die plaas Enkeldebosch, in die
distrik Middelburg, Mpumalanga.  Die vraag wat ter sprake is, is of die appellant,
vir doeleindes van die Wet op Grondhervorming (Huurarbeiders) 3 van 1996 (“die
Wet”), en ten opsigte van die bepaalde eiendom oftewel &n onomskrewe deel
daarvan (“die perseel”), &n huurarbeider was (soos hy te kenne gee) dan wel &n
plaaswerker (soos die respondent te kenne gee).
[2] Uit die stukke is dit duidelik dat die appellant reeds voor 11 Maart 1997 &n
werknemer op die plaas was waar hy en sy familie &n huis bewoon het.  Op daardie
datum het die partye, met ingang 1 Maart 1997, &n skriftelike dienskontrak
aangegaan.  Die ooreenkoms maak voorsiening vir &n kontantloon aan die appellant
van R350 en twee 80 kg sakke mieliemeel per maand.  Klousule 7.1 van die kontrak

bepaal:
“7.1
Die WERKNEMER sal geregtig wees op die gebruik van die
huis te Plaas Enkeldebosch, distrik Middelburg waarvoor hy die
aanspreeklike persoon sal wees.  By die beëindiging van die
dienste van die WERKNEMER, sal die WERKNEMER en die
persone genoem in 8.7 [lees 7.7] die huis ontruim binne
DERTIG (30) dae vanaf die datum waarop die diens beëindig
is, of aan die einde van die kennis tydperk, in die diskresie van
die WERKGEWER.”
Klousule 8 bepaal:
“8.1
Die WERKNEMER is geregtig om TIEN (10) beeste op die
perseel aan te hou;
8.2
Enige beeste meer as in 3.1 [lees 8.1] moet binne DRIE (3)
maande van aanvangsdatum van die ooreenkoms verkoop
word.”
Kragtens klousule 9 onderwerp die appellant hom aan “die huidige Dissiplinêre
Prosedure van die bestaande Dissiplinêre Prosedure van die WERKGEWER” en
klousule 3.2 gee aan laasgenoemde die reg “om hierdie ooreenkoms te beëindig met
onmiddellike effek indien die WERKNEMER homself skuldig maak aan &n

oortreding van die reëls en prosedures wat dit regverdig.”
[3] En dit is presies wat gebeur het.  Die appellant het hom na bewering skuldig
gemaak aan kontrakbreuk (onder meer deur nie sy beeste op die perseel na tien te
verminder nie), &n dissiplinêre verhoor is gehou en die appellant is op 25 Junie 1997
ontslaan, wat beteken het dat die dienskontrak  terstond beëindig is.  Die appellant
het egter geweier om die huis waarin hy en sy familie gewoon het te ontruim en in
Augustus 1997 word hy (as verweerder) deur die respondent (as eiser) in die
Landdroshof te Middelburg gedagvaar vir “&n bevel dat die Verweerder uitgesit
word van die perseel”.  (Ek verwys vervolgens gerieflikheidshalwe na die partye as
“die eiser” en “die verweerder” onderskeidelik.)
[4] Toe die verweerder verskyning aanteken, doen die eiser ooreenkomstig
Landdroshofreël 14 aansoek om summiere vonnis.  Die beëdigde verklaring ter
ondersteuning van die aansoek word onderteken deur ene Hugo McGrath wat
beweer dat hy “die eiser/applikant” is (wat hy natuurlik nie was nie), dat hy by

magte is om die betrokke verklaring te maak en dat die feite daarin binne sy kennis
val en na die beste van sy wete waar en korrek is.
[5] Die verweerder liasseer ooreenkomstig reël 14(3)(c) &n beantwoordende
verklaring waarin hy hom op die bepalings van die Wet beroep (a) dat hy na regte
&n huurarbeider is en aldus in sy voortgesette besetting van die perseel deur artikels
3(1) en (5) daarvan beskerm word; en (b) dat hy ingevolge artikels 16 en 17 aansoek
gedoen het om &n toekenning ten opsigte van die betrokke perseel en dat artikel 14
van die Wet gevolglik enige uitsetting daaruit verbied solank &n ondersoek daarna
hangende is.  Die bestaan en regmatige beëindiging van die skriftelike dienskontrak
word egter nie in sy beëdigde verklaring as sodanig aangeval of bevraagteken nie.
[6] Die verweer misluk in sowel die Landdroshof as op appèl na die Transvaalse
Provinsiale Afdeling (Mosehla v Sancor CC 1999 (1) SA 614 (T)), maar &n aansoek
om verlof om na hierdie Hof te appelleer word op petisie toegestaan.
[7] Die eiser se eis om uitsetting is uitsluitlik op die bepalings van die

dienskontrak gegrond.  Die dienskontrak maak voorsiening vir die bewoning deur
die verweerder en sy familie van “die huis te plaas Enkeldebosch, distrik
Middelburg” asook vir die reg om &n aantal beeste “op die perseel” aan te hou.  Die
beëindiging van die dienskontrak sou dus beteken dat die verweerder voortaan nie
meer  (a) teenoor die eiser en (b) uit hoofde van die bepalings van die dienskontrak
op okkupasie van die perseel aanspraak kan maak nie.  Daaruit volg dit egter nie dat
die eiser sonder meer op &n bevel van uitsetting teenoor die verweerder geregtig sou
wees nie.  Dit sou daarvan afhang of die eiser, as beslote korporasie, &n eie
regmatige aanspraak op besit van die perseel, as byvoorbeeld  eienaar of huurder,
gehad het.  Presies wat die eiser se titel ten tyde van die instel van die aksie en  ten
opsigte van die plaas Enkeldebosch was, blyk nêrens uit die eiser se besonderhede
van vordering, uit McGrath se beëdigde verklaring ter ondersteuning van die
aansoek om summiere vonnis, of selfs uit die verweerder se beëdigde verklaring of
die dokumente waarna daarin verwys word nie.  Daar was wel suggesties dat ene

Jan Schoeman te een of ander tyd die eienaar van die plaas was.   Wat die
verhouding tusssen Schoeman en die eiser en McGrath was, blyk egter ook nie uit
die stukke nie.  Die beswaar, as sou die eiser se status ontbreek om teen die
verweerder op te tree, is nóg in die verweerder se opponerende verklaring, nóg in
betoog voor die Landdros of die Hof a quo geopper.  Dit is vir die eerste keer in
die aansoek om verlof om te appelleer en vir die tweede keer voor hierdie Hof te
berde gebring.  Die Hof a quo het dit tereg verwerp.  Dat &n punt wat so opsigtelik
is so laat geopper word, skep die vermoede dat daar &n eenvoudige antwoord op
is.  Was dit wel vroegtydig in die beëdigde verklaring geopper en was die beswaar
daarteen wel onbeantwoordbaar, sou die eiser stellig daar en dan bes gegee het;
andersins sou hy die ontbrekende bewerings by wyse van &n wysiging van sy
dagvaarding aangebring het.   Dit kan nie op hierdie laat stadium van die verrigtinge,
sonder dat dit ooit ondersoek is, as &n volkome antwoord op die eis beskou word
nie.   Vir doeleindes van die beoordeling van die aansoek om summiere vonnis op

appèl moet daar dus na my mening aanvaar word dat die eiser wel &n eie aanspraak
op besit van die perseel gehad het.  Indien die verweer wat origens in die
beantwoordende verklaring geopper is, nie slaag nie, sou &n bevel van uitsetting dus
wel behoorlik verleen kon gewees het.
[8] Die vraag is dan of die verweerder se beëdigde verklaring &n bona fide
verweer openbaar, dit wil sê, of dit bewerings bevat wat, indien bewese, van hom
&n huurarbeider kragtens die bepalings van die Wet sou maak.  Die beantwoording
van dié vraag verg &n analise van wat die verweerder presies beweer, gemeet aan die
hand van die tersaaklike bepalings van die Wet.
[9] Die volgende bepalings van die Wet is vir huidige doeleindes van belang en
word gerieflikheidshalwe agtereenvolgens aangehaal:
“Huurarbeider” word in artikel 1 omskryf as:
“...&n persoon -
(a)
wat op &n plaas woon of die reg het om daarop te woon;
(b)
wat die reg het of gehad het om grond vir verbouing of

weiveld op die plaas, in paragraaf (a) bedoel, of &n ander
plaas van die eienaar te gebruik, en as teenprestasie vir
daardie reg arbeid aan die eienaar of huurder verskaf of
verskaf het;  en
(c)
wie se ouer of grootouer op &n plaas woon of gewoon
het en die gebruik van grond vir verbouing of weiveld op
daardie plaas of &n ander plaas van die eienaar gehad het,
en as teenprestasie vir daardie reg arbeid aan die eienaar
of huurder van daardie of daardie ander plaas verskaf of
verskaf het,
met inbegrip van &n persoon wat ooreenkomstig die bepalings
van artikel 3(4) en (5) as opvolger van &n huurarbeider aangestel
is, maar uitgesluit &n plaaswerker;”
“Plaaswerker” word weer omskryf as:
“&n persoon wat in diens is op &n plaas ingevolge &n dienskontrak wat
voorsiening maak dat-
(a)
in ruil vir die arbeid wat hy of sy aan die eienaar of
huurder van die plaas lewer, hy of sy hoofsaaklik in
kontant of in &n ander vorm van vergoeding betaal sal
word, en nie hoofsaaklik in die reg om grond te bewoon
en te gebruik nie;  en
(b)
hy of sy verplig is om sy of haar dienste persoonlik te
verrig;”
Artikel 3(1) bepaal:

“3.   Reg om grond te bewoon en te gebruik. - (1)  Ondanks die
bepalings van enige ander wet, maar behoudens die bepalings van
subartikel (2), het &n persoon wat op 2 Junie 1995 &n huurarbeider was,
die reg om saam met sy of haar familielede -
(a)
daardie gedeelte van die betrokke plaas te bewoon en te
gebruik wat hy of sy of sy of haar geassosieerde op
daardie datum gebruik en bewoon het;
(b)
daardie gedeelte van die betrokke plaas te bewoon en te
gebruik ten opsigte waarvan die reg om dit te bewoon en
te gebruik ingevolge hierdie Wet of enige ander wet aan
hom of haar herstel word.”
Artikel 3(6) lui:
“&n Huurarbeider kan, behoudens subartikel (7), van sy of haar regte
of &n gedeelte van sy of haar regte afstand doen indien sodanige
afstanddoening vervat is in &n skriftelike ooreenkoms wat deur beide
die eienaar en die huurarbeider onderteken is.”
Artikel 3(7):
“Die bepalings van &n ooreenkoms waarkragtens die huurarbeider
ingevolge subartikel (6) van sy of haar regte of &n gedeelte van sy of
haar regte afstand doen, tree nie in werking nie tensy -
(a)
die Direkteur-generaal gesertifiseer het dat hy of sy
tevrede is dat die huurarbeider ten volle kennis gehad het
van die aard en omvang van sy of haar regte asook die

gevolge van afstanddoening van sodanige regte;  of
(b)
sodanige bepalings in &n bevel van die Hof of van &n
arbiter  kragtens artikel 19 aangestel, geïnkorporeer
word. ”
Artikel 5:
“Verbod op uitsetting. - Behoudens die bepalings van artikel 13, kan
&n huurarbeider of sy of haar geassosieerde slegs op grond van &n
bevel van die Hof, wat kragtens hierdie Wet uitgereik is, uitgesit
word.”
Artikel 14:
“Uitsetting in afwagting van aansoek vir verkryging van regte
in grond. - Geen huurarbeider kan, terwyl &n aansoek deur hom of
haar ingevolge Hoofstuk III hangende is, uitgesit word nie:  Met dien
verstande  dat die Hof uitsetting mag beveel indien die Hof tevrede is
dat, met inagneming van alle omstandighede, spesiale omstandighede
bestaan wat dit regverdig en billik maak om so te beveel.”
Artikels 16(1) en (2) soos dit indertyd gelui het:
“16.
Reg om grond te verkry. - (1)  Behoudens die bepalings van
hierdie Wet, kan &n huurarbeider of sy of haar opvolger aansoek
doen om &n toekenning van -

(a)
die grond wat hy of sy ingevolge artikel 3 geregtig is om
te bewoon of te gebruik;
(b)
die grond wat hy of sy of sy of haar familie gedurende &n
tydperk
van
vyf
jaar
onmiddellik
voor
die
inwerkingtreding van hierdie Wet bewoon of gebruik het,
en waarvan hy of sy of sy of haar familie in stryd met die
bepalings van &n ooreenkoms tussen die partye ontneem
is;
(c)
regte in grond elders op die plaas of in die omgewing wat
deur die eienaar van die plaas voorgestel is;  en
(d)
die serwitute van reg van toegang tot water, reg van weg
of ander serwitute wat redelikerwys noodsaaklik is of
redelikerwys bestaanbaar is met die regte wat hy of sy
geniet of voorheen as huurarbeider geniet het,
of die ander vergoedende grond of regte in grond en serwitute
wat hy of sy ingevolge artikel 18(5) kan aanvaar, te koop en te
laat registreer:  Met dien verstande dat die reg om aansoek te
doen om &n toekenning van sodanige grond, regte in grond en
serwitute verval indien geen aansoek binne vier jaar vanaf die
inwerkingtreding van hierdie Wet ingevolge artikel 17 by die
Direkteur-generaal ingedien word nie.”
(2)
Die bepalings van &n ooreenkoms waarkragtens &n huurarbeider
afstand doen van sy of haar regte wat ingevolge hierdie artikel aan hom
of haar verleen word, tree nie in werking nie tensy -
(a)
die Direkteur-generaal gesertifiseer het dat hy of sy

tevrede is dat die huurarbeider volle kennis gehad het van
die aard en omvang van sy of haar regte sowel as van die
gevolge van sodanige afstanddoening;  of
(b)
sodanige bepalings ingesluit is in &n bevel van die Hof of
&n arbiter ingevolge artikel 19 aangestel.”
Artikel 17 reël dan die prosedure wat in die geval van so &n aansoek deur &n
huurarbeider nagekom moet word.
[10] Voldoen die bewerings wat die verweerder in sy beëdigde verklaring
uiteengesit het aan die drie primêre vereistes vir die omskrywing van &n
huurarbeider?  Wat vereiste (a) betref, is dit gemeensaak dat die verweerder indertyd
op die plaas gewoon het;  die hele doel van die eiser se verrigtinge was juis om hom
daarvan af te kry.  Wat vereiste (b) betref, blyk dit uit die verweerder se bewerings
dat hy die reg gehad het om beeste op die plaas aan te hou - of dit nou 24 was
(soos hy beweer) of, na 1 Maart 1997, slegs 10 (soos Klousule 8 van die kontrak
bepaal) - kom nie daarop aan nie.  Origens word beweer dat hy, as gedeeltelike
teenprestasie vir die bewoning en beweiding op die plaas, vir die eiser (of die eiser

se voorganger in titel) op die plaas gewerk het.  In &n brief wat namens hom aan die
Direkteur-Generaal van die Departement van Grondsake gerig is, en waaarna daar
in sy beëdigde verklaring verwys word, word hy dan ook as &n “general farm
labourer” beskryf.   Wat vereiste (c) betref, beweer hy in para 8(a) van sy
beantwoordende verklaring soos volg:
“My father France Mosehla resided on the same farm I am currently
residing upon, more specifically the farm Enkeldebosh situated in the
district of Middelburg - Mpumalanga.  My late father also had the use
of cropping land and/or grazing land on the aforesaid farm and in
consideration of such right provided the owner/lessee of the said farm
with labour.  My father and I were obliged to perform our services
personally on the aforesaid farm.  Therefore, my father and I were not
farm workers as described in section 1(ix) of Act 3 of 1996.”
[11] Word die bewerings wat die verweerder aldus maak in die verhoor bewys,
voldoen die verweerder  aan die drie basiese vereistes vir &n huurarbeider.  Dit opper
dadelik die verdere vraag of die verweerder, vir doeleindes van die negatiewe
voorbehoud in die definisie van “huurarbeider”(“maar uitgesluit &n plaaswerker”),

nie nietemin “&n plaaswerker” was nie.
[12] In Ncgobo & Others v Salimba CC;  Ncgobo v Van Rensburg 1999 (2) SA
1057 (SCA), is die vraag in par 28 oopgelaat op wie die bewyslas in so &n geval nou
eintlik rus.  Ek sal in die guns van die eiser aanvaar (sonder om die omstrede vraag
te beslis) dat dit onder die omstandighede van hierdie geval by die verweerder berus
het om in sy opponerende verklaring aan te toon dat hy nie &n “plaaswerker” was
nie.
[13] Volgens die Hof a quo is die relevante datum vir bepaling van die status van
die werknemer die 2de  Junie 1995.  Aldus is te 621D-F gesê:
“The definition of ‘labour tenant’ has a negative component,  namely
that he is not a farm worker.  Should one have to determine whether
a  person is at present a labour tenant, one would as part of the
exercise look at the present situation  to determine whether that person
is a farm worker.  But where one has to determine whether at a date
in the past (2 June 1995) a person was a labour tenant, then it follows
that the object is also to determine whether he was then (not now) a
farm worker.  In the process the almanac has to be turned back and
the situation considered as at 2 June 1995 in the light of the values then

pertaining.
We are obliged by s 3(1) of the Act to consider the situation as
at 2 June 1995.  It follows that the appellant had to focus his defence
on that date.  He failed to do so.”
In Ncgobo, supra, par 25 op 1075, is egter gesê, onder meer met verwysing na die
uitspraak van die Hof a quo, dat dié benadering verkeerd is:
“The date 2 June 1995 is, therefore, in the present context
inappropirate as a time for establishing whether the present occupiers
are labour tenants or farmworkers for purposes of the Act.  It
obviously could never have been the intention of the Legislature to
exclude from the protection of the Act anyone who has, since 2 June
1995, become a labour tenant as defined in the Act.”  (1075E-F).
[14] Dit sou dus ook verkeerd wees om die saak soos die Hof a quo (supra te
621B-D) te bekyk met verwysing na die oomblik waarop die kontrak &n aanvang
geneem het (1 Maart 1997).  Insgelyks was dit verkeerd om die bepalings van die
dienskontrak as ’t ware op die verweerder se beëdigde verklaring  in te ent ten einde
die verweerder se bewerings onder eed (dat die maandelikse waarde van sy
bewoning R450 beloop het) na R100 te verminder.

[15] In par 27 van Ngcobo, supra, op 1075H-J is gesê:
“If one approaches the definition in this holistic or continuous sense,
it follows that what has to be established is the predominant quality of
occupation over the whole period during which the present occupier
has been complying with paras (a) and (b).  It may be, as illustrated
above, that in respect of some periods the remuneration paid to the
occupier in cash or some other form of remuneration (see para (a) of
the definition of ‘farmworker’) may have exceeded the value of the
right to occupy and use the land;  and vice versa.  What we have to
find is the overall sense and value of the occupation.  The present time
is but one moment in this continuum.”
[16] Die pertinente vraag is dan of die verweerder se bewerings in sy beëdigde
verklaring aandui dat hy oor die tersaaklike tydperk (dit wil sê die tydperk
waartydens hy aan vereistes (a) en (b) voldoen het), persoonlik op die eiendom as
arbeider gewerk het waarvoor hy vergoeding ontvang het wat oorwegend in kontant
en in natura bereken was, en wat minder was as die waarde van sy bewoning en
beweiding gesamentlik.
[17] Die verweerder heg aan sy beëdigde verklaring &n brief wat sy prokureur

namens hom aan die Direkteur-Generaal van die Departement Grondsake gerig het
en waarin verklaar word:
“Our client, until January 1977 earned a salary of R350-00 per month
and occupied a house built of stone together with his (our client’s)
family.  Our client’s rights of occupation aforesaid was an expressed
alternatively implied/tacit term of the contract of employment with the
owner of the aforesaid farm, Mr Jan Schoeman.  In addition to the
aforesaid, our client had the right to graze an unspecified number of
cattle on the said farm.  During January to date hereof our client is
grazing 24 cows on the said farm.  It is apparent from our client’s
remuneration that our client’s rights of occupation and grazing far
exceeded the monetary remuneration fee received from Mr Schoeman.
Our client therefore satisfy the definition of ‘labour tenant’ contained
in Section 1 (xii) of Act No. 3 of 1996.”
In die brief maak hy dus melding van &n salaris van R350 per maand.   Vervolgens
beweer hy in para 7 van sy beëdigde verklaring soos volg:
“7.
During the trial of this matter it will be shown that the value of
my right to occupy Plaintiff’s land which I am currently
occupying with members of my family is R450-00 per month.
The value of my rights of grazing on Plaintiff’s farm amounted
to the sum of R360-00 per month.  The said sum is calculated
by taking into account the cost of grazing one cow per month

on Plaintiff’s farm which amounts to R15-00 and multiplying
same by 24.  In this regard page 2 of annexure “Z1” [die
paragraaf hierbo aangehaal] is illustrative.  I was a labour tenant
as at 2nd June 1995 and I fall within the parameters of Section
3(1) of Act No. 3 of 1996.”
Saam gelees blyk dit dus dat die verweerder &n waarde van R810 per maand op sy
bewoning en beweiding van die eiendom plaas.  Of dié bewerings korrek of selfs
waarskynlik is, kom op die oomblik nie daarop aan nie.  Vir doeleindes van
summiere vonnis moet dit as juis aanvaar word.  Gevolglik deug dit nie om, soos
die Landdros en die Hof a quo probeer doen het, die bewerings oor die gehele
tydperk aan die hand van die bepalings van die latere kontrak te toets en desgewens
aan te pas nie.
[18] Dit is wel so dat dit uit die eedsverklaring nie duidelik is presies wanneer die
verweerder vir die eerste keer aan vereistes (a) en (b) voldoen het nie.  Hy maak
egter wel die bewering dat hy op 2 Junie 1995 aan die wetlike voorskrifte voldoen
het om as &n huurarbeider te kwalifiseer.  Al word die kloutjie nie uitdruklik by die

oortjie gebring nie, is dit in so &n geval nodig om by &n aansoek om summiere
vonnis &n meer toeskietlike houding in te neem as wat by &n eksepsie of die verhoor
self die geval sou wees, omdat summiere vonnis &n buitengewone remedie is wat
eintlik net toegepas moet word as daar ten beste vir die verweerder niks vir sy saak
te sê is nie (vgl Tesven CC and Another v South African Bank of Athens 2000 (1)
SA 268 (SCA) 275H-276G).  Word dié benadering toegepas, meen ek dat die
feitelike bewerings in die verweerder se beëdigde verklaring en die stukke waarna
dit verwys, vatbaar is vir die vertolking dat hy op en sedert 2 Junie 1995 aan
vereistes (a), (b) en (c) van die betrokke artikel, asook die negatiewe voorskrif
waarvan daar in die omskrywing van “huurarbeider” ten opsigte van &n plaaswerker
gewag gemaak word, voldoen het.  En as dit die geval is, sou die verweerder, by
bewys van die bewerings wat hy maak, &n statutêre saaklike reg geniet om die
perseel te bewoon.
[19] Die verweerder se beëdigde eedsverklaring is weliswaar oppervlakkig,

onsamehangend en bra onhandig opgestel, soos die Hof a quo dan ook tereg
beklemtoon.  Maar, anders as die Hof a quo, meen ek nie dat die besonderhede wat
verstrek is, so karig was dat dit die afleiding regverdig dat die verweer wat wel
geopenbaar word nie bona fide was nie.
[20] Veel is in albei uitsprake van die Howe benede van die bepalings van die
dienskontrak gemaak en van die feit dat die bewering dat dit regmatig beëindig is,
nie deur die verweerder betwis is nie.  Die bepalings van die kontrak sou egter alleen
ter sake wees indien dit as &n afstanddoening deur die verweerder van die statutêre
reg wat die Wet hom andersins verleen, vertolk kan word.  Die vraag is nie, soos
die Landdros dit benader, of artikels 16(2)(a) en (b) van die Wet die kontrak
“vernietig” nie, maar of die kontrak die verweerder se aanspraak om &n huurarbeider
te wees, vernietig.  Die antwoord op laasgenoemde vraag is myns insiens
ontkennend;  aan die voorskrifte van artikel 3(6) en 3(7) van die Wet is kennelik nie
voldoen nie.  Dit geld dus nie as &n afstanddoening van die aanspraak wat die

verweerder, indien sy bewerings staande bly, as &n huurarbeider op die eiendom
gehad het nie.  Daardie aanspraak is nie op die kontrak gegrond nie, maar op die
bepalings van die Wet, meer bepaald artikels 3(1)(a) en 5 daarvan.  Dit is &n reg wat
die Wet hom gun ongeag of hy daarbenewens ook aanspraak kan maak op die
remedies wat artikel 16 hom bied. Vir huidige doeleindes is laasgenoemde aanspraak
glad nie in gedrang nie.
[21] Die klem wat die Howe benede dus op die ooreenkoms asook op die
verweerder se versuim om in sy beëdigde verklaring daarmee te handel, geplaas het,
is myns insiens nie deurslaggewend nie.  Die verweerder se verweer berus nie op
die kontrak nie, maar op sy beweerde statutêre reg.  Die enigste vraag is of die
bewerings in die eedsverklaring so &n statutêre reg vestig.  Om die redes vermeld,
meen ek dat die antwoord op dié vraag bevestigend is.
[22] Die volgende bevel word gemaak:
1.
Die appèl slaag met koste.

2.
Die bevel van die Hof a quo word ter syde gestel en vervang met die
volgende bevel:
1.
Die appèl slaag met koste;
2.
Die bevel van die Landdroshof word ter syde gestel en vervang
met die volgende bevel:
1.
Summiere vonnis word geweier.
2.
Verlof word aan die verweerder verleen om die saak te
verdedig;
3.
Die koste van die aansoek om summiere vonnis geld as
koste in die geding.
...........................
P M NIENABER
Stem saam:
Harms AR
Schutz AR

Mpati AR
Mthiyane Wnd AR