THE SUPREME COURT OF APPEAL
REPUBLIC OF SOUTH AFRICA

JUDGMENT

Rapporteerbaar
Saaknr: 316/06

In die saak tussen:

WILLEM JACOBUS DU PLESSIS

Appellant

en

DIE STAAT

Respondent

Coram:
HEHER, MLAMBO ARR en SNYDERS Wnd AR
Verhoor:
22 MAART 2007
Gelewer:
29 MAART 2007
Opsomming:   Onsedelike aanranding – vonnis ingevolge art 276(1)(i)
bekragtig.

Neutral Citation:  Du Plessis v Die Staat [2007]  42 (RSA)

SNYDERS Wnd AR/

SNYDERS Wnd AR:

[1]  Die appellant is in die Distrikshof Wonderboom, gehou te Pretoria-
Noord, skuldig bevind aan ‘n klag van bedrog, drie klagtes van diefstal
en sewe klagtes van onsedelike aanranding.  Nadat hy gevonnis is, het
hy, met verlof van die verhoorhof, geappelleer na die Pretoriase
Hooggeregshof teen sy skuldigbevinding en vonnisse op al die klagtes
behalwe die klag van bedrog.  Sy appèl is van die hand gewys.  Nou is
die appellant, met verlof van die Pretoriase Hooggeregshof, op appèl in
hierdie hof teen sy skuldigbevinding op een van die klagtes van
onsedelike aanranding, klagte 35, en die vonnisse op die klag van
bedrog, klagte 5, drie klagtes van diefstal, klagtes 8, 9 en 10 en drie
klagtes van onsedelike aanranding, klagtes 25, 29 en 36.

[2]  Op elkeen van klagtes 5, 8, 9 en 10 is die appellant gevonnis tot een
jaar gevangenisstraf ingevolge art 276(1)(i)1 van die Strafproseswet 51
van 1977 wat samelopend uitgedien moet word.  Op elkeen van klagtes
25, 29 en 36 is die appellant gevonnis tot twee jaar gevangenisstraf
ingevolge art 276(1)(i) van die Wet wat ook gelas is om samelopend
uitgedien te word.

[3]  Klagte 35 spruit voort uit ‘n vlotvaart op die Hartebeespoortdam deur
die personeel van ‘n laerskool waarvan die klaagster ‘n lid was en die
appellant die skoolhoof.  Tydens die plesierige uitstappie het die weer
onverwags onguur geraak en almal het in ‘n bondel saamgedrom op die

1 Artikel 276(1)(i) stel ‘n vonnis van direkte gevangenisstraf daar, aangesien ‘n persoon wat ingevolge
daardie artikel gevonnis word, mag, volgens die diskresie van die Kommissaris van Korrektiewe
Dienste, onder korrektiewe toesig geplaas word.  Artikel 73(7) van die Wet op Korrektiewe Dienste
111 van 1998 bepaal ‘n verpligte periode van gevangesetting van minstens een sesde van die vonnis
ingevolge a 276(1)(i) voordat plasing onder korrektiewe toesig mag geskied, tensy die hof anders
gelas het.

vlot teen die reën, koue en wind.  Die drank het vryelik gevloei.  Volgens
die klaagster het die appellant tydens die samedromming aan verskeie
vrouens probeer vat en het haar verskeie kere van agteraf vasgedruk.
Die appellant se gedrag het die klaagster nie aangestaan nie, maar sy
was ongemaklik om teen hom op te tree, daarom het sy ‘n mede
personeellid en vriendin, Theresa van der Merwe, gevra om haar weg te
roep uit die groep uit wanneer sy sien dat die appellant haar vasdruk.
By geleentheid wat hy haar so vasgedruk het, het hy aan die knoop van
haar langbroek gevroetel.  Sy het omgekyk, hom weggestamp en gesê,
‘Nee man, los my uit. Los, wat maak jy.’  Van der Merwe het toe die
klaagster weggeroep en toe sy wegtree van die groep af, het sy
opgemerk dat haar langbroek se knoop los was.

[4]  Van der Merwe het bevestig dat die appellant die klaagster
herhaaldelik vasgedruk het, dat sy, volgens hulle afspraak, die klaagster
weggeroep het en gesien het, toe die klaagster wegtree van die groep
af, dat die knoop van haar langbroek los was.

[5]  Die appellant, tydens sy getuienis, het ontken dat hy die klaagster se
broek se knoop losgemaak het.  Die klaagster is egter nie gekruisvra oor
hierdie aspek van haar getuienis nie.

[6]  Namens die appellant word in hierdie hof aangevoer dat: (a) die
respondent nie die appellant se opset om onsedelik aan te rand bo
redelike twyfel bewys het nie; (b) dat daar geen direkte getuienis teen
die appellant is dat hy die klaagster se langbroek se knoop losgemaak
het nie en dat die feite nie die afleiding regverdig dat hy dit gedoen het
nie; en (c) dat die landdros hom wanvoorgelig het oor die appellant se
verweer.

[7]  Die bevinding van die landdros dat die betrokke twee staatsgetuies
geloofwaardige getuies was en die appellant nie, word nie in hierdie Hof
aangeval nie.  Daar is ook niks in die rekord wat hierdie Hof sou noop
om met daardie bevinding in te meng nie.2

[8]  Benewens die feite wat blyk uit die getuienis van die klaagster en
Van der Merwe het die Staat se saak die appellant ontbloot as iemand
wat voortdurend seksueel uitlokkend teenoor vrouens opgetree het
onder die waan van speletjies en grappies.

[9]  Daar is geen direkte getuienis dat die appellant die klaagster se
broeksknoop losgemaak het nie.  Die knoop was los, die klaagster en
Van der Merwe het dit vir die eerste keer opgemerk nadat die appellant
die klaagster vasgedruk het en aan die knoop gevroetel het, volgens sy
gewone uitlokkende gedrag.  Hierdie getuienis regverdig die afleiding3
dat die appellant die klaagster aangerand het met ‘n onsedelike opset en
sluit die afleiding uit dat die broeksknoop toevallig los gegaan het.

[10]  Die appellant se verweer was ‘n blote ontkenning.  Daar was geen
wanvoorligting ten opsigte van die appellant se verweer deur die
landdros nie.   Inteendeel hy het die appellant tereg op hierdie klag
skuldig bevind.

2 Sien R v Dhlumayo 1948 (2) SA 677 (A) vir die welbekende beperkings op ‘n hof se bevoegheid om
op appèl in te meng met geloofwaardigheidsbevindings van die verhoorhof.
3 In S v Sesetse 1981 (3) SA 353 (A) te 369H-370A word die geykte beginsels vir die maak van
afleidings uit omstandigheidsgetuienis soos vervat in R v Blom 1939 AD 188 herhaal:’In reasoning by
inference there are two cardinal rules of logic which cannot be ignored: (1) The inference sought to be
drawn must be consistent with all the proved facts.  If it is not, the inference cannot be drawn.  (2) The
proved facts should be such that they exclude every reasonable inference from them save the one
sought to be drawn.  If they do not exclude other reasonable inferences, then there must be a doubt
whether the inference sought to be drawn is correct.’

[11]  Na ‘n uitgerekte verhoor het die verhoorhof namens die Staat die
getuienis en verslae van ‘n assesseringsbeampte van die Departement
van Korrektiewe Dienste, Fourie, ‘n proefbeampte van die Departement
van Maatskaplike Dienste, Van Schalkwyk, en namens die appellant ‘n
verslag deur ‘n kliniese sielkundige, Dr Uken, ontvang.

[12]  Die appellant was die skoolhoof van ‘n laerskool ten tyde van die
pleging van die misdrywe.  Hy was ‘n gesiene en prominente
leiersfiguur.  Ten tyde van sy vonnis was hy 53 jaar oud.  Hy is getroud,
het twee kinders, onderskeidelik 22 en 19 jaar oud.  Sy vrou is ook ‘n
onderwyseres.  Hy is ‘n kranige sportman.  Gedurende die tydperk van
die verhoor, vermoedellik aangevuur deur spanning, is die appellant se
hele liggaam verlam en is hy gediagnoseer met Guillain-Barre Sindroom.
Sedertdien is hy op ‘n stadige pad van herstel, hy het reeds die meeste
van sy spierfunksies herwin, hoewel hy nog pyn verduur.  As gevolg van
sy skuldigbevinding het hy sy pos verloor, en het sy aansien in die
gemeenskap verdwyn.  Hy het sy gesin uitermatige hartseer,
verleentheid en finansiële verknorsing besorg.

[13]  Al die misdrywe waaraan die appellant skuldig bevind is, is gepleeg
tydens die periode 1998 tot 2001.  Die appellant is skuldig bevind aan
bedrog4 omdat hy valslik en bedrieglik voorgegee het dat briefhoofde en
besigheidskaartjies vir die skool gedruk is, met die gevolg dat die skool
daarvoor betaal het, terwyl die drukwerk inderwaarheid vir sy vrou en
haar besigheid gedoen is.  Die appellant is aan diefstal skuldig bevind
omdat hy 500 bakstene wat die skool se eiendom was, gebruik het om
vir homself ‘n lapa op sy eie eiendom te laat bou,5 hy het 10 palmbome

4 Klagte 5.
5 Klagte 8.

wat aan die skool geskenk is rondom sy eie lapa op sy eie eiendom
geplant6 en hy het ‘n radio-kassetspeler van die skool vir sy seun
gegee.7

[14]  Selfs met inagneming van die feit dat die radio-kassetspeler
teruggegee is aan die skool is hierdie ernstige misdrywe.  Dit is gepleeg
uit ‘n vertrouensposisie, ten opsigte van eiendom wat onder die
appellant se direkte beheer was en aangewend moes word tot voordeel
van die skoolgemeenskap.

[15]  Die klagtes van onsedelike aanranding is gedurende dieselfde
periode gepleeg en telkens in omstandighede waar die personeel op
spanbou-, leierskaps- of sportnaweke moes gaan sonder hulle
lewensmaats.  Die appellant het so ver gegaan om, terwyl al die ander
personeel op ‘n wildrit was, by een van die klaagsters wat wou rus, op
haar bed te gaan lê, sy hand tussen haar bo-bene in te druk, haar te
omarm en vas te druk en bo-op haar te probeer klim8  Toe dieselfde
klaagster by ‘n ander geleentheid op die strand op haar maag in die son
gelê het, het hy ‘n handdoek oor haar gegooi, sy hand onder haar
ingedruk, aan haar bors gevat en woorde gebruik wat aan haar
gekommunikeer het dat hy seksueel met haar wou verkeer.9  Hy het ‘n
ander klaagster wat beskonke en naar was, se styfpassende bo-stuk
opgetrek en aan haar bors gevat.10

[16]  Die appellant was in ‘n gesagsposisie teenoor die klaagsters.
Daardie posisie het hy uitgebyt om sy eie afwykende behoeftes te

6 Klagte 9.
7 Klagte 10.
8 Klagte 25.
9 Klagte 29.
10 Klagte 36.

bevredig, tot hulle voortslepende nadeel en psigiese skade.  Wanneer
hulle reaksie teenoor hom nie na sy wense was nie, het hy hulle in die
werksplek geviktimiseer.  Hy het hulle soveel trauma besorg dat hulle
terapie moes ondergaan.

[17]  Die verdere verswarende faktore, relevant tot al die misdrywe, is
nie net veelvuldig nie, maar ook aangrypend.  Die aansien van die
betrokke laerskool en die atmosfeer waarin leerders hulle bevind het, is
belemmer as gevolg van die appellant se misdadige gedrag.  In plaas
daarvan dat hy dissipline tussen sy personeel gehandhaaf het en ‘n
gesonde omgewing geskep het tot voordeel van die jong leerders van sy
skool, het hy juis onmin, onvrede en ongelukkigheid gesaai en
aangevuur.  Aan die een kant het hy homself as ‘n rolmodel voorgedoen
en aan die ander kant het hy verwerplik opgetree.

[18]  Die appellant was uiters manipulerend.  Nie alleen is dit die kern
van die staatsgetuies se getuienis nie, maar beide Fourie en Van
Schalkwyk het die appellant tydens hul onderhoude met hom
manipulerend ervaar. Hy het selfs die persoonlikheidstoets wat
afgeneem is deur Uken probeer manipuleer.

[19]  Sy arrogansie dwarsdeur die verhoor was verbysterend.  Hy het
deurgaans andere probeer swart smeer.  Hy het homself as die slagoffer
van ‘n wrede komplot voorgehou en die klaers, klaagsters en
staatsgetuies as gewetenslose konkelaars.

[20]  Selfs tydens vonnisverrigtinge het die appellant nog geen insig
getoon in sy misdadige gedrag nie en gevolglik was sy prognose op
rehabilitasie en gedragsaanpassing uiters swak.  Die drie deskundiges

was eenstemmig hieroor, maar volgens Uken was die appellant weens
die sielkundige krisis waarin hy hom bevind het as gevolg van sy
misdade en gevolglike verhoor, nie in staat om insig of berou te toon nie.
Die argument namens die appellant is dat die landdros hom
inderwaarheid wanvoorgelig het deur hierdie getuienis van Uken te
verwerp.

[21]  Indien ‘n wanvoorligting voorgekom het, staan dit hierdie Hof vry
om van nuuts af op die beskikbare getuienis ‘n gepaste vonnis te
oorweeg.11

[22]  Die landdros het nie hierdie getuienis verwerp nie, inteendeel, hy
het dit in sy uitspraak aangehaal, maar het dit nie as ‘n versagtende
faktor beskou nie.  Uken se uiteensetting van die rede vir die appellant
se gebrek aan berou bevestig dat die appellant se psige, op die stadium
van vonnis, sodanig was dat hy nie insig in sy eie gedrag kon toon nie.
In die afwesigheid van ‘n realistiese moontlikheid van rehabilitasie
behoort straf, afskrikking en vergelding as oogmerke van vonnis
swaarder te weeg.  Die landdros het dus heeltemal tereg die getuienis
van Uken in aanmerking geneem as ‘n verswarende faktor.  Daar was
dus geen wanvoorligting nie.

[23]  Gevolglik is hierdie Hof slegs by magte om met die vonnis in te
meng indien dit skokkend onvanpas is.12  Namens die appellant is
geargumenteer dat dit inderdaad skokkend onvanpas is dat die
appellant hoegenaamd tot direkte gevangenisstraf gevonnis is.  Die

11 S v Zinn 1969 (2) SA 537 (A) te 540G.
12 S v Pieters 1987 (3) SA 717 (A) te 734D-F; Director of Public Prosecutions, KwaZulu-Natal v P
2006 (1) SASV 243 (HHA) te 254c-f.

appellant stel korrektiewe toesig ingevolge art 276(1)(h) van die Wet as
die enigste gepaste vonnis voor.

[24]  Die erns van die misdade, die verswarende faktore en die
oogmerke van die oplegging van vonnis verg dat ‘n vonnis van direkte
gevangenisstraf opgelê word.  Die opmerkings van Cameron AR in S v
Scheepers13 is toepaslik in die huidige geval:

‘The particular advantage of s 276(1)(i) should always be in the foreground when the
sentencer considers that a custodial sentence is essential, but the nature of the
offence suggests that an extended period of incarceration is inappropriate.  In such
cases, s 276(1)(i) achieves the object of a sentence unavoidably entailing
imprisonment, but mitigates it substantially by creating the prospect of early release
on appropriate conditions under a correctional supervision programme.’

[25]  Die verhoorhof het in die uitoefening van ‘n diskresie behoorlike en
gebalanseerde oorweging geskenk aan al die relevante feite en ‘n uiters
geskikte vonnis opgelê.

[26]  Dit was gemeensaak tydens vonnisverrigitnge dat die appellant
sielkundige hulp nodig het.  Volgens Van Schalkwyk is sielkundige
behandeling in die gevangenis beskikbaar maar kan dit ook deur ‘n
privaat sielkundige daar onderneem word.

[27]  Die opgelgde vonnis spreek die spesifieke behoefte aan van toesig
oor die appellant se behandeling en die geleentheid om die tydperk van
direkte gevangenisstraf, na gelang van sy vordering, aan te pas.

[28]  Op sterkte van die geykte reg is daar geen ruimte vir hierdie hof om
in te meng met enige van die vonnisse nie.

13 2006 (1) SASV 72 (HHA) para 10.

[29]  Die appèl ten opsigte van skuldigbevinding en vonnis word van die
hand gewys.

____________________________
S  SNYDERS
WAARNEMENDE APPèLREGTER

STEM SAAM:

HEHER AR
MLAMBO AR
THE SUPREME COURT OF APPEAL
REPUBLIC OF SOUTH AFRICA

MEDIA OPSOMMING - IN DIE HOOGSTE HOF VAN APPèL VAN SUID-AFRIKA

In die saak tussen:

WILLEM JACOBUS DU PLESSIS

APPELLANT

en

DIE STAAT

RESPONDENT

Van:
Die Griffier, Hoogste Hof van Appèl
Datum:
29 Maart 2007
Status:
Onmiddellik

Die HHA het vandag die appèl van ‘n skoolhoof wat skuldig bevind is aan
bedrog, diefstal en onsedelike aanranding van die hand gewys, met die effek
dat hy ‘n periode van direkte gevangenisstraf sal moet uitdien.

Die appellant was die skoolhoof van ‘n laerskool en is in ‘n landdroshof
daaraan skuldig bevind dat hy, oor ‘n tydperk van jare, eiendom van die skool
gesteel het, bedrog gepleeg het en van sy vroulike personeellede onsedelik
aangerand het.  Na ‘n onsuksesvolle appèl na die Pretoriase Hooggeregshof
het die appelant na die HHA geappelleer teen sy skuldigbevinding op een van
die klagtes van onsedelike aanranding en sy vonnis op die klagtes van
bedrog, drie van diefstal en drie van onsedelike aanranding.

Die vonnis wat deur die HHA gehandhaaf is, is, kumulatief ten opsigte van die
bedrog en drie klagtes van diefstal, een jaar gevangenisstraf ingevolge art
276(1)(i) van die Strafproseswet en, kumulatief ten opsigte van drie klagtes
van onsedelike aanranding, twee jaar gevangenisstraf ingevolge dieselfde
artikel.  Die effek daarvan is dat die appellant verplig is om een sesde van die
vonnisse hom opgelê in die gevangenis uit te dien waarna hy, volgens die
diskresie van die Kommissaris van Korrektiewe Dienste, onder korrektiewe
toesig geplaas kan word.  Die verswarende omstandighede rondom die
pleging van die misdrywe het ‘n periode van direkte gevangenisstraf
onafwendbaar gemaak: die appellant was in ‘n gesagsposisie; hy het sy
gesagsposisie misbruik; hy het uiters manipulerend teenoor die klaagsters
opgetree en hulle viktimiseer as hulle nie na sy sin opgetree het nie; hy het
uiters arrogant opgetree;  hy het die atmosfeer waarin jong leerders opgevoed
moes word vertroebel; hy het die klaagsters en staatsgetuies gedurende die
verhoor as deel van sy verweer swartgesmeer; hy het volgehou dat die
klagtes teen hom spruit uit ‘n wrede komplot teen hom deur al die klaagsters
en staatsgetuies; hy het geen berou en insig in sy gedrag getoon nie,
gevolglik was sy prognose op rehabilitsie swak.

--einde--