THE SUPREME COURT OF APPEAL
REPUBLIC OF SOUTH AFRICA

JUDGMENT

Nie Rapporteerbaar
Saak nr: 343/06

In die saak tussen:

ABSA BANK BEPERK

Appellant

en

PIETER HENDRIK DU PREEZ

Eerste Respondent

NWK BEPERK

Tweede Respondent
__________________________________________________________________________

EN:
__________________________________________________________________________

Saak nr: 344/06

In die saak tussen:

ABSA BANK BEPERK

Appellant

en

BEYPLAS (Edms) BEPERK

Eerste Respondent

NWK BEPERK

Tweede Respondent
__________________________________________________________________________

Coram:
Scott, Heher ARR et Hancke Wn AR

Datum van verhoor:
2 Mei 2007
Datum van lewering:
29 Mei 2007

Opsomming:  Aard en omvang van aansprake ten opsigte van silosertifikate onderhewig aan feitedispute ─
In geval van halfhartige ontkenning moet hof steeds tevrede wees dat aansoekdoener se eedsverklaring
inherent geloofwaardig is inaggenome die waarskynlikhede ─ Bevinding dat viva voce getuienis nie oorwig
van waarskynlikhede sal versteur, nie moontlik. Hof a quo fouteer om die aansoek op die stukke te besleg ─
Aansoek om oorplasing ingevolge art 9 van die Hooggeregshof slegs toegestaan indien oortuig dat oorwig
van gerief ten gunste van oorplasing ─ Aansoek ingevolge art 22 van die Hooggeregshof toegestaan ─ Hof
het inherente bevoegdheid om misbruik van hofproses te voorkom.

Neutrale verwysing:  Daar kan na hierdie uitspraak verwys word as ABSA Bank Bpk v Du
Preez; Beyplas Edms Bpk [2007] SCA 67 (RSA).
______________________________________________________________
HANCKE Wn AR

HANCKE Wn AR:

INLEIDING

[1] Hierdie is ‘n appèl gerig teen ‘n uitspraak wat die appellant verbied het
om met sekere silosertifikate te handel en om dit slegs aan ‘n instansie
bekend as AT Grain BK (hierinlater na verwys as ‘AT Grain’) te lewer nadat
betaling van die volle koopprys aan sekere produsente geskied het.

[2] Op Saterdag 26 Februarie 2005 het die eerste respondent in saak
nr 343/06 (hierna ‘Du Preez’ genoem) ‘n dringende aansoek in die
Bophuthatswana Provinsiale Afdeling geloods. Op dieselfde dag het ‘n groep
van 57 boere, waaronder Beyplas (Edms) Beperk (eerste respondent in saak
nr 344/06; hierna Beyplas genoem), ‘n aansoek in die Transvaalse Provinsiale
Afdeling gebring. Op 27 Februarie 2005 is ‘n bevel nisi in die Du Preez-saak
uitgereik en op 1 Maart 2005 ‘n soortgelyke bevel in die Beyplas-saak. Beide
aansoeke is daarna geargumenteer en op 23 Junie 2005 het die Hof a quo
die interim bevel bekragtig en bevind dat Du Preez en Beyplas aangetoon het
dat dit ‘a clear right to the ownership of the silo certificates in dispute’ gehad
het, en bygevolg ‘a right to vindicate their ownership to the silo certificates’.

[3] In die lig van die feit dat die skuldoorsaak in beide sake dieselfde is,
met sekere verskille ten opsigte van die feite, waarin hierinlater na verwys
word, het die partye se regsverteenwoordigers soos in die Hof a quo, die
aangeleentheid gelyktydig voor hierdie Hof beredeneer, en in die lig van die
slotsom waartoe hierin gekom word, is dit ook dienstig, ten einde duplikasie te
voorkom, dat slegs een uitspraak hierin gelewer word.

WAT BESLIS MOET WORD

[4] Die vrae wat hierin onstaan is (a) die aard en omvang van Du Preez en
Beyplas se aansprake ten opsigte van die betrokke silosertifikate1 en of hulle
geregtig is op die lewering daarvan; (b) is daar sodanige feitedispute ter
beslegting van die voorgaande dat dit vir verhoor verwys moet word; en indien
wel (c) of dit na die Transvaalse Provinsiale Afdeling van die Hooggeregshof
ingevolge art 9 van die Wet op die Hooggeregshof, 1959 (Wet 59 van 1959),
oorgeplaas moet word; en (d) of ABSA se aansoek om verdere getuienis
ingevolge art 22 van die Wet op die Hooggeregshof, 1959 (Wet 59 van 1959)
toegestaan behoort te word.

AGTERGROND

[5] Wat die feite betref, blyk dit dat Du Preez ‘n skriftelike ooreenkoms met
AT Grain, verteenwoordig deur die enigste lid, Mnr Toerien, deur tussenkoms
van Estelle Wessels (hierin later na verwys as ‘Wessels’), ingevolge waarvan
AT Grain graan by Du Preez sou koop. Lewering van die graan sou geskied
deur oorhandiging van die silosertifikate wat deur NWK uitgereik was en wat
die besonderhede van die graan bevat het byvoorbeeld soort, hoeveelheid en
plek van opberging daarvan. Daarna het Du Preez die silosertifikate in blanko
onderteken en by ABSA se Lichtenburg tak ingehandig, waarna dit
geëndosseer was op naam van Greater Grain BK (hierin later na verwys as
‘Greater Grain’) en daarna aan ABSA self. Laasgenoemde handelinge is deur
Hantie Steenkamp, ‘n werknemer van die betrokke tak van ABSA verrig.

1 Vir doeleindes van hierdie uitspraak is dit onnodig om volledig met die betekenis en
regsgevolge van ‘n silosertifikaat te handel. Sien die artikel van S F du Toit The legal nature
of silo receipts used in the future’s market and bills of lading Tydskrif vir die Suid-Afrikaanse
Reg (TSAR 2007.1) p 56 en verder.

[6] In die Beyplas-saak het Mnr Beyers, ‘n direkteur van Beyplas, ‘n
skriftelike ooreenkoms met AT Grain gesluit, waarna dieselfde plaasgevind
het as in die Du Preez aangeleentheid.

[7] Beide Du Preez en Beyplas beweer dat die silosertifikate ingevolge ‘n
mondelinge ooreenkoms met Hantie Steenkamp aan ABSA in blanko
geëndosseer en oorhandig was, wat ingehou het dat sy slegs die
silosertifikate sou oorhandig aan AT Grain nadat betaling geskied het. In die
lig van die feit dat betaling nie geskied het nie moes ABSA nie die
silosertifikate oorgedra het nie en is Du Preez en Beyplas as die onderskeie
eienaars daarvan geregtig op teruggawe daarvan.

[8] Hierteenoor betwis ABSA die bestaan van die mondelinge ooreenkoms
en beweer dat Du Preez en Beyplas elkeen aan ‘n skriftelike ooreenkoms met
AT Grain gebonde is, ingevolge waarvan ‘n kredietkoop gesluit was. Hulle
was verplig om die silosertifikate te onderteken en by ABSA tot voordeel van
AT Grain in te handig. Beide sou eers later betaling ontvang en AT Grain het
dus eienaar geword, omdat die silosertifikate met die nodige bedoeling aan
AT Grain gelewer en aldus ontvang was.2 Die werklike rede vir die
inhandiging van die silosertifikate by ABSA word dus in die skriftelike
ooreenkoms tussen AT Grain aan die een kant en Du Preez en Beyplas aan
die ander kant gevind. Verder beweer ABSA dat AT Grain die graan aan
Greater Grain verkoop en gelewer het wat dit weer op hul beurt aan ABSA se
korporatiewe- en aksepbank verkoop en gelewer het en wat betaling ten
aansien daarvan aan Greater Grain gemaak het. ABSA het dus die eienaar
van die silosertifikate, asook van die graan, geword.

[9] Dit is Du Preez en Beyplas se saak dat die betrokke silosertifikate
deur ABSA gehou moes word totdat betaling ontvang is. Beide se bewering in
hierdie verband is die volgende:

2 ‘Transferring the silo receipt will effect the transfer of the right to delivery embodied in the
silo receipt, and may lead to the delivery of the grain in the silo, and thus potentially also to
the passing of ownership of the grain if all requirements for the passing of ownership are met.
Acquisition of the silo receipt is necessary for the new holder to become owner of the
document and to be able to enforce the rights embodied in it.’ (TSAR 2007.1 op. cit. p 64.)

‘Dit was egter nie vir my aanvaarbaar (om die sertifikate te onderteken) nie aangesien ek eers
met my bank te Lichtenburg die aangeleentheid wou bespreek. Vir hierdie doel het ek na
ABSA Lichtenburg gegaan en in gesprek met Steenkamp getree. Sy het my meegedeel dat
ABSA inderdaad betrokke is by voormelde aangeleentheid. Sy het verder bevestig dat die
silosertifikate by die Lichtenburg tak ingelewer word en deur ABSA in veilige bewaring gehou
sal word totdat betaling ontvang is, daarna individueel na die onderskeie boere se rekening
oorgeplaas word, waaropvolgend die sertifikate aan AT Grain gelewer sal word.’

[10] In antwoord hierop verklaar Knipe, ‘n Bestuurder van die appellant (en
bevestig deur Steenkamp), die volgende:
‘Sy het geen herinnering van enige persoonlike gesprek met die applikant nie. In die
algemeen gesproke ontken sy egter nie dat sy onder die indruk was dat die betrokke boere
(en dus ook die applikant) moes toestemming gee vir die vrylating van die silosertifikate nie.
Sy bevestig egter ook dat sy nie die silosertifikate uit haar besit sal laat gaan sonder
goedkeuring van Korporatiewe Bank nie.’

[11] Dit behoef geen betoog dat bogemelde bewerings van Steenkamp ‘n
halfhartige ontkenning is en nie werklik ‘n feitedispuut daarstel nie, indien in
isolasie beoordeel word.

[12] Indien die eedsverklaring van Knipe, ABSA se Bestuurder Globale
Handels- en Kommoditeitsfinansiering in ag geneem word, blyk dit dat dit
ABSA se praktyk is om nie betrokke te raak by die ooreenkoms tussen die
produsent en die graanhandelaar nie. Die verhouding tussen graanhandelaar
en produsent is iets wat nie deur ABSA gemonitor word nie. ABSA bemoei
hom ook nie met die wyse waarop die graanhandelaar die silosertifikaat
bekom nie en ook nie met die metode of tydstip van betaling waarop die
graanhandelaar en produsent besluit nie. Dit blyk verder dat Steenkamp
inelkgeval ontken dat die geld ‘individueel na die onderskeie boere se
rekening oorgeplaas’ sou word aangesien talle van die boere al hier ter
sprake nie rekeninge by ABSA gehad het nie.

[13] Wat Du Preez se gesprek met Gert Nel van ABSA betref, is dit duidelik
dat dit ‘n oppervlakkige gesprek was op ‘n stadium toe Nel nie volledig kennis
gedra het van al die feite onderliggend tot die bewaring van die sertifikate nie.

In die geheel gesien, word Du Preez en Beyplas se bewerings dus wel in
geskil geplaas.

REGSPOSISIE

[14] Al sou daar in die guns van Du Preez en Beyplas aanvaar word dat
daar nie ‘n werklike feitedispuut op die stukke is nie, moet die Hof, alvorens
dit ‘n finale bevel sou verleen, steeds tevrede wees dat die bewerings in hul
funderende eedsverklarings inherent geloofwaardig is. In Plascon-Evans
Paints Ltd v Van Riebeeck Paints (Pty) Ltd 1984 (3) SA 623 (A) verklaar
Corbett AR op 634I-635B die volgende:
‘The power of the Court to give such final relief on the papers before it is, however, not
confined to such a situation. In certain instances the denial by respondent of a fact alleged by
the applicant may not be such as to raise a real, genuine or bona fide dispute of fact. . .If in
such a case the respondent has not availed himself of his right to apply for the deponents
concerned to be called for cross-examination under Rule 6(5)(g) of the Uniform Rules of
Court. . .and the Court is satisfied as to the inherent credibility of the applicant’s factual
averment, it may proceed on the basis of the correctness thereof and include this fact among
those upon which it determines whether the applicant is entitled to the final relief which he
seeks.’
(My beklemtoning).

[15] Daar is ook sekere onwaarskynlikhede in Du Preez se weergawe wat
‘n skadu werp op sy geloofwaardigheid, indien bloot op die stukke beoordeel
word. Hy beweer in sy funderende eedsverklaring dat die silosertifikate as
‘sekuriteit’ by ABSA ingehandig is. Op die stukke is dit duidelik dat hier nie
sprake kan wees van sodanige sekuriteit nie en blyk dit ook nie ten opsigte
waarvan dit as sekuriteit sou dien nie. In repliek poog hy om dit op te klaar
deur die volgende te vermeld:
‘Die woord sekerheid sou dalk ‘n beter woordkeuse gewees het omdat die gegewe
omstandighede. . .’

Dit volg dus dat daar nie bevind kan word dat viva voce getuienis nie die
oorwig van waarskynlikhede, soos blyk uit die stukke, sal versteur nie.3

[16] Beide Du Preez en Beyplas se ooreenkoms met AT Grain is die
standaard ooreenkoms wat gesluit word tussen AT Grain en hulle produsente.
Gemelde ooreenkoms stipuleer optrede van die produsente wat moeilik
versoenbaar is met die ooreenkoms wat hulle na bewering met ABSA gehad
het, byvoorbeeld die produsent moet die silosertifikate aan AT Grain lewer
sodra hulle in besit daarvan gekom het. Die belangrikste bepaling is die feit
dat eiendomsreg nie voorbehou word in die AT Grain ooreenkoms totdat
betaling van die graan geskied het nie. Du Preez en Beyplas se bewerings
word verder weerspreek deur sekere van die bedinge vervat in die
‘silosertifikaat mandaat’.4 Wessels se weergawe is dat sy deur Steenkamp
versoek was om sogenaamde kwitansies te teken as bewys van die
silosertifikate wat ontvang is en dat sy in elkgeval nie magtiging gehad het om
dit namens die betrokke kliënte te teken nie. Wat Wessels betref, onstaan die
vraag wat haar rol in die hele debakel was en namens wie sy opgetree het.
Aanduidings is dat òf sy òf Steenkamp vir Du Preez en Beyplas bedrieg het.
Dit is egter aspekte wat deur middel van viva voce getuienis opgeklaar kan
word.

[17] In die geval van Beyplas is daar ‘n verontrustende aspek wat die
geloofwaardigheid van deponent Beyers in gedrang bring. In antwoord op sy
eedsverklaring het ABSA daarop gewys dat Beyers besig was om in die
ipsissima verba van Du Preez getuienis te gee aangesien dit opmerklik was
dat beide deponente se bewerings in dieselfde woorde weergegee is. Daar is
ook gewys op verskillende botsende aspekte in hierdie eedsverklaring. In sy
repliserende eedsverklaring beweer Beyers dat hy nie die funderende

3 Administrator Transvaal v Theletsane 1991 (2) SA 192 (A) te 197B; Trust Bank van Afrika
Bpk v Western Bank Bpk 1978 (4) SA 281 (A) te 294C-E.
4 In Klousule 1.2 daarvan word magtiging aan ABSA verleen om die sertifikaat namens die
kliënt te verhandel en oor te dra terwyl ‘n latere bepaling die bank se aanspreeklikheid uitsluit
vir enige verlies of skade hoegenaamd wat dit mag ly met ‘n verdere bepaling dat alle
handelinge op die produsent se eie risiko geskied. Insiggewend is die feit dat in beide sake
betaling uitgestel was; in die Du Preez-saak sou betaling op 30 Maart 2005 en in die Beyplas-
saak op 5 Maart 2005 geskied het.

eedsverklaring ‘in besonderhede gelees’ het nie. Hy was ook nou genoodsaak
om te erken dat Theart, ‘n ander lid van Beyplas, die getekende silosertifikate
aan Steenkamp oorhandig het maar beweer hy dat hy daarna ‘geskakel’ en
‘telefonies’ Theart se reëling met haar bevestig het. Hierdie optrede van
Beyers in die Beyplas-aangeleentheid is van sodanige aard, dat sy inherente
geloofwaardigheid op die stukke onbevredigend is.5

[18] Dit volg dus uit die voorgaande dat, in die lig van die feite dispute
tussen die partye tesame met die vraagteken wat hang oor die inherente
geloofwaardigheid van die betrokke deponente, die Hof a quo fouteer het om
die aangeleentheid op die stukke te besleg. Weens die omvang van die feite
dispute is dit ook ‘n gepaste geval om te voldoen aan die versoek van die
advokaat namens die appellant, naamlik om die aansoek vir verhoor te
verwys.6

AANSOEK
OM
OORPLASING
IN
GEVOLGE
ART
VAN
DIE
HOOGGEREGSHOF WET, 1959

[19] Appellant het in die Hof a quo onsuksesvol aansoek gedoen dat die
huidige aansoeke ooregeplaas word na die Transvaalse Provinsiale Afdeling
van die Hooggeregshof, met die gedagte om dit te konsolideer met 57 ander
soortgelyke sake. Dit is die appellant se saak dat die geskilpunte in al hierdie
sake wesenlik dieselfde is en dat dus gerieflik gelyktydig aangehoor en
afgehandel kan word.

[20] ‘n Hof kan in gepaste gevalle ‘n oorplasing van verrigtinge van een
afdeling na ‘n ander beveel.7 Alvorens dit sal geskied moet die applikant die

5 Plascon-Evans Paints Ltd v Van Riebeeck Paints (Pty) Ltd, supra, p 635.
6 Conradie v Kleingeld 1950 (2) SA 594 (O) te 597; Oblowitz v Oblowitz 1953 (4) SA 426 (K)
te 434F-H.
7 Artikel 9(1) van die Wet op Hooggeregshof 59 van 1959 lui soos volg:
‘Indien ‘n siviele geding of verrigtinge of ‘n saak in ‘n provinsiale of plaaslike afdeling
aanhangig gemaak is, en dit vir die betrokke Hof blyk dat dit met groter gerief of gepastheid in
‘n ander afdeling verhoor of beslis kan word, kan daardie Hof, op aansoek van ‘n party daarby
en nadat al die ander partye daarby aangehoor is, gelas dat die geding, verrigtinge of saak na
daardie ander afdeling oorgeplaas word.’

Hof oortuig dat daar ‘n oorwig van gerief ten gunste van die oorplasing is.8 Die
gerief van die partye, die gerief van die Hof en die algemene afhandeling van
die geding sal in ag geneem word.9

[21] Die advokate namens Du Preez en Beyplas onderskeidelik, het die
aansoek geopponeer en aangevoer dat sodanige oorplasing, en moontlike
gepaardgaande konsolidasie van sake, ongerieflik sal wees vir Du Preez en
Beyplas, aangesien die feitedispute in verskeie opsigte verskil. In hul geval is
dit baie eng wat binne ongeveer tien dae besleg sal kan word, teenoor etlike
maande wat dit in die TPA sou duur, indien die huidige aansoek toegestaan
sou word.

[22] Dit blyk dat ‘n verhoordatum in die TPA-saak toegeken is vanaf
Julie 2007 tot Desember 2007 om ononderbroke te loop. Dit is egter
twyfelagtig om binne die bestek van een maand die voorgenome aansoek om
konsolidasie af te handel èn behoorlik vir die verhoor voor te berei. Dit
beteken dat gemelde verhoor uitgestel kan word, ten einde Du Preez en
Beyplas te akkommodeer, met enorme koste-implikasies. ‘n Verdere faktor
wat in ag geneem moet word is die feit dat Du Preez en Beyplas se
regsspanne vir etlike maande betrek gaan word in ‘n verhoor waarin hulle ‘n
baie beperkte belang het.

[23] Dit volg dus dat die oorwig van gerief nie die oorplasing van die huidige
sake begunstig nie. By gevolg kan die aansoek dus nie slaag nie.

AANSOEK INGEVOLGE ART 22 VAN DIE HOOGGEREGSHOFWET 1959

[24] Na uitspraak van die Hof a quo was daar sekere verwikkelinge wat
ABSA voor hierdie Hof wou plaas ingevolge gemelde aansoek, ten einde hulle
regte te beskerm. Om die redes hierinlater vermeld, behoort gemelde
aansoek toegestaan te word.

8 Kelly v Malherbe 1939 (2) PH F123; Swallow v Swallow 1947 (2) PH F91.
9 Smith v Wilson and Another 1949 (3) SA 537 (N); Mulder and another v Beacon Island
Share Block Ltd 1999 (2) SA 274 (K) te 277B-C.

[25] Dit blyk dat tydens die aanhoor van ABSA se aansoek om verlof om te
appelleer daar twee verdere aansoeke ter sprake was. Du Preez het
ingevolge Hofreël 49 (11) verlof gevra vir onmiddellike eksekusie indien verlof
om te appelleer aan ABSA toegestaan sou word, terwyl ABSA gevra het vir ‘n
interdik ingevolge waarvan Du Preez verbied sou word om met die
silosertifikate te handel tot na afloop van ‘n verdere aansoek om verlof om te
appelleer na hierdie Hof, indien die Hof a quo die aansoek om verlof van die
hand sou wys.

[26] Dieselfde het ook geskied in die Beyplas geleentheid. Alhoewel die Hof
a quo ABSA se aansoek om verlof om te appelleer van die hand gewys het,
het dit op daardie stadium geensins gehandel met laasgenoemde aansoeke
nie. Nieteenstaande Du Preez en Beyplas se kennis van die hangende
aansoek om ‘n interdik, en ABSA se aanduiding dat dit hierdie Hof vir verlof
sou nader, het beide op dieselfde dag as wat die aansoek om verlof van die
hand gewys was, naamlik 6 Oktober 2005, eksekusie gehef deur die
silosertifikate te bekom, dit te verkoop en die opbrengs toegeëien. Die
resultaat is dat beide Du Preez en Beyplas nie in staat is om die silosertifikate
terug te gee indien die huidige appèl suksesvol sou wees nie.

[27] Bogemelde optrede is onaanvaarbaar en behoort nie toegelaat te word
nie aangesien die partye vir hulself ‘n onbillike prosedurele voordeel skep wat
grens aan regsverydeling. In hierdie verband verklaar Cloete R die volgende
in Fedsure Life Assurance v Worldwide African Investment Holdings 2003 (3)
SA 268 (W) op 276B-C:
‘As a matter of principle, and save perhaps in exceptional cases (of which the present is not
one, in my view), a successful litigant who knows that an appeal is pending should not be
permitted to present an appeal Court with a fait accompli brought about by its own voluntary
conduct subsequent to the judgment appealed against and which relates to the subject matter
of the appeal, and seek to have the appeal determined on the basis of such conduct ─
particularly where such conduct is inimical to the interests of the appellant.’

[28] ‘n Hof het die inherente bevoegdheid om ‘n misbruik van die hofproses
te voorkom deur die belange van die benadeelde litigant te beskerm.10 In die
omstandighede is ABSA dus geregtig dat sekuriteit gestel word vir die
verkoopprys van die betrokke silosertifikate. Mnr Wepener, namens ABSA,
het aan die hand gedoen dat Du Preez en Beyplas gelas word om alle
tersaaklike dokumente ten opsigte van die verkoop van die silosertifikate te
verifieer en binne vyf dae aan die Griffier te lewer. Hy het verder versoek dat
sekuriteit de restituendo tot bevrediging van die Griffier vir die waarde van die
silosertifikate in geskil, verskaf word. Alhoewel dit gepas is, na my mening,
dat Du Preez en Beyplas gelas word om sekuriteit te stel, soos versoek, het
ek ‘n probleem om die Griffier te belas met die vasstelling van die omvang
daarvan. Die enigste bevoegdheid van die Griffier in hierdie verband, is die
bepaling van die bedrag ten opsigte van die sekuriteit vir koste, soos in die
vooruitsig gestel deur Hofreël 47 (2) en (6). Indien Du Preez en Beyplas sou
poog om para 3(b) van die bevel te ontduik, of versuim om daaraan te
voldoen, sal ABSA geregtig wees om die Hof te nader vir die nodige
regsverligting, met ‘n gepaste kostebevel. Die verkoopprys van graan op
SAFEX op 6 Oktober 2005, synde datum van eksekusie, is openbare kennis,
en behoort dit nie moeilik vir ABSA te wees om dit vas te stel nie. Indien Du
Preez en Beyplas ‘n ander prys elders verkry het, staan dit hulle vry om
hierdie inligting aan ABSA te openbaar.

[29] Wat koste betref, is namens ABSA betoog dat ‘n bestraffende
kostebevel verleen moet word ten opsigte van hierdie aansoek. Alhoewel hier
sprake is van laakbare optrede aan Du Preez en Beyplas se kant, is dit, na
my mening, nie van so ‘n ernstige aard om hulle met ‘n bestraffende
kostebevel te penaliseer nie. Alhoewel hulle fouteer het, het hulle klaarblyklik
die betrokke silosertifikate te gelde gemaak omdat hulle geglo het dat dit hulle
s’n was.

[30] In die lig van die slotsom waartoe geraak is, is dit onnodig om te
handel met die ander argumente geopper deur ABSA se advokaat.

10 Western Assurance Company v Caldwell’s Trustee 1918 AD 262 veral te 271; Ecker v
Dean 1937 AD 254 veral te 259.

[31] Bygevolg word die volgende bevele verleen ten opsigte van beide saak
nr 343/06 en saak nr 344/06:
1.
Die appèl slaag met koste, welke koste sal insluit dié verbonde aan
twee advokate.
2.
Die bevel van die Hof a quo en die bevel nisi, met gepaardgaande
kostebevele, word ter syde gestel en vervang met die volgende:
‘(a)
Die aansoek word na verhoor verwys.
(b)
Die koste van die aansoek sal koste in die geding wees.
(c)
Die kennisgewing van mosie sal as enkelvoudige dagvaarding en die antwoordende

eedsverklaring as ‘n kennisgewing van voorneme om te verdedig staan.
(d)
Die applikant word gelas om ‘n deklarasie te liasseer binne 30 dae vanaf datum van

hierdie bevel.
(e)
Die teenaansoek ingevolge art 9 (1) van die Wet op Hooggeregshof, 1959 (Wet 59

van 1959) word afgewys met koste.’
3.
(a)
Die aansoek ingevolge art 22 van die Wet op Hooggeregshof,

1959 (Wet 59 van 1959) slaag met koste.

(b)
Die deklarasie in 2(d) hierbo mag nie afgelewer word alvorens

die eerste respondent sekuriteit de restituendo vir die

verkoopprys van die sertifikate in geskil, verskaf het nie.

(c)
Indien die eerste respondent versuim om aan bevele 2(d) en

3(b) hierbo te voldoen, word verlof aan ABSA verleen om die

saak op die rol te plaas en vonnis te neem vir die verkoopprys

van gemelde silosertifikate.

___________________
S P B HANCKE Wn AR

STEM SAAM:

SCOTT
AR
HEHER
AR
THE SUPREME COURT OF APPEAL
REPUBLIC OF SOUTH AFRICA

MEDIA SUMMARY – JUDGMENT DELIVERED IN THE SUPREME COURT OF APPEAL

From:
The Registrar, Supreme Court of Appeal
Date:
29 May 2007
Status:
Immediate
Please note that the media summary is intended for the benefit of
the media and does not form part of the judgment of the Supreme
Court of Appeal

Die huidige respondente Du Preez en Beyplas (Edms) Beperk
(laasgenoemde verteenwoordig deur ‘n direkteur Mnr Beyers), het
in die Bophuthatswana Hooggeregshof ‘n bevel teen ABSA Bank
Beperk verkry, wat die bank verbied het om met sekere
silosertifikate te handel. Gemelde silosertifikate is uitgereik deur
NWK Beperk ten opsigte van graan wat gemelde respondente as
produsente aan NWK gelewer het. Gemelde produsente het op
hulle beurt hierdie sertifikate by die bank ingelewer.

Die vrae wat hierin ontstaan is eerstens die aard en omvang van
die onderskeie partye se aansprake ten opsigte van hierdie
silosertifikate; tweedens die vraag of daar sodanige feitedispute
bestaan as gevolg waarvan die aangeleentheid vir verhoor verwys
behoort te word en derdens of dit na die Transvaalse Provinsiale
Afdeling van die Hooggeregshof oorgeplaas moet word om

gelyktydig saam met ‘n groep van 57 ander boere wat ‘n
soortgelyke saak aldaar gehange gemaak het, verhoor te word.

Op appèl is beslis dat die feitedispute van sodanige aard is dat die
aansoek vir getuienis verwys behoort te word. Daar is ook verwys
na aanduidings op die stukke dat sekere persone moontlik vir Du
Preez en Beyplas bedrieg het, ‘n aspek wat deur middel van
mondelinge getuienis opgeklaar kan word.

Ten opsigte van ABSA se aansoek om die aangeleentheid oor te
plaas na die Transvaalse Provinsiale Afdeling is gemelde aansoek
op grond van geriefsoorwegings van die hand gewys. ABSA se
aansoek om verdere getuienis voor die Hoogste Hof van Appèl te
plaas is toegestaan. Gemelde getuienis het betrekking op eerste
respondente se optrede ten opsigte van silosertifikate wat hulle
verkry en daarna verkoop het. As gevolg hiervan het die Hoogste
Hof van Appèl die eerste respondente gelas om sekuriteit te stel
alvorens hulle met die saak kan voortgaan.

--ends--