THE SUPREME COURT OF APPEAL
REPUBLIC OF SOUTH AFRICA

JUDGMENT

RAPPORTEERBAAR

Saaknommer :  216/2006
In die saak tussen :

GEORGE FREDERIK WESSELS NO

APPELLANT

en

DIE MEESTER VAN DIE HOOGGEREGSHOF,
BLOEMFONTEIN

EERSTE RESPONDENT
FREDERIK JOHANNES THEODORUS
BEZUIDENHOUT (JNR)

TWEEDE RESPONDENT
JACOMINA JOHANNA GROBLER

DERDE RESPONDENT
JEREMIAS JACOBUS ANDRIES BEZUIDENHOUT
VIERDE RESPONDENT
WILHELMINA CECILIA RAUTENBACH

VYFDE RESPONDENT
FREDDIE RAUTENBACH

SESDE RESPONDENT
REINETTE RAUTENBACH

SEWENDE RESPONDENT
ESMERELDA BEZUIDENHOUT

AGTSTE RESPONDENT
JOHANNA ELIZABETH NEL

NEGENDE RESPONDENT
PATRICIA BEZUIDENHOUT

TIENDE RESPONDENT
FREDERIK BEZUIDENHOUT (JNR)

ELFDE RESPONDENT

CORAM :

BRAND, VAN HEERDEN et COMBRINCK
ARR
DATUM :

15 FEBRUARIE 2007
GELEWER :

23 MAART 2007

Neutral citation:
This judgment may be referred to as Wessels NO v Die
Meester [2007] SCA 17 (RSA)
Samevatting:
Gesamentlike testament wat verval het by die dood van die
testatrise – in beginsel kon testateur dit laat herleef in latere
kodisil – herlewingsbedoeling aan die kant van testateur
egter nie bewys nie.
_______________________________________________________
BRAND AR/

BRAND AR :

[1] Hierdie is 'n appèl teen die uitspraak van Van der Merwe R in
die Bloemfonteinse Hooggeregshof. Die vrae waarom dit wentel, is in
die breë soos volg: het 'n gesamentlike testament wat die testateur
vroeër saam met sy vooroorlede eggenoot verly het, by haar dood
verval? Indien wel, kan die testateur dit in beginsel op een of ander
wyse laat herleef? Indien wel, het dit in hierdie saak gebeur? Die feite
waaruit hierdie vrae ontstaan het, blyk uit wat volg.

[2] Die appellant is die eksekuteur in die boedel van wyle F J T
Bezuidenhout ('die testateur') wat op 7 Maart 2004 oorlede is. Op 18
Januarie 2002 het die testateur en sy vooroorlede eggenote ('die
testatrise'), met wie hy binne gemeenskap van goedere getroud was,
'n gesamentlike testament gemaak. Die bemakings in die testament
is nie heeltemal so duidelik nie. In der waarheid lyk dit of dieselfde
bates soms aan meer as een erfgenaam bemaak is. Hoewel dit nie
die vrae is waaroor uitsluitsel gegee hoef te word nie, is dit tog 'n
aanduiding van onkunde en verwarring aan die kant van die testateur
en sy adviseurs wat, soos aanstons sal blyk, wel ter sake is.

[3] Die kernbemakings in die testament gaan duidelik uit van die
veronderstelling dat die testatrise die testateur sal oorleef. So bepaal
die inleiding tot klousule 2: 'Ons bemaak spesiaal die opbrengs van
ons beleggings en kontant, indien die Testateur die eerste te sterwe
kom soos volg: . . . .' Klousule 3(a) begin weer met: 'Ons bemaak
spesiaal indien die Testateur eerste te sterwe kom aan ons kleinseun
Freddie Rautenbach al ons vaste eiendom . . .' Vir geval die testateur
die langslewende sou wees, word voorsiening gemaak in klousule 8.

Dit bepaal heel bondig: 'Indien die Testatrise eerste te sterwe mag
kom, benoem en stel ons hiermee aan die Testateur as die enigste
erfgenaam.'

[4] Soos vroeër aangedui, het die testatrise toe inderdaad eerste te
sterwe
gekom.
Na
haar
oorlye
is
haar
boedel
beredder
ooreenkomstig die bepalings van die gesamentlike testament.
Bygevolg het die testateur in effek die hele gesamentlike boedel
ontvang; sy helfte uit hoofde van die huwelik binne gemeenskap van
goed en haar helfte uit hoofde van klousule 8 van die gesamentlike
testament. Daarna het hy op 7 Mei 2003 'n kodisil verly ('die eerste
kodisil'). Dit lui soos volg:

'Ek, die ondergetekende,
FREDERICK JOHANNES THEODORUS BEZUIDENHOUT
maak hiermee hierdie KODISIL wat deel sal vorm van my Testament gedateer
18 JANUARIE 2002.
Die bemaking in terme van Klousule 3(a) is verder onderhewig aan die bepaling
dat my kleinseun, FREDDIE, maandeliks 'n bedrag van R1 000,00 (EEN
DUISEND RAND) sal betaal aan JOHANNA NEL, vanaf datum van my afsterwe
tot datum van haar afsterwe.
Die res van my Testament bly onveranderd.'

[5] Op 11 Junie 2003 verly die testateur 'n tweede kodisil. Soos in
die eerste kodisil, verklaar hy ter inleiding uitdruklik dat die kodisil
deel sal vorm van 'my Testament gedateer 18 JANUARIE 2002'. In
die eerste klousule bemaak hy spesifiek 'n Datsun-bakkie en 'n

televisiestel aan sy vriendin, Johanna Nel, waarna hy weer in
klousule 2 afsluit met 'Die res van my Testament bly onveranderd.'

[6] Onmiddellik na die tweede kodisil het die testateur, nog steeds
op 11 Junie 2003, ook 'n derde kodisil verly. Na sy oorlye kon die
oorspronklike van hierdie dokument egter nie gevind word nie. Om
dié rede het die Meester geweier om die derde kodisil te aanvaar,
welke besluit nie deur enige een van die party aangeveg is nie. Geen
poging is ook deur enigiemand aangewend om by wyse van 'n
aansoek ingevolge a 2(3) van die Wet op Testamente 7 van 1953
('die Wet') die derde kodisil met regskrag te laat beklee nie. Omdat
die inleidende gedeelte van die derde kodisil in die uitspraak van die
hof a quo en in argument ter sprake gekom het, haal ek dit aan
sonder om daarmee toelaatbaarheid of relevansie te kenne te gee.
Dit lui soos volg:

'Ek, synde die enigste erfgenaam kragtens die gesamentlike Testament gedateer
18 JANUARIE 2002 bepaal dat alle bemakings en voorwaardes van gemelde
Testament mutatis mutandis onmiddellik van krag sal word en van toepassing sal
wees by my afsterwe behalwe . . ..'

Op die 'behalwe' volg dan sekere uitdruklike wysigings van die
bemakings in die gesamentlike testament van 18 Januarie 2002.

[7] Na sy aanstelling as eksekuteur in die boedel van die testateur,
het die appellant die standpunt ingeneem dat die testament van 18
Januarie 2002, saamgelees met die eerste en tweede kodisille, as die
testament van die oorledene beskou moet word. Daarteenoor was die
eerste respondent, synde die Meester, van oordeel dat die testateur

in wese, op enkele onsaaklike uitsonderings na, sonder enige
testament gesterf het en dat sy boedel gevolglik intestaat moes
vererf. Dit het die appellant genoop om die Hoogeregshof in
Bloemfontein te nader vir 'n bevel wat daarop neerkom dat sy
standpunt bekragtig word.

[8] Diegene wat, benewens die Meester, as respondente in die
aansoek gesiteer is, val breedweg in twee kategorieë: aan die
eenkant, dié wat deur die bemakings in die gesamentlike testament,
soos gewysig deur die eerste twee kodisille, bevoordeel word en, aan
die anderkant, dié wat groter voordeel uit intestate vererwing sou
trek. Slegs die tweede en derde respondente, wat uiteraard in die
laasgenoemde groep val, het die aansoek betwis en terselfdertyd 'n
teenaansoek gebring waarin hulle gevra het vir 'n verklarende bevel
dat die boedel van die testateur intestaat moet vererf. Die hof a quo
het die appellant se hoofaansoek van die hand gewys en die
teenaansoek toegestaan. Daarteen kom die appellant nou in hoër
beroep met die verlof van hierdie hof.

[9] 'n Nuttige vertrekpunt by die oorweging van die geskilpunte is
die aanvaarde beginsel dat, in 'n geval soos die onderhawige, waar
daar geen boedelsamesmelting is nie, 'n gesamentlike testament, ten
spyte van sy 'gesamentlike' vorm, eintlik maar neerkom op twee
aparte testamente, wat in een dokument vervat is, waarin die
testateur en testatrise elkeen oor sy of haar eie boedel beskik. In so
'n geval staan dit die langslewende vry om te enige tyd, ook na die
eerssterwende se dood, weer 'n testament te maak waarin opnuut
oor sy of haar bates beskik word. Die feit dat die langslewende
intussen die voordele van die eerssterwende se bemakings aanvaar

het, doen aan hierdie vryheid geen afbreuk nie (sien bv Rhode v
Stubbs 2005 (5) SA 104 (HHA); M M Corbett, Gys Hofmeyer en
Ellison Kahn, The Law of Succession in South Africa 2 uitg (2001)
pp 436-7).

[10] 'n Meer pertinente vraag vir doeleindes van die onderhawige is
egter: wat is die posisie as 'n testateur wat geregtig was om na die
dood van die testatrise 'n nuwe testament te maak, uiteindelik self te
sterwe kom sonder om dit te doen? Volgens aanvaarde beginsels
hang die antwoord op dié vraag daarvan af of die testateur sy
beskikking oor sy gedeelte in die gesamentlike testament onderworpe
gestel het aan die gebeurlikheid dat hy eerste te sterwe kom. Indien
nie, bly sy gedeelte, by ontstentenis aan 'n nuwe testament,
eenvoudig voortbestaan en is dit steeds van krag by sy dood (sien bv
De Klerk v Estate De Klerk 1950 (3) SA 62 (T) op 66G-67H). Is die
testateur se gedeelte van die testament egter wel onderworpe gestel
aan die voorwaarde dat hy eerste te sterwe kom, sal dit by die
vooroorlye van die testatrise verval. By gebreke aan 'n nuwe
testament sal sy boedel dan intestaat vererf (sien bv Estate Coaton v
The Master 1915 CPD 318; Ex parte Wessels NO and Lubbe 1954
(2) SA 225 (O) op 229D-G; Corbett et al, op cit, pp 439-440).

[11] In die onderhawige geval is die wesenlike bemakings uitdruklik
onderworpe
gestel
aan
die
vooroorlye
van
die
testateur.
Daarbenewens bepaal klousule 8 onomwonde dat, in geval die
testatrise eerste te sterwe sou kom, die testateur die enigste
erfgenaam sal wees. Inderwaarheid word dus geen voorsiening
gemaak vir wat by die testateur se dood moet gebeur indien hy die
langslewende sou wees nie. Die duidelike veronderstelling skyn te

wees dat hy in dié geval, na die dood van die testatrise, 'n nuwe
testament sou maak. Gevolglik stem ek saam met die bevinding van
die hof a quo dat die gesamentlike testament by die oorlye van die
testatrise verval het.

[12] Nietemin is die appellant se saak juis dat die testateur duidelik
die bedoeling gehad het dat die testament van 18 Januarie 2002,
soos gewysig of aangevul deur die latere twee kodisille, sy testament
sou wees. Ietwat anders gestel, was die testateur se duidelike
bedoeling dus, volgens die appellant se argument, dat na die
afsterwe van die testatrise dieselfde tersaaklike bepalings in die
gesamentlike testament, soos gewysig deur die kodisille, as sy eie
testament moes geld.

[13] In die konteks van die erfreg, dien dit egter weinig doel om van
die 'duidelike bedoeling van die testateur' te praat tensy daardie
bedoeling uit 'n geldige testament blyk. Of, soos Wessels RP dit
gestel het in Re Estate Marks 1921 TPD 180 op 185:

'It seems to me that [the Roman Dutch jurists] attached great importance to the
real intention of the testator, provided that his intention was expressed in a
testamentary disposition executed with such due solemnity as the law requires
. . .'

[14] Aangesien die gesamentlike testament by die dood van die
testatrise verval het, is die status daarvan analoog aan dié van 'n
herroepe testament. Tensy die testateur dit weer op een of ander
wyse kon en inderdaad laat herleef het, is dit van geen krag en
werking meer nie. In dié geval sal enige bedoeling wat daaruit mag

blyk dus onsaaklik wees. Namens die appellant is twee wyses, in die
alternatief, aan die hand gedoen waarop herlewing van die vervalle
testament inderdaad geskied het, te wete, (a) by wyse van die
herinstelling daarvan in die twee latere kodisille, alternatiewelik, (b)
by wyse van die inlywing deur verwysing daarna in die twee kodisille.

[15] Die vrae wat voortspruit uit hierdie betoog is analoog aan dié
wat ontstaan het in Moses v Abinader 1951 (4) SA 537 (A). Die feite
van Moses was in breë trekke soos volg: die erflater het op 6
Augustus 1948 'n testament verly waarin hy sy hele boedel aan sy
twee stiefbroers bemaak het. 'n Paar dae later, op 12 Augustus 1948,
verly hy 'n tweede testament. Daarin herroep hy sy eerste testament
en bemaak hy helfte van sy boedel aan sy twee stiefbroers en die
ander helfte aan die appellant, mev. Moses.  Op 5 Julie 1949 verly hy
'n kodisil waarin hy 'n bepaling van die eerste testament wysig sonder
om hoegenaamd na die tweede te verwys. Op grond van hierdie feite
word toe deur een van die stiefbroers, Abinader, betoog dat die
eerste testament, soos gewysig deur die kodisil, as die erflater se
laaste wilsbeskikking aanvaar moet word.

[16] Schreiner AR gaan uit van die standpunt dat onderskei moet
word tussen herinstelling van 'n herroepe testament en inlywing of
inkorporering
daarvan
as
deel
van
'n
latere
testament.
Laasgenoemde, so het hy (op 546H-547G) bevind, was weens die
formaliteitsvereistes vir 'n geldige testament, wat indertyd van
toepassing was (synde vervat in Ordonnansie 14 van 1903
(Transvaal)) nie moontlik nie. Hierteenoor was herlewing deur
herinstelling by wyse van 'n latere testament, volgens Schreiner AR,
in beginsel wel moontlik (op 543B-544C), mits aan die volgende twee

vereistes voldoen word: eerstens moet die dokument waaruit die
testateur se herinstellingsbedoeling blyk, self behoorlik verly wees
(544B); tweedens moet die testateur se bedoeling om die testament
te laat herleef duidelik uit die nuwe dokument blyk (544B-F). Oor die
tweede vereiste laat hy hom onder meer soos volg uit (op 544G-
545A):

'The difficulty I have in agreeing with that decision [of the court below] arises from
the fact that it appears to treat the recognition . . .  of a revoked will as if it were
the same thing as an intention to make it effective, which revival requires. The
view of the Provincial Division . . . does not seem to me to be correct. Revival is
the intentional act of bringing to life that which was dead; there is no rule of law
which makes recognition of a revoked will an operative equivalent to revival. The
question is one of fact, whether, there was as [an?] intentional act of revival; and
for recognition to establish such an act the testator must know that his will if not
revived is dead and inoperative.'

[17] Wat die feite van die Moses-saak betref kom Schreiner AR dan
tot die volgende slotsom (op 546G-H):

'Since the will of the 6th August was revoked by that of the 12th August the onus
lay upon the party who alleged that the former had been revived to prove such
revival. In order to discharge that onus he had to show that the terms of the
codicil, read in the light of the circumstances at the time, created a balance of
probabilities that the testator executed the codicil with knowledge at that time that
the will of the 6th August had been revoked and was then of no effect. As it
seems to me to be at least as probable that the testator had in July, 1949, lost
sight of the fact, if he had ever fully appreciated it, that his second will had
completely revoked the first, the onus was in my view not discharged.'

[18] Soos Schreiner AR, was Van den Heever AR ook die mening
toegedaan dat die statutêre formaliteitsvereistes vir 'n geldige

testament geen ruimte laat vir die herlewing van 'n herroepe
testament by wyse van inlywing deur verwysing in 'n latere testament
nie. Anders as Schreiner AR, kom hy egter tot die slotsom dat
herlewing deur herinstelling, volgens ons gemene reg soos aangevul
deur wetgewing, insgelyks nie moontlik was nie. Die enigste manier
waarop 'n testateur, volgens Van den Heever AR se siening, 'n
herroepe testament kan laat herleef, is om dit weer opnuut te verly
(op 552B-C).

[19] Greenberg AR, met wie Fagan AR saamgestem het, was van
oordeel dat die saak suiwer op die feite beslis kon word. In die
verband was hulle dit met Schreiner AR eens, dat die testateur se
indruk dat sy eerste testament nog geldig was, in die pad gestaan het
van 'n herlewingsbedoeling (op 542A-B). Derhalwe het hulle dit
onnodig gevind om tot die debat aangaande die moontlikheid van
herlewing deur herinstelling toe te tree. Wat die uitslag van die appèl
betref, kom Hoexter AR ook tot dieselfde slotsom as dié van sy vier
ampsbroers. Hoewel sy standpunt nie so duidelik blyk uit sy bondige
uitspraak nie, wil dit tog lyk of hy Van den Heever AR se siening
aangaande herinstelling van 'n herroepe testament deel (op 533G-
534H).

[20] Na Moses het die vraag aangaande die moontlike herinstelling
van 'n testament wat herroep is (of verval het) sigself nog nie weer in
hierdie hof voorgedoen nie. Ook in die Hooggeregshof is nog geen
pertinente antwoord daarop gegee nie. In twee beslissings is obiter
aanvaar dat herlewing deur herinstelling in beginsel wel moontlik is,
maar dat 'n herlewingsbedoeling nie op die feite van daardie sake
bevind kon word nie (sien Estate Gonsalves v Pataca 1957 (4) SA

585 (T) op 590G-591A; Raabe v The Master 1971 (1) SA 780 (T) op
781H). In Loureiro v The Master 1981 (4) SA 248 (N) is wel gelas dat
'n testament wat vroeër herroep was as die testateur se uiterste
wilsbeskikking aanvaar moet word, op grond daarvan dat dit deur
herinstelling vervat in 'n latere kodisil herleef het. Aangesien hierdie
bevel egter op onbestrede basis en sonder enige beredenering
toegestaan
is,
dra
dit
nie
werklik
tot
oplossing
van
die
probleemstelling by nie.

[21] Daarteenoor
is
rigtinggewende
bydraes
gelewer
deur
akademiese skrywers (sien bv N J van der Merwe & C J Rowland Die
Suid-Afrikaanse Erfreg, 6 uitg (1990) pp 199-204; Corbett et al, op cit
111; J C Sonnekus 'Herlewing van herroepe testament – vereistes'
1981 TSAR 284; N J Wiechers 'Herlewing van herroepe testament'
(1982) 45 THRHR 80). Al hierdie skrywers ondersteun die standpunt
van Schreiner AR in Moses en doen aan die hand dat dit bo dié van
Van den Heever AR aanvaar moet word.

[22] Ek glo die tyd het aangebreek dat hierdie hof standpunt oor die
aangeleentheid inneem. Veral met die voordeel van akademiese
insette in die tyd wat sedert Moses verloop het, lê die keuse, myns
insiens, voor die hand, naamlik dat ons die standpunt van Schreiner
AR moet aanvaar. Die algemene uitgangspunt in ons reg is van
oudsher dat effek gegee moet word aan die bedoeling van 'n
testateur wat uitdrukking gevind het in 'n geldig verlyde testament
(sien bv Wessels RP in Re Estate Marks supra op 185). Aan beide
die
elemente
van
geldige
verlyding
en
bedoeling
word,
ooreenkomstig Schreiner AR se benadering, erkenning verleen. As
nie aan albei voldoen is nie, het herlewing nie plaasgevind nie en bly

die herroepe testament sonder krag. Geldige verlyding word vereis
ten opsigte van sowel die testament wat herroep is  en die
herinstellende testament. Op die aanvaarding dat 'n testateur sy
bedoeling om 'n herroepe testament te laat herleef in 'n geldig verlyde
testament of kodisil te kenne gegee het, ontstaan die vraag welke
doel dit sou dien om, soos Van den Heever AR, daarop aan te dring
dat die testament wat herroep is, weer opnuut verly moet word.
Geldige verlyding is 'n historiese feit wat nie deur die herroeping van
die testament ongedaan gemaak is nie. Soos Van der Merwe en
Rowland op cit 204 dit stel:

'Herroeping beteken slegs dat die behoorlike verlyde instrument nie meer die
uiterste wilsbeskikking van die testateur verteenwoordig nie. Klop die testateur se
uiterste wense op 'n later stadium weer met dié soos in die herroepe testament
weergegee, is daar geen rede waarom die herroepe testament nie opnuut
regskrag kan kry indien die testateur met inagneming van die nodige
testamentsformaliteite, sy begeerte in dié verband kenbaar maak nie.'

[23] In die onderhawige geval gaan dit uiteraard nie oor 'n testament
wat herroep is nie, maar oor een wat verval het. Ek glo egter nie dat
dit in beginsel enige verskil maak nie. By herlewing behoort dieselfde
beginsels en vereistes vir albei te geld. My slotsom is dus dat dit, in
beginsel, wel vir die testateur moontlik was om die vervalle
gesamentlike testament in die latere kodisille te laat herleef.  Dit lei
tot die feitevraag – het hy dit inderdaad gedoen? Aan die geldige
verlydingsvereistes is daar duidelik voldoen. Die gesamentlike
testament van 18 Januarie 2002 sowel as die twee latere kodisille
was behoorlik verly.

[24] Die probleem ontstaan met die bedoelingsvereiste. Die
verhoorhof se bevinding was dat die appellant hom nie van sy
bewyslas gekwyt het om 'n herlewingsbedoeling aan die kant van die
testateur te bewys nie. Vir sy redenasie wat tot hierdie benadering
gelei het, het die hof onder meer steun gevind in die inleiding van die
ongeldige derde kodisil (wat in para [6] hierbo aangehaal word). Die
rol wat aan hierdie dokument toegeken is blyk uit para 15 van die hof
a quo se uitspraak. Dit lui soos volg:

'Ek word in hierdie gevolgtrekking versterk deur die bepalings van die derde
kodisil. In die derde kodisil is van uitdruklike bewoording gebruik gemaak om 'n
bedoeling van herlewing of inlywing weer te gee. Die afwesigheid van sodanige
uitdruklike bepaling in die eerste kodisil wat kort tevore verly is en die tweede
kodisil wat op dieselfde dag verly is, is na my mening gevolglik bevestigend van
die afwesigheid van 'n bedoeling van herlewing of inkorporering van die
bepalings van die vervalle testament.'

[25] Ek stem saam met die appellant se beswaar teen die
aanwending van die derde kodisil vir interpretasie doeleindes.
Aangesien hierdie dokument nie as geldige testamentêre geskrif
aanvaar is nie, kan dit nie op enige wyse gebruik word ter bepaling
van die testateur se bedoeling nie en dus ook nie om 'n uitleg te gee
aan geldige testamentêre geskrifte nie. Nietemin moet die hof se
uiteindelike gevolgtrekking myns insiens onderskryf word. Ek vind
ook niks in die bewoording van die eerste en tweede kodisille wat dui
op 'n bedoeling aan die kant van die testateur, dat die gesamentlike
testament van 18 Januarie 2002 wat verval het weer moet herleef
nie. Inteendeel, soos ek hierdie twee kodisille lees, het die testateur
waarskynlik geglo dat die gesamentlike testament voortbestaan het
en derhalwe steeds geldig was. Hy verwys immers daarna as 'my

testament' wat hy dan deur aanvulling wysig terwyl hy die 'res'
onveranderd laat. Die onbeholpe formulering van die testament as
geheel dui voorts op die reële moontlikheid dat hy verkeerde
regsadvies ontvang het aangaande die voortgesette geldigheid van
die gesamentlike testament.

[26] So gesien, is die onderhawige saak nie op die feite te onderskei
van Moses nie. Die redenasie van Schreiner AR, met wie twee van sy
ampbroers op hierdie punt saamgestem het, is dus eweneens hier
van toepassing. Volgens hierdie redenasie sluit 'n verkeerde indruk
aan die kant van 'n testateur dat sy testament nog geldig is, 'n
herlewingsbedoeling uit. Namens die appellant is aan die hand
gedoen dat dit darem 'n hoogs tegniese houding is om in te neem. Ek
stem nie saam nie. Vir al wat ons weet kon die testateur heel anders
opgetree het indien hy geweet het dat die gesamentlike testament nie
meer geldig is nie en dat hy gevolglik 'n vrye keuse het om oor sy
boedel te beskik soos hy wil. Hiervolgens is die onafwendbare
slotsom dus dat die appellant nie daarin geslaag het om 'n
herlewingsbedoeling aan die kant van die testateur te bewys nie.

[27] Dit bring my by die appellant se alternatiewe betoog dat die
testateur die gesamentlike testament laat herleef het deur dit by die
latere kodisille in te lyf. Soos ek egter reeds vroeër aangedui het, was
die een aangeleentheid waaroor die regters in Moses dit eens was,
dat
inlywing
deur
verwysing
nie
ingevolge
die
statutêre
formaliteitsvereistes vir 'n geldige testament wat indertyd van
toepassing was, kon plaasvind nie. Voorts blyk die algemeen
aanvaarde standpunt te wees dat die huidige Wet (van 1953) geen
verandering aan hierdie posisie teweeg gebring het nie (Sien bv

Corbett et al op cit pp 66-68; Van der Merwe en Rowland op cit
pp 302; LAWSA 1st Re-issue Vol 31 para 240).

[28] In die algemeen gesproke, is die probleem wat die erkenning
van inlywing deur verwysing in die weg staan, die feit dat selfs waar
beide die herroepe (of vervalle) testament en die herinstellende
testament elkeen op sy eie behoorlik verly was, hulle gewoonlik nie in
teenwoordigheid van dieselfde getuies en by dieselfde geleentheid
deur die testateur onderteken is nie (sien bv Estate Orpen v Estate
Atkinson 1966 (2) SA 639 (C) 645A-C). Na die toevoeging van a 2(3)
tot die Wet in 1992, is aan die hand gedoen dat hierdie probleme
ondervang kan word deur die hof vir kondonasie van die
formaliteitsgebreke te nader (sien bv Corbett et al op cit pp 68;
Francois du Toit 'Enkele gedagtes rondom artikel 2(3) van die Wet op
Testamente van 1953, inlywing deur verwysing en die herlewing van
herroepe testamente' (1997) 60 THRHR 101). Aangesien daar egter
in hierdie saak geen aansoek in terme van a 2(3) was nie, kom
hierdie moontlikheid nie ter sprake nie.

[29] Wat die appellant wel aangevoer het, was dat die onderhawige
saak van die 'normale' te onderskei is deurdat dieselfde twee getuies
toevallig teenwoordig was toe die gesamentlike testament en die
twee kodisille geteken is. Of dit werklik 'n verskil maak, hoef egter, na
my oordeel, nie beslis te word nie. Soos ek dit sien, is daar 'n ander
onoorkomelike struikelblok in die pad van die appellant se argument
gebaseer op inlywing deur wysiging. Dit is dat, ooreenkomstig die
bewoording van die kodisille, die testateur nooit bedoel het om die
gesamentlike testament by die kodisille in te lyf nie. Sy verklaarde
bedoeling was immers om die gesamentlike testament, wat volgens

sy indruk, steeds 'n afsonderlike, geldige bestaan gevoer het, te
wysig. Ook in hierdie opsig stem ek derhalwe met die verhoorhof
saam.

[30] Om hierdie redes word die appèl van die hand gewys met
koste, welke koste uit die boedel van wyle F J T Bezuidenhout betaal
moet word.

..................................
F D J BRAND
APPÈLREGTER
STEM SAAM:

Van Heerden AR
Combrinck AR
THE SUPREME COURT OF APPEAL
REPUBLIC OF SOUTH AFRICA

MEDIA OPSOMMING  - In die Hoogste Hof van Appèl

In die saak tussen :

GEORGE FREDERIK WESSELS NO

APPELLANT

en

DIE MEESTER VAN DIE HOOGGEREGSHOF,
BLOEMFONTEIN

EERSTE RESPONDENT
FREDERIK JOHANNES THEODORUS
BEZUIDENHOUT (JNR)

TWEEDE RESPONDENT
JACOMINA JOHANNA GROBLER

DERDE RESPONDENT
JEREMIAS JACOBUS ANDRIES BEZUIDENHOUT
VIERDE RESPONDENT
WILHELMINA CECILIA RAUTENBACH

VYFDE RESPONDENT
FREDDIE RAUTENBACH

SESDE RESPONDENT
REINETTE RAUTENBACH

SEWENDE RESPONDENT
ESMERELDA BEZUIDENHOUT

AGTSTE RESPONDENT
JOHANNA ELIZABETH NEL

NEGENDE RESPONDENT
PATRICIA BEZUIDENHOUT

TIENDE RESPONDENT
FREDERIK BEZUIDENHOUT (JNR)

ELFDE RESPONDENT

Van:
Die Griffier, Hoogste Hof van Appèl Appeal
Datum:
23 Maart 2007
Status:
Dadelik

Op 23 Maart 2007 het die Hoogste Hof van Appèl uitspraak gegee in die
saak van Wessels NO v Die Meester van die Hooggeregshof,
Bloemfontein, en andere.  Mnr Wessels is die eksekuteur in die boedel
van wyle F J T Bezuidenhout (die testateur) wat op 7 Maart 2004
oorlede is.

Op 18 Januarie 2002 het die testateur en sy eggenote (die testatrise) 'n
gesamentlike testament gemaak.  Die testament was duidelik gebaseer

op die veronderstelling dat die testateur eerste te sterwe sou kom.
Hierdie veronderstelling het egter later geblyk onjuis te wees aangesien
die testatrise toe inderdaad eerste oorlede is.  Na die dood van die
testatrise het die testateur twee kodisille verly waarin hy die
gesamentlike testament as sy testament beskryf het en daarna
voortgegaan het om die bepalings van die testament in sekere opsigte
te wysig.

As eksekuteur in die testateur se boedel, het mnr Wessels die standpunt
ingeneem dat die gesamentlike testament, soos gewysig deur die twee
kodisille, as die testateur se laaste wilsbeskikking aanvaar moes word.
Daarteenoor was die Meester van oordeel dat die gesamentlike
testament by die testatrise se dood verval het, dat die testateur
derhalwe sonder enige testament te sterwe gekom het en dat sy boedel
gevolglik intestaat moet vererf.

Die Hooggeregshof in Bloemfontein het die Meester se standpunt
bevestig.  Op appèl het die Hoogste Hof van Appèl met die beslissing
van die Hooggeregshof akkoord gegaan.  Omdat die gesamentlike
testament gebaseer was op die veronderstelling dat die testatrise die
langslewende sou wees, so het beide howe bevind, het die testament by
haar vooroorlye verval.

Die appellant se verdere betoog dat die testateur die vervalle testament
deur middel van die twee latere kodisille laat herleef het, het twee vrae
laat ontstaan.  Eerstens die regsvraag, waaroor daar voor die beslissing
van die Hoogste Hof van Appèl in hierdie saak onsekerheid was,
naamlik of 'n testateur in beginsel in staat is om 'n vervalle testament in
'n latere kodisil te laat herleef.  Tweedens, die feitevraag of, indien dit

wel moontlik is, die testateur op die feite van die onderhawige geval
bedoel het om dit te doen.

Op  die regsvraag het die HHA die appellant gelyk gegee.  Op die
feitevraag het die hof egter bevind dat die appellant nie daarin geslaag
het om 'n herlewingsbedoeling aan die kant van die testateur te bewys
nie.  Die bewoording van die twee kodisille, so het die hof bevind, dui
daarop dat die testateur geglo het dat die gesamentlike testament nog
geldig is.  Hoewel hierdie geloof verkeerd was, was dit, na die hof se
oordeel, in stryd met 'n bedoeling aan die kant van die testateur om die
testament te laat herleef.  Met appellant se antwoord hierop, dat dit 'n
hoogs tegniese standpunt is om in te neem, het die hof nie saamgestem
nie.  Dit kan nie gesê word, het die hof bevind, dat die testateur op
dieselfde wyse sou optree indien hy geweet het dat die gesamentlike
testament nie meer geldig was nie.