DIE HOOGSTE HOF VAN APPèL
REPUBLIEK VAN SUID-AFRIKA

UITSPRAAK

Saaknommer: 732/07

Geen gesagswaarde
In die saak tussen:

MADLEEN ALBERTINA MARIKE BREDENHANN

APPELLANT

en

DIE STAAT

RESPONDENT

Neutral citation:

Bredenhann v S (732/07) [2008] ZASCA 145 (27
November 2008)

CORAM:

CLOETE, COMBRINCK ARR et BORUCHOWITZ
WNDE AR

DATUM:

11 NOVEMBER 2008

GELEWER:

27 NOVEMBER 2008

GEKORRIGEER:

OPSOMMING:

Moord – feitevraag of appellant skuldig is aan
moord of begunstiging by die pleging van moord.

Murder – factual issue whether appellant was
guilty of murder or being an accessory after the
fact to murder. (Judgment in Afrikaans.)

BEVEL

Op appèl vanaf:
Pretoria se Hooggeregshof

Mynhardt, Molopo & Du Plessis RR (Volle hof)

1.
Die appèl word van die hand gewys.

UITSPRAAK

COMBRINCK JA (Cloete AR et Boruchowitz Wnd AR stem saam)

[1] Drie vrouens van dieselfde familie, 'n 27-jarige dogter, haar moeder en
ouma aan moederskant, het saamgewoon in 'n huis in 'n voorstad van
Pretoria. Die moeder en ouma het 'n slaapkamer gedeel en die dogter het in
'n aparte slaapkamer langsaan geslaap. Gedurende die vroeë oggendure van
Saterdag 13 April 2003 is die moeder en ouma wreed met 'n byl aangerand
terwyl hulle in hul beddens gelê het. Hulle het albei aan hul beserings beswyk.
Die dogter, die huidige appellant, is aangekla van die moord op haar moeder
en ouma. Die saak het in die Pretoria se Hooggeregshof voor Botha R gedien.
Hy het die appellant op beide klagtes skuldig bevind en haar tot twee termyne
lewenslange gevangenisstraf gevonnis. Sy het tot die volbank van die
provinsiale afdeling teen die skuldigbevinding appelleer. Met 'n meerderheid
van twee teen een is die skuldigbevinding bekragtig. Mynhardt R het die
meerderheidsuitspraak gelewer en Molopa R het saamgestem. Du Plessis R
het die minderheidsuitspraak geskryf. Laasgenoemde was van mening dat die
staat nie daarin geslaag het om te bewys dat appellant aan moord skuldig
was nie en dat daar slegs bewys is dat sy skuldig was aan begunstiging by
die pleging van moord. As gevolg van hierdie bevinding is spesiale verlof tot
appèl tot hierdie hof toegestaan.

[2] Die getuienis voor die verhoorhof is breedvoerig uiteengesit in al drie
uitsprake en 'n gedetailleerde uiteensetting in hierdie uitspraak sal oorbodig
wees. 'n Bondige opsomming van die vernaamste bewese feite sal voldoen.
Verskeie bure het die oggend van 13 April 2003 tussen 4 en 5 uur as gevolg
van honde wat geblaf het en geluide wat hulle gehoor het, wakker geword.
Hulle het vermoed dat die geluide vanaf die huis waar die drie genoemde
vrouens gewoon het, gekom het. Twee van die bure het getuig dat hulle 'n
venster hoor breek het en by verdere ondersoek vasgestel dat dit appellant se
slaapkamervenster was wat gebreek was. Die een getuie, mnr Du Plessis het
appellant buite die venster sien staan, besig om glas uit haar hare te vee. Die
ander, mev Wesselman, het appellant in die kamer gesien waar sy besig was
om iets uit 'n hangkas te haal. Sy het vir haar geskree en gevra of daar by
hulle ingebreek is en of hulle kon help. Appellant het geantwoord dat sy 'OK'
is maar dat daar nog iemand in die huis was. Sy het toe die polisie op die
noodnommer 10111 ontbied. Appellant het toe met haar motor Pretoria-Noord
Polisiestasie toe gery waar sy omtrent 5 vm opgedaag het en aan sersant
Robinson vertel het dat daar by haar woning ingebreek is en dat sy by haar
moeder en ouma se kamer in is en dat daar net bloed was. Sy het gevra dat
die nooddienste ontbied word. Sersant Robinson het gemerk dat daar
bloedspatsels op haar arm was. Verskeie polisielede is na die huis waar hul
eers moes wag vir die appellant om terug te keer om die motorhek oop te
sluit. In die hoofslaapkamer het hulle die lyke van die oorledenes gevind.
Hulle het op hulle onderskeie beddens gelê. By appellant se moeder, mev
Bredenhann, was daar baie bloedspatsels op die muur, plafon en meubels.
Behalwe vir 'n bloedbesmeerde kussing was daar min bloed in die omgewing
van wyle mev Wambach, die ouma. Op die bed langs die oorledene het 'n
bloedbesmeerde byl gelê. Beide oorledenes is verskeie kaphoue teen die kop
toegedien. Die moordtoneel is grafies in fotos wat by die verhoorhof ingedien
is, uitgebeeld. Die polisie het opgemerk dat daar bloedspatsels aan appellant
se bloes was. Daar is  daarop beslaggelê en dit is gestuur vir forensiese
ontleding. Appellant het daardie oggend aan verskillende persone
uiteenlopende mondelinge verklarings gemaak oor wat die nag gebeur het.
Deskundige getuienis deur die staat aangebied, wat nie betwis is nie, het die
volgende bewys: eerstens dat beide oorledenes dood is aan bloedverlies as

gevolg van die kopwonde wat hulle toegedien is; tweedens, dat doksalimien in
beide se bloed gevind is. Dit het daarop gedui dat hul elk 'n normale dosis
slaapmiddel ingeneem het. Derdens, dat die bloed wat op die byl gevind is,
dié van wyle mev Bredenhann was. Vierdens, dat die bloed wat op appellant
se bloes gevind is dié van haar moeder, mev Bredenhann, was. Vyfdens, dat
ten einde daardie tipe bloedspatsels op haar bloes te gekry het, moes
appellant nie meer as twee meter van die oorledene gestaan het toe die
kophoue toegedien is nie.

[3] Appellant het getuig dat sy die nag wakker gemaak is deur die hondjie
wat by haar slaap. Sy het opgestaan en gaan water drink in die badkamer
oorkant die gang. Sy hoor toe 'n geluid in die kombuis en toe sy kyk, sien sy
twee figure. Sy kruip toe weg in die badkamer en sien een persoon gaan by
haar kamer in. Sy hardloop toe na haar ma se kamer om haar en haar ouma
te waarsku. Toe sy by haar ma se bed kom, kom daar 'n persoon die
slaapkamer binne en skakel die lig van die badkamer (wat 'en-suite' was) aan.
Sy hurk toe laag langs haar ma se bed. Die persoon kom na haar ma se bed,
leun oor en kap na haar ma. Sy spring toe op, skree en gryp hom en probeer
hom wegstamp. Hulle stoei en die aanvaller stamp haar toe weg, mik 'n hou
na haar, mis en slaan haar ma raak. Sy kruip toe hande-viervoet oor haar ma
en haar ouma en vlug by die kamerdeur uit. Die aanvaller skree toe:
'Madeleen (appellant se voornaam) is op pad na jou.' Sy identifiseer die stem
as dié van haar oom, Ludwig Wambach. Sy kruip toe weereens weg in die
badkamer en daarna hardloop sy haar kamer binne en sluit die deur. Die
aanvallers probeer by die kamer inkom en dreig haar dat as sy iets sê oor wat
sy gesien het, dieselfde met haar sal gebeur. Die tweede aanvaller se stem
het geklink soos dié van Ludwig se seun, Dieter, maar sy was nie seker nie.
Daar volg toe twee kaphoue teen die deur. Sy breek toe die venster met haar
leeslampie, spring uit, besef sy het haar motorsleutels vergeet, spring terug in
die kamer, kry haar sleutels en 'n trui uit die kas en spring weer uit. Sy
bevestig dat mnr Wesselman haar gevra het of daar ingebreek is en dat sy
gesê het sy is 'OK' maar dat daar nog iemand in die huis is. Sy is toe met
haar motor weg polisiestasie toe. Sy het erken dat sy die weergawe van die

gebeure aan niemand vertel het voor haar arrestasie nie – nie eens aan haar
familielede nie.

[4] Die appellant se getuienis is deur die verhoorhof verwerp as nie redelik
moontlik waar nie. Die bevinding is deur die belese regters in die
meerderheids- en die minderheidsuitspraak bevestig. Die appellant se
advokaat het in sy betoogshoofde aanvanklik aangevoer dat die bevinding
van die vier regters verkeerd was. Gedurende betoog voor ons het hy egter
toegegee dat hy geen gronde gehad het om die bevinding in twyfel te trek nie.
Gevolglik is die feit dat die appellant 'n valse weergawe gegee het van wat
gebeur het nie in hierdie appèl in geskil nie. Vir die redes in al drie uitsprake
verskaf is ek van mening dat appellant se advokaat se toegewing gegrond is
en ek ag dit onnodig om weereens die redes te herhaal waarom haar
getuienis verwerp moet word.

[5] Die verhoorhof het bevind dat die omstandigheidsgetuienis teen
appellant baie sterk was. Die appellant was in die huis en een van die
slagoffers se bloed was op haar klere. Haar verduideliking oor hoe dit gebeur
het is vals. Die enigste redelike afleiding wat gemaak kan word is dat sy
aandadig was aan die aanval op die twee oorledenes. Die hof het gevolglik dit
nie nodig geag om 'n bevinding te maak oor hoe presies die moorde gepleeg
is en wie almal betrokke was nie. Die meerderheid in die volbank was van
mening dat appellant 'n mededader was. Sy was, so is bevind, deel van 'n
komplot en het die werklike daders bygestaan deur te help om die huis binne
te kom, die moorde te pleeg en hulle uit die voete te maak. Dit is
onwaarskynlik dat sy enige van die moordhoue toegedien het. Du Plessis R in
sy minderheidsuitspraak het bevind dat die bloed op appellant se bloes wel
aantoon dat sy by was by die moorde, maar nie dat sy noodwendig
goedkeurend by was nie. Daar kan nie met sekerheid afgelei word dat
appellant haar met die aanval vereenselwig het nie. Die omstandighede in
geheel beskou, so is bevind, laat steeds die moontlikheid dat appellant 'n vals
weergawe gegee het om die werklike dader te beskerm.

[6] Op die keper beskou draai hierdie appèl om die vraag of die
verhoorhof, soos deur Du Plessis R bevind, misgetas het deur te bevind dat
daar voldoen is aan die tweede toets in R v Blom1 deurdat 'n ander redelike
afleiding uit die bewese feite gemaak kon word, naamlik dat die appellant nie-
goedkeurend by was toe die moorde gepleeg is. Hierdie tweede toets blyk uit
die volgende dictum van Watermeyer AR in Blom2:
'The proved facts should be such that they exclude every reasonable inference from
them save the one sought to be drawn. If they do not exclude other reasonable
inferences, then there must be a doubt whether the inference sought to be drawn is
correct.'

[7] Voordat hierdie vraag behandel word, is dit dienlik om weer die
vermaning in R v Mlambo3 te herhaal:
'An accused's claim to the benefit of a doubt when it may be said to exist must not be
derived from speculation but must rest upon a reasonable and solid foundation
created either by positive evidence or gathered from reasonable inferences which are
not in conflict with, or outweighed by, the proved facts of the case.
Moreover, if an accused deliberately takes the risk of giving false evidence in the
hope of being convicted of a less serious crime or even, perchance, escaping
conviction altogether and his evidence is declared to be false and irreconcilable with
the proved facts a court will, in suitable cases, be fully justified in rejecting an
argument that, notwithstanding that the accused did not avail himself of the
opportunity to mitigate the gravity of the offence, he should nevertheless receive the
same benefits as if he had done so.'
(Sien verder S v Steynberg4.)

[8] Daar bestaan drie moontlikhede as dit kom by die vraag oor wie die
moordenaar(s) was, naamlik, eerstens, een of meer vreemdeling(e), of
tweedens, 'n persoon of persone aan appellant bekend en derdens, die
appellant. By die tweede moontlikheid is die vraag of die appellant
goedkeurend by was in die sin dat sy deur haar dade haar assosieer het met
die moorde en of sy nie-goedkeurend bygestaan het. Die eerste moontlikheid,

1 1939 AD 188
2 Te 202 in fine - 203
3 1957 (4) SA 727 (A) te 737F-738D
4 1983 (3) SA 140 (A).

(dat vreemdelinge betrokke was), kan onmiddellik uitgeskakel word. Daar was
geen gedwonge toegang tot die huis verkry nie. Die drie honde het nie geblaf
nie. Met 'n ooggetuie by is dit hoogs onwaarskynlik dat so 'n gewelddadige
moordenaar appellant ongedeerd sou gelaat het. Die appellant het dan ook
geen rede gehad om 'n valse weergawe te gee van wat gebeur het nie. Indien
die appellant self die moorde gepleeg het – die derde moontlikheid hierbo
genoem – is sy tereg skuldig bevind aangesien die aard van die aanval
sodanig was dat sy nie nodige direkte opset moes gehad het om te moor. Wat
die tweede moontlikheid betref, was beide die verhoorhof en die meerderheid
in die volbank van mening dat dit te betwyfel is dat die appellant die
moordhoue toegedien het en dat sy bystand moes gehad het. Ek kan egter
nie sien waarom daar op die getuienis sodanige twyfel moes wees nie. Nie
een van die bure het enige ander persone gesien nie. Een het net 'n motor
soortgelyk aan haar pa s'n sonder ligte aan in die straat sien verbyry
ongeveer die tyd van die moorde, maar dit insigself is niksseggend. Die
polisie kon ook geen teken in die huis of daarbuite van enige derde persone
vind nie. Die enigste getuienis van ander persone wat betrokke was by die
moorde is dié van die appellant en sy was bevind 'n leuenaar te wees. Die
waarskynlikhede dui na my mening daarop dat die appellant op haar eie
sonder bystand die moorde gepleeg het.

[9] Indien die moorde wel deur 'n persoon (of persone) aan die appellant
bekend gepleeg is en sy haar vereenselwig het met sy (of hulle) dade, dan
was die verhoorhof korrek en is sy tereg skuldig bevind. Die enigste
oorblywende moontlikheid is dat die aanval deur iemand aan die appellant
bekend gepleeg is en dat sy haar nie met die misdade vereenselwig het nie,
maar slegs hulp verleen het aan die dader deur sy identiteit te weerhou en
sodoende hom toegelaat om vervolging vry te spring. Na my mening kan op
sterkte van die appellant se optrede die moontlikheid dat sy nie-goedkeurend
bygestaan het terwyl die moorde gepleeg is, verwerp word.

[10] Dit is duidelik dat hierdie moorde beplan was – die aanval het nie
voortgespruit uit 'n skielike rusie of 'n onverwagte gebeurtenis nie. Die
moordtoneel self bewys dit. 'n Vreemde byl is op die ouma se bed gevind – 'n

mens bring nie 'n byl in 'n slaapkamer in tensy jy dit as 'n wapen gaan gebruik
nie. Dit is duidelik van die posisies waarin die lyke gevind is dat hulle op hul
beddens gelê en slaap het toe hulle aangeval is. Die feit dat hulle oënskynlik
geen weerstand gebied het (behalwe dat die ouma 'n hou moes probeer
afweer het, aangesien een van haar vingers afgekap is) en nie geskree het
nie, getuig ook hiervan. As daar 'n geheimsinnige maar bekende aanvaller
was, moes hy geweet het dat die appellant ook in die huis sou wees en dat hy
'n plan moes maak met haar. Tog, volgens die hipotese, stap hy by haar
kamer verby om die moorde te pleeg sonder om hom oor haar te bekommer –
en wanneer sy wel op die moordtoneel verskyn, doen hy haar geen leed aan
nie. Die vraag ontstaan eerstens, hoe het sy in die moordkamer beland en
tweedens, hoe het dit gekom dat sy binne twee meter van haar ma gestaan
het toe dié aangeval is?

[11] Óf die appellant het geweet die aanval gaan plaasvind en sy het saam
met of net na die moordenaar die kamer binnegegaan, óf sy was onbewus
van wat gaan gebeur en het as gevolg van ander faktore onwetend dat iets
gaan gebeur, ingegaan. In die eerste geval sou dit beteken sy was
goedkeurend by die moorde. In die tweede geval sou 'n mens verwag dat sy
onmiddellik sou gil en vlug toe sy 'n persoon met 'n byl in haar moeder se
kamer waargeneem het – wat sy nie gedoen het nie.

[12] Die vraag oor hoe sy baie naby haar ma was toe die dodelike houe
toegedien is strook ook glad nie met die 'nie-goedkeurende bystander' teorie
nie. Volgens die fotos en sketsplan wat ingehandig is, het die twee beddens
waarop die oorledenes gelê het so te sê teen mekaar gestaan met die ouma
se bed naaste aan die deur. Tussen die moeder se bed en die ver kant se
muur het 'n laaikas en 'n bedkas gestaan met 'n spasie van ongeveer 'n halwe
meter tussen die kant van die bed en die kaste. Die aanvaller moes in hierdie
spasie gestaan het toe hy die dodelike houe toegedien het. Appellant kon nie
langs hom gestaan het nie – die spasie is te nou en sy moes dus half voor
hom gestaan het om die bloed op haar bloes te gekry het. Hoe sy as 'nie-
goedkeurende' toeskouer in hierdie posisie kon beland het, is onverklaarbaar.
As sy die houe en die bloed wat gespat het waargeneem het, sou 'n mens ook

verwag dat sy al gillend uit die kamer sou vlug en gaan hulp soek. Maar wat
maak sy? Sy gaan terug na haar kamer, breek 'n venster en as haar buurvrou
navraag doen oor wat aangaan, sê sy sy is 'allright'. Sy sê niks van die
gruweltoneel wat sy waargeneem het en dat haar ma baie ernstig beseer is
nie. Sy kon immers nog noodhulp ontbied het om haar ma te behandel – sy
kon toe nie al geweet het dat sy dood is nie. Sy het dan nog tyd gehad om
daaraan te dink om 'n trui uit die kas te haal om vermoedelik saam te neem
indien sy koud kry. Sy het verder ook tyd gehad om, nadat sy by die buitehek
uit is, te stop, die hek toe te maak en te sluit – dit terwyl haar moeder en
ouma besig is om dood te bloei. Sy moes ook by gewees het to haar ouma
aangeval is, aangesien sy vir haar vorige kêrel se suster, wat sy op pad
polisiestasie toe gebel het, gesê het dat haar moeder en haar ouma beseer is.

[13] 'n Verdere vraag wat nie rym met die 'nie-goedkeurende bystander'
moontlikheid is waarom appellant valse weergawes aan verskeie mense
gegee het oor wat gebeur het. Aan sersant Robinson het sy gesê daar is by
haar woning ingebreek. Aan inspekteur Otto, een van die eerste polisiemanne
op die toneel, het sy gesê dat sy in haar kamer gelê het en toe iemand in die
woning gehoor het. Sy het 'n ruit gebreek, uitgeklim en polisiestasie toe gery.
Aan 'n mnr Fouche, 'n paramedikus wat haar vir skok behandel het dieselfde
oggend, het sy gesê dat sy alleen in haar kamer was toe sy kapgeluide hoor.
Sy het geskree sy gaan die polisie bel en is toe by die gebreekte venster uit
polisiestasie toe. Aan haar broer, Albertus Bredenhann, het sy vertel dat toe
sy agtergekom het dat daar mense in die huis was, sy haar deur gesluit het.
Sy het nie gesê dat sy iemand gesien of herken het nie. Voor haar arrestasie
het sy ontken dat sy op die moordtoneel was. Eers toe dit blyk dat sy moet
verduidelik hoe haar moeder se bloed op haar bloes gekom het, het sy met
die weergawe gekom wat sy ook in die verhoorhof herhaal het – wat vals was.
As sy haarself nie met die moorde assosieer het nie en slegs ten doel gehad
het om die identiteit van die aanvaller te weerhou om hom te beskerm,
waarom nie van die begin af vertel dat sy 'n ooggetuie was tot die moorde,
maar dat die moordnaar aan haar onbekend was of 'n masker aangehad het
en sy hom nie kon identifiseer nie?

[14] Alles in ag genome is ek van mening dat daar geen moontlikheid
bestaan dat die appellant nie die moorde goedgekeur het nie. Óf sy het die
moorde self gepleeg wat myns insiens die waarskynlikste is, óf sy het haar
vereenselwig met dade van die aanvaller en hom aktief bygestaan in die
pleeg van die misdrywe.

[15] Die appèl word van die hand gewys.

………………………..
P C COMBRINCK
APPÈLREGTER

VERSKYNINGS:

VIR APPELLANT:

J P KRIEL (PROKUREUR)
IN OPDRAG VAN:

J P KRIEL & KIE

PRETORIA
KORRESPONDENTE:
NAUDES

BLOEMFONTEIN

VIR RESPONDENT:

E C J WAIT

IN OPDRAG VAN:
DIE DIREKTEUR VAN OPENBARE
VERVOLGING

PRETORIA
KORRESPONDENTE:
DIE DIREKTEUR VAN OPENBARE
VERVOLGING

BLOEMFONTEIN
THE SUPREME COURT OF APPEAL
REPUBLIC OF SOUTH AFRICA

MEDIA SUMMARY – JUDGMENT DELIVERED IN THE SUPREME COURT OF APPEAL

From:
The Registrar, Supreme Court of Appeal
Date:
27 November 2005
Status:
Immediate

Please note that the media summary is intended for the benefit of the media and
does not form part of the judgment of the Supreme Court of Appeal

MADLEEN ALBERTINA MARIKE BREDENHANN

APPELLANT
and
THE STATE

RESPONDENT

A young woman, Madleen Bredenhann, 27 years old at the time, was convicted in
the Pretoria High Court of having murdered her mother and grandmother by hacking
them to death with an axe while they lay sleeping in their Pretoria-North home. She
was sentenced to two terms of life imprisonment.

Her appeal to the Full Bench of the Pretoria High Court was unsuccessful though
one of the three judges found that she should have been found guilty of being an
accessory after the fact to murder and not murder.

In a further appeal to the SCA the question was whether the single dissenting judge
was correct. The SCA found that the appellant either committed the murders herself
(the most probable scenario) or she actively assisted someone else in the
commission of the offences. The possibility that she merely stood by while the
murders were committed without approving was dismissed as not being a possible
inference to be drawn from the proven facts. The appeal court held that the
appellant's explanation as to how her mother's blood came to be on her blouse was
false.

The appeal was dismissed.