" Zwi ḓo vha zwa ndeme kha inwi u ḓivha zwivhuya zwa zwiwo zwe zwa bvelela, nahone ni tea Muhumbulo muhulwane wa u guda siangane ya ḓivhazwakale ndi uri i ni tendela uri ni vhone u dzhiela nṱha nyimele, zwi amba uri, ḓivhazwakale, tshifhinga, muḓi, nyimele, nz, musi ni tshi phambano vhukati ha zwikhala zwa ḓivhazwakale. Vhunzhi ha vhoraḓivhazwakale vha vhona tshifhinga sa tshithu tshi itaho tshinzienzie, vha lavhelela uri vhathu vha dovholole vhukhakhi musi ṱoḓou wana vhuḓi/zwivhuya. tshifhinga tshi tshi khou ya phanḓa. Nga u guda nga vhusedzi mutevhe wa nyimele dza ḓivhazwakale u monaho na zwiṅwe zwiwo zwi si zwavhuḓi, vhathu vha a kona u vhona hune tshifhinga tsha zwino Tsumbo: tsha fhambana kana tsha yelana na tsha kale hone. U ita izwo zwi nga thusa kha u kona u anganyela Humbulani arali ni tshi khou vhala vhurifhi vhu bvaho kha mufumakadzi vhu re na zwi nga vhuronwane zwa tshifhinga tshino, zwa thusa u tinya ndovhololo ya vhukhakhi u fhirisa u vhu tevhelaho: dovholola. ""Ṅwana wanga wa musidzana u ḓo vha o livha Natalia musi a tshi tou bva u malwa."" Tshitatamennde itshi tshi ri ṋea mafhungo mangafhani? A si manzhi, u swikela ro no sedza kha datumu. Musi ri tshi wana uri vhurifhi ho ṅwalwa nga 1838, ri wana uri mutaladzi muthihi u Nyimele ya Ḓivhazwakale ndi ṅongo wa Ḓivhazwakale. Magumoni kana nga u angaredza, a hu na u gudwa ha ḓivhazwakale, hu nga vha hu kha nga ḓi amba zwinzhi! tshivhumbeo tsha fomaḽa kana tsha ḽitheretsha, ho fhelelaho hu si na u pfesesiwa ha nyimele dza Mufumakadzi muṱuku o livhaho Natalia nga 1838 nga tshifhinga tsha ‘Great trek’ a nga vha o ḓivhazwakale. U sokou rwela ngomani zwiwo kana u sokou vhala tshiṱori u sa pfesesi tshifhinga na a tshi khou tevhela munna wawe we a vha a kha lwendo lu ofhisaho lwe a takuwa a sa ḓivhi mvelele zwa hune zwiwo izwo zwa khou bvelela hone a zwo ngo fhelela. Ndi zwa ndeme u guma hune a ḓo fhelela hone a tshi khou ṱoḓa vhudzulo kana fhethu ha ndimo. Mme uyu u tea u vha ngafhi zwiwo zwi fanaho na Boston Tea Party kana Bacon Rebellion hu si na u pfesesa tshoṱhe o vha o tshuwela ṅwana wawe tshoṱhe, nahone o tshuwa uri zwi ḓo dzhia tshifhinga tshilapfu a tshiimo tsha zwa poḽitiki tshe tsha swikisa kha u itea ha zwiwo izwi? sa athu u vhona ṅwana wawe arali hu uri u ḓo dovha a mu vhona! Ni nga vha ni mutshudeni wa ḓivhazwkale kana wa ḽitheretsha, ni nga si hanedze uri u gudwa ha Tshifhinga, zwiwo zwi rangelaho, na maime zwa tshifhinga tshiṅwe tsho ṋewaho zwi ḓo vha na nyimele ya ḓivhazwakale ndi ha ndeme. Zwidodombedzwa, zwihulwane na zwiṱuku, zwi vala zwine zwa ita kha ṱhoho ine na khou guda nga hayo. Nyimele ya divhazwakale i ni thusa u pfesesea kuhumbulele kwa vhathu. mavhaka a ḓivhazwakale na u femela muya muswa kha zwiṱori zwa tshifhingani tsho fhiraho.U  Muhumbulo wa u thoma wa u guda nyimele ya ḓivhazwakale murahu ha tshiwo tshi kene kana pfesesa vhathu vha kha ḓivhazwakale na kuhumbulele kwa vhaṅwali zwi nga konou swikelelwa fhedzi nga hu si nga u pfesesa fhedzi vhutshilo havho, hone na matshilelele a vhathu nga tshifhinga lushaka lwa ha tshiwo tshyimele ya zwa tshifhinga tsufumakadzi vhu re na zwi tshavho. Ndi nga kha u guda ha muthu o ḓiimiselaho ha tshiimo itshi tsha ḓivhazwakale hune ha nga tevhelahohanedzuṅwaliwa nga havho. U ḓivha zwithu zwa matshilisano, ikonomi, kana zwa itisa uri muthu a pfesese tshiṱori na u kumba vhuṱali he ḓivhazwakale ya mu farela. poha zwi zwi thusaho u ṅwalwa ha nganea kana maanea makene zwi nga ni thusa u pfesesa zwinzhi nga ha zwine muṅwali a ṱoḓou amba. Zwiṅwe hafhu, u pfesesa uhu hu ni thusa u Tsumbo dza vhaṅwali vha zwa matshilisano na poḽitiki ḓivhekanya zwavhuḓi na vhabvumbedzwa vha tshini t. Zwi ḓo thusa hafhu kha kuhumbulele kwa vhabvumbedzwa vha ḓivhazwakale vha vhukuma, zwi ni thusaho u pfesesa tsheo dzine Mishumo minzhi ya fikishini ho ḓalesa ya maambiwa (commentaries) nga ha nyimele dza zwa matshilisano na poḽitiki. Ndi zwa vhukuma, kha mashango ane mbofholowo wa amba vhupfiwa hau I vha dzi dzhia. si vhe hone, vhaṅwali vho vha vha tshi dzumba kuhumbulele kwavho kha fikishini Tsumbo: Charles Dickens—sa kha bugu yawe French contemporary, Victor Hugo kha bugu yawe France—vho ita uri ḽifhasi ḽi ḓivhe nga ha u tambula ha vhashai “khothoni” dza zwa matshilisano dza England ha Nyimele ya Ḓivhazwakale I Thusa uri hu Pfeseswe nga ha Zwivhangi na Zwivhangwa tshifhingani tsha Kale (Victorian England). Nyimele ya divhazwakale i dovha hafhu ya vha ya ndeme kha uri hu pfesesiwe milayo yo shumaho Tsumbo nthihi i vhonalaho ya nganea ye ya vha sumbedza zwavhuḓi zwa matshilisano na poḽitiki kha zwivhangi na zwivhangwa kha ḓivhazwakale. Musi zwiṅwe zwiwo, u fana na bulayo ḽa muṅwe rapoḽitiki, zwi si nga si vhe zwithu zwine zwa nga itisa uri hu vhe na nndwa ya shango mihumbuloni USA ndi bugu ya Upton Sinclair i no pfi ""The Jungle"" ye ya bvisela khagala nyimele dzo vhifhaho dza vhashumi mabulasini a Chicago. Nga nṱhani ha u ganḓiswa ha nganea iyi, tshanduko dzo fhedza yaṋu ya tshizwinozwino, zwiwo zwi fanaho na izwo zwo vha zwo lingana tshifhingani tshavho kha u ṱuṱuwedza nndwa ya ḽifhasi ya u thoma. Nyanyuwo dza zwa poḽitiki na dza ikonomi kha zwiwo zwiṱuku dzo itea. Mulayo wa The 1906 Pure Food and Drug Act wo phasisiwa nga murahu ha musi vhavhali vhanzhi vha nganea yenei vho bvisela khagala mbilahelo dzavho nga ha nyimele i si na mutakalo dzi nga pfesesiwa fhedzi nga u thoma u guda zwavhuḓi mvelele na tshiimo tsha zwifhinga. wavhuḓi ye ṋama ya vha i tshi khou fariswa kana u lugiseliswa zwone. Iṅwe nganea ya ndeme ye ya ḓisa tshanduko khulwane kha zwa matshilisano na poḽitiki ndi yo ṅwaliwaho nga Harriet Beecher Nyimele dza Ḓivhazwakale dzi Ṱalutshedza Zwi sa pfesesei Nyimele ya divhazwakale i a kona u thusa u ṱalutshedza zwithu zwinzhi zwi sa pfesesi zwine vhathu Stowe ine ya pfi ""Uncle Tom's Cabin,"" shango ḽo ḓo ima nga milenzhe ḽi tshi khou lwa na maitele a u ita vhathu dziphuli musi o ṅwala nganea ya mugwalabo nga ha Mulayo wa Vhupuli wa 1850. Zwi tshi vha dzulela u zwi vhona musi vha tshi guda kha ḓivhazwakale kana ḽitheretsha. Tsumbo: zwitaila na tou vha khagala, dzoṱhe nganea dza Sinclair na Stowe dzi bvisela khagala vhuṱanzi ha u shengedzwa maitele zwine zwa vhonala zwi zwa fhasi kana zwi tshi shonisa. Zwo vha zwi zwa maṱhakheni ha muthu nga muthu. miṅwahani ya ḓana (100) yo fhelaho. U pfesesa mbuno dzo raliho na uri zwo ḓa hani zwi nga kona u Muṅwe wa vhaṅwali vha zwa matshilisano na poḽitiki vha America ndi muṅwali wa nganea dza zwa ni thusa uri ni pfesese khwiṋe tshifhinga tshe zwiwo zwine na khou guda nga hazwo zwa bvelela ngatsho. Sa zwenezwi zwine na vhona zwiwo zwa tshifhingani tsho fhiraho zwi sa pfesesei, na matshilisano wa sentshuwari ya vhufumbili, John Steinbeck. Bugu yawe I no pfi ""Of Mice and Men' yo dzhiiwa sa tshigidi nndwani nga tshifhinga tsha Mitsiko ya 1930 (Depression-Era 1930s), ""The matshudeni vha tshifhingani tshi ḓaho vha ḓo ḓi vhona matshilele aṋu a sa pfesesei miṅwahani ya ḓana (100) u bva zwino. Grapes of Wrath,"" ndi iṅwe bugu yawe ye na yone ya vukulula tshṱalula na mukwanyeledzano. Iṅwe ya dzinganea dzawe yo bvisela khagala zwa migwalabo ya 1942 na ya 1943 Zoot Zuit Race Riots of the Los Angeles. Steinbeck's ""A Wayward. Nyimele dza Ḓivhazwakale dzi ni Tendela u Vhona zwi Fanaho na zwi sa Fani 53 GAIDI YA U ḒIGUDISA YAKUSHUMISELE KWO KHETHEAHO KWA LUAMBO (KKL) | TSHIVENḒA"