"Ndi vhushaka vhufhio vhu re hone vhukati ha luambo na maanḓa?  Zwigwada zwi re na maanḓa manzhi na miraḓo yazwo zwi langa kana zwi dzhenelela kha  Luambo lu bvisela khagala maanḓa nga nḓila nnzhi: lu sumbedza, lu bvisela khagala na u itela vhunzhi ha zwithu zwo fhambanaho vhukuma dza zwi itwaho kha nyambedzano, tshaka dza khaedu maanḓa na u shandukisa nḓila dzine maanḓa a phaḓaladzwa ngadzo. zwibveledzwa,nyimele na zwitaila:  Maanḓa a si tshithu; honeha a tou vha maitele a zwa vhushaka. Maanḓa ndi tshithu tshine tsha  Vha a langa mifhundulano ya fomaḽa i iteaho musi vhe na vhenevho vha re fhasi havho, vha shumiswa nga muthu kha muṅwe muthu kana nga tshigwada tshiṅwe kha zwiṅwe zwigwada; tshimbidza miṱangano, vha ṋea ndaela kana milayo, vha ṅwala (kana vho ṅwala) tshaka nnzhi ndi maanḓa a zwa matshilisano dza ripoto/mivhigo, bugu, ndaela, zwiṱori, kana nyambedzano nnzhi dzo fhambanaho dza  Maanḓa a bva/simuwa kha zwiimiswa zwo fhambanaho; lupfumo, vhuimo, tshiimo, vhulanguli, media. (O Bernstein, 1971-1975; Mueller,1973; Schatzman & Strauss, 1972). nḓivho, vhukoni, mashudu, kana u sokou vha muraḓo fhedzi wa tshigwada tsha phenyazwiṅwe  Vhashumisi vha luambo tshiṅwe tshifhinga vha nga kona u laula ndivho, mushumo wa mutambi, kana tshi re na miraḓo minzhi. kutshilele, nyimele, mvelelo na milayo i langaho nḓila ine muthu a davhidzana ngayo na vhaṅwe  Vhushaka ha maanḓa vhu bveledzwa, vhu shumiswa na u dovha u bveledzwa nga kha vhathu. Muthu a nga kona, tsumbo, nga matshilele a phenyadziṅwe, lingedza u sika vhushaka nyambedzano (discourse) ha maanḓa vhu sa linganiho kana nga u tenda u vha fhasi kana nga maitele a u tenda kha uri  Maanḓa a nga dzula e hone nga u tou kombetshedza kana u tou hwavha nao, kana nga u tou vhathu vhoṱhe vha a lingana nga kha maanḓa; tsumbo, kha dziṅwe nyambo mushelamulenzhe tswa mihumbulo kana u swikela kha thendelano na avho vhane maanḓa a tea u shumiswa a nga bva kha kushumisele kwa ḽisala kwa fomaḽa a ya kha kushumisele kwa ḽisala ku si kwa khavho. fomaḽa na luthihi; tsumbo, n’wina to wena in Xitsonga, lena to wena ( Sepedi)  Musi maanḓa o itwa uri a dzule e hone nga u tou kombetshedza kana o tou hwavhiwa nao a vhidzwa u pfi maanḓa a khombetshedzo (instrumental power) Ndi maanḓa a lushaka luthihi 2.3 Ndi zwibveledzwa zwifhio zwine ra tea u zwi shumisa nahone ri tea u guda hani nga ha zwi tshi tou vha khagala na aḽa a shumiswaho nga muvhuso, nga milayo ye wa vhea kana nga luambo na maanḓa? madzangano ane ra shumela one. Maanḓa a lushaka ulwu a shumiswa mabinduni, kha  Ndaela, tsumbo, zwishumiswa zwi shumiswaho nga muvhuso u laula zwi ngaho sa ndaela zwiimiswa zwa pfunzo na kha tshaka dzo fhambanaho dza vhulanguli. Kha nyimele nnzhi, naho (commands), tshutshedzo, milayo, ndaela (instructions), nahone zwi tshi tou vha khagala nga hu si kha dzoṱhe, arali ra hanedzana na maanḓa a khombetshedzo (instrumental power) ri themendelo na tsivhudzo. ḓiwana ri tshi nyambudziwa kana ri khakhathini.  Nyambedzano dza u kwengweledza u fana na khungedzelo na phurophaganda, na dzone dzi  Maanḓa a waniwaho kana a dzulaho e hone zwo bva kha u tswa mihumbulo kana ho tou swikwa livhiswa kha u ṱuṱuwedza nyito dza tshifhingani tshi ḓaho dza vha ambiwaho navho. kha thendelano na avho vhane maanḓa a khou shumiswa khavho a vhidzwa u pfi maanḓa a  Nyambedzano dza vho gudelaho mishumo kana vhomakone: Nyambedzano iyi i ṱuṱuwedza ṱhuṱhuwedzo (influential power). A ri sendamisela kha kana a ita uri ri vhe na kutshilele kukene kana ri ṱanganedze kuhumbulele kana maime a vhaṅwe hu si na u kombetshedzwa hu vhathu nga u shumisa ṱhaluso dza tshifhinga tshi ḓaho kana zwiwo zwine zwa nga itea, dza vhonalaho. Maanḓa a lushaka ulwu a shuma kha zwithu zwa matshilisano zwi ngaho, nyito kana nyimele; tsumbo, u humbulela (predictions), pulane, sinario, mbekanyamushumo, na khungedzelo, mvelele na media. khaidzo, tshiṅwe tshifhinga dzo ṱanganywa na dziṅwe tshaka dza tsivhudzo nga ha mveledziso  Kha maṅwe masia a nyito dza zwa matshilisano, sa kha poḽitiki kana milayo, tshaka dzoṱhe dza dza matshilisano na ikonomidzi nga ṱuṱuwedza zwine zwa nga bvelela kha tshifhinga tshi ḓaho. maanḓa a khombetshedzo na a ṱhuṱhuwedzo dzi nga wanala kana u shuma nga tshifhinga  Nganetshelo dza ṱhuṱhuwedzo: Zwibveledzwa zwi fanaho na nganea kana muvi, mivhigo ya tshithihi: tsumbo, ri shuma nga fhasi ha milayo i tevhelwaho nga nṱhani ha ndaṱiso dzi mafhungo, zwi nga ṱalusa nyito kana zwiitei zwa tshifhinga tshi ḓaho zwi sa ṱoḓeiho nahone zwi tshimbilaho nayo (maanḓa a tshishumiswa), honeha, maitele a mulayo a fanaho na u sengiswa shumisa rithoriki ya zwivhuya zwa ḓirama kana zwa nyanyuwo, ya ṱhoho kana tshitaila ine ya nga muhaṱuli, a ḓisendeka kha ndingedzo dza u fhembeledza/kwengweledza (influential power). Vhorapoḽitiki vha kombetshedza milayo, mithelohu, na maitele a biyurokirasi (maanḓa a kona u ṱuṱuwedza vhathu. tshishumiswa) hone vha ri ṱuṱuwedza u ṱanganedza phoḽisi dzavho ra takutshedza ra ya u vha Nyambedzano: Ri tea u sedza kha nḓila dzine zwivhumbeo zwa luambo (zwiteṅwa zwa ḓivhaipfi voutela (maanḓa a ṱhuṱhuwedzo). na zwivhumbeo zwa fhungo (girama) na milayo ya luambo zwa shumiswa ngayo kha u sumbedza  Maanḓa a bvisela khagala vhuimo ha muambi. maanḓa. U shumisa mufhindulano vhukati ha vhathu vha re na maanḓa a sa lingani (tsumbo,  Luambo lune muambi a lu shumisa lu a bvisela khagala uri u khou ṋea ndaela kana u khou dokotela na mulwadze, maanḓa a mualuwa na a muswa, vhahulwane na vhaṱuku) hu tea u ṱanganedza ndaela. Arali muambi a shumisa tshitaila tsha tshipitshi tsha maanḓa manzhi, senguluswa zwi tshi yelana na tshaka dzo fhambanaho dza maanḓa na vha sa ri tshithu nga muambi u dzhiiwa sa a re na vhuṱanzi na zwine a amba nahone zwine a amba zwi a dzhielwa maanḓa kana vha hanedzanaho na maanḓa nga tshigwada tshi re na vhathu vhanzhi (kana nga nṱha. Muambi ane a khou ṋea ndaela u a kona u itisa uri hu itwe zwi vhuedzaho ene/fhuredzela zwigwada zwa nyito zwi ima elelaho zwigwada zwenezwo. (manipulate), u laula na u kwengweledza vha ṱanganedzaho mafhungo (audience) Kha khaseledzo/mifhindulano ri tea u sedza uri vhathu vha na nungo nngafhani kha u langa  Ri lavhelela uri vhathu vha re kha vhuimo vhu re na ndango vha ambe nga kuambele kukene ṱhoho, u dzhenelela musi vhaṅwe vha tshi khou amba na u shumisa luambo lwa u vha tshi shumisa redzhisiṱara ya fomaḽa, tsumbo, vhoramabindu, vhorapoḽitiki, vhalanguli, , kombetshedza kana lwa muthu a funesaho u ṋea ndaela. dziphurofesa, vhadededzi, madokotela, vhoramilayo; nz. U ṱolwa/sedzwa ha nyambedzano zwi tshi ya nga mvelele dzo fhambanaho hu sumbedza u  Muambi ane a si vhe na maanḓa u vhonala a tshi nga u ṱoḓou humbela pfarelo , a tshi sumbedza fhambana ha ṱhalutshedzelo dza kushumisele kwa luambo. U pfesesa na u ḓivhesa phambano u sa vha na vhuṱanzi ha zwine a khou amba nahone luambo lune a lu shumisa lu ṋea tshifanyiso khulwane dza nyambedzano ndi zwa ndeme kha u itela u ambelela uri u sa lingana siani ḽa tsha vhuimo hawe. Zwine a amba kha nyimele yenei a zwi vhuyi zwa dzhielwa nṱha. maanḓa hu fheliswe. 13 GAIDI YA U ḒIGUDISA YAKUSHUMISELE KWO KHETHEAHO KWA LUAMBO (KKL) | TSHIVENḒA"