"14. Tshibveledzwa tshi ni ṋekedza kuvhonele k wa shango na zwa ndeme (values) zwifhio? iii. “Ni amba nga nḓila yo fhambanaho musi ni tshi amba na Mugudisi kana dokotela waṋu ni tshi 15. Ndi mahumbulwa afhio nga ha zwivhuya (values) na thendo ane tshibveledzwa tsha ita? • zwi vhambedza na u amba kha luṱingo na khonani yaṋu? 16. Ndi kuvhonele ḓe kwo siiwaho nnḓa? 17. Tshibveledzwa tshi takadza vhafhio? NYITO YA 15 18. Vhagudi vha nga ṋewa tshibveledzwa tsho ḓisendekaho kha tshibveledzwa tsho ḓisendekaho kha Kha zwigwada itani nyambedzano ya u sumbedza uri ni nga shumisa redzhisiṱara i si ya fomala kana ṱhoho nkene ni dovhe ni fhindule kha mbudziso dzi tevhelaho: ya fomala musi ni tshi amba na vhathu vha re afho fhasi. Avho vhathu ni ḓo vha lumelisa hani? 19. Ṱhoho iyi yo ṅwalelwa mini? Ṋekanani mihumbulo yaṋu na vhaṅwe vhagudiswa vhoṱhe kiḽasini. 20. Ṱhoho iyi yo ṅwalelwa mini? i) Ṱhama yaṋu ya tsini tsini 21. Ndi nḓila dziṅwe dzifhio dza u ṅwala dzo shumiswaho? 22. Ndi nnyi ane a khou ṅwala, a tshi ṅwalela nnyi? ii) Vhabebi vhaṋu 23. Ṱhoho ndi ifhio? 24. U sedza tshibveledzwa sa tsho fhelelaho iii) Ṱhoho ya tshikolo tsha haṋu 25. Muṅwali u khou ṱoḓou swikelela zwifhio? 26. O swikelela izwo hani a tshi khou shumisa: iv) Ṅwana muṱuku o xelaho  Luambo v) Makhulu waṋu  Kunangele kwa maipfi  Kushumisele kwa thouni vi) Muthu muhulwane ane ni si mu ḓivhe  Kushumisele kwa tshikhala  Kushumisele kwa ndongazwiga NYITO YA 16  Kushumisele kwa zwa tsivhudzo na lusevhenzi (visual cues and clues) Kha zwigwada itani nyambedzano nga ha uri ni ḓo amba hani kha nyimela dzi tevhelaho, ni ḓo amba mini? Ṋekanani mihumbulo yaṋu na vhaṅwe vhagudiswa vhoṱhe kiḽasini. 27. Ṅwalelani muṅwali/muambi ni tshi khou tikedza kuvhonele kwa muṅwali/muambi. i. Ḓuvha ḽe na bva na khonani yaṋu. 28 Ṅwalelani muṅwali/muambi ni tshi khou hanedzana na kuvhonele kwa muṅwali/muambi. ii. Zwiḽiwa zwa tshilalelo zwi ni ṱanganyaho na miraḓo ya muṱa wa haṋu woṱhe. 29 Inthaviyuwani muṅwali kana muṅwali wa mafhungo a media u itela u wana uri ndi nga mini o iii. U dalelwa ha tshipentshala nga mueni wa ndeme ṅwala tshibveledzwa itsho. Itani nyambedzano nga ha dziṅwe nḓila dzine dza nga fhambanya dziredzhisiṱara, na nga nḓila ine dza ṱuṱuwedza luambo lwashu ngaho. Lavhelesani mutevhe wa maipfi kha thebulu ire afha fhasi hu NDIMA YA 7. NḒILA DZO FHAMBANAHO DZA KUSHUMISELE KWA LUAMBO vhudziswe vhagudi uri vha sumbedze uri ndi lini, na vhonnyi nahone kha nyimele ḓe hune vha ḓo Ṱhoḓea dza TPKL: shumisa maipfi ayo.  U shumisa redzhisiṱara yo teaho: fomaḽa, i si ya fomaḽa, tsumbo, u shumisa tshitaila tshi si tsha vhukuma/khaseledzo na muthu wa u thoma kha vhurifhi ha tshishaka, fomaḽa Ipfi Nyimele Ndivho (NDI Vhaṱaleli (NA kha vhurifhi ha fomaḽa. (NGAFHI) NGANI) VHONNYI)  U shumisa luambo lwa fomaḽa na lu si lwa fomaḽa (luambo lwa tshiṱaraṱani/khoḽokhwiaḽizimu, dzhagoni) nga nḓila yo teaho. Musadzi  Musi vhagudi vha tshi khou sedzulusa, u dzudzanya na u vhalulula vha tea u laṱa kule Mufumakadzi maipfi a dovhololwaho, a si na mushumo, luambo lwa tshiṱaraṱani, na luambo lwa Musidzana maṱamba, na u dovha na sengulusa tshitaila na redzhisiṱara zwa magudiswa Mukalaha Muṱhannga NYITO YA 14 Gombagomba DZA U KARUSA DZANGALELO Phambano kha luambo i bvelela musi hu tshi vha na u shanduka huṱuku zwi tshi ya nga ḓivhaipfi, Mugudisi a nga ṱalutshedza uri roṱhe ri amba u fhambana kha nyimele dzo fhambanaho. Nḓila hedzi tshivhumbeo na/kana mabulele ane a itwa kha tshipitshi; Tsumbo: dza phambano kha luambo ndi: dzo fhambanaho dza u amba dzi vhidzwa u pfi redzhisiṱara dza luambo.Redzhisiṱara iṅwe na iṅwe ya dailelekithi/nyambo tavhi, redzhisiṱara, siḽeṅe, kholokhwializimu, tshitaili. fomala na i si ya fomala. Mugudisi u ḓo ṱuṱuwedza u ṱanganedzwa ha redzhisiṱara dza luambo nga mbudziso dzi tevhelaho: i. “Ni amba nga nḓila i fanaho arali ni hayani na musi ni fhano kiḽasini naa? ii. “Ni amba nga nḓila i fanaho ni na khonani dzaṋu na musi ni na khonani dza vhathu vhahulwane naa? 59 GAIDI YA U ḒIGUDISA YAKUSHUMISELE KWO KHETHEAHO KWA LUAMBO (KKL) | TSHIVENḒA"