"Ndi vhushaka vhufhio vhu re hone vhukati ha luambo na maanḓa?  Luambo lu bvisela khagala maanḓa nga nḓila nnzhi: lu sumbedza, lu bvisela khagala na u itela khaedu maanḓa na u shandukisa nḓila dzine maanḓa a phaḓaladzwa ngadzo.  Maanḓa a si tshithu; honeha a tou vha maitele a zwa vhushaka. Maanḓa ndi tshithu tshine tsha shumiswa nga muthu kha muṅwe muthu kana nga tshigwada tshiṅwe kha zwiṅwe zwigwada; ndi maanḓa a zwa matshilisano  Maanḓa a bva/simuwa kha zwiimiswa zwo fhambanaho; lupfumo, vhuimo, tshiimo, vhulanguli, nḓivho, vhukoni, mashudu, kana u sokou vha muraḓo fhedzi wa tshigwada tsha phenyazwiṅwe kana tshi re na miraḓo minzhi.  Vhushaka ha maanḓa vhu bveledzwa, vhu shumiswa na u dovha u bveledzwa nga kha nyambedzano (discourse)  Maanḓa a nga dzula e hone nga u tou kombetshedza kana u tou hwavha nao, kana nga u tou tswa mihumbulo kana u swikela kha thendelano na avho vhane maanḓa a tea u shumiswa khavho.  Musi maanḓa o itwa uri a dzule e hone nga u tou kombetshedza kana o tou hwavhiwa nao a vhidzwa u pfi maanḓa a khombetshedzo (instrumental power) Ndi maanḓa a lushaka luthihi zwi tshi tou vha khagala na aḽa a shumiswaho nga muvhuso, nga milayo ye wa vhea kana nga madzangano ane ra shumela one. Maanḓa a lushaka ulwu a shumiswa mabinduni, kha zwiimiswa zwa pfunzo na kha tshaka dzo fhambanaho dza vhulanguli. Kha nyimele nnzhi, naho hu si kha dzoṱhe, arali ra hanedzana na maanḓa a khombetshedzo (instrumental power) ri ḓiwana ri tshi nyambudziwa kana ri khakhathini.  Maanḓa a waniwaho kana a dzulaho e hone zwo bva kha u tswa mihumbulo kana ho tou swikwa kha thendelano na avho vhane maanḓa a khou shumiswa khavho a vhidzwa u pfi maanḓa a ṱhuṱhuwedzo (influential power). A ri sendamisela kha kana a ita uri ri vhe na kutshilele kukene kana ri ṱanganedze kuhumbulele kana maime a vhaṅwe hu si na u kombetshedzwa hu vhonalaho. Maanḓa a lushaka ulwu a shuma kha zwithu zwa matshilisano zwi ngaho, khungedzelo, mvelele na media.  Kha maṅwe masia a nyito dza zwa matshilisano, sa kha poḽitiki kana milayo, tshaka dzoṱhe dza maanḓa a khombetshedzo na a ṱhuṱhuwedzo dzi nga wanala kana u shuma nga tshifhinga tshithihi: tsumbo, ri shuma nga fhasi ha milayo i tevhelwaho nga nṱhani ha ndaṱiso dzi tshimbilaho nayo (maanḓa a tshishumiswa), honeha, maitele a mulayo a fanaho na u sengiswa nga muhaṱuli, a ḓisendeka kha ndingedzo dza u fhembeledza/kwengweledza (influential power). Vhorapoḽitiki vha kombetshedza milayo, mithelohu, na maitele a biyurokirasi (maanḓa a tshishumiswa) hone vha ri ṱuṱuwedza u ṱanganedza phoḽisi dzavho ra takutshedza ra ya u vha voutela (maanḓa a ṱhuṱhuwedzo).  Maanḓa a bvisela khagala vhuimo ha muambi.  Luambo lune muambi a lu shumisa lu a bvisela khagala uri u khou ṋea ndaela kana u khou ṱanganedza ndaela. Arali muambi a shumisa tshitaila tsha tshipitshi tsha maanḓa manzhi, muambi u dzhiiwa sa a re na vhuṱanzi na zwine a amba nahone zwine a amba zwi a dzhielwa nṱha. Muambi ane a khou ṋea ndaela u a kona u itisa uri hu itwe zwi vhuedzaho ene/fhuredzela (manipulate), u laula na u kwengweledza vha ṱanganedzaho mafhungo (audience)  Ri lavhelela uri vhathu vha re kha vhuimo vhu re na ndango vha ambe nga kuambele kukene vha tshi shumisa redzhisiṱara ya fomaḽa, tsumbo, vhoramabindu, vhorapoḽitiki, vhalanguli, , dziphurofesa, vhadededzi, madokotela, vhoramilayo; nz.  Muambi ane a si vhe na maanḓa u vhonala a tshi nga u ṱoḓou humbela pfarelo , a tshi sumbedza u sa vha na vhuṱanzi ha zwine a khou amba nahone luambo lune a lu shumisa lu ṋea tshifanyiso tsha vhuimo hawe. Zwine a amba kha nyimele yenei a zwi vhuyi zwa dzhielwa nṱha. 12 GAIDI YA U ḒIGUDISA YAKUSHUMISELE KWO KHETHEAHO KWA LUAMBO (KKL) | TSHIVENḒA"