My geld – joune of ons s'n? | SARIE
Resessie? Watter resessie? Die meeste SA vroue maak asof die finansiële krisis nie bestaan nie. Ons spaar nie vir onsself nie, ook nie vir ons kinders se naskoolse opleiding nie. Boonop maak ons skuld wat ons nie kan betaal nie. En 'n kwart van ons het 'n geheime hopie geld iewers . . .
Hierdie inligting kom van vroue self – in 'n nasionale meningspeiling deur women24.com, die grootste vroue-aanlyngemeenskap in die land.
En daar's 'n groot paradoks in ons denke oor geld: Synovate, 'n marknavorsingsmaatskappy, sê 70% van SA vroue beskou hulself as finansieel onafhanklik. Tog glo 56% hul man moet alleen die huisverband én die huishoudelike uitgawes betaal. En 62% van mans glo dit ook!
Kom dit by geldsake is baie SA vroue heel gelukkig om in die duister te wees, sê Sam Wilson, women24 se redakteur. Ons beskou geld as ons man se verantwoordelikheid. Ons praat nie eens daaroor nie.
Dis omdat die man tradisioneel nog altyd die broodwinner was, verduidelik Nico Swart, hoof van persoonlike finansiële bestuur by Unisa. "Die vrou moes boonop gehoorsaam en onderdanig aan hom wees!"
Een van die vroue wat wel haar eie beursie beheer, is Helen Ueckermann, vryskutjoernalis en taalpraktisyn van Johannesburg. Sy en haar man, Sarel, 'n eiendomskonsultant, het elk hul eie bankrekening.
"Die voordeel is dat ons nie met mekaar se geldsake inmeng nie. Enige onenigheid word by voorbaat uitgeskakel," sê Helen.
Hulle bespreek wel gereeld hul geldsake en beleggings en begroot saam. Helen is 'n sake-joernalis en kan goeie leiding gee. Sarel weet op sy beurt alles van deeltitels en bestuur hul woonstelle wat as aftreebelegging gekoop is. Helen het ook haar eie aandele, effektetrusts en eiendomsbeleggings "vir die toekoms".
As heeltydse joernalis destyds het sy 'n pensioen opgebou en dit in 'n gebalanseerde portefeulje laat herbelê.
Sy en Sarel verdien min of meer dieselfde en verdeel daarom die huishoudelike uitgawes, wat die huispaaiement insluit. Hulle hersien ook gereeld hul uitgawes, soos wanneer Eskom se tariewe styg. Albei het kinders uit 'n vorige huwelik – Helen het vir haar twee seuns se studies betaal en Sarel vir sy twee dogters s'n.
Liesl Hugo, 'n tuisteskepper van Moorreesburg en ma van twee seuns (14 en 18), sê nee, sy is nog old school.
"Ek glo die man is die hoof en beheer die geldsake." Bertie, 'n skaap en wildboer, begroot en betaal vir alles. Liesl het tekenregte op sy tjek- en spaarrekening, asook op sy petrolkaart. Sy het 'n debietkaart van haar eie en glo in kontant koop.
Bertie gee haar 'n maandelikse bedrag wat sy kan uitgee soos sy wil.
"Ek glo 'n tuisteskepper verdien dit, want om 'n huishouding te bestuur is ook 'n beroep," sê Liesl. Sy lewer soms 'n bydrae tot die huishoudelike uitgawes, al verwag Bertie dit nie. Hy betaal ook vir die kinders se onderrig.
Liesl glo 'n tuisteskepper moet haar eie spaargeld hê, "want dan hoef ons nie bakhand vir bederfgeld te staan nie". Sy het 'n spaarrekening waarin sy van tyd tot tyd geld spaar uit die toelae wat sy van Bertie kry. Toe sy nog 'n wynverteenwoordiger was, het sy ook taamlik geld gespaar – dit lê in 'n 32 dae-kennisgewingrekening.
Vir hul aftreebeleggings vertrou sy Bertie "honderd persent".
Rumay Oosthuizen, 'n onderwyseres van Linden, Johannesburg, is onlangs getroud en deel 'n gesamentlike tjekrekening met Shaun.
"Ons het nie 'n jou-geld-my-geld-benadering nie, dis alles óns geld," sê sy. "Dis makliker om ons finansies so te beheer en te bestuur, veral wanneer ons moet begroot." Alle uitgawes, insluitende die huispaaiement, word uit dié rekening betaal. Elkeen het 'n eie debiet- en kredietkaart.
"Ons het albei finansiële dissipline, vertrou mekaar en werk hard daaraan om ons geld sinvol te gebruik en soveel moontlik te spaar."
Oor die groot uitgawes besluit hulle saam, maar elkeen kan ook (met verantwoordelikheid) koop wat hulle wil. Shaun neem die leiding met beleggings.
Rumay beskou haarself as "baie onafhanklik" en sê die gesamentlike rekening maak haar nie noodwendig afhanklik van haar man nie. "My behoeftes word ook bevredig."
Shaun se uittree-annuïteit is vir albei van hulle se oudag en hy bestuur ook 'n effektetrust-belegging namens hom en Rumay.
Skuld vs. spaar
Om te spaar is een ding, maar waarom maak vroue so baie skuld?
"Baie vroue, veral enkelma's, wil vir hul kinders die beste gee en oorbestee daarom. Boonop wil ons byhou by die bure en koop ons onnodige goed. Ons wil te hoog lewe," sê Corinne Stonell (43), 'n kleinhandelbestuurder van Durban, wat aan die women24.com-peiling deelgeneem het.
Keer so konflik
Geldstruwelinge, veral as jul waardes rondom geld verskil, is die grootste rede vir egskeiding in SA, sê Nico Swart.
• Beskou jul finansies as 'n vennootskap, sê René Roux, hoof van Sanlam Liquid. "Kry 'n geheelbeeld van jul gesamentlike inkomste en uitgawes en begroot saam – dit help die hele huishouding."
• Besluit wie hoeveel van die huispaaiement betaal. Kies wat vir júlle werk.
• Voorsien self vir jou aftrede. Só versterk jy jou finansiële dissipline en onafhanklikheid.
Die neseiers moet jy hê
As jy dit enigsins kan bekostig, probeer om die volgende beleggings en rekeninge in jou eie naam te hê, sê Nico Swart van Unisa.
Sy wíl nie meer as hy verdien nie
Kyk maar om jou rond: Ál meer vroue hou die pot aan die kook en verdien meer as hul man. (Al beheer die vrou nie altyd haar eie beursie nie.)
In Brittanje het die aantal mans wat huishou sedert 1993 met 33% toegeneem (Daily Mail, 26 Julie 2009). Die verskynsel dat vroue die hoofbroodwinner is, het selfs 'n naam: Die Madonna-sindroom.Madonna verdien veel meer as haar eks-man, Guy Ritchie, en dit het glo 'n rol in hul egskeiding gespeel.
Die verrassing is: Vroue is nie bly hieroor nie! Die Daily Mail verwys na 'n onlangse peiling deur die Britse Skipton-bouvereniginggroep wat bevind het vroue voel "bitter gegrief" as hulle die brood op die tafel moet sit. Tallie (skuilnaam),'n kliënteverhoudingsbestuurder van Kaapstad wat op SARIE se webwerf (www.sarie.com) skryf oor haar man se werkloosheid, weet maar te goed hoe dit voel. Haar man het in die vervaardigingsektor gewerk.
"Ek is gegrief omdat hy nie iets in 'n ander rigting wil oorweeg of vir ander beroepe ook opgelei is nie,"erken sy.
Sy lê snags wakker. "Die verantwoordelikheid om nou met 'n vyfde van die inkomste waaraan ons gewoond is, klaar te kom, skep groot spanning wat ek nie met hom kan deel nie." Soms kry sy selfs die gevoel hy raak al hoe meer gemaklik "met Tallie wat die wa deur die drif moet trek".
Sielkundige Elise Beeby sê diep in ons onbewuste is die man steeds die jagter en die vrou die versorger.
"Ons is nog biologies só geprogrammeer en dit hou nie tred met ekonomiese veranderinge nie. Vroue moet vrede maak daarmee dat hulle in die toekoms hul man se gelyke finansiële vennoot of die hoofbroodwinner sal wees."
Maar maklik is dit nie. Lille van der Walt, Kaapse tendenskenner, sê dis in 'n vrou se aard om van mooi en lekker dinge soos rooi lipstiffie en duur parfuum te hou. As ons nou skielik moet afskaal en daarsonder moet klaarkom, is dit doodnatuurlik om gegrief te voel!