WOORDE WAT WEEG: Orhan Pamuk - The museum of innocence (2010)
Orhan Pamuk. The museum of innocence. Faber & Faber, 2010. ISBN 9780571237029
Jy is die antropoloog van jou eie ervarings. Orhan Pamuk.
Dit gebeur in The museum of innocence van Orhan Pamuk, die Turkse skrywer en wenner van die Nobelprys vir letterkunde in 2006. Die roman van 734 bladsye bevat 'n naamsregister. Die leser kan dus elke karakter opsoek asof jy 'n historiese dokument lees en boonop is daar 'n werklike museum in Istanbul wat die komplekse verhouding tussen fiksie en werklikheid vérder uitbou. Die museum is in April 2012 geopen in die historiese Çukurcuma area.
Op 'n dieper vlak word dit 'n analise van die geskiedenis van Istanbul en soos die verteller ons dan inlig, beleef ons Istanbul as "mental map". Geboue, bakens, restaurante, die Bosphorus, moskees is alles daar. Besoekers aan die stad herken die roetes wat gevolg word. Die geskiedenis van Turkye en die invloed van Atatürk word ontleed. Ons beleef die stormagtige noodtoestand van die sewentigerjare.
Die verteller is aanvanklik verloof – Sibel verlaat hom en gaan studeer in Parys, omdat sy bewus is van sy verskeurdheid. Tant Nesibe, die liefdesobsessie, Füsun se moeder, vertel hoe haar dogter moes trou om van die klad ("stain") van die verhouding met Kelam weg te kom (385).
Sy trou dan met Feridun 'n jong man, onbewus van Kemal se liefdesobsessie, wat graag 'n kunsfilm wil maak. Hy hoop dat ons ryk verteller hom sal borg. Daar word ook kommentaar gelewer op Turkse films en die impak daarvan op 'n gemeenskap. Turkse films wat dikwels melodramaties is, word geanaliseer. Hoofstuk 59 wys weer op die sterk sensuurstelsel in hierdie gemeenskap waar die filmmaker se vryheid van spraak aan bande gelê was. Fotoboekies was eweneens in die sewentigerjare 'n ruimte waar vroue buite die patriagale orde kon beweeg.
Orhan Pamuk buitekant sy museum (© Sedat Mehder / The Innocence of Objects deur Orhan Pamuk-Abrams)
Vir iemand wat al verskeie kere in Istanbul was, word die roman nog komplekser. Jy herken bakens en gewoontes. Die leser word getransporteer deur die komplekse lae van hierdie samelewing: Bizantium, Konstantinopel tot moderne Istanbul.
Diegene met 'n eksemplaar van die boek, mag die museum gratis besoek. In 'n stad wat al in 657 VC gestig is. Die komplekse geskiedenis van Istanbul word in The museum of innocence geberg.
In Istanbul is daar ook fronse dat hy tekste oorneem uit ander tekste – kennelik onkunde oor die postmodernistiese speletjies wat hy met die ingeligte leser speel waarvan die wérklike museum 'n markante voorbeeld is.
Dog 'n skrywer wat soveel briljante boeke geskryf het om Turkye oop te maak op vele vlakke, kan nie van soiets beskuldig word nie.
Boonop maak hy van die verhouding tussen fiksie en werklikheid iets nuuts: die roman is meer werklik as die gekonstrueerde museum.