Ant Bettie se begrafnis. Kom ons maak 'n versie deur Daniel | Bydraes | Woes - Kreatiewe platform vir Afrikaans
Titel: Ant Bettie se begrafnis. Kom ons maak 'n versie
Aantal woorde: 2451
Datum gepubliseer: 18 Aug 2010
Dit het werklik gebeur, maar mense se name is verander, alhoewel ek twyfel of een van hulle dit sal lees of omgee, maar dalk verras hulle my aangenaam en lees ook hierdie.
Ons hoor dit die Maandag. Ant Bettie is dood in die hospitaal op 'n dorp so 60 kilometer van Skinderfontein. Sy is daar dood want hier is nie 'n hospitaal nie, net 'n baie treurige kliniek. Ek kon nooit mooi uitvind waaraan die skepsel oorlede is nie, want op 'n plek soos Skinderfontein, hoor jy allerlei en jy weet eintlik nooit werklik wat die waarheid is nie. In elk geval, sy is dood, so net oor die vyftig gewees. Ek ken Ant Bettie beswaarlik, maar een van haar vyf kinders werk vir my, of liewer, ek betaal hom want hy het agtegebly na die groot restourasie en ek kon dit nie oor my hart kry om die broodgebrek verder te laat voortgaan nie. So doen hy allerlei los goedjies en skoffel die jaart en krap rond in die dorre Karootuin, wat meer stof as iets anders is van die vorige honderd jaar of wat se gevee en gehark. Niks wil groei nie, en die son brand alles in elk geval dood. Ant Bettie het darem 'n eerbare werk gehad, want sy het jare lank die NG Kerk op die wit dorp skoongemaak.
In elk geval, ek hoor van die dood. Nou as mens op so plekkie soos Skinderfontein 'n winkel het dan dra jy by vir begrafnisse, of jy wil of nie, en as jy nou nog een of ander verbintenis met die gestorwene het, dan het jy nie 'n keuse nie. Die mense vergaan van ellende en elke bietjie help. So kom die order toe ook en ek dra by. Die personeel vra af om ten minste die Kerkdiens by te woon en ek gee maar toe en dag dis nou klaar. Ek het immers meel en allerlei bygedra en maak die winkel vir twee ure toe. Saterdae is besigheid in elk geval maar stil, want hier is baie dood in die lokasie, en almal gaan begrafnis toe, want daar is te ete en te drinke.
Nou net om duidelik te maak, ek sê lokasie want dis soos die plek genoem word. Op Skinderfontein bestaan daar nie werklik rassisme nie. Almal kom met almal oor die weg en almal, en ek bedoel almal praat van die lokasie want dis wat dit genoem word en almal weet waar dit is en niemand kla nie. Kon die res van ons nie ook tog so onpretensieus gewees het nie? Miskien is armoede die groot gelykmaker wat praat. Mens hoor ook dikwels daardie gewraakte K-woord uit die mees onverwagse monde, maar dis 'n ander storie vir 'n ander dag.
So gaan die week verby en Saterdagoggend begin ons net toemaak vir die begrafnis toe die foon lui. Dis 'n reënerige en nat oggend na 'n tipiese Karoostorm van die vorige nag. "Meneer", sê die een aan die ander kant, "dis James, Ant Bettie se ander seun, meneer moet help ons het nie transport nie". Sommer al die inligting in een sin. Ek verstaan eers nie mooi nie maar word gou vertel die bakkie wat die kis moet laai flenters staan iewers langs die pad en die kis moet by die wit Kerk kom. Hulle het Ant Bettie in die kis gisteraand al by die hospitaal gaan haal in iemand se geleende Ventertjie, maar die is nou weg om iewers die skaap vir die begrafnismaal te gaan laai. Die moet dan seker nog geslag ook word, dink ek. My kop draai soos 'n malleleule soos ek dink hoe ek uit die een gaan kom, maar daar is nie genoeg dinktyd nie en ek gee opdrag vir Ant Eva om te sluit en ek ry lokasie toe. Ek besef hier is seker nou 'n stuk slegte Karma wat ek die dag moet af werk, uitkomkans is daar nie.
In elk geval, ek ry lokasie toe en dis modder net waar jy kyk. Die mense vee mos die jaarte van vanmelewe se dae af en niks groei meer nie. Ek stop voor die plek, dis 'n erf wat Ant Bettie van die regering gekry het, maar haar huis het sy toe nooit gesien nie. Hier en daar rondom is daar al nuwerige regeringshuise gebou, maar hare is 'n sinkkaia, met 'n kookskerm aan die eenkant. In die hoek van die erf staan die baksteentoilet en enkel kraan. Dis al, en die modder. Daar is reeds 'n skare mense, en hoeveel rou en hoeveel net kom eet, sal ek nie weet nie. Aan die een kant van die kaia, brand vure met groot potte op. Die arme skaap ter slagting gaan nou-nou daarin beland, sodra die Venterjie opdaag.
Ek stoot die Isuzu so gly-gly agteruit deur die slap modder en deur die gat waar die hek moet wees en stap nader. Ek sien die wit dominee tussen die mense, Bybel so onder die arm. Ek stel voor en hy sê hy is Ds. van Staden. Die man had die geduldigste uitdrukking op sy gesig wat ek in jare gesien het. Duidelik pla niks, maar niks hom nie. Ek vra waar is die kis en hy sê nee nog binne waar hulle sedert gisteraand gewaak het en ek moet gaan kyk as ek wil. Ek sleep my voete deur die taai modder en gaan gebukkend in. En daar is Ant Bettie, opgedollie in 'n mooi geblomde rok in die oop kis wat op twee stoele staangemaak is. Vrede op die gesig soos ek nog min gesien het. Kerse brand oral en daar is 'n gewyde stilte. Ek staan maar net en gaan weer uit. Buite kom 'n baie goed versorgde en aantreklike ou nader op krukke. Sy pikswart en duidelik splinternuwe pak klere in skrille kontras met die flenters wat die meeste begrafnisgangers aan het. Hier is ongenaakbare armoede, maar ek merk tog dat almal iets van moeite vir die gewyde affêrre probeer doen het. Al die vrouens se koppe is bedek, anders as wat ek by die wit mense sien. Die man stel hom voor, dis toe James, die oudste seun en duidelik behoorlik opgevoed. Ek doen die meegevoel ding en hy vra nederig om verskoning vir die modder en sy krukke want hy het geval met 'n perd daar waar hy naby die Vaalrivier perde afrig. Hy bedank my heelhartig vir die aanry van sy Ma, min wetend dat ek die hele ding eintlik waardeer en op vreemde manier fasinerend vind. Die Karma is vergete.
Nou begrafnisse bring vreemde mense bymekaar uit. Daar is 'n versameling van mense wat ek my aan verkyk. Een erg gestermde in 'n rystoel, oumas met nederige kopdoeke, jongetjies wat al te windmakerig aangetrek is en dies meer. Nou staan ons maar so rond en die mense is in en uit by die kaia. Ek kyk maar vir die gedrang en groet hier en daar. Ek sien Sêndra (maar ek dink die spelling is seker maar Sandra) staan hier neffens Ds. van Staden. Die dominee moet baie goed weet wie Sêndra is, sy woon immers saam met haar man en kind so paar huise van die wit Kerk af. Sêndra is nog bloedjonk en verseker van gemengde afkoms, en haar heelwat ouer man, ou Gert, (niemand is seker van sy ras of herkoms nie want dis moeilik om deur die vuil te sien) is die dorp se handyman en alewig iewers besig om te verf of pype reg te maak of iets.
As ou Gert dan nou nie by die huis is nie, rus Sêndra ook nie op haar louere nie, maar doen ywerig sake. Almal weet van die stowwerige boere bakkies wat gedurende die dag daar voor hulle huis naby die Kerk staan vir ander halfuur, en niemand sê iets nie. Almal wonder ook wie die klein blou-oog Juan se regte Pa is, dis nou watter vooraanstaande boer, maar niemand sê nie. Die volgende oomblik skel Sêndra "Liewe Jissus kyk hoe lyk Juan", sommer hier vlak langs Ds. van Staden. Die dominee knip nie 'n oog nie. Die kleine Juan is van kop tot tone met modder besmeer. Sêndra kry hom aan die enkel beet en sleep hom kraan toe. Ek wil nog beswaar maak oor die wrede optel, maar Ds. van Staden sê net onderlangs, "Los, daar is nie salf wat werk nie". Toe verstaan ek die ontspanne uitdrukking op sy gesig. Die man het lankal opgegee en laat God se water oor God se akker loop. Hy is kort hierna op pensioen, so ek neem aan, hy het opgegee.
Naderhand begin Ds. van Staden nader staan en die mense aanjaag amper soos 'n trop skape. Duidelik het die man ondervinding en hy weet hoe om mense te hanteer. Sy ervaring sou weldrae baie duideliker word. 'n Paar tantes staan nader en kom uit met die kis. Buite steek hulle verward vas en 'n geween begin. Nou dis hier waar Ds. van Staden toe sy ware kleure begin wys. "Kom ons maak 'n versie" sê hy en iemand sit 'n gesang in en almal sing. Mooi stemme vol heimweë en verlange. So 'n trekkerige gesang wat ek nie ken nie, amper iets wat mens aan die Briels laat dink. Dan raak dit stil en die stoet vorder in die rigting van die Isuzu. Dan begin iemand weer huil en dis weer "kom ons maak 'n versie" en die stoet steek vas. Nou ja, so drie of vier versies verder is die kis met Ant Bettie agter op die Isuzu. Die kis word toegegooi met 'n kombers, en ek dag hier gaan ons. James het reeds voor in geklim om saam met my te ry. Die volgende oomblik voel ek hoe die Isuzu sak. Ant Bettie was 'n klein vroutjie, maar die vrag tantes wat saam met die kis opklim sal nie deug nie. Ek probeer nog wegtrek, maar die modder en vrag is eens te veel, selfs vir die Isuzu. Ek klim toe maar uit en sê hulle sal moet afklim en stap. Ant Bettie word uit die wit NG Kerk begrawe. Sy het immers daar gewerk. Dis in elk geval net so twee kilometer en die mense stap heeldag en elke dag.
So ry ons toe teen 'n gewyde spoed van die lokasie na die wit dorp se Kerk toe. Die meeste van die begrafnisgangers is te voet, maar daar was 'n paar gehawende en heeltemal oorlaaide lokasiekarre in die stoet. By die Kerk aangekom, dag ek die kis bly dalk buite as ek gelukkig is, maar o nee, dieselfde en net omgekeer as by die huis gebeur. 'n Vars span ou tantes begin dra, met die gebruiklike "kom ons maak 'n versie" elke paar tree. Ek om toe agter dis Ds. van Staden se taktiek om gemoedere te kalmeer. Ervaring sê ek vir jou het nie 'n prys nie.
Binne in die Kerk word die kis reg voor die preekstoel gesit en 'n klomp kransies bo-op. Die mense het nie geld nie, maar het erens 'n paar rand bymekaar geskraap om van die plastiekkranse wat so onder die glas toegemaak is te koop. Seker by die indiërwinkel gekry. Die mense pak almal saam in die voorste rye en Ds. Van Staden begin die diens. Natuurlik eers met 'n "kom ons maak 'n versie". Ek sien die plaaslike skoolhoof is in die Kerk en nog een wit vrou. Die sou ek later heelwat beter leer ken.
Ds. Van Staden lees uit Spreuke oor die waardes van 'n deugsame vrou en raak byna bewoë oor Ant Bettie se Kerk skoonmakery, en onderbreek telkens as daar 'n snik opgaan dinge met "kom ons maak 'n versie". Hy preek kort, seker vyf minute, maar met al die kalmerende versies wat gemaak word, duur dit lank. Dieselfde optog met onderbrekings word weer na buite herhaal.
Nou vat ons die pad begraafplaas toe. Ek vra James watter een en hy beduie na die Kleurlinglokasie se kant toe. Die dorp is ryk aan begraafplase. Daar is twee van die Anglo-Boereoorlog, een langs die ou wit dorp en een elk langs die twee lokasies. Almal is redelik vol ook. Die rit verloop sonder voorval en ons stop op die vlaktes daar langs die Kleurlinglokasie. Ons kan nie in ry nie, want die karhek is gesluit. Geen probleem, die slag dra Ant Bettie se seuns en een of twee ander jong mans. Sy was in elk geval nie swaar nie. Ds. van Staden is reeds daar en hy stap voor.
Mens, ons kom by die graf en ek skrik. Jy kan 'n klavier op sy rug in daardie graf sit, maar ek verstaan onmidellik die probleem. Die grond hier is so klipperig dat dit sekerlik geen aangename en maklike taak is om graf te grawe nie, en as jy 'n gat maak, breek dit heeltyd langs die kant uit en word groter. Ek weet nie wie die graf gegrawe het, die mense self of die munsipaal nie, maar dis daar en dis besonder diep. Geen jakkals wat daar wil grawe staan 'n kans nie.
Intussen staan die klomp nader en Ds. van Staden klim bo-op die hoop grond en begin praat sodat almal hom bo die wind wat altyd hier waai kan hoor. Ek wonder nog hoe die mense nou die kis in die graf gaan kry want ek sien geen toerusting of tou nie, dis mos 'n selfdoen besigheid die gebêre van Ant Bettie. Die volgende oomblik sien ek hulle mik so na die graf met die kis, sommer kopkant eerste na onder, en ek keer. Ds. van Staden gaan net aan en sê niks oor die kop-eerste-gat-toe nie. Seker al te veel gesien. Ek stop hulle daar en dan en stuur een bakkie toe, ek het toue daar. Ant Bettie is toe darem redelik gelyk laat sak met die blou nylon toue.
Intussen gaan Ds. van Staden ongestoord voort met die lees en bid en paar keer se "kom ons maak 'n versie" om gemoedere in toom te hou.
Die toegooi was net so vinnig, dalk het die honger mae gepraat en ewe skielik is almal weg. Ek is toe maar huis toe, want vir die skaap wat netnou nog agter op die Venterjie geblêr het, het ek nie kans gesien nie. Hoop Ant Bettie rus.
Toe ek by die huis kom was Ant Eva al lankal weer besig net vis en tjips bak. Sy het net gesê dit was 'n mooi diens en dat Ds. van Staden weet hoe om dinge te doen en haar mense ken en verstaan.