هەرکاتێک ڕوداوێکی نەخوازراو ڕودەدات، خەڵکی داوەری دەکەن، و پێشنیار دەکەن کەتاوانبار بکوژرێتەوە. هەندێک کەس لەنەزانی، و هەندێکیش باکگراوندە دینیەکەیان ڕێگەنادات بیربکەنەوە، هەندێک کەسیش تەنها لەڕوی سۆزو عاتیفەوە بڕیاردەدەن.
بێگومان ئەوە پرسێکە پێویستی بەزانست هەیە، هەرچەند لەنا ئاگایماندا جگە لە تۆڵە بەتۆڵە و یاسایەکی توندو تیژ هیچ سزایەک بۆ بکوژ دادوەرانە نییە. بەڵام ئایا ئەمە ڕاستە، لەخۆمان پرسیوە ئاخۆ لەڕووی واقیعیەوە یاسا توندو تیژەکان چارەسەرن؟ پرسەکە هەروا سادە نییە، بەڵام ئەگەر ئێمە لەدەردی هەست و نەستەکان ڕزگارببین، تەپوتۆزی ئاینی لەسەرمان لابدەین ڕەنگە ئەوەندە خێرا بڕیار نەدەین.
مۆنتیسکیۆ لەڕۆحی یاساکان باس لەوەدەکات کەیاسا توندو تیژەکان چارەسەری تاوان ناکەن. یاسا نەرمەکان زیاتر تاوان کەمدەکەنەوە.
خودی یاسا نابێت بۆ تۆڵەکردنەوە بێت، بەڵکو دەبێت هێزی بنبڕکردن یان کەمکردنەوەی تاوانی هەبێت. خەڵکی بیر لە تۆقاندن دەکەنەوە، پێیان وایە کە کەسەکان بزانن دەکوژرێنەوە تاوان ناکەن، وەک ئەوەی ئەوکەسەی تاوان ئەنجامدەدات، لەژێر کاریگەری هەڵچوندا نەبێت، لەکاتی ئەنجامدانی تاوانەکەش بە ئاگابێت!
بەدرێژایی مێژوو یاسا توندوتیژەکان هەبوون، بەڵام یاسا مەدەنیەکان لە دونیای مۆدێرندا کاریگەر تربوون، ڕەنگە گەر سەیرێکی ئەوروپای ئەمڕۆ بکەین، ئەوڕاستیەمان بۆ دەرکەوێت. لەفەڕەنسا یاسای سەرپەڕاندن هەبوو، بەڵام ئەوە نەبوە هۆی ئەوەی تاوان کەمبێتەوە، بەڵکو بوهۆی زیدکردنی ژمارەی گیوڵتن، بۆ سەرپەڕاندن! ئەلبێر کامۆۆ بە چەندین بەڵگە سەلماندی کە ئەو یاسا توندوتیژانە چارەسەرنین، چونکە خەڵکی پاشماوەیەک زهنیان لەگەڵی ڕادێت، بۆیە دواجار لەژێر کارێگەری نوسینەکەی کامۆدا، ئەو یاسایە لەفەرەنسا لابرا. کامۆ پێی وابوو، یاسا توندو تیژەکان یاساگەلێکن لەجەنگەڵەکانەوە بۆمان دێن، و یاساگەلێکی بێ کەڵکن. بۆنمونە دەربەرەی ئەوانەی دەڵێن کە بینینی خەڵک کە لەسێدارە ئەدرێن، تاوانی کوشتنکەمدەکاتەوە، کامۆ نمونەی پێچەوانە دێنێتەوە و دەڵێت:
لەساڵی 1888 -دا 164 لەکۆی 167 سزادراوی مەرگ پێشتر لەگرتوخانەی بریستوڵ گیراون لانیکەم جارێک پڕۆسەی ملپەڕاندنیان بینیوە. ئامێری گیولتن لە فەرەنسا نەبووە هۆی ئەوەی کە سەرەکان چیتر پێویستیان بە پەڕاندن نەبێت، بەڵکو ژمارەی ئامێرەکان زیادیان دەکرد.
ئەلبێر کامۆ چەندین ئامارو بەڵگە دەخاتە بەردەست، بۆسەلماندنی ئەوەی کە یاسای توندوتیژ چارەەری تاوان نییە. یاسا توندو تیژەکان دەبنەهۆی ململانێ هەست و نەست و زیهنی خەڵک ڕادێت لەگەڵیاندا.
یاساناسان دەڵێن یاسا توندو تیژەکان دەبنە هۆی ڕاهاتنی زەینی خەڵک لەسەر ستەمکاری،کەواتا یاسای توندو تیژ لەباشترین حاڵەتدا خزمەتی ستەمکاری دەکات. میزۆپۆتامیا، یان ئەگەر بەگشتی بڵێین ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەردەوام یاساکانی توندوتیژبوون، بەڵام ستەمکاریش هەمیشە لەلوتکەدابووە. یاساکانی حاموڕابی بێنە بەرچاو هەتا دەگاتە سەدام ئەم وڵاتە هێشتا مەیلی یاخیبون لەیاسای زیاترە تا پەیڕەوکردنی یاسا. لەمێژودا یاسای توندو تیژ زۆر هەبووە، بەڵام هەرگیز چارەسەر نەبووە،بۆنمونە لە فەرەنسا لەسەدەی حەڤدە سزای کەسێک کە لەسەربازی ڕایکردبا لەسێدارەدان بو، بەڵام ئەم یاسایە نەبووە هۆی کەمکردنەوەی دیاردەی ڕاکردن لەسەربازی! بۆیە پێویستە بۆ ڕاستی و دروستی بابەتێک پشت بەواقیع و سایکۆلۆژیاو زانستی کۆمەڵناسی ببەسین نەک سۆزو عاتیفەی کوێر. ژاپۆنیەکان لەکۆنەوە باوەڕیان وابو تەمێکردن و لێدانی منداڵ دەبێتە هۆی سەرەڕۆیی منداڵ، چونکە مناڵ لەگەڵ سزای لێدان ڕادێت، هەروەک چۆن میلەتانیش لەسەرسزای توندوتیژ ڕادێن. لەکۆماری ئیسلامی سزای لەسێدارەدان نەبۆتە هۆی ئەوەی ئەوسزایە ئامانجەکانی بپێکێت، بەڵکو دەبێت تادێت خەڵکی زیاتر بەداردابکات.” دەوترێ هەندی جار لەبارودۆخی تایبەت حکومەت سزای توندوتیژ بەکاردێنێ و کاریگەری دەبێت، بەڵام وردەوردە زەینی خەڵک لەگەڵ سزادان ڕادێت بۆیە دەبێت حکومەت زیاتر یاسای توندو تیژ تر بەکاربێنێت! ئەگەر دەستبڕین بەنمونە وەربگرین دەبینین نەک چارەسەر نییە، بەڵکو دەبێت ئەوسزایە دەگاتە قاچبڕینیش هێشتا ئەم کێشەیە کۆتایی نایەت،ئەمە سەرەڕای زیانە لاوەکیەکانی ئەمسزایە! زانایەکی بواری یاسا دەڵێت: یاسادانەری خراپ بەردەوام چاوی لەسەر ئەوەیە کە دیاردەیەک بنەبڕبکات، بێ ئاگایە لەکاریگەریە لاوەکیەکانی، بۆیە هەندێجار یاسای خراپ و توند ئەگەر دیاردەیەکیش کەمکاتەوە دیاردەی خراپتری لێوە دیدێت. بەتاقیکردنەوەش سەلمێندراوە کەیاسا نەرم و ساکارەکان کاریگەرییان زیاترە تا توندو تیژەکان.کەواتا یاسای توندو تیژ کوێربونی یاسادانەر دەگەیەنێت و هەڵەیە لەروی مێژویی دەرونزانی و کۆمەڵناسی! چونکە بە خوێندنەوەی مێژو دەردەکەوێت کە یاسا توندوتیژەکان چارەسەرنەبوون بۆنمونە لەهەندێ شوێن سزای لەچەرخدان هەبووە، بەڵام نەبۆتە هۆی رێگرتن لەدیاردەی چەتەیی. لەڕوی کۆمەڵایەتیشەوە سزای سێکس کوشتنە تا ئێستا ترس لەکوشتن نەبۆتە هۆی ئەوەی ئەم دیاردەیە کۆتایی بێت، سێکس لەدەرەوەی پەیوەندی شەرعی. بەڵکو تەنها بۆتە هۆی زیادبونی بەشێوەی شاراوە. یاسا توندو تیژەکان لە دنیای کۆندا سەریان هەڵداوە، ئەوکاتە ی کەوا دەزانرا ترس چارەسەری هەمولادانێک دەکات. ئێمە تەنها لەڕوانگەی سۆز و عاتیفە و دۆگمایی بەرگری لەیاسا توندوتیژەکان دەکەین. ڕاستە لەنا ئاگایماندا هەمیشە تۆڵەکردنەوە ئامادەیە، بەڵام پێدەچێت یاسا دڵی نەبێت بەس مێشکی هەبێت. یاسا مل بۆداخوازیە دەرونیەکانی ئێمە کەچ ناکات. گۆڕینی بارودۆخی تاوان، تاوان کەمدەکاتەوە، ئەو ژینگەیەی کە وادەکات تاوان زۆربێت.
About
Latest Posts
عەبدوڵا مەحمود
Latest posts by عەبدوڵا مەحمود (see all)
مەحمود عەبدوڵا: دەبێت تاوانبارەکە بکوژرێتەوە. - 2022-06-29
مەحمود عەبدوڵا: سوێندخواردنەکەی نێچیرڤان و گەلە کۆمەکێ دژی پەکەکە. - 2019-06-11
مەحمود عەبدوڵڵا: کۆمەڵگای کوردستان تۆقین لە کرانەوە. - 2019-02-01
ڕێدۆزیی بابەت
عوسمان عومەر: قارچک..!
عەبدولکەریم شێخانی: خرتکە و پرتکە/ بەشی بیست و دوو.
مانیفێستی ناتۆ، زۆر گرنگە بۆ خوێندنەوە
ببن بە هاوڕێمان
https://www.facebook.com/Mallpari-wtarikurd-107266495356764
ببن بە هاوڕێمان
Tweets by @https://twitter.com/wtarikurd
وەرگێڕان
وەرگێڕان
حەسەن یڵدرم: مانگرتن و ناڕەزایەتییەکان لە تورکیا بۆ زیادکردنی کرێ و مووچە لە بەرانبەر بەرزبوونەوەی هەڵاوسانی پارە.
زاهیر ىاهیر 2022-11-12
وەرگێڕان
هێڤار حەسەن: بنەچەی دروشمی” ژن . ژیان . ئازادی.
گۆران هەڵەبجەیی 2022-10-27
وەرگێڕان
دەیڵ سی کۆپڵاند: کاتێک کە بازرگانیی دەبێتە هۆی شەڕو بەرەو جەنگ دەڕوات! چین و ڕوسیا، سنووری پشتبەستن و وابەستەبوونیان.
حەسەن ڕازانی 2022-09-17
وەرگێڕان
ئارش رەیسینەژاد: شای ئێران و کوردی عێراق و شیعەی لوبنان.
عەتا قەرەداخی 2022-09-01
یاسایی
یاسایی
بەهرۆز جەعفەر: لە کوێدا یاسایەک بۆ نەوت و گازی عێراق دەربکرێت؟
بەهرۆز جەعفەر 2022-08-13
یاسایی
لوقمان مستەفا: ڕەھەندە یاساییەکانی پەیماننامەی سیڤەر.
لوقمان مستەفا سالح 2022-08-07
یاسایی
لوقمان مستەفا ساڵح: دیاردەی چەکداری و سزای یاسایی.
لوقمان مستەفا سالح 2022-07-05
یاسایی
هیوا ناسیح: چۆن ڕێکخراوی ئه‌منستی ئینته‌‌رناشناڵ هاته‌ پاڵ که‌یسی دادگاییکردنی نزار خه‌زره‌جی؟
هیوا ناسیح 2022-05-18
یوتوب و ڤیدیۆ
یوتوب و ڤیدیۆ
پشکۆ ناکام: باج ..
پشکۆ ناکام 2021-05-05
یوتوب و ڤیدیۆ
زەبەنگ بەهادین: دەشنێ موراد راستیەکانی ووت.
زەبەنگ بەهادین 2021-04-01
یوتوب و ڤیدیۆ
کاترین بۆرنمیولەر: دەبێت هەمووان سەرکۆنەی هێرشەکەی تورکیا بۆ سەر ئەفرین بکەن.
میران محەمەد 2018-02-08
یوتوب و ڤیدیۆ
بەڵگەی دەنگی. ئایا کاک مەسعود بۆ سەردانی ئێرانی نەکرد، هۆکار چییە, ژووری عەمەلیاتی پارتی هەڵوێستی چییە؟.
وتاریکورد 2017-07-08
مێژوویی
مێژوو
عوسمان عومەر: خۆ بەکۆیلەکردن.!
عوسمان عومەر 2022-11-17
مێژوو
شـــــوان خورشـــــید: گۆڕانکاریە دیموگرافی و کارگێڕیەکانی کەرکوک.
شوان خورشید 2022-11-15
مێژوو
عەبدوڵا کەریم مەحمود: به‌رزان هیتله‌ره‌.
عەبدوڵا کەریم مەحمود 2022-11-07
مێژوو
شــــــــــــــوان خورشـــــــــــید: مێژووی جموجوڵە سیاسی و کۆمەڵایەتیەکانی کەرکوک/ بەشی دووەم و کۆتایی.