On this ویکیپیدیا the language links are at the top of the page across from the article title. Go to top.
Contents
move to sidebar
hide
Beginning
١ئێتیمۆلۆژیا
٢مێژوو
Toggle مێژوو subsection
٢.١ئەفریقا
٢.٢ئەمریکاکان
٢.٣ئاسیا
٢.٤ئەورووپا
٢.٤.١دەمی کلاسیکی
٢.٤.٢ڕێنێسانس
٢.٤.٣دەمی نوێخواز
٢.٥ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست
٢.٥.١کوردستان
٢.٥.٢دەمی پێش ئیسلام
٣سروشت و کەسایەتی
Toggle سروشت و کەسایەتی subsection
٣.١کردار و ئارەزووەکان
٣.٢پەیوەندی سۆزداری
٣.٣خۆئاشکراکردن
٣.٤لێزبیانزم و ھاوڕەگەزخوازیی ژنان
٤دێمۆگرافیا
٥دەروونناسی
٦ھۆکارەکان
Toggle ھۆکارەکان subsection
٦.١بۆماوەیییەکان بەرامبەر بە ژینگەیییەکان
٦.٢لە ڕووی ئێڤەلوشن و پەرەسەندنەوە
٦.٣ھەوڵدان بۆ گۆڕینی خواستی ڕەگەزی کەسەکان
٧گەورەکردنی مناڵان
٨تەندروستی
Toggle تەندروستی subsection
٨.١فیزیکی
٨.١.١تەندروستی گشتی
٨.١.١.١ژنان
٨.١.١.٢پیاوان
٨.٢دەروونی
٨.٣گەنجانی گەی و لێزبیان
٩یاسا و سیاسەتەکان
Toggle یاسا و سیاسەتەکان subsection
٩.١یاسایییەت
٩.٢یاساکان دژی جیاکاری
٩.٢.١ویلایەتە یەکگرتووەکان
٩.٢.٢یەکێتیی ئەورووپا
٩.٢.٣ئێراق
٩.٣چالاکی ڕامیاری
١٠کۆمەڵگە و کۆمەڵناسی
Toggle کۆمەڵگە و کۆمەڵناسی subsection
١٠.١بیر و ڕای گشتی
١٠.٢پەیوەندییەکان
١٠.٣ئایین
١١ھاوڕەگەزخوازیی ئاژەڵانی تر
١٢تێبینییەکان
١٣سەرچاوەکان
Toggle سەرچاوەکان subsection
١٣.١کتێبەکان
١٣.٢وتارە ڕۆژنامەیییەکان
١٣.٣وتارەکانی ئینتەرنێت
١٤بەستەرە دەرەکییەکان
Toggle the table of contents
ھاوڕەگەزخوازی
{١٥٤ زمان}
Kurdî
Zazaki
Afrikaans
Alemannisch
Aragonés
العربية
الدارجة
مصرى
অসমীয়া
Asturianu
Авар
Azərbaycanca
تۆرکجه
Basa Bali
Boarisch
Bikol Central
Беларуская
Беларуская (тарашкевіца)
Български
भोजपुरी
Banjar
বাংলা
བོད་ཡིག
Brezhoneg
Bosanski
Буряад
Català
閩東語 / Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄
Cebuano
Čeština
Чӑвашла
Cymraeg
Dansk
Deutsch
डोटेली
ཇོང་ཁ
Ελληνικά
Emiliàn e rumagnòl
English
Esperanto
Español
Eesti
Euskara
فارسی
Suomi
Føroyskt
Français
Frysk
Gaeilge
贛語
Kriyòl gwiyannen
Gàidhlig
Galego
گیلکی
ગુજરાતી
Hausa
Hawaiʻi
עברית
हिन्दी
Fiji Hindi
Hrvatski
Magyar
Հայերեն
Interlingua
Bahasa Indonesia
Igbo
Ido
Íslenska
Italiano
日本語
ქართული
Kabɩyɛ
Қазақша
ಕನ್ನಡ
한국어
Кыргызча
Latina
Lëtzebuergesch
Lingua Franca Nova
Limburgs
Ligure
Lombard
ລາວ
Lietuvių
Latviešu
मैथिली
Malagasy
Māori
Македонски
മലയാളം
Монгол
मराठी
Bahasa Melayu
Mirandés
မြန်မာဘာသာ
مازِرونی
Nāhuatl
Napulitano
Nedersaksies
नेपाली
नेपाल भाषा
Nederlands
Norsk nynorsk
Norsk bokmål
Occitan
ਪੰਜਾਬੀ
Polski
Piemontèis
پنجابی
پښتو
Português
Română
Русский
Sardu
Sicilianu
Scots
سنڌي
Srpskohrvatski / српскохрватски
සිංහල
Simple English
Slovenčina
Slovenščina
ChiShona
Soomaaliga
Shqip
Српски / srpski
Sesotho
Svenska
Kiswahili
Ślůnski
தமிழ்
తెలుగు
Tetun
ไทย
Türkmençe
Tagalog
Türkçe
Татарча/tatarça
ئۇيغۇرچە / Uyghurche
Українська
اردو
Oʻzbekcha/ўзбекча
Tiếng Việt
West-Vlams
Walon
Winaray
吴语
მარგალური
ייִדיש
中文
文言
Bân-lâm-gú
粵語
IsiZulu
دەستکاریی گرێدانەکان
وتار
وتووێژ
کوردی
خوێندنەوە
گۆڕانکارییە ھەڵواسراوەکان
دەستکاری
مێژوو
زیاتر
خوێندنەوە
گۆڕانکارییە ھەڵواسراوەکان
دەستکاری
مێژوو
لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
ئەمە وەشانی جێگرتووە، لە ‏٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢دا تاوتوێ کراوە. ١ گۆڕانکاریی ھەڵواسراو چاوەڕێی بەسەرداچوونەوەیە.
«ھاوڕەگەزبازی» ڕەوانەکەری ئێرەن. بۆ بەکارھێنانەکانی تر، بڕوانە ھاوڕەگەزخوازی (ڕوونکردنەوە).
خواستی ڕەگەزی
خواستە ڕەگەزییەکان
سێکسنەخوازی
دووڕەگەزخوازی
جیاڕەگەزخوازی
ھاوڕەگەزخوازی
نادووانەیی
ئەندرۆفیلیا و جێنێفیلیا
دووڕەگەزخوازیی فزووڵی
ڕەگەزنەخوازیی خۆڵەمێشی
ناجیاڕەگەزخواز
گشتڕەگەزخوازی
ھەمەڕەگەزخوازی
کویر
بەدواداچوون
ژینناسی
ئاژۆکی سێکسیی مێینە
ئاژۆکی سێکسیی نێرینە
دێمۆگرافیا
ژینگە
نەپچڕاوی جیاڕەگەزخواز-ھاوڕەگەزخواز
پێوەری کێنزی
تۆڕی کڵاین
دەمارنناسی
بەدواداچوونەکانی کویر
خواستی ڕۆمانتیک
سێکسناسی
مێژووی دەرمان و خواستی ڕەگەزی
ئاژەڵە نامرۆڤەکان
خووڕەوشتی سێکسیی ئاژەڵەکان
خووڕەوشتی بێ نەوە خستنەوە لە ئاژەڵەکاندا
خووڕەوشتی ھاوڕەگەزخوازی لە ئاژەڵەکاندا
پۆل
ب
و
د
بەشێکە لە زنجیرەی بابەتەکانی
کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە
ھاوڕەگەزخواز (نێر، مێ)، دووڕەگەزخواز، و ترانسجێندەر
خواستی ڕەگەزی
ھاوڕەگەزخوازی
دووڕەگەزخوازی
گشتڕەگەزخوازی
ھەمەڕەگەزخوازی
سێکسنەخوازی
سێکسنەخوازیی خۆڵەمێشی
شووناسی سێکسی
دێمۆگرافیا
ژینناسی
ژینگە
مێژوو
مێژووی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە
بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان
دووڕەگەز و کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە
چاند
کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە
خۆئاشکراکردن
شانازیی ھاوڕەگەزخوازان
نمایشی شانازی
ھێماکان
گەیاوا
پەیوەندیی ھاوڕەگەز
مافەکان
یاساکان لە جیھاندا
ھاوسەرگیری
یەکێتیی شارستانی
مافەکانی ترانسجێندەر
مافەکانی دووڕەگەز
کاردانەوەی کۆمەڵگە
ھەڵە تێگەیشتنەکان دەربارەی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە
کویر
ھاوڕەگەزخوازی و ئایین
خەڵکی ترانسجێندەر و ئایین
توندڕەوی
بایفۆبیا
توندوتیژی بەرامبەر خەڵکی کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە
جێندەریزم
ھێترۆسێکسیزم
ھۆمۆفۆبیا
لێسبۆفۆبیا
سێکسیوالیزم
خۆکوشتن
ترانسفۆبیا
بەشە ئەکادیمی و دیسکۆرسەکان
لێزبیان فێمێنیزم
بیردۆزەی کویر
ترانسفێمینزم
کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە
ب
و
د
ھاوڕەگەزخوازی (ھەروەھا ھاوزایەندخوازی؛ بە ئینگلیزی: Homosexuality) بریتییە لە پەیوەندییەکی ڕۆمانتیکی و سێکسی لە نێوان ئەندامانی ھەمان زایەنددا. ھاوڕەگەزخوازی «نەخشێکی ھەتاھەتایی سەرنجی سۆزداری و سێکسیی و ڕۆمانسییە» لە نێوان ئەندامانی ھاوڕەگەز. ھەروەھا «ئاماژەیەکە بۆ ھەستی شوناسی کەسێک لەسەر بنەمای ئەو سەرنج و ڕەفتارە پەیوەندیدارانە و ئەندامییەتی لە کۆمەڵگەیەک کە ھەمان ھەست تیایاندا ھاوبەشە.»[١][٢]
لە پاڵ جیاڕەگەزخوازی[a] و دووڕەگەزخوازیدا، ھاوڕەگەزخوازی یەکێکە لە سێ پۆلە سەرەکییەی خواستی ڕەگەزی[١] زاناکان ھۆکاری سەرەکیی خواستی ڕەگەزی نازانن، بەڵام پێیان وایە بەھۆی کاریگەرییەکی دوولایەنەی بۆماوەیی و ھۆرمۆنییەوە دروست دەبێت، لە پاڵ ئەوانیشدا، کاریگەری کۆمەڵگا لەوانەیە ڕۆڵێک بگێڕێت.[٣][٤][٥] زاناکان پێیان وانییە ھاوڕەگەزخوازی ھەڵبژاردەی کەسەکە خۆی بێت.[٣][٤][٦] ھەرچەندە ھیچکام لە بیردۆزەکان پاڵپشتییەکی گشتییان نییە، بەڵام زاناکان پشت بەو بیردۆزانە دەبەستن کە لە سایەی ژینناسیدا ھاتوونەتە ئاراوە[٣] و دەچنەوە سەر ھۆکارە بۆماوەیییەکان.[٧][٨] ھیچ بەڵگەیەکی باوەڕپێکراو یان پشتگیراو لەلایەن زانستەوە نییە ئەوە بسەلمێنێت کە خێزان و تەمەنی منداڵی کاریگەرییان لەسەر خواستی ڕەگەزی ھەیە.[٧] ھەرچەندە ھەندێک خەڵک پێیان وایە کە ھاوڕەگەزخوازی کردارێکی نا-سروشتییە، بەدواداچوونی زانستی سەلماندوێتی کە ھاوڕەگەزخوازی جیاوازییەکی ئاسایی و سروشتییە و دەرئەنجامێکی خراپ یان نەخۆشیی دەروونی نییە،[١][٩] خۆیشی لە خۆیدا شتێکی خراپ نییە. بەڵگە و لێکۆڵینەوەی پێویست لەبەردەستدا نییە ئەوە بسەلمێنێت کە دەستێوەردانی دەروونی توانای گۆڕینی خواستی ڕەگەزی ھەیە.[١٠]
باوترین ئەو دەستەواژانەی کە بۆ کەسانی ھاوڕەگەزخواز بەرکاردەھێنرێن لێزبیان[b] و گەین،[c] بەڵام گەی بە شێوەیەکی بەرچاو و دیار بۆ ئاماژەکردن بە ھەردوو مێ و نێرە ھاوڕەگەزخوازەکان بەکاردەھێنرێت. ئەستەمە زاناکان بتوانن بە وردیی یاخود بە نزیککراوەیی ڕێژەی سەدیی کەسانی ھاوڕەگەزخواز یاخود ئەوانەی کرداری سێکسییان لەگەڵ ئەندامانی ھەمان دیاری بکەن، لەبەر چەند ھۆکارێک، لەوانە؛ کەسانی ھاوڕەگەزخواز نایانەوێت شوناسی خۆیان ئاشکرابکەن، بەھۆی ئەو ھۆمۆفۆبیا و جیاکاری و کینە و توندڕەوی کە لەوانەیە، بەتایبەتی لە دەوڵەتە ئیسلامییەکاندا ڕووبەڕوویان ببێتەوە.[١١] ڕەفتاری ھاوڕەگەزخوازی بە شێوەیەکی بەربڵاو لە ئاژەڵانیشدا بینراوە و دیاری کراوە.[١٢][١٣][١٤][١٥]
زۆرێک لە گەی و لێزبیانەکان، ھەر وەک جیاڕەگەزخوازەکان، لە پەیوەندیی خۆشەویستی و ھاوسەرگیری پاک و دروست دان.[d] ھەرچەندە ماوەیەکی کەمیشە سەرژمێریی دانیشتووان ئەوان لە ئاماری ھاوسەرگیری و پەیوەندییەکاندا پیشان دەدات.[١٦] پەیوەندییەکانی نێوان ھاوڕەگەزخوازان لە ڕووی سایکۆلۆجییەوە ھەر وەک ھی جیاڕەگەزخوازەکان وایە و ھیچ جیاوازییەکیان تێدا بەدی ناکرێت.[٢] کرداری ھاوڕەگەزخوازی بە درێژایی مێژوو ھەبووە و ھەندێک جار پەسەند کراوە و ھەندێک جاری تریش بەپێی ئەو کۆمەڵگەیەی ئەو کەسانەی تێدا ژیاون ئەم دیاردەیە نەفرینی لێکراوە.[١٧] لە کۆتایییەکانی سەدەی نۆزدەھەمەوە، جووڵە جیھانییەکان بۆ داواکردنی مافی یاسایی بۆ ھاوڕەگەزخوازان زیادی کرد. داواکارییەکانیان بریتیبوون لە دەستەبەرکردنی مافی شارستانی و ھاوسەرگیری و پاراستن و بەخێوکردنی مناڵە بێسەرپەرشتەکان و پاراستنیان لە توندوتیژی. لە ئێستادا ھیچ مافێک لەلایەن حکوومەتی ئێراق و ھەرێمی کوردستانەوە بە فەرمی بۆ ھاوڕەگەزخوازان دانەندراوە، ئێن ئاڕ تی لە ڕاپۆرتێکدا لەسەر ھاوڕەگەزخوازان ئەمەی دڵنیا کردووەتەوە.[١٨] لە کۆمەڵگەی کوردیدا، ھاوڕەگەزخوازان بە ھەڵە لەگەڵ لەشفرۆشەکان و مناڵباز و نێربازاندا تێکەڵ دەکرێن، بە تایبەتی ھاوڕەگەزخوازە نێرەکان یاخود گەیەکان،[١٨] زۆرجار وەک سووکایەتییەک پێیان بە «ھەتیوباز»یان «دوودەگی» بانگ دەکرێن، بەڵام لەڕاستیدا ھاوڕەگەزخوازی ھیچ پەیوەندییەکی بە لەشفرۆشی و مناڵبازی و نێربازییەوە نییە و پەیوەندییەکی ڕۆمانسی و سۆزدارانەی نێوان دوو مرۆڤی پێگەیشتووە.
ئێتیمۆلۆژیا[دەستکاری]
پارچەیەک وێنەی مێژوویی کە دوو گەی پیشان دەدات، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ٥٤٠ی پێش مەسیح.
بەپێی زانستی ئێتیمۆلۆژیا وشەی ھۆمۆسێکشواڵ، کە لە زمانە بیانییەکاندا بە واتای ھاوڕەگەزخواز دێت، تێکەڵەیەکی یۆنانی و لاتینییە، یەکەم پێکھاتەی لە گریکییەوە وەرگیراوە، ὁμός (ھۆمۆس) کە بەواتای «ھەمان» دێت، و بۆ وەسفکردنی کردار و سەرنجی سێکسی لە نێوان ئەندامانی ھەمان ڕەگەزدا بەکاردێت، و لێزبیانیزمیش دەگرێتەوە.[١٩][٢٠] یەکەم دەرکەوتنی وشەی ھۆمۆسێکشواڵ لە نووسیندا لە نامیلکەیییەکی ساڵی ١٨٦٩ی ڕۆماننووسی نەمسایی کارل-ماریا کێرتبێنیدایە، کە نازانرێت کێ بڵاوی کردووەتەوە.[٢١] نامیلکەکە دژی ھەندێک یاسای شانشینی پڕوسیا وەستاوەتەوە کە ھەندێک کرداری سێکسیی قەدەغە کردبوو.[٢١][٢٢] لە ١٨٨٦دا دەروونناس ڕیچارد ڤۆن کرافت-ئیبن لە کتێبەکەیدا بەناوی سایکۆپاتیا سێکسیوالیس ھەردوو ناوی ھۆمۆسێکشواڵ و ھێترۆسێکشواڵی بەکارھێناوە. کتێبەکەی ئەو ھێندە بەناوبانگ بوو لە نێو خەڵکیدا، بوویە ھۆی ئەوەی ئەم دوو ناوە بە فەرمی بەکاربھێنرێن و ببن بە دوو ناوی گشتی.[٢٣][٢٤]
زۆرێک لە ڕێنیشاندەرەکانی نووسینی ویلایەتە یەکگرتووەکان پێشنیاری ئەوە دەکەن کە کە ھۆمۆسێکشواڵ وەک ناو بۆ کەسێک بەکارنەھێنرێت و لەجێی ئەوە گەی یان لێزبیان بەکار بھێندرێت.[٢٥] ھەندێکی تر پێشنیازیان کردووە کە بە تەواوەتی دەست ھەڵبگیرێت لە بەکارھێنانی ئەو وشەیە لەبەر ئەوەی مێژوویەکی تاریکی ھەیە و وەک سووکایەتییەک وایە، چونکە دەستەواژەکە زیاتر بۆ خووڕەوشتی سێکسی کەسەکە بەکاردێت نەک ھەستە ڕۆمانسییەکانی. گەی و لێزبیان ناودارترین جێگرەوەی وشەکەن کە لە کۆمەڵگەدا بە شێوەیەکی خراپ بەکارنایەن.[٢٥] پیتی سەرەتای ھەر یەک لە وشەکانی لێزبیان، گەی، بایسێکشواڵ و ترانسسێکشواڵ بۆ دروستکردنی وشەی LGBT (ئێڵ جی بی تی) بەکارھێنراون، کە ئاماژەیە بۆ کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە.
گەی خۆی ئاماژەیە بە ھاوڕەگەزخوازیی نێرینە،[٢٦] دەشکرێت بۆ ئاماژەکردن بە تەواوی کەسانی ئێڵ جی بی تی بەبێ گوێدان بە زایەندیان بەکاربھێنرێت. بەڵام لێزبیان تەنھا تایبەتە بە ھاوڕەگەزخوازانی مێینە. وشەی لێزبیان لە دوورگەی لێسبۆسی یۆنایییەوە وەرگیراوە، لەوێ ھۆزانڤانی یۆنانی سافۆ ھۆزانی سەبارەت بە پەیوەندییە سۆزدارییەکانی لەگەڵ کچانی گەنجدا دەھۆنییەوە.[٢٧][٢٨]
زێفیرەس و ھاییسنت لەسەر کوپێکی ئاتیکی، ٤٥٠ی پ.م. کارەکە لە مۆزەخانەی ھونەرە جوانەکانی بۆستن دەدۆزرێتەوە
ھەرچەندە نووسەرانی کۆن دەستەواژەی ھۆمۆسێکشواڵیان بۆ چوارچێوەیەک بەکارھێناوە کە تەنیا یەک ڕەگەزی تێدا بێت (بۆ نموونە قوتابخانەیەک تەنیا کچی تێدا بێت)، بەڵام لە ئێستادا وشەکە لە ڕێڕەوەکەی لای داوە و تەنھا بۆ خواستی ڕەگەزی و ھەستی سێکسیی کەسێک بەرامبەر بە ڕەگەزی خۆی بەکاردێت.
بە گشتی لەجێی وشەی ھۆمۆسێکشواڵێتی چەند وشەیەکی دیکە بەکارھێنراون، لەوانە؛ ئەو پیاوانەی سێکس لەگەڵ پیاو دەکەن، (MSM) کە لە پزیشکیدا بۆ ئاماژەکردن بە چالاکیی سێکسی بەکارھێنراوە. ھۆمۆئیرۆتیک، بۆ کاری ھونەریی بەکاردێت.[٢٩][٣٠] چەند وشەیەکی دیکە کە وەک سووکایەتی بەکاردھاتوون: کویر، فاگێت، فەیری، پووف و ھۆمۆ.[٣١][٣٢][٣٣][٣٤] لە سەرەتاکانی ١٩٩٠ەکاندا ئەم وشانە لەلایەن کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تییەوە ئاماژە خراپەکانیان لێکرایەوە، وشەی کویر لە لێکۆڵینەوەی کویر و بیردۆزەی کویر و تەنانەت لە زنجیرەی تەلیفیزیۆنی چاوێکی کویر بۆ کوڕێکی سترەیتدا بەکارھاتووە.[٣٥] (سترەیت بەو کەسانە دەوترێت کە ھاوڕەگەزخواز نین و جیاڕەگەزخوازن). ھەرچۆنێک بێت، گەر کەسێک مەبەستی خراپ بێت لە بەکارھێنانی ئەم وشەیە بە شێوازی لێدوانەکانیدا دیار دەبێت.[٣٦]
ھەندێک جار، لەبری وشەی «ھاوڕەگەزخواز» (کە وشە ڕاستەکەیە)، «ھاوڕەگەزباز» بەکار دەھێندرێت. لە زمانی کوردیدا وشەی شیاوی پەیوەندیدار بە جێندەر و زایەندەوە دانەندراوە، بۆیە ئەو ناوانەی ئێستا لە جێی ھاوڕەگەزخوازی بەکاردێن، دروست نین.[٣٧]
مێژوو[دەستکاری]
ڕەوشتی کۆمەڵگە بەرامبەر بە ھاوڕەگەزخوازان و مامەڵەکردن لەگەڵیان بەپێی کات و ناوچە جوگرافییاکان گۆڕاوە، شوێن ھەبووە کە ھەموو نێرەکان تێیدا بەشداری پەیوەندی ھاوڕەگەزیان کردووە، لە ھەندێک شوێنیش دیاردەکە پشتگوێ خراوە و پەسەند کراوە، لە ناوچە ئایینییەکانیش بە کفر ناوبراوە و سزای کوشتنی بۆ داندراوە.
تابلۆی خەوتووەکان، کێشراو لەلایەن گوستاڤ کۆربێرت، ساڵی ١٨٦٦
لە کۆکراوەیەکی مرۆڤناسی وردی مێژوویی تایبەتە بە وەسفی چاندی گەلانی پێش-پیشەسازیی، «ھاوڕەگەزخوازی بەبەھێزی پەسەندنەکراوە بە ڕێژەی ٤١٪‏ لە ٤٢ چانددا؛ پەسەند کراوە یانیش پشتگوێ خراوە لەلایەن ٢١٪‏ی خەڵکی و، ١٢٪‏ ئامارێکی وایان نەداوە لەسەر ئەو دیاردەیە. لە ٧٠ گرافی مرۆڤزانیدا، ٧٠٪‏ وا پیشانی دەدەن کە ھاوڕەگەزخوازی نادیارە یان دەگمەنە. ٤١٪‏ش وای نیشان دەدەن کە ھەیە و شتەکە دەگمەن نییە.[٣٨]
لەو چاندانەی کە کاریگەری ئایینە ئیبراھیمییەکانیان لەسەرە، یاسا و کڵێساکان ھاوڕەگەزخوازیان بە لادان لە ئایین و وەستان دژی یاسا و سروشت ناوبرد. ناپەسەند کردن و خراپ سەیری کردنی سێکسی کۆم لە نێوان دوو پیاودا دەگەڕێتەوە بۆ پێش مەسیحییەت بەھەرحاڵ. ئەوە شتێکی دیار بووە لە یۆنانی کۆندا، ناو بردنیشی بە نائاسایی یان ناسروشتی دەگەڕێتەوە بۆ فەیلەسوفی یۆنانی بەناوبانگ ئەفلاتوون.[٣٩]
زۆرێک لە کەسایەتییە مێژوویییەکان وەک سوقرات، لۆرد بایرۆن، ئێدواردی دووەم و ھادریان[٤٠] بە دووڕەگەزخواز یان گەی بانگ کراون؛ ھەندێک لە زاناکان، وەک میشێل فوکۆ، ئەمەیان بە پێشەکییەکی نەگونجاوی مێژووی ناوبردووە کە ئاژۆکی خواستی ڕەگەزی بیانی دەخاتە مەترسییەوە.[٤١][٤٢]
ئەفریقا[دەستکاری]
کۆنترین تۆماری دوو خۆشەویستی ھاوڕەگەزخواز لە ئەفریقا دەگەڕێتەوە بۆ ٢٤٠٠ ساڵ پێش مەسیح لە لە میسر، ھەردووک خاناماوھاتپیو و نیەداناخاناماو بە کۆنترین کەپڵی ھاوڕەگەزخوازی ناوچەی ئەفریقیا داندراون. وێنەکەیان ئەوان پیشان دەدات کە لووتیان ناوە بە لووتی یەکەوە و خەریکە ماچ دەکەن، ئەمە یەکێکە لە ناودارترین ئەو شێوازی وێنانە کە ھونەری میسری پێی ناسراوە. لە وێنەکەدا وادیارە ئەوان دەورووبەریان گیراوە بە میراتگرەکانیان. ھەردوو ئاسترۆپۆلۆجیست ستیڤن مورەی و ویڵ ڕۆسکۆ دەڵێن کە ژنەکانی لیسۆتۆ پەیوەندی سێکسی و ئیرۆتیکیان بەستووە لەگەڵ یەکتری کە بە ماتزۆێل ناوبراوە.[٤٣] لە کۆنگۆی کۆنیش تۆمارکراوە کە شۆڕشگێڕانی ئازاندێ کوڕیان بە کرێ گرتووە بۆ ئەوەی یارمەتیان بدەن لە کاروباری گشتی ماڵەوە لەگەڵ سێکسکردن لەگەڵیان.[٤٤]
ئەمریکاکان[دەستکاری]
پێش داگیرکردنی لەلایەن ئەورووپاوە، لەنێوان ئەمریکییە سوورپێستەکاندا لە ئەمریکاکاندا شێوازێکی ھاوڕەگەزخوازی و سێکسی ھەمانڕەگەز بەرڵاوبووە لەلایەن کەسایەتییەکان. ئەوان کاتێک مناڵەکانیان پەروەردە دەکرد و گەورە دەکرد، لە تەمنێکی لاوێتیدا ھەڵبژاردنێکیان پێ دەدرا لەلایەن باوانەکانیانەوە کە ڕێگەیەک ھەڵبژێرێت تاکو ژیانی پێ بەسەر بەرێت، ئەگەر مناڵەکە ھەر کامێک لە دوو زایەندەکی ھەڵبژاردایە ئەوان بە پەروەردەیەکی تایبەت بەخێویان دەکرد و گەورەیان دەکرد و فێری خووڕەوشتی ئەو زایەندەیان دەکرد کە ھەڵی بژاردووە. ئەم کەسایەتییانە بە گشتی شامان بوون و واش بڵاوبوو کە گوایە ئەوان لە مرۆڤێکی ئاسایی بەھێزتر و باشتر بوون.
ھاوڕەگەزخوازان و ترانسجێندەرەکان لە شارستانێتەکانی تری ئەمریکای لاتینی زۆربوون پێش داگیرکردنیان، وەک ئەزتێک، مایا، کوێنچاز، مۆچس، زاپۆتێکس و تەپینامبای بەڕازیل.[٤٥][٤٦] داگیرکەرانی ئیسپانیا لەو ڕاستییە تۆقی بوون لە کرداری ھاوڕەگەزخوازی بە کراوەیی ئەنجام دەدرا لەلایەن دانیشتووانە ڕەسەنەکان، و ھەوڵی لەناوبردنی دیاردەکەیان دا بە ھەڕەشەکردن لەو کەسانە و ڕووبەڕووی کردنەوەیان لەگەڵ سزای سەخت وەک کوشتنی بە سووتان و سەگ تێ بەردان تێیان.[٤٧] لە ساڵی ٢٠١٣دا ھاوسەرگیری ھاوڕەگەزخوازان یاسایی کرا لە ئەمریکا.[٤٨]
ئاسیا[دەستکاری]
دوو گەی لە وێنەیەکی ژاپۆنیدا.
لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا، ئەوین و سێکسی ھاوڕەگەز ئاماژەی پێ کراوە ھەر لە سەرەتای دەستپێکردنی نووسینەوەی مێژووەوە.
ھاوڕەگەزخوازی لە چین بیندراوە و ئەوان لای خۆیان چەند ناوێکی تایبەتیان بۆ داناوە، چەند حاڵەتێکی لەو شێوەیە تۆمار کراوە لە ٦٠٠ی پێش مەسیحەوە. ھاوڕەگەزخوازی لە چەندین کاری بەناوبانگی وێژەی چینیدا ناوی ھاتووە. بۆ نموونە، باسی سێکسی ھەمانڕەگەز کراوە لە ڕۆمانی کلاسیکی خەون لە ھۆبە سوورەکە، کە ھەر لەو دەمدا کتێبی ھاوشێوە لەسەر پەیوەندییە سێکسییەکان نووسراوەتەوە. کۆنفووشیزم، کە فەلسەفەیەکی کۆمەڵایەتی و ڕامیاری بوو، زۆر بە کەمی تیشکی خستبووە سەر خواستی ڕەگەزی، ئەمە ھاوڕەگەزخوازی و جیاڕەگەزخوازیش دەگرێتەوە. وێژەی مینگ دایناستی، وەک بیان ئێر چای (弁而釵/弁而钗)، بە شێوەیەک پەیوەندی سۆزداری نێوان ھاوڕەگەزخوازان پیشان دەدات کە ئارامتر و خۆشترە وەک لەوەی جیاڕەگەزخوازەکان.[٤٩]
دژایەتیکردنی ھاوڕەگەزخوازی لە دەمی خانەدانی تانگدا دەستی پێ کرد (٦١٨–٩٠٧)، کە دراوەتە پاڵ بەرزبوونەوەی کاریگەرییەکانی ئیسلام و مەسیحییەت.[٥٠] لە سینگاپور، لە حوزەیرانی ٢٠١٤دا ٢٠٬٠٠٠ کەس پشتگیری خۆیان پیشان دا بۆ دامەزرانی مافی تایبەت بۆ ھاوڕەگەزخوازەکان.
ئەورووپا[دەستکاری]
دەمی کلاسیکی[دەستکاری]
کۆنترین دۆکیومێنتی ڕۆژاوایی (لە شێوەی کاری وێژەیی، ھونەریی و شتومەکی میتۆگرافیکی) کە ھاوڕەگەزخوازی لەخۆ دەگرێت دەگەڕێتەوە بۆ یۆنانی کۆن. جگە لە ھاوڕەگەزخوازی، ئەو دۆکیومێنتانە وای پیشان دەدەن کە پەیوەندی سۆزداری لەگەڵ ژنان و گەنجان سەرەکیترین بنیاتنەری ژیانی ئەوینی پیاوێکی ئاسایی ئەو کاتە بووە. پەیوەندی سۆزداری ھەمانڕەگەزەکان دەروازەیەکی کۆمەڵایەتی ئەو کاتە بووە کە بە شێوەیەکی جۆراوجۆر بوونیاتنراوە بە تێپەڕبوونی کات و لە شارێکەوە بۆ ئەوی تر. ھاوڕەگەزخوازی لە یۆناندا بە نرخ داندراوە بە مەبەستی پارێزگاریکردن لە گەشەسەندنی مرۆڤایەتیی. ئەفلاتوون لە نووسینە کۆنەکانیدا باسی لە لایەنە باشەکانی کردووە،[٥١] بەڵام لە نووسینە نوێترەکانیشیدا لەگەڵ قەدەغەکردنی بووە.[٥٢] ئەرستۆ لە کتێبی پۆلیتیکس بیرۆکەکەی ئەفلاتوون لە لەناوبردنی ھاوڕەگەزخوازی پشتگوێ خستووە (٢٫٤)؛ ئەو ڕوونی دەکاتەوە کە بەڕبەڕی وەک کێلتەکان بە بۆنەیەکی تایبەت دایان ناوە (٢٫٦٫٦) لەکاتێکدا کە کریتەکان بۆ کۆنترۆڵکردنی دانیشتووان بەکاریان ھێناوە.[٥٣]
ژنانی گەنج دەبیندرێن کە دەوری سافۆیان داوە لەم وێنەیەی لافۆند، «سافۆ گۆرانی بۆ ھۆمەر دەڵێت»، ١٨٢٤.
کەمتر زانراوە لەسەر ھاوڕەگەزخوازی نێوان ژنان لە یۆنانی کۆندا. سافۆ، لەدایکبوو لە دوورگەی لێسبۆس، کاریگەری کردووەتە سەر ئەو ناوانەی کە بۆ ژنە ھاوڕەگەزخوازەکان بەکاردێن، سافیک و لێزبیان بوون بە دووناوی فەرمی بۆ بەکارھێنان لەگەڵ ھاوڕەگەزە ژنەکاندا لە سەرەتاکانی سەدەی نۆزدەھەمدا.[٥٤][٥٥] ھۆنراوەکانی سافۆ تیشک دەخاتە سەر ئەوین و پەیوەندی سۆزداری بۆ ھەردوو زایەند. خوێنەرەوەکانی ھۆنراوەکانی ئەم ھۆزانڤانە بەناوبانگە باسی خۆشەویستی و پەیوەندییەکەی دەکەن لەگەڵ چەند ژنێک، بەڵام بەڵگە لەسەر پەیوەندی جەستەیی لەگەڵیان کەمە.[٥٦][٥٧]
لە ڕۆمای کۆندا، جەستەی نێرەکان ناوەندی سەرنجی سێکسی بووە، بەڵام پەیوەندی سۆزداری تەنھا لە نێوان پیاوی ئازادی پێگەیشتوو و کۆیلەکەی یان پیاوێکی گەورەتر و پیاوێکی گەنجی بەرەڵاکراو کە ڕۆڵی وەرگری ھەبووە لەکاتی سێکسدا ڕوویداوە. ئیمپڕاتۆری مەسیح تیۆدۆسییەسی یەکەم یاسایەکی دەرکرد لە ٦ی ئابی ٣٩٠ کە نێرە وەرگرەکان بسووتێندرێن. لە کۆتایی دەسەڵاتەکەی، جوستینیانی یەکەم قەدەغەکردنی ھاوڕەگەزخوازی زیاتر فراون کرد بەبیانووی ئەوەی کە دەبێتە ھۆی وێرانکردنی شارەکان و ئەویش «سزای خوا» دەبێت. دوای نەمانیشی لەسەر دەسەڵات سزادانی ھاوڕەگەزخوازان ھەر تا ماوەیەک بەردەوام بوو.
ڕێنێسانس[دەستکاری]
لە ڕێنێسانسدا، شارە دەوڵەمەندەکانی ئیتاڵیا – بەتایبەتی فلۆرێنس و ڤێنیز – ناسرابوون بەو ژمارە زۆرەی ھاوڕەگەزخوازان کە ھەیانە، کە زۆرێک لە نێرەکانی ئەو کاتەی گرتبۆوە و بەردەوامبوون لەو نەخشەی کە ڕۆمانییەکان و یۆنانییەکان بەخشیبوویان بە ھاوڕەگەزخوازی.[٥٨][٥٩] ھەرچەندە ڕێژەیەکی زۆری پیاوەکان ھاوڕەگەزخواز بوون، دەسەڵاتدارەکان بڕیاریان دا کە دەست بکەن بە کوشتن و غەرامەکردنی ڕێژەیەکی ئەو دانیشتووانانە.
لە نیوەی دووەمی سەدەی سێزدەھەم، کوشتن سزای ھاوڕەگەزخوازی بوو لە زۆربەی شوێنەکانی ئەورووپا.[٦٠] چەند کەسایەتییەکی مێژووی وەک شا جەیمسی یەکەم و دوق بەکینھام لە چەند نامیلکەیەکدا زۆربوونی ڕێژەی ھاوڕەگەزخوازانیان باس کردووە.
دەمی نوێخواز[دەستکاری]
چەند نامەیەکی خۆشەویستی نێوان پیاوێکی خانەدان و کەسایەتی بەناوبانگ مستەر ویڵسن بڵاوکرانەوە لە ساڵی ١٧٢٣ لە ئینگلتەرا و لەلایەن چەند زانایەکی نوێخوازەوە ھاندرا تاکو ببێتە ڕۆمانێک. ڕۆمانی بەناوبانگی ١٧٤٩ بەناوی فانی ھیڵ بەشێکی ھاوڕەگەزخوازی لەخۆ دەگرێت، بەڵام ئەمە لە گۆڕانکاری وەشانی ١٧٥٠کەیدا لابرا.[٦١] ھەروەھا لە ساڵی ١٧٤٩دا یەکەم پەڕتووکی پارێزگاریکردن لە ھاوڕەگەزخوازان بە زمانی ئینگلیزی بڵاو کرایەوە، کە لەلایەن تۆماس کانۆن نووسرابوو، بەڵام ھەر یەکسەر بڵاوکردنەوەی ڕاگیرا. لە دەورووبەری ١٧٨٥ەکاندا، جێریمی بێنتامیش پارێزگارییەکی تری نووسییەوە، بەڵام بڵاونەکرایەوە تاکو ساڵی ١٩٧٨.[٦٢] سزای مەرگی ھاوڕەگەزخوازان بەردەوام بوو لە ھۆڵەندا تا ساڵی ١٨٠٣، لە ئینگلتەراش تاکو ساڵی ١٨٣٥ ھەر بەردەوام بوو.
کوڕێکی دووڕەگەزخواز (ناوەڕاست) لەکاتی سێکسکردن لەگەڵ ژنێک و پیاوێکدا؛ تابلۆکە کاری ئێدوارد ھێنری ئاڤریلە (١٨٤٩–١٩٢٨).
لە نێوان ١٨٦٤ و ١٨٨٠ کارل ھێنریک ئولریش زنجیرەیەک لە دوازدە کتێبی بڵاوکردەوە بەناوی بەدواداچوون لەسەر مەتەڵی خۆشەویستی پیاو-پیاوانە. لە ١٨٦٧دا، ئەو بووبە یەکەم ھاوڕەگەزخواز کە بە کراوەیی بە ڕووی خەڵکدا قسەی کرد و پارێزگاری لە ھاوڕەگەزخوازەکان کرد کاتێک کە لە کۆنگرەی ئەڵمانی لە مونیک بەشداری کرد بۆ چارەسەرێک بۆ یاسای ئەنتی-ڕەگەزخوازەکان و لابردنی ئەو یاسایانە.[١١] ھەڵگەڕانەوەی سێکسی کە لەلایەن ھاڤلۆک ئیلیسەوە نووسرابوو لە ساڵی ١٨٩٦دا بڵاوکرایەوە کە بەرەنگاری ئەو بیردۆزانە دەبۆوە کە دەیانوت ھاوڕەگەزخوازی شتێکی ناسروشتییە، ھەروەھا ھەوڵی شکاندنی پڕوپاگەندە و ستێریۆتایپەکانی دەدا. ئەو سوور بوو لەسەر ئەوەی کە ھاوڕەگەزخوازی شتێکی سروشتییە و حاڵەتێکی تایبەت بووە و پەیوەندیی ھەبووە بە زیرەکی و داھێنەری مرۆڤەکانەوە.[٦٣]
ھەرچەندە خەڵکی کتێبی پزیشکی لەم شێوەیەیان نەدەخوێندەوە بە گشتی، ئەوان بوونە ھۆی دروستبوونی ساینتیفیک ھیومانتێریان کۆمیتیی ماگنەس ھیرشفیڵد، کە لە ساڵی ١٨٩٧ەوە بۆ ١٩٣٣ دژی سزای ئەنتی-ھاوڕەگەزخوازی وەستایەوە لە ئەڵمانیا، لەگەڵ دروستبوونی چەندین جووڵەی گەورە لای ڕۆشنبیران و نووسەرانی بەریتانیا کە لەلایەن ئێدوارد کارپێنتەر و جان ئادینگتن سیمندسەوە نوێنەرایەتی دەکرا. لەگەڵ کتێبێک بە ناوی خۆشەویستی ھۆمۆجێنیک لە ساڵی ١٨٩٤، توێژەری کۆمەڵایەتی ئێدوارد کارپێنتەر دەستی کرد بە نووسینەوەی زنجیرەیەک لە وتار و نامیلکە لەسەر ھاوڕەگەزخوازی و لە ساڵی ١٩١٦دا لە کتێبەکەیدا بە ناوی ڕۆژەکانم و خەونەکانم ڕوونی کردەوە کە ئەو ھاوڕەگەزخواز بووە.
ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست[دەستکاری]
شا عەباسی یەکەمی سەفەوی لەگەڵ کوڕێکدا. کێشراوە لەلایەن محەممەد قاسم (١٦٢٧).[٦٤]
چەند کۆچکردنێکی عەرەب ڕوویداوە لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستەوە بەرەو ئەورووپا لە ناوەندی ١٨٠٠کاندا. دوو لەو کۆچکەرانە، ڕافیعە ئەلتەحتاوی و محەممەد ئەلسەفەر سەرسووڕمانی خۆیان پیشان دا کە فەڕەنسییەکان زۆرجار بە ئەنقەست بە ھەڵە ئەو ھۆنراوانەیان وەرگێڕاوە کە لەسەر کوڕ نووسراون و ئەوان لەجێی کوڕ کچیان داناوە بۆ ئەوەی لە پێوەرە ڕەوشتییەکانیان و نەریتیان لانەدەن.[٦٥]
ئیسرائیل بە باشترین وڵات ناسراوە لەگەڵ ھاوڕەگەزخوازان لە ھەموو ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و ئاسیادا[٦٦] و تێل ئەڤیڤ ناسراوە بە «پایتەختی گەیەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست»،[٦٧] و بە یەکێک لە ئارامترین و باشترین شارەکان بەرامبەر بە ھاوڕەگەزخوازان داندراوە. نواندنی شانازی ھاوڕەگەزخوازان ھەموو ساڵێک لە تێل ئەڤیڤ جێ دەگرێت.[٦٨]
لەلایەکی ترەوە، زۆرینەی حکوومەتەکانی تری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست زۆرجار دیاردەی ھاوڕەگەزخوازی پشتگوێ دەخەن و دان بە ھەبوونیدا نانێن، ھەندێک جاریش بەتاوانبوونی دەکەن. ھاوڕەگەزخوازی لە نزیکەی ھەموو دەوڵەتە ئیسلامییەکان نایاسایییە.[٦٩] جووتبوون لە نێوان ئەندامانی ھاوڕەگەز لە ھەندێک لە دەوڵەتە ئیسلامییەکان سزای کوشتنی ھەیە، وەک لە عەرەبستانی سعوودی، ئێران، مۆریتانیا، باکووری نێجیریا، سوودان، و یەمەندا دیارە.[٧٠] سەرۆککۆماری ئێران مەحموود ئەحمەدینەژاد لە یەکێک لە وتارەکانیدا لە ساڵی ٢٠٠٧دا لە زانکۆی کۆڵۆمبیا، بانگەشەی ئەوەی کرد کە لە ئێراندا کەسی گەی نەبووە. بەھەرحاڵ، ھەرچی ھاوڕەگەزخوازێکیش ھەبێت بە کراوەیی دان بەوەدا نانێت کە گەیە، لە ترسی ڕەتکردنەوەیان لەلایەن خێزانەکەیانەوە یانیش دەستدرێژی کردنە سەریان لەلایەن حکوومەتەوە.[٧١]
کوردستان[دەستکاری]
لە مێژووی کوردستاندا ھاوڕەگەزخوازی ھەر ھەبووە، وەک ھەموو ناوچەکانی تری جیھان، بەڵام ھەرگیز بە کراوەیی ماف بۆ ھاوڕەگەزخوازان دانەندراوە و دیاردەکە پشتگوێ خراوە. لە ئێستادا، ھاوڕەگەزخوازی لە ئێراقدا قەدەغە نەکراوە، بەڵام ھێشتا خەڵکی دژی دەوەستن و بە چاوێکی خراپ سەیری دەکرێت. لە ساڵی ٢٠١٠دا بڵاوکرایەوە کە یاسایەکی نوێ دادەندرێت بۆ یەکسانی نێوان زایەندەکان. بەڵام لە کۆمەڵگە ئایینییە ناوخۆیییەکان ناڕەزایی دەربڕدرا و وترا کە ئەمە یاسایەکە بۆ پەسەندکردنی ھاوڕەگەزخوازی.[٧٢] کامیل حاجی عەلی، بەڕێوەبەری ئەوقاف و کاروباری ئایینی لە کوردستان وتی کە ئەم یاسایە «بەدڕەوشتی» بڵاودەکاتەوە و کۆمەڵگەی کوردی «تێک دەدات.» دوای کۆمەڵێک جووڵەی ئایینی، حکوومەتی ھەرێمی کوردستان کۆنگرەیەکیان بەست و دانیشتووانیان ئاگادار کردەوە کە ئەم یاسایە ھاوسەرگیری ھاوڕەگەزخوازەکان یاسایی ناکات.[٧٢]
لە ساڵی ٢٠١٧دا، کەناڵی تەلەڤیزیۆنی ناوخۆی کوردستان ئێن ئاڕ تی بەڵگەفیلمێکیان بە ناو کوردستاندا پەخش کرد لەسەر ھاوڕەگەزخوازی کە بیرۆکەی گشتیی بابەتەکەیان خستە ڕوو، لە بەڵگەفیلمەکەدا چەند ھاوڕەگەزخوازێکی کورد بانگھێشت کرابوون بۆ ئەوەی قسە لەسەر بابەتەکە بکەن.[١٨] بەڵگەفیلمەکە بە گشتی وەڵامێکی خراپی درایەوە لەلایەن کوردستان و کۆمەڵگە ئایینییەکانەوە.
لە ١ی حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٧، ڕێکخراوی لاڤە دامەزرا، کە یەکەم ڕێکخراوە لە ناوخۆی کوردستان بە ئاشکرا داوای مافی ھاوڕەگەزخوازان بکات. دواتر لاڤە داخراو و کار و چالاکییەکانیان گواستەوە بۆ ڕێکخراوەی ڕاسان.
دەمی پێش ئیسلام[دەستکاری]
وێنەیەکی خەیاڵیی ھادریان و ئەنتینۆس؛ تابلۆکە کاری ئێدوارد ھێنری ئاڤریل شێوەکاری سەدەی ١٩ و ٢٠ە کە زۆربەی کارەکانی دیمەنی ئیرۆتیکن.
لە ئیمپڕاتۆرێتی ئاشووری کۆندا، ھاوڕەگەزخوازی ھەبووە و باو بووە؛ قەدەغەنەکراو بوو ھەروەھا بە بێڕەوشتی یان نەخۆشی دا نەئەندرا. ھەندێک لە تێکستە ئایینییەکان پاڕانەوەی تێدابووە بۆ ھاوڕەگەزخوازان. چەند کتێب ھەبوون کە بە شێوەیەکی یەکسان پاڕانەوەی تێدابووە بۆ پەیوەندییە سۆزدارییەکانی ھەر سێ خواستی ڕەگەزییەکە.[٧٣][٧٤][٧٥]
لە ئاریانی مەزندا، ھاوڕەگەزخوازی و پەیوەندی سێکسی و ئرۆتیکی نێوان ئەوان ڕێگە پێدراو بووە، تەنانەت لە زۆربەی شوێنە گشتییەکانیشدا. لە سیمینار و بۆنە تایبەتەکانەوە بۆ کامپی سەربازان و گەرماو و کافێخانەکان. لە سەردەمی سەفەوییەکاندا (١٥٠١–١٧٢٣) تەنانەت خانەی لەشفرۆشی پیاوانیش یاسایی بووە.[٧٦]
ھەندێک لە زاناکان دەڵێن کە دەتواندرێت نموونەی ھاوڕەگەزخوازی لە وێژەی کۆندا بەدی بکرێت، وەک لە داستانی گلگامێش و چێرۆکی دەیڤد و جۆناتانی کتێبی پیرۆزی مەسیحییەکان دیارە. لە داستانی گلگامێشدا، پەیوەندی نێوان گلگامێش و کەسایەتییەک بە ناوی ئینکیدو ھاوڕەگەزخوازی بووە.[٧٧][٧٨][٧٩][٨٠] ھەروەک چۆن دەیڤد خۆشەویستییەکی بەھێزی ھەبووە بۆ جۆناتان.[٨١]
سروشت و کەسایەتی[دەستکاری]
کردار و ئارەزووەکان[دەستکاری]
کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی، کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی دەڵێن کە خواستی ڕەگەزی «تایبەتمەندییەکی کەسیی نییە کە بتواندرێت بە جودایی پێناسە بکرێت، بەڵکو خواستی ڕەگەزی جیھانی ئەو کەسە پێناسە دەکات کە ئەگەری دۆزینەوەی پەیوەندییەکی سۆزداری بەچێژی ھەیە تێیدا.»[٢]
« خواستی ڕەگەزی بە زۆری وەک خەسڵەتێکی کەسێک باس دەکرێت، وەک سێکسی ژینناسیی و یانیش تەمەن. ئەم تێڕوانینە ناتەواوە لەبەرئەوەی خواستی ڕەگەزی بەردەوام بە زاراوەی ژیری پێناسە دەکرێت و پێویست بە پەیوەندی سۆزدارییە لەگەڵ تاکەکەسەکانی تر. کرداری سێکسی و سەرنجی ڕۆمانتیکی بە ھاوڕەگەزخوازی یان جیاڕەگەزخوازی پۆلێن دەکرێت لەسەر بنەمای زایەندی زیندەیی کەسەکەی کە پێیان ھەڵدەستێت. بە دڵنیایییەوە، پەیوەندی بە کردارەکەوە ھەیە – یان ویستنی کردنی کارەکە – لەگەڵ یەکێکی تر کە جیاڕەگەزخوازی، ھاوڕەگەزخوازی، یان دووڕەگەزخوازییەکەی خۆی دەنوێنێت. ئەمە کرداری ئاسایی وەک دەست گرتن و ماچکردنیش دەگرێتەوە.[٢] »
لە لێکۆڵینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٤دا، کە لەسەر ژنان بوو، ھەردووک ژنە لێزبیان و جیاڕەگەزخوازەکانیش لە ڕووی سێکسییەوە کاریگەرییان کرایە سەر کاتێک فیلمی ئیرۆتیکی و سێکسییان پیشاندرا، فیلمەکان لە ژن و ژن و پیا و ژن پێکھاتبوون و ھەردووکیان کاریگەرییان کردە سەر مەبەستەکان. بەڵام کاتێک ھەمان لێکۆڵینەوە لەگەڵ پیاوە جیاڕەگەزخوازەکان کرا، ئەوان تەنھا بە فیلمێک ئارەزووی سێکسییان بەرز دەبۆوە کە ژنی تێدا بوو، گەیەکانیش تەنھا بەوانەی کە پیاویان تێدابوو. نوێنەری لێکۆڵینەوەکە وتی کە خواستی ڕەگەزی ژنان کەمتر تیشکی خستووەتە سەر یەک زایەندی دیاری کراو لە چاو پیاوەکاندا.[٨٢]
پەیوەندی سۆزداری[دەستکاری]
دوو خۆشەویستی ھاوڕەگەزخوازی پیر – پەیوەندی خۆشەویستی نێوان ھاوڕەگەزخوازان ھەر وەک ھەموو پەیوەندییەکانی تر دەکرێت درێژخایەن بێت.
ئەو کەسانەی کە ھاوڕەگەزخوازن دەتوانن بە چەند شێوەیەکی جیاواز خۆیان دەرببڕن، ئەگەریش ھەیە کە بە ڕەفتارەکانیاندا دیاربێت، وەک شێوازی ھەڵبژاردنی پۆشاک و ڕۆیشتن و قسەکردن، لەوانەشە بەو شتانەدا دیار نەبێت.[١] ئەوان لەوانەیە بە ناحەزی پەیوەندی لەگەڵ زایەندێکی جیاوازدا ببەستن (ئەگەر پیاو بوو لەگەڵ ژن و بەپێچەوانەوە)، بە سەرەکی بۆ ئەوەی ھەست نەکرێت بەوەی ئەوان کە ھاوڕەگەزخوازن، لەوانەشە لە پەیوەندی خۆشەویستی ئاسایی (ھاوڕەگەزخوازی) خۆیان بن، ھەندێکیشیان لەوانەیە ھیچ خۆشەویستییەک نەکەن بە مەبەستی ئایینی.[١] یەکێک لە ڕاپرسییەکان وای پیشان دەدات کە لە بەینی ٤٠٪‏ و ٦٠٪‏ گەیەکان لە پەیوەندی سۆزداریان و لە نێوان ٤٥٪‏ و ٨٠٪‏ لێزبیانەکانیش بە ھەمان شێوە.[٨٣] لە زانیارییەکانی ڕاپرسییەکەش دەبیندرێت کە لە بەینی ١٨٪‏ و ٢٨٪‏ی خۆشەویستە گەیەکان و لە بەینی ٨٪‏ و ٢١٪‏ی لێزبیانەکان بۆ ماوەی ١٠ ساڵ پێکەوە ماونەتەوە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. زۆرێک لەو بەدواداچوونانەی کە کراوە ڕوونی دەکاتەوە کە پەیوەندییە ھاوڕەگەزەکان و جیاڕەگەزەکانیش یەکسانن لە ڕووی توندی پەیوەندییەکانەوە و ھیچ جیاوازییەکیان نییە. زاناکان دەڵێن کە تەمەن و زایەند باشترە بۆ کردن بە پێوەر بۆ پێوانی درێژخایەنی پەیوەندییەک نەک خواستی ڕەگەزی تاکێک. ئەوانەی لە ناو پەیوەندییە ھاوڕەگەزخوازی و جیاڕەگەزخوازییەکانن وەک یەک ھەوڵی پاراستنی پەیوەندییەکەیان دەدەن.[٨٤][٨٥][٨٦]
خۆئاشکراکردن[دەستکاری]
وتاری سەرەکی: خۆئاشکراکردن
یۆھانا سیگیرادۆتیر، سەرۆک وەزیرانی پێشووی ئایسلەندا، یەکەم لێزبیانی ئاشکرای سەری حکوومەت بووە لە کاتی مۆدێرندا.[٨٧]
بە ئینگلیزی پێی دەڵێن ھاتنەدەرەوە لە دۆڵابی جلەکە، دەستەواژەیەکە کە بۆ کەسێک بەکاردەھێندرێت کە ئاشکرای دەکات بۆ دەورووبەرەکەی کە ھاوڕەگەزخوازە. ئەمە پڕۆسەیەکی سەختی ژیانی ھاوڕەگەزخوازانە چونکە خەمی ئەوەیان دەبێت کە دەورووبەرەکەیان سروشتی ئەوان پەسەند نەکەن و ھەستان بەم کارە لەڕووی دەروونییەوە فشاریان دەخاتە سەر.[٨٨] بە گشتی، خۆئاشکراکردن بە سێ قۆناغ دادەندرێت. یەکەم قۆناغ ئەوەیە کە تاک تێیدا خۆی دەناسێت یانیش درک بەوە دەکات کە ھاوڕەگەزخوازە و چێژ لە پەیوەندی ھاوڕەگەزەکانی وەردەگرێت و ئەم ڕاستییە قبوڵ دەکات. ئەمە زۆرجار بە خۆئاشکراکردنێکی دەروونی ناو دەبرێت.[٨٩] دووەم قۆناغیش بڕیاردانی کەسەکەیە لە ئاگادارکردنەوەی دەورووبەرەکەی (نم. خێزانەکەی و ھاوڕێکان) کە ئەو ھاوڕەگەزخوازە. سێیەم قۆناغیش تێکەڵبوون و ژیانە لەگەڵ کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی.[٩٠] لە ئێستادا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، خەڵکی بە گشتی یان لە تەمەنی ١٥–١٨ خۆیان ئاشکرا دەکەن یان لە تەمەنێکی دواتردا کە دەگەنە کۆلێژ بۆ نموونە. لە کوردستان و ئێراق خۆئاشکراکردن بە ڕێژەیەکی زۆر کەم ھەیە و لەوانەیە خەڵکانی ئێڵ جی بی تی خۆیان ئاشکرا نەکەن چونکە ھیچ یاسایەک نییە بیانپارێزێت و ئەگەر ھەیە ژیانیان بکەوێتە مەترسییەوە. لەو تەمەنەدا لەوانەیە بڕوایان بە دەورووبەرەکەیان نەبێت و ئاگاداریان نەکەنەوە، بە تایبەتی چونکە کۆمەڵگە زۆرینەیان بەھۆی ھەڵە تێگەیشتنەوە بە خراپی دادەنێن؛ ھەندێکجار تەنانەت خێزانەکانی خۆشیان نازانن.
درک پێ کردن بە ھاوڕەگەزخوازی خود پرۆسەیەکی ئاسان نییە و بگرە زۆریش ئاڵۆزە. بە پێچەوانەی کۆمەڵەکانی ترەوە (وەک ئایینەکان بۆ نموونە) ھاوڕەگەزخوازان لە کۆمەڵگەیەکدا گەورە نابن کە یەکسەر ھەڵی بژێرن کە ھاوڕەگەزخواز بن وەک کەسانی دەورووبەریان،[e] چونکە شتێک نییە ھەڵبژاردن بێت.[٩١] واتە ھەر تاکێک دەتوانێت بە ئاسانی ھەڵگری ئایین و بیر و باوەڕی باوان و کۆمەڵگەکەی بێت و کەیش ویستی دەتوانێت بیانگۆڕێت، بەڵام لە ھاوڕەگەزخوازیدا وا نییە و ئەمیان شتێکی درک پێ کردنە نەک ھەڵبژاردن و ھەرگیزیش ناتواندرێت بگۆڕدرێت.[٩٢] باشترین بەڵگە لەسەر ئەوە ئەمەیە، ئەگەر پیاوێک جیاڕەگەزخواز بێت، واتە گەی نەبێت، ناتوانێت سێکس لەگەڵ پیاوێکی تردا بکات چونکە دژی سروشتی ئەوە، بە ھەمان شێوە بۆ گەیەک یان لێزبیانێک. ھەندێکجار لە کۆمەڵگەکاندا دەبیسترێت کە کەسێک «گەی بووە بەڵام بووەتەوە بە جیاڕەگەزخواز»، ئەمە لەڕاستیدا مەحاڵە، ئەو کەسە یان ھەر لە سەرەتاوە دووڕەگەزخواز بووە یانیش ئێستاش ھەر گەیە. خەڵکانی ئێڵ جی بی (گەی و لێزبیان و دووڕەگەزخوازەکان) زۆرجار لە کۆمەڵگەیەکدا پەروەردە دەکرێن کە کۆنەپەرست و تێنەگەیشتوون بەرامبەر بە ھاوڕەگەزخوازی.[٩٣] ئەوان کاتێک لە سروشتی خۆیان تێدەگەن کە سەیری کۆمەڵگەکانی تری دەورووبەریان دەکەن.[f]
ھەندێک لە ھاوڕەگەزخوازان بە گشتی و بە ڕووی جیھاندا خۆیان ئاشکرا دەکەن،[٩٤] زۆرێکیش لە کەسایەتی ناودار ھەیە لەو شێوەیە، بۆ نموونە لەیدی گاگا. خۆئاشکراکردن ئاوا بە کراوەیی دەکرێت چەند ھۆکارێکی لە پشتەوە بێت، وەک سیاسی یان ئاکاریی و، دەکەوێتە ناو مەودایەکی فراوانتری ھۆکارییەوە.[٩٥]
لێزبیانزم و ھاوڕەگەزخوازیی ژنان[دەستکاری]
ئەمانەش ببینە: لێزبیان
سافۆ و ئیرینا لە باخچەیەک لە میتیلین.
لێزبیانەکان زۆرجار خواستی ڕەگەزییەکەی خۆیان بە شێوەیەکی جیا ڕووندەکەنەوە وەک لە پیاوە گەیەکان، و تێگەیشتنی جیایان ھەیە لەو ئیتۆلۆژیایانەی کە لە لێکۆڵینەوە لەسەر پیاوە گەیەکان ھاتوونەتە بەردەست. ئەوان لەوانەیە بە شێوەیەکی جیاتر بڕواننە ژیان وەک ھاوڕەگەزخوازێک وەک لە پیاوەکان.
کاتێک لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ساڵی ١٩٧٠ لێکۆڵینەوەیەک کرا، لێزبیانەکان باسی ژیانی خۆیان کرد وەک ھاوڕەگەزخوازان. ئەمە تەنھا بەدواداچوونێکی گەورەیە کە لەسەر خواستی ڕەگەزی ژنان کراوە کە ڕوونی دەکاتەوە چۆن ژنەکان دەڕواننە ھاوڕەگەزخوازی لەوەتەی بەدواداچوونی کینسی کرا لە ١٩٥٣وە. لێکۆڵینەوەکە زانیارییەکی گشتی تێدابوو لەبارەی تێڕوانینی لێزبیانەکان لە پەیوەندی سۆزداری ھاوڕەگەز و خواستی ڕەگەزی ئەوان. لێزبیانەکان ئەو کوالیتییانەیان باس کرد کە لە ژنێکدا ھەیە بەڵام لە پیاوێکدا نییە، ئەوانەش کە وا دەکەن باشتر بن بۆ پەیوەندییەک لەچاو پیاوەکاندا، لەو کوالیتیانە کە ئەوان بەسۆزترن بەرامبەر ھەستی کەسانی تر جگە لە خۆیان وەک لە پیاوان.[٩٦] لێزبیانەکان بە گشتی دوو جۆریان ھەیە، بەچ (پیاوانە) لەگەڵ فێم (ژنانە). بەچەکان وا دەبیندرێن کە قژیان کورتە و پۆشاکی پیاوان لەبەر دەکەن و ژنانەکانیش وەک ھەر خانمێکی ترن.
دێمۆگرافیا[دەستکاری]
ئانی پارکەر سەرۆکی شارەوانی شاری ھیوستن بوو لە ٢٠١٠ بۆ ٢٠١٦ و بە کراوەیی ھاوڕەگەزخوازە.[٩٧]
داتا و زانیاری لەسەر گەی و لێزبیانەکان پێویستە بۆ ئەوەی ڕێژەی ھاوڕەگەزخوازانی جیھان بە جێگیری بزانرێت و بەرچاو بکەوێت کە ھاوڕەگەزخوازان چۆن مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت لەلایەن کۆمەڵگەوە.[٩٨] ئەم داتایانە سوودی زیاتریان دەبێت؛ بۆ نموونە یارمەتی ژماردنی زەرەرەکان و سوودەکانی ئابووری پەیوەندی نافەرمی دەدات،[٩٨] و کاریگەری یاسایی کردنی ڕێگەدان بە بەخێوکردنی ھەتیوەکان لەلایەن ھاوڕەگەزخوازان دەخاتە ڕوو، ھەروەھا ڕۆڵەکانیان لە نێوان سەربازیی دەوڵەتەکان؛ و لەلایەکی ترەوە، زانینی ڕێژەی «گەی و لێزبیان پەیمان ھەڵدەگرێت لە یارمەتیدانی زانایانی کۆمەڵناسی لە تێگەیشتنی مەودایەکی گەورە لە پرسیاری گرنگ—[وەک] پرسیارەکان لەبارەی ھەڵبژاردەی مارکێتیی گشتییەوە، یەکگرتووی شارستانییەتی مرۆڤایەتی، خانووبەرە، جیاکاری، لەگەڵ بڕیارەکان [لەبارەی ھەڵبژاردەی] نیشتەجێبوونی جوگرافییەوە.»[٩٨]
پێوانی دیاردەی ھاوڕەگەزخوازی کارێکی دژوارە، لەبەر ئەوەی دەبێت بایەخێکی زۆر بدرێت بە یەکەی پێوانەکەی بەکاردێت،[١١] وڵاتەکانی جیھان، کە زۆربەیان ڕەتی دەکەنەوە قسە لەسەر ھاوڕەگەزخوازی بکەن (ئێران بە نموونە)، زانیاریی زیاتر لەسەر سروشتی خواستی ڕەگەزیی کەسەکانەوە، و ھتد. زۆرێک لە خەڵکی ھەن کە سۆزیان ھەیە بەرامبەر کەسانی تر کە لە ھاوڕەگەزی خۆیانن، بەڵام ڕەتی دەکەنەوە کە دان بەو ڕاستییەدا بنێن کە یان گەیین یان دووڕەگەزخواز. ئەمەش کێشەیەکی ترە. ھەروەھا شتێکی تر کە خەریکە بەدواداچوونەکە مەحاڵ دەکات، ئەوەیە کە دەبێت چەند خەسڵەتێک کە لەوانەیە پەیوەندی بە خواستی ڕەگەزییەوە نەبێت دەستنیشان بکات لە خەڵکیدا. لەوانەیە زۆرێک لەو کەسانەی کە خۆیان بە جیاڕەگەزخواز ناودەبەن ھاوڕەگەزخواز دەربچن.[٩٨]
تیم کووک، سەرۆکی بەڕێوەبەری فەرمانبەرانی کۆمپانیای ئەپڵ پیاوێکی ھاوڕەگەزخوازە.[٩٩]
لە ساڵەکانی ١٩٤٨ و ١٩٥٣دا، زیندەزان و پرۆفیسۆری ئێتیمۆلۆژیا ئاڵفرێد کینسی، ڕای گەیاند کە نزیکەی ٤٦٪‏ خەڵکی لە ڕەگەزی نێر کاردانەوەی سێکسییان بەرامبەر بە ھەردوو زایەند ھەبووە لە تەمەنیاندا، و ٣٧٪‏ ئەو کەسانەش بە لایەنی کەمەوە یەک کاردانەوەی ھاوڕەگەزخوازییان ھەبووە.[١٠٠][١٠١] دواتر ڕەوشتناسییەکەی کینسی ڕەخنەی لێ گیرا لەلایەن جان تەکیەوە، لەبەر بەکارھێنانی سامپڵی ھەڵبژاردوو لەجێی بەکارھێنانی سامپڵی ھەڵکەوتیی.[١٠٢][١٠٣] بەدواداچوونێکی تر کرا بۆ بەدرۆخستنەوەی سامپڵەکانی کینسی، بەڵام لە کۆتاییدا ئەو بەدواداچوونەش بە ھەمان ئەنجامەکەی کینسی گەیشت.[١٠٤] سایمن لاڤەی، کو لێکۆڵەرەوەی سروشتی مێشکی ھاوڕەگەزخوازانە، ئەنجامەکانی کینسی بەکارھێنا وەک نموونەیەک بۆ ئەو ئاگادارییەی کە پێویستە لەکاتی بەدواداچوونی دێمۆگرافیکی، لەبەرئەوەی لەوانەیە ئەنجامی بە تەواوەتی بەدەست بێت لەسەر بنەمای ئەو سیاسەتانەی بەکارھێندراوە بۆ بەڕێوەبردنی بەدواداچوونەکە.[١١]
بەپێی بەدواداچوونە گەورەکان، ٢٪‏ بۆ ١١٪‏ خەڵکی جۆرێک لە کۆنتاکتی ھاوڕەگەزییان ھەبووە لە ژیانیاندا؛[١٠٥][١٠٦][١٠٧][١٠٨][١٠٩][١١٠][١١١][١١٢][١١٣][١١٤] ئەم ژمارەیە بەرزتر دەبێتەوە بۆ ١٦–٢١٪‏ کاتێک خووڕەوشتی ھەردوو لا خراونەتە ڕوو لەکاتی بەدواداچوونەکە.[١١٤] لە لێکۆڵینەوەیەکی ٢٠٠٦دا، ٢٠٪‏ی بەشداربووان بە نەناسراوی دانیان ناوە بە ھەبوونی ھەستی ھاوڕەگەز تێیان دا، بەڵام تەنھا ٢٪‏ بۆ ٣٪‏ لەو بەشداربووانە خۆیان بە ھاوڕەگەزخواز ناساندبوو.[١١٥] بەدواداچوونێکی تری ١٩٩٢ کە لە بەریتانیا کرا، ئاماژەی بەوە دا کە ٦٫١٪‏ی نێرەکان کردەوەیەکی ھاوڕەگەزخوازییان کردووە، و لە فەڕەنساش ڕێژەکەی ئەو کەسانە ٤٫١٪‏ بووە.[١١٦]
بەپێی ڕاپۆرتێکی پەیمانگای ویلیامز کە لە ئازاری ٢٠١١ پێشکەش کرا، لە ٩ ملیۆن کەسی پێگەیشتوو لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، تەنھا ٣٫٥٪‏یان گەی، لێزبیان، یان دووڕەگەزخواز بوون.[١١٧][١١٨] بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکان، نزیکەی ٦٠١٬٢٠٩ خانوو ھەبووە کە کەپڵی ھاوڕەگەز تێیدا ژیاون.[١١٩] بەدواداچوونێکی تری ساڵی ٢٠١٣ کە لەلایەن سی-دی-سییەوە کرا و ٣٤٬٠٠٠ ئەمریکی تێیدا بەشدارییان کرد، ڕێژەی لێزبیان و گەیەکان بە ١٫٦٪‏ دەخەمڵێنێت، و ڕێژەی دووڕەگەزخوازەکانیش ٠٬٧٪‏ بوون.[١٢٠]
دەروونناسی[دەستکاری]
دەروونناسی یەکێک بووە لە یەکەمین ئەو زانستانەی کە بە شێوەیەکی تایبەت و جیا لە ھاوڕەگەزخوازی کۆڵیوەتەوە. یەکەم ھەوڵدان بۆ ئەوەی ھاوڕەگەزخوازی بە نەخۆشی ناوببرێت لە سەدەی نۆزدەھەم درا لەلایەن چەند سێکسناسێکی تازەپێگەیشتووەوە لە جووڵەیەکی ئەورووپیدا. لە ساڵی ١٨٨٦، سێکسناس ڕیچارد ڤۆن کرافت-ئیبن، ھاوڕەگەزخوازی لەپاڵ ٢٠٠ بابەتی سێکسیی تر بە سەربەخۆیی باس کرد لە یەکێک لە کتێبەکانیدا لەژێر ناوی سایکۆپاتیا سێکسوالیس. بەپێی کرافت-ئیبن ھاوڕەگەزخوازی یان لە «قۆناغی دروستبوونی کۆرپەلەدا پەیدا دەبێت»یانیش «دوای لەدایکبوونی.» لە کۆتا دوو دەیەی سەدەی نۆزدەھەمدا، بیرۆکەیەکی جیاواز لەبارەی ھاوڕەگەزخوازی دەستی گرت بەسەر بوارەکانی پزیشکی و دەروونناسیدا، کە کردارەکەی بە «شێوەیەکی دروست کە لە کەسێکدا دەبیندرێت بە خواستی ڕەگەزییەکی جێگیرەوە» ناوی دەبرت.
کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی، کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی دەڵێن:
« لە ١٩٥٢دا، کاتێک کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی یەکەمین پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکانی بڵاوکردەوە، ھاوڕەگەزخوازیشی لەخۆ گرتبوو. ھەر یەکسەر دوای ئەمە، ئەم پۆلێنکردنە بەدواداچوونی سەختی بۆ کرا بۆ پشتڕاستکردنەوەی لە لێکۆڵینەوەیەکدا کە لەلایەن پەیمانگای نەتەوەیی تەندروستی دەروونییەوە سپۆنسەر کرابوو. بەھەرحاڵ، ئەم لێکۆڵینەوەیە و ھەموو ئەوانەشی کە بەدوایدا ھاتن شکستیان ھێنا لەوەی کە بتوانن بە بەڵگەی زانستییەوە بیسەلمێنن کە ھاوڕەگەزخوازی نەخۆشییە یان نائاسایییە و یەکێک لە خواستی ڕەگەزییە ئاسایییەکانی مرۆڤەکان نییە. لە ئەنجامی کۆکردنەوەی ئەم جۆرە بەدواداچوونانە، پرۆفیشناڵەکانی پزیشکی، تەندروستی دەروونی، و زانستی کۆمەڵایەتی و ڕەفتاری بەو دەرئەنجامە گەیشتن کە ناوبردنی ھاوڕەگەزخوازی بە نەخۆشی دەروونی نابەجێیە و ئەو پۆلێنکردنەی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی خەمڵاندنێکی سەربەخۆیانە بووە و لەسەر بنەمای کۆمەڵایەتی و تێڕوانینی پزیشکیی ھەڵە ھاتووەتە ئاراوە.
بەھۆی ئەو بەڵگە زانستیانەی کە ڕووبەڕووی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی بوونەوە دەربارەی ھەڵەکەیان، ئەوان ھاوڕەگەزخوازییان لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان دەرکرد لە ساڵی ١٩٧٣دا. دوای ئەوەی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی بەسەر زانیاری و داتا زانستییەکاندا چوونەوە لەم بارەیەوە، ئەوان ھەمان ڕێیان گرتە بەر لە ١٩٧٥[g]، ھانی ھەموو پرۆفیشناڵی تەندروستییە دەروونییەکانی دا کە «نوێنەرایەتی لابردنی ئەو نەخۆشییە دەروونییە بدەن کە ماوەیەکی زۆرە دراوەتە پاڵ ھاوڕەگەزخوازی.» کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتییش ئێستا لەسەر یاسا و سیاسەتێکی ھاوشێوە کار دەکەن.
بۆیە، پرۆفیشناڵان و لێکۆڵەرەوەکانی تەندروستی دەروونی دەمێکە ئەو ڕاستییەیان خستووەتە ڕوو کە ھاوڕەگەزخوازی ھیچ کۆسپ و بەربەستێک دانانێت لەبەردەم ژیانێکی خۆش و تەندروست و بەپڕشت، و ھەروەھا زۆرینەی ھاوڕەگەزخوازانی جیھان بە شێوەیەکی دروست لە مەوداکانی کۆمەڵایەتی و پەیوەندییەکان دەبیندرێن.[٢]
»
—[٧]
کرافت-ئیبن، نووسەری سایکۆپاتیا سێکسیوالیس، ١٨٤٠–١٩٠٢.
ھەتاکو ئێستاش یەکدەنگی لەلایەن زانایانی تەندروستی بەردەوامە لەسەر ئەوەی کە پەیوەندی سێکسی و سۆزداری نێوان ھاوڕەگەزخوازان بە تەواوەتی سروشتی و ئاسایی و تەندروستە.[١٢١] لە ئێستادا بەدواداچوونێکی گەورە و قووڵ ھەیە کە دەیسەلمێنێت کە کەسێک گەی، لێزبیان، یانیش دووڕەگەزخواز بێت، دەروونێکی ئاسایی و بێ کێشەی ھەیە و لە توانایدایە بە شێوەیەکی ئاسایی ژیان بباتە سەر.[٧] ڕێکخراوی تەندروستیی جیھانی لە یەکێک لە پێڕستەکانیدا بەھەمان شێوە سەرەتا ھاوڕەگەزخوازی بە نەخۆشی ناودەبرت، بەڵام دواتر لە پێڕستەکە لابرا دوای ئەوەی ٤٣ ڕێکخراوی تەندروستیی جیھانی دژی ئەمە وەستان لە ١٧ی ئایاری ١٩٩٠.[١٢٢][١٢٣][١٢٤] کۆمەڵگەی دەروونپزیشکی چینی ھاوڕەگەزخوازی لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان لادا لە ساڵی ٢٠٠١دا دوای پێنج ساڵ لە بەدواداچوون لەسەر ھاوڕەگەزخوازی.[١٢٥] کۆلێژی ڕۆیاڵی دەروونپزیشکان دەڵێت: «ئەم مێژووە بەدبەختە ڕوونی دەکاتەوە کە چۆن کۆمەڵێک لە خەڵکی بە تایبەتمەندییەکی کەسییەوە تووشی لێکۆڵینەوەی پزیشکی زیان بەخش دەبن و دەبنە بنەمای بە-کەم-سەیرکردن لە کۆمەڵگەدا.»[٧] ھەرچەندە کە زانست ئەوەی پشتڕاست کردووەتەوە کە ھاوڕەگەزخوازی سروشتێکی ئاسایی مرۆڤە، ھاوڕەگەزخوازان ھێشتا تووشی ڕەتکردنەوە دەبن لەلایەن ھەندێک لە ھاوڕێکانیان و ئەندامانی خێزانەکانیان، کە ئەمەش ڕوونی دەکاتەوە کە کەسانی ئێڵ جی بی تی لە ڕووی دەروونییەوە قورسیی زیاتریان دەخرێتە سەر وەک لە مرۆڤێکی باوی تر.
ھەندێک لەو لێزبیان و گەی و دووڕەگەزخوازانەی کە دەست درێژ دەکەن بۆ تێراپی و چارەسەری دەروونی، لەبەر ھەمان ئەو ھۆکارانەیە کە جیاڕەگەزخوازان ڕووی تێدەکەن (فشار و دڵەڕاوکێ، کێشەی پەیوەندی، کێشە لە کار و لەگەڵ ھاوڕێکانیدا، ھتد)؛ خواستی ڕەگەزی ئەوان ھیچ پەیوەندییەکی بەم کێشانەوە نییە و ھیچ پزیشکێکی دەروونی لە خواستی ڕەگەزی کەس ناپرسێت لەکاتی تیمارکردنیان. ئیتر ھەر کێشەیەکی ھەبێت کەسەکە، چانسێکی زۆر ھەیە کە ڕووبەڕووی ھۆمۆفۆبیا دەبێتەوە دوای وەرگرتنی تیمارەکەی، بەبیانووی ئەوەی کە ئەو کەسە بۆیە لەڕووی دەروونییەوە فشاری لەسەر بووە چونکە ھاوڕەگەزخواز بووە.[١٢٦] بەھەرحاڵ، خواستی ڕەگەزی کەسێک ھیچ پەیوەندییەکی بە نەخۆشییە دەروونییەکانییەوە نییە.
ھۆکارەکان[دەستکاری]
بۆماوەیییەکان بەرامبەر بە ژینگەیییەکان[دەستکاری]
ھەرچەندە زاناکان فاکتەرە بۆماوەیییەکانیان بەلاوە گرنگترە،[٣] ئەوان ئەگەریان بۆ ئەوە داناوە کە دەکرێت ھاوڕەگەزخوازی لە ھەردوو بۆماوەیی و ژینگەییشەوە دروست ببێت و باوەڕیان تەنھا بە یەک دانە نییە و ئەوی تریان پشتگوێ خستبێت. ئەوان دەڵێن کە خواستی ڕەگەزیی کەسێک ھەر زوو لە تەمەنی لاوێتییەوە دەردەکەوێت و، جێندررخوازی بەھۆی دەستتێوەردانێکی ئاڵۆزی سروشت و نەرچەر دروست دەبێت.[١][٤][٥] فاکتەرە بایۆلۆژییەکان بۆماوەیی و ھۆرمۆنییە، کە ھەردووکیان ڕۆڵی سەرەکییان ھەیە لە پێگەیاندنی مێشک، و فاکتەرە ژینگەیییەکانیش لەوانەیە پەیوەست بە کۆمەڵایەتی و ژینگەی گەورەبوونی ھاوڕەگەزخوازەکە بێت.[١][٣][٤] ھەر کامێک لەوانە بێت، زاناکان پێیان وانییە کە ھاوڕەگەزخوازی ھەڵبژاردنی کەسەکەیە.[٤][١٢٧]
پەیمانگای ئەمریکیی پزیشکیی مناڵان دەڵێت:
« ھیچ بەڵگەیەکی زانستی نییە [جەخت لەسەر ئەوە بکاتەوە] کە دایک و باوکایەتی نائاسایی، دەستدرێژی سێکسی، یانیش ڕووداوە ناحەزەکانی تری ژیان کاریگەری ھەیە لەسەر [دروستبوونی] خواستی ڕەگەزی. ئەو بەڵگانەی ئێستا ھەن پیشانی دەدەن کە زۆرجار خواستی ڕەگەزی لە تەمەنی لاوێتیدا سەر ھەڵدەدات. » [٣][١٢٨]
کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی، کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی لە ٢٠٠٦دا وتیان:
« لە ئێستادا، ھیچ بەڵگەیەکی زانستی یەکدەنگ نییە لەسەر فاکتەرێکی دیاری کراو کە وا لە کەسێک دەکات ببێت بە جیاڕەگەزخواز، ھاوڕەگەزخواز، یانیش دووڕەگەزخواز–بە کاریگەرییە بایالۆژی و دەروونی و کۆمەڵایەتییەکانیشەوە کە لەوانەیە لەسەر باوان ھەیانبووبێت. بەھەرحاڵ، زۆرینەی بەڵگەکان وای پیشان دەدەن کە زۆرینەی گەی و لێزبیانەکان لەلایەن باوانی جیاڕەگەزخوازەوە گەورە کراون و زۆرینەی ئەو مناڵانەشی لەلایەن دایک و باوکی ھاوڕەگەزخوازە گەورە دەکرێن[h] لەکاتی گەورەبوونیاندا دەبن بە جیاڕەگەزخواز. » [١]
بەدواداچوون لەسەر ھاوڕەگەزخوازی کۆمەڵە دیبەیتێکی زانستی و سیاسی و کۆمەڵایەتی دەھێنێتە ئاراوە و ئەگەری زیاتر فەحسکردنی دوو کەس پێش ھاوسەرگیری بەرزتر دەکاتەوە.[١٢٩][١٣٠] تاکو ئێستا ھیچ «جینێکی گەی» نەدۆزراوەتەوە، ھەرچەندە چەندجارێکیش ھەوڵی دۆزینەوەی دراوە. لەلایەکی ترەوە، چەند بەڵگەیەکی باشی بۆماوەیی ھەن کە لەسەر ھاوڕەگەزخوازی کراون، بە تایبەتی لە نێرەکاندا، کە لەسەر دووانەکان کراون. باسەکە دەچێتەوە سەر کرۆمۆسۆم ٨ لەگەڵ جینی XQ28 لەسەر کرۆمۆسۆمی ئێکس.[١٣١] ماوەیەک دەبێت کە خواستی ڕەگەزی دەدرێتە پاڵ ئێپیجێنێتیکس.
لە ڕووی ئێڤەلوشن و پەرەسەندنەوە[دەستکاری]
نیشانەی ھاوڕەگەزخوازیی نێر
نیشانەی ھاوڕەگەزخوازیی مێ
بەڕێوەبەرانی لێکۆڵینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٨ ڕایان گەیاند کە «بەڵگەی باوەڕپێکراو ھەیە لەسەر ئەوەی کە خواستی ڕەگەزی مرۆڤەکان کاریگەری بۆماوەیی لەسەرە، لەبەر ئەوە نازانرێت ھاوڕەگەزخوازی، کە یارمەتی کەمکردنەوەی زاوزێ دەدات، چۆن بە ڕێژەیەکی زۆر لە کۆمەڵگەدا دەرکەوتووە.» ئەوان ئاماژەیان بەوە کرد کە لەکاتێکدا جێنەتیکی ھاوڕەگەزخوازەکان ڕێگرن لەبەردەم زاوزێ لەنێوانیاندا، ئەوان لەوانەیە سوود لە جیاڕەگەزخوازەکانی دەورووبەریان وەرگن بۆ زاوزێ.[١٣٢] بۆ نموونە، گەیەکان لە ڕێگەی چاندنی سپێرمی یەکێک لە پیاوەکان لە ژنێکی دیاریکراودا کە لە تاقیگەدا دەکرێت، مناڵ دروست بکەن، لەوانەشە ھەتیو بەخێو بکەن، لێزبیانەکانیش لە ھێلکەدانی یەکێکیان سپێرم دەچێندرێت و یەکێکیان دەبنە ھەڵگری مناڵەکە؛ ئەگەریشی ھەیە کە یەکێک بە کرێ بگرن مناڵێکیان بۆ دروست بکات. لێکۆڵینەوەیەکی ٢٠٠٩ش ئاماژەی دا بە زیادبوون لە دانیشتووانە ھاوڕەگەزخوازە ژنەکان.[١٣٣] بەدواداچوونێکی بەیڵی و زەک دوای لێکۆڵینەوە لەسەر ھاوڕەگەزخوازی لە ئاژەڵاندا تووانی تەحەدای ئەو بیرۆکەیە بکات کە دەڵێت ھاوڕەگەزخوازی یارمەتی کەمکردنەوەی دانیشتووان دەدات. ھەروەھا ئەوان پێشنیار دەکەن کە بەدواداچوونەکانی داھاتوو تیشک بخاتە سەر ھۆکارە بۆماوەیییەکان لەجیاتی دەرکەوتن و ئۆریجنەکەی.[١٣٤]
ھەوڵدان بۆ گۆڕینی خواستی ڕەگەزی کەسەکان[دەستکاری]
ھەتاکو ئێستا ھیچ لێکۆڵینەوەیەکی فەرمی زانستی نییە کە ئەوە ڕوونبکاتەوە کە دەکرێت خواستی ڕەگەزی کەسێک بگۆڕدرێت، ھەرچەندە ھەوڵی ئەم کردارە دراوە و دەدرێت لەلای ئەو کۆمەڵگایانەی کە لە ڕووی ئایینییەوە توندن و پێوەرێکی ڕەوشتیی جیاوازیان ھەیە وەک لە کۆمەڵگە پێشکەوتووەکان.[١٠] یەکدەنگی پڕۆفیشناڵەکانی زانستی کۆمەڵایەتی و ڕێکخراوە دەروونی و تەندروستییەکانی تر ئەوەیە کە ھاوڕەگەزخوازی شتێکی ئاسایییە و یەکێکە لە خواستی ڕەگەزییەکانی مرۆڤەکان و ھەتاھەتاییشە، بۆیە نەخۆشییەکی دەروونی نییە و کەواتە چارەسەریشی نییە.[١٠] کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی دەڵێت کە «زۆربەی کەسەکان ھەست بە ھیچ ھەڵبژاردنێک ناکەن لە خواستی ڕەگەزییەکەیان.»[١٣٥] کۆمەڵێک کەس ئەو بیر و باوەڕەیان ھێناوەتە ئاراوە کە گوایە ھاوڕەگەزخوازی نەخۆشییەکی دەروونییە، کێشەیەکە لەکاتی دروستبوونی کۆرپەلە یانیش بەرھەمی سیستی ئایین و ڕەوشتە و دەمەقاڵێی ئەوە دەکەن کە گوایە ھاوڕەگەزخوازی دەتواندرێت «چارەسەر بکرێت» بە بەکارھێنانی سایکۆتێراپی یان ئایین و دەستتێوەردان لەم کردارە. زۆرێک لەو کەسانەی ھەڵگری ئەم بیر و باوەڕەن و ھەوڵی بڵاوکردنەوەی دەدەن، وەک بیندراوە، بەشێکن لە جووڵەیەکی سیاسیی ئایینی کە توندڕەوی و ستێریۆتایپ بەرامبەر بە کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی بەرز دەکاتەوە.[١٠]
تاکو ئێستا ھیچ ڕێکخراوێکی دەروونی پرۆفیشناڵ و پێشکەوتوو ھەوڵی گۆڕینی ھاوڕەگەزخوازییان لە ھیچ کەسێکدا نەداوە و بەڵکو دژی ئەوەشن و سیاسەتەکانیان خەڵکی ئاگادار دەکاتەوە لە دوورکەوتنەوە لە شتێکی وا. لەو ڕێکخراوە پزیشکییە پێشکەوتووانەی کە دژی ھەوڵی گۆڕینی خواستی ڕەگەزی دەدەن پێکھاتوون لە: یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی، یەکێتی دەروونی ئەمریکی، یەکێتی ڕاوێژکاری ئەمریکی، کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان،[١٣٦] زانکۆی ڕۆیاڵی دەروونپزیشکان،[١٣٧] لەگەڵ کۆمەڵگەی دەروونپزیشکی ئوستراڵین.[١٣٨] یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی و زانکۆی ڕۆیاڵی دەروونپزیشکان ناڕەزاێتی خۆیان دەربڕی لەبارەی ئەو ڕێکخراوانەی ھەوڵی گۆڕینی ھاوڕەگەزخوازییان داوە چونکە ئەوان بەبێ ھیچ بەدواداچوونێکی زانستی ئەم ھەوڵانە دەدەن و «بەڵگە» زانستییەکانیان لەسەر ئەوەی کە گوایە ھاوڕەگەزخوازی نەخۆشییە لاوازە و باوەڕپێنەکراوە. ئەوان ڕوونیان کردەوە کە ھەوڵێکی وا بە فیڕۆ دەڕوات و تەنھا کێشەی کۆمەڵایەتی دروست دەکات.[١٣٧][١٣٩]
یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی دەڵێت کە «ھاوڕەگەزخوازی ھەرگیز ھەڵبژاردنێک نییە کە بتواندرێت بگۆڕدرێت، و خواستی ڕەگەزی کاریگەرییەکی دوولایەنەی فاکتەرە زیندەیی و ژینگەیییەکانە [...] کە لە تەمەنێکی گەنجدا لە کەسێکدا دەردەکەوێت[٤] [...] و [بەڵگەکان پیشانی دەدەن] کە فاکتەرە زیندەیی و بۆماوەیی و ھۆرمۆنییەکان کاریگەرییەکی مەزنیان لەسەر خواستی ڕەگەزی ھەیە.» ئەوان دەڵێن کە «شوناسی زایەندیی[i] – نەک خواستی ڕەگەزی – دەتواندرێت لەڕێی سایکۆتێراپییەوە یان ڕووداوەکانی ژیانەوە بگۆڕدرێت»[١٠] واتە ھاوڕەگەزخوازی وەک شوناسی ڕەگەزیی نییە بگۆڕدرێت. ئەوان ھەروەھا وتوویانە کە «کەسەکان لەوانەیە ئاگاداربنەوە لە ئاستی جیاوازی ژیانیاندا کە ئەوان جیاڕەگەزخواز، گەی، لێزبیان، یان دووڕەگەزخوازن» و «دژی ھەر چارەسەرێکی دەروونی دەبێت، وەک تێراپی دووبارەبووەوە و 'گۆڕین'، کە لەسەر بنەمای ئەو لێکدانەوەیە ھاتووەتە ئاراوە کە گوایە ھاوڕەگەزخوازی لەخۆیدا نەخۆشی دەروونییە»
یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی ھەروەھا ھانی پرۆفیشناڵەکانی تەندروستی دەدات کە خۆیان لە بە-ھەڵە-بڵاوکردنەوەی زانیارییە پزیشکییەکان دەربارەی ھاوڕەگەزخوازی بەدوور بگرن و باسی شتێکی وەک خواستی ڕەگەزی نەکەن لەکاتی چارەسەرکردنی نەخۆشێکدا.[١٠]
گەورەکردنی مناڵان[دەستکاری]
لەوەتەی ھاوڕەگەزخوازەکان لە ھەندێک لە شوێنەکانی جیھان مافی ھاوسەرگیری و بەخێوکردنی مناڵیان پێ دراوە، تێبینی کراوە کە باوانە ھاوڕەگەزخوازەکان ھێندەی باوانە جیاڕەگەزخوازەکان بەتوانان لە بەخێوکردنی مناڵەکانیان و توانیویانە بە شێوەیەکی تەندروست گەورەیان بکەن و لە ڕووی کۆمەڵایەتیی و دەروونییەوە ھەر وەک مناڵەکانی تر بوون کە لەلایەن باوانە جیاڕەگەزخوازەکانەوە گەورەکراون؛ بگرە باشتریش بوون.[١٤٠][١٤١][١٤٢] بەپێی لێکۆڵینەوە و بەدواداچوونی وێژەی زانستیی، ھیچ بەڵگەیەک نییە کە بەپێچەوانەوە شتەکان نیشان بدات و بڵێت کە ئەو مناڵانەی لەلایەن باوانە ھاوڕەگەزخوازەکانەوە گەورەکراون ھیچ کێشەیەکیان ھەیە.[٢][١٤٣][١٤٤][١٤٥][١٤٦]
بەدواداچوونەکان ئەوە پیشان دەدەن کە مناڵەکانی کە لەلایەن باوانە ھاوڕەگەزخوازەکانەوە گەورە دەکرێن کەمتر خەم لە ھاوڕەگەزخوازی دەخۆن و زیاتر کراوەن بە ڕوویدا.[١٤٧] ھەروەھا ھەمان بەدواداچوون ڕوونی دەکاتەوە کە ئەو ھاوڕەگەزخوازانەی کە پێشووتر ھاوسەرگیرییان کردووە و مناڵیان لە ڕەگەزی بەرامبەر ھەبووە، مناڵەکانیشیان لەکاتی گەورەبوونیاندا توخمێکی ھاوڕەگەزخوازییان تێدا دەرکەوتووە، ئەمەش بەھۆی جێنێتیک و بۆماوەیییەوە ڕوودەدات، ھەرچەندە ئەوە حاڵەتێکی زۆر دەگمەنە و ئەو مناڵانەی کە لەلایەن باوانە ھاوڕەگەزخوازەکانەوە گەورە دەکرێن زۆرینەیان جیاڕەگەزخواز دەردەچن.[١٤٨] لە ساڵی ٢٠٠٥دا، پڕۆفێسۆری دەروونناسی چارلۆت جەی پاترسن، بەدواداچوونێکی ئەنجام دا بۆ کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی و داتاکانیش ئەوەیان پشتڕاست کردەوە کە ڕێژەی ھاوڕەگەزخوازی لە نێوان مناڵەکانی ئەواندا کەم بووە.[١٤٩]
تەندروستی[دەستکاری]
فیزیکی[دەستکاری]
سیاسەتەکانی خوێندان بۆ ئەو پیاوانەی سێکس لەگەڵ پیاو دەکەن ██ ئەو پیاوانەی سێکس لەگەڵ پیاو دەکەن دەتوانن خوێن بدەن؛ بەربەست نییە ██ ئەو پیاوانەی سێکس لەگەڵ پیاو دەکەن دەتوانن خوێن بدەن؛ بەربەست نییە، بەڵام ناگوازرێتەوە١ ██ ئەو پیاوانەی سێکس لەگەڵ پیاو دەکەن دەتوانن خوێن بدەن؛ بەربەستی کاتیی١ ██ ئەو پیاوانەی سێکس لەگەڵ پیاو دەکەن ناتوانن خوێن بدەن؛ بەربەستی بێ کۆتا١ ██ زانیاری نییە ١ھیچ بەربەستێک لە ئیسرائیل، بەلجیکا و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە پێش ١٩٧٧ نەبووە.
ئەم بۆکسە:
بیبینە
وتووێژ
دەستکاری
ناوەکانی ئەو پیاوانەی سێکس لەگەڵ پیاو دەکەن لەگەڵ ئەو ژنانەی سێکس لەگەڵ ژن دەکەن بەکاردەھێندرێن بۆ ئەو کەسانەی کە سێکس لەگەڵ ھەمان ڕەگەزی خۆیان دەکەن بەبێ گوێدان بە شووناسی زایەندی ئەوان. زۆرێک لە خەڵکی ڕەتی دەکەنەوە کە خۆیان بەو ناوانەوە بگرنەوە کە کۆمەڵگە بۆیان دیاری دەکات و بەکاری بێنن بۆ پێناسەکردنی خۆیان، ناوەکانی وەک گەی و لێزبیان و بایسێکسوال (یان دووڕەگەزخوازی) ش ھەر کۆمەڵێکن لەو ناوانە.[١٥٠][١٥١][١٥٢][١٥٣][١٥٤] ئەم دەستەواژانە زۆرجار لە وێژەی پزیشکی و زانستی کۆمەڵایەتی بەکاردێن بۆ باسکردنی ئەو کۆمەڵە خەڵکە بۆ بەدواداچوون و لێکۆڵینەوەکان، لەم پڕۆسەیەدا ئەوان گوێ بە شووناسی زایەند نادەن، واتە گوێ بەوە نادەن کە کەسەکە خۆی بە چی دادەنێت. ئەم دەستەواژانە بە کێشاویی دەبیندرێن لەبەرئەوەی «ڕەھەندی کۆمەڵایەتی ئاژۆکی سێکسی دەشارێتەوە؛ خۆ-ناونانەکانی لێزبیان، گەی، و کەسانی دووڕەگەزخواز لاواز دەکات؛ و بە شێوەیەکی تەواو باسی کردارە جنسییەکان و جۆرەکانی ناکات.»[١٥٥] ھەرچۆنێک بێت، گەیەکان و لێزبیانەکان لەگەڵ یەکدا چالاکن لەبەر چەند ھۆکارێکی جیاواز جیاواز، کە گرنگترینیان چێژی سێکسی و خۆشەویستی و پەیوەندییە. لە پاڵ ئەوەی ئەم کردارانە چەند لایەنێکی باشی ھەیە، دەکرێت نەخۆشی کوشندەشی پێوە بێت. بۆ ئەوەی خود لەم نەخۆشییە کوشندانە بپارێزرێت پێویستە کۆندۆم و شمەکی بەرگری تر بەکاربێت.[١٥٦] بەھەرحاڵ، ئەو نەخۆشییانەی وەک ئایدز وان ناگوازرێنەوە تاکو لایەنێکیان نەیانبێت. واتە ڤایرۆسی ئێچ-ئای-ڤی لە خۆیەوە دروست نابێت، بەڵکو دەگوازرێتەوە. ئەگەر پەیوەندی بەبێ کۆندۆم یاخود بەرگری تر بەسترا، پێویستە بەردەوام دڵنیا بکرێتەوە کە ئەو کەسەی کرداری سێکسی لەگەڵدا دەکرێت پاکە لەم ڤایرۆسانە. لە ئێستادا لە ھەندێک لە وڵاتەکاندا خوێنی گەیەکان وەرناگیرێت (واتە بەکار ناھێندرێت بۆ کەسێکی تر) لەبەرئەوەی پێیان وایە کە گەیەکان لە مەترسییەکی زیاتردان لە کۆمەڵگەدا بەرامبەر بەو نەخۆشییانە.[١٥٧]
تەندروستی گشتی[دەستکاری]
پزیشکەکان لە سەرانسەری جیھاندا ئەم خاڵانەیان پەسەند کردووە بۆ ئەوەی خانمە لێزبیانەکان و پیاوە گەیەکان ڕەچاوی بکەن لەکاتی سێکسدا تاکو خۆیان لە نەخۆشی بپارێزن:
ژنان[دەستکاری]
لە خوێنی سووڕی مانگانە و ھەر برینێکی ئەندامی زاووزێی خەڵکی خۆت بەدوور بگرە، مەگەر ١٠٠٪‏ زانیت کە ئەوان پاکن و لە نەخۆشی دوورن.
دڵنیا بەرەوە لە بەکارھێنانی کۆندۆم بەسەر ئەو یارییە سێکسیانەی کە دەچێت بە کۆم یان ئەندامی زاووزێی زیاتر لە یەک کەسدا. ھەمیشە یارییە سێکسییەکانی خۆت بۆ خۆت ھەڵبگرە و با ھەر کەسێک دانەیەکی خۆی ھەبێت
بەربەستێک دابنێ لە بەردەم ئەندامی زاووزێی کەسەکەی کە لەگەڵیت لەکاتی سێکسی دەمدا، وەک کۆندۆم یان ھەر شتێکی تر کە ڕێگری لە دەستتێوەدانی ڕاستەوخۆ دەکات
دەستکێشی لەیتکس بەکاربھێنە و دەستکێشەکان بە ڕۆنێکی تەندروستی نازیان بەخش چەور بکە گەر زانیت خوێنبەربوون ڕوودەدات.[١٥٨]
پیاوان[دەستکاری]
خۆت لە شلەکانی جەستەی ئەو پیاوەی لەگەڵیدای بەدوور بگرە، ئەمە وەک تۆو، تۆواو، و خوێن یان ھەر برینێکی تر، مەگەر ١٠٠٪‏ زانیت کە ئەوان پاکن و لە نەخۆشی بەدوورن.
کۆندۆم بەکاربھێنە لەکاتی سێکسی دەم و کۆمدا
بەربەست بەکاربھێنە لەکاتی کۆم بۆ دەم، بۆ ھەر ئەندامێکی جەستەت کۆندۆمێک بەکاربھێنیت باشترە
دڵنیابەرەوە لە بەکارھێنانی کۆندۆم بەسەر ئەو یارییە سێکسییانەی کە دەچێت بە کۆم یان ئەندامی زاووزێی زیاتر لە یەک کەسدا. ھەمیشە یارییە سێکسییەکانی خۆت بۆ خۆت ھەڵبگرە و با ھەر کەسێک دانەیەکی خۆی ھەبێت[١٥٩][١٦٠]
چەورکەر بەکاربھێنە گەر زانیت خوێنبەربوون ڕوودەدات
دەروونی[دەستکاری]
لەکاتێکدا کە سەرەتا ھاوڕەگەزخوازی لەناو وێژەی پزیشکیدا سەری ھەڵدا، ئەوان زۆرجار پێیان وابوو کە نەخۆشییەکی دەروونی بۆماوەیی ڕەگەکەیەتی. زۆرێک لە لێکۆڵینەوەکانی لەسەر ھاوڕەگەزخوازەکان دەکرا زیادتر تیشکی دەخستە سەر خەمۆکی، بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەر، و خۆکوژی لەواندا. ھەرچەندە ئەم کێشانە ھەن لەناو ئەو کەسانەی کە جیاڕەگەزخواز نین و بە پێچەوانەوە، وتووێژکردن لەسەر ئەمە بە دراماتیکی کەم بۆوە دوای ئەوەی ھاوڕەگەزخوازی لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان لابرا لە ساڵی ١٩٧٣. لەجێی ئەوانەی کە پێشوو باس کران، نالایەنگیری یاسایی، بەرزکردنەوەی درۆ و دەلەسە و، کەمی پشتگیری بۆ ھاوڕەگەزخوازان، بوون بە فاکتەرەکان کە تووشی خەڵکانی ئێڵ جی بی تی دەبێت و زۆرجاریش کاریگەری مەزنیان دەبێت لەسەریان لەڕووی دەروونییەوە،[١٦١] ھەر ئەمانەش کران بە پێوەری حاڵەتی دەروونی ھاوڕەگەزخوازان. ئەو شورەیی، نایەکسانی، زوڵم و ستەم و بە-کەم-سەیرکردنەی کە بە ھاوڕەگەزخوازییەوە لکێنراوە دەبێتە ئەنجامی کێشەی دەروونی بەپێی تێپەڕبوونی کات، بەڵام بەپێچەوانەوە بۆ جیاڕەگەزخوازی چونکە دیاردەیەکی باوترە لە کۆمەڵگەدا.[١٦٢] بەڵگەکان وای پیشان دەدەن کە ئەم جۆرە کردارانە بەرامبەر بە ھاوڕەگەزخوازانی گەنج لە ڕووی دەروونییەوە دەیانخاتە مەترسییەوە.[١٦٣]
گەنجانی گەی و لێزبیان[دەستکاری]
گەنجانی ئێڵ جی بی تی مەترسییەکی زیاتری خۆکوشتن، خوگرتن بە ماددە ھۆشبەرەکان، کێشەی قوتابخانە و گۆشەگیرییان لەسەرە بەھۆی ئەو ژینگە نەیار و گوناھبارکەرانەی کە تێیدا دەژین؛ کە خراپەی زۆریان بەرامبەر دەکرێت تێیدا، وەک بەدڕەفتاری دەروونی و جەستەیی بەرامبەریان، لەگەڵ جیابوونەوە لە خێزان و ھاوڕێکانیان.[١٦٤] ھەر لێرەشدا ڕاناوەستێت و گەنجانی ئێڵ جی بی تی بە شێوەیەکی زیاتر لە ڕووی جەستەیی و دەروونییەوە لەلایەن باوانیان یاخود ھاوڕێکانیان ئازار دەدرێت و ھەندێک جار تەنانەت دەستدرێژی سێکسییشیان دەکرێتە سەر. ھۆکارەکانی ئەم خراپانە بەرامبەر گەنجانی ئێڵ جی بی تی دەگەڕێتەوە بۆ دوو ھۆکاری سەرەکی. ١: ئەوان ھێرشیان دەکرێتە سەر لەبەر شوناسی زایەند و جیاوازییان لە زۆرینەی ئەندامانی کۆمەڵگە، زۆرجار لەبەر شێوازی پۆشاکەکانیان و شتی لاوەکی تر. ٢: لەکاتی ڕەتکردنەوەیان لەلایەن ئەندامانی خێزان و ھاوڕێکانیانەوە، ئەوان دەکرێن بە قوربانی و لەوانەیە ئەو مناڵانەی لە خێزانێکی ھۆمۆفۆبیدا گەورە دەکرێن ھەمان ڕەوشتیان ھەبێت بەرامبەر بە ھاوڕەگەزخوازان بەبێ ھیچ ھۆکارێک یان ھەڵبژاردنێک. ئەم ڕەتکردنەوانە ئەنجامی خراپیان لێ دەکەوێتەوە و ھاوڕەگەزخوازی ناگۆڕێت. ئەگەر کەسێک بەو شێوەیە ڕەت بکرێتەوە لەلایەنە کۆمەڵایەتییەکانی ژیان لەوانەیە خوو بداتە خواردنەوە و بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەر و سێکسکردن لەگەڵ چەند کەسێکدا لە ھەمان کاتدا بۆ ئەوەی قەرەبووی بکاتەوە، لەوانەشە ھاوڕەگەزخوازە ھەرزەکارەکان لە ماڵەوە ڕابکەن بەھۆی ئەم شتانەوە.[١٦٥]
« ڕەتکردنەوەی زیاتر لەلایەن خێزانەکانەوە دەدرێتە پاڵ تەندروستییەکی خراپتر. [ئەگەر بەراوردیان بکەین]، پێگەیشتووە لێزبیان، گەی، و بایسێسوالەکان کە زیاتر لەلایەن خێزانەکانیانەوە ڕەت کراونەتەوە لە تەمەنی ھەرزەکارییدا ٨٫٤ جار زیاتر مەترسی ھەوڵی خۆکوشتنیان لەسەر بووە، ٥٫٩ جار زیاتر مەترسی خەمۆکی سەختییان لەسەر بووە، ٣٫٤ جار زیاتر مەترسی بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەری قەدەغەکراویان لەسەربووە و ٣٫٤ جاری تریش زیاتر مەترسیی سێکسی بێ بەرگرییان لەسەر بووە بەراورد بەو کەسانەی کە لەلایەن خێزانەکانیانەوە ھەرگیز ڕەت نەکراونەتەوە یاخود زۆر بە کەمی ڕەت کراونەتەوە. » [١٦٦]
کارەساتەکان کە بەسەر گەنجانی ئێڵ جی بی تی دێن زیاتر لە شارە گەورەکاندا ڕوو دەدات، بەھۆی ئەمەشەوە ماڵپەڕەکانی سەر ئینتەرنێت ھەستاون بۆ ئەوەی یارمەتی گەنجان و پێگەیشتووانی ئێڵ جی بی تی بەن.[١٦٧] پرۆژەی ترێڤەر، ھێڵێکی یارمەتی ڕێگریی خۆکوژی بۆ گەنجە گەیەکان، دامەزرا دوای پەخشێکی ئەو فیلمەی کە خەڵاتی ئۆسکاری بردەوە بەناوی ترێڤەر. ڕێندی ستۆن و جەیمز لیسێزن، کە دروستکەری فیلمەکەن، بە یەکەوە پرۆژەکەیان دامەزراند.[١٦٨]
یاسا و سیاسەتەکان[دەستکاری]
یاسایییەت[دەستکاری]
یاساکانی لە جیھاندا بۆ ئازادی ھاوڕەگەزخوازی داندراوە
ھاوڕەگەزخوازی نایاساییە ██ سزای بچووکی ھەیە ██ سزای زیندانی ھەیە ██ زیندانی ھەتاھەتاییە ██ سزای مەرگی ھەیە ھاوڕەگەزخوازی یاساییە ██ ھاوسەرگیری ھاوڕەگەز ڕێگەپێدراوە ██ پەیوەندی ھاوڕەگەز ڕێگەپێدراوە ██ ھاوسەرگیری ناسراوە بەڵام ناکرێت ██ ھاوسەرگیری ھاوڕەگەز ڕێگەپێنەدراوە ██ نایاسایی نییە بەڵام نابێت بە کراوەیی دەرببڕدرێت
بازنەکانی سەر نەخشەکە بڕیاری حاکمەکان پیشان دەدات لە مامەڵەکردن لەگەڵ ھاوڕەگەزخوازی: ڕەت کراوەتەوە یان ڕێگەی پێدراوە، سزای کەسەکان دراوە یان ئازاد کراوە. یاساکان شایەن بە گۆڕینە و لەوانەیە ھەندێک لە یاساکن گۆڕدرابێت لە ئێستادا.
ئەم بۆکسە:
بیبینە
وتووێژ
دەستکاری
ھەندێک لە دەوڵەتەکان پەیوەندی سێکسیی ھاوڕەگەزخوازییان قەدەغە نەکردووە، بە مەرجێک ھەردوو لایەن لە تەمەنی یاساییدا بن و بە پەسەندکردنی ھەردوولا پەیوەندییەکە پێکھاتبێت. ھەندێک لە دەسەڵاتە دادوەرییەکانی کە لەناو جیھاندا ھەن مافی یەکسان بۆ ھاوڕەگەزخوازانی کۆمەڵگەکەیان دەستەبەردەکەن و دەیانپارێزن و وەک خێزانە جیاڕەگەزخوازەکان مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت، واتە ڕێگەی ھاوسەرگیریشیان پێ دەدرێت. ھەندێک لە دەوڵەتەکانی تریش ھانی خەڵکەکەیان دەدەن کە خۆیان بە پەیوەندی جیاڕەگەزەوە بلکێنن و لە ھەندێک لە دەوڵەتەکانی تریش ھاوڕەگەزخوازی بە تاوان داندراوە. ھاوڕەگەزخوازەکانی کە لە زۆرینەی ناوچە ئیسلامییەکان جێگیرن مەترسی سزای مەرگیان لەسەرە، وەک لە ئێران و بەشێکی نێجیریا دەبیندرێت.
ھەرچەندە ھاوڕەگەزخوازی لە ھەندێک شوێنەکانی جیھانی ڕۆژاوایی وەک پۆڵەندا لە ١٩٣٢، دانیمارک لە ١٩٣٣، سوید لە ١٩٤٤، و شانشینی یەکگرتوو لە ١٩٦٧، یاسایی کرا، کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی لە ناوەڕاستەکانی ١٩٧٠ ئینجا ھەندێک یاسای شارستانیی و سیاسییان بۆ داندرا، ئەویش تەنھا لە ھەندێک لە وڵاتە پێگەیشتووەکان. گۆڕانکارییەک بەرچاو ڕوویدا کاتێک لە ١٩٧٣دا کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی ھاوڕەگەزخوازی لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان سڕییەوە و پێناسەیەکی نوێی بۆ ھاوڕەگەزخوازی دابین کرد. لە ١٩٧٧دا، کیبێک بووبە یەکەم ویلایەت کە بە یاسایی بەدڕەفتاری بەرامبەر بە خواستی ڕەگەزییەکان قەدەغە کرد. لە ١٩٨٠ و ١٩٩٠ەکان، زۆرینەی وڵاتە پێگەیشتووەکان یاسای فەرمییان بۆ ھاوڕەگەزخوازەکان دانا و لە ھەمان کاتدا یاساییان کرد و بەدڕەفتارییان بەرامبەر بە ھاوڕەگەزخوازان قەدەغە کرد، بەتایبەتی بەرامبەر بە کەپڵە گەیەکان لە خانووبەرە و سێرڤس کارەکانیان، ھتد. لەلایەکی ترەوە، زۆرینەی وڵاتەکانی تر لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و ئەفریقا، لەگەڵ چەند وڵاتێکی تر لە ئاسیا، و چەند ناوچەیەکی تریش، یان ھاوڕەگەزخوازییان لە یاساکانیان دەرکردووە و گرنگی پێ نایەن یانیش بە تاوان دەیژمێرن. کوردستان کە لە ئێستادا بەشێکە لە ئێراق، بە ھەمان شێوە دیاردەکەی پشتگوێ خستووە، بەڵام بە فەرمیش نایاسایی نییە. لەوانەیە ئەگەر کوردستان ببێت بە دەوڵەت، یاسای تایبەت بۆ ھاوڕەگەزخوازان دابنرێت. لە ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣دا، ھاوڕەگەزخوازی کرا بە تاوان لە ھیندستان لەلایەن بڕیارێکی دادگاوە.[١٦٩]
لابردنی ھاوڕەگەزخوازی وەک نایاسایی بەپێی ساڵ لە ناوچەکانی جیھاندا
██ ١٧٩٠–١٧٩٩ ██ ١٨٠٠–١٨٢٩ ██ ١٨٣٠–١٨٣٩ ██ ١٨٤٠–١٨٥٩ ██ ١٨٦٠–١٨٦٩ ██ ١٨٧٠–١٨٧٩ ██ ١٨٨٠–١٨٨٩ ██ ١٨٩٠–١٩٢٩ ██ ١٩٣٠–١٩٣٩ ██ ١٩٤٠–١٩٤٩١
██ ١٩٥٠–١٩٥٩ ██ ١٩٦٠–١٩٦٩ ██ ١٩٧٠–١٩٧٩ ██ ١٩٨٠–١٩٨٩ ██ ١٩٩٠–١٩٩٩٢ ██ ٢٠٠٠–٢٠٠٩ ██ ٢٠١٠–ئێستا ██ یاساییە٣ ██ بۆ پیاو نایاساییە ██ نایاساییە
١لەکاتی شەڕی جیھانی دووەمدا، ئاڵمانیای نازی چەند ناوچەیەکی خستە ژێر دەستی خۆیەوە و چەند سیاسەتێکی دامەزراند کە بووە ھۆی درێژکردنەوە و بەھێزکردنی سیاسەتەکانی ئەڵمانیا دژی ھاوڕەگەزخوازی. چالاکی ھاوڕەگەز لەم شوێنانەدا یاسایی بوون پێش داگیرکردنیان لەلایەن ئەڵمانیاوە: ڕاینی خواروو (یاسایی بوو لە ١٧٩١)، بەلجیکا (١٧٩٥)، بێلونۆ (١٨٩٠)، فریولی ڤێنیتسیا گولیا (١٨٩٠)، ڕاینی سەروو (١٧٩١)، شانشینی ھۆڵەندا (١٨١١)، نۆر (١٧٩١)، پا دی-کالیا (١٧٩١)، پۆڵەندا (١٩٣٢)، لەگەڵ ترێنتینۆ ئوڵتۆ ئێجی (١٨٩٠). ھەموو ئەم ناوچانەی کە ئەڵمانیای نازی گرتبوونی دوای شەڕی جیھانی دووەم ئازادی خۆیان بەدەست ھێنایەوە و پەیوەندی ھاوڕەگەزیان دووبارە یاسایی کردەوە.
٢لە ئایاری ١٩٧٣دا، کۆماری لیبیای عەرەب خەتی ئۆزۆی لە چاد داگیرکرد و کردییە بەشێک لە لیبیا، بۆیە سیاسەتەکانی لیبیا دژی چالاکی پەیوەندییە ھاوڕەگەزەکان درێژ بۆوە بۆ خەتی ئۆزۆش. دواتر ناوچەی خەتی ئۆزۆ درایەوە بە چاد و پەیوەندی ھاوڕەگەز دووبارە یاسایی کرایەوە.
٣چالاکیی پەیوەندی ھاوڕەگەز ھەرگیز بە تاوان ناو نەبراوە لەم ناوچانە: بێنین، بورکینافاسۆ، کەمبۆدیا، کۆماری ئەفریقای ناوەندی، چاد، دوورگەی کلیپەرتۆن، کۆماری کۆنگۆ، کۆتدیڤوار، کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ، پۆلینیسیای فەڕەنسا، ناوچەکانی باکوور و باشووری ئەتلانتیکی فەڕەنسی، گابۆن، لاوس، ماداگاسکار، مالی، مایۆت، کێلۆدێنیای نوێ، نیجەر، کۆریای باکوور، ڕواندا، کۆریای باشوور، ڤیێتنام.
ئەم بۆکسە:
بیبینە
وتووێژ
دەستکاری
یاساکان دژی جیاکاری[دەستکاری]
ویلایەتە یەکگرتووەکان[دەستکاری]
جیاکاری لە دامەزراندنی کار نیشانەیەکە بۆ جیاکاری لەکاتی بە کرێ گرتنی کارمەند و خراپکاری لەکاتی پێدانی شێوازی کارەکان و پلە بەرزکردنەوە و دەرکردن و جیاکاری خراپی زیاتر، لەبەر ھۆکاری سادە، زۆرجار ھاوڕەگەزخوازیش یەکێکە لەو ھۆکارانە. لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا، یاسا و سیاسەتێکی زۆر کەم ھەیە کە پشتگیری لە جیاکاری دەکات لەکاتی دامەزراندنی کارمەندەکان.[١٧٠] ھاوڕەگەزخوازی شتێکی یاسایییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، بۆیە ھاوڕەگەزخوازان مافی ئەوەیان ھەیە کراوە بن لەبارەی ھاوڕەگەزخوازییەکەیانەوە لە کارەکانیان. بریاری بەڕێوەبەرایەتی ١٣٠٨٧ی سەرۆککۆمار بیڵ کڵینتن جیاکاریی بەھۆی خواستی ڕەگەزی نایاسایی کرد لە خزمەتگوزاریی پێشبڕکێییی ھێزی کاری مەدەنیی فیدیرالی لە ١٩٩٨.[١٧١] لەوانەیە ئەو کەسانەی کە جیاکاری دەکەن بەھۆی، لەسەر بنەمای، یان دژی ھاوڕەگەزخوازی لە دامەزراندنی کارمەندان، لەوانەیە ڕووبەڕووی یاسا ببنەوە.[١٧٢][١٧٣]
جیاکاری لە خانووبەرە ئاماژەیە بۆ جیاکاری و خراپ مامەڵەکردن لەگەڵ کڕیارانی خانووەکان لەلایەن خاوەنەکانییانەوە لەبەر جیاوازی ئەو کەسانەی دەیانەوێت بیکڕن. لە ویلایەتە یەکگرتووەکان ھیچ یاسایەک نییە دژی ئەم جیاکارییانە کە زۆرجار لەسەر بنەمای شووناسی خواستی ڕەگەزیی و ھاوڕەگەزخوازیی و، ھتد… دروست دبن، بووەستێتەوە. بەڵام لە ئێستادا ١٣ ویلایەت و چەند شارێکی گەورە بە سەربەخۆیی یاسایان داناوە بۆ نەھێشتنی ئەم دیاردەیە.[١٧٤]
تاوانی ڕق (ھەروەھا ناسراوە بە تاوانی لایەنگیری) پێکھاتووە لە چەند تاوانێک کە ھۆکاری لایەنگر بزواندووێتی بەرامبەر بە گرووپە کۆمەڵایەتییەکان، زۆرجار ئەو گرووپانەی کە لە ڕووی ڕەگەز، ئایین، خواستی ڕەگەزیی، کەمتوانی، گرووپی ڕەگەزی، نەتەوە، تەمەن، جێندەر، شووناسی جێندەر، یان لایەنگیری سیاسیی لەو کەسانەی کە ھەستاون بە تاوانەکە جیاوازن. لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، ٤٥ ویلایەت، لەوان واشینگتن دی سی، یاسایی بنچینەییان ھەیە کە تاوانی ڕقی ئاوا و ھاوشێوەی یان جیاواز لەمانە نایاسایی دەکات. ھەر یەکە لەم یاسایانە باسی بەدخووی بەرامبەر بە ئایین و زایەند و نەتەوە تێدایە؛ ٣٢دانە لە خاڵەکان لەسەر خواستی ڕەگەزییە، ٢٨ دانە لەسەر جێندەرە و، ١١ی تریش لەسەر ترانسجێندەریی و شوناسیی جێندەرییە.[١٧٥] لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩دا، جووڵەی ڕاگرتنی تاوانی ڕق ماتیو شێفەرد و جەیمز بیارد جونییەر دامەزرا، کە «[...] ھێز بە لقی دادوەری دەدات بە لێکۆڵینەوە و بەلەدادگادانی تاوانە ڕقە توندڕەوییەکان کە تێیدا کەسە جیاکە قوربانییەکەی ھەڵبژاردووە لەبەر زایەند و ڕەنگ و ئایین و نەتەوە و جێندەر و خواستی ڕەگەزیی و، شووناسیی جێندەریی یاخود کەمتوانیی بینراو.» ئەمە کرایە ناو قانوونەوە و وای لە تاوانە ڕقییەکان کردووە کە تاوانێکی فیدڕاڵی بێت لە ویلایەتە یەکگرتووەکان.[١٧٦]
یەکێتیی ئەورووپا[دەستکاری]
لە یەکێتیی ئەورووپادا، جیاکاری لە ھەر جۆرێک لەسەر بنەمای خواستی ڕەگەزی یان شووناسی جێندەریی نایاسایییە لەژێر بەیاننامەی مافی یەکێتی ئەورووپی سەرەکی.[١٧٧]
ئێراق[دەستکاری]
لەکاتێکدا کە ئێراق لەژێر دەستی بەریتانیادا بوو، ھاوڕەگەزخوازی تێیدا قەدەغە کرابوو. لەدوای ئەوە، کاتێک کە ئێراق کەوتە ژێر دەستی حکوومەتی بەعسەوە، ھاوڕەگەزخوازی لەخۆیدا قەدەغە نەکرابوو. لەژێر یاساکانی ١٩٦٩دا، کاتێک کۆدی تاوانەکان دەرچوو، تەنھا لەکاتێکدا نایاسایی کردبوو ئەگەر دەستدرێژی، تۆلازی، بۆ فیلمی سێکسیی، لەشفرۆشیی، نەتوانین بۆ ڕێگەپێدان بەھۆی تەمەن و نەخۆشی دەروونی بووایە.[١٧٨] ھیچ یاسایەک دژی جیاکاری دانەندرابوو، تاکو ئێستاش دانەندراوە.
چالاکی ڕامیاری[دەستکاری]
لە ١٩٦٠ەکانەوە، زۆرێک لە خەڵکانی ئێڵ جی بی تی لە ڕۆژاوا، بە تایبەتی ئەوانەی لە شارە گەورەکان نیشتەجێ بوون، چاندێکی ھاوڕەگەزخوازییان دامەزراندووە. چاندی ھاوڕەگەزخوازی بە جووڵەی شانازی گەی ناسراوە لای زۆرێک لە خەڵکی، کە ساڵانە لەناو شارەکاندا ڕوودەدات. زۆرینەی ئەندامانی ئەم چاندە، بە ھاوڕەگەزخواز و پشتگیرەکانیشیانەوە، بەشداری لە شانازی گەی دەکەن بە لەبەرکردنی پۆشاک و بەرزکردنەوەی ئاڵای پەلکەزێڕینە، کە نیشانەیەکی ھاوڕەگەزخوازانە. سەرۆک وەزیری کەنەدا، جەستن ترودۆ، چەندین جار بەشداری کردووە لە شانازی گەی و پشتگیری خۆی بۆ ھاوڕەگەزخوازەکان دەربڕیوە.[١٧٩][١٨٠] ھەرچۆنێک بێت، ھەموو ھاوڕەگەزخوازەکان بەشداری ناکەن لە شانازی گەی. زۆرێک لە پیاوە گەی و ژنە لێزبیانەکان پشتگوێی دەخەن.
لەگەڵ بەربڵاوبوونەوەی ئەیدز لە ١٩٨٠دا، زۆرێک لە کۆمەڵەکان و خەڵکانی تری ئێڵ جی بی تی ھەستان بە ڕێکخستن و بەرزکردنەوەی ھەڵمەت بۆ پەروەردەکردنی خەڵکی لەسەر ئەیدز و چۆنێتی خۆلادان لەو نەخۆشییە و بەرزکردنەوەی ئاگاداری لەسەر بەکارھێنانی پاراستن لەکاتی سێکسدا. ھەروەھا ئەوان بەدواداچوونیان دەکرد لەسەر دیاردەکە و دەستی یارمەتییان درێژ دەکرد بۆ تووشبووەکان بەو نەخۆشییە و داوایان لە حکوومەت کرد کە گرنگی زیاتر بدات بەم دیاردەیە.
سەرۆک وەزیرانی کەنەدا، جەستن ترودۆ، لە کاتی بەشداریکردن لە نمایشی شانازی لە تۆرۆنتۆ، کەنەدا.
ئەو زیانانەی کە ئەو کاتە ئەیدز نایبۆوە و ڕێژەی کوشتنی زۆر کردبوو، وادیاربوو بووە ھۆی خاوکردنەوەی جووڵە ھاوڕەگەزخوازییەکان و لایەنەکانی تری ژیان، چونکە تیشک خرابووە سەر چارەسەرکردن و نەھێشتنی دیاردەکە. ھەرچۆنێک بێت، کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لەو کاتەدا لە لایەنی سیاسییەوە چالاکبوونەوە و تەحەدای کۆمەڵگەی جیاڕەگەزخوازانیان کرد کە بە ھەمان شێوەی ئەوان ھەستن لەسەر دیاردەکە و ئەو کارەساتەی ئەیدز نابوویەوە. بەھۆی ئەم جووڵانەوە، زۆرێک لە فیلمەکان ھەستان بە بەرچاوخستنی کێشەکە، لەو فیلمانە: بەستنێکی زوو (١٩٨٥)، دۆستی درێژخایەن (١٩٩٠)، فێڵەدێڵفیا (١٩٩٣)، و ھتد…
لە ڕامیارییدا، چەند ڕەگەزخوازێکی زۆر ھەن کە لە سیاسەتدا کار دەکەن، تەنانەت لەو وڵاتانەشی کە یاسایان دژی ھاوڕەگەزخوازی ھەبوو ئەمە بینراوە. لەم کەسایەتییانە گویدۆ ڤێسترڤل، پیتەر ماندلسن و پێر-کریستییان فاس، کە وەزیری کاروباری ئابووری نەرویج بوو.
جووڵەکانی ئێڵ جی بی تی لەلایەن چەند کەسایەتی و ڕێکخراوەوە تووشی ڕووبەڕووبوونەوە دەبن و کەسانێک ھەن کە دژی ھاوڕەگەزخوازی دەوەستنەوە، زۆرجار لەبەر ھۆکاری ئایینی. ھەندێک لە خەڵکی پێیان وایە کە ھەموو پەیوەندییەکی سێکسیی جگە لە لەگەڵ ھاوسەری جیاڕەگەز دژی نەریتیی خێزانییە[١٨١] و پێیان وایە کە مناڵەکان دەبێت لە ماڵێکدا بن کە دایک و باوکێک بەڕێوەی بەرێ.[١٨٢][١٨٣] ھەندێک لەو کەسانەی کە دژی مافەکانی ھاوڕەگەزخوازانن پێیان وایە کە ئەم مافانە کێشەی تێکەڵبوون دروست دەکەن لە ڕووی ئازادی تاکەکەسی،[١٨٤][١٨٥][١٨٦][١٨٧][١٨٨] ئازادی ئایینی،[١٨٩][١٩٠] توانای بەڕێوەبردنی کڵێساکان،[١٩١] ڕێکخراوە خێرخوازییەکان،[١٩٢][١٩٣] و ڕێکخراوی ئایینی تر. بەھەرحاڵ، ئەو کڵێسا و ڕێکخراوانەی کە دژی یاساکانی حکوومەت دەوەستن و جیاکاری دەکەن لەنێوان ھاوڕەگەزخوازان و بەدڕەفتاری دەکەن بەرامبەرییان، ھەڕەشەی باج لێسەندنیان لێ دەکرێت لەلایەن حکوومەتەوە.[١٩٤][١٩٥][١٩٦][١٩٧] لە ئێستادا کڵێساکان پارەی پێداویستییەکانیان (وەک ئاو، کارەبا، ھتد…) نادەن و لەسەر حکوومەتە.
کۆمەڵگە و کۆمەڵناسی[دەستکاری]
بیر و ڕای گشتی[دەستکاری]
بەدواداچوونێک کە لە ٢٠١٣ کرا پرسیاری لە کۆمەڵگە کرد کە «ئایا دەبێت ھاوڕەگەزخوازی لە کۆمەڵگەدا پەسەند بکرێت؟» ڕێژەی ئەو کەسانی کە وتوویانە پەسەند یان بەڵێ بە پێی ناوچە:
██ ٨١٪‏ – ٩٠٪‏ ██ ٧١٪‏ – ٨٠٪‏ ██ ٦١٪‏ – ٧٠٪‏ ██ ٥١٪‏ – ٦٠٪‏ ██ ٤١٪‏ – ٥٠٪‏
██ ٣١٪‏ – ٤٠٪‏ ██ ٢١٪‏ – ٣٠٪‏ ██ ١١٪‏ – ٢٠٪‏ ██ ١٪‏ – ١٠٪‏ ██ داتا نییە
ئەم بۆکسە:
بیبینە
وتووێژ
دەستکاری
پەسەند نەکردنی ئەو کەسانەی کە جیاڕەگەزخواز نین، وەک ھاوڕەگەزخوازان، لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە زیاتر لە وڵاتەکانی ئاسیا و ئەفریقا دەبیندرێت، بە تایبەتی وڵاتە دواکەوتووەکان، و بە شێوەیەکی بەرچاو لە ئەورووپا و ئوسترالیا و ئەمریکاکان پەسەند دەکرێن. کۆمەڵگەکانی ڕۆژاوا بە گشتی زۆر باشن لە ڕووی پەسەندکردنیانەوە و مافی خۆشیان ھەیە، بە تایبەتی لە کۆتا دەیەکانی ڕابردوودا گرنگی بە مافەکانیان دراوە و کۆمەڵگە فێرکراوە لەسەر دیاردەکە. لە ٢٠١٧دا، پرۆفیسۆر ئەیمی ئەدامچیک ڕوونی کردەوە کە ئەم جیاوازییە جیھانییانە لە پەسەندکردنی ھاوڕەگەزخوازان دەگەڕێتەوە بۆ سەر سێ فاکتەر کە پێکھاتوون لە: بەھێزی دیموکراسی، پێگەیشتوویی ئابووری، و ئەو ئایینانەی کە لەو شوێنانە بەربڵاون.[١٩٨]
پەیوەندییەکان[دەستکاری]
لە ٢٠٠٦دا، کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی، کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی، لە دادگای باڵا لە ویلایەتی کالیفۆرنیا کورتەیەکیان پێشکەش کرد: «خەڵکانی گەی و لێزبیان پەیوەندی پابەندبوو و درێژخایەن دروست دەکەن کە یەکسانن بە پەیوەندییە جیاڕەگەزخوازەکان. ھاوسەرگیری کە لە ھاوڕەگەزخوازان دابڕاوە سوودی کۆمەڵایەتی، دەروونی، و تەندروستی دەھێنێت. بە ڕەتکردنەوەی مافی ھاوسەرگیری بۆ ھاوڕەگەزخوازان، ویلایەتەکە پشتی ئەو ستیگمایانە دەگرێت و ڕێیان پێ دەدات کە بەردەوام بێت کە [بە ھۆکاری مێژوویی] دراونەتە پاڵ ھاوڕەگەزخوازی. ھاوڕەگەزخوازی تووشی ستیگما کراوە و ئەم ستیگمایەش ئەنجامی نەرێنیی دەبێت. بەربەستنی ھاوسەرگیری ھاوڕەگەزخوازان لەلایەن ویلایەتی کالیفۆرنیاوە، شکانەوەیەکی ئەم ستیگمایەیە.» ئەوان ھەروەھا ئاماژەیان بەوە دا کە «ھیچ بنەمایەکی زانستیی نییە بۆ جیاکردنەوە لە نێوان کەپڵە جیاڕەگەزخواز و ھاوڕەگەزخوازەکان لە بارەی مافی یاسایی، سوودەکان، و [ئەو کێشانەی] کە لە ڕووی ھاوسەرگیری شارستانییەوە دروست دەبن.»[٢] ھاوسەرگیری ھاوڕەگەز لە ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٨دا یاسایی کرا کاتێک ویلایەتی کالیفۆرنیا بڕوانامەی ھاوسەرگیری بۆ ھاوڕەگەزخوازان دەرکرد و بەسەر بەربەستەکەدا چۆوە کە دژی یاساکانی ویلایەتەکە بوو.[١٩٩]
ئایین[دەستکاری]
ھەرچەندە پەیوەندی نێوان ھاوڕەگەزخوازی و ئایین دەتوانێت بگۆڕێت لە ناوچەیەکەوە و بۆ ناوچەیەکی تر و بەپێی تێپەڕبوونی کات، ئەو ئایینانەی کە لە ئێستادا بەربڵاوترینن لە جیھاندا، کە ئایینە ئیبراھیمییەکانن، ھاوڕەگەزخوازی و شێوەکانی تری پەیوەندیداری بە نەرێنیی پیشانی کۆمەڵگە دەدەن. ئەم دژ وەستانە دەتوانێت لە مەودایەکی فراوان لە بە کەم سەیرکردنی کردارەکە، تا تەواو بەربەستکردنی و دژ وەستانی لە ھەبوون لە کۆمەڵگەدا درێژ ببێتەوە. ھەندێک لە ئایینەکان وا بانگەشە دەکەن کە ڕووتێکردنی ھاوڕەگەز لە خۆیدا تاوانە،[٢٠٠] ھەندێکی تر دەڵێن تەنھا کردارە ھاوڕەگەزییەکان تاوانە،[٢٠١] و ھەندێکی تریان بە تەواوی ھاوڕەگەزخوازییان پەسەند کردووە،[٢٠٢] لەکاتێکدا ھەندێکی تریش ھەن بە ڕێژەیەکی زۆر کەم کە ھانی ھاوڕەگەزخوازان دەدەن.[٢٠٣] ھەندێک لە خەڵکی پێیان وایە و بانگەشەی ئەوە دەکەن کە ھەستی ھاوڕەگەز دەتوانرێت نەھێڵرێت بە باوەڕ بە ئایین. ھەندێک خەڵک کرداری ھاوڕەگەزخوازییان لەلا پیرۆزە و میتۆلۆجی خۆشەویستی ھاوڕەگەز دەتوانرێت لە بەشەکانی جیھاندا بدۆزرێتەوە.[٢٠٤]
ھاوڕەگەزخوازیی ئاژەڵانی تر[دەستکاری]
دوو قازی کێوی نێرینە
دوو شێری نێر لە کاتی سێکسکردندا
خووڕەوشتی ھاوڕەگەزخوازی و دووڕەگەزخوازی بە شێوەیەکی بەربڵاو لە نێوان ئاژەڵەکاندا دەبیندرێن. ئەم خووڕەوشتانە لە چالاکی سێکسییەوە درێژ دەبێتەوە بۆ باوانێتیکردن و بوون بە کەپڵ. بەدواداچوونێکی ١٩٩٩ی بڕووس بەیجمێڵ پیشانی دەدات کە کردەوە و خووڕەوشتی ھاوڕەگەزخوازی و پەیوەندیدار پێوەی لە سەروو ٥٠٠ جۆر لە ئاژەڵانی تردا تۆمار کراوە، ھەر لە پریماتەکانەوە تا کرمەکان.[١٥][٢٠٥] پەیوەندی سێکسی نێوان ئاژەڵەکان بە شێوەی زۆر جیاواز دەردەکەوێت و دەنوێنرێت. ھەرچەندە چەند بیردۆزەیەک ھەیە، بەڵام لە ڕووی زانستییەوە ھێشتا نازانرێت ھۆکاری جیاوازی ئەم دەربڕینانە چییە لەم جۆرە پەیوەندییانەدا، و لەبەر ئەوەشی ھەموو جۆرێک لە ئاژەڵەکان بەدواداچوونیان لەسەر نەکراوە،[٢٠٦] بیردۆزەیەک یان وەڵامێکی جێگیر ئەستەمە دەستکەوتنی. وەک بەیجمێڵ دەڵێت: «شانشینی ئاژەڵان [ئەم کردەوەیە] ئەنجام دەدەن بە جیاوازییەکی سێکسیی زۆریشەوە، لەوان ھاوڕەگەزخوازی، دووڕەگەزخوازی، و سێکسی بێ زاووزێ» وا دیارە لەلای ئاژەڵەکانی تر پەسەندکردنی زۆر زیاترە لە چاو مرۆڤەکاندا.[٢٠٧]
لە یەکێک لە جۆرەکانی ئاژەڵان، کە پێکھاتووە لە پەزەکان، یان مەڕە ماڵی کراوەکان، ڕووتێکردنی ھاوڕەگەزخوازی بە شێوەیەکی زۆر دەبیندرێت.[٢٠٨][٢٠٩] نزیکەی ١٠٪‏ مەڕە نێرینەکان ڕەتی دەکەنەوە کە لەگەڵ مێینەکاندا کردەوەی سێکسیی ئەنجام بدەن، لەکاتێکدا وەڵامی خێرایان دەبێت بۆ ئەنجامدانیی لەگەڵ نێرێکی تردا.[٢٠٩] ھاوڕەگەزخوازی نێوان ئاژەڵەکان ئەوەمان پیشان دەدەن کە ھاوڕەگەزخوازی لە ڕاستیدا نەخۆشی نییە و لە ناو سروشتدا بەردەوام ڕوودەدات، و لە ھەمان کاتدا قسەی زۆرینەی کەسایەتییە ئایینییەکان، بە تایبەتی ئەوانەی نێو کۆمەڵگەی ئیسلامی، پووچەڵ دەکاتەوە لەوەی کە دەڵێن ھاوڕەگەزخوازی لە ئاژەڵدا ڕوو نادات.
تێبینییەکان[دەستکاری]
^ جیاڕەگەزخوازی بە واتای ھێترۆسێکشواڵتی ھاتووە، واتە کەسێک کە پەیوەندی سۆزداری و سێکسی لەگەڵ زایەندێکی جیا لەوەی خۆی دەبەستێت
^ بۆ ھاوڕەگەزخوازە مێینەکان لێزبیان بەکاردێت
^ بۆ ھاوڕەگەزخوازە نێرینەکان گەی بەکاردێت
^ پەیوەندی نێوان ھاوڕەگەزخوازان، بەتایبەتی پەیوەندی نێوان گەیەکان، ھەر بۆ سێکس نییە. ئەوانیش ئارەزووی پێکھێنانی پەیوەندی درێژخایەنیان ھەیە.
^ لەکاتێکدا کە ھەر مرۆڤێک دەتوانێت ئایین و خووڕەوشتی کۆمەڵگەکەی ھەڵبگرێ، ھاوڕەگەزخوازان لەتوانایاندا نییە کە ھەڵی بژێرن و بیگۆڕن.
^ چونکە کۆمەڵگەکانی خۆیان پەروەردەیان ناکەن لەسەر شتێکی وا، تا تەمەنێکی گەورەتر نازانن ئەوان بۆ جیاوازن، بەڵام ھەر لە مناڵییەوە ھەست بەم گۆڕانە دەکەن لە خۆیاندا کاتێک کە لەگەڵ کۆمەڵگە تێکەڵ دەبن و سروشتی خەڵکی تر دەزانن
^ کە ھاندانی لابردنی ھاوڕەگەزخوای بوو لە پێڕستی نەخۆشییەکان
^ باوانی ھاوڕەگەزخواز مەبەست لە دوو دایک یان دوو باوکە. ھاوڕەگەزخوازان چونکە مناڵیان نابێت، ئەوان دەتوانن ھەتیوەکان بەخێوکەن
^ شوناسی زایەندیی بە sexual identity ھاتووە، ئەمە بیرۆکەی کەسێکە لەسەر ئەوەی کە ئەو ئایا نێرە یان مێیە. ئەمە بە تەواوەتی جیاوازە لە خواستی ڕەگەزی کە بەرامبەر بە sexual orientation ھاتووە، ئەمەش ھۆکارێکە کە وادەکات کە بە ھەڵە ھاوڕەگەزخوازی بە نەخۆشی لەقەڵەم بدرێت، لەبەرئەوەی زۆرجار لەگەڵ شوناسی زایەندیی تێکەڵ دەکرێت.
سەرچاوەکان[دەستکاری]
^ ئ ا ب پ ت ج چ ح "Sexual orientation, homosexuality and bisexuality". American Psychological Association. Archived from the original on 8 August 2013. Retrieved August 10, 2013.
^ ئ ا ب پ ت ج چ "Case No. S147999 in the Supreme Court of the State of California, In re Marriage Cases Judicial Council Coordination Proceeding No. 4365(...) – APA California Amicus Brief — As Filed" (PDF). p. 30. Archived from the original (PDF) on ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢. Retrieved ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠. Check date values in: |accessdate=, |archive-date= (help)
^ ئ ا ب پ ت ج Frankowski BL; American Academy of Pediatrics Committee on Adolescence (حوزەیرانی 2004). "Sexual orientation and adolescents". Pediatrics. ١١٣ (٦): ١٨٢٧–٣٢. doi:10.1542/peds.113.6.1827. PMID 15173519. Check date values in: |date= (help)
^ ئ ا ب پ ت ج Mary Ann Lamanna; Agnes Riedmann; Susan D Stewart (2014). Marriages, Families, and Relationships: Making Choices in a Diverse Society. Cengage Learning. p. 82. ISBN 1-305-17689-8. Archived from the original on ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦. Retrieved February 11, 2016. The reason some individuals develop a gay sexual identity has not been definitively established – nor do we yet understand the development of heterosexuality. The American Psychological Association (APA) takes the position that a variety of factors impact a person's sexuality. The most recent literature from the APA says that sexual orientation is not a choice that can be changed at will, and that sexual orientation is most likely the result of a complex interaction of environmental, cognitive and biological factors...is shaped at an early age...[and evidence suggests] biological, including genetic or inborn hormonal factors, play a significant role in a person's sexuality (American Psychological Association 2010). Check date values in: |archive-date= (help)
^ ئ ا گەیڵ ویسگارز ستوارت (2014). Principles and Practice of Psychiatric Nursing. Elsevier Health Sciences. p. 502. ISBN 0-323-29412-X. Archived from the original on ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦. Retrieved February 11, 2016. No conclusive evidence supports any one specific cause of homosexuality; however, most researchers agree that biological and social factors influence the development of sexual orientation. Check date values in: |archive-date= (help)
^ Gloria Kersey-Matusiak (2012). Delivering Culturally Competent Nursing Care. Springer Publishing Company. p. 169. ISBN 0-8261-9381-1. Archived from the original on ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦. Retrieved February 10, 2016. Most health and mental health organizations do not view sexual orientation as a 'choice.' Check date values in: |archive-date= (help)
^ ئ ا ب پ ت "Submission to the Church of England's Listening Exercise on Human Sexuality". The Royal College of Psychiatrists. Archived from the original on ٢ی ئایاری ٢٠١٣. Retrieved 13 June 2013. Check date values in: |archive-date= (help)
^ Långström, N.; Rahman, Q.; Carlström, E.; Lichtenstein, P. (2008). "Genetic and Environmental Effects on Same-sex Sexual Behavior: A Population Study of Twins in Sweden". Archives of Sexual Behavior. 39 (1): 75–80. doi:10.1007/s10508-008-9386-1. PMID 18536986.
^ ""Therapies" to change sexual orientation lack medical justification and threaten health". Pan American Health Organization. Archived from the original on 23 May 2012. Retrieved 26 May 2012. ڕاگرتنی CS1: BOT: original-url status unknown (link) archived here.
^ ئ ا ب پ ت ج American Psychological Association: Resolution on Appropriate Affirmative Responses to Sexual Orientation Distress and Change Efforts ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
^ ئ ا ب پ Simon LeVay (1996). Queer Science: The Use and Abuse of Research into Homosexuality ١٧ی ئازاری ٢٠١٧ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.. Cambridge: The MIT Press ISBN 0-262-12199-9
^ "Same-sex Behavior Seen In Nearly All Animals, Review Finds". ScienceDaily. Archived from the original on ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١١. Retrieved ١ی حوزەیرانی ٢٠١٧. Check date values in: |access-date=, |archive-date= (help)
^ 1,500 animal species practice homosexuality. The Medical News, 23 October 2006 10 February 2011 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە.
^ Sommer, Volker & Paul L. Vasey (2006), Homosexual Behaviour in Animals, An Evolutionary Perspective. Cambridge University Press, Cambridge. ISBN 0-521-86446-1
^ ئ ا (Bagemihl 1999)
^ *Census statistics show quarter of California same-sex couples raising kids ٩ی ئابی ٢٠١٦ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
Region Saw Increase In Same-Sex Households ٢٩ی ئازاری ٢٠١٦ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
Census 2010: One Quarter of Gay Couples Raising Children ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
Minnesota Sees 50% Rise in Number of Gay Couples 17 July 2011 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە.
Census:Dutchess, Ulster Gay Households Increase ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
Same Sex Couples' Numbers Soar In N.Y, 2010 Census Finds ٣٠ی نیسانی ٢٠١٣ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
87% Increase in Same-Sex Nevada Households Since 2000 ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
2010 Census indicates increase among same-sex homeowners in Oklahoma ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ لە Archive.is، ئەرشیڤ کراوە
Spike In Number of City's Same-Sex Couples 27 July 2011 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە.
^ Sexual Orientation 26 July 2011 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە.. American Psychiatric Association.
^ ئ ا ب homosexuals in the Kurdish Region, NRT Media
^ Room, Adrian (1986). A Dictionary of True Etymologies. p. 84. ISBN 978-0-7102-0340-3.
^ Statt, David A. (2004). A Student's Dictionary of Psychology. Psychology Press. p. 93. ISBN 978-1-84169-342-2.
^ ئ ا "Karl-Maria Kertbeny: The Coinage and Dissemination of the Term", glbtq.com, archived from the original on 27 September 2012, retrieved 12 June 2012 ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
^ Feray Jean-Claude; Herzer Manfred (1990). "Homosexual Studies and Politics in the 19th Century: Karl Maria Kertbeny". Journal of Homosexuality. 19: 1. doi:10.1300/j082v19n01_02.
^ Krafft-Ebing, Richard von (1840–1902) 9 April 2012 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە.. glbtq.com.
^ "Psychopathia Sexualis", Kino.com, archived from the original on 4 October 2007, retrieved 7 September 2007
^ ئ ا Media Reference Guide ٢٣ی ئابی ٢٠١١ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. (citing AP, NY Times, Washington Post style guides), GLAAD. Retrieved 10 May 2007.
^ "gay". Oxford Dictionaries. Archived from the original on ٢٧ی ئابی ٢٠١٦. Retrieved 7 August 2015. (Of a person, especially a man) homosexual. Check date values in: |archive-date= (help) ٢٧ی ئابی ٢٠١٦ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
^ Marguerite Johnson, Terry Ryan: Sexuality in Greek and Roman society and literature: a sourcebook p.4
^ "Lesbian | Define Lesbian at Dictionary.com". Dictionary.reference.com. Archived from the original on ٧ی ئازاری ٢٠١٦. Retrieved 24 August 2010. Check date values in: |archive-date= (help)
^ "UNAIDS: Men who have sex with men" (PDF). UNAIDS. Archived from the original (PDF) on 20 March 2012. Retrieved 4 October 2012.
^ Younger, John G. (2005). Sex in the ancient world from A to Z (1st published. ed.). London [u.a.]: Routledge. p. 38. ISBN 0-415-24252-5. More than one of |ناونیشان= and |title= specified (help)
^ The American Heritage Dictionary of the English Language, Fourth Edition. Houghton Mifflin. 2000. ISBN 0-618-70172-9. More than one of |ناونیشان= and |title= specified (help)
^ Spears, Richard A. (2007). "Fag". Dictionary of American Slang and Colloquial Expressions. Archived from the original on ٢٧ی شوباتی ٢٠١٦. Retrieved 4 October 2012. Check date values in: |archive-date= (help)
^ (Dalzell 2008, p. 1104) harv error: no target: CITEREFDalzell2008 (help)
^ "Dictionary of Sexual Terms". Sex-lexis.com. Archived from the original on ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤. Retrieved 4 October 2012. Check date values in: |archive-date= (help)
^ Taylor, Marvin J. "Queer Things from Old Closets: Libraries Gay and Lesbian Studies – Queer Theory" (PDF). Association of College and Research Libraries. Archived (PDF) from the original on ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦. Retrieved 4 October 2012. Check date values in: |archive-date= (help)
^ eds, Marc Wolinsky ... (1993). Gays and the military: Joseph Steffan versus the United States ([Online-Ausg.]. ed.). Princeton, NJ: Princeton University Press. pp. 40–48. ISBN 0-691-03307-2. Archived from the original on ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦. Retrieved ١ی حوزەیرانی ٢٠١٧. Check date values in: |access-date=, |archive-date= (help)
^ "ھاوڕەگەزباز". Archived from the original on ٤ی ئابی ٢٠١٦. Retrieved ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧. Check date values in: |access-date=, |archive-date= (help)
^ Adolescence and puberty By John Bancroft, June Machover Reinisch, p.162
^ "... sow illegitimate and bastard seed in courtesans, or sterile seed in males in defiance of nature." Plato in THE LAWS (Book VIII p.841 edition of Stephanus) or p.340, edition of Penguin Books, 1972.
^ Roman Homosexuality By Craig Arthur Williams, p.60
^ (Foucault 1986)
^ Hubbard Thomas K (22 September 2003). "Review of David M. Halperin, How to Do the History of Homosexuality.". Bryn Mawr Classical Review.
^ Murray, Stephen (ed.); Roscoe, Will (ed.) (1998). Boy Wives and Female Husbands: Studies of African Homosexualities. New York: St. Martin's Press. ISBN 0-312-23829-0. More than one of |ناونیشان= and |title= specified (help)ڕاگرتنی CS1: دەقی زیادە:پێرستی نووسەران (link)
^ Evans-Pritchard, E. E. (1970). "Sexual Inversion among the Azande". American Anthropologist. 72 (6): 1428–1434. doi:10.1525/aa.1970.72.6.02a00170.
^ Pablo, Ben (2004), "Latin America: Colonial", glbtq.com, archived from the original on 11 December 2007, retrieved 1 August 2007 ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
^ Murray, Stephen (2004). "Mexico". In Claude J. Summers. glbtq: An Encyclopedia of Gay, Lesbian, Bisexual, Transgender, and Queer Culture. glbtq, Inc. Archived from the original on 2 November 2007. Retrieved 1 August 2007.
^ Mártir de Anglería, Pedro. (1530). Décadas del Mundo Nuevo ٢٩ی ئایاری ٢٠١٠ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.. Quoted by Coello de la Rosa, Alexandre. "Good Indians", "Bad Indians", "What Christians?": The Dark Side of the New World in Gonzalo Fernández de Oviedo y Valdés (1478–1557), Delaware Review of Latin American Studies, Vol. 3, No. 2, 2002.
^ "Haw. Atty. Gen. Op. No. 13-1" (PDF). October 14, 2013. Archived from the original (PDF) on ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣. Retrieved 2013-11-12. Check date values in: |archive-date= (help)
^ Kang, Wenqing. Obsession: male same-sex relations in China, 1900–1950, Hong Kong University Press. Page 2
^ Hinsch, Bret. (1990). Passions of the Cut Sleeve. University of California Press. p. 77-78.
^ Plato, Phaedrus in the Symposium
^ Plato, Laws, 636D & 835E
^ (Boswell 1980)
^ Douglas Harper (2001). "Lesbian". Online Etymology Dictionary. Archived from the original on ٣٠ی نیسانی ٢٠٠٨. Retrieved 7 February 2009. Check date values in: |archive-date= (help)
^ Douglas Harper (2001). "Sapphic". Online Etymology Dictionary. Archived from the original on ٢ی تەممووزی ٢٠١٧. Retrieved 7 February 2009. Check date values in: |archive-date= (help)
^ Denys Page, Sappho and Alcaeus, Oxford UP, 1959, pp. 142–146.
^ (Campbell 1982, p. xi–xii) harv error: no target: CITEREFCampbell1982 (help)
^ Rocke, Michael, (1996), Forbidden Friendships: Homosexuality and male Culture in Renaissance Florence, ISBN 0-19-512292-5
^ Ruggiero, Guido, (1985), The Boundaries of Eros, ISBN 0-19-503465-1
^ Kurtz, Lester R. (1999). Encyclopedia of violence, peace, & conflict. Academic Press. p. 140. ISBN 0-12-227010-X. Archived from the original on ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦. Retrieved ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧. Check date values in: |access-date=, |archive-date= (help)
^ Gladfelder, Hal (May 2006) In Search of Lost Texts: Thomas Cannon's 'Ancient and Modern Pederasty Investigated and Exemplified", Institute of Historical Research
^ Journal of Homosexuality (ISSN 0091-8369) Volume: 3 Issue: 4, Volume: 4 Issue: 1
^ Ellis, Havelock; Symonds, John Addington (1975), Sexual Inversion, Arno Press, ISBN 0-405-07363-1 (reprint)
^ Nahavandi and Bomati, illustration opposite p.162
^ El-Rouayheb, Khaled (2005). Before Homosexuality in the Arab-Islamic World, 1500–1800. The University of Chicago Press. p. 2. ISBN 0-226-72988-5. More than one of |ناونیشان= and |title= specified (help)
^ "The five most improved places for gay tolerance". The Independent. London. 17 September 2008. Archived from the original on ١١ی حوزەیرانی ٢٠١٧. Retrieved 29 May 2009. Israel is the only Middle-Eastern country to support gay rights legislation, and the country attracts gay people from Palestine and Lebanon. Check date values in: |archive-date= (help)
^ James Kirchick. "Was Arafat Gay?". Out.
^ Grant, Anthony (2 July 2010). "Gay Tel Aviv". The New York Times. Archived from the original on ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧. Retrieved ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧. Check date values in: |access-date=, |archive-date= (help)
^ Steven Eke (28 July 2005). "Iran 'must stop youth executions'". BBC News. Archived from the original on ٢٤ی ئابی ٢٠١٧. Retrieved ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧. Check date values in: |access-date=, |archive-date= (help)
^ "7 countries still put people to death for same-sex acts". ILGA. Archived from the original on 29 October 2009. Retrieved 24 August 2010. ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
^ Fathi, Nazila (30 September 2007). "Despite Denials, Gays Insist They Exist, if Quietly, in Iran". New York Times. Archived from the original on ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧. Retrieved 1 October 2007. Check date values in: |archive-date= (help)
^ ئ ا Homosexuality Fears Over Gender Equality in Iraqi Kurdistan ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
^ Gay Rights Or Wrongs: A Christian's Guide to Homosexual Issues and Ministry, by Mike Mazzalonga, 1996, p.11
^ The Nature Of Homosexuality, Erik Holland, page 334, 2004
^ Pritchard, p. 181.
^ بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Homosexuality»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧.
^ Dynes, Wayne (1992). "Introduction". Homosexuality in the Ancient World. Garland Publishing. pp. vii–xv. ISBN 978-0-8153-0546-0. Archived from the original on ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦. Retrieved ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧. Check date values in: |access-date=, |archive-date= (help)
^ Held, George F. (183). Wayne R. Dynes & Stephen Donaldson, ed. Parallels between The Gilgamesh Epic and Plato's Symposium. pp. 199–207.
^ Kilmer, Anne Draffkorn (1992). Wayne R. Dynes and Stephen Donaldson, ed. A Note on an Overlooked Word-Play in the Akkadian Gilgamesh. Garland Publishing, Inc. p. 264.
^ Thorbjørnsrud, Berit (1992). What Can the Gilgamesh Myth Tell Us about Religion and the View of Humanity in Mesopotamia?. Garland Publishing, Inc. p. 452.
^ Ackerman, Susan (2005). When Heroes Love. Columbia University Press. pp. xii. ISBN 0-231-13260-3.
^ "Why women are leaving men for other women". CNN. 23 April 2009. Archived from the original on ١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧. Retrieved 19 May 2009. Check date values in: |archive-date= (help)
^ "Resolution on Sexual Orientation and Marriage – Research Summary" (PDF). American Psychological Association. Archived from the original (PDF) on 3 June 2013. Retrieved 4 October 2012.
^ "Relationship Satisfaction and Commitment". Eurekalert.org. 22 January 2008. Archived from the original on ٧ی ئایاری ٢٠١٠. Retrieved 24 August 2010. Check date values in: |archive-date= (help)
^ Duffy, S.M/; C.E. Rusbult (1985). "Satisfaction and commitment in homosexual and heterosexual relationships". Journal of Homosexuality. 12 (2): 1–23. doi:10.1300/J082v12n02_01. PMID 3835198. Archived from the original on ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧. Retrieved 29 July 2009. Check date values in: |archive-date= (help) ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
^ Charlotte, Baccman; Per Folkesson; Torsten Norlander (1999). "Expectations of romantic relationships: A comparison between homosexual and heterosexual men with regard to Baxter's criteria". Social Behavior and Personality. Archived from the original on ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣. Retrieved 4 October 2012. Check date values in: |archive-date= (help)
^ موودی جۆناس (30ی کانوونی دووەم، 2009). "ئایسلەنداو و پی ئێمە ھاوڕەگەزخوازەکەی". TIME. Archived from the original on ١٧ی تەممووزی ٢٠١٧. Retrieved ١٣ی تشرینی دووەم، ٢٠١٣. Check date values in: |accessdate=, |date=, |archive-date= (help)
^ "Coming Out: A Journey". Utahpridecenter.org. Archived from the original on ٢٥ی ئابی ٢٠٠٩. Retrieved 22 July 2012. Check date values in: |archive-date= (help)
^ In a joint statement with other major American medical organizations, the APA says that "different people realize at different points in their lives that they are heterosexual, gay, lesbian, or bisexual". "Just the Facts About Sexual Orientation & Youth: A Primer for Principals, Educators and School Personnel". American Academy of Pediatrics, American Counseling Association, American Association of School Administrators, American Federation of Teachers, American Psychological Association, American School Health Association, The Interfaith Alliance, National Association of School Psychologists, National Association of Social Workers, National Education Association. 1999. Archived from the original on 7 August 2007. Retrieved 28 August 2007.
^ "The Coming Out Continuum", Human Rights Campaign, archived from the original on 2 November 2007, retrieved 4 May 2007 ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
^ "زانستی مۆدێرن دەڵێت کە ھاوڕەگەزخوای ھەڵبژاردن نییە". Archived from the original on ٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧. Retrieved ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧. Check date values in: |access-date=, |archive-date= (help)
^ http://truth-out.org/archive/component/k2/item/85575:american-psychology-declares-homosexuality-cant-be-cured[بەستەری مردوو]
^ Rosario, M. , Schrimshaw, E. , Hunter, J. , & Braun, L. (February 2006). Sexual identity development among lesbian, gay, and bisexual youths: Consistency and change over time. Journal of Sex Research, 43(1), 46–58. Retrieved 4 April 2009, from PsycINFO database.
^ Neumann, Caryn E (2004), "Outing", glbtq.com, archived from the original on 9 June 2007 ٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٧ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
^ Maggio, Rosalie (1991), The Dictionary of Bias-Free Usage: A Guide to Nondiscriminatory Language, Oryx Press, p. 208, ISBN 0-89774-653-8
^ Shere Hite, The Hite Report: A Nationwide Study of Female Sexuality (N.Y. : Seven Stories Press, 2004 ed. pbk. [1st printing?] © 1976, 1981, 2004), pp. 325–328 & 330 (ISBN 1-58322-569-2).
^ "Locke Concedes In Mayor's Race – Politics News Story – KPRC Houston". Archived from the original on 16 December 2009. Retrieved 13 December 2009. ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
^ ئ ا ب پ Black, Dan; Gates, Gary; Sanders, Seth; Taylor, Lowell (2000). "Demographics of the Gay and Lesbian Population in the United States: Evidence from Available Systematic Data Sources". Demography. ٣٧ (٢): ١٣٩–١٥٤. doi:10.2307/2648117. PMID 10836173.
^ "Apple's CEO Tim Cook Is First Fortune 500 to Come Out as Gay". www.nbcnews.com. NBC News. 31 October 2014. Archived from the original on ٢٤ی تەممووزی ٢٠١٧. Retrieved 6 November 2014. Check date values in: |archive-date= (help)
^ Sexual Behavior in the Human Male, p. 656
^ Harford, Tim (1 October 2010). "More or Less examines Office for National Statistics figures on gay, lesbian and bisexual people". BBC. Archived from the original on ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥. Retrieved ١٣ی تەممووزی ٢٠١٧. Check date values in: |access-date=, |archive-date= (help)
^ David Leonhardt (28 July 2000). "John Tukey, 85, Statistician; Coined the Word 'Software'". The New York Times.
^ "Biography 15.1, John W. Tukey (1915–2000)". Archived from the original on ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧. Retrieved 19 May 2009. Check date values in: |archive-date= (help) John Tukey criticizes sample procedure
^ "Book Review by Martin Duberman, The Nation, November 3, 1997". Archived from the original on 11 January 2009. ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. Martin Duberman on Gebhart's "cleaning" of data
^ Billy JO, Tanfer K, Grady WR, Klepinger DH (1993). "The sexual behavior of men in the United States". Family Planning Perspectives. 25 (2): 52–60. doi:10.2307/2136206. JSTOR 2136206. PMID 8491287.
^ Binson, Diane; Michaels, Stuart; Stall, Ron; Coates, Thomas J.; Gagnon, John H.; Catania, Joseph A. (1995). "Prevalence and Social Distribution of Men Who Have Sex with Men: United States and Its Urban Centers". The Journal of Sex Research. 32 (3): ٢٤٥–٥٤. doi:10.1080/00224499509551795. JSTOR 3812794.
^ Johnson AM, Wadsworth J, Wellings K, Bradshaw S, Field J (December 1992). "Sexual lifestyles and HIV risk". Nature. 360 (6403): 410–2. doi:10.1038/360410a0. PMID 1448163.
^ Laumann, E. O. , Gagnon, J. H. , Michael, R. T. , & Michaels, S. (1994). The social organization of sexuality: Sexual practices in the United States. Chicago: University of Chicago Press.[پەڕە پێویستە]
^ Wellings, K. , Field, J. , Johnson, A. , & Wadsworth, J. (1994). Sexual behavior in Britain: The national survey of sexual attitudes and lifestyles. London, UK: Penguin Books.[پەڕە پێویستە]
^ Investigators ACSF (1992). "AIDS and sexual behaviour in France". Nature. 360 (6403): 407–409. doi:10.1038/360407a0. PMID 1448162.
^ Bogaert AF (September 2004). "The prevalence of male homosexuality: the effect of fraternal birth order and variations in family size". Journal of Theoretical Biology. 230 (1): 33–7. doi:10.1016/j.jtbi.2004.04.035. PMID 15275997. Bogaert argues that: "The prevalence of male homosexuality is debated. One widely reported early estimate was 10% (e.g. , Marmor, 1980; Voeller, 1990). Some recent data provided support for this estimate (Bagley and Tremblay, 1998), but most recent large national samples suggest that the prevalence of male homosexuality in modern western societies, including the United States, is lower than this early estimate (e.g. , 1–2% in Billy et al. , 1993; 2–3% in Laumann et al. , 1994; 6% in Sell et al. , 1995; 1–3% in Wellings et al. , 1994). It is of note, however, that homosexuality is defined in different ways in these studies. For example, some use same-sex behavior and not same-sex attraction as the operational definition of homosexuality (e.g. , Billy et al. , 1993); many sex researchers (e.g. , Bailey et al. , 2000; Bogaert, 2003; Money, 1988; Zucker and Bradley, 1995) now emphasize attraction over overt behavior in conceptualizing sexual orientation." (p. 33) Also: "...the prevalence of male homosexuality (in particular, same-sex attraction) varies over time and across societies (and hence is a "moving target") in part because of two effects: (1) variations in fertility rate or family size; and (2) the fraternal birth order effect. Thus, even if accurately measured in one country at one time, the rate of male homosexuality is subject to change and is not generalizable over time or across societies." (p. 33)
^ Fay RE, Turner CF, Klassen AD, Gagnon JH (January 1989). "Prevalence and patterns of same-gender sexual contact among men". Science. 243 (4889): 338–48. doi:10.1126/science.2911744. PMID 2911744.
^ Sell RL, Wells JA, Wypij D (June 1995). "The prevalence of homosexual behavior and attraction in the United States, the United Kingdom and France: results of national population-based samples". Archives of Sexual Behavior. 24 (3): 235–48. doi:10.1007/BF01541598. PMID 7611844.
^ ئ ا Hope, Debra A, ed. (2009). "Contemporary Perspectives on Lesbian, Gay, and Bisexual Identities". Nebraska Symposium on Motivation. 54. doi:10.1007/978-0-387-09556-1. ISBN 978-0-387-09555-4.
^ McConaghy et al. , 2006
^ "Sexual Behavior Levels Compared in Studies In Britain and France". nytimes.com. 8 December 1992.
^ Gary Gates (April 2011). "How Many People are Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender?". The Williams Institute. Archived from the original on ٢١ی تەممووزی ٢٠١٧. Retrieved May 12, 2014. Check date values in: |archive-date= (help) ٢١ی تەممووزی ٢٠١٧ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
^ Gary Gates (April 2011). "How many people are lesbian, gay, bisexual, and transgender?" (PDF). The Williams Institute. p. ١. Archived from the original (PDF) on ٢٥ی نیسانی ٢٠١٥. Retrieved ١٣ی تەممووزی ٢٠١٧. Check date values in: |access-date=, |archive-date= (help)
^ Smith, David M.; Gates, Gary J. (22 August 2001). "Gay and Lesbian Families in the United States: Same-Sex Unmarried Partner Households" (PDF). Archived (PDF) from the original on ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١١. Retrieved 26 January 2011. Check date values in: |archive-date= (help) ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
^ "Sexual Orientation and Health Among U.S. Adults: National Health Interview Survey, 2013." ٩ی تەممووزی ٢٠١٧ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. CDC. 15 July 2014. 15 July 2014.
^ American Psychological Association: Appropriate Therapeutic Responses to Sexual Orientation ١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٠ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
^ "Stop discrimination against homosexual men and women". World Health Organisation — Europe. 17 May 2011. Archived from the original on ٩ی تەممووزی ٢٠١٢. Retrieved 8 March 2012. Check date values in: |archive-date= (help)
^ "The decision of the World Health Organisation 15 years ago constitutes a historic date and powerful symbol for members of the LGBT community". ILGA. Archived from the original on 30 October 2009. Retrieved 24 August 2010. ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
^ Shoffman, Marc (17 May 2006), "Homophobic stigma – A community cause", PinkNews.co.uk, archived from the original on ١٩ی نیسانی ٢٠٠٧, retrieved 4 May 2007 Check date values in: |archivedate= (help) ١٩ی نیسانی ٢٠٠٧ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
^ The New York Times: Homosexuality Not an Illness, Chinese Say ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٦ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
^ Cabaj, R; Stein, T. eds. Textbook of Homosexuality and Mental Health, p. 421
^ "Royal College of Psychiatrists' statement on sexual orientation" (PDF). Royal College of Psychiatrists' statement on sexual orientation. Archived (PDF) from the original on ٩ی ئابی ٢٠١٧. Retrieved 31 March 2015. Check date values in: |archive-date= (help)
^ Perrin, E. C. (2002). Sexual Orientation in Child and Adolescent Health Care. New York: Kluwer Academic/Plenum Publishers. ISBN 0-306-46761-5. More than one of |ناونیشان= and |title= specified (help)
^ Mitchum, Robert (12 August 2007), "Study of gay brothers may find clues about sexuality", Chicago Tribune, archived from the original on 23 October 2008, retrieved 4 May 2007
^ "How much is known about the origins of homosexuality?". Church Times. 16 November 2007. Archived from the original on 6 April 2010. Retrieved 24 August 2010.
^ Ngun, TC; Vilain, E (2014). "The biological basis of human sexual orientation: is there a role for epigenetics?". Adv Genet. 86: 167–84. doi:10.1016/B978-0-12-800222-3.00008-5. PMID 25172350.
^ Zietsch et al. (2008)
^ Iemmola, Francesca; Camperio Ciani, Andrea (2009). "New Evidence of Genetic Factors Influencing Sexual Orientation in Men: Female Fecundity Increase in the Maternal Line". Archives of Sexual Behavior. Springer Netherlands. 38: 393–9. doi:10.1007/s10508-008-9381-6. PMID 18561014.
^ Bailey, N. W.; Zuk, M. (2009). "Same-sex sexual behavior and evolution" (PDF). Trends In Ecology & Evolution. 24 (8): 439–446. doi:10.1016/j.tree.2009.03.014. PMID 19539396.
^ "Answers to Your Questions. For a Better Understanding of Sexual Orientation & Homosexuality" (PDF). American Psychological Association. Archived (PDF) from the original on ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤. Retrieved 20 December 2010. Check date values in: |archive-date= (help)
^ "Expert affidavit of Gregory M. Herek, Ph.D." (PDF). Archived from the original (PDF) on ٢٥ی ئابی ٢٠١٠. Retrieved 24 August 2010. Check date values in: |archivedate= (help) ٢٨ی ئابی ٢٠١٠ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
^ ئ ا Royal College of Psychiatrists: Statement from the Royal College of Psychiatrists' Gay and Lesbian Mental Health Special Interest Group 27 May 2010 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە.
^ Australian Psychological Society: Sexual orientation and homosexuality 17 July 2009 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە.
^ "Statement of the American Psychological Association" (PDF). Archived (PDF) from the original on ٦ی ئابی ٢٠١١. Retrieved 24 August 2010. Check date values in: |archive-date= (help)
^ "Marriage of Same-Sex Couples – 2006 Position Statement Canadian Psychological Association" (PDF). Archived from the original (PDF) on ١٩ی نیسانی ٢٠٠٩. Retrieved 2 September 2012. Check date values in: |archive-date= (help) ١٩ی نیسانی ٢٠٠٩ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
^ "Elizabeth Short, Damien W. Riggs, Amaryll Perlesz, Rhonda Brown, Graeme Kane: Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender (LGBT) Parented Families – A Literature Review prepared for The Australian Psychological Society" (PDF). Archived from the original (PDF) on ٤ی ئازاری ٢٠١١. Retrieved 5 November 2010. Check date values in: |archivedate= (help) ٤ی ئازاری ٢٠١١ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
^ "Brief of the American Psychological Association, The California Psychological Association, The American Psychiatric Association, and the American Association for Marriage and Family Therapy as Amici Curiae in support of plaintiff-appellees" (PDF). Archived from the original (PDF) on ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠. Retrieved 21 December 2010. Check date values in: |archive-date= (help)
^ Pawelski JG, Perrin EC, Foy JM, et al. (July 2006). "The effects of marriage, civil union, and domestic partnership laws on the health and well-being of children". Pediatrics. 118 (1): 349–64. doi:10.1542/peds.2006-1279. PMID 16818585.
^ Herek GM (September 2006). "Legal recognition of same-sex relationships in the United States: a social science perspective" (PDF). The American Psychologist. 61 (6): 607–21. doi:10.1037/0003-066X.61.6.607. PMID 16953748. Archived from the original (PDF) on 10 June 2010. ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
^ "How Does the Gender of Parents Matter" (PDF). Journal of Marriage and Family. 72: 3–22. doi:10.1111/j.1741-3737.2009.00678.x. Archived from the original on ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠. Retrieved 21 December 2010. More than one of |archive-url= and |ناونیشانی ئەرشیڤ= specified (help); More than one of |archive-date= and |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= specified (help); Check date values in: |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= (help) ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
^ "Brief presented to the Legislative House of Commons Committee on Bill C38 by the Canadian Psychological Association – June 2, 2005" (PDF). Archived from the original (PDF) on ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢. Retrieved 2 September 2012. Check date values in: |archive-date= (help) ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
^ DONALDSON JAMES, SUSAN (23 June 2011). "Census 2010: One-Quarter of Gay Couples Raising Children". ABC News. Archived from the original on ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧. Retrieved 11 July 2013. Still, more than 80 percent of the children being raised by gay couples are not adopted, according to Gates. Check date values in: |archive-date= (help)
^ Stacey J, Biblarz TJ (2001). "(How) Does the Sexual Orientation of Parents Matter?" (PDF). American Sociological Review. 66 (2): 159–183. doi:10.2307/2657413. This may be partly due to genetic and family socialization processes, but what sociologists refer to as "contextual effects" not yet investigated by psychologists may also be important...even though children of lesbian and gay parents appear to express a significant increase in homoeroticism, the majority of all children nonetheless identify as heterosexual, as most theories across the essentialistt" to "social constructionist" spectrum seem (perhaps too hastily) to expect.
^ American Psychological Association Lesbian & Gay Parenting ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
^ "MSM in Africa: highly stigmatized, vulnerable and in need of urgent HIV prevention". Aidsportal.org. Archived from the original on 13 July 2007. Retrieved 24 August 2010. ١٣ی تەممووزی ٢٠٠٧ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
^ "UNAIDS: Men who have sex with men". UNAIDS. Archived from the original (asp) on 18 June 2008. Retrieved 24 July 2008.
^ Greenwood, Cseneca; Mario Ruberte (9 April 2004). "African American Community and HIV (Slide 14 mentions TG women)". East Bay AIDS Education and Training Center. Archived from the original (ppt) on 10 September 2008. Retrieved 24 July 2008. ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
^ Operario D, Burton J, Underhill K, Sevelius J (January 2008). "Men who have sex with transgender women: challenges to category-based HIV prevention". AIDS Behav. 12 (1): 18–26. doi:10.1007/s10461-007-9303-y. PMID 17705095.
^ Operario D, Burton J (April 2000). "HIV-related tuberculosis in a transgender network—Baltimore, Maryland, and New York City area, 1998–2000". MMWR Morb. Mortal. Wkly. Rep. 49 (15): 317–20. PMID 10858008. Archived from the original on ٢١ی نیسانی ٢٠٠٩. Retrieved ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧. Check date values in: |access-date=, |archive-date= (help)
^ Young RM, Meyer IH (July 2005). "The trouble with "MSM" and "WSW": erasure of the sexual-minority person in public health discourse". Am J Public Health. 95 (7): 1144–9. doi:10.2105/AJPH.2004.046714. PMC 1449332. PMID 15961753.
^ "STI Epi Update: Oral Contraceptive and Condom Use". Public Health Agency of Canada. 23 April 1998. Archived from the original on 27 September 2006. Retrieved 11 July 2007. ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٦ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
^ Cber / Fda. "FDA Policy on Blood Donations from Men Who Have Sex with Other Men". Web.archive.org. Archived from the original on 11 October 2007. Retrieved 24 August 2010.
^ Mravack, Sally A. (July 2006)."Primary Care for Lesbians and Bisexual Women", American Family Physician 74 (2) p. 279–286.
^ Catalyst, Sr. Kitty, Staff of San Francisco City Clinic; "Reading This Might Save Your Ass"; 2001, San Francisco HIV Prevention and STD Prevention and Control.
^ Men Like Us: The GMHC Complete Guide to Gay Men's Sexual, Physical, and Emotional Well-being; Wolfe, Daniel; Gay Men's Health Crisis, Inc; Published by Ballantine Books, 2000; ISBN 0-345-41496-9, 9780345414960.
^ Schlager, Neil, ed. (1998). Gay & Lesbian Almanac. St. James Press. ISBN 1-55862-358-2, p. 152.
^ Meyer, Ilan H. (September 2003). "Prejudice, social stress, and mental health in lesbian, gay, and bisexual populations: conceptual issues and research evidence". Psychological Bulletin. 129 (5): 674–97. doi:10.1037/0033-2909.129.5.674. PMC 2072932. PMID 12956539.
^ "Black gay men, lesbians, have fewer mental disorders than whites, says Mailman School of PH study". Eurekalert.org. Archived from the original on ٧ی ئایاری ٢٠١٠. Retrieved 24 August 2010. Check date values in: |archive-date= (help)
^ Gibson, P. (1989), "Gay and Lesbian Youth Suicide", in Fenleib, Marcia R. (ed.), Report of the Secretary's Task Force on Youth Suicide, United States Government Printing Office, ISBN 0-16-002508-7 ڕاگرتنی CS1: دەقی زیادە:پێرستی دەستکاریکەران (link)
^ Balsam, Kimberly F.; Esther D. Rothblum (June 2005). "Victimization Over the Life Span: A Comparison of Lesbian, Gay, Bisexual, and Heterosexual Siblings" (PDF). Journal of Consulting and Clinical Psychology. 73 (3): 477–487. doi:10.1037/0022-006x.73.3.477. PMID 15982145. Archived from the original (PDF) on 11 March 2007.
^ Ryan, Caitlin; David Huebner; Rafael M. Diaz; Jorge Sanchez (January 2009). "Family Rejection as a Predictor of Negative Health Outcomes in White and Latino Lesbian, Gay, and Bisexual Young Adults". Pediatrics. PEDIATRICS. 123 (1): 346–352. doi:10.1542/peds.2007-3524. PMID 19117902. Archived from the original on ١٦ی ئازاری ٢٠٠٩. Retrieved ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧. Check date values in: |access-date=, |archive-date= (help)
^ Caruso, Kevin, "Gay, Lesbian, Bisexual, and Transgender Suicide", Suicide.org, archived from the original on ٣٠ی نیسانی ٢٠٠٧, retrieved 4 May 2007 Check date values in: |archivedate= (help)
^ Wilson, Jacque (2 July 2008). "24-hour help for gay youth". CNN. Archived from the original on ١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧. Retrieved 26 July 2015. Check date values in: |archive-date= (help)
^ SHYAMANTHA, ASOKAN (11 December 2013). "India's Supreme Court turns the clock back with gay sex ban". Reuters. Archived from the original on ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥. Retrieved 23 December 2013. Check date values in: |archive-date= (help) ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
^ Donovan, James M; American Association of Law Libraries Standing Committee on Lesbian and Gay Issues (2007), Sexual Orientation and the Law, William S. Hein & Co., ISBN 0-8377-0166-X § 5:17
^ "Executive Order 13087 of May 28, 1998" (PDF), Federal Register, 63 (105), 2 June 1998, archived from the original (PDF) on ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٤, retrieved 7 September 2007 Check date values in: |archivedate= (help)
^ Ashton v. Civiletti, 613 F.2d 923, 20 Fair Empl. Prac. Cas. (BNA) 1601, 21 Empl. Prac. Dec. (CCH) P 30297 (D.C. Cir. 1979)
^ Kelly v. City of Oakland, 198 F.3d 779, 81 Fair Empl. Prac. Cas. (BNA) 1455, 77 Empl. Prac. Dec. (CCH) P 46281 (9th Cir. 1999)
^ Renter's Rights Against Sexual Orientation Discrimination, archived from the original on 10 December 2007, retrieved 7 September 2007
^ "State Hate Crime Laws" (PDF), Anti-Defamation League, June 2006, archived from the original (PDF) on 14 June 2007, retrieved 4 May 2007 ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
^ "President Barack Obama Signs Hate Crimes Legislation Into Law". HRC. 28 October 2009. Archived from the original on 28 October 2009. Retrieved 24 August 2010. ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
^ Charter of Fundamental Rights of the European Union
^ بەشداربووانی ویکیپیدیا، ««LGBT rights in Iraq»»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٧ی تەممووزی ٢٠١٧.
^ Swoon-worthy photos: Canadian Prime Minister Justin Trudeau steals hearts at Toronto's Pride parade‏ (ئینگلیزی). USA Today. سەردان لە ڕێکەوتی ٧ی تەممووز، ٢٠١٧.
^ Justin Trudeau joins Canada gay pride march‏ (ئینگلیزی). BBC. BBC News. سەردان لە ڕێکەوتی ٧ی تەممووزی ٢٠١٧.
^ Salt Lake City, UT (20 October 2004). "First Presidency Message on Same-Gender Marriage". Newsroom.lds.org. Archived from the original on 3 June 2008. Retrieved 24 August 2010. ٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٨ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
^ Brownback, Sam (9 July 2004). "Defining Marriage Down – We need to protect marriage". National Review. Archived from the original on 1 June 2008. ١٠ی تەممووزی ٢٠٠٤ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
^ "The Family: A Proclamation to the World". Lds.org. 23 September 1995. Archived from the original on ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣. Retrieved 24 August 2010. Check date values in: |archive-date= (help)
^ Doughty, Steve (28 November 2007). "Gay hate law 'threat to Christian free speech'". London: Daily Mail.
^ Doughty, Steve (6 September 2006). "Christian faces court over 'offensive' gay festival leaflets". London: Daily Mail. Archived from the original on ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦. Retrieved ٧ی تەممووزی ٢٠١٧. Check date values in: |access-date=, |archive-date= (help)
^ Gove, Michael (24 December 2002). "I'd like to say this, but it might land me in prison". London: The Times. Archived from the original on ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٨. Retrieved ٧ی تەممووزی ٢٠١٧. Check date values in: |access-date=, |archive-date= (help)
^ "Christian group likens Tory candidate review to witch hunt". CBC News. 28 November 2007. Archived from the original on 5 June 2008.
^ Kempling, Chris (9 April 2008). "Conduct unbecoming a free society". National Post. Archived from the original on ٢٨ی ئازاری ٢٠١٤. Retrieved ٧ی تەممووزی ٢٠١٧. Check date values in: |access-date=, |archive-date= (help) ٢٨ی ئازاری ٢٠١٤ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
^ Moldover, Judith (31 October 2007). "Employer's Dilemma: When Religious Expression and Gay Rights Cross". New York Law Journal. Archived from the original on ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧. Retrieved ٧ی تەممووزی ٢٠١٧. Check date values in: |access-date=, |archive-date= (help)
^ Ritter, Bob (January–February 2008). "Collision of religious and gay rights in the workplace". Humanist. Archived from the original on 5 March 2012. ٥ی ئازاری ٢٠١٢ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
^ "Bishop loses gay employment case". BBC News. 18 July 2007. Archived from the original on ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧. Retrieved ٧ی تەممووزی ٢٠١٧. Check date values in: |access-date=, |archive-date= (help)
^ Beckford, Martin (5 June 2008). "Catholic adoption service stops over gay rights". London: Telegraph. Archived from the original on ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧. Retrieved ٧ی تەممووزی ٢٠١٧. Check date values in: |access-date=, |archive-date= (help)
^ LeBlanc, Steve (10 March 2006). "Catholic Charities to halt adoptions over issue involving gays". Boston Globe. Archived from the original on ٣ی ئازاری ٢٠١٦. Retrieved ٧ی تەممووزی ٢٠١٧. Check date values in: |access-date=, |archive-date= (help)
^ Gallagher, Maggie (15 May 2006). "Banned in Boston:The coming conflict between same-sex marriage and religious liberty". 011 (33). Archived from the original on ١٦ی ئایاری ٢٠٠٦. Retrieved ٧ی تەممووزی ٢٠١٧. Check date values in: |access-date=, |archive-date= (help) ١٦ی ئایاری ٢٠٠٦ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
^ Capuzzo, Jill (14 August 2007). "Church Group Complains of Civil Union Pressure". The New York Times. Archived from the original on ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧. Retrieved ٧ی تەممووزی ٢٠١٧. Check date values in: |access-date=, |archive-date= (help)
^ Capuzzo, Jill (18 September 2007). "Group Loses Tax Break Over Gay Union Issue". The New York Times. Archived from the original on ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧. Retrieved 31 March 2010. Check date values in: |archive-date= (help)
^ Moore, Carrie (15 May 2008). "LDS Church expresses disappointment in California gay marriage decision". Deseret News. Archived from the original on 1 June 2009. Retrieved 21 August 2009. ١ی حوزەیرانی ٢٠٠٩ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
^ Adamczyk, Amy (2017). Cross-National Public Opinion about Homosexuality: Examining Attitudes across the Globe. University of California Press. pp. 3–7. Archived from the original on ١٧ی شوباتی ٢٠١٧. Retrieved ٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧. Check date values in: |access-date=, |archive-date= (help)
^ *بەشداربووانی ویکیپیدیا، ««Same-sex marriage in California»»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧.
^ "Charge #1 and specifications preferred by the Presbytery of Southern California against The Rev. C. Lee Irons" (PDF). Presbytery of Southern California of the Orthodox Presbyterian Church. Archived from the original (PDF) on ٢٣ی تەممووزی ٢٠٠٨. Retrieved 27 June 2008. claiming that homosexuality is an unchosen "condition," rather than a sin of the heart, [...] contradicts the teaching of Scripture that both the desire and the act are sin. Check date values in: |archive-date= (help) ٢٣ی تەممووزی ٢٠٠٨ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
^ سێکس و کۆمەڵگە – بەرگی ٣ – پەڕەی ٨٣٤
^ The Wiley-Blackwell Companion to Religion and Social Justice – Page 543, Michael D. Palmer, Stanley M. Burgess – 2012
^ Introduction to New and Alternative Religions in America, Eugene V. Gallagher, W. Michael Ashcraft – 2006
^ Cabezón, p. vii, "Introduction"
^ Harrold, Max (16 February 1999). "Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity". The Advocate, reprinted in Highbeam Encyclopedia. Archived from the original on ٢٠ی ئایاری ٢٠١١. Retrieved 10 September 2007. Check date values in: |archive-date= (help)
^ Gordon, Dr Dennis (10 April 2007). "'Catalogue of Life' reaches one million species". National Institute of Water and Atmospheric Research. Archived from the original on 13 July 2007. Retrieved 10 September 2007.
^ "Gay Lib for the Animals: A New Look At Homosexuality in Nature – 2/1/1999 – Publishers Weekly". Publishersweekly.com. Archived from the original on 29 July 2012. Retrieved 2 September 2012.
^ Animal Homosexuality: A Biosocial Perspective ٢٣ی شوباتی ٢٠١٧ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. By Aldo Poiani, A. F. Dixson, p. 179, 2010, Cambridge University Press
^ ئ ا Levay, Simon (2011). Gay, Straight, and The Reason Why The Science of Sexual Orientation. Cambridge, Massachusetts: Oxford University Press. pp. 70–71. More than one of |ناونیشان= and |title= specified (help)
کتێبەکان[دەستکاری]
١٩٨٠کان
Adam, Barry (1987). The Rise of a Gay and Lesbian Movement, G. K. Hall & Co. ISBN 0-8057-9714-9
Boswell, John (1980), Christianity, Social Tolerance, and Homosexuality: Gay People in Western Europe from the Beginning of the Christian Era to the Fourteenth Century, University of Chicago Press, ISBN 978-0-226-06711-7, archived from the original on 28 September 2006
Dover, Kenneth J. , Greek Homosexuality, Gerald Duckworth & Co. Ltd. 1979, ISBN 0-674-36261-6(hardcover), ISBN 0-674-36270-5(paperback)
d'Emilio, John Sexual Politics, Sexual Communities: The Making of a Homosexual Minority in the United States, 1940–1970, University of Chicago Press 1983, ISBN 0-226-14265-5
Foucault, Michel (1986), The History of Sexuality, Pantheon Books, ISBN 0-394-41775-5
Roth, Norman. The care and feeding of gazelles: Medieval Arabic and Hebrew love poetry. IN: Lazar & Lacy. Poetics of Love in the Middle Ages, George Mason University Press 1989, ISBN 0-913969-25-7
١٩٩٠ەکان
Bagemihl, Bruce (1999), Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity, St. Martin's Press, ISBN 0-312-19239-8
Bérubé, Allan, Coming out under Fire: The History of Gay Men and Women in World War Two, New York: MacMillan 1990, ISBN 0-02-903100-1
Brown, Lester B. (1997), Lester B. Brown, ed., Two spirit people: American Indian, lesbian women and gay men, Routledge, ISBN 978-0-7890-0003-3
Bullough, Vern L.; Brundage, James A. (2000), Handbook of medieval sexuality, Taylor & Francis, ISBN 978-0-8153-3662-4
Chauncey, George (1995), Gay New York: Gender, Urban Culture, and the Making of the Gay Male World, 1890–1940 (reprint, illustrated ed.), Basic Books, ISBN 978-0-465-02621-0
Dynes, Wayne R.; Johansson, Warren; Percy, William A.; Donaldson, Stephen (1990), Encyclopedia of homosexuality (2 Volumes), Garland Pub., ISBN 978-0-8240-6544-7
Faderman, Lillian (1993), Odd girls and twilight lovers: a history of lesbian life in twentieth-century America (4 ed.), Columbia University Press, ISBN 978-0-231-07488-9
Hinsch, Bret, Passions of the Cut Sleeve: The Male Homosexual Tradition in China, The University of California Press, 1990, ISBN 0-520-06720-7
Johansson, Warren; William A. Percy (1994), Outing: shattering the conspiracy of silence, Routledge, ISBN 978-1-56024-419-6
Michael, Robert T. (1994), Sex in America: a definitive survey, Little, Brown, ISBN 978-0-316-91191-7
Percy, William Armstrong (1998), Pederasty and Pedagogy in Archaic Greece, University of Illinois Press, ISBN 978-0-252-06740-2
Ramos, Juanita (1987), Compañeras: Latina lesbians (an anthology), Latina Lesbian History Project
Rousseau, George, Perilous Enlightenment: Pre- and Post-Modern Discourses—Sexual, Historical, Manchester University Press 1991, ISBN 0-7190-3301-2
Schmitt, Arno; Jehoeda Sofer (1992), Arno Schmitt; Jehoeda Sofer, eds., Sexuality and eroticism among males in Moslem societies, Routledge, ISBN 978-1-56024-047-1
Terry, Jennifer (1999), An American obsession: science, medicine, and homosexuality in modern society, University of Chicago Press, ISBN 978-0-226-79367-2
٢٠٠٠ەکان
Bernstein, Elizabeth; Schaffner, Laurie (2005), Regulating sex: the politics of intimacy and identity, Routledge, ISBN 978-0-415-94869-2
Bullough, Vern L. (2002), Before Stonewall: activists for gay and lesbian rights in historical context, Routledge, ISBN 978-1-56023-193-6
Davidson, James (2007). The Greeks And Greek Love: A Radical Reappraisal of Homosexuality In Ancient Greece. Weidenfeld & Nicolson. ISBN 0-297-81997-6.
Gunther, Scott Eric (2009). The Elastic Closet, A History of Homosexuality in France, 1942-present. New York: Palgrave Macmillan. ISBN 978-0-230-59510-1.
Johnson, David K. (2004), The lavender scare: the Cold War persecution of gays and lesbians in the federal government, University of Chicago Press, ISBN 978-0-226-40481-3
Myers, JoAnne (2003), Historical dictionary of the lesbian liberation movement: still the rage, Scarecrow Press, ISBN 978-0-8108-4506-0
Vanita, Ruth (2002), Queering India: same-sex love and eroticism in Indian culture and society, Routledge, ISBN 978-0-415-92950-9
وتارە ڕۆژنامەیییەکان[دەستکاری]
Bagley, Christopher; Tremblay, Pierre (1998), "On the Prevalence of Homosexuality and Bisexuality, in a Random Community Survey of 750 Men Aged 18 to 27", Journal of Homosexuality, New York: Haworth Press, 36 (2): 1–18, doi:10.1300/j082v36n02_01, ISSN 0091-8369, OCLC 91129391
Crew, Louie; Norton, Rictor (1974), "The Homophobic Imagination", College English, 3, Nov 74, 36 (3): 272–90, doi:10.2307/374839, ISSN 0010-0994, JSTOR 374839, OCLC 427092211
Iemmola, Francesca; Ciani, Andrea Camperio (2009), "New Evidence of Genetic Factors Influencing Sexual Orientation in Men: Female Fecundity Increase in the Maternal Line" (Article), Archives of Sexual Behavior, no. 3: Springer, 38: 393–399, doi:10.1007/s10508-008-9381-6, ISSN 0004-0002, OCLC 360232526, PMID 18561014 [بەستەری مردوو]
LeVay, Simon (1991), "A difference in hypothalamic structure between heterosexual and homosexual men.", Science, 253 (5023): 1034–7, doi:10.1126/science.1887219, ISSN 0036-8075, OCLC 121655996, PMID 1887219
McConaghy, N; Hadzi-Pavlovic, D; Stevens, C; Manicavasagar, V; Keller, M; MacGregor, S; Wright, M; Bailey, J; et al. (2006), "Fraternal Birth Order and Ratio of Heterosexual/Homosexual Feelings in Women and Men", Journal of Homosexuality, 51 (4): 161–174, doi:10.1300/J082v51n04_09, ISSN 0091-8369, OCLC 202629885, PMID 17135133
وتارەکانی ئینتەرنێت[دەستکاری]
Burr, Chandler. Homosexuality and biology. The Atlantic, June 1997, ISSN 1072-7825. An overview of recent research in layman's language.
BBC News (شوبات ١٩٩٨): Fingerprints Study
BBC News (نیسان ١٩٩٩): Doubt cast on 'gay gene'
"WebMD (March 2000)". Archived from the original on ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨. Retrieved 31 January 2017. Check date values in: |archive-date= (help): Pointing the Finger at Androgen as a Cause of Homosexuality
BBC News (تشرینی یەکەم ٢٠٠٤): Genetics of homosexuality
James Davidson, London Review of Books, 2 June 2005, "Mr and Mr and Mrs and Mrs"—detailed review of The Friend, by Alan Bray, a history of same-sex marriage and other same-sex formal bonds
بەستەرە دەرەکییەکان[دەستکاری]
ھاوڕەگەزخوازیلە پرۆژە خوشکەکانی ویکیپیدیا
فەرھەنگ لە ویکیفەرھەنگ
میدیا لە ویکیمیدیا کۆمنز
ھەواڵ لە ویکیھەواڵ
وتە لە ویکیوتە
دەق لە ویکیسەرچاوە
کتێب لە ویکیکتێب
سەرچاوە لە ویکیزانکۆ
گەی، لێزبیان و دووڕەگەزخواز/مێژوو لە کێرلی
ئینسایکڵۆپیدیای فەلسەفەی ستانفۆرد – ھاوڕەگەزخوازی
ڕاپۆرتی ئێن ئاڕ تی لەسەر ھاوڕەگەزخوازی[بەستەری مردوو]
ئەم وتارە بە زمانی ئینگلیزی بخوێنەوە
تۆمارەکان
LCCN: sh85061780
GND: 4025798-8
BNF: cb119320348 (data)
NDL: 00561719
NKC: ph120792
BNE: XX527460
دەروازەی کۆمەڵگا
دەروازەی مێژوو
دەروازەی پزیشکی
دەروازەی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە
ئەم وتارە لەسەر وەشانی ٣١ی تەممووزی ٢٠١٧ بووە بە وتارێکی ھەڵبژێردراو (بەراوردکردن بە ئێستا • پەڕەی لێدوان • پەڕەی پاڵاوتن)
وەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ھاوڕەگەزخوازی&oldid=1005581»
پۆلەکان:
ڕاگرتنی CS1: دەقی زیادە:پێرستی نووسەران
ھەموو ئەو پەڕانەی خاوێنکردنیان پێویستە
وتارەکانی ویکیپیدیا کە پێویستیان بە ژمارەی لاپەڕەیە بۆ سەرچاوە لە September 2010ەوە
ڕاگرتنی CS1: دەقی زیادە:پێرستی دەستکاریکەران
ھاوڕەگەزخوازی
ئەوین
کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە
خواستی ڕەگەزی
پەیوەندییە کەسییەکان
پۆلە شارداوەکان:
CS1 errors: dates
ڕاگرتنی CS1: BOT: original-url status unknown
Webarchive template wayback links
Webarchive template archiveis links
ئەو پەڕانەی پارامەتری زیادەیان ھەیە
Harv and Sfn no-target errors
ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان
وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان لە حوزەیرانی ٢٠١٨ەوە
ئەو وتارانەی کێشەی پارامەتری ڕێکەوت ھەیە لە داڕێژەکانیاندا
Pages using ISBN magic links
Wikipedia pages with incorrect protection templates
وتارەکان بە دەقی زمانی explicitly cited ئینگلیزی
وتارەکان بە وتەگێڕانەوە و دانەپاڵەوە
وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان لە شوباتی ٢٠٢٠ەوە
ئەو وتارانەی بەستەری کێرلی لەخۆ دەگرن
وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان لە ئابی ٢٠٢١ەوە
وتارەکانی ویکیپیدیا بە ناسراوەی LCCN
وتارەکانی ویکیپیدیا بە ناسراوەی GND
وتارەکانی ویکیپیدیا بە ناسراوەی BNF
دەروازەی کۆمەڵگا/وتارە پەیوەندیدارەکان
دەروازەی مێژوو/وتارە پەیوەندیدارەکان
دەروازەی پزیشکی/وتارە پەیوەندیدارەکان
دەروازەی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە/وتارە پەیوەندیدارەکان
ھەموو ئەو وتارانەی تووڵی دەروازەیان بەکارھێناوە
وتارە ھەڵبژێردراوەکان
ئەم پەڕەیە دواجار لە ‏١٧:٤٣ی ‏٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ نوێ کراوەتەوە.
دەق لەژێر Creative Commons Attribution-ShareAlike License لەبەردەستە؛ لەوانەیە مەرجی تریشی پێوە ببێت. بۆ وردەکاری مەرجەکانی بەکارھێنان ببینە.