koncepcja filozoficzna, według której wszystkie zdarzenia w ramach przyjętego paradygmatu są połączone związkiem przyczynowo-skutkowym, a zatem każde zdarzenie jest zdeterminowane przez swoje przyczyny.

Determinizm wyklucza przypadek jako zjawisko obiektywne: poczucie losowości jest wyłącznie stanem subiektywnym wynikającym z niedoboru informacji.


dawna chińska jednostka monetarna odpowiadająca 37,3 g czystego srebra.

Pierwsze taele były odlewane ze srebra w Szanghaju od 1856 roku.


Pomimo istnienia układu białek regulujących działanie dopełniacza, nadmierne jego pobudzenie lub defekty białek regulacyjnych mogą być przyczyną powstawania pewnych schorzeń.

zespół kilkudziesięciu białek obecnych w osoczu, a także w innych płynach ustrojowych, wraz z powiązanymi z nimi funkcjonalnie licznymi receptorami i białkami regulatorowymi.


Binarnym odpowiednikiem petabitu jest pebibit, równy 2^50 = 1024^5 bitów.

jednostka informacji równa 10^15 bitów.


w budownictwie jest to sztywna konstrukcja, krata zbudowana z prętów lub elementów żelbetowych, drewnianych.

Przeważnie kratownice konstruuje się jako ustroje statycznie wyznaczalne, dla których łatwiej można wyznaczyć reakcje podpór i siły wewnętrzne, niż w ustrojach statycznie niewyznaczalnych.

Najprostszą kratownicę stanowią trzy pręty połączone przegubami "w trójkąt".


silnie oddziałująca cząstka elementarna złożona z kwarków.

Właściwością hadronów jest ich liczba barionowa oraz całkowity ładunek elektryczny, choć budujące je kwarki mają ładunki ułamkowe (2/3 e lub –1/3 e).


Zającowate zwykle poruszają się skokami, osiągają szybkość do 70 km/h.

zającowate, Leporidae – rodzina zajęczaków obejmująca około 60 gatunków; zamieszkują wszystkie kontynenty poza Antarktydą.

zające, Leporidae – rodzina zajęczaków obejmująca około 60 gatunków; zamieszkują wszystkie kontynenty poza Antarktydą.

Zające mają tylne kończyny znacznie dłuższe od przednich.


odosobnione wzgórze zbudowane ze skał odporniejszych na wietrzenie, niż skały go otaczające.

Twardziele są dość częstymi formami, można za nie uznać wiele wystających ponad powierzchnię terenu formacji skalnych bądź nawet wzniesień nie o skalnym charakterze, jeśli ich wyodrębnienie nastąpiło w wyniku zniszczenia mniej odpornych skał otaczających.


Zatoka jamista rozciąga się od szczeliny oczodołowej górnej do szczytu części skalistej kości skroniowej.

jedna z zatok żylnych opony twardej.


organiczny związek chemiczny, lek odchudzający o działaniu stymulującym, pochodna fenyloetyloaminy, C17H21N.

Niektóre stymulanty używane są w medycynie w celu: podtrzymywania czujności i przeciwdziałania zmęczeniu, szczególnie w sytuacjach gdy sen jest niemożliwy (na przykład podczas prowadzenia pojazdów), zapobiegania chorobowemu zmęczeniu i senności (jak w przypadku narkolepsji), odchudzania (fentermina, benzfetamina) czy podnoszenia zdolności koncentracji i skupienia (zwłaszcza w przypadku ADHD).


u roślin nieulistniona część pędu, na której wyrasta kwiat, a następnie owoc.

U części gatunków roślin owoc oddziela się od szypułki po dojrzeniu, u niektórych pozostaje trwale złączony z szypułką.


przenośna świątynia starożytnych Izraelitów.

przenośna świątynia starożytnych Izraelitów, zastąpiona potem świątynią Salomona; słowo pojawia się bez określenia, o czyj przybytek chodzi.

Mojżesz wybudował przybytek, by nie musieli za każdym razem udawać się na górę Synaj, gdy chcieliby się modlić do Boga.

Przybytek Mojżeszowy został skonstruowany w czasie wędrówki Izraelitów z Egiptu do Ziemi Obiecanej pod górą Synaj, na półwyspie Synaj przez Besaleela na polecenie Mojżesza.


jeden z działów lingwistyki zajmujący się badaniem dźwięków mowy ludzkiej (zwanych głoskami) od strony ich artykulacji (tj. sposobu wytwarzania za pomocą narządów mowy; to tzw. fonetyka artykulacyjna), ich cech fizycznych (dokładniej: akustycznych - fonetyka akustyczna) ich odbierania (fonetyka audytywna), reakcji, jakie owe głoski wywołują w psychice człowieka (psychofonetyka).

Fonetykę, jak zresztą każdą inną dziedzinę wiedzy, można pojmować synchronicznie i diachronicznie.


stosunek transformaty Laplace'a sygnału wyjściowego do transformaty Laplace'a sygnału wejściowego układu przy zerowych warunkach początkowych.

Dla układu wielowymiarowego o {\\displaystyle n\\,} n\\, wejściach i {\\displaystyle m\\,} m\\, wyjściach można określić {\\displaystyle m\\,} m\\, x {\\displaystyle n\\,} n\\, transmitancji wiążących każde wyjście z każdym wejściem.


Sejm w 1775 zniósł hibernę zastępując ją podwyższeniem o połowę podymnego w dobrach królewskich.

zimowe uposażenie wojska w I RP.


w chemii: symbol srebra.

pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych w układzie okresowym.

Srebro jest bardzo ciągliwym i kowalnym (nieco twardszym od złota), jednowartościowym metalem 11 grupy, z lśniącym połyskiem, dającym się łatwo polerować.


ostro zakończone, podługowate twory występujące w budowie morfologicznej roślin; też ostro zakończone, wąskie wyrostki blaszki liściowej występujące u niektórych traw.

Ostroga występuje np. u niektórych roślin z rodziny fiołkowatych, jaskrowatych, storczykowatych.


Ze względu na bardzo bliskie pokrewieństwo kwaggi i zebry stepowej naukowcy południowoafrykańscy rozpoczęli prace nad rewitalizacją kwaggi poprzez odpowiedni dobór genetyczny, mając plany ewentualnego wprowadzenia tego zwierzęcia do ekosystemu.

Kwagga wymarła około 1870 roku na wolności, a 12 sierpnia 1883 roku w niewoli.

kwagga, Equus quagga quagga – wymarły podgatunek zebry stepowej należącej do rodziny koniowatych; jeszcze w XIX w. żyła w licznych stadach w południowej Afryce.

kwagga właściwa, Equus quagga quagga – wymarły podgatunek zebry stepowej należącej do rodziny koniowatych; jeszcze w XIX w. żyła w licznych stadach w południowej Afryce.

Kwagga właściwa wymarła około 1870 roku na wolności, a 12 sierpnia 1883 roku w niewoli.


Polskie wydanie Ewangeliarza zawiera teksty Ewangelii na niedziele i święta, z uwzględnieniem trzyletniego cyklu czytań niedzielnych.

Pierwszy znany kodeks z tego okresu to Ewangelistarz spisany złotą uncjałą, na purpurowym pergaminie przez Godeskalka ok. 781 r. (obecnie przechowywany w Paryżu, w Bibliothèque Nationale)

w Kościołach chrześcijańskich ozdobna księga liturgiczna zawierająca teksty Ewangelii odczytywane w liturgii.


zewnętrzna warstwa cytoplazmy komórki.

Ektoplazma jest stałą substancją, stanowiącą zewnętrzną warstwę cytoplazmy komórki.


Goły czerep będący gotowym produktem charakterystyczny jest dla naczyń ceramicznych ludów pierwotnych (np. ceramika siwa) oraz niektórych kultur wiejskich Polski (np. ceramika iłżecka).

skorupa ceramiczna, stanowiąca właściwą ściankę przedmiotu; wypalona, lecz nie szkliwiona i nie malowana.


żel, w którym fazą rozproszoną jest woda.

Przykładem hydrożelu jest galaretka z żelatyny.


Dinozaury nie są tu liczne, znakomite warunki do życia znajdują tu natomiast gady morskie z grupy plezjozaurów, jak kryptoklidy, oraz rybożerne pterozaury, jak ramforynchy.

W 1861 Johann Wagner odnalazł kolejny okaz w Mulheim, tym razem z zachowanym ogonem, co wskazywało przynależność do podrzędu ramforynchów.

Rhamphorhynchidae – rodzina pterozaurów z podrzędu Rhamphorhynchoidea, żyjących w okresie jury na terenach Europy, Afryki, Azji i Ameryki Środkowej; ich skamieniałości znajdowano we Włoszech, Anglii, Portugalii, Indiach, Chinach, Kazachstanie, Tanzanii i Kubie.


Wysokość wiertnicy dochodzi do 60 metrów.

zespół powiąznych ze sobą urządzeń mechanicznych niezbędnych do wykonania otworu wiertniczego w skale, gruncie lub betonie.


terytorium otoczone ze wszystkich stron terytorium lądowym innego państwa.

część terytorium państwa lub innej jednostki administracyjnej, położona w oddzieleniu od głównego jego obszaru, lecz na tym samym obszarze lądowym (przeważnie kontynent).

Enklawy są dziedzictwem historycznym i politycznym, choć niekiedy niektóre terytoria stały się faktycznymi enklawami na skutek np. zmiany biegu rzeki.

Obecnie w Polsce nie ma eksklaw na poziomie wojewódzkim.


przyrząd do asekuracji w czasie wspinaczki o kształcie cyfry 8 - dwa metalowe pierścienie.

Aktualnie nie zaleca się stosowania ósemki jako głównego przyrządu asekuracyjnego z uwagi na jej tendencje do skręcania liny.


zdobienia powierzchni elementów architektonicznych za pomocą jej podziału na części ciągłym, równoległym wąskim motywem o niezmiennych profilu przekroju.

Kościół posiadał charakterystyczny gzyms rozczłonkowany profilowaniem przy użyciu: wałków, listew i licznych uskoków o zróżnicowanej


Według Niny Kracherowej Racibórz jako dziedzictwo książąt piastowskich ma w herbie pół koła, bowiem Piast był kołodziejem.

rzemieślnik zajmujący się wyrobem drewnianych wozów, sań i części do nich, głównie kół.

Urodził się 4 lipca 1891 r. w Wałkach, w Charkowskim powiecie, w rodzinie majstra-kołodzieja.


Cycadophytina – podgromada roślin należąca do typu (gromady) nagonasiennych.

Czasem do nagonasiennych wielkolistnych zalicza się także paprocie nasienne (Pteridospermopsida), które w świetle najnowszych badań stawia się w randze typu (gromady).


rodzaj fortyfikacji wznoszonych w latach 4900-4500 p.n.e. w Europie w formie konstrukcji drewniano-ziemnej na planie kolistym.

Wnętrze zwykle było niezabudowane, ślady osadnictwa zazwyczaj znajdowane są na zewnątrz rondela.


żołnierz formacji wojskowej występującej w wojskach napoleońskich na początku XIX wieku.

Według regulaminu z dnia 2 marca 1807 roku woltyżerów wyróżniały przede wszystkim zielone epolety.


Od momentu utworzenia admirał jest najwyższym stopniem wojskowym w polskiej Marynarce Wojennej.

najwyższy stopień wojskowy w marynarce wojennej.


E łączy przetwarzanie oparte na komunikatach ze składnią języka Java.

obiektowo zorientowany język programowania przeznaczony dla bezpiecznych obliczeń rozproszonych, stworzony przez Marka S. Millera i innych w Electric Communities w roku 1997.


w kulturze dawnych Słowian obrzęd polegający na rytualnym obcięciu włosów dziecku płci męskiej, zazwyczaj kończącemu 7 lat, połączony z nadaniem imienia.

Postrzyżyny wpisują się w ogólnoludzkie praktyki symbolicznego przyjęcia młodzieńców do wspólnoty, takie jak obrzezanie, rytualne okaleczenia etc.


islamskie państwo lub prowincja, którego panujący władca nosi tytuł emira.

Emirat zwykle odnosi się do prowincji, która jest zarządzana przez emira (np. region w Arabii Saudyjskiej zarządzany przez emira jest nazywany emiratem), chociaż po arabsku termin ten może być uogólniany, aby oznaczyć jakąkolwiek prowincję kraju, która jest zarządzana przez członka klasy rządzącej.


Początkowo wieże typu stołp były wolnostojące i przeznaczone do obrony pasywnej, z czasem zaczęto je włączać w obwód obronny zamku i zaopatrywać w elementy zwiększające możliwości aktywnej obrony.

średniowieczna wieża na planie koła, owalu, prostokąta lub wieloboku o znacznej wysokości (30–50 m) i dużej grubości murów (3–5 m), niezamieszkiwana w czasie pokoju.


roślina rosnąca na innej roślinie, ale zwykle nieprowadząca pasożytniczego trybu życia; korzysta z innego gatunku jako podpory, a odżywia się najczęściej samodzielnie.

Mianem aerofitów określa się także czasem wszelkie epifity.

Możliwość zasiedlania innych roślin ułatwia epifitom dostęp do światła, ale ceną za to są specyficzne warunki siedliskowe, cechujące się trudną dostępnością, ograniczonymi zasobami związków mineralnych, związków azotu i wody.

W skład lasów deszczowych Liberii wchodzą m.in. palisandry, mahoniowce, palmy, liany i epifity, czyli po prostu porośla.

nazwa stosowana czasami jako synonim epifitu, czyli rośliny rosnącej na innej roślinie, ale zwykle niprowadzącej pasożytniczego trybu życia.


Informacja o konwergencji, wysyłana do mózgu z mięśni oka, przydatna jest w percepcji głębi (im bliżej znajduje się obiekt, tym większy jest kąt konwergencji) – jednak tylko na odległość ok. 3 metrów.

jednoczesny ruch gałek ocznych ku linii pośrodkowej przedniej dzięki skurczowi mięśni prostych przyśrodkowych oczu.

Stosunkowo często u młodszych dzieci występują nieprawidłowości w zakresie ruchów gałek ocznych, np. brak płynności i słaba konwergencja.


pierwszy współczynnik części osobliwej w rozwinięciu danej funkcji holomorficznej w szereg Laurenta w ustalonym punkcie.

Twierdzenie o residuach pomaga przy obliczaniu całek po konturach.


Prawdziwe przedrostki były w praindoeuropejskim bardzo rzadkie (z wyjątkiem *n- tworzącego wyrazy zaprzeczone), natomiast wiele było złożeń (wyrazów zawierających dwa rdzenie), a w różnych funkcjach gramatycznych używano tzw. reduplikacji, czyli częściowego powtórzenia pierwszej sylaby (np. *bhi-bher- od rdzenia *bher- 'nosić').

prajęzyk wspólny dla języków indoeuropejskich.

prajęzyk, wspólny przodek języków indoeuropejskich, niezaświadczony bezpośrednio, ale częściowo zrekonstruowany za pomocą metody porównawczej.


dość wolne tempo muzyczne- wolniejsze do andante i szybsze od largo.

Odmianą jest Adagietto (nieco szybciej od adadżio).

Odmianą jest Adagietto (nieco szybciej od adagio).


w termodynamice funkcja określająca kierunek przebiegu zjawisk związanych z przemianami i przepływem energii.

Rozprostowywanie się łańcuchów podczas odkształceń elastycznych powoduje, że w materiale dochodzi do zmniejszenia entropii (ilość możliwych konformacji maleje, więc maleje entropia).


Grubość otuliny określa się w zależności od agresywności środowiska pracy elementu konstrukcji, stopnia zabezpieczenia przeciwpożarowego, klasy betonu, projektowanego okresu użytkowania obiektu, względów konstrukcyjnych i innych.

warstwa betonu.


Pomimo że steradian jest jednostką SI, jest on, tak jak miara kąta płaskiego, wielkością niemianowaną.

symbol steradiana - jednostki uzupełniającej układu SI określającej wartość kąta bryłowego.

jednostka uzupełniająca układu SI określająca wartość kąta bryłowego.


Żebra są budowane z materiałów (głównie metale) o dużej przewodności cieplnej.

jest to część urządzenia, która ma na celu usprawnienie wymiany ciepła przez zwiększenie powierzchni, na której ta wymiana się odbywa.


pozbawiona liści łodyga wyrastająca z kłącza lub szyjki korzeniowej.

Łodyga kwiatonośna tworzy bezlistny głąbik.

rodzaj łodygi, część rośliny, z której wyrasta kwiat.

Morfologia głąbików, ich barwa, wysokość, pokrycie włoskami mają znaczenie przy oznaczaniu niektórych gatunków roślin.


Coraz częściej stosuje się sejsmografy z nieruchomym wahadłem, w których mierzy się siłę potrzebną do utrzymania wahadła nieruchomo.

urządzenie do wykrywania i rejestracji drgań skorupy ziemskiej (przemieszczeń, prędkości lub przyspieszenia) wywołanych wstrząsami naturalnymi lub sztucznymi.


otwór strzelniczy w ścianie lub w sklepieniu obiektu fortyfikacyjnego, przez który wystawia się lufę karabinu lub działa podczas prowadzenia ognia.

Nad ambrazurą znajduje się zwykle system wentylacyjny dla odprowadzania dymu i spalin.


Fregaty należą do największych żaglowców świata, a nosić mogą do sześciu pięter żagli (czasem nawet siedem).

żaglowiec przynajmniej trzymasztowy (czasami cztero- i pięciomasztowy), niosący na wszystkich masztach ożaglowanie rejowe.


Jak podaje Krzysztof Szymborski, tylko w 150 kulturach, spośród 1200 przebadanych, monogamia jest jedynym obowiązującym modelem, a inne formy małżeństwa są niedozwolone.

w rozumieniu formalnym: typ związku małżeńskiego, w którym jeden mężczyzna związany jest trwale z jedną kobietą (definiowane również jako małżeństwo tylko z jedną osobą na raz).


w chemii: symbol tytanu.

Stopy tytanu są wykorzystywane w przemyśle lotniczym (silniki odrzutowe, promy kosmiczne), militarnym, procesach metalurgicznych, motoryzacyjnym, medycznym (protezy dentystyczne, ortopedyczne klamry), sportów ekstremalnych i innych.

Ti - pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych w układzie okresowym o liczbie atomowej 22; jest lekki, charakteryzuje się wysoką wytrzymałością mechaniczną, odpornością na korozję (w tym również wody morskiej i chloru).


Woltamper (jego jednostki pochodne kVA i MVA) jest jednostką używaną do określania mocy znamionowej np. transformatorów energetycznych lub zasilaczy awaryjnych (UPS), itp.

symbol woltoampera - jednostki miary mocy pozornej w układzie SI.

jednostka miary mocy pozornej w układzie SI.

jednostka mocy pozornej w obwodach prądu zmiennego.

symbol amperowolta - jednostki miary mocy pozornej w układzie SI.


polifoniczność, wielogłosowość, wielogłos - cecha dzieła muzycznego, jego faktury, wielogłosowość.

W okresie renesansu rozwinęła się polifonia fugowana, oparta na kontrapunkcie podwójnym (i wielokrotnym).


Po raz pierwszy informacje o moskalikach opublikowano w "Magazynie" dołączanym do "Gazety Wyborczej", tam też później wydrukowano cykl wierszyków autorstwa Szymborskiej, Stanisława Barańczaka, Michała Rusinka, Mikołaja Szymańskiego i Probierczyka, co spopularyzowało pisanie moskalików zarówno wśród czytelników, jak i innych poetów.

krótki, rymowany i dowcipny wierszyk, będący parodią fragmentu "Poloneza Kościuszki" Rajnolda Suchodolskiego.


rodzaj pancerza, skórzana kurtka z naszytymi lub przynitowanymi od wewnątrz płytkami metalowymi.

Brygantyny były używane w Europie i Azji od XII do XV wieku, początkowo przez piechotę, potem tylko przez strzelców (łuczników i kuszników) zarówno pieszych jak i konnych.


Złoto jest ciężkim, miękkim i błyszczącym metalem, będącym najbardziej kowalnym i ciągliwym spośród wszystkich znanych metali.

w chemii: symbol złota.

pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 79.


U sosny cewki mają średnio 0,7 mm długości i około 0,01 mm szerokości.

martwe komórki wchodzące w skład tkanki przewodzącej – ksylemu.


w optyce: punkt, w którym przecinają się promienie świetlne.

w optyce: punkt, w którym przecinają się promienie świetlne, początkowo równoległe do osi optycznej, po przejściu przez układ optyczny skupiający (ognisko rzeczywiste) lub punkt, w którym przecinają się przedłużenia tych promieni po przejściu przez rozpraszający układ optyczny (ognisko pozorne).

Z definicji ogniska wynika, że umieszczenie źródła światła w ognisku spowoduje, że wiązka światła, po odbiciu od zwierciadła lub przejściu przez soczewkę, będzie równoległa do osi optycznej.


w psychologii: holistyczna teoria osobowości i szkoła terapeutyczna, zrodzona na gruncie ruchu humanistycznego w psychologii.

Psychologiczny egzystencjalizm postuluje przede wszystkim podmiotowe podejście poznawcze, zarzucając tradycyjnym szkołom (behawioryzm, psychoanaliza) sztuczne czynienie podziału na psychikę i organizm.


Ponadto kryptografia zajmuje się takimi zagadnieniami, jak: podpis cyfrowy, głosowanie elektroniczne (e-voting), dowód z wiedzą zerową, współdzielenie tajemnic, obliczenia wielopodmiotowe i inne.

dziedzina wiedzy o przekazywaniu informacji w sposób zabezpieczony przed niepowołanym dostępem.

dziedzina wiedzy zajmująca się metodami ukrywania danych przed niepowołanymi osobami.


ostatnie stadium larwalne owadów przechodzących przeobrażenie niezupełne (hemimetabolia) i niektórych pajęczaków, objawiające się obecnością zawiązków skrzydeł.

Po stadium nimfy powstaje forma dorosła owada (imago), co odróżnia owady przechodzące przeobrażenie niezupełne od owadów o przeobrażeniu zupełnym (holometabolia), gdzie pomiędzy stadium larwalnym a imago występuje jeszcze stadium poczwarki.


Swobodne dysponowanie przez królów kadukiem zostało ograniczone konstytucjami sejmowymi z lat 1562 i 1576.

spadek pozostawiony bez dziedziców.


W programie wartość zmiennej może być odczytywana lub zastępowana nową wartością, tak więc wartość zmiennej może zmieniać się w trakcie wykonywania programu, natomiast dwa pierwsze atrybuty (nazwa i miejsce przechowywania) nie zmieniają się w trakcie istnienia zmiennej.

w informatyce - konstrukcja programistyczna pozwalająca na modyfikowanie wartości; element kodu programu.


gatunek rosyjskiego folkloru powstały w 1870 roku; przyśpiewka.

Charakterystyczną cechą języka czastuszki jest wyrazistość i bogactwo środków językowych często wychodzących poza ramki języka literackiego.


niemal monomineralna osadowa skała węglanowa, zbudowana głównie z minerału o tej samej nazwie.

Dolomit pierwotny powstaje w wyniku bezpośredniego wytrącenia się z wody morskiej.


matematyczna jednostka miary kąta, która wynosi 1/360 kąta pełnego.

1° = (π/180) rad = 60′ = 3600″ = 216000‴ = 12960000⁗ ≈ 17,453 tysiącznej.

oznaczenie stopnia - jednostki miary kąta płaskiego, równej 1/360 kąta pełnego czyli 1/90 kąta prostego.


metoda filtracji zawiesin przy użyciu membran porowatych, których pory są względnie duże (0,2–10 μm) i już przy niewielkim ciśnieniu (0,1–0,3 MPa) umożliwiają duży przepływ (wynoszący od kilku do kilkunastu m³/(m²·h)).

W piwowarstwie mikrofiltracja zastępuje pasteryzację.


Knagi mocuje się do wzmocnionych fragmentów pokładu, nadbudówek, masztów itp.

okucie w kształcie rogów, występujące powszechnie na pokładach jednostek pływających, służące do mocowania lin.


Bule do puenty mogą być też twardsze niż do strzału.

jedno z dwu podstawowych (obok strzału) zagrań w petance.


Hormony wydzielane przez korę nadnerczy utrzymują równowagę wodno-mineralną organizmu (aldosteron), pomagają również w sytuacji długotrwałego stresu, podnoszą stężenie glukozy we krwi.

parzysty, niewielki (waga od 10 do 18 gramów) gruczoł wydzielania wewnętrznego położony zaotrzewnowo na górnym biegunie nerki.

parzysty, niewielki gruczoł wydzielania wewnętrznego położony zaotrzewnowo na górnym biegunie nerki.


magiczny przedmiot, który czcili mieszkańcy Afryki Zachodniej, będący ucieleśnieniem bóstwa.

Według czcicieli fetysz był obdarzony mocą magiczną, zawartą w przedmiocie materialnym – nosicielu tej mocy.


energia wewnętrzna układu, która jest związana z chaotycznym ruchem cząsteczek układu.


program komputerowy lub urządzenie, którego zadaniem jest przechwytywanie i ewentualnie analizowanie danych przepływających w sieci.

Sniffer stanowi nieodzowne narzędzie diagnostyczne większości administratorów sieci, zwłaszcza podczas diagnostyki problemów z niezawodnością lub wydajnością połączeń.


Rośnie liczba konkubinatów, które nie mają dostępu przynajmniej do części praw małżeństw.

związek dwóch osób, tej samej lub odmiennej płci, które łączy współżycie seksualne i, najczęściej, wspólne gospodarstwo domowe.

nieformalny związek dwójki osób, których łączy współżycie seksualne i, najczęściej, wspólne gospodarstwo domowe.

Na niezamężną kohabitację decydują się przede wszystkim osoby, które odrzucają prawo państwa do kontroli nad swoimi uczuciami.

nieformalny związek dwójki osób, które łączy współżycie seksualne i, najczęściej, wspólne gospodarstwo domowe.

Nie śpieszy nam się do ślubu, wolimy pozostać przy związku partnerskim.


pręt stalowy, rodzaj stałego punktu asekuracyjnego, umieszczanego w wywierconym w skale otworze i utwierdzanego w nim za pośrednictwem kleju lub miękkiego wypełniacza z aluminium lub ołowiu.

Prawidłowo osadzone ringi są trwalsze i bezpieczniejsze od haków i spitów, aczkolwiek ich osadzenie wymaga większego nakładu pracy.


w teorii koloru: subiektywna intensywność barwy.

W przestrzeni RGB natomiast, nasycenie rozumiane jest jako odległość euklidesowa danego koloru, od szarego punktu o tej samej jasności co rozważany kolor.


Sianokiszonkę sporządza się również w silosach lub pryzmach.

pasza, rodzaj kiszonki przygotowywanej z roślin podsuszonych o zawartości 40-60% suchej masy.


Zapisuje się go w alfabecie dewanagari; najstarsze zabytki piśmiennictwa w nepali pochodzą z XIV wieku.

Nepalski jest dominującym językiem w dolinie Katmandu, choć historycznie na tych obszarach przeważał język newarski.

język z grupy indoaryjskiej, z rodziny języków indoeuropejskich, którym posługuje się ponad 17 mln ludzi – w tym ok. 11 mln to mieszkańcy Nepalu, a reszta to m.in. mieszkańcy północnych Indii.


metalowa elektroda lub zespół elektrod umieszczona w wilgotnej warstwie gruntu, zapewniający połączenie przedmiotów uziemianych i gruntu ("ziemi") z możliwie małą rezystancją.

Rezystancja uziemienia zależna jest od rezystancji rozprzestrzenienia i rezystancji uziomu z przewodami uziemiającymi.


Killfile jest stosowany przez wiele czytników grup dyskusyjnych oraz niektóre mechanizmy odbioru poczty elektronicznej.

Przykładowo osoba, która nas obraziła, jest umieszczana w killfile'u i wiadomości wysyłane przez tę osobę będą ignorowane.

plik zawierający listę ignorowanych użytkowników, służący do eliminowania niechcianej korespondencji.


socjolekt robotniczych warstw społecznych w prowincji Québec.

Jednym z przedstawicieli ostatniej grupy był Michel Tremblay, który w 1965 roku dał wyraz swojemu zainteresowaniu joualem jako środkiem ekspresji artystycznej w sztuce teatralnej "Siostrzyczki" ("Les belles-sœurs").


Alpinaria stanowią działy ekologiczne wielu ogrodów botanicznych i różnią się od ogrodów skalnych tym, że naśladują warunkami siedliskowymi i składem gatunkowym odpowiednio górskie lub arktyczne układy roślinności.

ogród zbudowany ze skał, kamieni i ziemi, w którym uprawia się rośliny wysokogórskie.


TETRA to cyfrowy standard radiowej łączności trankingowej.

Idea trankingu jest od dawna wykorzystywana w publicznej sieci telefonicznej.

tranking, technika łączności w sieciach telefonicznych, internetowych itp.

trunking, technika łączności w sieciach telefonicznych, internetowych itp.


w geometrii - każda z dwóch części płaszczyzny na jakie rozcinają przestrzeń dwie półpłaszczyzny mające wspólną prostą (krawędź kąta dwuściennego), wraz z punktami każdej półpłaszczyzny.

kąt dwuścienny.

Czasami „dwuścianem” nazywa się kąt dwuścienny.

Przykładem kąta dwuściennego jest kąt utworzony przez skrzydło drzwi i ich ościeżnicę


Starsze osobniki spotykane są w wodach pelagialnych.

Przypuszcza się, że kierują się w stronę głębokich wód strefy pelagialnej (tak jak inne gatunki żółwi morskich).

wody otwarte oceanów, mórz i wielkich jezior oddzielone od brzegów strefami litoralu i sublitoralu; obejmuje naświetloną warstwę wody do 200 m od powierzchni (epipelagial) oraz coraz głębsze warstwy: mezopelagial, batypelagial i abisal (abisopelagial), poniżej strefy abisalnej znajduje się strefa denna (bental) lub głębia rowów oceanicznych (hadal – poniżej 6000 m p.p.m.).

wody otwarte oceanów, mórz i wielkich jezior oddzielone od brzegów strefami litoralu i sublitoralu.


Poprzez obrót wrzeciona realizowany jest ruch główny (skrawający) narzędzia.

precyzyjnie ułożyskowany element obrabiarki w kształcie wału, najczęściej z otworem osiowym.


Nadmierna pronacja powoduje przesadne skręcenie do wewnątrz, co sprawia, że rzepka ociera się o kość udową.

inaczej nawracanie, rotacja wewnętrzna − obrót dystalnej części kończyny do wewnątrz w stosunku do jej długiej osi, tj. od równoległego do skrętoległego położenia kości promieniowej i łokciowej względem siebie.


w informatyce: zapis kolejnych zdarzeń opisujący działania użytkownika lub programu; plik dziennika.

chronologiczny zapis zawierający informację o zdarzeniach i działaniach dotyczących systemu informatycznego, systemu komputerowego czy komputera.

Logi są używane do analizowania pracy systemu informatycznego, np. sporządzania statystyk, wykrywania prób włamań do systemu i sposobu ich przeprowadzenia oraz wykrywania wszelkich błędów i nieprawidłowości działającego oprogramowania.


układ teletransmisyjny pozwalający na przesyłanie sygnałów w obu kierunkach.

Standard IEEE 802.3ah pozwala na przesyłanie danych z prędkością 100 Mbps w pełnym dupleksie.


zabieg pielęgnacyjny wykonywany na trawnikach ozdobnych i sportowych, polegający na pionowym cięciu darni, które ma na celu częściowe usunięcie próchnicy powierzchniowej, stworzenie lepszych warunków dla dopływu powietrza, wody i składników pokarmowych do strefy korzeniowej, przygotowanie trawnika do piaskowania, stworzenie korzystniejszych warunków dla przeprowadzenia podsiewu oraz przerzedzenie zbyt gęstego podsiewu.

Wertykulację przeprowadza się przede wszystkim wczesną wiosną (pora kwitnienia forsycji – marzec/kwiecień), po pierwszym koszeniu oraz jesienią (sierpień/wrzesień) na w miarę suchym podłożu.


Absolutorium nie uprawnia do posługiwania się tytułem zawodowym.

zwyczajowe stwierdzenie zakończenia studiów wyższych bez uzyskania dyplomu.


Od sezonu 2008 koszt superlicencji dla obecnych kierowców Formuły 1 wynosi 10 000€ + 2 000€ za każdy punkt zdobyty w poprzednim sezonie.

Wymogiem do uzyskania superlicencji jest posiadanie przez kierowcę licencji stopnia A (Grade A) oraz spełnienie dodatkowych warunków przedstawionych w załączniku L Międzynarodowego Kodeksu Sportowego FIA.

licencja wymagana przez FIA od wszystkich kierowców startujących w wyścigach Formuły 1.


Kategorią gramatyczną wyrażającą gradację jest stopień.

stopniowanie, proces w morfologii języków, pozwalający na różnicowanie przymiotników i przysłówków pod względem intensywności danej cechy.


rodzaj instrumentu muzycznego, jednego z najpopularniejszych w starożytnej Grecji; stanowiły go dwie niezależne, cylindryczne piszczałki wyposażone w podwójny stroik, grano na nich unisono, przy czym były one rozstrojone o mikrotony.

Muzyka aulosu towarzyszyła obrzędom kultu Dionizosa.


Po trwającej osiemnaście miesięcy irlandzkiej wojnie o niepodległość w latach 1919-1921, południowa część Irlandii uzyskała niepodległość jako dominium brytyjskie pod nazwą Wolne Państwo Irlandzkie.

Pierwszym dominium brytyjskim była Kanada, która otrzymała taki status w 1867 roku.

terytorium znajdujące się w ramach imperium brytyjskiego, stanowiące formę pośrednią między samorządną kolonią a suwerennym państwem, jednak z czasem ewoluująca zdecydowanie w stronę tego ostatniego.


Osada biskupia w Krakowie miała sołtysa od 1228 r., a więc przed lokacją samego miasta.

zakładanie wsi lub miast na prawie lokacyjnym, które odbywało się zazwyczaj poprzez nadanie.


działający miejscowo niechirurgiczny zabieg medyczny polegający na dostarczeniu bezpośrednio do skóry właściwej substancji leczniczych, regenerujących lub odżywczych.

Zachęcony wynikami lekarz oraz jego uczniowie rozwijali stosowanie mezoterapii w leczeniu migreny oraz przewlekłych zespołów bólowych żylaków kończyn dolnych.


Nie znano jednak wówczas jeszcze odtrutki na rycynę, eksperymenty więc zawieszono].

białko o silnych właściwościach toksycznych pochodzące z rącznika pospolitego.


Antagonista blokuje także receptor przed aktywowaniem go przez agonistę.

w farmakologii substancja blokująca normalną pracę receptora lub lek o działaniu przeciwnym do innego leku.


wada drewna z grupy sęków zarośniętych.

Brewki występują głównie na drzewach o cienkiej i gładkiej korze gatunków liściastych.


Kapralstwo nie było jednak na polu walki jednostka taktyczną, tylko gospodarczą i szkoleniową, zarządzaną przez podoficera – kaprala.

jednostka organizacyjna w szesnastowiecznym i późniejszym wojsku, składająca się z kilku lub więcej (zwykle od 18 lub 24 do 42) żołnierzy.


Specjaliści wskazują na tendencję do tworzenia coraz mniejszych, a przy tym zdecydowanie trudniejszych do wykrycia botnetów.

Do tamtego czasu dzięki temu botnetowi skradziono 70 mln $.

grupa komputerów zainfekowanych złośliwym oprogramowaniem (np. robakiem) pozostającym w ukryciu przed użytkownikiem i pozwalającym jego twórcy na sprawowanie zdalnej kontroli nad wszystkimi komputerami w ramach botnetu.

Jeśli nie chcesz stracić danych osobowych ani oszczędności uważaj na botnety


w brydżu - zagranie pozwalające w pewnych sytuacjach na wzięcie dodatkowej lewy lub lew jeżeli karta która jest impasowana znajduje się w ręce odpowiedniego przeciwnika.

Rozgrywający gra małego pika z ręki do dziadka w celu wykonania impasu, jeżeli król pik znajduje się u przeciwnika po jego lewej stronie (to znaczy jest w impasie), to rozgrywający zawsze weźmie dwie lewy w tym kolorze po zagraniu z dziadka damy.


Polatucha ma rozciągający się po bokach ciała między przednimi i tylnymi kończynami fałd skórny, który ułatwia wykonywanie dalekich skoków między odległymi drzewami.

Maksymalna długość lotu ślizgowego, wykonanego przez wiewiórkę latającą, mierzona w poziomie wyniosła 49,4 m, przy czym różnica wysokości między punktem skoku i lądowania wynosiła 18,6 m.

polatucha, Pteromys volans - wiewiórka należąca do plemienia polatuch (Pteromyini), jedyna europejska latająca wiewiórka, która dzięki błonom lotnym potrafi skakać na odległość niemal 50 metrów; występuje w lasach mieszanych od południowej Finlandii na zachodzie po północną Japonię na wschodzie, jeszcze w XIX w. występowała również w Polsce (na terenie Puszczy Białowieskiej).

wiewiórka latająca, Pteromys volans - wiewiórka należąca do plemienia polatuch (Pteromyini), jedyna europejska latająca wiewiórka, która dzięki błonom lotnym potrafi skakać na odległość niemal 50 metrów; występuje w lasach mieszanych od południowej Finlandii na zachodzie po północną Japonię na wschodzie, jeszcze w XIX w. występowała również w Polsce (na terenie Puszczy Białowieskiej).


Przy pomocy paddle'a można było sterować częścią gier na konsolę Atari 2600 czy wczesne komputery domowe Commodore VIC-20.

urządzenie wejścia komputera służące do sterowania w grach, posiadające okrągłe pokrętło i jeden lub więcej przycisków.


Najczęściej spotykana jest poliandria braci posiadających wspólną żonę, choć w plemionach eskimoskich krewni nie mogą się żenić z tą samą kobietą.

Poliandria jako forma małżeńska, we wszystkich społecznościach, w których jest spotykana nigdy nie występuje samodzielnie, ale uzupełnia inne formy małżeńskie.

forma poligamii, w której jedna kobieta ma kilku mężów jednocześnie, przy czym żaden z jej mężów nie ma w tym samym czasie innej żony.


kalong, Pteropus – rodzaj nietoperzy z rodziny rudawkowatych (Pteropodidae); występuje w strefie tropikalnej i subtropikalnej Australii, Afryki, Azji i Oceanii.

Charakterystycznym mieszkańcem wilgotnych lasów jest lotokot i największy owadożerny nietoperz – kalong.

pies latający, Pteropus – rodzaj nietoperzy z rodziny rudawkowatych (Pteropodidae); występuje w strefie tropikalnej i subtropikalnej Australii, Afryki, Azji i Oceanii.


energiczne rozwarcie wcześniej zwartych narządów mowy, któremu towarzyszy strumień powietrza.

W drugim stadium pierwsza dźwięczna spółgłoska przydechowa traci przydech.


interdyscyplinarna nauka humanistyczna zajmująca się problemami tłumaczenia.

Według Franciszka Gruczy możemy mówić o translatoryce czystej, która dostarcza informacji deskryptywno-eksplikatywnych, oraz o translatoryce stosowanej, która zbiera informacje aplikatywne.


Dziś kubrykiem nazywa się na statkach szkolnych wspólne pomieszczenie mieszkalne uczniów lub studentów, którzy odbywają praktyki morskie.

wieloosobowe pomieszczenie mieszkalne na statku, przeznaczone dla jego załogi.


krótka, popularna forma muzyczna z XVI i XVII wieku o lekkim charakterze wywodząca się z Włoch.

Kanconety były popularne w Niemczech oraz Anglii gdzie przekształciły się w angielską ayre.

Canzonetta posiada prostą budowę (aa b cc) i jest homofoniczna.


ciągnione narzędzie rolnicze, które nie zagłębia się w glebę.

Najczęściej włóka składa się z belki głównej (posiada stojak do połączenia z podnośnikiem ciągnika), belki usztywniającej, zawiasu, oraz tzw. sekcji włóki (jedna lub klika belek połączonych przeważnie łańcuchami).


Technika filigranu często bywała łączona z granulacją.

technika złotnicza polegająca na zdobieniu lub wykonywaniu całego przedmiotu z cienkich drucików ułożonych w ażurową siatkę.


Serpentyn szlachetny to minerał o jednoskośnym układzie krystalograficznym.

Serpentyn to minerał o doskonałej łupliwości.

minerał z grupy serpentynów, zasadowy krzemian magnezu.


Istotne znaczenie w rozpoznaniu ropnia okołowierzchołkowego stanowi prawidłowo przeprowadzony wywiad lekarski, dodatni objaw Owińskiego oraz badanie RTG.

proces zapalny toczący się w tkankach okołowierzchołkowych zęba, stanowiący pierwszą fazę ostrego ropnego zapalenia tkanek okołowierzchołkowych.


Najbardziej cenioną odmianą jest teleskop o czarnej, aksamitnej barwie.

odmiana hodowlana chińskiej populacji złotej rybki wywodzącej się od jednego z podgatunków karasia złocistego.


przestrzeń kościoła przeznaczona dla duchowieństwa oraz służby liturgicznej (m.in. ministrantów).

Centralne miejsce w prezbiterium zajmuje ołtarz, na którym jest sprawowana liturgia eucharystyczna.


proces usuwania substancji powodujących skażenie promieniotwórcze terenu, wody, żywności, sprzętu, uzbrojenia, ciała itp.

Zabiegi sanitarne należy poprzedzić częściową dezaktywacją ubrania przez strzepanie pyłu promieniotwórczego.


Abrazję ścian kanału szyjki macicy i jamy macicy wykonuje się w przypadku nieprawidłowych krwawień z macicy, krwawień w okresie pomenopauzalnym, niekompletnego poronienia, hemato-, muco- i piometry, w celach diagnostyki niepłodności i ciąży ektopowej.

operacja polegająca na rozszerzeniu szyjki macicy i usunięciu zawartości macicy; wymaga wykonania znieczulenia ogólnego, wykonywana jest w celach terapeutycznych i diagnostycznych, rzadko jako metoda aborcji w pierwszym trymestrze ciąży.

Regeneracja endometrium po łyżeczkowaniu może trwać do 5 dni.


połowa plemienia, jedna z dwóch uzupełniających się grup w organizacji plemiennej życia społecznego, religijnego i politycznego; z ang. "moiety", pl. "moieties".

Dualistyczny system moiet jest także widoczny w społeczeństwach o podwójnym systemie pokrewienstwa.

połowa plemienia, jedna z dwóch uzupełniających się grup w organizacji plemiennej życia społecznego, religijnego i politycznego.

Moiety niejednokrotnie mają związek z ideologią i wierzeniami jako odwzorowanie budowy kosmosu.


dodanie dodatkowego dnia, tygodnia albo miesiąca w roku kalendarzowym, aby dopasować kalendarz do pory roku.

W Atenach interkalacja następowała po miesiącu „Poseidon”.


dyfuzja rozpuszczalnika przez błonę półprzepuszczalną rozdzielającą dwa roztwory o różnym stężeniu.

Osmoza spontanicznie zachodzi od roztworu o niższym stężeniu substancji rozpuszczonej do roztworu o wyższym, czyli prowadzi do wyrównania stężeń obu roztworów.


Na zewnątrz akwatorium portowego znajdują się akwatoria otwarte, jak np. kotwicowisko, reda czy tor wodny.

wydzielony obszar wodny o specjalnym przeznaczeniu.


u gatunków z rodziny wiechlinowatych drobny delikatny listek wewnętrznego okółka okwiatu.

Większość gatunków posiada dwie łuszczki w kwiecie, wyjątkowo występuje jedna (mietlica) lub trzy (ostnica, bambus, ryż).


Lodówka oznaczała niegdyś połączenie gospodarcze.

chłodnia, w której efekt chłodzenia uzyskuje się za pomocą lodu naturalnego lub sztucznego.

Z czasem metoda ta upowszechniła się, a lodownie z izolowanych magazynów zmieniły się w przechowalnie żywności, co spowodowało ogromny wzrost zapotrzebowania na lód.

pomieszczenie do przechowywania żywności, w którym przy pomocy lodu jest utrzymywana niska temperatura.


Twardziel jest najlepiej widoczna w środkowej części przekroju poprzecznego pnia, jako strefa ciemniej zabarwionych słojów rocznych (u drzew wytwarzających twardziel).

rodzaj ksylemu występujący w pniach starszych drzew, który utracił zdolność do przewodzenia wody.


rama pojazdu szynowego (np. lokomotywy, wagonu lub wózka).

Zależnie od budowy i zastosowania taboru ostoja może być metalowa lub drewniana, a pod względem zawieszenia na osi, zewnętrzna lub wewnętrzna (umocowana po zewnętrznej lub wewnętrznej stronie koła).


asymilacja - proces przemiany substancji i materiałów pobranych z otoczenia na substancje dla potrzeb własnego organizmu.

Asymilacja jest częścią procesu przemiany materii.

Najważniejszym zadaniem układu pokarmowego człowieka jest pobieranie pokarmów i wody, trawienie i przyswajanie składników odżywczych niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu.

przyswajanie - proces przemiany substancji i materiałów pobranych z otoczenia na substancje dla potrzeb własnego organizmu.


garłacz - odprzodowa broń palna wyposażona w lufę z rozszerzeniem przy wylocie.

Garłacze miały wymiary pośrednie pomiędzy pistoletami, a karabinkami i mogły strzelać kulami, siekańcami lub grubym śrutem ołowianym.

Szturmaki były do końca XVIII wieku używane jako broń wojskowa, używana podczas walk w tłumie, czy podczas abordaży.


odczas transkrypcji polimeraza RNA buduje cząsteczkę RNA łącząc zgodnie z zasadą komplementarności pojedyncze rybonukleotydy według kodu matrycowej nici DNA.

proces syntezy RNA na matrycy DNA przez różne polimerazy RNA.


W Straży Granicznej II Rzeczypospolitej szewrony zostały wprowadzone w 1935 roku rozkazem nr 3/35 p. 16/1 Komendy Straży Granicznej.

naszywka na rękawie lub naramienniku munduru, w kształcie prostej lub odwróconej litery "V", stosowana w siłach zbrojnych i w innych służbach mundurowych wielu państw świata, zwykle dla oznaczenia stopnia (najczęściej podoficerskiego), rzadziej długości służby.


Bazy danych i systemy plików stosują wiele algorytmów opartych na drzewach i specjalnych postaciach drzew takich jak drzewa binarne, B drzewa, B+ drzewa, drzewa AVL i inne.

graf, który jest acykliczny i spójny.


Przewaga libelli jest odwrotnie proporcjonalna do promienia krzywizny libelli, co wynika ze wzoru

przyrząd pomiarowy, który pozwala wyznaczać małe kąty pochylenia prostych lub płaszczyzn w odniesieniu do kierunku poziomego lub pionowego; może być użyty do ustawiania tych prostych i płaszczyzn w żądanym położeniu, najczęściej w poziomym lub pionowym.


Pasturma jest przysmakiem kuchni tureckiej.

Współczesny proces produkcji pasturmy nie odbiega znacznie od historycznego, dodatkowo jednak pasturma bywa podwędzana.

suszona wołowina o zdecydowanym smaku i wyrazistym aromacie.


organizm przenoszący pasożyta lub drobnoustrój zakaźny.

Wektorem malarii przenoszącym ją między osobami chorymi i zdrowymi są samice komarów z rodzaju Anopheles.


Najczęściej zastawki stanowią zamknięcie w postaci desek lub bali drewnianych, założonych we wnęki wykonane w przyczółkach ograniczających przelew.

rodzaj zamknięcia płaskiego stosowanego na najmniejszych budowlach piętrzących, którego cechą wyróżniającą jest to, że jest na tyle małe, iż eksploatacja i jego obsługa (zakładanie – zamykanie; zdejmowanie – otwieranie), może być dokonywana ręcznie, beż użycia jakiegokolwiek dodatkowego napędu (np. elektrycznego), czy mechanizmu wspomagającego (jak np. przekładnie, ślimaki).


Radiowysokościomierz składa się z nadajnika, odbiornika, ich anten oraz układu przeliczeniowego.

rodzaj lotniczego przyrządu pokładowego, który wskazuje rzeczywistą wysokość lotu nad powierzchnią ziemi.


Reakcje te zachodzą w bardzo wysokich temperaturach, rzędu miliarda kelwinów, możliwych do osiągnięcia we wnętrzach gwiazd.

Temperatura 0 K jest równa temperaturze −273,15°C.

W przeciwieństwie do skali Celsjusza, w skali Kelvina nie używa się pojęcia „stopień”, tj. temperatura 100 stopni Celsjusza to inaczej temperatura 373,15 kelwinów.

kelwin - jednostka temperatury w układzie SI równa 1/273,16 temperatury termodynamicznej punktu potrójnego wody, oznaczana K.

Pomiar widma tego promieniowania pokazał, że jest ono idealnie takie, jak promieniowanie ciała doskonale czarnego o temperaturze 2,7 K.


związek chemiczny, w którym jeden lub kilka atomów zastąpiono innymi atomami w stosunku do związku macierzystego, ale struktura pozostała niezmieniona.

Acyklowir jest analogiem guanozyny, w którym pierścień rybozy zastąpiono jej fragmentem, odpowiadającym atomom C1', O4', C4', C5' i O5' nukleozydu.


zjawisko polegające na przemianie formy spiralnej skrobi w liniową i porządkowaniu się wyprostowanych łańcuchów amylozy w zwarte micele, których strukturę stabilizują wiązania wodorowe tworzące się między grupami hydroksylowymi cząsteczek skrobi położonych blisko siebie.

Retrogradacja powoduje także czerstwienie pieczywa i zmianę konsystencji żywności.

Proces retrogradacji jest szczególną cechą kleików i żeli skrobiowych.


Z tego powodu niektórzy paleontolodzy sugerowali, że kręgowce, które obejmują ludzi, ewoluowały od bezczaszkowców takich jak Cathaymyrus.

bezczaszkowce, Cephalochordata – niewielkie zwierzęta przybrzeżnej strefy ciepłych mórz o dużym zasoleniu; żyją zagrzebane na dnie, ciało długości 6-8 cm, bocznie spłaszczone, o wydłużnym, lancetowatym kształcie.

strunogłowe, Cephalochordata – niewielkie zwierzęta przybrzeżnej strefy ciepłych mórz o dużym zasoleniu; żyją zagrzebane na dnie, ciało długości 6-8 cm, bocznie spłaszczone, o wydłużnym, lancetowatym kształcie.


tarcza kontynentalna - rozległy, zazwyczaj lekko wypukły i mający tendencje do podnoszenia się obszar zbudowany ze skał krystalicznych.

Płyty wraz z tarczami tworzą platformy.


konstrukcja umożliwiająca wykonanie uogólnionego dodawania przeliczalnej liczby składników.

Szeregi mogą składać się z elementów z dowolnego zbioru, w tym z liczb rzeczywistych, liczb zespolonych czy funkcji.


Kręgi diplodoka, z wyjątkiem końcowych kręgów ogonowych, posiadały komory powietrzne, co zmniejszało wagę zwierzęcia.

Diplodocus – rodzaj, do którego należą jedne z największych dinozaurów; diplodok żył w późnej jurze; nazwa łacińska oznacza podwójną belkę.


Samolot zabezpiecza się przed uszkodzeniem przez porywisty wiatr poprzez przymocowanie linkami końcówek skrzydeł i ogona do grajcarów wkręconych w płytę lotniska.

przyrząd służący do zakotwiczenia samolotu stacjonującego na nieutwardzonej płycie lotniska celem zabezpieczenia go przed silnymi podmuchami wiatru.


W Konstytucji Boliwii z 2009 roku został wprowadzony laicyzm.

koncepcja rozdziału państwa od Kościoła i braku wpływów religijnych na sprawy państwowe, mająca na celu zapewnienie niezależności religijnej oraz swobody praktyk religijnych.

Tylko laickość zapewnia wolność religijną, bo nie zabiera głosu na temat wartości poszczególnych poglądów (jest neutralny światopoglądowo).

cecha czegoś lub kogoś niezwiązanego z religią.

prawo do swobodnego wyznawania religii.


część skrzeli niektórych ryb, umożliwia oddychanie powietrzem.

Labirynt jest grzbietowym rozszerzeniem (uchyłkiem) komory skrzelowej wyposażonym we własne mięśnie.


W kwiaciarstwie hoja bywa błędnie nazywana woskownicą, mimo że nazwa woskownica jest zarezerwowana dla innej rośliny.


zjawisko optyczne polegające na wystąpieniu barwnych pierścieni wokół cienia obserwatora widocznego na tle chmur lub mgły, przy czym niebieski pierścień ma mniejszą średnicę od czerwonego.

Gloria powstaje na skutek dyfrakcji (ugięcia fal) i odbicia światła na kroplach wody.


grupa dworzan lub faworytów otaczających króla lub władcę, którzy zwykle nie zajmowali żadnych stanowisk w oficjalnej strukturze władzy, jednak wpływali na władcę w sposób nieformalny.

Za czasów króla Władysława IV kamarylę dworską stanowiła familia Kazanowskich.


Przy mniejszej ilości wody zamiast kwasu ortofosforowego powstają polimeryczne kwasy ortofosforowe (polifosforowe) o ogólnym wzorze H2O·(HPO3)x (najprostszym i najlepiej poznanym kwasem polifosforowym jest kwas pirofosforowy (difosforowy), H4P2O7).

nieorganiczny związek chemiczny z grupy kwasów tlenowych, składnik kwasów nukleinowych.


proces społeczno-polityczny polegający na likwidacji struktur komunistycznych w krajach byłego ZSRR.

Jednym z elementów dekomunizacji miałoby być systemowe zerwanie z komunistyczną przeszłością poprzez rozliczenie polityczne, historyczne i prawne dawnych przywódców, czy ustawowy zakaz sprawowania funkcji publicznych (posłów, sędziów itp.) przez członków, a najczęściej działaczy wysokiego szczebla partii komunistycznych.


Na wątek stosuje się taki sam rodzaj przędzy jak na osnowę, najczęściej w tkaninach ubraniowych, wełnianych i wełnopodobnych.

element struktury tkaniny, jeden z dwóch układów nitek tworzących tkaninę.


Characidae - licząca najwięcej gatunków rodzina ryb kąsaczokształtnych (Characiformes); miejscem naturalnego występowania kąsaczowatych jest Ameryka.

Kąsaczowate występują w strefie tropikalnej i subtropikalnej.

Kąsaczowate są rybami jajorodnymi rozsiewającymi ikrę na roślinnym podłożu.


gatunek niewielkiego ptaka wędrownego z rodziny świstunek.

Pierwiosnki zaczynają swe odloty w połowie sierpnia, a kończą je pod koniec października.


rodzaj obróbki plastycznej metali i tworzyw sztucznych, przy której materiał pod naciskiem stempla wypływa przez otwór lub otwory w narzędziu albo przez szczeliny utworzone przez narzędzia.

Przy dużych odkształceniach stosuje się wyciskanie na gorąco, gdyż podczas wyciskania na zimno siły są tak znaczne, że narzędzia nie wytrzymują obciążeń.

Przy dużych odkształceniach stosuje się ekstruzję na gorąco, gdyż podczas wyciskania na zimno siły są tak znaczne, że narzędzia nie wytrzymują obciążeń.


płaski, wypukły twór z tkanki łącznej zbitej stanowiący szkielet powieki i nadający jej właściwy kształt.

Bocznie końce tarczek są przymocowane do oczodołu poprzez pasma zbitej tkanki łącznej w postaci więzadeł powiekowych.


Szacuje się, że wartość derywatów w roku 2011 osiągneła poziom 700-800 bilionów dolarów (a nawet do 1,5 tryliona), tzn. co najmniej kilkanaście razy więcej niż wartość PKB całego świata.

Derywatywą są m.in. kontrakty futures.

rodzaj instrumentu finansowego, który uzależniony jest od instrumentu bazowego; używane przeważnie w liczbie mnogiej.

Cechą charakterystyczną instrumentów pochodnych jest to, że dotyczą przyszłej daty i przyszłej ceny, ponieważ zawierane są wcześniej.

rodzaj instrumentu finansowego, który uzależniony jest od instrumentu bazowego.


nazwa nadana przez Mendelejewa galowi, przed jego odkryciem, nigdy nie używana powszechnie.

Ga - pierwiastek chemiczny z bloku p układu okresowego, o liczbie atomowej 31; jest łatwo topliwym, srebrzystobiałym, miękkim metalem.

Gal jest jednym z niewielu metali (obok rubidu, cezu, fransu i rtęci), które są ciekłe w temperaturze zbliżonej do pokojowej, w związku z tym znajduje zastosowanie przy produkcji wysokotemperaturowych termometrów.

w chemii: symbol galu.


Federacja w starożytnej Grecji była formą uzależnienia polis.

państwo składające się z mniejszych, obdarzonych autonomią państw związkowych (np. stanów, krajów, prowincji, kantonów, landów), ale posiadających wspólny (federalny) rząd.

Państwa związkowe posiadają zwykle szeroką autonomię wewnętrzną oraz tworzą w niektórych kwestiach własne prawa, wspólna pozostaje najczęściej polityka zagraniczna i obronna.


zagłębienie między garbami śniegu tworzące się z powodu intensywnego użytkowania stoku w narciarstwie alpejskim i snowboardingu.

Wiele ośrodków narciarskich posiada specjalnie nieratrakowane trasy, bądź trasy z przygotowanymi muldami.


To naturalne rozszerzenie klasy grafów dwudzielnych – jest to graf, którego zbiór wierzchołków można podzielić na k parami rozłącznych podzbiorów takich, że żadne dwa węzły należące do tego samego zbioru nie są połączone krawędzią.

zbiór dwuelementowy.


Błonkoskrzydłe uważane są za rząd owadów o największym znaczeniu dla gospodarki człowieka: wiele z nich odgrywa dużą rolę w zapylaniu roślin, inne to pasożyty owadów szkodliwych, będące naturalnym regulatorem ich liczebności.

Błonkoskrzydłe to owady o 2 parach błoniastych, przezroczystych skrzydeł, połączonych podczas lotu specjalnymi haczykami.

Najwięcej gatunków błonkoskrzydłych można spotkać w krajach tropikalnych.

Błonkówki to owady o 2 parach błoniastych, przezroczystych skrzydeł, połączonych podczas lotu specjalnymi haczykami.

Rząd błonkówek dzieli się na dwa podrzędy: rośliniarek (Symphyta) oraz stylikowców (Apocrita).

Hymenoptera – rząd owadów, obejmujący ponad 110 tys. gatunków występujących na całym świecie z wyjątkiem rejonów polarnych.


Na cerkwisku bardzo często znajduje się również cmentarz.

miejsce, na którym dawniej stała cerkiew.


piranie, Serrasalmidae – rodzina złożona z kilkunastu rodzajów ryb kąsaczokształtnych (Characiformes) klasyfikowanych w randze podrodziny Serrasalminae lub rodziny Serrasalmidae, obejmująca gatunki słodkowodnych, w większości drapieżnych ryb, zamieszkujących wody Ameryki Południowej, głównie dorzecza największej rzeki tego kontynentu – Amazonki.

Większość właściwych piranii odżywia się głównie chorymi rybami i padliną, spełniając w biocenozach Amazonki, Orinoko i La Platy funkcję "sanitariuszy".

Dwa gatunki piranii zostały opisane jako niebezpieczne dla ludzi – Pygocentrus piraya i Pygocentrus nattereri.


sztuka, metaloplastyka.

Artysta uprawiający toreutykę nazywał się toreutą.


konstrukcja o wymiarach poprzecznych znacznie mniejszych od wysokości opierająca się przegubowo na fundamencie, w której obciążenie poziome jest przenoszone przez liny odciągowe.

Obciążenie masztu składa się z działania wiatru w kierunku poziomym oraz obciążenia grawitacyjnego (od ciężaru własnego konstrukcji, urządzeń i osprzętu oraz oblodzenia).


eksklamacja - figura retoryczna.

Wykrzyknienie zazwyczaj jest wyrazem emocjonalnego zaangażowania nadawcy wypowiedzi, sygnalizuje jego stan uczuciowy.


minerał z gromady siarkosoli.

Błyszcz kobaltu występuje głównie w żyłach hydrotermalnych.

Kryształy kobaltynu mają taki sam kształt jak kryształy pirytu.

CoAsS - rzadki minerał z gromady siarkosoli.


Chlorek rtęci(II) można otrzymać kilkoma sposobami – na przykład działając kwasem solnym na tlenek rtęci(II) lub w reakcji siarczanu rtęci(II) z mieszaniną chlorku sodu i kwasu solnego.

chlorek rtęci(II) - substancja silnie trująca o wielu zastosowaniach, dawniej również jako środek ochrony roślin.

Czysty kalomel nie jest toksyczny, jednak zawiera on zwykle niewielką ilość chlorku rtęci(II) (tzw. sublimatu).

nieorganiczny związek chemiczny, sól kwasu solnego i rtęci na II stopniu utlenienia.


Guz stanowi wypukłość na pobocznicy drewna okrągłego, zakrywającą zrośnięty sęk.

wada drewna z grupy sęków zarośniętych.


Jako taniec stylizowany courante stało się częścią suity barokowej.

Elementem charakterystycznym dla kuranta jest mocno ozdabiana linia melodyczna.

utwór muzyczny stylizowany na taniec o tej samej nazwie.


Przy przyjęciu którejś z tych definicji to, jakie zwierzęta należałyby do anapsydów, zależałoby od pozycji filogenetycznej żółwi.

Anapsida – podgromada zauropsydów o prymitywnej budowie; ich nazwa nawiązuje do braku otworów skroniowych w czaszce, który uważano za charakterystyczną cechę członków tej grupy (obecnie wiadomo, że część anapsydów miała otwory skroniowe.

Obecność dolnego otworu skroniowego u bazalnych przedstawicieli grupy, takich jak mezozaury czy przedstawiciele Lanthanosuchoidea, sugeruje nawet, że anapsydy mogły wyewoluować z owodniowców mających dolny otwór skroniowy.


Arabeska występuje w architekturze, rzemiośle, rzadziej w malarstwie i używana jest głównie do wypełniania płaszczyzn.

misterny ornament z przeplatającymi się liniami, geometryczny lub zawierający motywy roślinne.


urządzenie pomiarowe łączące w sobie funkcje prędkościomierza i zegara, które rejestruje w funkcji czasu: przejechaną przez pojazd drogę, jego chwilową prędkość, jak również tzw. aktywność kierowcy, czyli okresy jego pracy, dyżuru przy pojeździe czy odpoczynku.

Przy egzekwowaniu tego typu restrykcji pomocny jest tachograf, którego zapisy służą do określenia czasu pracy kierowcy.


Spekulacja jako szkodnictwo gospodarcze była tępiona przez władze.

jeden z motywów transakcji kupna-sprzedaży, działanie, którego celem jest osiągnięcie określonego dochodu poprzez wykorzystanie przewidywanych zmian cenowych.


Dyspozycja stanowi rdzeń normy prawnej.

drugi element składowy normy prawnej.


Gnojowica może zastępować obornik.

Gnojownicę stosuje się jako nawóz naturalny.

płynna, przefermentowana mieszanina odchodów (kału i moczu) zwierząt gospodarskich i wody, ewentualnie z domieszką niewykorzystanych pasz, pochodząca z obór bezściółkowych, gromadzona w zbiornikach.


Jak sama nazwa krasnorostów wskazuje, oprócz chlorofilu (a i d) zawierają także inne barwniki, a mianowicie czerwoną fikoerytrynę i niebieską fikocyjaninę.

Rhodophyta – typ (gromada) wyspecjalizowanych glonów należących do królestwa roślin, liczący ok. 5 tysięcy gatunków wyraźnie odrębnych od protistów; w aktualnych ujęciach jeden z trzech kladów bazowych supergrupy Archaeplastida.


ogólne określenie wielu gatunków palm pnących z rodziny arekowatych.

Niezrównoważona eksploatacja rattanu prowadzi w niektórych krajach do degradacji lasów.

Pnącze rotanga może osiągać długość do 240 m.


zbrojne oddziały terytorialne składające się z obywateli, którzy w czasie pokoju odbyli przeszkolenie wojskowe i w czasie wojny powoływani są do wojska.

Milicje takie istnieją obecnie np. w Australii i USA (federalna Gwardia Narodowa oraz milicje stanowe) oraz Łotwie, a istniały w byłej Jugosławii (Obrona Terytorialna).


Według aktualnie obowiązującego Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego kuratora ustanawia się w wypadkach przewidzianych w ustawie (art. 178 k.r. i o.), a mianowicie: dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo, dla nieobecnego, dla osoby ułomnej na jej żądanie, a także dla dziecka poczętego – jeszcze nieurodzonego.

w języku prawnicznym: pełnomocnik, przedstawiciel osoby w potrzebie, który występuje za nią przed sądem cywilnym.


Cynodontia – grupa synapsydów z rzędu terapsydów, z których prawdopodobnie wywodzą się ssaki; pojawiły się w końcowym permie, większość cynodontów nie należących do Mammaliaformes wymarła z końcem triasu.

Cynodonty nie należące do ssaków występowały na całym świecie z wyjątkiem Australii.

Cynodonty posiadały następujące cechy ssacze: dalsza redukcja licznych kości dolnej szczęki, kostne podniebienie wtórne, zęby policzkowe ze złożoną powierzchnią koron, mózg wypełniający jamę wewnątrzczaszkową.


religia afrykańska.

Bardzo duży wpływ candomble wywarło na sztuce walki capoeira powstałej w wyniku ucisku niewolników przez Portugalczyków.


Niekiedy dwie satrapie były przyznawane jednemu dostojnikowi.

okręg administracyjny w starożytnym Iranie, zarządzany przez satrapę.


Cięciwa sfery to odcinek o końcach na sferze.

powierzchnia kuli w matematyce.


Kwadrupol można ustawić tak aby przepuszczał jony o szerokim zakresie m/z.

rodzaj analizatora jonów, element konstrukcji wielu spektrometrów mas; działa jako filtr masy - w jednym momencie przepuszcza tylko jony o określonym stosunku masy do ładunku elektrycznego (m/z).


W XX wieku do probabilizmu nawiązała w pewnym stopniu etyka sytuacyjna.

system etyczny stwierdzający, że w razie wątpliwości co do zastosowania zasad moralnych w danej sytuacji można iść za opinią prawdopodobną, choćby nawet opinia przeciwna była od niej prawdopodobniejsza.


Inedita są niekiedy publikowane po śmierci autora, nierzadko w postaci dzieł zebranych.

teksty dzieł literackich niewydanych za życia autora, które pozostają w rękopisach.


Hantaba występowała głównie w sztuce romańskiej i gotyckiej.

Antaba występowała głównie w sztuce romańskiej i gotyckiej.

uchwyt lub kołatka z metalu umieszczana na skrzyni, kufrze, drzwiach, bramie.


system porządkowania dźwięków w obrębie oktawy, oparty na stosunkach częstotliwości alikwotów dźwięków.

Nowsze odmiany stroju muzycznego nieco zniekształcają interwały stroju naturalnego w celu spełnienia innych wymogów systemu (np. aby umożliwić komponowanie we wszystkich tonacjach).


Cechą charakterystyczną pojazdu było to, że karabin maszynowy mógł prowadzić ogień bezpośrednio z taczanki.

dwuosiowy pojazd zaprzęgowy, uzbrojony w ciężki karabin maszynowy.


Istnieją wyrazy, które składają się z więcej niż jednego pnia – nazywa się je złożeniami.

Na przykład w wyrazie przedszkolny, pierwiastkiem jest fragment -szkol-.

morfem samodzielny lub związany, obecny w każdym leksemie, o dominującej funkcji semantycznej, odsyła do świata pozajęzykowego, pełniąc funkcję referencjalną.

główny morfem wyrazu, który pozostaje po oddzieleniu od niego wszystkich afiksów.

Istnieją wyrazy, które składają się z więcej niż jednego rdzenia – nazywa się je złożeniami.


miara prędkości statku lub wiatru nad zbiornikiem wodnym.

Liczba węzłów (n) zliczonych przez marynarza w tym czasie wynosiła: prędkość statku w metrach na sekundę /14,4018 m/28 s – czyli prędkość w km/h /1,85166 km/h.

węzeł - jednostka miary, równa jednej mili morskiej na godzinę; stosowana do określania prędkości morskich jednostek pływających, a w części państw i w ruchu międzynarodowym także statków powietrznych (samolotów, śmigłowców, szybowców, balonów).

1 w. = 1 nm/h = 1,852 km/h ≈ 0,514444 m/s


w garbarstwie: wierzchnia warstwa skóry zwierzęcej.

w garbarstwie: zewnętrzna powierzchnia skóry, o charakterystycznym dla każdego gatunku zwierząt rysunku.

Gładkość lica, tzn. brak sfałdowań i uszkodzeń decyduje o estetycznym wyglądzie wygarbowanej skóry.


W polskiej terminologii geograficznej wezbrania przynoszące szkody materialne i społeczne nazywa się powodziami.

wysoki stan wody w rzece.


program lub fragment programu odpowiadający za dane urządzenie i pośredniczący pomiędzy nim a resztą systemu komputerowego.

program sterujący konkretnym urządzeniem peryferyjnym.

program lub fragment programu odpowiadający za dane urządzenie i pośredniczący pomiędzy nim, a resztą systemu komputerowego.

Często sterownik urządzenia jest odpowiedzialny za obsługę urządzeń, które fizycznie nie istnieją.


zespół płatowca (samolotu, śmigłowca lub szybowca) umożliwiający postój na podłożu oraz przejście ze stanu spoczynku do lotu w powietrzu i odwrotnie.

Podwozie umożliwia postój płatowca na ziemi, wodzie lub konstrukcji (np. pokładzie okrętu), jego przemieszczanie po podłożu (kołowanie), start i lądowanie (lub wodowanie).


kierunek filozoficzny, według którego u podstaw szczęścia leży racjonalne korzystanie z przyjemności.

W czasach rozwoju chrześcijaństwa publicznie wyklęto epikureizm i samego Epikura, a jego dzieła systematycznie niszczono, jako siejące zgorszenie moralne i ateizm.


Rozkruszki mają białawą barwę z odcieniem brązowawym, fioletowym lub brązowym.

Acaridae – rodzina roztoczy zasiedlających różne środowiska; są wśród nich szkodniki występujące m.in. w produktach spożywczych.


Aepyceros melampus – pospolity gatunek ssaka z rodziny krętorogich; występuje w Afryce Środkowej i Południowej.

Impala żyje na zadrzewionej sawannie, gdzie rozległe przestrzenie trawiaste przechodzą w kolczaste zarośla.

Impala przebywa w stadach do 25 osobników, którym przewodzi samiec.


Kąt pomiędzy styczną a sieczną przechodzącą przez punkty styczności jest równy kątowi wpisanemu opartemu na łuku leżącym wewnątrz tego kąta.

prosta mająca punkt wspólny z pewną krzywą bez przecinania jej; styczna do krzywej w jednym punkcie może przecinać ją w innych punktach.


element mechanizacji skrzydła, stosowany zwłaszcza w dużych samolotach.

Niesymetryczne wychylanie przerywaczy powoduje powstawanie momentu przechylającego i może w niektórych sytuacjach i niektórych samolotach zastępować lub wspomagać działanie lotek.

Wychylenie spojlerów (mających postać odchylanych na górnej powierzchni skrzydła płyt) symetrycznie na obu skrzydłach powoduje oderwanie (psucie) opływu i dlatego zmniejszanie przy danym kącie natarcia siły nośnej, co pociąga za sobą zwiększenie stromości toru schodzenia (zmniejszania wysokości) samolotu bez przyrostu prędkości, istotne zwłaszcza przy podejściu do lądowania.

Niesymetryczne wychylanie spoilerów powoduje powstawanie momentu przechylającego i może w niektórych sytuacjach i niektórych samolotach zastępować lub wspomagać działanie lotek.


W sonacie ekspozycja składa się z pierwszego tematu, łącznika, drugiego tematu w innej tonacji (zwykle dominantowej) oraz epilogu.

pierwsza prezentacja tematów w sonacie lub fudze.


Niekiedy kratownica może zawierać ruchome nóżki o regulowanej wysokości, które ułatwiają rozstawienie przyrządu.

przyrząd archeologiczny w postaci zbudowanej z metalu lub drewna ramy o boku długości jednego metra z umieszczoną wewnątrz siatką pomiarową z kwadratów o wymiarach 20 na 20 centymetrów.

Kratownica ustawiana jest nad rysowanym fragmentem planu w celu ułatwienia sporządzenia dokumentacji na stanowisku archeologicznym.


Ryby elopsopodobne są bardzo zróżnicowane pod względem morfologii.

Elopomorpha – nadrząd ryb promieniopłetwych (Actinopterygii) z infragromady doskonałokostnych (Teleostei), obejmujący rzędy ryb charakteryzujących się larwą typu leptocefala oraz wydłużonym ciałem osobników dorosłych; są to głównie ryby morskie, w tym głębinowe, lub wpływające do estuariów.

Większość elopsopodobnych prowadzi drapieżny tryb życia, w przytrzymywaniu ofiar i kruszeniu twardych fragmentów ciała pomagają im potężne zęby.


Asteraceae, Compositae - rodzina roślin należąca do rzędu astrowców (Asterales); jedna z najliczniejszych rodzin roślin naczyniowych – należy do niej około 23,6 tysięcy gatunków, grupowanych w 1620 rodzajów.

W świetle współczesnej wiedzy o powiązaniach filogenetycznych w obrębie astrowatych, przyjmowana jest pozycja systematyczna i podział zdefiniowany przez Panero i Funka w 2002.


w logice - zdanie, które jest prawdziwe na mocy swojej formy; zdanie zawsze prawdziwe.

zdanie, założenie, twierdzenie, które jest zawsze prawdziwe niezależnie od wstawień w nim dokonanych.

Tezy wyróżnia się na podstawie reguł dedukcyjnych.


Abchaski jest blisko spokrewniony z językiem abazyńskim.

język należący do rodziny języków kaukaskich, używany przez Abchazów.


urządzenie służące do zmiany kierunku pojazdu dokonywanej przez obrócenie platformy, na której ów pojazd stoi.

Często obrotnicę umieszcza się przed wjazdami do hangarów remontowych w lokomotywowniach: bramy hangarów umieszcza się gwiaździście wokół obrotnicy, a lokomotywy obracane są o kąty odpowiadające torom wjazdowym do każdego z hangarów.


ciepły i suchy wiatr, wiejący z gór w doliny.

W wysokich górach zjawiskiem wywołanym fenem jest inwersja opadów.


Nazwa lipcówka wynika z faktu, że dolegliwości te nasilają się u koni w lipcu.

sezonowe alergiczne zapalenie skóry u koni występujące w okresie letnim.


Detale często występują podsumowujących scenach filmu, przed samym jego końcem.

jeden z bliskich planów filmowych, ukazujący najmniejsze szczegóły - np. fragmenty ciała lub ważne dla narracji przedmioty niewidoczne lub nieczytelne na dalszych planach obiekty.


zajęcie flisaka.

Równolegle z rozwojem przemysłu żeglarskiego powstawało flisactwo.

spływ towarów statkami; wyraz używany w etnografii, w środowisku marynarskim oraz jako regionalizm.

W dawnej Polsce flis stanowił jedną z najważniejszych form transportu oraz istotną gałąź gospodarki.

spływ towarów statkami.

Woda w rzece jest wysoka - dobra do pływanki.


metoda uszlachetniania drzew owocowych i roślin ozdobnych polegająca na wszczepieniu zraza odmiany szlachetnej w nieszlachetną (dziczka) podkładkę.

Szczepienie to zabieg polegający na połączeniu zrazu z podkładką, obwiązaniu obu elementów i zabezpieczeniu miejsca szczepienia maścią ogrodniczą.


Z wystąpieniem wypadku ubezpieczeniowego związana jest ekspektatywa, która przeradza się w wierzytelność.

sytuacja, w której niektóre wymogi prawne dotyczące powstania danego prawa właśności zostały częściowo spełnione.


Odnalazł w podolsztyńskim Gietrzwałdzie i uratował od zniszczenia XVIII-wieczny raptularz chłopski.

rodzaj brudnopisu czy notatnika, który dawniej służył do zapisywania różnych bieżących spraw, np. domowych, finansowych, urzędowych; określeniem tym nazywano także spis myśli, wierszy czy zasłyszanych anegdot.


przyrząd służący do asekuracji podczas wspinaczki, zbliżony do płytki Stichta, ale nieposiadający sprężynki.

W większości kubków, szczególnie przy pracy z linami o większych średnicach, zablokowanie liny jest łatwiejsze, niż w przypadku płytki Stichta, w związku z czym asekuracja ma charakter statyczny.


Hurycki jest językiem aglutynacyjnym, ergatywnym i polisyntetycznym.

wymarły język używany przez Hurytów na obszarach północnej Mezopotamii, nad jeziorem Wan, wschodniej Anatolii i Syrii północnej już w połowie III tysiąclecia p.n.e.


Gęstość większości substancji jest zależna od panujących warunków, w szczególności od temperatury i ciśnienia.

wielkość fizyczna określana przez iloraz masy do objętości.


Larwy męczelkowatych są pasożytami larw innych owadów, najczęściej motyli.

Braconidae – rodzina owadów z rzędu błonkoskrzydłych licząca ok. 5 tys. gatunków.


W lessach dominuje frakcja pyłowa (0,002-0,05 mm) złożona przede wszystkim z kwarcu z domieszką skaleni, węglanów, rzadziej innych minerałów.

pylasta skała osadowa pochodzenia eolicznego.


Rozmiary gromady gwiazd zależą od jej całkowitej masy i odległości od centralnych części galaktyki.

w astronomii - skupisko gwiazd.

Gromady wyróżniają się wśród ogólnego tła, tworząc wyraźne obiekty o pewnych cechach wspólnych lub zbliżonych.


obszar treści, do których odnosi się pewien element języka, np. wyraz, związek frazeologiczny; granice znaczenia danej jednostki języka.

zakres danej nazwy N (jej ekstensja), zbiór jej desygnatów, czyli obiektów, o których powiedzenie "To jest N" będzie zdaniem prawdziwym.

Muszę przejrzeć jeszcze kilka akapitów, żeby upewnić się, jaki jest zakres znaczeniowy tego frazeologizmu.

Denotacją nazwy "kot" jest zbiór wszystkich (przeszłych, obecnych i przyszłych) kotów.


jazda uzbrojona w broń palną – arkebuz; formacje te występowały w wojskach XVI i XVII-wiecznych.

Arkebuzerami są także nazywani muszkieterzy uzbrojeni w arkebuzy.

Po likwidacji kopijników i wyodrębnieniu husarii arkebuzerzy tworzyli samodzielne jednostki, z reguły dość nieliczne (aczkolwiek zdarzały się wyjątki, np. w 1655 r. szlachta wielkopolska uchwaliła powołanie wojewódzkiego skwadronu liczącego 300 koni).


Dyskretyzacja przekształca tym samym rozkład zmiennej losowej z ciągłego na dyskretny.

w statystyce przekształcenie ciągłej zmiennej losowej w dyskretną zmienną losową.


Na redzie dokonywane są również przeładunki (odlichtunek) na barki z jednostek o zanurzeniu zbyt dużym, aby mogły z pełnymi ładowniami wejść do portu.

obszar znajdujący się przed wejściem do portu morskiego, z wyznaczonymi torami wodnymi oraz płytkim i odpowiednim rodzajem dna umożliwiającym zakotwiczenie statków oczekujących na wejście do portu.

Zrobiłam dzisiaj sporo zdjęć, mam piękne ujęcia statków stojących na redzie.


program komputerowy, którego zadaniem jest przetworzenie kodu źródłowego, w sposób określony przez programistę za pomocą dyrektyw preprocesora, na kod wyjściowy.

W wersji 5.x języka Clipper został zaimplementowany preprocesor wzorowany na preprocesorze języka C.


Klasyczna romanca hiszpańska służyła głównie do upamiętnienia wydarzeń historycznych.

utwór liryczny o charakterze epickim, zbliżony do ballady.


Wprowadzenie pojęcia epicyklu miało na celu wyjaśnienie obserwowanego na niebie ruchu wstecznego planet zewnętrznych.

orbita kolista, po której - w teorii geocentrycznej - poruszać się miały ciała niebieskie, środek tego koła przemieszczał się ruchem jednostajnym wokół Ziemi po wielkim kole orbity zwanej deferentem.


Płomykówka ma najbardziej charakterystyczną szlarę mierzącą około 110 mm (Simmons, 2000), natomiast puszczyk mszarny ma największą szlarę spośród wszystkich ptaków.

Słowo szlara wywodzi się z niemieckiej nazwy sowy płomykówki – Schleiereule – co w tłumaczeniu na polski znaczy zakwefiona (zawoalowana) sowa.

Szlara służy do skupiania (zbierania) fal akustycznych w celach nawigacyjnych.

talerzowato ułożone pióra wokół dzioba i oczu u sów oraz niektórych przedstawicieli z rzędu szponiastych; pióra te są krótsze i sztywniejsze od reszty upierzenia głowy ptaka, a często także jaśniejsze.


Beryl powstaje w fazie pegmatytowo-pneumatolicznej zastygania skał magmowych oraz podczas procesów metasomatozy kontaktowej.

minerał należący do grupy krzemianów pierścieniowych.


jedna z neutralnych zależności międzygatunkowych, w której osobniki jednego gatunku nie wpływają w żaden sposób na przedstawicieli drugiego.

Przykładem populacji, między którymi zachodzi relacja neutralizmu, mogą być populacje bocianów i sikorek.


Materia tracona przez czerwonego olbrzyma częściowo opada na zwartego towarzysza, co jest źródłem obserwowanej aktywności gwiazdy symbiotycznej, mającej nieraz postać silnych wybuchów i formowania się dżetu.

Dżety powstają, gdy strumień zjonizowanej materii opada na obiekt kosmiczny.

skolimowany strumień plazmowej materii wyrzucany z relatywistycznymi prędkościami z biegunów jądra galaktyki lub gwiazdy.


jednostka długości stosowana od czasów starożytnego Rzymu.

Od kroku wywodzi się mila, pierwotnie równa 1000 (podwójnych) kroków (mila rzymska).


Sozologia jest nauką kompleksową (interdyscyplinarną), ściśle związaną z ekologią, geologią i geografią, wykorzystuje wiedzę z różnych nauk technicznych, ekonomicznych i humanistycznych.

nauka o czynnej ochronie środowiska naturalnego; nauka zajmująca się problemami ochrony środowiska, przyczynami i następstwami niekorzystnych zmian w strukturze i funkcjonowaniu układów przyrodniczych (ekologicznych), zmian wynikających z rozwoju cywilizacji oraz sposobami zapobiegania im i łagodzenia ich skutków.


rodzaj średniowiecznej religijnej kompozycji wokalnej.

Cechą charakterystyczną budowy sekwencji jest sukcesywne powtarzanie melodii kolejnych wersów.


umocnienie, obecnie najczęściej stosowane do regulacji brzgów rzek; powiązane ze sobą cienkie gałęzie wiklinowe lub innych drzew czy krzewów.

W przeszłości faszyna służyła do budowy dróg, jako część podbudowy oraz budowy umocnień polowych przy pracach fortyfikacyjnych.


odczuwanie silnego bólu (zbyt silnego), nawet wtedy, gdy jego przyczyną jest delikatny dotyk, pogłaskanie czy lekkie szturchnięcie lub podrapanie.

Nadmierne spożycie kofeiny może przez krótki czas wywoływać hiperestezję u ludzi, ze względu na nadmierną stymulację rdzenia kręgowego, jak również kory mózgu i rdzenia przedłużonego.

Po kawie można mieć chwilową przeczulicę.

stan, w którym występuje nadmierna wrażliwość powierzchni ciała na bodźce, takie jak dotyk, dźwięk i inne.

Czy to możliwe, żeby wypijanie kilkunastu filiżanek kawy dziennie prowadziło do nerwicy i wywoływało przeczulicę skórną?


jednomasztowy jacht żaglowy mający dwa albo trzy przednie żagle (sztaksle).

Maszt na kutrze jest zazwyczaj usytuowany blizej środka łodzi (mniej wysunięty ku przodowi) niż w slupie, co pozwala na postawienie większej liczby sztaksli.


wspólna nazwa japońskich pism sylabicznych: hiragany i katakany.

Jak widać, w kanie nie ma znaków /yi/, /ye/ ani /wu/ (sylaby yi i wu w języku japońskim w ogóle nie istnieją, ye zanikło przed ukształtowaniem się kany).


Do Augustyna napisał także pewien Hilary, przekazując obawy pewnych osób wobec groźby fatalizmu: jeśli jest predestynacja, jaki jest cel upominania bliźnich?

koncepcja religijna, według której losy człowieka (jego zbawienie lub potępienie) są z góry określone przez wolę Boga.


teoria z dziedziny geologii i biologii historycznej, według której w historii Ziemi okresy spokojnego funkcjonowania ekosystemów i procesów geologicznych (erozji, akumulacji) rozdzielały gwałtowne przemiany geologiczne, które miały dramatyczny wpływ na biosferę.

Hipoteza katastrofizmu głosiła, że Ziemię w przeszłości nawiedzały katastrofy, zupełnie niszczące życie, a Bóg stwarzał nowe formy.


indyjskie pismo alfabetyczno-sylabiczne.

Nagari rozwinęło się z brahmi, starszej formy pisma indyjskiego.

Dewanagari posiada także kilka znaków interpunkcyjnych oraz znaków o znaczeniu fonetycznym.

inaczej dewanagari, pismo indyjskie.


Praktycznie wszystkie współczesne książki, czasopisma oraz inne typowe zastosowania pisma drukowanego w językach narodowych zapisywanych alfabetami wywodzącymi się z łaciny (zachodniosłowiańskie, romańskie, anglosaskie, nordyckie, ugrofińskie itp.) są drukowane jakąś odmianą antykwy.

typ kroju pisma opartego na alfabecie łacińskim, który współcześnie jest krojem dominującym wśród pism drukarskich.


Każda kuźnica zatrudniała przeciętnie od 6 do 12 kuźników, przy obsłudze trzech stanowisk, tj. pieca dymarskiego, pieca kowalskiego i młota kuźniczego.

dymarka - dawny piec hutniczy do uzyskiwania żelaza z rudy kopalnej lub darniowej przy użyciu węgla drzewnego.

Na przełomie XII i XIII w. dymarka przekształciła się w stały piec hutniczy z otworem spustowym do żużlu i sztucznym ciągiem powietrza.

piec dymarski - dawny piec hutniczy do uzyskiwania żelaza z rudy kopalnej lub darniowej przy użyciu węgla drzewnego.


Do produkcji whisky słodowej wykorzystuje się słód jęczmienny, wodę i drożdże.

Większość whisky single malt wytwarza się z zastosowaniem kotłowego aparatu destylacyjnego.

whisky wytwarzana w jednej destylarni na bazie zesłodowanego jęczmienia (w odróżnieniu od mieszanej blended whisky).


skała osadowa, bardzo drobnoziarnista, zbudowana jest głównie z minerałów ilastych (najczęściej kaolinit i illit) z domieszką łyszczyków oraz pyłu kwarcowego.

Iły powszechnie występują na terenie Polski, szczególnie w centralnej części kraju oraz w dolinach rzek nizinnych.


przyrząd służący do mocowania liny do punktów asekuracyjnych, składający się z dwóch karabinków połączonych krótką, usztywnioną pętlą z taśmy.

Dzięki zastosowaniu ekspresów lina w układzie asekuracyjnym porusza sie swobodniej i z mniejszymi oporami.


Dzięki balotom sadzenie sadzonek z bryłką możliwe jest przez cały okres wegetacyjny.

opakowanie zawierające sadzonki przygotowane do przesyłki, zabezpieczające ich korzenie przed przesychaniem i uszkodzeniem.


Indukcyjność jest podstawowym parametrem elektrycznym opisującym cewkę.

element elektroniczny bierny, który tworzy pewna liczba zwojów przewodnika, wewnątrz lub na zewnątrz których może znajdować się namagnetyzowany rdzeń.


Odtąd półgrosz wart był 9 denarów, a „mały kwartnik” 3 denary, co spowodowało przemianowanie go na ternar, czyli trzeciak.

polska srebrna moneta bita za czasów Władysława Jagiełły, a następnie za Zygmunta I Starego i Zygmunta III Wazy; wartością była równa trzem denarom, trzeciej części półgrosza albo połowie szeląga.


Ekstruzja poprawia strawność składników pokarmowych.

przetwarzanie surowców i materiałów pochodzenia biologicznego na cele spożywcze lub paszowe, które polega na przetłaczaniu przez ekstrudery pod wysokim ciśnieniem i w wysokiej temperaturze (140–180 °C) do komory schładzającej.


zakres adresów IP, który jest definiowany przez adres IP i maskę posieci.

Urządzenia znajdujące się w jednej (wspólnej) podsieci charakteryzują się jednakowym początkowym fragmentem binarnego zapisu adresu IP, którego długość wyznacza wartość maski podsieci.


proces filtracji membranowej, w którym siłą napędową jest różnica ciśnień pomiędzy dwiema stronami membrany; na membranie zatrzymywane są zasadniczo związki organiczne (o masie cząsteczkowej > 200–300 Da) oraz jony dwu- i więcej wartościowe, a przepuszczane w dużym stopniu jony jednowartościowe.

W procesie nanofiltracji nie jest potrzebna wstępna obróbka chemiczna wody surowej w przypadku wód o niskiej zawartości związków tworzących trudno rozpuszczalne osady.


kąt zawarty między północną częścią południka odniesienia a danym kierunkiem poziomym.

Azymut może służyć do orientacji w terenie i do orientowania pomiarów geodezyjnych.


celowa deformacja obrazu, która może pokazać obraz niezdeformowany poprzez np. odbicie jej w zwierciadle wypukłym, ściśnięcie lub rozciągnięcie obrazu zdeformowanego.

Anamorfoza w malarstwie może ukazać oryginał, jeśli na płótno malarskie spojrzy się pod odpowiednim kątem.


ustrukturalizowane informacje stosowane do opisu zasobów informacji lub obiektów informacji.

Zbiorem metadanych są np. bibliografie i katalogi biblioteczne.


W języku rosyjskim interpretacja składni różni się od polskiej: wypowiedzenie może być uznane za zdanie nawet wtedy, gdy orzeczenie nie jest wyrażone, a jest domyślne.

wypowiedzenie, którego ośrodkiem jest orzeczenie, przeważnie wyrażone osobową formą czasownika.


rodzaj nieprzezroczystego przykrycia głowy, noszonego dodatkowo oprócz chusty przez muzułmanki przestrzegające purdah.

Kobiety w niektórych społeczeństwach muzułmańskich lub ich częściach są zobowiązane do noszenia burki na skutek konserwatywnego sposobu odczytywania idei hidżabu z Koranu.


wieloznaczne pojęcie filozoficzne, oznaczające m.in. rozum, słowo, myśl, prawo.

Tak jak Heraklit, tak i stoicy uważali, że wszyscy ludzie są częścią rozumu świata, czyli logosu.


Antycyklony występują zazwyczaj w strefach zwrotnikowych, w ich obrębie występuje małe zachmurzenie, w umiarkowanych szerokościach geograficznych panuje latem upał, zimą zaś mróz.

rodzaj cyrkulacji atmosferycznej typowej dla wyżów barycznych; wirowy układ wiatrów w obrębie wyżu (przemieszczają się po liniach spiralnych od środka na zewnątrz), na półkuli północnej kierunek zgodny z kierunkiem ruchu wkazówek zegara.


Najważniejszą gałęzią rozwoju kutrów był ich rozwój jako jednostek ofensywnych - przeznaczonych do atakowania większych okrętów.

najmniejszy okręt bojowy o wyporności sięgającej od kilkunastu do ponad 300 ton; przeznaczony głównie do działań przybrzeżnych.


historyczny pocisk artyleryjski składający się z lekkiej obudowy wypełnionej kulistymi lotkami (ołowianymi pociskami muszkietowymi lub karabinowymi o niewielkiej średnicy) oraz drewnianego sabotu, pełniącego rolę przybitki, który chronił kule ołowiane przed nadtopieniem przez ładunek miotający.

Kartacze były stosowane do zwalczania siły żywej nieprzyjaciela na niewielkich (do 300 m) odległościach.


rama w otworze okiennym lub drzwiowym.

nieruchoma rama osadzona w ościeżu, czyli wewnątrz otworu ściany budynku – w otworze okiennym lub drzwiowym; do ościeżnicy montuje się na zawiasach skrzydła drzwiowe, okienne lub bramowe, rzadziej bezpośrednio przeszklenie.

Ościeżnica potocznie bywa nazywana futryną, specjalistyczne publikacje określają taką nazwę jako błędną.

Poszła z nim na kilka randek, ale wszystko się skończyło, gdy uderzyła jego syna przez przypadek framugą od drzwi łazienki.


tylczak łukowy - małe narzędzie krzemienne, którego ostra krawędź jest przeciwległa do krawędzi zatępionej retuszem, zwanej tylcem.

małe narzędzie krzemienne, którego ostra krawędź jest przeciwległą do krawędzi zatępionej retuszem, zw. tylcem.

W tym samym czasie w Golnicach koło Bolesławca również na terasie dopływu Bobru odkryte zostały podobne wyroby (asymetryczny tylczak z retuszowaną bazą oraz dwa duże łuskowe fragmenty odłupków).


Płaszczyzna ekliptyki zawiera w sobie orbitę Ziemi.

wielkie koło na sferze niebieskiej, po którym w ciągu roku pozornie porusza się Słońce obserwowane z Ziemi.


związek chemiczny wykazujący luminescencję.

W zależności od rodzaju aktywatora, dodawanego w niewielkiej ilości (nawet rzędu 0,0001%), można otrzymać luminofory o różnych barwach i czasach poświaty.


Według refleksologii ciało ludzkie dzieli się na 5 par stref, zwanych zonami, które biegną od czubka głowy do stóp i rąk, gdzie znajdują swoje zakończenie w obszarach refleksów.

metoda terapii holistycznej polegająca na uciskaniu odpowiednich punktów zwanych refleksami, które znajdują się na stopach, rękach oraz twarzy.


język programowania zaprojektowany z myślą o zastosowaniach współbieżnych.

Środowisko uruchomieniowe Erlanga zostało zaprojektowane, aby efektywnie radzić sobie z obsługą dużej liczby procesów.


Jakkolwiek źródłem obu zjawisk jest występowanie rozmaitych oddziaływań międzycząsteczkowych, adhezja jest zjawiskiem czysto powierzchniowym, podczas gdy kohezja wynika z sił działających wewnątrz rozrywanego lub zgniatanego ciała.

nazwa zjawiska stawiania oporu przez ciała fizyczne, poddawane rozdzielaniu na części; jej miarą jest praca potrzebna do rozdzielenia określonego ciała na części, podzielona przez powierzchnię powstałą na skutek tego rozdzielenia.


obiegowa nazwa dawnej monety polskiej o wartości 3 groszy.

dawna moneta polska o wartości 3 groszy.

Jako popularna moneta obiegowa trojaki funkcjonowały w obrocie monetarnym także w okresie porozbiorowym, tj. w Księstwie Warszawskim oraz Królestwie Polskim pod zaborem rosyjskim.

obiegowa nazwa dawnej monety polskiej, trojaka.


W ciągu kilku milionów lat rozróżniły się 2 ważne linie owodniowców: synapsydy (przodkowie ssaków) i zauropsydy (od których, jak już wspomniano, pochodzą jaszczurki, węże, krokodyle, archozaury oraz ptaki.

Sauropsida – jeden z dwóch głównych kladów owodniowców (obok synapsydów), który rozdzielił się na dwie główne linie ewolucyjne: anapsydy oraz diapsydy.

Wszystkie współcześnie żyjące gady należą do zauropsydów; większość autorów zalicza do nich także ptaki.


Hipermetropia to druga obok krótkowzroczności najczęściej spotykana wada refrakcyjna wzroku.

Z powodu swojego dalekowidztwa i braku okularów nie był w stanie przeczytać instrukcji.

U dzieci elastyczność soczewek jest tak wielka, że można nią skompensować dalekowzroczność rzędu 11 dioptrii, oraz 3 dodatkowe dioptrie, żeby ostro widzieć "do bliży", a więc w całym zakresie.

wada wzroku polegająca na tym, że nie widzi się dobrze przedmiotów znajdujących się blisko.

Do korekcji nadwzroczności stosuje się okulary korekcyjne lub soczewki kontaktowe.


Ferryt jest miękką i ciągliwą strukturą.

składnik fazowy stopów żelazo-węgiel, roztwór stały jednego lub więcej pierwiastków w żelazie odmian alfa lub delta.


Wątki ceglane można rozróżnić po sposobie ułożenia główek i wozówek cegieł.

sposób ułożenia cegieł lub kamieni w murze.


forma tzw. zwykłego podwyższenia kapitału zakładowego w spółce akcyjnej (w odróżnieniu od podwyższenia warunkowego i celowego) - zarząd tej spółki oferuje w drodze ogłoszenia akcje, co do których służy akcjonariuszom prawo poboru.

Termin zapisywania się na akcje nie może być dłuższy niż trzy miesiące od dnia, kiedy subskrypcja zostanie otwarta.


W wielu szkołach nauczanie sztuki pisania zaczyna się od technik klasycznych, z użyciem stalówki, obsadki i kałamarza, obsadki ozdabiane są więc też często w sposób zachęcający do ich używania przez kilkuletnie dzieci.

uchwyt do stalówki.


mobilium herbowe przedstawiane w formie obrączki.

W herbie Amadej, orłek trzyma toczenicę w dziobie.


Umbra znana jest od dawna, ale powszechnie stosuje się ją od wieku XV.

naturalny barwnik używany w malarstwie, żółty, zielonobrunatny lub brunatnoczerwony; składa się głównie z czerwonego iłu.


Kurzawki należą do gruntów o złych parametrach mechanicznych.

rodzaj luźnego gruntu, zachowującego się jak gęsta ciecz.

drobnoziarnisty luźny osad, np. piasek lub muł nasycony wodą pod znacznym ciśnieniem.

Od kurzawki można uniezależnić się poprzez obniżanie poziomu wód gruntowych, wbijanie ścianek szczelnych, elektroosmozę lub zamrażanie gruntu.

Ruchome piaski zasypywały systematycznie zabudowania wsi.


dawne uposażenie duchownych.

Często rozdawnictwo prebend wiązało się z nepotyzmem dostojników kościelnych, dbających w ten sposób o zabezpieczenie materialne swych krewnych.


Analizator składa się z receptorów (pole recepcyjne odpowiedniej modalności, np. siatkówka oka, nabłonek węchowy, skóra) oraz zespołu dróg (obwodowy układ nerwowy) przekazujących impulsy nerwowe do właściwych ośrodków OUN.

część układu nerwowego służąca do odbioru bodźców, które działają na organizm, oraz ich analizy – przekształcania na wrażenie zmysłowe.


średniej wielkości okręt przeznaczony do służby eskortowej, budowany od II wojny światowej.

Nowo wprowadzone fregaty były początkowo okrętami eskortowymi – służącymi do ochrony konwojów, przede wszystkim przed atakami okrętów podwodnych, w mniejszym stopniu samolotów.


Stylizacja biblijna – naśladowanie w ukształtowaniu warstwy językowej wypowiedzi cech i stylu Biblii.

Wiadomo, że Sienkiewicz używał stylizacji i że język w jego powieściach nawet jemu współczesnym wydawał się archaiczny.

celowe naśladowanie w wypowiedzi cech (stylu) innej wypowiedzi.


dział fizyki, mechaniki płynów, zajmujący się badaniem zjawisk związanych z ruchem gazów, a także ruchu ciał stałych w ośrodku gazowym i sił działających na te ciała.

Dział aerodynamiki zajmujący się ruchem ciał w rozrzedzonych gazach, np. w górnych warstwach atmosfery, to aerodynamika molekularna.


ruch broni palnej w kierunku przeciwnym do wystrzału, spowodowany siłą pocisku oraz strumieniem gazów prochowych.

W związku z faktem, że energia odrzutu lufy lub zamka swobodnego wykorzystywana jest do automatycznego przeładowania broni, niekiedy potrzebne jest dodatkowe zwiększenie energii odrzutu – służy do tego odrzutnik.


Niszczukokształtne pojawiły się w permie.

Łuskokształtne pojawiły się w permie.

W rzekach i ich ujściach pływały liczne ryby np. łuskokształtne, jesiotry, a nawet rekiny i płaszczki.

W rzekach i ich ujściach pływały liczne ryby np. niszczukokształtne, jesiotry, a nawet rekiny i płaszczki.

Semionotiformes - rząd ryb promieniopłetwych zaliczanych do przejściowców (Holostei); współcześnie żyją w słodkich wodach Ameryki Północnej i Środkowej oraz na Karaibach, osiągają rozmiary od 80 cm do 3 m.


Marmota monax - gatunek dużego gryzonia z rodziny wiewiórkowatych, największy z przedstawicieli rodzaju Marmota; w przeciwieństwie do większości przedstawicieli tego rodzaju jest zwierzęciem nizinnym i zamieszkuje tereny Stanów Zjednoczonych i Kanady.

Świszcz jest jednym z niewielu zwierząt, których liczebność wzrosła wskutek kolonizacji Ameryki Północnej przez Europejczyków.


Zettabajt używany jest tylko do określenia ilości informacji tworzonych przez wszystkich ludzi na ziemi.

jednostka używana w informatyce oznaczająca (zgodnie z zaleceniami IEC) tryliard bajtów (1 ZB = 10E+21 B).


Huntery są bardzo wydajne w galopie pod obciążeniem na długich dystansach; chody ich są pewne i wytrwałe.

rasa lub ogólniej typ konia gorącokrwistego, wytworzony z ciężkich klaczy i szlachetnych ogierów; hodowana są w Irlandii i Anglii – występują odmiany irlandzka i angielska.

W krajach anglojęzycznych huntery obecne są na nieomal wszystkich pokazach i wystawach hodowlanych.


Jest to postać komediowa, której obecność w tragedii stanowi przykład złamania zasady dekorum.

Postać komediowa, której obecność w tragedii stanowi przykład złamania zasady decorum.

zasada odpowiedniego dobrania poszczególnych elementów dzieła literackiego.


roztwór wodny octanu ołowiu o silnym działaniu ściągającym i skurczowym, stosowany w XVIII i XIX w. w kosmetyce i medycynie.

Woda gulardowa ma słodkawy smak, jest toksyczna i rakotwórcza.


Cricetomys gambianus – gatunek gryzonia z rodziny Nesomyidae; zamieszkuje zarówno środowiska leśne, jak i tereny otwarte, a także pola uprawne Afryki na południe od Sahary.

Psy i wielkoszczury (po odpowiedniej tresurze), a nawet odpowiednio przygotowane pszczoły odnajdują niektóre materiały wybuchowe, zakopane miny lądowe i inne niebezpieczeństwa.


Do formalnego wydzielenia formacji konieczne jest podanie jej stratotypu i hipostratotypów, zdefiniowanie granicy dolnej i górnej oraz opublikowanie w prasie naukowej.

podstawowa formalna jednostka litostratygraficzna wydzielana wyłącznie na podstawie cech litologicznych.


Inozytol jest wytwarzany w organizmie przy udziale enzymu o nazwie fytaza.

nazwa zwyczajowa cykloheksanheksolu – cyklicznego sześciowęglowego alkoholu polihydroksylowego posiadającego sześć grup hydroksylowych (cukrol).

inozytol - cykliczny sześciowęglowy alkohol polihydroksylowy posiadający sześć grup hydroksylowych (cukrol).


tkanka pochodzenia miękiszowego, najbardziej wewnętrzna warstwa kory pierwotnej, otaczająca walec osiowy.

Komórki endodermy mają liczne plazmodesmy w ścianach peryklinalnych, zwłaszcza w wewnętrznej.


jednostka długości, podwielokrotność metra, równa 10−2 m, czyli 1/100 m.

Centymetr jest jednostką podstawową w układzie jednostek miar CGS (centymetr gram sekunda).


Siarkowodór jest odczynnikiem charakterystycznym dla II grupy kationów w analizie jakościowej związków nieorganicznych.

związek chemiczny lub mieszanina związków chemicznych przygotowana do przewidywanego sposobu wykorzystania w pracy laboratoryjnej.

związek chemiczny lub mieszanina związków chemicznych przygotowana do przewidywanego sposobu wykorzystania w pracy laboratoryjnej, najczęściej w analizie chemicznej.


W systemie paszportyzacji każdy element posiada tzw. paszport, paszporty to dokumenty ewidencyjne elementów sieci.

system inwentaryzacji obiektów sieci (telekomunikacyjnej, energetycznej) wraz z ich parametrami.


16-20% produkcji światowej ziół należy do Polski, z czego ok. 80% to zioła pochodzące z upraw (ok. 60 gatunków), a 20% - ze stanowisk naturalnych.

Na niewielkim torfowisku przejściowym w pobliżu wsi znajduje się jedno z dwóch na Pomorzu Gdańskim współczesnych stanowisk bardzo rzadkiej turzycy skąpokwiatowej Carex pauciflora, rośliny zagrożonej wymarciem w regionie.

miejsce występowania roślin lub zwierząt danego gatunku.

Najprostszym zabiegiem pozyskiwania roślin zielarskich jest ich zbiór ze stanowisk naturalnych.


Na przykładzie Sudetów: siły wynoszące Sudety działały z południa, stąd podgórze Sudetów znajduje się po ich północnej stronie, a zagórze po południowej.

Przedmurze położone jest po przeciwnej stronie pasma górskiego w stosunku do kierunku działania sił ruchów górotwórczych, które spowodowały wypiętrzenie gór i pofałdowanie terenu przed pasmem górskim.

Przedgórze położone jest po przeciwnej stronie pasma górskiego w stosunku do kierunku działania sił ruchów górotwórczych, które spowodowały wypiętrzenie gór i pofałdowanie terenu przed pasmem górskim.

równinny, przeważnie lekko falisty obszar rozciągający się równolegle wzdłuż pasma górskiego.


termin oznaczający eliminację przeciwnika w grach komputerowych (zwykle z gatunku first-person shooter), premiowaną punktem dodawanym do wyniku rozgrywki.

Fragi są najczęściej stosowane w trybach gry wieloosobowej, na przykład deathmatch, w których celem jest uzyskanie jak największej liczby punktów za eliminację przeciwników.


Tlen w stanie wolnym występuje w postaci cząsteczek dwuatomowych O2 oraz trójatomowych – ozonu O3 (głównie w ozonosferze).

O - pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 8, niemetal z grupy tlenowców w układzie okresowym.

w chemii: symbol tlenu.


W Skandynawii patronimiki używane były jako nazwisko (i do dziś nazwiskami są; nie zmieniają się już jednak z pokolenia na pokolenia, a funkcjonują tak jak w Polsce).

Domownicy, łącznie ze służącymi, zwracali się do wielkiej księżnej używając jej pierwszego imienia i patronimu – Anastazja Nikołajewna – nie używano tytułu „Jej Cesarska Wysokość”.

Imię Swarożyca wskazuje na patronimicum od Swaróg, co dało początek przypuszczeniom, że jest prawdopodobnie synem Swaroga, a tym samym podstawy do utożsamiania go z Dadźbogiem.

Nazwiska patronimiczne przekształciły się później w nazwiska i dziedziczone były tak, jak m.in. w Polsce.

nazwisko utworzone od imienia ojca.


Do około połowy XIX wieku tonaż był podstawowym pojęciem określającym wielkość handlowych lub wojennych żaglowych jednostek pływających, zbliżonym do pojęcia pojemności statku, którego nie należy mylić z wypornością.

wielkość statku, okrętu, grupy statków lub całej floty podana w jednostkach objętościowych, określanych jako tony rejestrowe.


przyrząd pomiarowy określający prędkość poruszania się jednostki pływającej oraz przebytą przez nią drogę.

Na wielkich jednostkach oprócz logu mierzącego prędkość do przodu instaluje się (na dziobie i na rufie) dodatkowe logi, o dużej dokładności, mierzące prędkość poprzeczną.


białko fibrylarne; jednostka strukturalna kolagenu.

Tropokolagen ma strukturę potrójnej, ściśle upakowanej helisy, o skoku tylko 0,3 nm (nanometra) w porównaniu ze skokiem 0,36 nm, typowym dla innych białek.


Nie wolno chomików karmić: kruchą sałatą, cebulą, fasolą, owocami pestkowymi, solonymi orzeszkami i słodyczami oraz owocami cytrusowymi.

Cricetinae – podrodzina gryzoni z rodziny chomikowatych.


nurt w muzyce współczesnej, zainicjowany w latach sześćdziesiątych XX wieku; podstawą minimalizmu są prostota melodyczna, przejrzystość harmonii, redukcja materiału muzycznego i eksponowanie struktur rytmicznych.

Minimalizm często czerpie z muzyki kultur pozaeuropejskich, głównie azjatyckich i afrykańskich, które w swych pierwotnych cechach są zasadniczo minimalistyczne.


klasyczny ornament roślinny.

Groteska składa się z wici roślinnej, w którą nierozerwalnie są wplecione inne elementy, takie jak postacie ludzkie, zwierzęta, części uzbrojenia, obrazy, owoce i inne.


heraldyczna figura zaszczytna powstała przez zastosowaniu cięcia linią poziomą (w pas) w górnej partii tarczy herbowej.

Głowica może zostać podparta lub pokryta inna figurą np. listwą.


Najczęściej stosowane są wyciągi sprężynujące, których pazury zazębiają się z kryzą podczas dosyłania naboju, tuż przed zamknięciem przewodu lufy przez zamek.

element lub mechanizm, który odpowiada za wyciągnięcie łuski z komory nabojowej lufy po strzale (ekstrakcję).


Za uniwersalną własność przestrzeni uznaje się jej jednorodność (symetrię względem przesunięć), izotropię (symetrię względem obrotów) oraz zasadę względności (symetrię względem przekształceń Lorentza).

W związku z tym ich własności fizyczne są izotropowe, co oznacza izotropowość np. pod względem mechanicznym, a substancjach przezroczystych – optycznym.

cecha materiałów polegająca na tym, że ich właściwści fizyczne są takie same we wszystkich kierunkach, niezależnie od kierunku, w jakim się je bada, otrzymuje się takie same wyniki.

cecha polegająca na tym, że ich właściwści fizyczne badanych obiektów są takie same we wszystkich kierunkach, niezależnie od kierunku, w jakim się je bada, otrzymuje się takie same wyniki.

Izotropowość materiału jest to brak różnic we właściwościach fizycznych tego materiału, takich jak: rozszerzalność termiczna, przewodzenie ciepła, przewodnictwo elektryczne czy współczynnik załamania światła, niezależnie od tego w jakim kierunku są one mierzone.


w budownictwie: prętowy układ konstrukcyjny, płaski lub przestrzenny, obciążony siłami skupionymi, momentami lub obciążeniem rozłożonym (równomiernie bądź też nierównomiernie).

Ramy, w zależności od sposobu podparcia lub też schematu konstrukcji, mogą stanowić układy statycznie wyznaczalne lub statycznie niewyznaczalne (przesztywnione).


Szkwał trwa krótko, do kilku minut i może nieść ze sobą śnieg lub deszcz.

nagły wzrost prędkości wiatru o co najmniej 8 m/s od prędkości początkowej powyżej 10 m/s.


Wypełnione kółeczka (tzw. nulki) symbolizują punkty na końcach odcinka i na początku półprostej, które także do odcinka i półprostej należą.

znak graficzny przypominający okrąg (często dla większej czytelności pogrubiony) umieszczany na wykresach funkcji.


umowny skrót używany w tekstach w celu skrócenia ich zapisu.

Współcześnie abrewiaturą jest nazywany umowny pojedynczy znak pisarski o stałym znaczeniu, który zastępuje słowo lub frazę.

Wraz z upowszechnieniem się pisma w XIV-XV w., abrewiacje rozmnożyły się.


Najczęściej mówi się o grzędach, gdy tego rodzaju formy występują obok siebie równolegle.

w geomorfologii jest to wypukła forma ukształtowania terenu, podłużna, rozłożysta formacja na zboczu, stoku lub ścianie; także silnie wydłużone wzgórze o słabo rozciętych stokach i spłaszczonej wierzchowinie.


Koniunkcję zdań uznaje się za prawdziwą wtedy i tylko wtedy, gdy oba zdania p, q są prawdziwe.

zdanie złożone mające postać p i q , gdzie p, q są zdaniami.


Za ojca freestyle'u uważany jest Diego Maradona.

sztuka wykonywania ewolucji żonglersko-cyrkowych (piłką); dyscyplina sportu, która liczy kilka lat.


Dlatego też w potocznym znaczeniu terminy iluminatora i miniaturzysty są często z sobą utożsamiane, tym bardziej że wielu późniejszych iluminatorów było jednocześnie miniaturzystami.

średniowieczny ilustrator, który zdobił inicjały.


element dzieła muzycznego określający sposób wydobycia dźwięku.

Artykulacji kształtuje także frazowanie i nadaje utworowi muzycznemu odpowiedni wyraz i dopełnia go pod względem technicznym.