Zatem to pani siostra o niego prosiła? Skądże, nigdy nie słyszałam, żeby go używała. Zwykłyśmy obywać się bez służących. W istocie, wydaje się niepotrzebnym umieszczanie tak porządnego sznura w tym miejscu. Bądźcie teraz tak uprzejmi i dajcie mi kilka minut na bliższe zapoznanie się z podłogą. Holmes przypadł do podłogi, pełzał w te i wewte ze szkłem powiększającym w dłoni, ze skupieniem badając przerwy między deskami. Następnie w podobny sposób przyjrzał się deskom na ścianach komnaty. Potem podszedł do łóżka i przez jakiś czas przyglądał się uważnie zarówno jemu, jak i przylegającej doń ścianie. Wreszcie chwycił sznur i energicznie go pociągnął. Ależ to przecież atrapa - powiedział. Nie dzwoni? Bynajmniej, nie jest nawet połączony z drucikiem. Niezwykle interesujące. Zwróćcie uwagę, proszę, że jest podpięty do haka tuż nad niewielkim otworem pełniącym funkcję wywietrznika. Toż to niedorzeczne! Nie zauważyłam tego wcześniej. Bardzo dziwne - wymamrotał Holmes, pociągając za sznur - W tym pokoju znajduje się jedna lub dwie osobliwe rzeczy. Na przykład, jakim głupcem musiał być budowniczy, skoro przebił wywietrznik do sąsiedniego pokoju, kiedy równie dobrze mógł wybić go na zewnątrz. To również jedna z nowości - stwierdziła dama. Wykonany w tym samym czasie co sznur? - zauważył Holmes. Tak, dokonano wtedy kilku niewielkich zmian. Nad wyraz ciekawe te zmiany. Atrapy dzwonków dla służby i wywietrzniki, które nie działają. Za pani pozwoleniem, panno Stoner, przejdziemy teraz do oględzin ostatniego pokoju.


Dlaczegóż to? Wydaję mi się, iż wspomniałam, że doktor trzymał geparda i pawiana. Czułyśmy się bezpiecznie dopiero po zamknięciu drzwi. Zaiste. Proszę kontynuować. Tamtej nocy nie mogłam zasnąć. Ogarnęło mnie niejasne uczucie nadchodzącego nieszczęścia. Jak pan pamięta, byłyśmy bliźniaczkami, a pewnie zdaje pan sobie sprawę, jak subtelne są więzy łączące dwie tak bliskie sobie dusze. To była niespokojna noc. Wicher wył na zewnątrz, a deszcz bębnił w okna. Nagle przez odgłosy zawieruchy przedarł się obłędny krzyk przerażonej kobiety. Wiedziałam, że to głos mojej siostry. Wystrzeliłam z łóżka, owinęłam się szalem i wybiegłam na korytarz. Gdy otwierałam drzwi, zdawało mi się, że słyszę niski gwizd, jak z opisu siostry, a chwilę później - brzęczący dźwięk, jakby upadł kawał metalu. Popędziłam wzdłuż korytarza; drzwi do pokoju mojej siostry były odemknięte, chwiały się z wolna na zawiasach. Stałam i patrzyłam zdjęta grozą, nie wiedząc co wyłoni się moim oczom. W drzwiach pojawiła się moja siostra, a światło z korytarza padło na jej twarz. Była blada ze strachu, jej ręce szukały pomocy po omacku, a cała sylwetka chwiała się, jak pijana, w przód i w tył. Rychło podbiegłam do niej i objęłam ją, ale w tym samym momencie nogi ugięły się pod nią i osunęła się na podłogę. Wiła się, jak osoba cierpiąca koszmarny ból, a jej kończyny zamarły w konwulsyjnym spazmie.


Następnie Sherlock sprawdził zawiasy przy pomocy szkła powiększającego, okazało się, że wykonano je z mocnego żelaza i wmurowano w solidną ścianę. Hm - westchnął, pocierając podbródek w zakłopotaniu - w mojej teorii są pewne luki. Nikt nie przedostałby się przez zaryglowane okiennice. Cóż, sprawdźmy, czy oględziny wnętrza sypialni rzucą na sprawę nowe światło. Niewielkie boczne drzwi prowadziły na korytarz o ścianach bielonych wapnem, z którego można było wejść do wszystkich trzech pokoi. Holmes odmówił zbadania trzeciej komnaty, udaliśmy się więc od razu do drugiej, w której siostra panny Stoner dokonała żywota, a która dla niej samej stanowiła obecnie sypialnię. Pokój był niewielki, ale przytulny, z nisko sklepionym sufitem i dużym kominkiem, charakterystycznym dla starych, wiejskich domostw. Jeden kąt zajmowała brązowa komoda, w drugi wstawiono wąskie, białe łóżko z podwójną ramą, a na lewo od okna stała toaletka. Meble te, wraz z dwoma niewielkimi, wiklinowymi krzesłami i leżącym na środku eleganckim, kwadratowym dywanem, składały się na całe wyposażenie pokoju. Boazerię i podłogę wykonano ze zbrązowiałej, przeżartej przez korniki dębiny, tak starej i wypłowiałej, że prawdopodobnie pamiętała czasy wzniesienia domu. Holmes przesunął jedno z krzeseł do kąta i usiadł w ciszy, a jego oczy wodziły dookoła pomieszczenia, rejestrując każdy najmniejszy detal. Z czym połączony jest ten dzwonek? - zapytał, wskazując na zwisający przy łóżku gruby sznur, którego chwost spoczywał na poduszce. Z pokojem gospodyni. Wygląda na raczej nowy. Owszem, umieszczono go tutaj ledwie kilka lat temu.


Mój Boże - wyszeptałem - widziałeś to? Przez krótką chwilę Holmes był równie oniemiały co ja. Poruszony, zacisnął dłoń na moim nadgarstku niczym imadło. Potem zaśmiał się nisko i zbliżył usta do mego ucha. Sympatyczne domostwo - wyszeptał - To właśnie był pawian. Zupełnie zapomniałem o dziwnych zwierzętach, które doktor sobie upodobał. Gdzieś też błąkał się gepard; niewykluczone, że i jego przyjdzie nam spotkać. Idąc za przykładem Holmesa, zzułem buty i wkrótce znaleźliśmy się wewnątrz sypialni, co, przyznam, bardzo mnie uspokoiło. Mój towarzysz zamknął bezgłośnie okiennice, przestawił lampę na stół i zlustrował pomieszczenie. Wszystko wyglądało dokładnie tak, jak za dnia. Holmes podkradł się do mnie z dłonią ułożoną w trąbkę, którą przystawił mi do ucha i wyszeptał tak cicho, że z trudem wyłapałem słowa: „Nawet najdrobniejszy szmer może pokrzyżować nam plany”. Przytaknąłem na znak, że zrozumiałem. Musimy siedzieć przy zgaszonym świetle. Mógłby je zobaczyć przez otwór wentylacyjny. Znów przytaknąłem. Nie zapadaj w sen; twoje życie może od tego zależeć. Trzymaj pistolet w pogotowiu. Usiądę na brzegu łóżka, a ty zajmij krzesło. Wyciągnąłem rewolwer i odłożyłem go na skraj stolika. Holmes zabrał ze sobą długą, cienką laskę i położył ją przy sobie na łóżku. Tuż obok postawił ogarek świecy i pudełko zapałek. Następnie zgasił lampę i nastała ciemność. Jak mógłbym zapomnieć to koszmarne czuwanie? Nie słyszałem żadnego dźwięku, nawet oddechu, a mimo to wiedziałem, że siedzący kilka stóp ode mnie Holmes miał otwarte oczy i nerwy, podobnie jak moje, napięte jak postronki. Okiennice skutecznie zatrzymywały światło i czekaliśmy w całkowitej ciemności. Czasem z zewnątrz do naszych uszu dochodziło świergotanie nocnych ptaków, a raz zdarzyło nam się usłyszeć przeciągłe kocie zawodzenie, co utwierdziło nas w przekonaniu, że gepard rzeczywiście przebywał swobodnie na wolności.


Ale co pan zamierza? Spędzimy noc w pani pokoju i zbadamy przyczynę niepokojących odgłosów. Wydaje mi się, panie Holmes, że już pan rozszyfrował tę sprawę - powiedziała panna Stoner, kładąc dłoń na ramieniu mojego kompana. Możliwe. Więc niechże się pan zlituje i wyjawi mi przyczynę śmierci mojej siostry. Wolałbym mieć niezbite dowody zanim się wypowiem. Może przynajmniej zdradzi pan, czy moje przypuszczenia były słuszne, że zmarła z powodu nagłego przerażenia. Raczej nie. Myślę, że podłoże śmierci pani siostry jest bardziej namacalne. Tymczasem musimy panią opuścić, panno Stoner, ponieważ cały plan spełznie na niczym, jeśli doktor Roylott wróci i nas przyłapie. Do zobaczenia i odwagi. Jeśli zastosuje się pani do mych poleceń, może pani być spokojna, że zażegnamy grożące pani niebezpieczeństwo. Wraz z Sherlockiem nie mieliśmy trudności z wynajęciem sypialni z salonikiem w Crown Inn. Pokoje znajdowały się na piętrze, a z naszego okna dało się dojrzeć bramę oraz zamieszkane skrzydło posiadłości Stoke Moran. Zmierzchało już, gdy widzieliśmy jak doktor Grimesby Roylott przejeżdżał nieopodal, a jego ogromna sylwetka górowała nad drobną postacią młodego woźnicy. Chłopak miał pewne problemy z otwarciem ciężkiej, żelaznej bramy. Usłyszeliśmy szorstki ryk doktora i dostrzegliśmy jak wygrażał mu pięściami w przypływie niepohamowanej złości. Dwukółka w końcu odjechała, a kilka minut później zauważyliśmy światło przebijające się między drzewami, dochodzące z jednej z sypialni posiadłości. Wiesz, Watsonie - odezwał się Holmes, gdy tak siedzieliśmy w zapadającej ciemności - mam pewne wątpliwości czy powinienem cię angażować dzisiejszej nocy. Wyczuwam czyhające na nas niebezpieczeństwo. Czy mogę się przydać? Sama twoja obecność może okazać się nieoceniona. W takim razie z pewnością będę ci towarzyszyć. To bardzo uprzejme z twojej strony.


Sherlock Holmes i Pstrokata Opaska P W zapiskach z ostatnich ośmiu lat, obejmujących siedemdziesiąt spraw, podczas których studiowałem metody działania mojego przyjaciela Sherlocka Holmesa, znajduję sporo opisów przypadków tragicznych, kilku komicznych, wielu nieco dziwnych, ale żadnych pospolitych, gdyż pracował on nie dla bogactwa, ale z miłości do uprawianej sztuki; nie podjąłby się śledztwa, które by nie dotyczyło spraw nadzwyczajnych czy nawet nadprzyrodzonych. Jednak wśród wszystkich tych rozmaitych przypadków nie ma żadnego, który byłby bardziej osobliwy niż ten związany z rodziną Roylottów ze Stoke Moran, dobrze znaną w Surrey. Wydarzenia te miały miejsce na początku mojej przyjaźni z Holmesem, kiedy, jeszcze jako kawalerowie, mieszkaliśmy razem przy Baker Street. Możliwe, że już gdzieś je spisałem, ale przysiągłem zachować je w tajemnicy. Poprzedniego miesiąca zostałem jednak zwolniony z tej obietnicy ze względu na przedwczesną śmierć damy, której ona dotyczyła. Być może szczegóły tej sprawy powinny wreszcie ujrzeć światło dzienne, ze względu na liczne plotki narosłe wokół śmierci doktora Grimesbiego Roylotta, częstokroć mroczniejsze od samej prawdy. I tak oto na początku kwietnia roku osiemdziesiątego trzeciego zbudziwszy się wczesnym rankiem, zastałem kompletnie ubranego Holmesa stojącego nad moim łóżkiem. Zegar na kominku wskazywał kwadrans po siódmej, a Sherlock zwykł wstawać o późniejszej porze. Spojrzałem na niego z zaskoczeniem i odrobiną niechęci, ponieważ sam jestem stały w nawykach. Strasznie mi przykro, że zrywam cię tak wcześnie, Watsonie, ale tak się dziś złożyło. Wpierw pani Hudson została zerwana z łóżka, po czym odegrała się na mnie, a ja - na tobie.


Niestety ! - odpowiedział nasz gość - Groza mej sytuacji leży w tym, że obawy moje są tak mgliste, a podejrzenia oparte w całości na drobnostkach z pozoru tak trywialnych, że nawet ten, do którego powinnam się zwrócić o poradę uznaje to wszystko za fanaberie znerwicowanej kobiety. Nie mówi tego wprost, ale zdradzają go wymijające odpowiedzi i uciekanie wzrokiem. Słyszałam wszakże, panie Holmes, że potrafi pan przejrzeć na wskroś wszelkie niegodziwości ludzkiego serca. Może to pan poradzi mi, jak kroczyć pośród czyhających na mnie niebezpieczeństw. Zamieniam się w słuch, madam. Nazywam się Helen Stoner. Mieszkam na zachodniej granicy Surrey z moim ojczymem, ostatnim z rodziny Roylottów ze Stoke Moran, jednego z najstarszych rodów saksońskich w Anglii. Holmes pokiwał głową. To nazwisko jest mi znane - powiedział. Ród zaliczał się niegdyś do najzamożniejszych w Anglii, z posiadłościami rozsianymi aż po granice hrabstwa Berkshire na północy i Hempshire na zachodzie. Jednakże przez ostatnie sto lat czterej kolejni spadkobiercy wykazywali skłonności do rozpusty i marnotrawstwa, a upadek rodu przypieczętował hazardzista w czasach regencji. Nic się nie ostało poza kilkoma akrami ziemi i dwustuletnim domostwem, obciążonym potężną hipoteką. Ostatni dziedzic tych ziem wiódł marny żywot arystokraty-nędzarza, lecz jego jedyny syn, a mój ojczym, zdając sobie sprawę, iż musi dostosować się do zaistniałej sytuacji, uzyskał pożyczkę od krewnego, co pozwoliło mu zdobyć wykształcenie medyczne. Wyruszył do Kalkuty, gdzie, dzięki swoim fachowym umiejętnościom i sile charakteru, otworzył nieźle prosperujący spory gabinet.


Budynek z szarych, omszałych już kamieni wznosił się wysoko, a dwa skrzydła rozciągały się po jego bokach, jak szczypce kraba. Okna w jednym ze skrzydeł były wybite i przesłonięte deskami, zaś dach częściowo zapadnięty - obraz nędzy i rozpaczy. Centralna część budynku wcale nie była w lepszym stanie, za to prawe skrzydło wyglądało na relatywnie nowe. Zasłony w oknach i niebieskawy dym, kłębiący się z kominów, wskazywały, że to właśnie tam rezydowała rodzina. Przy tylnej ścianie stało rusztowanie, a kamienne elementy elewacji zostały tam naruszone, jednakże podczas naszej wizyty nie widzieliśmy żadnych robotników. Holmes przespacerował się powoli po zaniedbanym trawniku i z uwagą przyjrzał się oknom. To okno, jak mniemam, należy do pokoju, w którym zwykła pani spać, środkowe było pani siostry, a to najbliżej centralnej części budynku wychodzi z sypialni doktora Roylotta. Dokładnie tak. Chociaż teraz sypiam w środkowym pokoju. Na czas przebudowy, jak mniemam? Swoją drogą, zdaje się, że ta ściana nieszczególnie potrzebuje pilnych napraw. I żadnych nie było. Myślę, że to tylko wymówka, żeby przenieść mnie do innego pokoju. Ach, to wiele wyjaśnia. Po drugiej stronie tego wąskiego skrzydła biegnie korytarz, na który wychodzą pokoje. Są w nim okna, rzecz jasna? Tak, ale bardzo małe. Zbyt małe, żeby ktokolwiek mógł się przecisnąć. Skoro zamknęły się panie na noc, nie było dostępu do sypialni od tamtej strony. Czy byłaby pani uprzejma udać się do swego pokoju i zaryglować okiennice? Panna Stoner wykonała polecenie, a Holmes, dokładnie przyjrzawszy się okiennicom, próbował je sforsować na każdy możliwy sposób, lecz bez efektu. Nie było nawet szpary, w którą można by było wsunąć nóż i podważyć zapadkę.


Stoke Moran? - zapytał. Tak jest, proszę pana. Oto dom doktora Grimesbiego Roylotta - napomknął woźnica. W tym domu prowadzone są prace budowlane - rzekł Holmes - To właśnie tam chcemy się udać. Wioska jest tam - oznajmił woźnica, wskazując w lewo na znajdujące się w pewnej odległości dachy - ale jeśli chcą panowie dostać się do tego domu, to najszybsza droga wiedzie przez tamten przełaz, a potem ścieżką, właśnie tą, którą spaceruje dama. Owa dama, jeśli się nie mylę, to pani Stoner? - zauważył Holmes, mrużąc oczy - W istocie, zrobimy jak pan radzi. Wysiadłszy, zapłaciliśmy woźnicy, a dwukółka potoczyła się dalej ku Leatherhead. Pomyślałem, że lepiej dla nas - rzekł Holmes, pokonując przełaz - jeśli woźnica weźmie nas za architektów lub jakichś interesantów. Zapobiegnie to plotkom. Dzień dobry, panno Stoner. Jak widać, dotrzymaliśmy słowa. Nasza klientka podbiegła do nas rozradowana. Czekałam na panów z niecierpliwością - wyznała, ściskając ciepło nasze dłonie - Wszystko ułożyło się wyśmienicie. Doktor Roylott pojechał do miasta i zapewne nie wróci do wieczora. Mieliśmy przyjemność poznać doktora - oznajmił Holmes i w kilku słowach streścił, co zaszło. Panna Stoner zbladła, słysząc te wieści. Wielkie nieba! - zawołała - A więc mnie śledził. Na to wygląda. Jest tak przebiegły, że nigdy nie wiem, kiedy mogę czuć się bezpieczna. Cóż powie, jak wróci? Musi mieć się na baczności, bo może się okazać, że depcze mu po piętach ktoś przebieglejszy. Proszę dziś w nocy zamknąć przed nim drzwi na klucz. Jeśli będzie agresywny, zabierzemy panią do ciotki w Harrow. Nie ma co zwlekać; proszę zaprowadzić nas do komnat, którym mamy się przyjrzeć.


Zmarła raptem dwa lata temu i to właśnie o jej śmierci pragnę z panem porozmawiać. Zapewne rozumie pan, że rzadko zadawałyśmy się z kimkolwiek w naszym wieku i z naszych sfer. Miałyśmy jedynie ciotkę - niezamężną siostrę mojej matki, pannę Honorię Westphail, mieszkającą niedaleko Harrow. Z rzadka otrzymywałyśmy pozwolenie na krótkie wizyty w jej domu. Julia wybrała się tam na święta Bożego Narodzenia dwa lata temu; poznała wtedy majora marynarki w stanie spoczynku, z którym się zaręczyła. Ojczym dowiedział się o zaręczynach, gdy siostra wróciła i nie miał żadnych obiekcji odnośnie małżeństwa. Jednak dwa tygodnie przed planowanym ślubem doszło do makabrycznego splotu wydarzeń, który pozbawił mnie jedynej towarzyszki. Sherlock Holmes siedział dotychczas odchylony w fotelu z oczami zamkniętymi i głową zapadniętą w poduszkę, teraz jednak spojrzał na swego gościa zza wpół przymkniętych powiek. Proszę o precyzję co do detali - powiedział. Nie będzie to trudne, bowiem owe koszmarne wydarzenia wryły mi się w pamięć na zawsze. Posiadłość, jak już wspomniałam, jest bardzo stara i tylko jedno skrzydło jest w tej chwili zamieszkałe. Sypialnie w tym skrzydle mieszczą się na parterze, pokoje dzienne zaś w środkowej części _ budynku. Pierwsza sypialnia należy do doktora Roylotta, druga do mej siostry, trzecia do mnie. Nie są ze sobą połączone, ale ich drzwi wychodzą na ten sam korytarz. Czy wyrażam się jasno? Jak najbardziej.


Nigdy wcześniej nie widziałem twarzy mojego przyjaciela tak zasępionej i pochmurnej, jak wtedy gdy wróciliśmy z oględzin pokoju. Spacerowaliśmy po trawniku w tę i z powrotem i ani ja, ani panna Stoner nie chcieliśmy wyrywać Holmesa z zamyślenia, póki sam go nie przerwał. Panno Stoner - powiedział wreszcie - to niezwykle ważne, żeby wykonała pani moje polecenia co do joty. Tak też uczynię. Sprawa jest zbyt poważna, żeby zwlekać z działaniem. Pani życie może od tego zależeć. Zapewniam, że poddam się pańskiej woli. Po pierwsze, zarówno ja, jak i mój przyjaciel, musimy spędzić noc w pani pokoju. Panna Stoner i ja spojrzeliśmy na Holmesa wielce zaskoczeni. Tak musi być. Już wyjaśniam. Mniemam, że tamten budynek to wioskowa gospoda? Tak, to karczma Crown Inn. Znakomicie. Czy pani okno będzie stamtąd widoczne? Z pewnością. Proszę zamknąć się w swoim pokoju pod pretekstem bólu głowy, gdy pani ojczym wróci. Kiedy usłyszy pani, że udaje się on na spoczynek, proszę otworzyć okiennice i nie ryglować okna, a na parapecie postawić lampę, jako sygnał dla nas, po czym po cichu przenieść się ze wszystkim czego pani potrzebuje do pokoju, który zwykła pani wcześniej zamieszkiwać. Nie mam wątpliwości, że, pomimo remontu, wytrzyma tam pani jedną noc. Och, bez kłopotu. Resztę proszę zostawić w naszych rękach.


Holmes! - wykrzyknąłem - Chyba zaczynam rozumieć, co sugerujesz. Jesteśmy rychło w czas, żeby zapobiec strasznej acz subtelnej zbrodni. Jednakowo strasznej i subtelnej. Kiedy lekarz schodzi na złą drogę, staje się najlepszym ze zbrodniarzy. Ma nerwy ze stali i niezbędną wiedzę. William Palmer i Edward Pritchard zaliczali się do czołówki swojej profesji. Człowiek, z którym mamy do czynienia jest jeszcze bardziej przebiegły, ale myślę, Watsonie, że uda nam się go przechytrzyć. Jednakże nim noc dobiegnie końca, doświadczymy dość okropieństw, więc, na miłość boską, zapalmy w spokoju fajkę i skupmy się na czymś przyjemniejszym przez następne kilka godzin. Około dziewiątej światło między drzewami zgasło i w okolicy posiadłości Stoke Moran zapadła ciemność. Dwie następne godziny upłynęły spokojnie i wtem, gdy wybiła jedenasta, pojedyncze, ale wyraźne światło ukazało się naszym oczom. To nasz sygnał - oznajmił Holmes, zrywając się na nogi - Bije ze środkowego okna. Przed wyjściem zamieniliśmy kilka słów z gospodarzem, wyjaśniając, że wybieramy się z nocną wizytą do znajomego i możliwe, że zostaniemy tam na noc. Kilka minut później byliśmy już na trakcie, otoczeni ciemnością. Chłodny wiatr smagał nasze twarze, a w oddali migotało żółte światełko, wskazując nam drogę do naszego ponurego celu. Z wejściem na posesję nie mieliśmy kłopotu, gdyż stan okalającego ją muru pozostawiał wiele do życzenia. Krocząc między drzewami, dotarliśmy na podwórko i już byliśmy gotowi wejść przez okno, gdy naraz z krzewów wawrzynu wystrzelił szkaradny kształt, niby zdeformowane dziecko. Kreatura rzuciła się na trawę, groteskowo wywijając kończynami, po czym zwinnie pognała dalej, niknąc w ciemności.


Postąpiła pani roztropnie - zapewnił mój przyjaciel - ale czy aby na pewno wyjawiła pani wszystko? Tak, wszystko. Nieprawda, panno Roylott. Kryje pani swego ojczyma. Jak to? Co pan przez to rozumie? W odpowiedzi Holmes podwinął mankiet z czarnej koronki, który osłaniał dłoń naszego gościa spoczywającą na kolanie. Pięć sinych śladów po czterech palcach i kciuku znaczyło blady nadgarstek. Skrzywdzono panią - stwierdził Holmes. Dama wyraźnie się zarumieniła i na powrót zakryła zraniony nadgarstek. To twardy człowiek - powiedziała - i być może nie zdaje sobie sprawy z własnej siły. Nastała długa cisza, podczas której Holmes siedział z podbródkiem opartym na dłoniach i wpatrywał się w trzaskający w kominku ogień. To naprawdę poważna sprawa - odezwał się w końcu - Chciałbym poznać jeszcze z tysiąc szczegółów, zanim zadecyduję jaki powinniśmy obrać plan działania, lecz nie ma chwili do stracenia. Jeśli udalibyśmy się do Stoke Moran dzisiaj, to czy byłaby możliwość obejrzenia pokojów bez wiedzy pani ojczyma? Wspomniał o wycieczce do miasta właśnie dzisiaj w celu załatwienia czegoś ważnego. Prawdopodobnie zajmie mu to cały dzień i nic nie powinno stać na pana drodze. Mamy gospodynię, ale jest ona leciwa i naiwna; bez kłopotu odwrócę jej uwagę. Znakomicie. Watsonie, chyba nie masz nic przeciwko tej podróży? W żadnym wypadku.


Zatem wspólnie się tam wybierzemy. A co pani będzie robić? Mam pewne sprawy, którymi chciałabym się zająć, skoro już jestem w mieście. Zdążę jednak wrócić pociągiem o dwunastej i będę panów oczekiwać. Może się pani nas spodziewać wczesnym popołudniem. Wcześniej muszę zająć się pewnymi drobnymi sprawami. Czy nie zechce pani zjeść z nami śniadania? Nie, muszę już iść. Kamień spadł mi z serca, gdy zwierzyłam się panom z moich kłopotów. Do zobaczenia po południu. Zasłoniwszy twarz ciężkim, czarnym welonem, wyszła z gracją z pokoju. Cóż o tym wszystkim sądzisz, Watsonie? - zapytał Sherlock Holmes, odchylając się w fotelu. Wydaje mi się, iż ta sprawa ma wyjątkowo mroczny i złowieszczy charakter. Wystarczająco mroczny i złowieszczy. Jeśli dama ma rację, twierdząc, że podłogi i ściany są solidne, a przez drzwi, okno i komin nie można się przedostać, to jej siostra bez wątpienia musiała być sama, kiedy w tajemniczy sposób dokonała żywota. Co zatem z owymi nocnymi gwizdami i co sądzić o dziwacznych słowach umierającej kobiety? Nic nie przychodzi mi do głowy. Nocne gwizdy, obecność cyganów będących w bliskich stosunkach ze starym doktorem mającym przypuszczalnie interes w niedopuszczeniu do ślubu pasierbicy, aluzje umierającej do opaski oraz wreszcie fakt, że panna Helen Stoner słyszała metaliczny brzęk, który mógł zostać spowodowany zatrzaśnięciem zapadki okiennicy, są wystarczającymi przesłankami, by rozwiązać zagadkę. Ale co w takim razie zrobili cyganie? Nie mam pojęcia. Tego typu teorie można podważyć na wiele sposobów. Zgadzam się. Dlatego wyruszamy do Stoke Moran właśnie dziś. Chcę się przekonać czy zabrniemy w ślepy zaułek, czy uda nam się rozwiać nasze wątpliwości. Ale cóż to, do stu diabłów?!


Mój kompan wykrzyknął niespodziewanie, gdy drzwi wejściowe otworzyły się z hukiem, ukazując rosłego człowieka. Odznaczał się osobliwym odzieniem łączącym elementy stroju mieszczańskiego i wiejskiego, składającym się z czarnego cylindra, długiego surdutu oraz pary sztylpów, w ręku zaś trzymał palcat. Był tak wysoki, że jego kapelusz dotykał futryny i tak barczysty, że ledwo mieścił się w drzwiach. Miał twarz człowieka o okrutnych zamiłowaniach, naznaczoną tysiącem zmarszczek i ogorzałą słońcem. Patrzył to na mnie, to na Sherlocka, a jego głęboko osadzone, podbite żółcią oczy i wysoko sklepiony wąski, kościsty nos upodabniały go do starego, chytrego ptaka drapieżnego. Który z was to Holmes? - zapytał ów dziwak. To ja, sir. Ma pan jednakże nade mną przewagę - powiedział cicho mój towarzysz. Nazywam się doktor Grimesby Roylott ze Stoke Moran. W istocie, doktorze - odrzekł Holmes płasko - proszę, niech pan usiądzie. Nie zamierzam siadać. Moja pasierbica tu była. Śledziłem ją. Co ci mówiła? Jest trochę chłodno, jak na tę porę roku - rzekł Holmes. Co ci mówiła?! - ryknął z furią starzec. A jednak słyszałem, że krokusy zapowiadają się dobrze - mój towarzysz kontynuował bez zająknięcia. Nie próbuj mnie zwodzić - zagrzmiał nasz nowy gość i wykonał krok naprzód, wywijając palcatem - Już ja cię znam, łajdaku, słyszałem o tobie! Holmes, intrygant! Mój przyjaciel uśmiechnął się. Holmes, wszędobylski! Jego uśmiech poszerzył się jeszcze bardziej. Holmes, ważniak Scotland Yardu! Holmes zdrowo zachichotał.


Iście zajmująca konwersacja - podsumował - Wychodząc, proszę zamknąć za sobą drzwi, ponieważ jest wyraźny przeciąg. Wyjdę jak powiem co mam do powiedzenia. Nie waż się mieszać w moje sprawy. Wiem, że panna Stoner tu była. Śledziłem ją! Jestem człowiekiem, któremu lepiej się nie narażać! Patrz. Chybko doskoczył do pogrzebacza, złapał go w swoje wielkie, śniade łapy i wygiął w obłąk. Uważaj, żeby nie wpaść w moje ręce - warknął, cisnął zgiętym pogrzebaczem w kominek i wymaszerował z pokoju. Bardzo sympatyczny jegomość - zaśmiał się Holmes - Może nie jestem już tak krzepki, ale gdyby został, być może pokazałbym mu, że mój chwyt nie ustępuje jego. Mówiąc to, podniósł pogrzebacz i nieco się wysiliwszy, na powrót go wyprostował. Że też miał czelność pomylić mnie z oficjalnymi służbami detektywistycznymi. Ten incydent dodaje naszemu śledztwu pikanterii. Mam tylko nadzieję, że nie zemści się na naszej przyjaciółce to, że dała się wyśledzić temu brutalowi. Tymczasem Watsonie, zasiądźmy do śniadania, a później przejdę się do Kolegium Cywilistów w nadziei, że zaczerpnę tam trochę informacji, które mogą okazać się pomocne. Około pierwszej Sherlock Holmes wrócił ze swojej wyprawy. Trzymał w dłoni kartkę niebieskiego papieru z nabazgranymi nań notatkami i liczbami.


Nie wiem jakimi przesłankami się pan kierował, ale ma pan całkowitą rację. Wyruszyłam z domu przed szóstą, dotarłam do Leatherhead dwadzieścia po i wsiadłam w pierwszy pociąg do Waterloo. Panie Holmes, nie mogę już znieść tego napięcia. Oszaleję, jeśli to będzie się dłużej ciągnąć. Nie mam się do kogo zwrócić, poza jedną bliską mi osobą, ale niestety on niewiele może tu zdziałać. Słyszałam o panu, panie Holmes, słyszałam od pani Farintosh, której pomógł pan, gdy pilnie tego potrzebowała. To od niej dostałam pański adres. Proszę, czy mógłby mi pan również pomóc, albo chociaż rozjaśnić spowijający mnie mrok? Na tę chwilę nie jestem w stanie zaoferować panu wynagrodzenia za usługi, ale za miesiąc, lub sześć tygodni wyjdę za mąż i będę dysponować własnym dochodem. Ręczę, iż nie zachowam się niewdzięcznie. Holmes podszedł do swego sekretarzyka i, otworzywszy go, wyciągnął ze środka niewielki notatnik, w którym się zagłębił. Farintosh - mruknął - Rzeczywiście, przypominam sobie tę sprawę; chodziło o tiarę z opalem. Zdaje się, że wtedy jeszcze się nie znaliśmy, Watsonie. Cóż, mogę tylko rzec, madam, że z przyjemnością poświęcę pani sprawie tyle samo uwagi, co sprawie pani przyjaciółki. Co się zaś tyczy wynagrodzenia, moja profesja jest nim sama w sobie. Jednak, kiedy tylko będzie to dla pani dogodne, może pani pokryć wszelkie koszta, które poniosę w związku z tą sprawą . A teraz proszę, żeby wyłożyła nam pani wszystko, co może pomóc w ocenie sytuacji.


W oddali słyszeliśmy głębokie bicie parafialnego dzwonu, rozlegające się równo co kwadrans. Każdy z nich dłużył się niezmiernie. Wybiła północ, potem pierwsza, druga i trzecia, a my wciąż w milczeniu oczekiwaliśmy na cokolwiek, co miało się wydarzyć. Wtem, na ułamek sekundy, w otworze wentylacyjnym rozbłysło światło, po czym dało się wyczuć wyraźny swąd palonego oleju i podgrzewanego metalu. Ktoś w pokoju obok zapalił lampę, ale zaraz ją przesłonił. Do mych uszu dotarł ledwo słyszalny odgłos ruchu, choć chwilę później na powrót zapadła cisza. Zapach się nasilał. Przez pół godziny siedziałem, wytężając słuch. Wreszcie dał się słyszeć kolejny dźwięk - delikatny i kojący, jakby niewielka strużka pary uciekała z czajnika. W tej samej chwili Holmes zerwał się z łóżka, odpalił zapałkę i za pomocą laski gorączkowo zaatakował wiszący sznur. Widzisz go, Watsonie?! - krzyknął - Widzisz?! Niczego nie widziałem. W momencie gdy Holmes zapalił zapałkę, usłyszałem niski, czysty gwizd, ale rozbłysk światła uniemożliwił moim zmęczonym oczom dostrzeżenie tego, na co mój przyjaciel rzucił się z taką wściekłością. Mogłem jednak stwierdzić, że na jego pobladłej twarzy malowała się trwoga i odraza. Zaprzestał ataku i wlepił wzrok w wywietrznik, kiedy nagle nocną ciszę przeszył najbardziej upiorny krzyk, jaki kiedykolwiek słyszałem. Wzrastał nieprzerwanie, splatając ból, strach i złość w jeden koszmarny, ochrypły wrzask. Powiadają, że ów krzyk zerwał z łóżek mieszkańców pobliskiej wioski, a nawet położonej dalej plebanii. Staliśmy, gapiąc się na siebie nawzajem, aż skonało jego ostatnie mrożące krew w żyłach echo i ponownie zapadła cisza.


Mówiąc to, chwycił leżącą na kolanach nieboszczyka smycz. Zarzuciwszy pętlę na szyi gada, zdjął go z truchła i, trzymając na odległość ramienia, wrzucił do sejfu, po czym zatrzasnął drzwiczki. Oto wydarzenia, które doprowadziły do śmierci doktora Grimesbiego Roylotta ze Stoke Moran. Nie ma potrzeby przeciągać tej już i tak przydługiej historii poprzez dopowiadanie, jak przekazaliśmy zalęknionej damie smutne wieści oraz zawieźliśmy ją na poranny pociąg do ciotki w Harrow, lub jak długim procesem okazało się oficjalne śledztwo, zakończone orzeczeniem o śmierci doktora spowodowanej nieostrożnym obchodzeniem się z niebezpiecznym zwierzęciem. Pozostał jeszcze jeden niuans odnośnie tej sprawy, który Holmes raczył mi objaśnić następnego dnia podczas podróży powrotnej. Oparłem moje rozumowanie na błędnych przesłankach, Watsonie, co pokazuje, jak niebezpiecznym jest wyciąganie wniosków z niepełnych informacji. Obecność cyganów i użycie przez nieszczęsną kobietę słowa „opaska” w celu opisania wyglądu czegoś, co przelotnie zauważyła w świetle zapałki, wystarczyło, żeby zwieść mnie na manowce. Mogę jedynie pochwalić się tym, że od razu zmieniłem swoje podejście, gdy tylko stało się jasnym, iż grożące lokatorce niebezpieczeństwo nie nadeszło ani od strony okna, ani drzwi. Moją uwagę natychmiast przykuł, jak wspominałem, otwór wentylacyjny i sznur od dzwonka opadający na łóżko. Odkrywszy, iż była to atrapa, a łóżko przymocowano do podłogi, nabrałem podejrzeń, że sznur miał służyć jako most czemuś, co przedostawało się z otworu na poduszkę. Od razu pomyślałem o wężu. Wiedząc jednocześnie, iż doktor miał dostęp do przeróżnych stworzeń indyjskiego pochodzenia, poczułem, że jestem blisko rozwiązania.


Wszystkie trzy pokoje mają okna od strony parku. Tej fatalnej nocy doktor Roylott zamknął się w swoim pokoju wcześnie, aczkolwiek wiedziałyśmy, że nie udał się na spoczynek. Świadczył o tym zapach palonych przez niego mocnych, indyjskich cygar, który trapił moją siostrę. Przyszła zatem do mojego pokoju, gdzie siedziałyśmy przez jakiś czas, rozmawiając o zbliżającym się ślubie. O jedenastej wstała z zamiarem wyjścia, ale zatrzymała się w drzwiach i spojrzała na mnie. „Powiedz mi, Helen” zwróciła się do mnie “czy kiedykolwiek słyszałaś gwizdanie w środku nocy?”. „Nigdy” odparłam. „Przypuszczam, że sama nie mogłabyś gwizdać przez sen?”. „Zdecydowanie nie. Skąd to pytanie?”. „Przez ostatnich kilka nocy, około trzeciej nad ranem, słyszałam wyraźny niski gwizd. Budził mnie, gdyż mam lekki sen. Nie potrafię stwierdzić skąd dochodził - możliwe, że z pokoju obok, możliwe, że z parku. Pomyślałam, że zapytam czy też go słyszałaś”. „Nie, nic podobnego. To muszą być ci okropni Cyganie z obozowiska”. „Bardzo prawdopodobne, chociaż jeśli dochodził od strony parku, to dziwne, że go nie słyszałaś”. „Przecież mam twardszy sen od ciebie”. „Cóż, tak czy inaczej, nie ma to większego znaczenia”. Uśmiechnęła się do mnie, zamknęła za sobą drzwi i kilka chwil później usłyszałam, jak przekręca klucz w zamku. Istotnie - rzekł Holmes - Czy zawsze miałyście zwyczaj zamykania się na noc? Zawsze.


A może trucizna? Lekarze przebadali ją, ale niczego nie znaleźli. A zatem jaka, według pani, była przyczyna zgonu tej nieszczęsnej damy? Wierzę, że zmarła z czystego strachu i szoku nerwowego, lecz nie potrafię sobie wyobrazić, cóż ją tak przeraziło. Czy na plantacji przebywali wówczas cyganie? Tak, prawie zawsze jacyś tam są. Hm, a co pani sądzi o tej wzmiance o opasce? Pstrokatej opasce? Czasem myślałam, że to po prostu deliryczne majaki, innym razem, że chodziło o tych cyganów z plantacji. Możliwe, że nakrapiane chustki, które tak wielu z nich nosi na głowach, podsunęły jej to dziwaczne określenie. Holmes pokręcił głową z niezadowoleniem. To bardzo głębokie wody - orzekł - Proszę opowiadać dalej. Od owych wydarzeń minęły dwa lata, a moje życie upływało w jeszcze większej samotności. Jednakże miesiąc temu mój wieloletni, dobry przyjaciel zaszczycił mnie prośbą o rękę. Jego imię to Armitage, Percy Armitage, drugi syn pana Armitage z Cranewater, nieopodal Reading. Ojczym nie wyraził dezaprobaty co do ślubu, mamy zatem pobrać się na wiosnę. Dwa dni temu rozpoczęto prace naprawcze w zachodnim skrzydle naszej posiadłości i ściana w mojej sypialni została przebita, więc musiałam się przenieść do pokoju, w którym zmarła moja siostra; co więcej, spać w tym samym łożu, co ona. Proszę sobie zatem wyobrazić moje przerażenie, gdy poprzedniej nocy, leżąc w ciszy i rozmyślając o jej strasznym losie, usłyszałam nagle niski gwizd, który zwiastował jej śmierć. Wyskoczyłam z łóżka i zapaliłam lampę, lecz nie dostrzegłam niczego w pokoju. Byłam zbyt roztrzęsiona, by próbować zasnąć, więc ubrałam się i o świcie wymknęłam się z domu. Wynajęłam bryczkę pod oberżą Crown Inn i ruszyłam do Leatherhead, skąd przyjechałam tutaj z zamiarem zobaczenia się z panem i poproszenia o radę.


To nie chłód sprawia, że drżę - odrzekła cicho kobieta, przesiadając się zgodnie z prośbą. Cóż zatem? To przez strach, panie Holmes. To przez trwogę. Mówiąc to, podniosła welon i ujrzeliśmy jak bardzo była roztrzęsiona; jej poszarzała twarz ściągnięta była bólem, a oczy zbłąkane i przerażone jak u uciekającego zwierza. Jej aparycja i figura wskazywały, iż miała lat trzydzieści , ale jej włosy naznaczała przedwczesna siwizna, zaś na twarzy malowało się wyczerpanie. Holmes zlustrował ją tym swoim szybkim, acz przenikliwym spojrzeniem. Proszę się nie obawiać - zapewnił ją łagodnie, pochylając się i poklepując po przedramieniu - Jestem pewien, że wszystkiemu niezwłocznie zaradzimy. Wnoszę, że przyjechała pani pociągiem dziś rano. Zna mnie pan? Nie, lecz zauważyłem drugą połowę biletu powrotnego w pani lewej dłoni. Zapewne wyruszyła pani wczesnym rankiem, a mimo to odbyła długą podróż bryczką po wertepach, zanim dotarła na stację. Kobieta wzdrygnęła się raptownie, posyłając memu przyjacielowi zdumione spojrzenie. Nie ma w tym nic tajemniczego, madam - uśmiechnął się - Lewy rękaw pani płaszcza pokryty jest plamkami błota, w przynajmniej siedmiu miejscach. Plamy są wciąż świeże. Poza dwukołową bryczką nie ma pojazdu, który wyrzuca błoto w tym właśnie kierunku podczas jazdy, a dzieje się tak tylko, jeśli usiądzie się na lewo od woźnicy.


Gwałtowny temperament, graniczący z manią, był dziedziczony przez mężczyzn tego rodu, ale u mego ojczyma, jak mniemam, zaostrzył się przez długi pobyt w tropikach. Ciągle wdawał się w awantury, z których dwie skończyły się sprawami w sądzie, aż w końcu stał się postrachem wioski. Ludzie uciekali na jego widok, bowiem jest to człowiek o ogromnej sile, nie do opanowania w gniewie. W zeszłym tygodniu cisnął miejscowym kowalem przez balustradę prosto do strumyka i tylko dzięki temu, że oddałam wszystkie pieniądze, jakie udało mi się zgromadzić, zdołałam uniknąć kolejnego skandalu. Przyjaciół nie miał żadnych, poza wędrownymi cyganami. Ojczym pozwalał tym włóczęgom rozbijać swe obozowiska na kilku akrach porośniętej jeżynami rodowej ziemi, w zamian zaś bywał częstym gościem w ich namiotach, lub włóczył się z nimi całymi tygodniami. Ponadto pasjonują go indyjskie zwierzęta, wysyłane mu czasem przez znajomego. Po naszej posesji chadzają obecnie gepard i pawian, co wzbudza w mieszkańcach wioski strach równy niemalże temu, jaki odczuwają wobec ich właściciela. Z moich słów może pan wnieść, iż wraz z moją biedną siostrą nie miałyśmy wiele przyjemności w życiu. Służący nie zostawali z nami na długo i zazwyczaj wszystkie prace domowe spadały na nas. Moja siostra miała zaledwie trzydzieści lat, kiedy zmarła, a mimo to jej włosy zdążyły posiwieć, tak jak moje. Zatem pani siostra nie żyje?


W przypływie gniewu, spowodowanym licznymi włamaniami do jego domu, pobił na śmierć hinduskiego lokaja i o włos uniknął kary śmierci. Niemniej jednak odsiedział długi wyrok w więzieniu, po czym wrócił do Anglii jako posępny i rozgoryczony człowiek. Podczas swojego pobytu w Indiach doktor Roylott ożenił się z moją matką, panią Stoner, młodą wdową po generale Stonerze z bengalskiego pułku artylerii. Miałyśmy z Julią, moją siostrą bliźniaczką, zaledwie po dwa latka, kiedy matka wyszła ponownie za mąż. Dysponowała znaczną sumą pieniędzy - otrzymywała co najmniej tysiąc funtów rocznie, które zapisała w całości doktorowi Roylottowi po tym, gdy z nim zamieszkałyśmy, z zastrzeżeniem jednak, że w przypadku zamążpójścia każda z nas będzie otrzymywała co roku pewną sumę. Osiem lat temu, niedługo po powrocie do Anglii, moja matka zginęła w wypadku kolejowym niedaleko Crewe. Doktor Roylott porzucił wtedy próby otwarcia gabinetu w Londynie i zabrał nas do starego, rodowego domostwa w Stoke Moran. Pieniądze mojej matki wystarczały na wszystkie nasze potrzeby i zdawało się, że nic nie stoi nam na przeszkodzie do szczęścia, lecz w naszym ojczymie zaszła w tym czasie przeraźliwa zmiana. Zamiast nawiązywać przyjaźnie i podtrzymywać znajomości z sąsiadami, którzy na początku nie posiadali się ze szczęścia na wieść, że Roylott powrócił do siedziby rodu, zamknął się w domu i rzadko wychodził. Kiedy już to czynił, to tylko po to, żeby wdać się w jakąś burzliwą kłótnię z przypadkowo napotkanym przechodniem.


Mówisz o czyhającym niebezpieczeństwie. Najwyraźniej dojrzałeś w tych pokojach więcej, niż było widoczne dla mnie. Niezupełnie, ale podejrzewam, że po prostu więcej wydedukowałem. Mniemam, że widziałeś tyle samo, co ja. Nie widziałem nic szczególnego, poza sznurem od dzwonka i przyznam, że nie wiem, w jakim celu został tam umieszczony. Czy zwróciłeś również uwagę na wywietrznik? Tak, ale niewielki otwór między pokojami nie wydaje mi się zjawiskiem przesadnie niezwykłym. Jest tak mały, że nawet szczur się nie przeciśnie. Zanim przybyliśmy do Stoke Moran, wiedziałem, że znajdziemy taki otwór. Drogi Holmesie! Tak, wiedziałem. Przypominasz sobie, jak panna Stoner wspominała, że jej siostra czuła zapach palonego cygara? Implikowało to fakt, iż musi istnieć połączenie między dwoma pokojami, jednakże to połączenie musiałoby mieć formę malutkiego otworu, w przeciwnym razie przykułoby uwagę podczas śledztwa. Wywnioskowałem, że chodzi o otwór wentylacyjny. Ale cóż w tym złego? Cóż, następują po sobie osobliwe zbiegi okoliczności. Wykonano otwór wentylacyjny, powieszono sznur i w tym samym czasie śpiąca w swoim łóżku dama umiera. Czy to cię nie zastanawia? Póki co nie widzę związku. Czy nie zauważyłeś niczego szczególnego w tym łóżku? Nie. Było przytwierdzone do podłogi. Widziałeś kiedyś coś podobnego? Muszę przyznać, że nie. Mieszkająca tam dama nie mogła go przestawić. Zawsze znajdowało się w tej samej pozycji względem wywietrznika i sznura, który, nie oszukujmy się, nigdy nie miał pełnić funkcji dzwonka.


Co się dzieje? Pożar? Nie. Klient. Wygląda na to, że pewna młoda dama przyszła do nas w stanie wyraźnej ekscytacji i nalega, żeby się ze mną zobaczyć. Czeka w pokoju gościnnym. Watsonie, młode damy, które zapuszczają się do miasta o tak wczesnej porze i zrywają ludzi z łóżek, mają z całą pewnością do przekazania sprawę niecierpiącą zwłoki. Mniemam, że zechciałbyś być w nią wtajemniczony od samego początku, jeśli okaże się interesująca. W każdym razie pomyślałem, że cię obudzę i dam na to szansę. Mój drogi przyjacielu, za nic bym nie przegapił takiej okazji. Nie było dla mnie większej przyjemności, niż podążanie za Holmesem w jego dochodzeniach, podziwianie błyskotliwych i trafnych wniosków zawsze opartych o logiczne przesłanki. Czym prędzej zarzuciłem na siebie ubranie i kilka minut później byłem już gotów dołączyć do mego przyjaciela w salonie. Ubrana na czarno kobieta, której twarz spowijała gęsta woalka, podniosła się z okna na nasz widok. Dzień dobry pani - powiedział Holmes pogodnym tonem - Nazywam się Sherlock Holmes. Oto mój bliski przyjaciel i towarzysz przygód - doktor Watson, przy którym może pani mówić równie szczerze jak przy mnie . Ach! Rad jestem, widząc, że pani Hudson pomyślała o rozpaleniu ognia w kominku. Proszę się doń przysunąć, a ja poproszę ją o filiżankę gorącej kawy dla pani, widzę bowiem, iż pani drży.


Co to mogło oznaczać? - wydyszałem. To oznacza, że już po wszystkim - odparł Holmes - i być może tak będzie najlepiej. Weź swój pistolet, wkroczymy do pokoju doktora Roylotta. Z grobową miną zapalił lampę i poprowadził mnie korytarzem do ostatnich drzwi. Zapukał dwukrotnie, ale nie dostał żadnej odpowiedzi, przekręcił więc gałkę i wszedł do pokoju. Podążałem tuż za nim z odbezpieczonym pistoletem w dłoni. Przywitał nas osobliwy widok. Umieszczona na stole na wpół przesłonięta lampa olejna rzucała jasną strugę światła na otwarte drzwiczki żelaznego sejfu. Za stołem na drewnianym krześle siedział doktor Grimesby Roylott. Ubrany był w długi, szary szlafrok, spod którego wystawały nagie kostki i stopy w czerwonych, tureckich pantoflach. Na jego kolanach spoczywała zapętlona smycz, którą widzieliśmy wcześniej tego dnia. Głowę miał skierowaną ku górze, zaś z nieruchomych, wpatrzonych w róg sufitu oczu ziała zgroza. Nad oczami miał ciasno zawiązaną, żółtą opaskę, nakrapianą brązowymi plamkami. Gdy weszliśmy do pokoju, doktor nie wydał żadnego dźwięku, ani nie wykonał ruchu. Opaska! Pstrokata opaska! - wyszeptał Holmes. Zbliżyłem się o krok. W mgnieniu oka dziwaczne nakrycie głowy poruszyło się, spośród włosów wyłoniła się romboidalna głowa wraz z nabrzmiałą szyją odrażającego węża. Żmija bagienna! - zawołał Holmes - Najgroźniejszy wąż Indii. Doktor zmarł w ciągu dziesięciu sekund od ugryzienia. Przemoc faktycznie odbija się na tym, kto ją czyni, a kto pod kim dołki kopie, ten sam w nie wpada. Wrzućmy to stworzenie z powrotem do jego nory, a następnie odwieźmy pannę Stoner w bezpieczne miejsce i poinformujmy lokalną policję o tym, co tu zaszło.


Pomysł użycia trucizny, której nie dałoby się wykryć żadnym testem chemicznym, mógł przyjść do głowy tylko człowiekowi iście chytremu i bezwzględnemu, a ponadto szkolonemu w tropikach. Szybkość działania takiej trucizny stanowiła z jego punktu widzenia kolejną zaletę. Tylko bystrooki koroner dostrzegłby dwa malutkie ukłucia zdradzające, gdzie zęby jadowe przebiły skórę. Później pomyślałem o gwizdaniu. Rzecz jasna, doktor musiał przywołać węża z powrotem, zanim światło poranka ujawniłoby go ofierze. Wyszkolił go, prawdopodobnie przy pomocy mleka, żeby wracał za każdym razem, gdy jest wzywany. Podstawiał węża pod otwór wentylacyjny o odpowiedniej godzinie, będąc pewnym, że ten spełznie po sznurze na łóżko. Pozostawała kwestia czy wąż ukąsi, czy nie ukąsi; możliwe, że ofierze szczęściłoby się przez tydzień, ale prędzej czy później, gad dokończyłby dzieła. Wysnułem te wnioski zanim w ogóle, weszliśmy do jego pokoju. Oględziny krzesła wykazały, że doktor często na nim stawał, co oczywiście było niezbędne, żeby dosięgnąć otworu. Obecność sejfu, miseczki z mlekiem i skręconej w pętlę smyczy wystarczyły, żeby rozwiać wszelkie trapiące mnie wątpliwości. Metaliczny odgłos zasłyszany przez pannę Stoner pewnikiem wydały drzwi sejfu, naprędce zamykane za gnieżdżącym się tam zwierzęciem. Dalsze kroki podjęte przeze mnie w celu udowodnienia tej hipotezy są już ci znane. W momencie, gdy do moich, i bez wątpienia również twoich, uszu dotarł syk zwierzęcia, natychmiast zapaliłem zapałkę i je zaatakowałem. Wąż w rezultacie spłoszył się i uciekł przez wywietrznik. A przedostawszy się na drugą stronę, zwrócił się przeciwko swemu panu. Kilka ciosów mojej laski dosięgło celu i rozjuszyło gada na tyle, że zaatakował pierwszą osobę, którą zobaczył. Tym sposobem jestem pośrednio odpowiedzialny za śmierć doktora Grimesbiego Roylotta, ale nie powiem, żeby miało to bardzo obciążyć moje sumienie.


Sypialnia doktora Grimesbiego Roylotta była większa niż ta należąca do jego pasierbicy, acz urządzona tak samo skromnie. Polowe łóżko, niewielka półka wypełniona książkami, w większości traktującymi o technice, fotel ustawiony obok łóżka, proste drewniane krzesło pod ścianą, okrągły stolik oraz duży żelazny sejf rzucały się w oczy po przekroczeniu progu. Holmes powoli obszedł pomieszczenie dookoła i uważnie zbadał całe wyposażenie. Co znajduje się tutaj? - zapytał, poklepując sejf. Dokumenty mojego ojczyma. O? A zatem zaglądała pani do środka? Tylko raz, parę lat temu. Pamiętam, że był pełen papierów. A nie ma tam, na przykład, kota? Skądże znowu! Cóż za dziwny pomysł! Cóż, proszę spojrzeć na to! Podniósł z sejfu małą miseczkę wypełnioną mlekiem. Nie mamy kota. Jest jednak gepard i pawian. Ach tak, oczywiście. Gepard jest po prostu dużym kotem, a mimo to ośmielę się stwierdzić, iż mleko raczej nie zaspokoi jego apetytu. Pozostaje do ustalenia jeszcze jedna rzecz. Przykucnął przy drewnianym krześle i skrupulatnie obejrzał siedzisko. Dziękuję, to tyle - rzekł podnosząc się i chowając szkło powiększające do kieszeni - A cóż my tu mamy? Niewielka, przypominająca bat smycz na długiej rączce, która zawieszona była na rogu łóżka, przykuła jego wzrok. Na końcu owej smyczy zawiązano pętlę. Co o tym sądzisz, Watsonie? Dość pospolita smycz, ale nie wiem po co ta pętla. To już nie takie pospolite, prawda? Niech to diabli, żyjemy w podłym świecie, ale nie ma nic gorszego, niż gdy człowiek obdarzony inteligencją wykorzystuje ją do niecnych celów. Dość już widziałem. Panno Stoner, za pani pozwoleniem wyjdźmy na podwórko.


Z początku pomyślałam, że mnie nie rozpoznała, ale gdy tylko się pochyliłam, wydała z siebie gwałtowny skowyt, którego nigdy nie zapomnę: „Mój Boże, Helen! To była opaska! Pstrokata opaska!”. Wbiła w powietrze palec, wskazując pokój doktora i próbowała coś jeszcze powiedzieć, ale na daremno, gdyż jej ciałem szarpnął kolejny spazm, dławiąc słowa. Pospieszyłam po ojczyma, wołając go głośno. Wpadłam na niego, gdy wybiegał ze swojej sypialni ubrany w szlafrok. Gdy dotarł do siostry, ta zdążyła już stracić przytomność i chociaż wlał w nią brandy i posłał po pomoc do wioski, wszystkie jego wysiłki spełzły na niczym, bowiem nie ocknęła się już i w efekcie uszło z niej życie. Taki właśnie potworny koniec spotkał moją ukochaną siostrę. Chwileczkę - wtrącił Holmes - czy jest pani pewna tego gwizdu i metalicznego odgłosu? Mogłaby pani przysiąc, że go słyszała? O to samo spytał koroner podczas przesłuchania. Mam nieodparte wrażenie, że słyszałam te dźwięki, ale zawierucha na zewnątrz i skrzypienie starego domu mogły mnie zwieść. Czy pani siostra była ubrana? Miała na sobie tylko koszulę nocną. W jej prawej dłoni znaleziono nadpaloną zapałkę, a w lewej - pudełko zapałek. Najwyraźniej zapaliła zapałkę, by się rozejrzeć, gdy zaszła cała sytuacja. To ważne. Do jakich wniosków doszedł koroner? Zbadał sprawę bardzo skrupulatnie, uwzględniając reputację doktora Roylotta, lecz nie był w stanie ustalić żadnej konkretnej przyczyny zgonu. Zeznałam, że drzwi zamknięte były od środka, a okna zablokowane staroświeckimi okiennicami i zabezpieczone szeroką żelazną zapadką zasuwaną każdej nocy. Ściany dokładnie opukano, co wykazało, że są solidne; równie uważnie sprawdzono podłogę - z tym samym skutkiem. Przewód komina jest szeroki, ale okratowany czterema dużymi kotwami. Jest zatem pewne, że moja siostra była całkiem sama, gdy nadszedł jej koniec. Poza tym, jej ciało nie nosiło żadnych oznak przemocy.


Widziałem testament zmarłej żony Roylotta - powiedział - Żeby rozszyfrować jego dokładne znaczenie, musiałem określić obecne ceny inwestycji w nim wspomnianych. Całkowity dochód, który w momencie śmierci pani Roylott wynosił niecałe tysiąc sto funtów, na tę chwilę wynosi siedemset pięćdziesiąt funtów, głównie z powodu spadku cen produktów rolnych. Każda z córek może rościć sobie prawo do dochodu w wysokości dwustu pięćdziesięciu funtów w przypadku zawarcia małżeństwa. Zatem oczywistym jest, że gdyby obie córki wyszły za mąż, to naszemu przyjemniaczkowi zostałyby nędzne grosze. Nawet przy jednych zaślubinach ta suma zostanie znacznie uszczuplona. Moja poranna praca nie poszła na marne, ponieważ dowiodła, iż doktor ma bardzo poważny motyw, żeby do tego nie dopuścić. Watsonie, nie ma co się guzdrać, tym bardziej, że stary doktor wie, iż ingerujemy w jego sprawy, więc jeśli jesteś gotowy, to zamówimy dorożkę i pojedziemy do Waterloo. Byłbym wielce zobowiązany, gdybyś trzymał rewolwer w kieszeni. Eley nr 2 będzie znakomitym argumentem wobec dżentelmena potrafiącego zawiązać stalowy pogrzebacz na supeł. Zdaje się, że pistolet i szczoteczka do zębów to wszystko czego potrzebujemy. W Waterloo szczęśliwie udało nam się złapać pociąg do Leatherhead, skąd wyruszyliśmy wynajętą na stacji dwukółką i jechaliśmy dalej cztery lub pięć mil przez malownicze tereny hrabstwa Surrey. To był piękny, słoneczny dzień, a na niebie płynęło leniwie kilka puszystych chmur. Przydrożne drzewa i krzewy zaczęły wydawać pierwsze pąki, a powietrze przesycał przyjemny zapach wilgotnej ziemi. Wyczuwałem osobliwy kontrast między słodką obietnicą wiosny a złowieszczym zadaniem, którego się podjęliśmy. Mój towarzysz siedział na przedzie. Był głęboko pogrążony w myślach, ramiona miał skrzyżowane, oczy przysłonięte rondem kapelusza, a brodę opuszczoną na piersi. Poderwał się nagle, poklepał mnie po ramieniu i wskazał ponad łąkami. Spójrz! - powiedział. Gęsto porośnięty drzewami park rozciągał się na łagodnym wzniesieniu, by u szczytu przejść w dziki gaj. Spośród gałęzi wyłaniał się szary, spadzisty dach wiekowej posiadłości.