میلادی ۲۰۱۶ نچی ییلی اپریل آیی نینگ ۲۶ نچی کونیده آذربایجان بیرلشگن ملت لر تشکیلاتی مدنیت لر اتفاقی ییغیلیشی گه میزبان لیق ایتدی.  اوشبو ییغیلیش نینگ شعاری ایسه "همه نی بغری گه باسگن حالده بیرلیکده یشش" دن عبارت ایدی.  اوشبو موضوع بیر معما و بیر هدف دن عبارت.  بیر کون کیین یعنی اپریل آیی نینگ ۲۷ نچی کونیده ایسه, کروواسیا مقدس اسلام دینی نینگ اوشبو اولکه ده رسمی دین اوله راق قبول ایتیلیشی نینگ ایلک عصرینی قیزغین کوتیب آلدی.  اوشبو مناسبت بیلن بولیب اوتگن مراسم گه بالکانلرنینگ یهودی, مسیحی و مسلمان دینی رهبر لری و سیاستچیلری اشتراک ایتدی. باکو بیلن زاگرب آره سیده گی ارتباط کونساین خشونت و قطب له شش نینگ آرتیب باریتگن اوشبو دنیاده بولگن موجود معما لر و فرصت لر باره سیده بیز گه انچه معلومات تقدیم ایتماقده.
خودی منه شو ایککی شهر گه سفر قیلرایکن, خواجه احمد یسوی (میلادی ۱۱۶۶ نچی ییلی), ابوبکر ابن العربی (میلادی ۱۲۴۰ نچی ییلی), مولانا جلال الدین رومی (میلادی ۱۲۷۳ نچی ییلی), ساری سالتوق (میلادی ۱۲۹۸ نچی ییلی) و یونس ایمره (میلادی ۱۳۲۰ نچی ییلی) کبی علم, عرفان, تینچ لیک و مرحمت نی اورته آسیا دن بالکان لر و جنوبی اوروپا گه آلیب بارگن عالم کیشی لر نی اویلب قالدیم.  خودی منه شو روحانی شخصیت لر اوروش لر, نا تینچ لیکلر و ویران لیک لر دوریده یشب کیلگنلر.  اوشبو کیشی لر صلیبیون نینگ قیلگن ظلم لری و مغل استیلا لری گه هم شاهد بولگنلر.  شونده ی قیلیب اوشبو بویوک شخصیتلر حیات نینگ برچه اچچیق- چوچیک لری نی تجربه قیلیب کیلدیلر.  خودی منه شونده ی بیر شرایط نینگ اوزیده عصر لر دوامیده انسان لر گه یول کورسه تیب بیره دیگن مهم اثر لر اوز لری دن قالدیریب کیتدی اوشبو شخصیت لر.  حاضرگی کونده هم یامان بیر وضعیت نینگ حاکم بولیشی گه قره مسدن, اوشبو بویوک کیشی لرنینگ فکر لری نینگ دنیا ده میلیون لب انسان نینگ حیاتی نی یاریتیب بیریتگن لیگی کورینماقده.
آذربایجان پایتختی باکوده مدنیت لر اتفاقی ییغیلیشی گه اشتراک ایتدیک.  اصلی گه قره گنده اوشبو ییغیلیش میلادی ۲۰۰۴ نچی ییلیده اوشه دورده ترکیه جمهوریتی نینگ باش وزیری بولگن و حاضر گی کونده ایسه ترکیه جمهوریتی جمهوررئیسی بولگن رجب طیب اردوغان و خودی منه شوو دور نینگ اوزیده اسپانیا باش وزیری بولگن زاپاتیرو تامانیدن باشله تیلگن ایدی.  اوشبو ییغیلیش نینگ اساسی هدفی تبعیض, خشونت و ارقچی لیک سنگری شوم پدیده لرنینگ یوق ایتیلیب, اونینگ اورنی گه تینچ لیک و یخشی نیت نینگ حاکم بولیشی گه حصه قوشیشدن عبارت.  سامویل پ. هنگتینگتون نینگ مدنیت لر آره سیده گی جنجال لر فکری ایندی تئوریک جهت دن اوز اهمیتی نی قولدن بیریب قویگن. بیراق, افسوس که, حاضرگی کونده هم سوریه دن باشلب اوروپا گه قدر بولگن ایریم منطقه لرده اوشبو فکر نی تعقیب ایتیتگن کیشی لر موجود.  حتی امریکا قوشمه ایالتلریده گی سیلاو لرده هم اوشبو مفکوره نینگ احساس ایتیلگن لیگی کورینماقده.  اوروش, خشونت و افراطی لیک ویران لیک دن باشقه بیر نیرسه گه سبب بولمه دی. مثال قیلیب آلگنده اوشبو شوم پدیده سببلی عراق و سوریه ده مدنیت حقیده گپریش اوچون تقریباً هیچ بیر تاریخی میراث قالمه دی.
باکودن زاگرب گه اوچرایکن, اوشبو جغرافیه لرنینگ فرقلی لیغی ایمس, بلکه خودی منه شو ییر لرنینگ قنده ی قیلیب یوکسک سویه ده بیر بیر لری گه یقین بولیشی حقیده اویلیسیز بی اختیار.  ابن خلدون, "جغرافیه بیر قدردن عبارت" دیگن. اوشبو قدردن قاچیش ممکن ایمس.  خودی منه شو موضوع نینگ بیر لعنت یاکه نعمتدن عبارت بولیشی ممکن.  بو ایسه انسان لرنینگ اوزی گه باغلیق بیر نیرسه.  یعنی انسان لرنینگ اوزی نینگ وضعیت نی نعمت یاکه لعنت گه ایلنتریشی ممکن.
اندلس صوفی سی ابن العربی, اوشبو موضوع نی, "فرقلی لیق ایچیده بیرگه یشش" اوله راق تعریف ایتماقده.  او, فرقلی فرهنگ و عنعنه لر گه ایگه بولیشی گه قره مسدن انسان لرنینگ بیرلیکده یشش لری نینگ ممکن ایکن لیگی نی بیلدیرگن.  عینی دمده او, بیرلیک نینگ فقط گینه بیر خیل بولیشدن عبارت ایمس لیگی نی معلوم قیلگن.  بیر خیل لیک نینگ هر دایم بیر خیل بولیب قاله دیگن لیگی و فرقلی لیق نینگ ایسه جوده گوزه ل رنگ لرنینگ تشکیل بولیشی گه سبب بوله دیگن لیگی نی بیلدیرگن اوشبو اندلس صوفی سی.
اسلام عالمی نینگ اوشبو مفکوره گه زود لیک بیلن قیته باشدن ایگه بولیشی کیره ک.  مقدس اسلام دینی نینگ علمی, فرهنگی و هنری بای لیک لری نینگ بیر نیچه نفر ماتریالست , اوز باشیمچه, افراطی و تروریست نینگ قربانی بولیب کیتیشی ممکن ایمس.
خودی منه شو خصوصده, بویوک عالم خواجه احمد یسوی نینگ, بیلیم و عدالت نینگ موجود بولمه گن تقدیرده, روح سیز و ساووق بیر حقوق نینگ موجود بوله دیگن لیگی گه تیگیشلی اوگیت لری نی نظرده توتیش کیره ک البته که.  دین نینگ بویروق لری و اونینگ ممنوع قیلیب قویگن نیرسه لری نی درک ایتیش اوچون علم گه ضرورتی میز بار.  حاضرگی کونده دنیا ده علم گه تینمه گن کوپلب قرار لر بیریلماقده.
علم ظاهری شکلی گه قره مسدن منطقی بیر شکلده بیر خصوصده قرار بیریشی میز بوییچه بیزگه یاردم ایته دی.  شونده ی قیلیب علم, عشق, شفقت, عدالت و تینچ لیکدن واز کیچمسدن اوز حیاتی میز نی دوام ایتتیره آلیشی میز اوچون زمینه یره تیب بیره دی.
اورته آسیا, قفقاز, اناتولیه, بالکانلر یاکه اوروپا نینگ باشقه قسم لریده انسان دیک و فخرلی بیر شکلده یشه شیمیز اوچون خودی منه شوو عالم اجداد لری میز نینگ حیات طرزی نی تعقیب ایتیشی میز کیره ک.
تورکیه ملی مدافعه وزیری یشر گولر بیر عالی بیلیم یورتی تامانیدن اویوشتیریلگن پروگرامده سوزگه چیقدی
ایردوغان جنابلری ترورچیلیک حادثه سی و ینگی اساسی قانون بوییچه صحبت قیلدی
