دەریاچەو ئورمییەی جە وەرکوتو کوردستانی، جە دمای دەریاچەو وان-و سەرنیشتو کوردستانی، گەورەتەرین دەریاچەی سۆڵەن جە وەرکەوتی دلینیەنە. دەریاچەکە ڕووبەرەکەش ۵۲۰۰ کیلۆمەترێ چوارگۆشێن و پانیەکەش ٥٥ کیلۆمەترێ و درێژیەکەش ١٤٠ کیلۆمەترێن و ١٦ مەترێ قوڵەن. دەریاچەکە ١٢٦٧ مترێ جە ئاستو دەریای بەرزەن و ٢١ ڕڤارێ و ڕودخانێ و دەرێ هەمیشەیێ و وەرزیێ مجیاشەنە.
بەڵام جە ئیسەنە بە هۆکارگەلێ چوون، کەمۋارانی و وشەکەساڵی و گەرمبییەی گڵوباڵی، بێبەرنامەیی و پەنگاوسازی، بیرونەدای و کشتوکاڵی بێبەرنامە، دەریاچەکەشان ڕووبڕوو وشکبییەی کەردەنەوە کە گرنگتەرین هۆکارەکێ ئا وشکبیەیە بە ئی جۆرەنێ:
بەبێ ئامادەکاری و بەرنامەسازی فراوانبییەی زەمینە کشتوکاڵییەکان
نیای بەرهەمە کشتوکاڵییەکان کە پنەوازی فرەشان بە ئاۋێ هەن
ۋنەدای ٨٨ هەزارێ بیرێ قوڵێ و نیمەقوڵێ ئاۋێ
دروستکەردەی ١٠٣ پەنگاوێ (سەدێ) جۆراوجۆرێ سەرو ڕڤارێ و ڕودخانێ و دەرەکان کە ئاۋەکێشان مجیۆرە دەریاچەو ئورمییەی
دروستکەردەی جادەی و شاڕای گەورێ سەرو دەریاچەکەیەوە
کەمۋارانی و وشەکەساڵی و گەرمبییەی گڵوباڵی و بێبەرنامەیی وەرانوەرشەنە
بێگومان وشکبییەی دەریاچەو ئورمییەی زیانێ فرێش شۆنیەرە مەیانی کە ئەگەر بە زووووی چارەسەرنەکریانێ مەحاڵەن دماتەر قەرەبوێ بکریانێوە.
بڕێو جە زیانەکانو وشکبییەی دەریاچەکەی بەئی جۆرەنێ:
تێکشییەی ئیکۆسیتمی جە هەرێمەکەنە کە ڕووبەرێوی زیاتەر جە ٦٠ هەزار کیلۆمەترێ چوارگۆشەیێ جەوێش مەگێرۆن
بەبیابان بییەی ڕووبەرێوی فرەی و فراوان بییەی لمزارەکان
وەڵاو بییە مەکی دەریاچەکەی و زیان یاونای بە ژیوگەی
ۋارانی مەکاوی و دەرەنجامشەنە دلێنەشەی زەمینە کشتوکاڵیەکانو هەرێمەکەی
نشست (نیشتە)ی زەمینی
دلێنەشییەی دەیان جۆرێ گیانەوەرێ و گیۋاۋێ
کەم ئاۋی و سەرهۆردای بێکاری و دەرنجامشەنە کێشێ کۆمەڵایەتیێ
تەشەنەکەردەی نەوەشییەکێ کۆئەندامو هەناسەی و ۋینایی
کۆچبەری ناچاری
فاڕیای دیمۆگرافیاو هەرێمەکەی
سەراڕو سەرجەم ئانیشا، بەڵام دەسەڵاتدارێ کۆمارو ئیسلامی ئێرانی پەی ڕزگارکەردەی دەریاچەو ئورمییەی و هەرێمەکەی هیچ هەوڵ و پلانێشان نییەنە. بە پێچەوانەوە بە بەرنامە کار پەی نابودی دەریاچەکەی و هەرێمەکەی و خەڵکەکەیش مەکەرانێ.
