بنی آدم کہ پیداک بیت آ گوں اے دنیا ءِ وارد بوئگ ءَ سئے چیزاں آشنا بیت۔ آ وتی مات ءِ وجود ءَ گندیت، چہ وتی باطن ءِ احساس ءَ ماتءِ مہر ءَ ماریت ءُ چہ گوشاں مات ءِ توار ءَ اِشکَنت۔
اے سئیں چیز وجود، احساس ءُ توار آئی ءِ زند ءِ دراہیں چست ءُ ایرانی بنزہ ءُ آئی ءِ ردومے بنیاد انت۔
چہ مات ءِ وجود ءَ بہ گر آئی ءِ جندے ذاتی وجود، آئی ءِ خاندان، ٹکّ ، فطرت، سرزمین ، اے سرزمین ءِ ایندگہ مہلوک ءُ جناورءُ پدا راج ءِ مردمانی سیادی درست گوں ُوجود ٗ ءَ ہمگرنچ انت۔
احساس بنی آدمے وشی ، غمی، درد ءُ مارشتانی بُنزہ انت کہ آئی ءِ زندگی ءَ را معنا دینت۔ اے احساس انت کہ انسان ءَ را شعور دنت، مارشتانی پدا آئی ءِ کردار ءَ سازیت۔ کردار فرد ، آئی ءِ چاگرد ءُ راج ءِ جوڑشت ءُ دیمروئی ءِ حشت انت۔
توار (آواز) انسان ءِ زانت ءُ علم ءِ دربرگ(حاصل کنگ) ءِ اولی وسیلہ انت۔ چہ ہمے آواز ءَ انسان وتی کش ءُ گورے چمّ دیست آں معنا دنت۔ اے توار انت کہ پدا آہاناں وجودی قالب ءِ دروشم دنت ءُ اے قالب علم، زبان، لبزانک، تاریخ ، دود ءُ ربیدگ ءِ دروشماں قوم بیت، قوم ریاست جوڑ کنت ءُ ریاست اجتماعی انسانیت ءِ نگہپان ءُ آسراتی ءِ وسیلہ بیت۔
اصل ءَ زندگی ءِ فلسفہ ءِ بیان چوش ہم سادہ نہ انت کہ ما ادا بیان کتگ بلئے مارا وتی بن گپّ (سیاہگ) ءَ را گوں اے فلسفہ ءَ دیم پہ دیم کنگی انت۔ بہ گندے انسان ءِ زند ءُ آئی ءِ علم ءِ دربرگے عمل ( process) گوں سیاہگ ءِ علم ءَ نزیکی بہ کنت۔
انچوش کہ ما گوشتگ ات کہ انسان ءِ اولی تجربت آئی ءِ مات ءِ توار ءُ احساس انت بلئے ایشی ءَ ابید ایشانی دگہ ارزشتے ایش انت کہ اے دوئیں عنصر انسان ءَ را ہیل گرگ ، وانگ، بود (سنچ) ءُ عمل کنگ ءِ اہمیں جُز اَنت۔ایشانی دگہ یک شرّی یے ایش انت کہ ایشاں زبان جوڑ کتگ۔ زبان کہ چریشی ءِ برکت ءَ ما علم ءُ زانت ءَ دربریں۔
بلئے ما علم ءُزانت چہ کجا در بریں؟
انوگیں دئور ءَ ظاہر انت ایشی ءِ پسو گران نہ انت۔ مئے علم ءُ زانت ءِ دربرگ ءِ جاگہہ (ہنکین) اسکول ءُ مدرسہ انت کہ اودا ما دنیائی ءُ دینی (مذہبی) علم دربریں۔
گپ دراج روگ ءَ انت۔ ما وتی بن گپّ یلہ نہ داتگ؟
اناں۔۔۔ ما وتی بن گپّ بزاں سیاہگے جیڑہے ہما بہرءَ ایں کہ بلکیں مارا نوکیں راہے پیش بہ داریت۔ ما ہما فلاسفی ءِ باروا گپ ءَ ایں کہ مئے زبان ءُ سیاہگے باروا زانگ ءُ عمل کنگ ءِ بنیادی مرکز انت۔
بلئے چوں؟
ایشی ءِ سرپد بوئگ ءَ مارا علم ءِ دربرگ ءِ پراسیس چارگی انت کہ یک زہگے چے پیم وانگ ءُ نبشتہ ءِ راہ ءَ سفر کنان زند ءَ گوازینیت۔
اسکول (School) ہما جاہ انت کہ مئے حیال ، واہگ ءُ نوکیں چیزانی ہیل برگے دومی ہنکین انت۔
دومی ہنکین؟ گڑا اولی کجام انت؟
اولی مکتب مئے گس ، خاندان ءُ چاگرد انت کہ ما اودا وتی کش ءُ گورے چیزانی باروا ہیل گریں۔ ایندگہ مردمانی گیگان کنان ءَ زبان ءَ گپ جنگ ہیل کنیں۔ وتی کش ءُ گورے ایندگہ انسان، جناور ءُ شے آنی باروا سرپد بئیں، چہ مردمانی رویہ ءُ کرد ، آہانی نند ءُ نیادانی پدا ما وتی رویہ ءُ کرداراں
ُتشکیلٗ دئیں۔
بلئے اے درست مئے ذہنی ساچشت ءُ جوڑشت انت پدا ایشی ءِ دائرہ ایوکا گوں مئے کش ءُ گورے چاگرد ءَ بندوک انت۔
من چہ وتی مات ءِ گوشگ ءِ پدا اے گپ ءَ وَ شر زاناں کہ پس کجام جانور انت ءُ گوک کجام، بلئے اگاں کسے من ایشی ءَ نبشتہ کنگ بہ پرمائیت کہ پس چوں نبشتہ بیت ءُ گوک چے پیم، گڑا من گُنگ باں۔
ایشی ءِ مطلب ایش انت کہ مکتب یا اسکول ہما جاگہہ انت کہ مئے اندری علم ءَ را معنا دنت، آئی ءَ را قالب (شگل) دنت۔ آ زانت ءُ واہگانی درشانی ءِ وسیلہ ءَ سوج دنت کہ درائیں انسانی فطری خاصیت انت۔
چہ درستاں مستر مارا ہما علم ءُ زانت ءِ دربرگے موہ دنت کہ مئے چاگرد ءَ در اَنت۔ مارا گوں دنیا ءِ ایندگہ مردمانی، راجانی ءُ مُلکانی تجربت ءُ زانت ءَ آشنا کنت۔
اے ہمے علم انت کہ مارا دنیا ءِ درستیں بنی آدماناں یک دومی ءَ نزیک کنت۔ وتی احساس ءُ وجود ءِ درشانی ءِ راہاں سوج دنت۔ ایندگہ مردمانی مارشتاں پہ ما سر کنت کہ چریشاں یا وَ مارا تاہیر رسیت یا عبرت۔
باور کنے کہ اے زبان ءُ سیاہگے فلسفہ گوں زند ءِ ہمے کسانیں فلسفہ آں ہمنچو سیادی داریت کہ بیدئے ایشانی فہمگ ءَ زبان ءُ سیاہگے ہچّ راہ یا جیڑہ نہ گیش انت۔
اگاں ما انسان، زندگی ،چاگرد،راج (قوم) ،دود ربیدگ ،علم، زانت ءُ عمل کنگ(رندگیری) ءِ راز در گیتکگ آں گڈا مئے جیڑہ وت گیشّ اَنت۔
پدا ہما گپّ ۔۔۔کہ بوت کنت کہ مئے سیاہگے جیڑہ ف، ث ءُ خ مہ بنت۔ بوت کنت کہ ما تنیگا ایندگہ ہما فلسفہ آں سرپد نئیں کہ گوں مئے بلوچی (زبان) ءَ ہمگرنچ انت۔
ما ایوکا لہتیں سوال ءُ جوابانی پُشت ءَ ہفتاد سال انت گردگ ءَ انت؟
(روان انت)