زند ءِ کاروان نمبر 4۔ محمد بیگ بیگل ۔ گونڈیں پجّارے
روچ 15 اپریل 2018 کراچی آرٹس کونسل
گوشتانک: زاھدہ رئیس راجی ؔ ۔
سلام ءُ دروت ءُ دراہ بات پہ دیوان ءِ مڑادار ءُ شرپداریں مہماندار ءُ مہمان ءُ بَھر زورکاں۔
چوش کہ ما سرپد ایں کہ ماھتاک بلوچی زند ءَ وتی اے نوزدہ سالانی سپرءِ توک ءَ کساس پنجاہ (۵۰) ھاسیں تاک کش اِتگ اَنت ۔ ایشی ءِ تہ ءَ آزات جمالدینی ، گوھر مَلِک ، میر گُل خان نصیر، میر عاقل خان مینگل ، سید ظہور شاہ ھاشمی ، عطا شاد، غفّار ندیم ، حاجی عبدالقیوم قومی ، عنایت اللہ قومی ، غلام محمد شاھوانی ، مَلِک محمد پناہ ، محمد حُسین عنقا، یوسف عزیز مگسی ، میر عبدالعزیز کُرد ، سُلطان نعیم قیصرانی ، غوث بخش صابر ، عبدالصمد امیری ، عبداللہ جان جمالدینی، محمد بیگ بیگل ءُ دگہ بازینے ءِ نام ءِ تاک ھوار اَنت۔
پدء چَہ ایشاں ابید عمان ءِ بلوچ، قطر ءِ بلوچ ، بحرین ءِ بلوچانی نام ءِ سرءَ ھم ھاسیں تاک کشّگ بیتگ اَنت۔ ھمے رنگ ءَ ماھتاک بلوچی زندءِ شونکار ءَ چَہ سداں گیش گُلگدار ھم نامداریں بلوچ جُھدکارانی گپتگ اَنت ءُ ” ماھتاک بلوچی زند‘‘ ءَ ابیدماھتاک بلوچی لبزانک حبّ ءَ ھم چاپ ءُ شنگ کنائینتگ اَنت ۔
نوں چَہ زند اکیڈمی نوشکی ءِ نیمگ ءَ یک دگہ مجگیں گامگیج یے زورگ بیتگ کہ چَہ چاپ بوتگیں ھاسیں تاکاں، ھاسیں نبشتانک گیچین کنگ ءَ ابید بلوچی زبان ءِ نامداریں لبزانت ءُ جُھدکارانی زند ءُ ازم ءِ سرءَ نوکیں پولکاری یا ریسرچ کنگ ھم بِہ بیت ءُ پدءَ’’ زند ءِ کاروان‘‘ ءِ سر نام ءِ سرءَ کتابی دروشم ءَ چاپ ءُ شنگ کنگ بِہ بیت۔
ایشی ءِ مستریں مول ءُ مراد ماں بلوچی زبان ءَ اکیڈمک ھوالہ ءَ پولکاری کنوکانی لبزانکی کُمک کنگ اِنت۔ ھاس ایم فِل ءُ پی ایچ ڈی ءِ نودربر ءُ اسکالرزانی ۔
اے درگت ءَ ’’زند ءِ کاروان نمبر 4 ‘‘ ، ’’محمد بیگ بیگل‘‘ ءِ نام ءَ کنگ بیتگ کہ اِے ساھت ءَ من شمئے دیم ءَ ایشی ءِ یک گونڈیں پجّارے یارگ لوٹ آں۔
اے کتاب ءِ رِدءُ بند دیوک یار محمد بادینی اِنت، سرتاک ءِ دیمی نیمگ ءَ بیگ محمد بیگل ءِ اکس لچ اِتگ کہ بلوچ زبان ءِ نامداریں ازمکار عبدالباسط شیخی ءِ جوڑ کُتگ ءُ پُشتی نیمگ ءَ بیگ محمد بیگل ءِ زند ھال یا بائیوڈیٹا مان دَیگ بیتگ ۔
کتاب ءِ نامدات محمد بیگ بیگل ءِ پُلّانی عاشقیں سنگت، مُراد ساحر ءِ نام ءَ کنگ بیتگ۔
اے کتاب چار درانی تہ ءَ بھر کنگ بیتگ ءُ ھمک دَرگوں جتائیں سرنامے ءَ گیش ءُ گیوار کنگ بیتگ۔
کتاب ءِ اولی در ءِ تہ ءَ ھشت دانگ نبشتانک ھوار اَنت کہ چہ ایشاں اولی نبشتانک یارجان بادینی ءِ نبشتگیں پیشگال اِنت۔
اے پیشگال ءِ تہ ءَ نبشتہ کار کتاب ءِ چاپگ ءِ مول ءُ مراد ءَ پدر کنگ ءَ ابید بیگ محمد بیگل ءِ دابیں کواسیں ندکارے ءِ آھری وھداں پرینیت کہ چون آ وتی نادراھی ءِ وھد ءَ شات اَت کہ اے راج ءِ ندکاریں ھمبل آئی ءِ چارگ ءَ سرے بِہ جن اَنت۔
کتاب ءِ اولی در ءِ دومی نبشتانک ماھتاک بلوچی زند ءَ چاپ بیتگیں شونگال اِنت کہ محمد بیگ بیگل ءِ بیرانی ءَ پد نبشتہ کنگ بیتگ اَت۔
یارجان بادینی ءَ اِے نبشتانک ءِ تہ ءَ محمد بیگ بیگل ءِ زندھال ءِ سرءَ گونڈیں پجّارے دیگ ءَ ابید آئی ءِ چاپ ءُ شنگ بیتگیں کتابانی سرءَ تران کنگ ءِ ھمراھی ءَ وتی دلپدردی ھم درشان کُتگ کہ چون یک کواسیں ندکارے وتی سرجمیں زند ءَ پہ لبزانک ءَ ندرکنت بلے وھدے نادراھی ء ُ نیستی ءِ آماچ بیت کسے آئی ءَ دپی جُستے ھم نہ کنت۔
ادءَ بیگ محمد بیگل ءِ ماھیں جنک بانک لیلہ شبانہ ءِ پہ شومک یا کینسرءِ نادراھی ءِ ھلاج ءَ چَہ راج ءَ دزبندی ھم کنگ بیت کہ باید آئی ءِ کمک کنگ بہ بیت۔ بلے بژنی گپ ایش انت کہ مروچی وتی کماش ءِ سالروچ ءِ درگت ءَ برجم داشتگیں مراگش ءَ ھوار بَوھگ ءَ نوں بانک لیلہ ھم اے دنیا ءِ تہ ء نہ اِنت۔
اے نبشتانک ءَ رند سیمی نبشتانک ءِ سرھال اِنت ’’بلوچی زبان ءِ پکّا کاریں نویسکار محمد بیگ بیگل‘‘۔ ایشی ءِ نبشتہ کار غلام فاروق بلوچ انت کہ ایشی ءِ تہ ءَ آ گوشیت:
’’محمد بیگ بیگل ءَ پہ بلوچی زبان ءُ لبزانک ءَ چے کُتگ ءُ آئی ءِ لبزانکی بستار ءُ بالاد چی اِنت، اے بابت ءَ من اے کسانیں نبشتانک ءِ تہا ہچ نہ گُشاں چیا کہ واجہ یار جان بادینی ءِ رد ءُ بند داتگیں نبشتانکانی تہ ءَ اے بابت ءَ سرجمی ءَ نبشتہ کنگ بوتگ۔ البت بیگل ءِ لبزانکی کرد ءُ ڈیل ءِ یک ءُ دوپہناتانی بابت ءَ من چیزے گوشگ لوٹاں۔‘‘
دیمتر ءَ وتی گپ ءَ دیم ءَ بران ءَ واجہ غلام فاروق گوشیت:
’’آئی ءِ بنداتی دور ءِ شئیرءُ نبشتانکانی درگت ءَ رندی دور ءِ نبشتانکانی تہا لوز ءُ ترکیبانی کارمرزی ءُ بلوچی تب ءُ رند ءِ شونداری سک گیش اِنت۔ آئی ءِ لبزانکی ڈیل ءِ دگہ پہناتے کہ منی فکر است اِنت آ ایش انت کہ آ چَہ ھما زانتکاراں بوتگ کہ بلوچی ءَ ابید دگہ زبان ءُ لبزانکانی بابت ءَ علم ءُ زانت ئی باز بوتگ خاصیں صورت ءَ انگریزی زبان ءِ سرا آئی ءَ باز قدرت بوتگ تا اے حدّ ءَ کہ وتی آزمانکانی کتاب ئی ماں انگریزی زبان ءَ ترینت ءُ چاپ کُت۔ اگں آئی ءِ اے زانت ءُ دانش ءَ را زیات دیما آرگ بوتیں تہ بلوچی زبان ءِ رجانک ءِ تک ءَ بازیں گیشی یے بوتگ اَت کہ چریشی ءَ بلوچی زبان ءِ لبزانکی امبار مستر ءُ بُرزتر بوتگ اَت۔‘‘
چَہ اے نبشتانک ءَ پد اولی بھر ءِ چارمی نبشتانک واجہ محمد صدیق آزاد ءِ نبشتہ کُتگیں شُونگال اِنت کہ چَہ محمد بیگ بیگل ءِ چاپ بوتگیں کتاب ’’شکّل ءُ ماجین‘‘ ءَ گیچین کنگ ءُ ھوار کنگ بیتگ۔
اے نبشتانک ءِ تہ ءَ واجہ محمد صدیق آزاد ’’ شکّل ءُ ماجین ‘‘ءِ ندکار بیگل ءِ باروا تران کنان ءَ گوشیت:
’’آئیے نبشتانک تژن ءِ شکل ءَ یک دردواریں ساھدارے ءِ پریات انت کہ ماں مَیتکیں، گروناکیں، شِپورگرانیں لبزانی چولانی تہا جُہلیں ہورت گندی و مزن زانگی ءِ ہار ءِ ڈول ءَ دوتل و دوپوستیں زند ءَ مَلّان اِنت۔ آئیے باز سیاھگانی تہا نہ کردارھست نہ سرحال، نہ جوانیں ندارگ کشّگ بیتگ، نہ ردوبندیں بُنگیج و نہ الکاپیں انجام۔ درست وانوکانی سرا یلہ دیگ بیتگ۔ اے ھبر ءِسرا زور دیگ نہ بیتگ کہ گُڈی ءَ چے بیت۔ زور اے ھبر ءِ سرا دیگ بیتگ کہ چتو و چہ ھالت ءِ تہا بیتگ۔ ادا من نامداریں روسی قلمکار چیخوف ءِ نمدی یے پہ سودرین ءِ نام ءَ گیر آیگا اِنت کہ آئیے تہا چیخوف ءَ وتی لہتیں ہمے ڈولیں نبشتانکانی ایرادگیری ءِ پسّہ ءَ نبشتہ کُتگ۔
آ گُشیت: ’’شما لوٹِت کہ وہدے من اَسپ دُزّی کنوکانی باروا نبشتہ کناں، گڈا بگشاں کہ دُزّی بدیں کارایت بلے منی گُشگا ہرکس وت زانت کہ دُزی شریں کارانی تہا ھاسب کنگ نہ بیت۔ وانوکانی عدالت وت اے باروا پیسلہ کنت۔ منی کار ایوکا ایشی ئپیشدارگ انت کہ اسپ دُزی کنوک چونیں مردم اَنت۔‘‘ ‘‘
واجہ صدیق آزات ءِ نبشتانک ءَ پد’’ دودانک ‘‘سرھال ءِ نام ءَ نبشتانکے دیم ءَ کئیت کہ’’ شکّل ءُ ماجین ‘‘کتاب ءِ پیشگال انت ءُ محمد بیگ بیگل ءَ وت نبشتہ کُتگ ایشی ءِ تہ ءَ تران کنان ءَ آ گوشیت:
’’کتاب ءِ تہ ءَ ہوریں سیاھگ 1970 ءَ بہ گرتاں 1982 میلادی ءَ ماہتاک اولس کوئٹہ، زمانہ کراچی، سوگات کراچی، ءُ زمانہ کوئٹہ ءَ چاپ بوتگیں منی بازیں تژن ءُ وشھندی سیاھگاں چِہ من گیچین کُتگ انت۔ دلوں باز لوٹ اِت کہ ہستیں گنج ءَ چدءُ گیش سرھال گون کنگ بوتیں بلے چوکنگ منی وس ءُ واک ءَ چِہ ڈنّ اَت۔‘‘
اے نبشتانک ءَ پد ’’دل اھوال‘‘ ءِ نام ءِ سرءَ بیگل ءِ کتاب’’ زنڈیں دپار‘‘ءِ پیشگال ھوار کنگ بیتگ کہ بیگل ءِ جند ءَ ستمبر 1995 ءَ نبشتہ کُتگ۔
چریشی ءَ پد بیگل ءِ کتاب ’’جوکر‘‘ ءِ پیشگال ’’نقدگال‘‘ ءُ ’’برزخ‘‘ ءِ پیشگال ’’گُڈی دانک‘‘ ھم ھوار کنگ بیتگ اَنت۔
چہ اے نبشتانکاں پد’’ زند کاروان ‘‘ءِ چارمی کتاب ءِ دومی در یا بھر بنگیج بیت کہ ایشی ءِ سرنام ’’ نبشتانک‘‘ اَنت ءُ ایشی ءِ تہ ءَ بازیں نبشتانکے ھوار اِنت کہ گیشتریں ھما گوشتانک اَنت کہ بیگل ءِ بیرانی ءَ پد سیمیناراں وانگ بیتگ اَنت یا ماھتاک بلوچی زند ءِ اسپیشل تاک ءَ چاپ ءُ شنگ بیتگ انت یا ماھتاک بلوچی کوئٹہ ءِ تاک ءَ کہ جون 2008 ءَ چاپ بوتگ گیچین کنگ ءُ زورگ بوتگ اَنت۔
اے در ءِ تہ ءَ بانک نسرین گُل بلوچ ءَ ابید اصغر علی آزگ، ڈاکٹر علی دوست بلوچ، اے آر داد، رحیم مہر، شرف شاد، یارجان بادینی، میر بلوچ خان، حسن جانان بادینی، وحید عامر بلوچ، صالح بلوچ، بالاچ حمید نور، شیر احمد جمالدینی ءِ گیچین نبشتانک ھوار اَنت کہ ایشانی بُن گپ محمد بیگ بیگل ءِ زند ءِ پجار ءُ لبزانکی سپر، آئی ءِ کتابانی سرءَ تچکیں چمشانک، آئی ءِ ازم ءِ جتا جتائیں تک ءُ پھناتانی سرءَ دلجمی ءَ تران کنگ ءَ ابید آئی ءَ رس اتگیں دادانی باروا ھم وتی وانوکاں سرپدی دیگ بیتگ۔
کتاب ءِ سیمی دریا بَھر ءِ سرنام اِنت ’’گلگدار‘‘ کہ ایشی ءِ تہ ءَ بیگ محمد بیگل ءِ زندگی ءَ چَہ آئی ءَ گپتگیں گُلگداریا انٹرویوز یکجاہ ءُ مُچ کنگ بیتگ انت کہ وانوک ءُ پولکاراں آئی ءِ باروا چَہ آئی ءِ جند ءِ دپ ءَ مزنیں سرپدی یے رس ایت۔
اے دریا بَھرءِ تہ ءَ ماں اردو زبان ءَ چاپ بیتگیں گُلگدار ھم ھوار اِنت۔
کتاب ءِ چارمی ءُ آھری بَھر محمد بیگ بیگل ءِ یات ءَ پُرسی دیوانے ءِ رپورٹ اِنت کہ بلوچی لبزانکی دیوان کوئٹہ ءِ نیمگ ءَ برجم دارگ بوتگ اَت۔
ایش اَت زند ءِ کاروان نمبر چار ءِ گونڈیں پجّارے تانکہ وانوک ءُ ایشکُنوکاں اے کتاب ءِ تک ءُ پھناتانی باروا گونڈیں سرپدی یے بہ رس ایت۔ گوں نیکیں واھگاں وتی اے گوشتانک ءَ کُٹین آں۔ وش ءُ سلامت بات ات۔