اشاره: 
واجه عبدالسلام درازھی یکے چه بلوچستانءِ زانتکاران اِنت. اے واجه ماں بم پشتءِ چاهانءَ ودی بوتگ و ھنّوں سراوانءِ نندوک اِنت و ماں دانشگاہ پیام نور ءُ آزادءَ استاد اِنت. واجه عبدالسلامءَ وتی وانگ ماں سراوانءَ بنگیج کتگ و په وانگءِ رندگیریءَ هندوستانءَ شتگ و هندوستانءِ بلوچانی بابتءَ بازیں زانت و سرپدی اے هستی. همے واستا ما یک گپ و ترانے گوں واجهءَ کتگ. گوں ما هوار ببئے اِت.
*‌ واجہ شما ھندوستانءِ کجام شھرءَ بیتگ اِت ءُ چندسال ماں آ مُلک ءَ درس ءِ بابت ءَ نشتگ اِت؟
-‌ ھندوستان ءَ ماں شھر پونا بیتگ آن ءُ 7 سال اود ءَ منتگان ءُ ماں دانشگاہ فِرگوسین ءُ پونا من وتی درس ونتگ انت.
*‌ واجہ شما چہ رشتہ اے ونتگ؟
-‌ رشتہ اقتصاد.
 *‌ واجہ شمارا ھندءِ بلوچانی بابت ءَ سرپدی ھست انت ءُ اے اندازگ کہ شما اود ءَ وتی عمر ءَ گوازینتگ شما وتی براتیں بلوچ پٹ ءُ پول کُتگ انت؟
– جی ھو منءَ کمے سرپدی ھست انت ءُ اود ءِ بلوچ ھں لھتے ما جاہ کارایں.
* واجہ اے بابت ءَ بہ گوش اِت کہ بلوچانی ھساب ھندوستان ءَ چنچوک انت؟
– بلوچ ماں ھند ءَ سک بازانت کہ آیانی راستیں ھساب ءَ نہ زان آں بلے زان آں کہ کجام شھراں بلوچ ھست انت.
* واجہ گُڑا مھربانی کن ات بگوش اِت بلوچ ماں ھندوستانءِ کجام شھراں زند گوازینگءَ انت؟
– ماں دھلی، بمبئی، گجرات ءُ ماں پھکیں ھند ءِ تک ءُ پھنات ءَ بلوچ شنگ ءُ تالان انت.
 * ھندوستان ءِ بلوچاں چہ دین و مذھبےءِ سر ءَ انت؟
– بلے، اودءِ بلوچ سَے ٹُکّراَنت:
اولی بھراِش کہ گیشترانت مسلمان ءُ حنفی مذھب انت ءُ دومیگیں رُمب ھندو ءُ سک انت ءُ سیمی پاٹ شیعہ انت.
*‌ گیشتریں بلوچ ماں کجام شھراں نندوک انت؟
– گیشتریں بلوچ کہ 90 ھزاراَنت ماں دھلی نندوک انت ءُ گیشتراِش زانتکار ءُ وانندہ اَنت. ءُ رند چہ اِشاں گیشتریں ٹُکّر ماں گجرات ءَ نندوک انت کہ مسلمان ءُ چہ مکران ءَ آتکگ انت ءُ ماں پنچ 5 بخش ءَ زندگی کن انت. یک پاٹے چہ ایشاں ماں بمبئی ماں منطقہ بلوچ نِگر ءُ یک دگہ جاھے کہ آیی نام ھنّوں چہ منی ھیال ءَ شُت زندگے کن اَنت کہ اے درستاں مسلمان اَنت. سَیمی پاٹ کہ بلوچ زانگ بنت ءُ شیعہ انت ماں پونا اَنت. اے دگہ بلوچ ھنچوکہ پیسر ءَ گوشت اوں لھتے ماں ناگپور ءُ اے دگہ شھراں چوکہ راجستان ءُ ایالت یوپی ءُ کشمیر ءِ کِرّ ءُ گور ءَ زندگی کنگءَ اَنت.
* ھندوستانءِ بلوچانی بابتءَ اگاں دگه گیشیں سرپدی هست مارا سهیگ بکن اِت؟
– من یک ماھتاکے کہ پہ انگلیسی زبان ءَ اَت ماں ایران ءِ سفارتخانہ ءَ ونت اود ءَ نبشتگ ات کہ ھندوستان ءِ گیشتریں زانتکارانی باور ایش انت کہ ھند ءِ گیشتریں مردم چہ نسبی بابت ءَ بلوچستانی انت کہ چہ کٹم دِراویدی (براھویی) ءُ آریایی بلوچان اَنت. ءُ یک ٹکے کہ وت ءَ بلوچ زان انت ءُ راجپوت گوشگ بنت ماں راجستان ءِ ایالت ءَ سرداری ءُ امیری کُتگ اِش ءُ ھنگت آیانی بُرج ءُ کلات ھست انت کہ گیشتر چہ میر چاکری اوبادگان انت کہ اود ءَ زند گے کن انت.
* واجہ عبدالسلام تئے لک منّت. چہ اے بلوچاں کہ شما نام گپت انت باریں کجام یکّ ءَ ھنگت وتی بلوچی دود ءُ ربیدگ داشتگ ؟
– آ بلوچانے کہ ماں گجرات ءُ بمبئی انت آیاں ھنگت وتی دود ءُ ربیدگ داشتگ ءُ ھنگت پہ وتی ماتی زبان ءَ گپّ کن انت،ءُ پہ وتی بلوچی ءَ فخر ءُ شان کن اَنت،ءُ دھلی بلوچاں، پہ وتی ماتی زبان ءَ پکّاءُ پلگاریں گپ کُت نہ کن انت ،بلے پیرینان اش پکّائیں بلوچی گپّ کن انت، ءُ دود اش گوں ھندی ءُ بلوچی ءَ ھور ءُ تور اِنت ءُ گیشتر ھں ھندو اَنت، ماں دھلی یک ھوٹلے ھست انت کہ درائیں بلوچی پُچّ ءُ سواس ءُ وراک ماں آیی موجودانت، ءُ ھندوستان ءِ گھتریں وراک بلوچی ماں ھوٹل ءَ جوڑ بیت اِنت ءُ چہ ھند ءِ سر جمیں ھوٹلاں اے ھوٹل ءِ وراکانی بھا گیشتر انت. ءُ آ بلوچانے کہ شیعہ اَنت آیاں چَٹ وتی بلوچی گار کُتگ! ءُ 200 سال دیمتر ءَ آیاں ماں ھند ءَ آتکگ انت، آیاں گیشتر فارسی گپّ کن اَنت ءُ گوش انت ما چہ شمال ایران ءَ آتکگ این ءُ کار ءُ باراِش چِشمک ءُ عینک ءِ دے ءُ گر ءَ کن اَنت.
*‌ استاد چہ شما دزبندے کن آں کہ وتی یک یاتمانیں گپ ءُ ترانے کہ پہ شما ماں آ ڈنّی مُلک ءَ گوں وتی بلوچیں براتاں پیش آتکگ پہ ما ھوں بہ گوش اتی؟
– منی یاتمانی(خاطرہ)سک بازانت ءُ یکے ایش انت کہ یک روچے من دھلی، ماں یک ھوٹلے نشتگت آں کہ یک ورنا اے ھمود ءَ آتک ءُ من ءُ آیی سلام علیک بیت این ءُ پد ءَ ما ماں یک مراگشے (کنفرانسے) کہ ماں دھلی ءَ گرگ بیتگ ات بھر ایں زُرت، بلے پہ قول ما بلوچاں منی هون گوں اے ورنا ءِ هون ءَ سُر اِت، من جُست کُت واجہ توچونینے ؟
ورنا ءَ گوشت من ھندی مردمے آن ءُ بلے بنیاد ءَ بلوچے آں، من پہ آییءِ چکّاسگ ءِ واست ءَ گوشت وتی گپّ ءَ بہ چار ءُ بہ گوشی توچونیں بلوچے کہ توھچ پیم بلوچانی ھمرنگ نہ ئے؟
ورنا ءَ گوشت ماچہ ڈیرہ اسماعیل خان ءِ بلوچان ایں(بلوچی مُلکے ماں پنجاب ءَاِنت)ما چہ اود ءَ یھتگ ایں بلے ھنگت منی ناکو ءُ منی بازیں مردمے گوں نواب اکبرخان بُگٹی ءَ ھمراہ انت ءُ پہ بلوچستان ءِ آجویی ءَ ماں تُکشگ انت، من ھں بازگَل ءُ شاد بیتان ءُ گوں اے ورنا ءَ من سنگت ءُ ھمبل بیتاں.
 *‌ واجہ درازھی شما را گوں بلوچی زبان ءَ چنچو دوستی ھست انت؟
– منی دوستی گوں وتی ماتی زبان ءَ سک بازانت،چہ وتی جانءَ ھنگت گیشتر.
*‌ واجہ شما ماں اے دربرجاہ ءُ زانتجاھاں زانت ءِ دربروکان ءَ پہ ماتی زبان ءَ چنچو سکین دئے اِت؟
– سک باز. من مدام وتی شاگردان ءَ پہ بلوچی زبان ءَ شون دے آن ءُ برے برے درونت ءَ پہ بلوچی پہ آیاں گیشوار کناں.
* واجہ تئے لک منّت کہ تو وتی گرانبھائیں وھد ءَ مارا دات اگہ شمارا پہ بلوچ زانتکار ءُ استاد ءُ نودربراں گپ ءُ وصیّتے ھست انت ھوں بہ گوش اِت.
– منی دزبندی چہ بلوچ راج ءِ زانتکار ءُ قلمکار ءُ وانندھاں ایش انت کہ نوں نندگ ءُ چارگ بسّ انت بلکیں دست پہ ند ءَ بہ برانت ءُ دینی کتابان پہ بلوچی شھدیں زبان ءَ رجانک بہ کن انت چُش کہ صحیح بخاری ءُ اے دگہ حدیثی کتاباں کہ ماں اسلام ءَ بُرزیں جاھے واھند انت داں کہ دینی بلوچی کتاب ماں کتابجاھاں پہ الکاپی دست ءَ بہ کپ ایت.
ءُ یک دزبندی اے اش اِنت کہ ماں دینی دربرجاھاں کہ ما وتی مستر وت ایں کوشست کنگ بہ بیت کہ مئے نودربر ءُ طالباں اود ءَ وتی شھدیں زبان ءَ پہ تچکیں گومّے یات بہ گرانت ءُ پہ آیاں بلوچی زباں درس دیگ بہ بیت انت.
*استاد درازھی بازوش مئے دعاانت کہ اللہ پاک ما ءُ شما تمامینان ءَ پہ وتی شھدیں زبان ءِ زندگ دارگ ءَ سوبین ءُ کامیاب کنات.
گلگدار گروک: محمد ھَمُنتی (حملی)