خاموش دشتی کئے بوتگ؟
پیرجان نعیم
دنیاءِ تہ ءَ  برے برے انچیں وھدءُپاس کاینت،کہ مردم وتی نبشتہ کنگ ئِے نامءَ قلمی نام یا انچیں گُم نامیں نامےءَ گوں دیمءَ کارنت باز براں ایشانی سرءَ مردم گپءُ تران کنتءُ برے برے انچیں گمان دار اَنت کہ اِے پلان مردم بوت کنت یا اِے پلان نبشتہ کار ءِدَرشانداب اِنت،اِے ھما مردم اِنت کہ ایشی ءَ ساریءَ پلان قلمی نامءَ گوں نبشتہ کتگ۔
بلوچی زبانءُ لبزانکءَ نبشتہی بنداتی دورءَ بگر داں روچءُ مروچی انچیں قلمی نام دیمءَ اتکگ اَنت کہ ایشانی اسلی ناماں باز مردم نَہ زانت ءُ باز براں اِے قلمی ناماناں ھما شونکار ءَ ھم نزانتگ انت۔ایشانی مستریں مولءُ مراد باز براں زاتی ضدءُ انا بوتگ اَنت۔ منی اے نبشتانکءِ مستریں مولءُ مراد اِے نَہ اِنت کہ قلمی ناماں گو کس نبشتہ مہ کنت،بلکہ اِے نبشتانک ءِ مستریں مول ایش اِنت کہ بلوچیءَ پرچہ ھمے قلمی نبشتہ کتگیں ناماں گوں نبشتہ بوتگیں ساچشت ھما نبشتہ کارءُ شاعرے نامءَ (ردءُ بند یا زندءُ ازمءِ سرءَ پٹءُپولی کاراں)کتابانی تہ ءَ  ھوار کنگ نَہ بنت۔انچو اے نبشتانک ءِ سرنامگ “خاموش دشتی کئے بوتگ” اِنت ۔بیا اِت اِے قلمی نامءَ گو ں آشناءُ سرپد بوگے جِھتءَ کمے گپ کن ایں۔
بلوچیءَ لھتے  انچیں قلمی نام دیمءَ اتکگ ، پدا رندءَ ایشانی نام داں دیراں مردماں نہ زانتگ َانت چوشکہ ماسی گیابانی ،ناکو تیاب دپی، ناکو نود بندگ،  مسک بلوچ دگہ باز نامداریں قلمی نام دیمترءَ مردماں زانتگ اَنت،نود بند صبا دشتیاری ءُ ناکو تیاب دپی اکرم صاحب خانءِ نامءَ گوں زانگ ءُ پجار بوتگ اَنت۔ھمے پیمءَ خاموش دشتی “کریم دشتی”بوتگ۔
بلوچی شرگداری ءِ تہ ءَ  کریم ھما نامداریں شرگدار انت کہ مدام بلوچی شرگداری ءِ رَبیتءِ تران  بنا بیت ۔ اولی سرءَ ھما پولکارءِ قلمءِ زبانءَ کریم دشتیءِ نام ورد بیت۔پرچکہ آئیءِشرگداری بلوچیءِ لبزانکءَ شریں شرگدارے رمءَ ھوار کنگ بیت۔بیا کہ کریم دشتیءَ خاموش دشتی قلمی نامءَ اولی سرا نبشتہ کتگ۔بلے اے گپ گوں بژن گشگ بیت کہ آئیءِ کتاب “دل زریت بولان”ءِ تہ ءَ  ھچ وڑیں تران کنگ نَہ بوتگ۔یکے گپءِ گیر آرگ بہ بیت کہ دل زریت بولان دو رنداں بلوچی اکیڈمیءَ(اولی چھاپ2009ءُ دومی چھاپ2015ءَبلوچی اکیڈمی)چھاپ ءُ شنگ کنگ بوتگ آئیءِ اے قلمی نامءَ گو ںنبشتہ بوتگیں ساچشت ھوار کنگ نَہ بوتگ اَنت۔ھمے کتابءِ تہ ءَ  ” بلوچ مات“ءِ نامءَ کسمانکے ھوار اِنت کہ اولی سرءَ خاموش دشتی ءِ نامءَ چھاپ ءُ شنگ بوتگ۔
“بچار ماھتاک بلوچی تاک مارچ 1957تاکدیم24”
چوناھا آئیءَ وتی ساچشتی سفر وتی ورناہیءَ ما ں اسکولءِ زمانگ ءَ بندات کتگ بوتگ۔آئیءِ اولی دستونک اومان ءَ مارچ /اپریل 56ءَ چھاپ ءُ شنگ بوتگ۔بلے ھمے دستونک ھم دل زریت بولانءَ مان نہ اِنت۔ ایشیءَ ابید دِگہ بازیں دستونک اِے کتابءَ ھوار کنگ نَہ بوتگ اَنت۔  آ لھتے دستونکانی رَنگ اِے وڑءَ اِنت
“مجن گوں من بٹاک ءَ چار دہی ماہ! تو وتی رنگءِ
ترا دامن گلءِ دیمءَ،تہ ءَ ر و گندگءَ دیستہ”
(بلوچی جنوری 57،تاکدیم،36)
“دلِ زرءَ ھوژناگ غمانیءَ
گیش کتہ دوریءَ دگہ دردے”
(بلوچی فروری 57،تاکدیم22)
ایشاں ابید دِگہ شش دستونک انچین اَنت  کہ ماں ”دل زریت بولان“ ءَ ھوار نَہ اَنت۔ اِے گپاں پد بِہ گندئے باند ءَ مردمے پاد بئیت کہ کریم ءِ اِے دستونک نزور بوگ ءِ سببءَ ھوار کنگ نَہ بوتگ اَنت ۔
اگاں نزور اَنت تاں شر پرچہ کہ پیش گالءَ اِے ھبر گیشوار کنگ نَہ بوتگ ءُ نَہ کہ ریسرچ پیپرے ءِ تَہ ءَ  گیشوار کنگ  بوتگ۔ پٹءُ پولءُ ردءُ بندءِ مَستریں نیمون کجام اِنت؟؟؟کہ یک شاعرءُ نبشتہ کارے ءِ بابتءَ سرجمیءَ آشنا بوگ ءَ آئیءِ باروءَ  زانت ءُ سرپدی ھیل کنگ اِنت۔بلوچیءَ چوشیں بازیں نبشتہ کار اَنت آیانی گوم ءَ اے زوراکی کنگ بوتگ۔
دل زریت بولانءَ دگہ ھم انچیں نکان ءُ ساچشت ھوار نَہ اَنت کہ ”خاموش دشتی “نامءَ چھاپ ءُ شنگ بوتگ ،چوشکہ فضل قریشیءِ نبشتانک انت کہ کریمءَ رجانک کتگ ءُ ماھتاک بلوچیءَ چھاپ ءُ شنگ کنائینتگ ۔بچار اِت(خواری ءِ گناہ ماھتاک بلوچی 1957مارچ،تاکدیم،36)
اے رنگیں دگہ بازیں نبشتانک ءُ رجانک دل زریت بولانءِ تہ ءَ  ھوار نَہ اِنت۔
نسیم  دشتیءَ کریم دشتیءَ را باز نزیکیءَ دیستگ ءُ آیاں ھواری  ءَ بازیں تکاں کار ھم کتگ ۔ وتی یک نبشتانکے تہ ءَ  کریم دشتیءِ باروءَ نبشتہ کنت:۔
”منیءُ آئیءِ سنگتی تربت اسکولءِ دورءَ بوتہ 1950ءَ آ وتی مستریں برات حدامرزی نثار احمد دشتی ءِ گوْرءَ کوشقلاتءِ یک میتگےءَنندوک ات پدءَ آھاں اے جاگہ یلو دات تربتءَ نندوک بوت اَنت۔ اِے ھما دور اَت کہ ماھتاک”اومان”وتی درکءُ دوران اَت ، رندءَ آزات جمالدینی ءَماھتاک “بلوچی”چاپ ءُ شنگ کرت۔۔۔
انور قحطانی ءُ حدامرزی نثار احمدءِ بلوچی شعرءُ شاعری ءِ ھُب ءُ واھگءَ ما دوئیناںءَ اے راہ ءِ سرگرگ ءِ سکین دات ۔ من آزمانک نویسیءُ آ شاعریءِ نیمگءَ زیات ھدوناک اَت ۔مئے گشگ ءِ پدءَ خیر محمد ندویءَ ماھتاک “اومان”ءِ دو سے تاک”سنگت”ءِ سرحالءَ پہ زھگاں اشتگ اَت۔ اسکولءِ زمانگءَ آئیءَ وتی پنام”خاموش دشتی”کتگ ات بلے زھگانی تاکءِ کار اندگہ زھگانی نادلگوشیءَ دیم ءَ  نہ شت۔اِے کار کریم دشتی من ،اسحاق بیکس،احمد علی بوہیر،صالح محمدءُ محمود احمدءِ ھمکاریءَ چیزے ماہ ءَ پیش کپت پدءَ امروزءِ ڈالچاری ءِ دنزءُمجاں گار بوت“۔
(لالہ کریم دشتی تاکبند سنج سید ہاشمی اکیڈمی کراچی 1985،تاکدیم 22ءُ21)
اے گپاں ھمے پدر بیت انت کہ کریم دشتیءَ خاموش دشتی ءِ قلمی\ند نامءَ ھم نبشتہ کتگ۔ دراسل منی اے نبشتانک ءِ مول اِے نَہ اِنت کہ کریمءِ سرءَ کار نہ بوتگ، بوتگ۔۔۔ بلے آئیءِ ھمے قلمی نامءَ گوں نبشتہ بوتگیں ساچشت آئیءِ کتابءَ ھوار نہ بوتگ۔
کریم دشتیءِ سرءَ شکور زاہدءَ وتی ایم فِل تھیسسز ھم نبشتہ کتگ کہ پدءَ “مجتی ارواہءِ طلب” ءِ نامءَ2018ءَ بلوچی اکیڈمیءِ نیمگءَ چاپءُ شنگ ھم بوتگ بلے اِے ریسرچءِ تہ ءَ  خاموش دشتی ءِ نامءَ گوں ھچ وڑیں دَروَرءُ گپءُ تران گندگءَ نئیت۔اگاں تران بوتگ آ ھم گیشوار کنگ نہ بوتگ۔
بائید وَ ھمیش بہ بیت کہ یک شاعرءُ ادیب ءِ زندءُ ازمءِ سرءَ کار کنگ بیت داں آئیءِ سرجمیں نبشتہ بوتگیں نکانءُ مواد ھما پٹءُپولکارے دستءِ گشادءَ بہ بنتءُ اگاں یک گَلءُ اداراھے ھر کجام ادیبانی سرءَ کار کنت داں آئیءِ باروءَ سرجمیں رنگءَ کار کنگءَ وتی پٹءُ پولکاراں سائنسی راھبندانی پیلو کنگ ءِ راہءَ پیش بہ داریت۔ اِے گپءَ کس دل آزاری مَہ بیت کہ کریم دشتیءِ سرءَ اِے رنگیں گپ بوتگ، بلے راستی ھمیش انت کہ کریمءَ ھوار بازیں دگہ نبشتہ کار است انت کہ آیانی سرءَ سرجمیں ءُ برجمیں رنگءَ کار نہ بوتگ۔بائد اِنت ھرکجام مردم ردءُ بند دنت داں وتی گپاں شریءَ ما ریسرچ پیپرے تہ ءَ  نبشتہ بہ کنت داں باندءَ یک شرگدارءُ پٹءُپولکارے وتی کاراں گوں ارزانی بہ کنتءُ شریں رنگےءَ وتی کاراں پہ زبانءُ لبزانکءِ دیمروئیءَ پیش بدار انت۔
سرشون
دل زریت بولان اولیءُ دومی چھاپ 2009/2015بلوچی اکیڈمی کوئٹہ
مجتی ارواہءِ طلب شکور زاہد2018بلوچی اکیڈمی کوئٹہ
ماھتاک بلوچی فروری 1957
تاکبند سنج 1985سید ہاشمی اکیڈمی کراچی
(دلگوش:اے نبشتانک تاکبند پیاپ جوسک 2ءَ چھاپ بوتگ)
30جولائی