آزات جمالدینی ءِ زند ءُ مشن، پَہ مارا سکین
 نبشتہ کار: زاھدہ رئیس راجی
دوروچ پیش ءَ یک براتے ءَ کلوھے دیم دات کہ آئ ءَ عبدالواحد آزات جمالدینی ءِ زندھال پکارے پہ مردمے ءَ ۔ جند ءِ دزگٹی ءَ موہ نہ دات کہ پٹ ءُ پول بہ کن آں گُڑا باسک کتابجاہ ءِ لنک دیم داتوں کہ چمدءَ بہ چارایت ۔
 دوشی اناگہہ ءَ رژن چَہ بلوچی اکیڈمی ءِ ٹیکیاں دست کپتگیں پوتینکانی پٹّگءَ دست کپت ۔
 کتاب ءِ تاکدیم لیٹینگ ءِ سوب وَ ھما برات اِت کہ آئ ءَ آزات ءِ زندھال پکار اَت بلے وھدے چم عبداللہ جان جمالدینی ءِ سرھال ” آزات ءِ زند ءِ ھال “ ءِ سرءَ کپت بے وانگ ءَ ایکیم نہ بیتوں۔
 وانگ کہ بنا کُت گوشئے درداں ایر دات۔ دل ءَ جیڑاِتوں کہ پرچَہ مئے راج ءِ ھمک دلپھک ءُ مہروانیں جہدکار ءِ زند ءِ ھال اے رنگ ءَ گرانیں نوبتانی مدام آماچ انت کہ وانوک اگں وت ءَ آئ ءِ جاہ ءَ ایر بہ کنت گمان کنت کہ من آئی ءِ جاہ ءَ ھجبر گپت نہ کن آں کہ انچو گرانیں نوبتاں پد نزوریں بالادانی پروشگ الّمی اِنت ۔
 آزات کہ چَہ وتی اُردی ءَ آزاتیں تب ءُ بُرزیں پگرے ءِ مردمے اَت وھدے چَہ نوشکی ءَ شش کلاس وانگ ءَ رند شال ءِ بورڈنگ ھاؤس ءُ اسکول ءَ پَہ کلاس ھپت ءِ وانگ ءَ داخل کنگ بوت کہ آ زمانگ ءَ شرتریں وانگجاہ ھمانگوراَتنت آئ ءَ اودءِ پابندی وش نَہ بوت اَنت ءُ زوت پہ وتی نندگ ءَ کرایہ ءِ لوگے زرت ئِے۔ پت ءُ ناکو ءَ مُدام پَہ آئ ءَ زر دیم دات اَنت بلے یکے وَ آ سکیں دست پچیں مردمے اَت دومی نوک نوکیں کاراں دست مان دَیگ، آئ ءَ ابرمی تبے بَھرے اَت ۔
 عبداللہ جان جمالدینی وتی مستریں برات ءِ باروا تران کنان ءَ گوشیت کہ ”زیرک ءُ شیوار بوھگ ءِ باوجود آزات ءَ ماں شالکوٹ ءِ اسکول ءَ پہ شرّی نہ ونت ءُ وتی سنگتانی ھمراھی ءَ دیم پہ کراچی ءَ تتک ۔ آھانی نیت پہ بمبی فلم انڈسٹری ءَ پُترگ ات، آزات ءِ سنگت بمبی ءَ روگ ءَ سوبین بوت انت بلے آزات پُشت ءَ پشت کپت کہ زرّاں کُٹینتگ ات ءُ آئ ءِ اے ھال لوگ ءَ آزات ءِ کماش ءِ سنگتے ءَ سرکُتگ اَت کہ رند ءَ پت وت شُت آزات ئِے یاورت ءُ آزات ءَ دوبر وتی وانگ بنا کُت۔ “
 سنڈیمن اسکول ءَ دھومی وانگ ءِ وھد ءَ آزات ءَ وتی کستریں برات عبداللہ جان ھم توار جت کہ آ وھد ءَ عبداللہ جان کلاس دو ءَ وانگ ءَ ات۔ دھومی ءِ چکاس ءَ فیل بوھگ ءَ رند آزات ءَ سنڈیمن اسکول یلہ دات ءُ اسلامیہ ہائ اسکول ءَ داخلہ زُرت ءُ ھمودءَ دَھُمی کلاس ئِے ونت ۔ چوشکہ ھمے روچاں عبداللہ جان جمالدینی ٹائیفائیڈ ءِ نادراھی ءِ سوب ءَ پت ءَ نوشکی ءَ لوٹائینتگ ات ءُ آزات پہ وانگ ءَ شال ءَ یلہ داتگ ات ئِے۔ عبداللہ جان دوبر دراھی ءَ رند نوشکی ءَ پَہ وانگ ءَ داخل کنگ بوت۔ وھدے عبداللہ جان کلاس پنچ ءَ اَت شالکوٹ ءَ مزنیں زمین چنڈے اَتک کہ مزنیں تباھی یے گوں وتءَ یاورت ئِے۔ اے سال ۱۹۳۵ ءِ مئی ءِ ماہ ات ۔ آزات ءِ لوگ ءِ مردم پریشان اتنت کہ آزات پہ وانگ ءَ ھمانگور انت۔
 ناکو شت پہ پدگرگ ءَ ءُ پہ مزنیں واری ءَ رند شالکوٹ ءَ سربوت ءُ جُست پُرس ءَ رند مالوم ئِے بوت کہ آزات چَہ زمین جمب ءَ باز پیسر دیم پہ کراچی ءَ شُتگ۔
 ناکو ءَ اوپار نہ شُت دیم پہ کراچی ءَ تتک ءُ آزات ئِے چَہ کراچی ء چِست کُت ءُ نوشکی ءَ یاورت۔
 نوشکی ءَ آھگ ءَ رند چیزے وھد بیروزگار تراِت پدءَ نوشکی ءِ ھما اسکول ءَ کہ کستریں برات وانگ ءَ ات اُستادے جوڑ بوت ءُ برات ءِ کلاس ءَ جغرافیہ وانینگ ئِے بنا کُت۔ نودربراں آزات ءِ وانینگ دوستر بوت۔
 ھمے اسکول ءِ پرنسپل ءَ چَہ آزات ءَ دزبندی کُت کہ نوشکی ءَ اتکگیں انگریز پولیٹیکل ایجنٹ کیپٹن کول ءَ بلوچی بوانین ایت کہ آئ ءَ بلوچی ھیل گرگ ءِ ھُب ءِ واھگ است اَت۔ آزات ءَ آ وانینت ءُ یک ھسابے ھمے واننیگ آئ ءِ بلوچی زبان ءِ تہءَ پُترگ ءِ بندات اَت۔
 اسکول ءِ نوکری ءَ رند آزات بارڈر انٹیلیجنس ءِ کار دست گپت ءُ پہ ھیلکاری ءَ پشاور ءَ شُت ءُ شش ماہ ءَ رند کونڈی (نوکُنڈی )ءَ دیم دَیگ بوت۔ چوشکہ آزات ءِ پت ءِ کونڈی ءَ دکانے است ات ءُ ناکو فقیر محمد ئِے ھم ھمانگور صوبیدار ات آزات ءَ ھمانگور کار کُت ءُ گوں ھما ناکو ءِ جنک ءَ سانگ کُت۔
 چوشکہ آزات ءِآجوئی تب ءَ سرکاری نوکری نہ ساچ اتگ اَت پمشکا آئ ءَ اے کار ویل دات ءُ کار ءِ یلہ دیگ ءَ پد پہ وت ءَ لوگ ءُ دکان ئِے ھمانگور اڈ کُت ءُ کاروبارءِ تہ ءَ دست ئِے مان دات۔
 سال ۱۹۳۹ ءَ آزات ءِ پت کہ بیران بوت نوں آزات ءِ سرءَ بازیں زمہ واری اتک انت ۔ آئ ءَ وتی واپاری دزگٹی گیش کُت اَنت ءُ کستریں براتانی وانگ ءِ کمک ئِے کُت ۔ نوکنڈی ءَ آئ ءِ کاروبار سک دیم ءَ شُت کہ اے وھد ءَ ایران ءُ اوگانستان ءِ کاروبار ءِ راہ پچ اتنت ءُ مزن مزنیں کاروانانی رو یا ات ءُ آزات ءِ گوں آھاں ھم پجایاروکی است ات ۔ انچو مالدار بوھگ ءِ باوجود آ سک دست پچ ءُ سخی تب ءِ مردمے اَت۔
 عبداللہ جان جمالدینی گوشیت کہ ۱۹۴۳ ءَ کہ من بی اے وانگ ءَ اتوں ءُ برات چَہ کونڈی ءِ مزنیں سیٹاں یا زرداراں یکے اَت ءُ آئ ءَ وتی باپار ءِ توک ءَ بلاھیں نامے کٹ اتگ ات ءُ مردماں آئ ءِ دیم روشنی ءُ مردم گری ءِ سوب ءَ آ سک دوست داشتگ ات ۔ من اے موکل ءِ روچاں برات ءِ دزکمک کنگ اتوں ءُ برات ءَ چَہ شال ءَ وتی گزرنامہ (پاسپورٹ ) ٹہینت ءُ وتی زامات توار جت کہ کاروبار مزن انت ءُ تیوک ءَ سنبالگ نہ بیت ۔ زامات ءَ وتی پکائیں کار الس داتگ ات ءُ آزات ءِ دُکان ءَ نندوک بیت کہ آزات ءَ بے کسی سہیگ کنگ ءَ دیم پہ زاھدان ءَ سپر کُت ءُ لوگ ءَ گوشت ئِے کہ من ھپتگے ءَ واتر کن آں بلے تاں سالانی سال گار بوت۔
 زاھدان ءَ ھم آئ ءَ باپاری کُت ءُ زوت نامدار ءُ ھستی مند بوت ۔ آئ ءَ ھمانگور ایرانی جنینے گپت ءُ چیزے ماہ ءَ رند اے جنین یلہ دات ءُ دگہ جنے گپت ئِے ۔ چَہ ھمے جنین ءَ آئ ءَ مردیں چُکے بوت۔ اے وھد ءَ آزات ءَ سرجمیں ایران گردات ءُ پہ شرّی سیل کُت۔
 پدءَ زند ءِ جاوراں وت ءَ مٹینت۔ ھستی مندیں آزات گوں ھالیکیں دستاں وتی ڈیھ ءَ اتک۔
 گوشنت کہ واری کئیت یک پاریگہ کئیت ھمے چیز گوں آزات ءَ بوت۔ آئ ءِ دُکان ھم چَہ دست ءَ شُتگ ات۔ آزات ءِ زاھدان ءَ روگ ءِ وھد ءَ آئ ءِ کستریں برات عبداللہ جان بی اے کنگ ءَ بوتگ ات وھدے برات ءَ چک نہ ترینت عبداللہ جان ءِ وانگ ھم چَہ بی اے ءَ دیم نہ شُت ءُ آئ ءَ وتیگ ءُ لوگ ءِ مردمنی لاپ کشگ ءَ ماں نوشکی ءَ تحصیلدار ءِ نوکری دست گپتگ ات۔
 وھدے آزات اتک آئ ءَ دوبر وتی دُکان بنگیج کُت بلے اے رندی نوکنڈی ءِ جاہ ءَ آئ ءَ ایرانی بارڈر ءِ سرءَ کار بنا کُت۔
 دُکان ءِ کار شر دیم ءَ روان بوت ءُ آزات ءَ وتی برات عبداللہ جان سور دات ۔ اے دُکان ءِ گوں سرکار ءَ نہ ٹَہ اِت ۔ سرکار ءَ آزات اجازت نہ دات آ بے روزگار بوت۔
 پدءَ لہتے وھد ءَ رند آئ ءَ گوں لہتے شریکاں ٹھیکیداری ءِ کار ءَ دست مان دات۔ سڑک ءِ کسانیں ٹھیکہ ءِ کار رسگ ءَ وَ آئ ءَ رس ات بلے تجربگ ءُ زانتکاری نہ بوھگ ءِ سوب ءَ شریکاں آئ ءِ زر وارت اَنت ءُ آ چَہ مردماں دلپروش بوت۔
 اے وھد ءَ عبداللہ جان ءَ ھم وتی سرکاری نوکری ویل داتگ ات ءُ شال ءَ گوں وتی ھم پگریں ھمبلاں یک دوارے ءَ جاہ منند اَت کہ آئ ءِ نام ایشاں ” لٹ خانہ “ ایر کُتگ ات۔ عبداللہ جان گوشیت کہ آ چَہ سال ۱۹۵۰ ءَ اے لٹ خانہ ءَ ھوار اَت کہ چَہ ھمے جاہ ءَ مزن مزنیں سیاسی جُہدکار ھوار اتنت ۔ چوشکہ آ روچاں آزات وتی باپار ءَ دلگوش اَت پمشکا آئ ءَ آ وھد ءَ وتی برات ءِ سرءَ ایراد گپتگ ات ءُ گوشتگ ات ئِے کہ ھرکس لوٹ ایت وتی راج ءَ دیم ءَ بہ بارت آ باید باپاری بہ کنت کہ بے زرّی ءَ راج ءِ ھزمت کنگ نہ بیت۔ بلے وائے کسمت کہ ھما باپاری پگرے آزات ئِے دیم پہ لٹ خانہ ءَ سرئِے کُت۔
 چَہ ھمے لُٹ خانہ ءَ آئ ءَ شئیر پربندگ بنا کُت۔ آئ ءَ شئیر ءُ شائری ءِ سکین دیوک انجم قزلباش نامی مردمے اَت کہ رُژنا پگر ءُ لبزانتے ات۔ چداں آئ ءِ لبزانت ءُ شائراں گوں نندءُ نیاد بوت ءُ شئیری لبزانک ءِ پڑءَ دیم ءَ روان ئِے کُت۔ آئ ءِ وتی گوست ءِ سرجمیں تجربگ گوں وتی مارشتاں مین اتنت ءُ شئیری زبان ءَ درشان کُت اَنت ۔ سک کموکیں وھد ءَ آ چَہ عبدالواحد جمالدینی ءَ آزات جمالدینی ءِ نام ءَ پجّارگ بوت۔
 آزات ءِ شئیرانی گونڈیں کتابے ” مستیں توار “ چَہ بلوچی پبلیکینشز ءِ نام ءَ سال ۱۹۵۳ ءَ چا پءُ شنگ بوت۔ چریشی ءَ آ بلوچ ورناھانی توک ءَ سک نامدار بوت۔
 چوشکہ لٹ خانہ ءِ ورنا یک نیمگے ءَ پَہ بلوچستان ءِ دیمروئ ءِ جہدکار اتنت ءُ دومی نیمگ ءَ لبزانکی دیمروئ ءِ ھم لوٹوک اتنت ۔ آزات ھم ھمایانی ھم پگر بوت۔ لہتے سال شال ءَ گوازینگ ءَ پد آزات پہ روزگار ءِ پٹ ءُ پول ءَ کراچی ءَ سربوت ءُ چیزے وھد ءَ رند آئ ءِ برات عبداللہ ھم کراچی ءَ برات ءِ گورءَ شُت۔
 کراچی ءَ کہ سید ظہور شاہ ھاشمی ءُ عبدالصمد امیری گوں بازیں ورناھاں چَہ پیسرءَ موجود اتنت ءُ آھاں لبزانکی دیوانے جوڑ کُتگ ات۔ آزات گوں ھمایاں ھوار بوت۔
 آزات ءَ کراچی ءَ لی مارکیٹ ءَ داشتگ ات۔ آئ ءِ دپتر ءَ وانندگ ءُ سرپدیں ورناء مدام سرمُچ بوت انت۔ آزات ءَ پہ ماھتاک بلوچی ءَ درخواست دات ءُ سال ۱۹۵۶ ءَ ماھتاک بلوچی ءِ اولی تاک درکپت۔
 نوں پہ بلوچی زبان ءِ دیمروئ ءَ آزات ءَ وتی جند ءِ مال ءُ مڈی ءُ اُمر ءُ وھد ھرچ کنگ بنا کُت۔ آئ ءَ چَہ وتی روزگار ءَ چَہ وتی برات ءِ پگار ءَ چَہ وتی سنگتانی کمو بازیں کمک ءَ ھرچے رس اِت آئ ءَ پہ ماھتاک بلوچی ءَ ھرچ کنان کُت۔
 ماھتاک بلوچی ءَ ڈولدار ءُ کوالٹی ءِ تاک کنگ ءَ انچیں وھدے ھم اتک کہ آزات ءِ گورءَ پہ کاگدانی گرگ ءَ کلدارے ھم گون نیست ات ءُ آسک باز دلرنج اَت۔ اے ساھت ءَ آئ ءِ کمک محمد عمر بمپوری ءُ واجہ محمد صدیق ءَ کُت۔
 آزات ءِ مھنت ءُ سنگتانی ھمراھداری ءَ ماھتاک بلوچی ءِ بستار راجی زبان ءُ زند ءِ توک ءَ سک مزن کُت۔ نوں چَہ بلوچستان ءَ ھم کسے دیم پہ کراچی ءَ اتک آ بے ماھتاک بلوچی ءِ دپتر ءَ سرجنگ ءَ نہ بیت۔ چوش کہ واجہ شیر محمد مری ، واجہ انجم قزلباش، واجہ کمال خان شیرانی ، واجہ خدائیداد، ، واجہ غوث بخش بزنجوءُ عنقا۔
 ھمے رنگ ءَ کراچی ءِ سنگتانی توک ءَ مراد ساحر ، عبدالصمد امیری ، قاضی عبدالرحیم صابر، حکیم احمد، محمد مراد، اسحاق شمیم ، واجہ قاسم ھوت، واجہ یوسف نسکندی ، مولانا خیر محمد ندوی ھم دیوان اتنت۔ اکبربارکزئ کہ تاں اے وھد ءَ کسان ات بلے دیوان ءَ مسترینانی گپانی گوشداروک ات۔
 چوشکہ اے روچاں آزات ءِ چَہ عبداللہ ءَ کستریں برات عبدالقیوم کہ لبزانت ءُ شاعرے نہ ات بلے گوں مستریں برات ءَ ھمکاری کنگ ءَ ات آئ ءَ ھمبل لعل بخش رند ات ءُ آئ ءَ ھم اودءَ رویا کُت۔
 جمعہ خان ءُ امان اللہ بارزکزئ ءَ ھم گوں آزات ءَ دیوان کُت ءُ جمعہ خان ءَ جُہد کت کہ چَہ خان قلات ءَ پہ ماھتاک بلوچی ءَ کمکے پچ گپت بہ کنت بلے سوبین نہ بُوت۔
 واجہ بشیر احمد ءُ واجہ حبیب اللہ گچکی کہ آ زمانگ ءَ وانگ اتنت ءُ ریڈیو پاکستان ءِ بلوچی سیکشن ءَ کارمنداتنت آھاں پَہ آزات ءَ شئیری مواد یارت دات۔
 ماھتاک بلوچی ءَ نامداریں کسمانک نویس مراد آوارانی ءِ کسمانک ” شاھناز “ ھم چاپ کُتگ ات کہ چد ءُ پد آئی ءِ اسٹیج ڈرامہ ھم عثمانیہ کلب ءَ پیش دارگ بیت۔
 آزات ءَ جُہد کُتگ ات کہ ماھتاک بلوچی ءِ تہ ءَ چَہ پاکستان ءَ ابید اوگانستان ءُ ایران ءِ بلوچانی ساچشتاں ھم جاگہ بہ دنت ءُ نوک باھندانی دلبڈی ءُ رھشونی ءِ درے ھم پچ بہ بیت ۔ شپ ءُ روچ پہ بلوچی ءِ دیمروئ ءِ جُہد ءَ آئ ءَ وتی جان دراھی ھم تاوان ءَ داتگ ات کہ مالی جاور ئِے وَانچوش ھم ھراب اتنت کہ پہ ورگ ءَ شات بوتگ ءُ بازیں سگڑیٹانی کشگ ءَ چَہ اندر ءَ پروشان ات ۔
 آزات ءِ گوں ماھتاک بلوچی ءَ جنون ءِ ھدءَ مہر ءُ دوستی ءِ باوجود آئ ءِ دست تنگی ءُ جند ءِ جاورانی نگیگی گندگ ءَ رند برات ءُ نزیکیں سنگتاں آ شور دات کہ ماھتاک بلوچی ءَ بند بہ کنت ءُ کراچی ءَ ھم یلہ بہ دنت۔
 چَہ نیستی ءَ پہ نادلکشی ءُ دلرنجی آزات ءَ ماھتاک بلوچی یلہ دات ءُ ماھتاک بلوچی ءِکراچی کارگس پنچ ھزار کلدار ءِ لنگی ءَ بہا کُت ءُ دیم پہ شال ءَ رپت۔ آئ ءِ واھگ اَت کہ چَہ شال ءَ ماھتاک بلوچی ءِ ڈیکلیریشن ءَ بِہ گرایت ءُ ماھتاک بلوچی ءَ چَہ ھمودءَ چاپ بہ کنت بلے ارمان ئِے پورا نہ بوت ءُ مجبوری ءَ ماں ریڈیوپاکستان شال ءَ پہ لاپ ءِ کشگ ءَ کارمند بوت۔ انگت وتی روچاں تیلانک دَیگ ءَ اَت کہ عبدالکریم شورش ءَ نوکیں دور ءِ تاک کش اِتءُ آزات شونکار ئِے جوڑ کُت۔
 نوکیں دور بلوچی ءِ اولی ھپتگی تاکے ات۔ چَہ نوکیں دور ءِ شونکاری ءَ پیش ماں بلوچستان ءِ سیاسی چست ءُ ایرانی سوب ءَ آزات گوں دگہ بلوچی سیاسی مردماں سرکاری بندی خانہ ءِ باھوٹ بوت اتنت ۔ قلی خانہ ءِ ازیت خانہ ءَ آزات ءِ سرءَ اے سوب ءَ گیشتر ترندی کنگ بوتگ اَت کہ آئ ءِ نام پرچَہ آزات انت ءُ آ پرچَہ ماں بلوچی زبان ءَ شائری کنت۔ تاں شش ماہ ءَ آزات ءَ اے بندیگ جاہ ءَ گوازینت۔
 یک نیمگے ءَ آزات ءِ جاور نگیگ اتنت ءُ دومی نیمگ ءَ بلوچستان ءِ جاورانی سوب ءَ عبداللہ جان ءِ کراچی ءِ کار ھم چَہ دست ءَ شُتگ ات کہ آھانی ادارہ بند کنگ بوتگ اَت ءُ آ ھم بلوچستان ءِ سیاسی گلاں ھورتہ ھور ات ءُ آ ھم بندی جاھانی باھوٹ ات۔
 چَہ اے جاوراں ایشانی دُکان ، مڈی ءُ مال درست برباد بوت انت ۔
 اے گرانیں نوبتاں عبداللہ جان ءَ ھمت کُت ءُ دیم پَہ کراچی ءَ شُت ءُ وتی یک سنگتے ءِ گورءَ چپس بورڈ ءِ کارخانہ ءِ مینیجر ءِ کار ءَ لگ ات آزات نوں سک دلپروش ات ءُ ایران ءَ روگ لوٹ ات ئِے بلے دست ءَ زرّ ئِے نیست ات۔ آئ ءِ دوستیگیں برات ءَ چَہ وتی سنگتے ءَ پنچ سد وام زرت ءُ پہ مستریں برات ءَ دیم دات۔ آزات ءِ ارادہ ات کہ آ ریڈیو زاھدان ءَ روت کار کنت۔
 بلے اے واھگ آئ ءِ واب جوڑ بوت۔ ایران ءَ رسگ ءَ گوں آئ ءَ پہ ریڈیو زاھدان ءَ کارئیگی درخواست دیم دات بلے نزانت ئِے کہ ایرانی جاسوس آئ ءِ ماھتاک بلوچی ءِ کارانی چَہ بندرءَ چاروک بوتگ اَنت۔ پدءَ دادشاہ ءِ کیس ءِ سرءَ کراچی ءِ بلوچ ورناھانی ھمدردی ءُ ریکشن ءَ ماھتاک بلوچی ءِ آھانی ھمایت چَہ ایران ءَ چیر نہ اَت۔
 اے گپانی باروا عبداللہ جان ءَ آ چَہ پیسرءَ سہیگ کُتگ ات ءُ چَہ دل ءَ رازیگ نہ ات کہ برات ایران ءَ بروت بلے آزات ءِ سرءِ سرءَ ریڈیو زاھدان ءِ کار سوار ات۔
 ایران ءَ آئ ءَ گوں بلوچ ورناھاں پہ بلوچی ءِ دیمروئ ءَ نند ءُ گند ءُ دیوان کُت کہ اودءِ ورناھاں آزات ءِ سرءَ کنداِت ءُ کلاگ بست کہ چریشی ءَ آزات سک دلپروش بوت ءُ لوٹ ات ئِے کہ بلوچی ءِ دیمروئ ءِ واھگ ءَ نوں یک کرے ءَ بہ دارایت ءُ وتی کاروبارے بنگیج بِ کنت تاں مالی جاوراں شر کُت بہ کنت۔
 گوں وتی ایرانی بچ ءَ آزات ءَ چَہ ایرانی بینک ءَ وام زُرت ءُ کاروبار ئِےبنگیج کُت بلے مردماں آھانی زر وارت اَنت ءُ سک واراِش کُت۔
 وھدے عبداللہ جان ءَ آزات ءِ کاگدے چَہ ایران ءَ سر بیت کہ آئی ءِ تہ ءَ آزات ءَ وتی سرجمیں سرگوست نبیس اتگ اتنت عبداللہ جان ءَ مات ءِ گوشتگیں گپ گیر اتک:
 ” ابا ! عبدالواحد جان ءَ بگوش کہ شائری ءَ یلہ بہ دنت کہ شائر مدام خوار بنت “
 چَہ ایران ءَ بے سوبی ءَ رند آزات ءَ خلیج ءَ روگ ءِ ارادہ کُت۔ بلے نیم راہ ءَ کہ انگت بندرعباس ءَ اَت، ایجنسی ءَ آ چست کت بُرت۔ سپر ءَ آئ ءِ سنگتے ھم گون بوتگ بلے بروکاں تیوک ءَ آزات برتگ ات۔
 تاں دَہ روچاں آھمایانی گورءَ بوتگ کہ چَہ آئ ءَ آئ ءِراج دوستیں دوست ءُ ھمبلانی باروا جُست پُرس کنگ بوت ءُ دَہ روچ ءَ پد دوبر ھما جاہ ءَ رسینگ بوت کہ چَہ ھمانگورچست کنگ بوتگ ات۔
 نوشکی ءِ یک مردمے ءِ آ خلیج ءِ برگ ءِ زبان داتگ ات۔ آزات ءَ پاسپورٹ گون ات بلے نیم راہ ءَ آ مرد ءَ آزات یلہ دات۔ ماں زر ءِ شوریں آپاں باریں چے پیم ءَ سرجنانءَ آزات تیاب ءَ رس ات ءُ ابو دبئی ءَ سربوت۔
 درآمدانی دیار ءَ ھچ کس آشنایے نیست ات پدءَ دریا ءِ آپاں آ نادراہ کُتگ ات ءُ چَہ پاداں لنگ کُتگ ات۔ ھُدائیگی یک نیکیں پنجاپی مزدورے ءَ آئ ءِ سرءَ رَھم وارت ءُ وتی ھنکین ءَ آزات ئِے بُرت ءُ نان ئِے دات۔ تاں ماھے دوماہ ءَ آزات ھمائ ءِ مہمان ات تانکہ آ کمکے دراہ بوت ءُ کموکے سُرات ئِے کُت۔
 پدءَ ڈاکخانہ ءِ دپ ءَ نشت کہ بے وانندگیں درملکی مردماں چَہ آئ ءَ کاگد ءُ منی آرڈر نبشتہ کنائینت اَنت ءُ آزات ءَ چیزے مُز دات ئِے۔ آئ ءَ وتی گزرن ھمے رنگ ءَ کُت ۔ پدءَ یک ایرانی مردے ءِ چُک ءَ انگریزی وانینگ ءِ کارئِے دست گپت۔ چوشکہ آئ ءَ وتی نندجاہ نیست اَت پمشکا وتی ملکی یک مُلاہ یے گورءَ شپ ءَ پہ وپسگ ءَ شُت ءُ روچ ءَ وتی بیگ ئِے ھمانگور ایر کُت ۔ مُلا ءِ ھجرہ ءَ دَر نیست اَت یک روچے دُزے ءَ آئ ءِ بیگ دُزّ ات بُرت کہ آئ ءِ تہ ءَ آزات ءِ شئیرانی دوبیاض ءُ پاسپورٹ اَت۔
 شگرانت پاسپورٹ ءِ نمبرئِے یات ات کہ چَہ سفارتخانہ ءَ دوبر اڈ کنائینگ بوت بلے آزات ءَ سک رنج ات کہ آئ ءِ گیشتریں شاعری ھمابیاضانی توک ءَ اتنت کہ دُزءَ گوں بیگ ءَ بُرتگ ات۔
 چوشکہ آزات ءَ ۱۹۶۳ ءَ ڈیھ یلہ داتگ ات ءُ چَہ آئ ءِ روگ ءَ پد مات مدام آئ ءِ رَھچار ات ءُ نادراہ ات کہ مات ءِ چماں سیاہ آپ ءَ گپت ءُ گُڈسرءَ کور بوت۔ عبداللہ جان ءَ کاگدے دیم دات کہ مات ءِ زند ءِ روچ سک کم انت آ پہ آزات ءِ دید ءَ مھتل انت بلے آزات ءِ جند کہ ھودءَ گرانیں نوبتانی توک ءَ آت ءُ جند ئِے ھم نادراہ ات آئ ءَ پہ آھگ سک گران اَت۔ مات گوں ارمانی ئیں دل ءَ آزات ءَ گوانک جنان ءَ سال ۱۹۷۰ ءَ بیران بوت۔
 سال ۱۹۷۴ ءَ جولائ ءِ ماہ ءَ آزات ءَ واتر کُت ۔ اے وھد ءَ عبداللہ جان ، بلوچی اکیڈمی شال ءَ کارمند ات ۔ آزات ءِ آھگ ءَ پد دوئیں براتاں ریڈیو پاکستان ءَ کار کنگ بنا کُت۔ وھدے عبداللہ جان جمالدینی ءَ بلوچستان شاھدربرجاہ ءَ وانینگ ءِ کار رس ات آئ ءَ پہ وتی برات ئیگی بلوچی اکیڈمی ءِ کار یلہ دات۔ آزات ، عبداللہ ءِ جاگہ ءَ زورگ بوت ءُ آئ ءِ گزرن ھم شربوان بوت۔ چدءُ پد آئ ءَ وتی چُک ھم چَہ نوشکی ءَ لوٹائینت انت ۔
 آزات ءِ جان دراھی سک نگیگ ات ءُ چَہ پیسرءَ سک باز نزورترّیتگ ات بلے ماھتاک بلوچی ءِ چَہ کوئٹہ ءَ چاپ ءُ شنگ کنگ ءِ واھگ ئِے دوبر چست بیتگ ات ۔ بلے پَہ ماھتاک ءِ کشگ ءَ ھمنچو زر لوٹ اتگ ات آ آزات ءِ گورءَ نیست ات۔
 آزات ءَ مستاگ ءِ نام ءِ سرءَ ڈائیجسٹ ءِ پیمیں بلوچی تاکے شنگ کُت بلے تاک بَہا نہ بوت اَنت ءُ سرجمیں کاپی رَدّی ءِ بازار ءَ بہا کنگ کپت انت۔ آزات پہ ماھتاک بلوچی ءَ سک اومانی اَت۔ آزات جمالدینی ءِ جند ءَ ابید آزاتءِ ناکو ءَ ھم باز سرجت بلے ھچ نہ بوت۔ گُڈ سرءَ واجہ فصیح اقبال ءَ جُہد کُت ءُ آزاتءِ ماھتاک ” بلوچی “ ءِ منظوری دست گرگ ءَ سوبین بیت۔
 ماھتاک ” بلوچی “ دومی رند ءَ اپریل ۱۹۷۸ ءَ چاپ بوت۔ اے رندی نزیکیں سنگتاں مالی کمک دیان کُت ءُ آزات ءَ بلوچستان ءِ شہیدانی نمبر کشّان کُت۔ آزات ءِ اسٹینڈرڈسَک بُرز ات ءُ پہ چوشیں بُرزیں اسٹینڈرڈءَ زر ھم گیشیں پکار اَت۔
 نوں پہ ماھتاک بلوچی ءِ پہ بہا زوروکانی( خریدارانی) شوھاز ءَ آزات ءَ دیم پہ مکران ءَ سپربنا کُت۔
 انچو زرئِے ھم گون نیست ات کہ گوں نادراھیں جان ءَ الکاپیں سواری یے گیچین کُت بہ کنت پہ ناکامی بس ءَ سوار بوت ءُ کیچ ءَ سربوت گوں بازیں ندکار ءُ شاھراں دوچار کپت۔ چوشکہ آ زرّ ءِ پچ گرگ ءِ کارءَ بلد نَہ ات پمشکا ھماواھگے زرتگ آ دیم پہ کیچ ءَ اتکگ ات سوبین نہ بوت۔
 کیچ ءَ پد دیم پہ دشت کُڈان ءَ شُت کہ نامی ئیں ندکار انور قحطانی ءَ گوں گند ءُ نندے بہ کنت بلے آئ ءِ بازار ءَ سربَیگ ءَ رند ھال ئِےرس ات کہ آ دِیریں ھلکے ءَ شُتگ ءُ آ ھلک ءَ روگ ءَ آزات ءِ جان ءَ انچو زیکت مان نیست ات کہ پند جت بہ کنت۔ انورقحطانی ءِ شریک ءُ دھکاناں آئ ءِ باز ھزمت کُت ۔ وھدے پَہ گوادر ءَ درکپگی ات کیسگ ءَ کلدارے نیست ات ۔ قحطانی ءِ شریکاں آئ ءِبس ءِ کرایہ وت دات انت بلے وھدے ھمے بس کڈان ءَ سربوت مہلوک انچوش سرمُچ اتنت کہ دگہ مردمے ءِ توک ءَ پُترگ ءِ جاگہ نیست ات۔ پہ ناکامی زمستانی شپاں گوں نادراھیں جان ءَ آ بس ءِ سرءَ سوار بوت۔
 اے سپر ءَ آگنتر بے وڑ کُت ۔ چونائی ءَ چَہ گوادر ءَ نابلد اَت بلے ھمنچو مالوم ات ئِے کہ ڈاکٹر پسُند ھمانگور ڈسٹرکٹ ھیلتھ آفیسر انت۔ یک زبان دوستیں ورنایے کہ ھمودءَ آزات ءَ دوچار کپتگ ات آئ ءَ آزات ڈآکٹر پسند ءِ لوگ ءَ بُرت رسینت۔
 آزات ءِ جکگ ءُ کُلگ سک باز ات۔ ڈاکٹر پسند ءَ آئ ءِ ھلاج بنا کُت ءُ آھاں آزات ءِ باز ھیالداری ھم کُت بلے صحت گوشئے گنتر بوھگ ءَ اَت۔ ھمے روچاں بلوچی ندکار ڈاکٹر نعمت اللہ گچکی ھم ڈاکٹر پسند ءِ لوگ ءَ پہ وتیگی اتکگ ات ءُ گوں آزات ءَ دوچار کپت۔ گندگ ءَ گوں شورئِے دات کہ زوت کراچی ءَ بروت بلے ا ے آزات ءِ وس ءِ کار نَہ اَت۔ آئ ءَ وتی نادراھی سرگوز کُت ءُ دیم پہ پسنی ءَ پہ ماھتاک ءِ خریدارانی درگیجگ ءَ درکپت اودءَ ھم بازیں شاعر ءُ ندکاراں گوں ھم دیوان بوت بلے خریدارئِے دست گپت نہ کُت۔ گوں نااُمیتیں دل ءَ ءُ گرانیں نادراھی ءَ دیم پہ خضدار ءَ سربوت وتی ناکو زتک بزاں مات ءِ برازتک ءِ لوگ ءَ۔ کموکے تب ئِے گیگ بوت گُڑا دیم پہ شال ءَ درکپت۔
 تاں شال ءَ سربوھگ ءَ آزات ءِ جان ءِ نیم زیکت ھلاس بوتگ اَت۔ رسگ ءَ گوں آ ھسپتال ءَ داخل کنائینگ بوت۔ ادءَ آزات ءِ گہارزتک ھم داکتر اَت ءُ عبداللہ جان ءِ سنگتیں داکتر ھم کارمند اَتنت کہ آھاں شور دات کہ زوت کراچی ءَ جناح ھسپتال ءَ برگ بہ بیت ۔ بوت کنت کہ آھاں مالوم بوتگ کہ آزات ءَ شومک ءِ نادراھی ءَ گورجَتگ۔
 دوئیں کستریں براتاں آزات کراچی ءَ بُرت۔ گُٹ پونز ءِ داکتر ءَ آ کینسر ءِ زانتکاریں داکترے ءِ گورءَ دیم دات۔ ڈاکٹر ذیدی ءَ پدّر کُت کہ گُٹ ءِ کینسرانت ئِے باید بربرین کنگ بہ بیت۔ آزات رازیگ نہ ات کہ چد ءُ پد آزات ءِ توار بند بوھگی ات بلے داکترءُ براتانی سرپد کنگ ءَ رند آ چَہ بے وسی ءَ رازیگ بوت۔
 بربرینءَ رند آزات وارڈ نمبر چار ءَ دیم دَیگ بوت ۔یک ھسابے ءَ اے ھما جاگہ ات کہ شومک ءِ نادراہ ادءَ وتی مرگ ءِ ودار ءَ نندوک اتنت۔ بلے آزات ءَ وتی کینسر ءِ نادراھی ءَ ھچ رنگ ءَ دلپروش نہ کُتگ ات۔ آ ھمے وارڈ نمبر چار ءَ نشتگ ماھتاک بلوچی ءِ کاراں دلگوش ات ءُ ھما گپے کہ دیم ءِ مردم ءَ گوں کنگی ات ئِے کاگد ءِ سرءَ نبشتہ کُت دات ئِے۔
 چونائی ءَ داکترزیدی ھروھد ءَ پہ نادراھانی چارگ ءَ اتکگ ات، نادراہ ءِ بمپان اودءِ کارمنداں درکُتگ اتنت بلے یک روچے کہ داکتر زیدی ءَ آزات ءِ نپادانی سرءَ ماھتاک بلوچی ءِ سرتاک ءِ ڈیزائن دیست اَنت کہ برات ءَ اشارہ ءِ سرءَ رھشونی کنگ ءَ انت آئ ءَ ھِشت کہ آزات وتی کاراں بَہ کنت۔
 عبداللہ جان یک نیمگے ءَ آزات ءِ نادراھی ءِ سوب ءَ پریشان ات ءُ دومی نیمگ ءَ آزات ءِ ماھتاک بلوچی ءِ کارانی زمہ واری ھم نوں ھمائی سرءَ ات۔
 چَہ نادراہ جاہ ءَ موکل رسگ ءَ رند کہ شال ءَ سربوت انت آزات ءِ دلگوش گیشتر وتی کارانی نیمگ ءَ اَت۔ ماھے ءَ رند داکترءَ آپہ چیک اپ ءَ لوٹ اتگ ات نوں آئ ءِ جنک آئ ءِ ھمراہ ات۔ اے رنگ ءَ آئ ءَ دوسال ءِ توک ءَ سے چار رند کراچی ءَ دات۔ کراچی ءَ گلاب نامی مردمے آزات ءَ دُچار کپت کہ آئ ءَ ءُ آئ ءِ لوگ ءِ مردماں آزات ءِ سک باز ھزمت کُت ءُ ھمے گلاب ءِ لوگ ءَ آزات ءِ ملاقات گوں رحیم بخش آزات ءَ بوت۔
 رحیم بخش آزات ءَ آئ ءِ ماھتاک ءِ سرتاکانی چاپائینگ ءِ زمہ واری زُرت۔ چد ءُ پسر ھما وھد ءَ آزات سول ھسپتال شال ءَ داخل ات فصیح اقبال ءَ زبان دات کہ تانکہ آزات دراہ نہ بیت آ ماھتاک بلوچی ءَ چَہ وتی پریس زمانہ ءَ مپتی ءُ شر چاپ کنائین ایت ءُ آئ ءَ ھمے رنگ ءَ کُت۔
 آزات کہ گُڈی رندءَ کراچی ءَ شُتگ ات ۔ ڈاکٹر زیدی ءَ آئ ءَ سوچن جنائینگ ءِ کورس دات ۔ اے سُوچناں آزات سک تورینتگ ات ءُ سک نزور ترینتگ ات۔ عبداللہ جان ءَ یونیورسٹی کالونی ءَ وتی لوگ ءَ آ گوں آئ ءَ چُکّاں بُرت انت۔ ھمدءَ دومی سوچن کہ وھدے آزات ءَ جنگ بیت آ چَہ ورگ ء۔ کپت بلے چَہ ماھتاک بلوچی ءِ کار ءَ دزکش نہ بوت۔
 عبداللہ جان زھر گپت لوگ ءِ مردمانی سرءَ کہ آئ ءِ کتاب ءُ کاگداں چَہ آئ ءِ دیم ءَ دیر بہ کن ات تاں آ کار مہ کنت بلے وھدے عبداللہ جان کار ءَ شُت آزات وتی لوگ بانک ءِ سرءَ زھر گپت ءُ کتاب ءُ کار ئِے دوبر لوٹائینت انت۔
 سیمی سوچن ءِ جنائینگ ءِ وھد ءَ کہ داکتراں ھون ءِ آزمائش گپت۔ آھاں سوچن بند کُت انت کہ آزات ءِ جان ءَ انچو زیکت مان نیست کہ سُوچن جنگ بہ بنت۔
 آزات ءَ ستمبر ءِ تاک اگست ءَ تیار کُتگ ات ءُ پہ اداریہ نبشتہ کنگ ءَ عبداللہ جان ئِے پرمائینت کہ من ترا گوشان کناں تو نبشتہ کنان بہ کن ۔ ادرایہ ءِ سرھال ات ” باریں چون بیت “ اے اداریہ ءِ تہ ءَ آزات ءَ وتی وانوک سرپد کُت انت کہ آئی ءِ زند ءِ سپر نوں کُٹ اتگ ءُ ا ے گڈی تاکے ۔ آئ ءَ چَہ وانوکاں گوں مہر ءُ موبت ءَ موکل لوٹ ات۔
 آزات ءَ وتی لبزانکی میشن ھلینتگ اَت ءُ ۵ ستمبر ۱۹۸۱ ءَ بیران بوت۔