شرگداری::::: جمیل مھراب
۔۔۔۔۔۔۔۔۔
منزور بسمل ءِ لچہ کرونا وائرس
بلوچی ءَ شائری ءَ اینچو شرگداری نہ بیتگ کہ ما شئر ءِ کد ءُ کساس ءَ ازم ءِ شاھیم ءَ دیست بکنیں۔
وھدے کہ ازم گیشینگ نہ بیت گڑا شر ءُ ھراب ءِ تپاوت زاھر نہ بیت بس نام چارگ بنت ءُ وانوک پیسر ءَ گمان کن ات کہ اے شئر مزنیں نامے ءِ ئیگ انت گڑا اے مزنیں شئرے بیت۔
شرگداری ءِ نہ بیگ ءِ سوب ءَ مرچی ھم مئے کر ءَ مستریں شئر ھما انت کہ مستریں نامے ءَ نبشتہ کتگ نہ کہ شئر ازمی ھساب ءَ ٹپاسگ بیت۔
بلے میان اوستمانی لبزانک ءَ ھمے چیز ءَ وھدے “آئی اے رچرڈز”(I,A,Richard) گندیت گڑا آ کردی شرگداری (علمی تنقید) ءِ بنیات ءَ اے وڑ ءَ ایر کنت کہ کمبرج یونورسٹی University Of Canbridge ءَ وتی نودردبراں لھتے شئر دنت ءُ گشیت کہ شما ھمے شئراں بچار ات ءُ ھمیشانی سر ءَ یک رائے ءِ بدی ات رچرڈز آ وھد ءِ مستریں نامی ئیں شائرانی شئراں ءُ کستریں شائرانی شئراں زوریت ءُ آیانی ناماں دُور کنت ءُ وتی نودربراں دنت۔
وھدے نودربر شئراں چار انت ءُ آیانی سر ءَ ھبر کناں گڑا درست ھیران بنت کہ آ وھد ءِ مستریں شائرانی شئراں چہ کستریں نام ءِ شائرانی شئر جوانتر گشگ بنت۔
ھمد ءَ چہ کردی شرگداری Prectical Critcism
ءِ بنیات ایر بیت مرچی میان اوستمانی لبزانک ءَ را “ٹی ایس ایلیٹ” ءِ شرگداری ءِ رد ءَ بس شئر چارگ بیت شائر چارگ نہ بیت بلے مئے کر ءَ شائر ءِ نام چارگ بیت شئر مزن ءُ کسان گشگ بیت۔
پدا مئے شائر ھرچ وڑیں سرھالے کہ گند انت وتارا پش نہ گیج انت بسمل ھم مارکسی لیکہ ءِ پدا وتی چاگردی جیڑھاں نبشتہ کنگ لوٹ ایت آ جدید لبزانک ءِ شرگداری لیکہاں نئیت انت۔
چاگرد ءِ جیڑھانی سر ءَ نبشتہ کنگ ءَ پہ ردانک استیں شائر ءِ کار اول ھمیش انت کہ آ شائری بہ کنت۔
بلکیں ارسطو ءَ اے ھبر دیرانت جتگ اگاں راج دپتر شائری ءِ تہ ءَ نبشتہ کنگ بہ بیت من آئی ءَ شائری نہ گشاں۔
بیا نوں منزور بسمل ءِ اے شئر ءَ چاریں
“اے چونیں بیمناکیں وہد ءُ باریگے”
اد ءَ شعریات نیست ردانک ءِ دروشم ءَ شائر ھبر کنگ ءَ انت
“چتوریں تْرسناکیں ساہتے سکّیں”
اے بند ءِ درشان ھم ردانک ءِ دروشم ءَ انت
“وتی رکینگ ءِ رہبند ہمیش اِنت کہ وتا رکّین چہ دومیگ ءَ،
وتارا چہ وتا رکّین
وتا رکّین۔۔!!!”
شائری ءِ مستریں لوٹ ھمیش انت وانوک ءَ جوانیں تاثرے بدنت اد ءَ ھم ھچ چشیں چیز نیست
“ہمے رَکّ ءُ نہ رکّ ءِ ساہت ءَ چُنت کس باہینتہ،
چُنت ساہ پہرستہ،
ءُ چُنت ماں شاہم ءَ گْواتانی چیکوئیں
کعبتہ اللہ ءُ مسیت بند اَنت
کلیسا کُبل،
چرچ ءُ گُردوارہ پہک بے وانک اَنت
عقیدہ سُتک ءُ پُر بوت اَنت
گُم اِنت باور، شُت ایمان،
حاکاں کپت دْروگیں سُجدہانی سر
پہ کوریں سِتک واہُنداں نہ مَنت ہِچّی”
اد ءَ چھر ءُ شبین ءُ علامت ءُ ایہام ءَ بل اد ءَ چشیں جمالیاتے گندگ نہ بیت کہ شائری لوٹاں سرجم بہ کنت بلکیں اد ءَ ردانک ءِ داب ءَ سرھال گشینگ بیگ ءَ انت۔
“نہ نود ءُ پُلّ دیم گیر اَنت
نہ مُرگ ءُ دْرچک اَچ وت
سر گسر، دِیر اَنت،
نہ زِر ماہیگاں یل داتگ،
نہ استاراں وتا چہ عرش ءِ پیژگاہ ءَ
چَگل داتگ،
نہ جنگل رستراں اِشتگ،
نہ زَہر اَنت تَہلگ ءُ بُوٹَگ چہ کوہستگ”
بلے ھمے شئر ءِ میان ءُ گڑی ءَ شعریات کمو جوانتر بلے اد ءَ ھم چوشیں مزنیں شائری کنگ نہ بیتگ بلکیں شائر ءِ اد ءَ لوٹ مستریں شائری نہ انت بلکیں کرونا ءِ سرھال دیم ءَ آرگی بیتگ آئی ءَ زور ھم ھمود ءَ داتگ۔
“لج بریں زرّ ءِ سرا کہرے کپت
زرّ چہ دنیا ءَ پَری ءِ پُٹ بوت
زرّ ءِ نْیادیگ کپان اَنت جَہلا
روان اَنت جَہلا،
زرّ ءُ مہر ہردو شُت اَنت،
نَزّ اَتک اَنت،
کاگد ءِ ارزِشت ہلاس،
آدمی زات گُشئے نَزّ اتکگ،
دُوری یے مَنتگ زِریں گْواز نہ بیت
نفسانفسی یے کہ ہچ ساز نہ بیت
اے بدیں جنگ ءِ بِنا
بُن جتیں آسے کہ بلان اِنت مں جہان”
“نوکیں باندات ءَ مگنداں بات ئے”
اد ءَ ھم شائر ءِ زبان ردانک انت
“نوکیں باندات مشینے ترا کنت ءُ کِلّیت”
اد ءَ ھم جمالیات ھچ نیست
“نوکیں باندات بِنا،
کْوہنگیں زیک گُشئے مُرت ماں انسان ءِ تہا
قبر ءُ کسارت لوٹیت”
اے ھم راست ات کہ شئر ءِ تہ ءَ ھیال المی انت ءُ ھر وڑیں سرھال دیم ءَ آرگ بنت بلے ھمے سرھال ءُ ھیال وت وتارا شئر ءِ تہ ءَ در بہ کنت پرچا وھدے شائری راھبند کارمرز بیت گڑا اود ءَ سرھال ءُ ھیال چارگ نہ بیت اود ءَ شئر ءِ ازم چارگ بیت اگاں ما اے شئر ءَ سرجم ءَ بچاریں گڑا واجہ منزور بسمل ءَسرھال ءِ سر ءَ زور داتگ ءُ ازم پش گیتکگ۔