ماری اَپوتگ
گلزارگچکی
باسک کتابجاہ
2019؁ ءِ دسمبرءِ ماہ اِنت،چَہ چینءَ چِست بوتگیں کوِڈ -19(کرونا وائرس) ءِ گْوات کشّان ایرانءِ شھر قُمءَ سر بیت کہ چَمئے راہءَ دیم ءَ گوں بلوچستان ءَ کنت ، اِدءَوتی زونڈاں جنت ، ھمکروچی زندمان ،وانگءُزانگ ، سیاستکاری ، سَیل ءُسواد ، دیمرئی جکاجیک ، کارءُ روزگارءُ لاپ والینگ، دُرستیں راہ ءُ دَر اں بندکنت ، پارک، ھوٹل، شاپنگ مالز ،کلبزءُ جمز، مَسیت، مندرءُچرچ ءُ اے دگہ اِبادت جاھاں ھورک کنت ، مھلوکءَ چہ یکّے دومیگءَ دورءُ گستائیءَپہ لاچارکنت۔چمّاں چیرءُ اَندریں کوِڈ-19 چَہ وتی تُرسءُ بیم ءَزندءِ دْراھیں تَکاں اَثرمند کنت ، گْوراھاں ھمگْرنچیں مھلوک ، ھاس کمتَوان ءُ روزانداریں پوریاگرانی لاپ شوھازی ءِوسیلگ، راہ ءُ دَرءُ دریگاں بند کنت کہ اِے اَثر مندیں تَکاں چہ یکے ازمکاری تَک اَت کہ ایشی ءَ گوں بندوکیں گُشندہ، سازگرءُ اِے دگرانی لاپ اِے بَجّوزءَ لگت جت ءُ آھاناں شُدلاپیءُ بزّگیءِ دیمپان کت ۔ اِزمکار کہ مئے چاگردءِ گریب ءُ نیزگارتریں (چندے بئے نہ اَنت) تَبَک اِنت، ایشانی گیشتری بھر سرکاری نوکریءُ زاتی کاروبارءَ چہ پھک زبھر اِنت۔ اِزمکارءِلاپ آئیءِ اِزمءُھُنر اِنت کہ کسےءَاِے چَہ وتی سوھویں پیریں پِت،کُتہ کاریں کماشیں پیرُک ءُباکمالیں ناکوےءَ دَربُرتگءُ کسےءَ پہ ھُبّءُ جھدءُ جپاءُ ھیدریچی چَہ پھلوان، اگازیءُ اُستادےءَ ھیل کتگ کہ ھمے اِزمءِ برکت (جیونؔ ناں)ءَمجلسءُ دیوانےءَداوت دیگ بیت، شپءِ شامءُ نیمر و چءِ سُبارگ ئِے دَرکیت۔ اِزمکارءَ ناں مالءُ دلوت ئِے ھست ،ناں، زَرّءُ زمینءُ کشارکاری یےءُ نئیکہ دگہ کارءُکسبے کہ ھَوپ ،کُدرتی ویل یا انسانی دستےءِ سببءَ ودی بوتگیں نگیگیں جاورالءَ اِزمءِ شَبّند بوگءَ ،آ دگہ نیمگ ئِے پَہ وت چنکے آرت شوھاز بکنت۔ ازمکارءِ شُدیکیں زھگانی گُژنگیءَ استاد مجیؔدگوادری چو ماراِیت؛
پہ لُولیءُ نازینکاں چِتو سھڑاِیت
کَھرےءَ مانشانتگ گش ئے مُلکءَ
زالماں آوار جتگ ھَلکءِ
نہ آسی شَھّمے ھست نہ چراگ ٹِمبیت
نہ تاپَگے گرم بیت نہ سِرتگیں نانے
دیدگ اَرس گْواراَنتءُ دل جَن اَنت چیھال
جاوراں گِندان ءُ ماران مئی 2020؁ ءَ بلوچی میوزک پروموٹرز سوسائٹیءِ کابینہ ءَ سَوَڑ اِت ءُ پیسلہ کت کہ اِزمکارانی مالی کمکءِ ھاترءَ بلوچستان سرکارء مالی کمکءِدرھاستے کنت۔ ھمے پیسلہءِ مُتابکءَ سوسائٹی ءَ سکریٹری کلچر ، ٹوراِزمءُآرکائیوزءَ 8 مئی 2020ءَ نمدی یے) لیٹر نمبر BMPS/2020/56)نبشتہ کت، دستبندی کت کہ کوڈ-19ءِسببءَ اَثرمند بوتگیں ھما اِزمکارکہ آھانی چُلّانی آس بیروزگاری،بے کٹّءُ کمائی، بے زَرّءُ بے وسیلگی ءِ سیاہ گْواتءَ تْوستگءُ کشتگ،آسرءَگرمیں کول دوریں گپّے ،اِے چُلّاں گرمیں جَسّءُ پُرے ھم نگْواہ اِیت، اِزمکار پریشان ءُآھانی چُکّ شُدلاپ اَنت، سرکار ھما 5 کروڑ کلدار کہ آ ئیءَ گْوستگیں مالی سال2019-2020ءِ بجٹءَ دودءُ ربیدگی ، ساز ءُ زیملی مراگشانی برجمینگءَ پہ ٹھینتگءُ منزور کتگ ، کوِڈ-19ءِ سببءَھرچ پیمیں مُچّی، مجلسءُ مراگش بندش جنگ بوتگ اَنت، اِے زَرّنوں پرے مکسدءَ کامرد بوت نکنت ءُ نوکیں بجٹ(2020-2021) ھم نزیک اِنت ، چہ لیپس بوگءَ گھتراِنت کہ اَثرمند بوتگیں اِزمکارانی مالی کمکءَپہ مَنزور کنگ ءُ آھاناں دیگ بہ بیت تنکہ آ وتی گُزران ءَ کت بکن اَنت۔ سکریٹری کلچرءِ نامءَ نبیسّ اِتگیں اِے نمدی ءِ یک کاپی یے صوبائی وزیر ھَزانگ ظھور احمد بلیدیءَ پہ ھم روان دیگ بوت کہ آئیءَ اِے درھاست دلگوش دات ،ھما روچی بزاں 8 مئی 2020(لیٹر نمبرMin/Finance/2020/361 (ءَ سکریٹری کلچرءَ را نبشتہ کت کہ آ ، بی۔ ایم۔ پی ۔ایس ءِ مشورہءِ مُتابکءَ اِے بجٹءَ پہ اِزمکاراں Re-appropriate بکنت ءُ آھانی مالی کمکءِ کاراں بنگیج بکنت۔ سکریٹری کلچر ءَ ناں ایوکءَ اِے درھاست دیمءَ کنز اِیت بلکنہ دُرستیں ڈپٹی کمشنرانی نامءَ 11 مئی 2020 ءَنمدی (نوٹیفیکیشن نمبرSO(D)5-14-2020 (یے گْورے دستبندی ءَ نبیسّ اِت کہ آ وتی ضلع ءِ ھکّداریں ازمکارانی لڑءَ بِہ ٹھین اَنتءُ داں 18 مئی 2020ءَ کلچر ڈپارٹمنٹءَ روان بدیئنت ۔ اِے عملءَ ھما ازمکار کہ کوِڈ-19ءِ ھَوپءَ آھانی کارءُ روزگارءِ دَرءُ دَروازگانءَ بلاھیں کُبلے جتگ اَت ، شادان بوتنت کہ ، ’’ دامے، دَرمے، سُخنے‘‘، آھانی کمکءِ جارے پرّینگ بوتگ، دْراھیں ازمکاراں وتی نامانی درج کنگءَ پہ ڈ۔ی سی کارگس تیمچہ کت اَنت۔دیمءَ کِنزگءَ پیش بیا اِت زانگءِ جھدے کنیں کہ اِے نمدی (ڈپٹی کمشنرانی نامءَ نبیسّ اِتگیں)ءِ مُتابکءَ اِے ھاسیں گرانٹ کجام کجام پِڑءِ ازمکاراں پہ منّگْءُ منزور کنگ بوتگ ؟ ،کلچر ڈپارٹمنٹ ءِ پالیسیءِرِد ءَایشیءِ اَسل ھکّدارکَے اِنت؟۔
اِے نمدی کہ سکریٹری کلچرءَ ڈی ۔ سی آں نبیسّ اِتگ اَت، ایشیءِ چیرءَازمکار چو اِے پیمءَ گیشّینگ بوتگ اِت اَنت ؛ Singers, instrumentalists, Film, TV, Radio, Theater, Dance, Painting, Calligraphy and Sculpture بزاں ھمے پِڑاں گوں بندوکیں ، یا اِے کارانی زانتکاریں ءُ ھُدابندیں ھما اِزمکار کہ کو،ڈ-19ءِ سببءَ مالی سورتءَ اَثرمند بوتگ ،اِے کمکءِ ھکّدار اِنت، ایشیءَ چہ اَبید دگہ کسّ دلمانگ مبیت ،ایشیءِ دست گرگءَ پہ تچ ءُ تاگ مکنت، وتا جنجال ءُ تکاسرمکنت، بلے بژن کہ چندے مردمانی ھرسء بجتگیں سلّیں نیت ءُ بدیں علّتءِ سببءَ چوش نہ بوت ، گرانٹءِ جارءِ اِش کنگءَ گوں دْراھیں ضلعاں بے اِزمءُ بے ھُنر یں چندے مردم یک اَنچیں ھَڑ َکَھے ءَ گْورجت اَنت کہ میڈیکل سائنس ایشیءِ الاجءِ درگیجگءَ انگت سوبین نہ بوتگ۔ نئے تُشے زانگءُ مارشت ،ناں کلھے جیڑگ کہ مئے ھماا ِزمکار کہ آھاں وتی سرجمیں زند راجی زیمر ءُاِزمءِ اِے دگہ پڑاں پہ نْدرکتگ، ایشانی دیمرئیءَ پہ وتی وس واک کتگ ، آھانی زند اَزابءِ کجام کَھّریں اَنگرءُ آسانی دیمپان اِنت، آ گوں وتی سرجمیں کَھولءَ چونیں پدمتگیں زندے تیلانک دیان اَنت؟، کوِڈ-19 ءِجاواراں وتی ھاندان ءِ پودگءَ پہ چنچو مسیبتانی دیمپان اَنت؟ ۔
اِے زانتگیں گپّے کہ ازمکار راجی جھگیرءُ پجاّرءِ مانزمان اَنت،ھمیشانی جھدانی سببءَ ما وتی راجدپترءَ چہ آشناگیں (بلوچ پھلوان، شائر، اگازی ءُ سازگرانی برکت ءَ بلوچءِ راجدپتر سینگ پہ سینگ پھازگ بوتگ داں نبشتھی دروشمءَ مارا اتکگ سر بوتگ ) بلے مئے بے کماریءُ کم مارشتی ءِ سببءَ گیشتریں جھدکارانی( پھلوان، شائر، اگازی، گشندہ، سازگرءُ اِےدگہ ھنرکار) ’’زندمانی گْوزاِیت پہ اَزابی، مِراَنت پہ بے نامءُ نشانی‘‘، بلے دومی نیمگءَ اگاں کدی پریشاں کمکے منزور بیت تہ چندے نابزانت ھمے کمکءَ آھا ناں پہ آسودگی سر کنگءِ بدلءَ وتی لِبزاں لونجان کن اَنت کہ چون ءُ چتور پروتا ونڈے بہ کشّ اَنت۔باگیں پنجگورءِ دَروَر مئے دیمءَ اِنت کہ اِدءَاِے مالی کمکءِ جارءِ پِرّگءَ گوں Mushroom growth of artist بوت۔چہ ھمک ریکستگ، پُلکّءُ میٹیں زمینءَ ازمکار تْرُک اِ ت اَنتءُ ڈی۔ سیءِ کارگسءَ کتّاربوتنت۔اِے وَتگڑ، وَرّودءُاناگھیں ازمکاراں (ایشاں ازمکار نبیسّگءَ منی لنکک پدرد بوتنت) وتی نام ازمکارانی لڑءَ اولی نمبر ءَ کت ، نامداریں وش الھان استاد محمد نعیم بلوچ ،بنجوءِ سیماں ھبرپرمائوکیں استاد محمد جان ،گُلبانگءِ باکمالیں سازگر بھارجان بلوچ، نُگرہ بندیں دونلیءِ سوھوھیں ازمکار علی محمد ءُ اِے دگر کہ اُمر اِش پہ گشندھیءُ سازگری پیر کتگ،بلوچی زیمرءَ را وشتامیں سوت، نازینک، ھالو، لاڑو، گزل ءُ ساز بکشاتگ ، آھانی نام24می نمبرءَجھل ،آ ھم پہ جنگ ءُچوپءُ کوکارءُ سلوات، ایر کت اَنت ۔ جِبّاپہ باگیں پنجگورءِ ھما زیمر دوستیں بیلاں کہ آھاں ھکّی ایں ازمکارانی نامانی ماں اِے لڑءَ ھوار گیجگءَ پہ وتی جُدّری جت، گوں ڈی۔ سیءَ زھرشانی کت ، وگہ ناں اِے لڑءَ تھنا ھمے اناگھیں ازمکارانی نام مان بوتگ اَت کہ اَبید چہ زندہ باد مردہ بادءَ دگہ ھچ سنچءُ بود، بودِشت، کمالءُ ھُنر ایشانی کشءَ نہ گْوستگ ۔ ھُدا اُمرءُ بھتے بدنت رفیقؔ چاکرءَ کہ اِے وتگڑیں ازمکارے پاشْک ءُ لاچار کت اَنت، چریشاں کسےءَ(کہ وتی ناماں لڑءَ ھوار کنگ ءَپد) دِہ ّدِہّ کت ، شُتءُ بنجوءِاستادے ءِ منّت گپت کہ منءَ ناگنءِ سازءَ ھیل کناھین، کسےءَ سروزءِ زیل ءُ بامانی پھمگءُ دَربَرگءَ پہ وتی تَگ زُرت اَنت، کسے ءَ بچار سُرناءِ ھیل کنگءَ پہ بے سوبیں جھدے ءَ سرءُ لینڈ بو ت ۔ ظفرعلی ظفر ءَ چہ گُلباگءَ دیست اَنت گل بوت کہ نوکیں سازگرءُ توتی الھاناں لانک بستگ میدان ءَ دوراِش کتگ، گشت ئِے؛
اَگازی! بیا گوں وتی چَنگءَ گْوانزلُکیں
دلءَ اومان کتگ مرچی گنوکیں
اِزم ( کجام ھم تھر بہ بیت) پہ اَرزانی، بے ھیدریچی، اَبید جھد، بودءُ سنچءُ ھُبّءَ اگاں دَربَرَگی کارے بوتیں،بزّگیں بھارسروزی، نور بکش نورُک ، داداللہ دیری شُدءَ کشتگ اِتنت۔البتہ مَیارءِ اے گرانی بار تھنا باگیں پنجگورءِ کوپگاں نہ اِنت، ھمک کمکءَ چہ وتی بھرءِ گرگ یکّ روشتے، تَبءُ میلے کہ ھرجاہ روتگ ئِے جتگ، گُلیں کیچ بہ بیت کہ گنجیں گوادر، نصیر آباد کہ جعفرآباد،ھرجاہ بازیں وتساچیں ازمکارےءَ چو ھما ماری اَپوتگءَ دَرائی کت کہ پنجاہ سالاں ھَور مہ گْواراِیت گندگ نہ بیت۔اِے کُچّلیں ماری ا َپوتگ کمکار سپورٹ فندءِ اِش کنگءَ گوں یکپارگی تْرُکّ اِت اَنت، دَرائی اِش کت، چَرے شیکن ءَ وتی چانگءِ دست گرگ ءَ پہ وتا زورانسری ازمکاراِش کت ءُ لڑءِ اولی ایں نمبراں چو سیاہ ماریگ ءَ نشت اَنت۔
ازمکاری بلاھیں شرپے، مزنیں نامءُ اِزّتے، ایشیءِ کَدرءُ کیمتءَ چاگرد باھداِنت چَما،’’ کوریں حیدراں ‘‘ ، مَلوٹ اِیت کہ آ سیلاپءِآسرءَبھربوئوکیں ڈالءُ ماش، زمین جُمبّءِ سببءَاتکگیں تَمبوءُ کمبل، کوِڈ-19ءِ بَروَردءَ بند ا ت بوتگیں احساس پروگرام ءِ کمکءَپہ دلمانگ اَنتءُ بزّگیں ازمکارانی مالی کمک ءِ بیست ءُ پنچ ھزار کلدارءِ دست گرگءَ پہ ھم وتی کوشءَ رَوادیئنت، اِے ھما،’’ ھرفن مولا‘‘ اَنت کہ چہ دْراھیں اِزماں بلد اَنت ، ھما لبّڑی بوٹ اَنت کہ پادءِ سائیز ءَ نچاراَنت، پادءِارزشتءُپائدگ ءَ چاراَنت،پہ زور پِرّلِچّ اَنت ۔اِے گرانٹءِ ھکّدار ھمااِزمکار اِنت کہ آئیءِ لاپ کوِڈءَ-19ءَ لگت جتگ،شاھی، شادھی ، آروسی مَیپل ،سَوادی مجلس بند کتگ اَنت ، دگہ کارءُ روزگار ئِے نیست، نان شو ھا ز گ ءِ وسیلھے بند اَنت ، شُدلاپیءِ آماچ انت، ھمک سُھب سُبارگءُ شامءِ بندءُبستی جیڑگاں گوں چہ وابءَ جَہ سِرّاِیت ، روچءَ پہ ھزار پریشانیءُ وسواس بیگاہ کنت، گوں گمناکیں کیفیتاں داں نیم شپءَ بے واب اِنت یا گڑا ھما کس اِنت کہ آئیءَ وتی سرجمیں زندگی پہ اِزم بَبا داتگ، بلے بدلءَ پدمنتگی، لاچاری، بزّگیءُ اَزابیءَ اَبید دگہ ھچ کٹّ نہ کتگ ، بزاں’’ سیرء کار بوتگ ، سیرء لاپ‘‘ نہ بوتگ، نوں پیرءُ کماش اِنت ، سددَرءَ نادر اِنت، بلے، ’’ چمّے ببیت پہ چارگءَ، گوش ئِے ببیت پہ اِش کنگ‘‘۔ پمشکا شائرءَ گشتگ۔
ھما مردم کہ ناھَکّ ءُ نااِنساپی سیلاپ، ڈُکّال، زمین جُمبّ، بینظیرانکم سپورٹءُاحساس پروگرام، آرٹسٹ سپورٹ فنڈءِ ھاترءَ روچے پوستے گْورءَ کن اَنت ،وتا ھما رنگءَ رَجین اَنت ،ھَکّدارءِ ھَکّءَ جَن اَنت، شیپّانکءُکُردُمءِ ھَکّدار اَنت،بلے’’ شَمبوءِ شگنز ‘‘ءَ زی ھَکّءُانساپ،جُستءُ پُرس ، ڈنڈ ءُ ملام ءِ ربّیت گْواہ اِتگ کہ مرچی بیت؟۔ اناگھیں ازمکار بلّے کہ بے برکتیں برکتے بہ بیت کہ ساریں گنوکے ،پرائی وتارا اِزمکار(وَتساچ) کنگءُ گشگ گْرانیں سوداھے نہ اِنت کہ بدلءَچندے کلدار رَس اِیت۔ پمیشاں شائر مُلّا عبدالرحمنٰ میرواڑیءَ وتی دُرّیں گال چوش کماتگ اَنت ؛
آدمی جِنّءُ پَری چَندءَ
نوں دگر اختیار نہ بیت رندءَ
دور ءُ باری اَت پھلوانانی
فتنہ انگیز ءُ میرءُ خانانی
من جْزماں کہ اِے پیمیں نابزانت، وَتگڑ ،وَتساچیں ھَکّزورءُ فتنہ انگیزیں پھلوانانی میری دورءُ نوبت ءِ ’’بام جورکاں‘‘ دنت، اِزم ءِکھچر میزراں بیت ، ھَکّی ایں اِزمکارانی زندمانی وھدءِ پجّیءَ گھتر بیت پرچا کہ اِزمءِ بِستارءُ اَرزشت زمانگءُ دَھرءِ بدلیءَ گوں گیشتر بوھان اِنت ، زبان، زیمرءُ ربیدگ دوستءُ پھازوکانی سَماءُ زانگ ءُکساس، دوئیں ودّان اَنت ،اِزمءُ اِزمکارءِ گھبو د ءُ د یمر ئیءَ پہ گْوانک اِش توانا بوھان اَنت۔
بلوچی میوزک پروموٹرز سوسائٹیءَ 22 مئی 2020ءَاِے وَتگڑ، وَتساچءُھَکّزورانی دیمءِ دارگءُ ھَکّی ایں( ھما کہ گواچنءَ ازمکاراَنت)ءُ ھَکّداریں(ھما کہ اِے مالی کمکءِ ھَکّداراِنت) اِزمکاراناں کمک رسینگءَ پہ سکریٹری کلچرءَ چہ دستبدی کت (لیٹر نمبر BMPS/2020/57) کہ پنجگورءُ اِے دگہ دْراھیں ضلعاں اِزمکارانی جم بوتگیں لڑاں شرّیءَ بِہ تپّاساھین اِیتءُ ایشاں شنگ بکنت تنکہ رانگ نمبر زانگ ، پجّارگ ءُ گیچن کنگ بہ بنت ھَکّدارءِ ھَکّ پھازگ بہ بیت۔ من جْزماں کہ مئے چاگرد گوں اَسیلیں اِزمکاراں بوئوکیں گیشی آں برداشت نکنتءُ ھمے دابءَ وتی گْوانکءَ بُرز کنتءُ من سدکّاں کہ کوِڈ-19 ھَوپ ھم روچے ناں روچے ایر ماد بیت، ایشیءِ بیمناکیں گْوات تَم اِیتءُ ھلاس بیت ،انسانیت پھریزءُ نْوان بیت ، دنیا یکبرے چو پیشءِ پَیم ءَگوں ھما رنگءُزیبائیءَ وتی گاماں جُنزان بیت، بلے شالا اِے روَگ روَگءَ وتی پاداں دراھیں رانگ نمبر، ناسرپد، جاھل،نابزانتیں ماری اَپوتگاں پہ ھدایتءُ نسیئتءِ سبب بیت کہ ھمک مالی کمکءَ پہ دلمانگ مبئے کہ شرّیں رَوِشت ءُ ھِلّتے نہ اِنت ۔ ملا ابابگر کلمتیءِ دل اِے جاوراں چو پاھار کنت ؛
مالدار چہ اَندوہءُ گماں
آرام نہ اَنت روچءُ شپاں
تو پروشتگ اَنت تیرءُ کمان
ھیران کتگ براھندگان
ھَے مکران تئی گردشاں
قحطءُ وبائی آتشاں
**ھلاس**
گُلزار گچکی ءِ دگہ ساچشتانی وانگ ءَ ادءَ بہ چارات