بنگپ : نامگال
#بلوچی_بنرھبند
#کازی_ریھان
بندانکی نامگال
ھما نامگال کہ دونامگالءَ گوں جوڑ اَنت بلے یک بزانتی اَنت۔ آیانی میان ءَ ھوارگال ’ ءُ ۔ پہ ۔ ماں ‘ کاینت ۔اے رَنگیں گال ھم گالبندانی پیم ءَ اَنت کہ دوگال ھوار بَہ اَنت ءُ نوکیں بزانتے درا کن اَنت ۔ چوش کہ بھا ءُ زیر ، بُن ءُ بنچک ،پٹءُ پُول،سرماں چَک ، سر پہ سر ،دل پہ دل ءُ …
داتگیں دروَر ءَ بہ چار اِت ۔
*’ بھا ءُ زیر ءِ بزانتیک اَنت بزاں ھر دو زیرگ ءِ بزانت ءَ دئے اَنت بلے وھدے کہ دوئیں گال بندانکی وڑ ءَ یکجا نویسگ بَہ اَنت ایشانی دگہ بزانتے بیت بزاں سوداگری ءِ کار۔
*’سرپہ سر ‘ ھردوئیں گالانی بزانت یکین اِنت بزاں ’ سر ‘ بلے اے کہ بندانکی دْروشم ءَ گْوشگ بیت گڑا ’ سر پہ سر ‘ ءِ بزانت اِنت برابر ۔ سودا ءِ تہ ءَ سرپہ سر بیگ بزاں ناں سیت کنگ ناں تاوان ۔ھمے پیم سرماں چَک ءِ بزانت ھم دگرے بزاں کہ یکے ماں یکے ءِ چک ءَ ۔دل پہ دل ءِ بزانت نزیک ۔سَکیں دوست ۔
* ایشانی تہ ءَ گیشتر گال دگہ بزانت درا کن اَنت بلے لھتے ھست پد ءَ ھمے بزانتءَ ھم دئے اَنت چوش کہ پَٹ ءُ پول ءِ بزانت شوھاز کاری اِنت ءُ بُن ءُ بُنچک ءِ بزانت بیھ اِنت کہ پد ءَ ھردوئیں گالانی ھمبزانت اِنت ۔بلے ایشانی بزانت پد ءَ ھم یکے بیت دو جتائیں بزانت نہ دئے اَنت ۔
*پہ یکائی گال جوڑ کنگ ءَ پَدی گالءِ گڈی ءَ ’ ے یا یے ‘ گیش کنگ بیت چو ش کہ جنگل ءُ گیابے ۔ جَژ ءُ جَبژے ءُ ….( ھیرت چارگی اِنت ھمک بندانکی گالی یکائی جوڑ نہ بیت ۔)
*یک واھندی گال ءِ دْروشم ءَ بندانکی نامگالانی سَری ءُ پدی ھردوگالانی گُڈی ءَ ’ یگ ‘ گیش کنگ بیت چوش کہ : دلیگ ءُ لاپیگ ۔ جاسیگ ءُ پاسیگ ءُ ….
*بازواھندی گال دْروشم ءَ سری گال وتی بُندری رنگ ءَ نویسگ بیت ءُ پَدی گال ءِ گُڈی ءَ ’ اَنی ‘ گیش کنگ بیت چوش کہ :دود ءُ رَبیدگانی ۔ڈھار پہ ڈھارانی ۔ شگان ءُ پگانانی ءُ…
*پہ سیادی گال جوڑ کنگ ءَ بندانکی نامگالانی سَری گال بُنکی دْروشم ءَ مان اَنت ءُ پَدی گالانی دیم ءَ ’ ی ۔ ئی ‘ گیش کنگ بَہ اَنت اَنچوش کہ سیادی گال جوڑ کنگ ءِ راھبند اَنت ۔ چوش کہ جاس ءُ پاسی ۔تَچ ءُ تاچی ءُ…
*بندانکی نامگالانی تہ ءَ لھتے کہ آ یانی تہ ءَ کارگالی نام ھوار اَنت آ کارگالی دْروشم ءَ ھم کارمرد بَہ اَنت ۔ اے رَنگیں بَنداکیانی سَری ءُ پَدی ، ھردوئیں گال یکیں دْروشم ءُ زمانگ ءَ کارمرد بَہ اَنت چوش کہ پَٹگءُ پُولگ۔پُلگءُ پاچگ۔جاسگءُ پاسگ۔دْریچگءُ پریچگ ءُ…
* گوں وتی نامگالی دْروشم ءَ لھتے گال گوں پَدی کارگالاں کارمرد کنگ بَہ اَنت چوش کہ :جاس ءُ پاس بیگ ۔تچ ءُ تاچ کنگ ۔ آس ءُ چر بیگ ۔تل ماں تل بیگ ۔سرماں چَک بیگءُ…..
*بازگال جوڑ کنگ ءَ سری گال وتی ھمے دْروشم ءَ بَہ اَنت ءُ پدی گال ءِ تہ ءَ ’ اں ۔ ان ‘ گیش کنگ بَہ اَنت ءُ اَنچائیں راھبندءَ بازگال جوڑ کنگ بیت چوش کہ رگ ءُ ریشگاں ۔جاک ءُ جللاں ۔بُن ءُ بُنچکاں ءُ…
*پہ ستا گال جوڑ کنگ ءَ بندانکی گالانی پَدی گال آدگہ گالانی راھبند ءَ’یں یا ئیں ‘ گیش کنگ ءُ ستاگال جوڑ کنگ بَہ اَنت چوش کہ: آس ءُ چریں ۔تَل ماں تَلیں ۔سرماں چَکیں ۔تَچ ءُ تاچیں ۔جاس ءُ پاسیںءُ…
* بندانکی نامگالانی میان ءَ ھوارگال اَنت۔ چوشیں دوگال بَندانکی نامگال گْوشگ نہ بَہ اَنت کہ آیانی ھوار گیجگ ءَ یک بزانتے سَھرا مہ بیت بلکیں بندانکی کنگ ءَ پد ھم ھریکے وتی جتائیں بزانت ءَ بہ دنت ۔ اے رَنگیں گال گیشتر گالریچانی پیم ءَ زبان ءِ تہ ءَ ھست اَنت ءُ آیانی بزانت گیش اِتگ ۔بزاں ھمے راھبند ءَ جوڑ بیتگیں ھمک نوکیں گال بندانکی گْوشگ نہ بَہ اَنت چوش کہ زر ءُ مُرگ ،من ءُ وانگ، تیرءُُ لَٹءُ…رَنگیں گال بَندانکی نہ اَنت پرچا کہ اِے رَنگیں ھردوگال ھوار کنگ ءَ پد ھم وتی گستا گستائیں بزانت ءَ دیگ ءَ اَنت ۔بندانکی نامگالانی میان ءِ ھوارگالانی دیر کنگءَ آ رَد بَہ اَنت ۔ بندانکی گال چوناھیگا دو جتاجتائیں گال اَنت بلے وتی بزانت ءَ یکے منگ بَہ اَنت ءُ ما ایشاں یک یک گالے سَرپد بَہ اِیں۔
بَندانکی نامگالانی دوتَھر اَنت
۱۔دگرگون: ھما بندانکی نامگال کہ ھر دوئیں گال اِش دگہ دگہ بِہ بَہ اَنت ءُ میان ءَ ھوار گال اِش بہ بَہ اَنت ۔چوش کہ رگ ءُ ریشگ ، دار ءُ مہ دار ،جاک ءُ جل ءُ…
۲۔یک گون :ھوار گالانی سَری ءُ رَندی گال ھَر دو یک بہ بَہ اَنت چوش کہ سر پہ سر ، چَک ماں چَک ءُ ….
دگرگونیں بَندانکی نامگال
دگرگونیں بَندانکی گالانی ھم سئے تَھر اَنت ۔
۱۔راسبندی:ھما بندانکی نامگال کہ آئی ءِ دوئیں گال ھمبزانت اَنت راسبندی گْوشگ بَہ اَنت ۔چوش کہ آس ءُ چَر ، پَچ ءُ گْوچ،پُل ءُ جُلءُ…
۲۔چپبندی:ھمابندانکی نامگال کہ آیانی دوئیں گال یک دومی ءِ چپ بزانت اَنت آ چپبندی بندانکی نامگال یا ’چپبندانکی ‘گْوشگ بَہ اَنت ۔ چوش کہ دار ءُ مہ دار،جل ءُ مہ جَل …
۳۔گالریچی : ھمابندانکی نامگال کہ آیانی دوئیں گال دگہ دگہ بہ بَہ اَنت ءُ آیانی بزانت ھم یک مہ بَہ اَنت ۔چوش کہ : سرپہ وَت ۔سرپہ دیم ءُ …
۴۔گوھبندی : گوھبندی ھما گال اَنت کہ آیانی دومی گال گوھگال بہ بیت بزاں کہ دومی گال بے بزانت بہ بیت ۔ آئی ءَ وت ءَ برجمیں بزانت مہ بیت بلکیں سَری گال ءِ ’گوھگال‘بہ بیت ۔ چوش کہ شِگان ءُ پِگان …
جھل ءَ بندانکی گال گوں بزانتاں داتگ اَنت ءُ آیانی کارمرد گْوشگ بیتگ اَنت ۔
راسبندی
راسبندی نامگال جوڑ کنگ ءَ پَدی گا ل گوں سَری گالاں ھمبزانت بہ بَہ اَنت ءُ چوشیں نوک جوڑ بیتگیں ’ بندانکی گالے ءِ بزانت ‘ پد ءَ ھمے بیت کہ دوئیں گالانی بزانت اِنت ۔ چوش کہ: دل ءُ زرد بزاں دل ۔ سرءُ مُک بزاں سر ۔ پنگ ءُ مُٹ بزاں پنگ ءُ…..اے رَنگیں بندانکی نامگال ھمینکس کہ کسے جوڑ کنگ بہ لوٹ اِیت جوڑ کرت کنت ۔بلے لھتے راسبندیں بندانکی نامگال ھست کہ آیانی بزانت اے راھبند ءَ نہ اَنت بلکیں آیاں جتائیں بزانت ھست ۔ جھل ءَ پہ وانوکاں بندانکی گالانی گالبلدے داتگ ۔بزانت ءُ کارمردانی سر ءَ دلگو ش کن اِت ۔
آ
*آز ءُ پیاز : ساٹگ ۔
کارمرد:آزءُ پیاز کنگ :آ آئیءَ آز ءُ پیاز کنگ ءَ اِنت ۔آزءُ پیاز بیگ : آ آز ءُ پیاز بیتگ ۔ آ آز ءُ پیاز اِنت ۔
*آس ءُ چَر :سوگند:
کارمرد : آس ءُ چر دیگ :آس ءُ چَر دیگ بیت ۔آس ءُ چَر کنگ : آ آس ءُ چر اِش کرتگ ۔
*آش ءُ ماش : وسواس ۔ شبینگ ۔ زانگ
کارمرد:آش ءُ ماش اِنت ۔آش ءُ ماش بیگ : آش ءُُ ماش بیتگ ۔
ا
*اُٹ ءُ ٹور:سرجمیں مَڈی ءُ گوں چُک ءُ مردماں
کار مرد: اُٹ ءُ ٹورءَ گوں لڈاِتگ ۔
*اُل ءُ اَوزیر: ذمہ واری۔
کارمرد :اُلءُ اَوزیر اِنت ۔ اُل ءُ اوزیر بیتگ۔
*اَڑءُ کُڑ : اَنچیں اَڑ کہ دائمی ھست بہ بَہ اَنت۔ ھما اَڑ کہ وھد پہ وھد جاہ جن اَنت ۔
کارمرد:ایشانی لوگ ءِ اَڑ کُڑ آسر نہ بَہ اَنت ۔اَڑ کُڑکنگ : آاَڑ کُڑ کنگ ءَ اِنت ۔ آ گوں تو اَڑکُڑ بیتگ ۔ گوں تو اَڑ کُڑ اِنت ۔
ب
*بَڈ ئٹیر:بڈ ءُ سر۔بڈءُ بار ۔بَڈ ءُ بگل ۔ مردمے کہ بار ءِے گون بہ بیت ۔
کارمرد : آ بَڈ ٹیر اِنت ۔بڈءُ ٹیر بیگ : آ بَڈ ءُ ٹیر بیتگ ۔
*بود ءُ بُرِش:کرد ۔ بودشت ۔
کارمرد : آئی ءِ تہ ءَ اے بود ءُ بُرش ھست ۔ آ بود ءُ بُرِش دار اِیت ۔
*بدءُ رَد: زاہ
کارمرد : ۔ بد ءُ رَد کنگ ۔ آ بد ءُ رَد کنگ ءَ اِنت ۔ بد ءُ رَد دَیگ ۔ بد ءُ رَد دیگ ءَ اِنت ۔
*بُن ءُ بنچک : بُن ءُ بیھ
کارمرد:بلوچی زبان ءِ بُن ءُ بنچک گوں اوستائی زبان ءَ یک اَنت ۔
*بھاءُ زیر : سوداگری
کارمرد: بھاءُ زیر ءِ تہ ءَ سیت ھم ھست ءُ تاوان ھم۔
بلاءُ بِتّر : کارے ءِ دیم ءَ اُوشتاتگیں جنجال یا جنجالیں مردم ۔ چیزے کہ پہ کارے ءِ کنگ ءَ یا اَنچوش دلسیاہ بہ کنت ۔
کارمرد : آ پہ ما دگہ بلا ءُ بِتّرے جوڑ بیتگ۔ تو دگہ بَلا ءُ بِتّرے جوڑ مہ بَہ ئے ۔
*بھءُ بَکڑ: اَجکہ۔ابکہ
کارمرد: مردم بِھ ءُ بکڑ اَنت ۔ مردم بِھ ءُ بَکڑ ءَ کپتگ اَنت ۔ مردم بِھ ءُ بکڑ ءَ دور داتگ اَنت ( گالریچ ۔ اجکہ کرتگ اَنت ۔ ) بِھ ءُ بکَڑ ءَ دور دیگ بیتگ اَنت ۔
*پادءُ گام:گامگیج ۔ رواج
کارمرد: شکاری دلجان ءِ پادءُ گام رَسینگ نہ بَہ اَنت ۔شکاری دلجان پادءُ گام ءَ بَڑیں مردے ۔
پ
*پِراہ ءُ شاھگان : پِراہ
کارمرد :زمین پِراہ ءُ شاھگان اِنت ۔
*پٹءُ پول : شوھاز۔ پَٹ ءُ لوٹ
کارمرد: پَٹ ءُ پول کنگ ۔شھلچہ کار ملاپازل ءِ مانش شھسساسیدھاشمی ءَ پَٹ ءُ پول کرتگ ۔اے درگت ءَ پَٹ ءُ پول بیتگ ۔
*پُٹ ءُ روس : مرگ ءِ پٹانی پاچگ
کارمرد :شکاری دلجان وتی شکار کُرتگیں مُرگاں پُٹ روس کنگ ءَ اِنت ۔
*پَچ ءُ گْوج:کش اِتگیں ۔چیزے کہ چَہ وتی جاہ ءَ گْوجگ ءُ کَشگ بہ بیت
کارمرد : پج ءُ گْوج کنگ۔پچ ءُ گْوج کرتگ ۔گسرگِند(ٹی وی ) گوں پَج ءُ گْوج ءَ شر نہ بیت ۔
*پُل ءُ پاچ:لُٹ ءُ پُل ۔پُلواری ۔ کسی ءِ مڈیاں پہ زور بَرگ
کارمرد : پُلءُ پاچ کنگ ۔ پُل ءُ پاچ کرتگ ۔ پُل ءُ پاچ ءَ گون بیتگ ۔
*پُل ءُ جُل :گس ءِ سینگار
ءَ پُل ءُ جُل کنگ۔پُل ءُ جُل کرتگ ۔گس پُل ءُ جُل اِنت ۔
*پَل ءُ جَل : پھریز
کارمرد : پل ءُ جَل کنگ ۔ مردم ستر پَل ءُ جَل بہ کنت کوڑھیں امروز ءَ زندگی ءِ روچاں بیگاہ بیگی اَنت ۔
*پُلیگ ءُ پونزیگ : دوستریں چُک
کارمرد : آ وتی پِت ءُ ماتانی پُلیگ ءُ پونزیگ اِنت ۔پلیگ ءُ پونزیگ بیگ ۔ پُلیگ ءُ پونزیگ بیتگ ۔
*پَن ءُ مزواک : سمبھ اِتگیں
کارمرد :پَن ءُ مُزواک اِنت ۔ شھاتون مروچی پَن ءُ مزواک اِنت ۔ گوں پَن ءُ مزواک سیر ءَ شُتگ ۔
*پورءُ اگرب ۔ زوراک
کارمرد : پہ نیزگارءُ نزوراں پور ءُ اگرب بیگ بَدکردے ءِ نشون اِنت ۔
*پور ءُ پُتنگ ۔ گسءَ کارمرد بیوکیں ھورتیں چیز ۔
کارمرد : من وتی پورءُ پتنکاں پَٹ آں بلکیں پہ جر ی شُولگیسیچنے دَر بَہ اِت ۔
*پول ءُ پُرس : جست ءُ پرس
کارمرد : بازیں پُول ءُ پرسانی آسرءَ ھمے گپ پاشک بیتگ کہ ھمل ء جیھند بہ گند ئے دزگیری ءَ پد پُرتگیزاں ماں ھندوستانی بندن گوا ءَ بُرتگ ءُ زندانی کرتگ ۔
*پیڈءُ مھار : زندانی
کارمرد : جوانیں چاگردانی تہ ءَ کسی لیکو پیڈٖ ءُ مھار کنگ نہ بَہ اَنت ۔ پیڈ ءُ مھاریں چاگرد ءَ زندگی کنگ گْران اِنت ۔
ت
*تتءُ بُت :بے ھبریں مردم
کارمرد : آ تُت ءُ بُت اِنت ۔ تُت ءُ بت بیتگ ۔
*تاڑءُ تیلانک : تیلانک
کارمرد : تاڑ ءُ تیلا نک کنگ ۔ چَہ تاڑ ءُ تیلانک ءَ مزنیں جنگے رُستگ ۔
*تبدءُ لوار: لوار
کارمرد :مولُم تبدءُ لوار اِنت ۔
*ترءُ پرتِر : دائم یکیں کارے کنگ
کارمرد :ترءُ پرتر ھمے یکیں جاہ ءَ کائے اُوشت ئے ۔ ترءُ پِرتَر گپ کَہ اِت ھمد ءَ اُوشت اِیت کہ نزوری چَہ بند رءَ مئے راج ئیگ اِنت ۔
*تْرپ ءُ تْرینز :جاھے جاھے ھور ءُ شنز
کارمرد : کرکینکیں جمبر ءُ استیناں بستگ بازیں ھورانی ھال نیست البت تْرپءُ تْرینز بیتگ ۔
*تْرج ءُ بُرج: کارے ءِ کنگ ءِ جوانتریں پاس۔ زانتکار
کارمرد: پہ سَوت جنگ ءَ رَمی تْرج ءُ بُرجیں مردمے اَت ۔ پہ لانچ ءِ بندگ ءَ گوادری واڑو تْرج ءُ بُرج اَنت ۔ پہ نیکیں واھگے ءِ دارگ ءُ شریں کارے ءَ ھمک پاس تْرج ءُ بُرج اِنت ۔ تْرج ءُ بُرج اِنت کہ ڈگار ءَ کیٹگ کیشگ بہ بیت ۔ تْرج ءُ برج اَِنت کہ پہ سیل ءُ سواد ءَ روگ بہ بیت ۔ آئیءَ ترجءُ بُرج کرتگ ءُ وتی وامانی گرگ ءَ اَتکگ ۔
ٹ
*ٹلّ ءُ مِلّ:میلانک
کارمرد:دگرانی کارانی تہ ءَ ٹِلّ ءُ مِل بیگ جوانیں کارے نہ اِنت ۔ تو اِد ءَ ٹل ءُ مِل ئے ۔آٹِل ءُ مِل اَنت ۔
*ٹاہ ءُ ٹاپار: نہ بیتگیں کار ۔
کارمرد : ٹاہ ءُ ٹاپار جنگ ۔ آ ٹاہ ءُ ٹاپار جنگ اِنت ۔( بزاں اَنچیں گپ کہ ناراست بہ بَہ اَنت ۔)
*ٹپ ءُ ٹور :زدگ ۔ ٹپی
کارمرد : آ ٹَپ ءُ ٹور اِنت ۔ٹپ ءُ ٹو ر کنگ ۔ آئیءَ آ ٹپ ءُ ٹور کرتگ ۔
*ٹمب ءُ رُمب :مُچی ۔مُچی ءُ میڑی
کارمرد :مئے بازار ءَ ٹمپ ءُ رُمب اِ نت ۔ ٹمب ءُ رُمب کنگ ۔ آیاں ٹمب ءُ رُمب کرتگ ۔ٹمب ءُ رُمب بیتگ ۔
ج
*جاس ءُ پاس:چارءُ گزار۔چارءُ چکاس ۔چیروکائی چارگ
کارمرد: جاس ءُ پاس کنگ ۔تو اِد ءَ پرچا جاس ءُ پاس ئے ؟ ۔جاس ءُ پاس بیگ ۔ جاس ءُ پاس بیتگ ئے ۔ ھمد ءَ جاس ءُ پاس بَہ ئے ۔ جاس ءُ پاس بہ کن ۔
*جاک ءُ جلل: بازگپ
کارمرد:توجاک ءُ جلل ئے ۔جاک ءُ جلل کنگ ءَ ئے ۔ ترا جاک ءُ جلل اِنت ۔
*جُژ ءُ جَبِژ: سکیں پیریں مردم
کارمرد : آ جُژ جَبژ اِنت ۔آ نی جُژ ءُ جَبژ بیتگ ۔
*جنگ ءُ جیڑہ : کشت ءُ کوش ۔ جنگ ءُ چوپ ۔مڑگ
کارمرد : آ وت ما وَت جنگ ءُ جیڑ ہ اَنت ۔ جنگ ءُ جیڑہ کنگ ۔آ جنگ ءُ جیڑہ کنگ ءَ اَنت ۔
جنگل ءُ گیاب : ویراندگ کہ آ اُود ءَ ھشکاوگی دْرچک بہ بیت ۔
کارمرد : دشت ءَ گزانی بَزیں جنگل ءُ گیاب اِنت ۔
جوڑ ءُ بَڑ :جاندْراہ
کارمرد : تو جوڑ ءُ بَڑ ئے ۔ آ جوڑ ءُ بَڑ اِنت ۔
چ
*چاپ ءُ چَوگان :وشی
کارمرد : چاپ ءُ چوگان اِنت ۔ چاپ ءُ چوگان کنگ ۔ چاپ ءُ چوگان کرتگ ۔
*چار ءُ بیچار :چار ءُ گزار
کارمرد : چار ءُ بیچار کُرتگ ۔ چار ءُ بیچار کنگ ۔
*چار ءُ گند :مردمے ءِ چارگ ۔ گند ءُ نند ۔ دوچارکپگ ۔
کارمرد :چارءُ گند کنگ ۔ چار ءُ گند بیگ ۔ تو چارءُ گندکُرتگ ۔ ما چار ءُ گند بیتگ اِیں ۔
*چپ ءُ چُوٹ :چالباز
کارمردآچپ ءُ چوٹ اِنت ۔ چپ ءُ چوٹ اِنت ۔چَپ ءُ چُوٹیں مردم۔
*چُک ءُ نماسگ : چُک ءُ چلانگ ۔اوبادگ
کارمرد:چُک ءُ نماسگ ءَ گوں۔ اے کئی چُک ءُ نماسک اَنت ؟ ۔ آئی ءِ چُک ءُ نماسگ اَ نت ۔
*چِن ءُ لانچ:بست ءُ بند
کارمرد:من چِن ءُ لانچ کنگ ءَ آں ۔ اے درگت ءَ چِن ءُ لانچ بیتگ۔
د
*دود ءُ ربید گ :راہ ءُ راھبند ۔ رسم ءُ رواج ۔
کارمرد :بلوچی دودءُ ربیدگانی پھزگ ءُ دارگ المی اِنت ۔
*دریچءُ پریچ:دوتکگیں چیزے ءَ پریچگ ءِ کار
کارمرد : آئی ءَ دریچ ءُ پریچ اِنت ۔ دریچ ءُ پریچ کنگ ءَ اِنت ۔
*دوتک ءُ راڑ:جنین ءِ گُشان یاچادر ءِ پراھی ءُ درْراجی ءِ کَچ
کارمرد :گشان ءِ دوتگ ءُ راڑ ۔
*دْرنگ ءُ دار :پہ کارے ءَ ھے وَلا۔تیار۔تکڑاہ
کارمرد: تو پہ مَچ ءِ گُش ءَ دْرنگ ءُ دار ئے ۔ آ ماھور کشگ ءَ دْرنگ ءُ دار اِنت۔دْرنگ ءُ دار بیگ ۔ دْرنگ ءُ دار بِہ بَہ ئے ۔ دْرنگ ءُ دار بہ بیت ۔
*دل پہ لاپ:دل بالاد ۔ دیم پہ چیر ۔
کارمرد: دل پہ لاپ وپسگ ۔ تو دل پہ لاپ ئے ۔ دل پہ لاپ بیتگ ئے ۔ دل پہ لاپ کپتگ ۔
*دلیگ ءُ لاپیگ :ساھدارے ءِ لاپ ءُ سینگانی تہ ءِ اندامیگ۔
کارمرد: پس ءِ دلیگ ءُ لاپیگاں چَہ میتگ ءَ دیر چگل دئے ۔ چَہ دلیگ ءُ لاپیگاں درس وَرگ نہ بَہ اَنت ۔
*دم ءُ دوت : سپر ءِ میان ءَ جاھے پہ اَدارُکی نندگ ، ورگ ورَگ ءُ دم پُر کنگ ۔
کارمرد : دم ءُ دوت کنگ ۔ما راہ ءَ کور ءِ سر ءَ نشتگ ءُ دم ءُ دوت کرتگ ۔ اے دم ءُ دُوت ءَ : ھمے درگت ءَ
*دون ءُ موش : لوگ ءِ دون ءُ موش ۔
کارمرد : دون ءُ موش کنگ۔کارگراں لوگ دون ءُ موش کرتگ ۔ لوگ دون ءُ موش بیتگ ۔
*دم ءُ چُپ : ملائی کار ۔ پہ مردمانی رَد دیگءَکران یا دگہ مزھبینَسکانی نوشت ، وید،منتر ءُ ورد اں گْوشگ ، نویسگ ءُ تائید کنگ، اِے وشمنی ءِ سر ءَ کہ چَہ ایشی ءَ مردمانی گَٹ گشاد بیت ،شَتلی کنگ ءُ ھمیشیءِ مُز ءَ مردماں زر گرگ ۔
کارمرد :ملا ئی دَم ءُ چُپاں شومک ءِ نادارھی نہ روت بلکیں چَہ زبریں ڈاکٹرے ءَ درمانءُ تیمار لوٹ اِیت ۔ دم ءُ چپ کنگ : دم ءُ چُپ کنگ ءَ اِنت ۔
*درمان ءُ تیمار : نادراھے ءَ درمان دیگ ءُ آئی ءِ نگھداری کنگ ۔
کارمرد : درمان ءُ تیمار : نادراہ چَہ درمان ءُ تیمار دراہ بیت ۔درمان ءُ تیمار کنگ : نادراہ ءَ درمان ءُ تیمار بہ کن اِت ۔درمان ءُ تیمار بیگ : نادراہ چَہ درمان ءُ تیمار بیگ ءَ دراہ بیتگ ۔
ڈ
*ڈول ءُ بَد :چَٹّی ئیں تاوان
کارمرد : آ مئے سر ءَ ڈول ءُ بَد اِنت ۔ ڈولءُ بَد بیتگ ۔
ر
*راہ ءُ آئند:سیادانی یک دومی ءِ کر ءَ پہ گند ءَ روگ ءُ آیگ ۔
کارمرد : سیالانی کر ءَ راہ ءُ آئند لوٹ اِیت ۔ راہ ءُ آئند کنگ :آئی ءَ راہ ءُ رائند کرتگ ۔
*رگ ءُ ریشگ :بُنیاد
کارمرد :چَہ اے کار ءِ رگ ءُ ریشگاں زانگ بیت کہ کار شر ے وڑے ءَ بیتگ ۔ رگ ءُ ریشگانی پُولگ ۔
*رندءُ پد :نشان ۔ گُواہ ۔
کارمرد : ما شوھازکرتگ بلے آئی ءِ رَند ءُ پد نیست ۔ رند ءُ پداں بیگ ( رَندگیری کنگ ) : آئی ءِ رند ءُ پداں بہ بَہ ئے ۔
*ریاءُ رو :چارگ ، یکے ءِ مزنی ، اُگدھداری ، سیادی ، ھمساھگیءُ کماشی ءِ سبب ءَ آئی ءِ ناشریں کاراں اُوپار کنگ ۔
کارمرد : ریاءُ رو کنگ : تو ریا ءُ رو کن ئے ۔ ریا ءُ رو کرتگ ۔
ز
*زاہ ءُ زِکت :زاہ ءُ بَد ۔ بدءُ رَد
کارمرد :زاہ ءُ زکت کنگ : تو زاہ ءُ زکت کرتگ ۔ آ زاہ ءُ زکت کنگ ءَ اَت ۔ زاہ ءُ زکت بیگ : آ وت ماں وت زاہ ءُ زکت بیتگ اَنت ۔
*زرت ءُ زِیر : بھا ءَ گرگ ءِ کار
کارمرد : زرت زیر کنگ : تو بازار ءَ شتگ ئے زرت ءُ زیر کرتگ ۔ زرت ءُ زیر بیگ ( چیز ے ءِ بھا بیگ ) : اے ڈگار زرت ءُ زیر بیتگ ۔اے ڈگار زرت ءُ زیر اِنت۔
*زر ءُ تیاب کنگ : پَٹ ءُ پول ءَ پد بے وسی ءُ نا اُمیتی دْرشان کنگ(گالریچ )
کارمرد : زر ءُ تیاب کنگ ءَ پد ھم مارا بیگواھیں جلیل ءِ رَند ءُ پد دست نہ کپت ۔
*زک ءُ زار :ابکہ ءُ پریشان ۔ ناولگ ۔ رپَٹگ
کارمرد : زک ءُ زار کنگ : آ زِک ءُ زار کنگ ءَ اِنت ۔ آزک ءُ زار اِنت ۔آ زِک ءُ زار بوت ۔
*زور ءُ زومان : زوراکی
کارمرد:چَہ آیانی زور ءُ زومان ءَ چیردستانی زندمانی تھل اِنت ۔ زورءُ زومان کنگ : دژمن گوں ما زور ءُ زومان کنگ ءَ اِنت ۔ زوراک ھالو ھالو چَہ وتی زور ءُ زومان ءَ دزکش نہ بیت ۔
*زنک ءُ بود : بر ءُ بود ۔دلوتاں چُک بیگ ۔
کارمرد : زنک ءُ بر بیگ : زنک ءُ بر بیتگ ۔زنگ ءُ بر کنگ: دلوتاں زنک ءُ بر کرتگ ۔
*زنگ ءُ زاری :شزار ۔بیزار ۔ گلگمندی
کارمرد : آئی ءَ زنگ ءُ زاری اِنت ۔ زنگ ءُ زاری کنگ : آزنگ ءُ زاری کنگ ءَ اِنت۔
*زنگ ءُ ماتِن : ماتوئی گلگ ۔زنگ ءُ زاری۔ ھیرت گلگ ۔ اَنچیں گلگ کہ آئیءَ ھچ سرءُ بُن مَہ بیت ۔
کارمرد : آ ئی ءَ زنگ ءُ ماتِن اِنت ۔ زنگ ءُ ماتِن کنگ : آزنگ ءُ ماتن کنگ ءَ اِنت ۔
*زونڈ ءُ کونڈ : کونڈانی سر ءَ نشتگیں
کارمرد : آ زونڈ ءُ کونڈ اِنت ۔ زونڈ ءُ کونڈ بیگ : آ زونڈ ءُ کونڈ بیتگ ۔
*زید ءُ کھچر :دمگ ۔ڈن ءُ ڈگار ۔ سرسبزیں دَمگ ۔
کارمرد : مئے زید ءُ کھچر مئے راجی مَڈی اَنت ایشانی پھزگ راجی مانشت ءِ مانزمان اِنت ۔
*زیل ءُ زیمر :الھان ۔زھیریگ ۔ سُروز ءِ تاراں شر کنگ داں آ جوانی ءَ ساز کَش اِت بہ کن اَنت ۔
کارمرد :آئی ءَ سروز زیل ءُ زیمر کرت ۔آئی ءَ زیل ءُ زیمر اِنت ۔
س
*سرءُ تاب :پہ کارے ءِ نہ کنگ ءَ سر جَنگ ۔
کارمرد : سر ءُ تاب کنگ :آ گوں ما ھمراھی ءَ سر ءُ تاب کنگ ءَ اِنت ۔
*سرءُ پاتین :سر ءِ گِردی ۔ میدانی وشگْواپیں پَنگ ۔
آ سر ءُ پاتین اِنت۔آسرءُ پاتین ءِے کُرت ۔ آئی ءَ سر ءُ پاتین کنگ ءَ اَنت ۔
* سرءُ پاد: پہ کارے ءِ کنگءَ سرجمیں زور ءُ واکءِ کاربندگ
کارمرد : سرءُ پاد جَنگ(گالریچ ۔ باز جھد ): پہ اِے کار ءِ کنگ ءَ من سر ءُ پا د جتگ نی آسرے ءَ رس اِتگ آں ۔سرءُ پاد کنگ ( گالریچ ۔گیوارَگ ۔ یک یک کنگ ۔ شنگ ءُ شانگ کنگ ):سجھیں چیز تو سر ءُ پاد کرتگ اَنت بلے تووتی گاریں چیز نہ دیست ۔
*سندءُ سِیل : در ءُ دوچ ۔جنگ ءُ جیڑہ
کارمرد : آیاں سندءُ سیل اِنت ۔سند ءُ سیل اِش کرتگ ۔ سندءُ سیل کن اَنت ۔سندءُ سیل کنگ ۔
*سَند ءُ سیم : سیمسر
کارمرد : بلوچستان ءِ سند ءُ سیم ۔ڈگارانی سند ءُ سیم گیشینگ بہ بَہ اَنت ۔
*سا تءُ سپر: دیریں مساپری
کارمرد تو سات ءُ سپر ءَ ئے ۔: سات ءُ سپر جنگ : تو سات ءُ سپر ءَ جتگ ۔سات ءُ سپر ءَ بیگ: تو سات ءُ سپر ءَ بیتگ ئے ۔
*سَنگ ءُ پُچ: لاپ ءَ ھونءُ ریم در آیگ
کارمرد : سنگ ءُ پُچ بیگ : چَہ نادراھی ءَ آ سنگ ءُ پُچ بیتگ ۔سنگ ءُ پُچ آیگ : چَہ آئی ءِ لاپ ءَ سنگ ءُ پُچ آیگ ءَ اِنت۔
*سنگ ءُ پارسنگ : تو رگ ءِ کار
کارمرد :سنگ ءُ پارسنگ کنگ : داناں شرے ءَ سنگ ءُ پارسنگ کن نی بھا کن ۔ سنگ ءُ پارسنگ بیگ : اِے ماں پیلکاں بستگیں دان سنگ ءُ پارسنگ بیتگ اَنت ۔
*سِٹ ءُ دور :وشیں باریگ ۔ کوشست
کارمرد :مئے سِٹ ءُ دور اَنت ۔سِٹ ءُ دور کنگ : ما وتی سِٹ ءُ دوراں کنگ ءَ اِیں ۔سِٹ ءُ دوراں بیگ (گالریچ ۔وشھال بیگ ):آ سِٹ ءُ دروان اِنت ۔
*سِٹ ءُ سودا : سودا کنگ ۔ گر ءُ دئے
کارمرد : سِٹ ءُ سوداکنگ : من سِٹ ءُ سودا کرتگ ۔سِٹ ءُ سودا بیگ :گوں آئی ءَ منی سِٹ ءُ سودا بیتگ ۔
سال ءُ مُدی : تیوگیں سال
کارمرد : آ سال ءُ مُدی بیروزگار اَت ۔ اے سال ءُ مُدی ءَ من وتی نگیگیں کارانی گیگ کنگ ءَ گْوازین آں۔
*سُچ ءُ پُچ : اَنچوش پہ دیم گُداں مُچ کنگ ءُ ایر کنگ
کارمرد : سُچ پُچ کنگ : گد تو سُچ ءُ پُچ کرتگ اَنت ۔ الماری ءِ گُد سُچ ءُ پُچ اَنت ۔
*سُچّءُ مُچّ:گُڑنج ۔اڈونگ ۔ بے وڑ ءَ پتاتگیں ۔بے ڈول ءُ بے رد ءُ بند ءَ ایر یں ۔
کارمرد : اے چیز سُچ مُچ اَنت ۔ سُچ مُچ کنگ : ایشاں سُچ ءُ مُچ کن ۔
*سَر ءُ پُٹ : گوں چیزے ءَ دزگلاش بیگ ۔
کارمرد : من گوں وتی کاراں سرءُ پُٹ آں ۔ آ یکو گوں ھمے کار ءَ سرءُ پُٹ اِنت ۔
*سوچ ءُ پَچ :سوچگ ءُ پچگ ۔سوچوکیں گپ ۔ تژن ۔شگان
کارمرد :آئی ءَ سوچ ءُ پَچ کرتگ ۔ سوچ ءُ پَچ کنگ ۔ آسوچ ءُ پَچ کنگ ءَ اِنت ۔
*سوچکءُ سوزمان :سُچگءِ زیادھیں مارشت
کارمرد : بازیں سوچک ءُ سوزمان ءَ آ رَنجگ ءَ اِنت ۔
ش
*شوم ءُ شانزدہ : شوم ( گْو ش اَنت کہ راجی بامرد ھمل جیھند ءَ شمبےءُ روچ ءُ ماہ ءِ شانزدمی رَمس ءَ بوجیگ زْرتگ ءُ زِر ءَ شُتگ ءُ گوں پرھنگاں درگیر بَیان بیگواہ بیتگ پمیشکا بلوچ شمبے ءُ ماہ ءِ شانزدمی رَمس ءَ شوم لیک اَنت ۔)
کارمرد :شوم ءُ شانزدھییں مردم ۔ شوم ءُ شانزدہ بیگ ۔ شوم ءُ شانزدہ اِنت ۔
*شور ءُ شار :چست ءُ ایر ۔ککار ءُ جَگا
کارمرد : شورءُ شار اِنت ۔ شورءُ شار کنگ ءَ اِنت ۔
*شدھ ءُ بُدھ:مارگ ۔ سرپدی
کارمرد : گوں شُدھ ءُ بدھ ءَ کار کن ۔ ترا شُدھ ءُ بدھ ھست ۔ شدھ ءُ بدھ بیگ : مردماں شدھ ءُ بدھ بہ بیت ۔
*شرءُ در : درادرائی ءَ
کارمرد : شر ءُ دریں کار ۔ شر ءُ درائی روگ ۔ جوانیں کار شرءُ درءَ کنگ بہ بیت ۔
*شِر ءُ تِر : بدنام
کارمرد :آگوں وتیکلپیں کاراں شِرءُ تِر اِنت ۔ شرءُ تِر بیگ : شرءُ تر بیتگ ۔ شرءُ تِر کنگ : آئی ءَ آ مردمانی نیام ءَ شر ءُ تِر کرتگ ۔
*شرءُ شور : ککار ءُ جگا
کارمرد : میتگ ءَ شرءُ شو ر اِنت ۔
* شم ءُ در :برے برے ۔کدی کدی ۔کش ءُ کِر ۔
کارمرد : مئے ھُشکاوَگیں ھلکاں شَم ءُ دَ ر ھور گْوار اَنت ۔شم ءُ در کنگ ( راھے شوھازگ ۔ گالریچ ) :آ شم ءُ دَر کنگ ءَ اِنت ۔
*شم ءُ دَرَگ :چَہ مردمانی مُچی ءَ وت ءَ گیشینگ ءُ روگ ۔ بزیں جنگل ءَ ھما بارگیں کشک کہ مردمے روت بہ کنت ۔
کارمرد: چَہ مردمانی مُچی ءَ شم ءُ درَگ کنگ ءَ اِنت ۔ جنگل اَنچوش بز اِنت کہ شم ءُ دَرَگ نیست ۔
*شنز ءُ شمور :ھور ءِ کسان کسانیں تْرمپ ۔مورشنز
کارمرد : شنز ءُ شمور اِنت ۔
*شیر ءُ شَکلّ :وشتام
کارمرد :امب شیر ءُ شکلیں نیبگ اِنت ۔
ک
*کنڈ ءُ بیٹ : ڈگار ءِ بُر ز ءُ جھل ۔جُرّءُ جَبِرّ۔
کارمرد : ڈگار ءِ کنڈ ءُ بیٹ ۔
گ
*گار ءُ گُمسار: برباد
کارمرد : گار ءُ گُمسار اِنت ۔ گار ءُ گُمسار بیتگ ۔
*گار ءُ گور : زیان
کارمرد :گار ءُ گور کنگ : وت ءَ گار گور کرتگ ۔گار ءُ گُور اِنت ۔
*گُٹّ ءُ گُلُم :گوں نان ءِ ھر دپارے ءَ گُلمے شیر ورگ ۔
کارمرد : گُٹ ءُ گُلم کنگ ءَ اِنت ۔
* گُٹ ءُ گَلو :گُرّ
کارمرد : گُٹ ءُ گَلو ءَ زور مہ دئے۔گُٹ ءُ گَلو ءَ مہ دار ۔
*گِر ءُ ژَپ :گرّ ءُ رُوس ۔گر ءُ کَش ۔
کارمرد :گرءُ ژَپ کنگ ۔ گرءُ ژپ کنگ ءَ اِنت ۔
*نوک ءُ پَتّاک :نوکیں چیز
و
*وات ءُ وَڑ :پَٹ ءُ پول ۔ درّک
کارمرد :وات ءُ وڑ کنگ : وات ءُ وڑ کنگ ءَ اِنت ۔
*ویل ءُ ودگ : یلہ چر ۔ یکیں جاہ ءَ نہ نندگ ۔ بیکار ءَ دَراں کردگ
کارمرد :ویل ءُ ودگ بیگ ۔آمروچاں ویل ءُ ودگ اِنت ۔
ھ
*ھَڈ ءُ بند : جان ۔ ھَڈ ءُ گوشت
کارمرد : اندام ءِ ھَڈ ءُ بند ۔
*ھڈ ءُ ھوڈ :گوشت ءِ ورگ ءَ رَند پشت کپتگیںھَڈ ، پوست ءُ جَبّ۔
چپبندی
چپبندیں بندانکی گالانی تہ ءَ ھم اَنچیں گال ھست کہ آ وتی جتاءُ برجمیں بزانت سھرا کن اَنت ۔ بلے لھتے اَنچیں گال ھم ھست کہ آیانی تہ ءَ دوئیں گالانی بزانت گون اَنت یا چوشیں گالانی کارمرد کنگ ءَ دوئیں گالانی بزانت درابیت ۔ بلے اے پیم ھم بندانکی گال دوبزانتی جوڑ نہ بیت بلکیں اے پیمیں بندانکی گالانی بزانت ھم یکے ۔ چوش کہ دار ءُ مہ دار بزاں جاھے دارگ ءُ جاھے روگ ۔ روچ ءُ شپ بزاں روچ ءَ ھم شپ ءَ ھم ۔جل ءُ مہ جَل بزاں جاھے جلگ ءُ جاھے روگ…
اے درگت ءَ پیسر ءَ گپ بیتگ اَت کہ بندانکی گال جوڑ کنگ ءَ ھیرتچاری المی اِنت پرچا کہ لھتے اَنچیں گال ھم ھست کہ آ یانی چوش گالریچانی پیم ءَ برجمیں بزانت ھست ۔
*آس ءُ آپ: گوں یک دومی ءَ پیم نہ بیوک ۔یک دومی ءِ چَپ
کارمرد : آ وت ماں وت آس ءُ آپ اَنت ۔ دلپُل ءُ وژدل آس ءُ آپ اَنت ۔آس ءُ آپ ءَ یک کنگ (گالریچ ۔ناراھبندءُ نہ ٹھوکیں کارے ءَ کنگ یا پہ آئی ءَ کوشست کنگ ):آئی ءَ آس ءُ آپ یک کرت اَنت ۔
*اِد ءُ اُود :اینگر آنگر ۔ سُرینگ ءِ کار
کارمرد : اِد ءُ اُود کنگ ( گالریچ ۔چیزے ءَ سُرینگ ):ایشاں اِد ءُ اُود کن ۔
*ایرکَپ ءُ سرکپ : جھلگ ءُ برزگ ۔ نابرابریں زمین
کارمرد : ایرکپ ءُ سرکپ بیگ : زمین ایرکپ ءُ سر کپ اِنت ۔
*چپ ءُ راست : نیک ءُ بد ۔
کارمر د :وتی چَپ ءُ راست ءَ بہ زان ۔
*سوار ءُ پیادگ :یک دومی ءِ دیم پہ دیم بیگ ۔ سرءُ چیر ۔ مزن ءُ کسان ۔دراج ءُ گْونڈ ۔کم ءُ گیش۔نابرابر ۔
کارمرد :آ سوارءُ پیادگ اَنت ۔ سوار ءُ پیادگ بیتگ ۔
*چیر ءُ سَر : بے رِد ءُ بند
کارمرد :سر ءُ چیر کنگ : آئی ءَ درسیں چیز سر ءُ چیر کرتگ اَنت ۔
*شَک ءُ پَک :دروگ ءُ راست ۔ھبرے کہ سَدک نہ اِ نت۔
کارمرد : اے گپ شَک ءُ پَک اِنت ۔ شک ءُ پکیں گپ ۔
*واب ءُ آگاہ :برے واب ءُ برے آگاہ
کارمرد :آواب ءُ آگاہ اِنت ۔ واب ءُ آگاہ بیتگ ۔
*ھست ءُ پَست :توان ۔ بودشت ۔ھاٹیگ
کارمرد : چَہ ھست ءُ پست ءَ کپگ ( گالریچ ۔ کار کنگ ءِ توان نہ دار گ یا زَری ءُ مڈی ءِ جاورءَ نزور بیگ ۔ چَہ پیشگیں جاور ءَ نزور بیگ):آ چَہ ھست ءُ پست ءَ کپتگ ۔ من چَہ ھست ءُ پست ءَ کپتگ آں ۔
گالریچی بندانکی
*آپ ءُ بنوی مان آیگ :دیم ءِ دارگ ۔ دیم ءَ میلانک بیگ
کارمرد : آ گوں ما آپ ءُ بنو ی مان اَتکگ ۔
*آپ ءُ چِب: ۔پُگ ءُ لِچ ۔ ھمارِیش کہ آپ دنت ۔ پِژگلیں زمین
کارمرد : رِیش آپ ءُ چِب اِنت ۔ زمین آپ ءُ چِب اِنت ۔رِیش آپ ءُ چِب بیتگ ۔
آپ ءُ سَراپ :کسانیں ھور
کارمرد : آپ ءُ سَراپ بیتگ۔آپ ءُ سَرا پ اِنت ۔
*آس ءُ پیش :دلسیاہ ءُ کار بیران کنوکیں مردم
کارمرد : آس ءُ پیش کنگ ( گالریچ ۔کار ءِ بیران کنگ ): آآس ءُ پیش کنگ ءَ اِنت ۔ آس ءُ پیشیں مردم ۔
*آپ ءُ لاپ:وشھال
کارمرد : شاھی مروچاں آپ ءُ لاپ اِنت ۔آپ ءُ لاپ بیگ : آآپ ءُ لاپ بیتگ ۔
*آس ءُ زبان:چَہ آس ءَ پال کشگ ۔
کارمرد :آس ءُ زبان کنگ :من آس ءُ زبان کرتگ گُمان اِنت کہ آیوکیں روچ پہ ما وشی ءِ روچ بَہ اَنت ۔چَہ آس ءُ زبان ءَ ھمے زانگ بیت کہ آیوکیں روچ وشیں روچ بَہ اَنت ۔
*دست ءُ دپ : کسے یا چیزے کہ دزرَس ءُ دز چیر ءَ بہ بیت ۔
کارمرد : دست ءُ دَپی (گالریچ ۔ چُلوپگکار ): آ مئے دست ءُ دَپی اِنت ۔ دست ءُ دپ ءَ کنگ ( گالریچ ۔ ھر وھد ءَ کاربندگ ) : آیاں وتی کستریں برات دست ءُ دپ ءَ کرتگ ۔
* دست ءُ دْروت :وش اَتک
کارمرد : دست ءُ دْروت کنگ یا دست ءُ دْروت بیگ ( دست ءَ گرگ ءُ وش اَتک کنگ ): من آ دست ءُ دْروت کرت ۔ من گوں آیاں دست ءُ دْروت بوت آں ۔
*سُر ءُ پُر:سُرگ ۔
کارمرد: سُر ءُ پُر کنگ : آسُر ءُ پُر کنگ ءَ اَنت۔
*مِنّ ءُ بُلّ:جاک ءُ واک ۔تْرندیں گپ
کارمرد :مِن ءُ بُل اِنت ۔مِن ءُ بُلّ کنگ ( ناوشی دْرشان کنگ ):آ مِن ءُ بُلّ کنگ ءَ اِنت ۔
*مِن ءُ سَڈ : منتوار ی
کارمرد : من ءُ سَڈ کنگ : مِن ءُ سَڈ کنگ ءَ اِنت ۔
*ھَڈ ءُ گُڈ :گڈوک ءُ پروشوک
کارمرد :ھڈ ءُ گُڈ کنگ ( گالریچ۔ لگتمال کنگ ) : ھڈ ءُ گڈ کنگ ءَ اِنت ۔
*نام ءُ توار : نامداری
کارمرد : آئی ءِ نام ءُ توار اِنت ۔
*نرءُ گورَگ : گورگیں مرد۔ بھادر ۔ دلاور
کارمرد : نر ءُ گورَگ اِنت ۔
*یک ءُ کپ : یک ءُ نیم
کارمرد : یک ءُ کپے ۔ یک ءُ کپے کن ءِے ۔
*دست ءُ چُم : مردگ ءِ ساہ ءِ روگ ءَ پد دست ءُ چمانی بندگ
کارمرد : دست ءُ چم کنگ ( گالریچ : مُردگ ءِ دست ءُ چمانی بندگ ) :آئی ءَ مُردگ دست ءُ چم کرت ۔
*پول ءُ گول :پہ چیزے ءِ شوھاز ءَ گولگ ۔
کارمرد : پول ءُ گول کنگ : آ پول ءُ گول کنگءَ اِنت ۔
*ٹاٹ ءُ گُلو : پہ جنگ ءَ ساڑی
کارمرد : ٹاٹ ءُ گلو بیگ : آ ٹاٹ ءُ گُلو اِنت ۔
*ٹورءُ پائی : نیامی ۔ ربال ۔ دلّار ۔ کلوآر
کارمرد :ٹور ءُ پائی بیگ : ٹور ءُ پائی اِنت ۔
*چِتّر ءُ پِتّر : مھمانداری
کارمرد :چِتّرءُ پِتّر کنگ ( مھمانداری کنگ ) : آئی ءَ مارا چِتّر ءُ پِترّکرتگ ۔
*جاہ ءُ جَل :کپن ءُ کَل
کارمرد :جاہ ءُ جَل کنگ : مردگ ءَ جاہ ءُ جَل کن اَنت ۔مردگ اِش جاہ ءُ جَل کرتگ ۔
*چَک ءُ گردن:ٹپّی
کارمرد :چَک ءُ گردن بیتگ ۔
*زمین ءُ زمان : تیوگیں جھان
کارمرد : زمین ءُ زمان ءِ چیزمردمے ءَ بہ بَہ اَنت بلے آ چَہ وتی لاپ ءِ پُر ءَ گیشتر وارت نہ کنت ۔
*سر ءُ تاب : گپ نہ زیروک
کارمرد : سر ءُ تابیں مردم ۔
*سرءُ نیم سر: یکے چَہ دومی ءَ کمیں کستر بہ بیت ۔ یکے مستر ءُ دومی چَہ آئی ءَ کستر
کارمرد :دلپل ءُ دلوش سر ءُ نیم سر اَنت ۔
*زیل ءُ زیمر : ساز ءُ شَر
کارمرد :زیل ءُ زیمر بیگ :زیل ءُ زیمر اِنت ۔زیل ءُ زیمر کنگ : زیل ءُ زیمر ءِے کُرت ۔سروز ءَ زیل ءُ زیمر کنگ ( سروز ءِ تاراں شر کنگ )۔
*سرءُ سوج : پنت
کارمرد : سرءُ سوج کنگ : آئی ءَ سر ءُ سوج کُرت ۔
*سرءُ مال :مردم ، آئی ءِ مَڈی ءُ ھستی
کارمرد :آپہ وتی سر ءُ مردمانی پھزگ ءَ اُوشتاتگ ۔
*پَٹ ءُ سَٹ :پہ کارے ءِ شر کنگ ءَ توجیل
کارمرد : پَٹ ءُ سَٹ کنگ :آئی ءَ پٹ ءُ سَٹ کرتگ ۔
*سرپہ وت : دیم پہ وت ۔ بے سر ءُ سوج ۔ بے راہ ءُ در ۔ چَہ وَت ناراھیں کارے کنگ ۔ اَنچیں کارے کنگ کہ بے سوج ءُ راھشون ءَ تاوان بیت کنت۔
کارمرد : سر پہ وَت بیتگ : آسر پہ وَت اِنت ۔
*سر ماں چَک :چَک پہ چَک رد ءُ بند ی چیزانی ایر کنگ ۔
کارمرد : سر ماں چک ءَ ایر کنگ ۔ سرماں چَک بیگ : مردمانی تنکیں جاھے ءَ دوکونڈی مُچ بیگ ءُ نندگ۔سرماں چَک اَنت ۔
*سر ءُ چِٹ : مھار ۔ واگ ۔ کس یا چیزے ءِ کاربندگ ءِ واکداری
کارمرد :سرءُ چِٹ ءِ گرگ(گالریچ ۔کارےءِ چَہ ھراب بیگ ءَ پیش پہ آئی ءَ پیشبندی کنگ) : چَہ ایشی ءَ پیش کہ مزنیں تاوانے بہ گند ئے آئی ءِ سر ءُ چِٹ ءَ بہ گر ۔
*سر پہ در : چیزے ءَ شمار نہ کنگ یا ریا دیگ یا گون نہ کنگ ۔
کارمرد : سُھریں رنگ ءَ سر پہ در دگہ رَنگ اِد ءَ زیب دیگ ءَ نہ اَنت ۔ تر ا سرپہ در آ دگہ پہ بلوچی وانگ ءَ ھدوناک نہ اَنت ۔ مزنیں بوجیگ ءَ سر پہ در آ دگہ شانزدھیں بوجیگ پاج ءَ بستگ اَنت ۔
*چم پہ روچ : روچ ءِ رژناھی ءَ کنگ بہ بیت
کارمرد : تو چم پہ روچ بر وئے شر تر اِنت ۔ اے کار ءَ چم پہ روچ بہ کن ۔
گوھبندی
گوھبندی بَندانکی نامگال جوڑ کنگءِ راھبندآسان اِنت ۔ پدی گال سری گالءِ گوھگال بہ بیت ۔ ھمگ نامگالانی گوھبندی جوڑ بوت کنت ءُ بزانت ھم سَری گال ءِ بیت ۔
چوش کہ :بوچ ءُ موچ بزاں بوچ۔ڈوک ءُ موک بزاں ڈوک ۔دار ءُ مار بزاں دار ءُ …
یک گونیں بندانکی گال
یک گونیں بندانکی گال ھما اَنت کہ آیانی دوئیں گال یک اَنت ءُ میانجی ءَ ھوار گال اِنت ۔ اے رَنگیں گالانی میان ءَ ’پہ ۔ ماں ‘ کارمرد بَہ اَنت ۔ اے رَنگیں گالانی ھم گچین ءُ برجمیں بزانت اَنت کہ یک پہ یک ،گوں سما ءُ دلگوش زانگ ءُ دربرگ لوٹ اَنت ۔
*سر پہ سر : ناں سیت ناں تاوان
کارمرد : سرپہ سر بیگ : من گوں اے بھا ءُ زیر ءَ سر پہ سَر بیتگ آں ۔
*سرماں سر : دیم پہ دیم بیگ
کارمرد : سرماں سر بیگ ( گالریچ ۔ گوں یک دومی ءَ اَڑگ ): براھندگ گوں تلانگ ءَ سرماں سر اِنت ۔ سرماں سَری (گالریچ ۔ کسے ءِ دومی ءَ مان نہ یارگ ءُ پہ ناراھی ھمزوری پیش دارگ ):آ گوں وتی کماش ءَ سرماں سری کنت ۔
*جان پہ جان :سک نزیک نندگ کہ اندام گوں یک دومی ءَ ھوار بہ بَہ اَنت
کارمرد : آ گوں یک دومی ءَ جان پہ جان نشتگ اَنت ۔
*ڈھار پہ ڈھار : جاہ پہ جاہ
کارمرد :آ ڈھار پہ ڈھار اِنت ۔
*ھند پہ ھند ۔ ھلک پہ ھلک ۔ ڈیھ پہ ڈیھ ۔ ڈگار پہ ڈگار ۔ میتگ پہ میتگ ۔ یدار پہ یدار ۔ گاڑی پہ گاڑی ۔ لوگ پہ لوگ
کارمرد : برز ءَ داتگیں درسیں گالاں مراد ھمے جاھانی میان ءَ گولگ چوش کہ ھند پہ ھند بزاں اے ھند ءُ آ ھند ءَ گولگ ۔یدار پہ یدار بزاں اے یدار ءَ ایرکپگ ءُ آئی ءَ سر کپگ ءُ ھمے پیم …
*دل پہ دل : سکیں دوست ءُ ھمبل ۔ جانیگ ءُ دزگھار
کارمرد :دل پہ دل بیگ : آ دل پہ دل بیتگ اَنت ۔ براھندگ ءُ تلانگ مروچاں دل پہ دل اَنت ۔
*دست ماں دست :د وکس کہ یک دومی ءِ دست ءَ دست ءَ بہ کن اَنت ۔
کارمرد : دست ماں دست بیگ : آدوئیں دست ماں دست بیتگ اَنت ۔ آ دست ماں دست ءَ گردگ ءَ اَنت ۔
*چِک پہ چِک : چیزے ءَ یکشل ءَ چِکگ
کارمرد : چِک پہ چِک کنگ : آ چِک پہ چِک کنگ ءَ اِنت ۔
*کَش ماں کَش : یک دومی ءِ کش ءَ
*کارمرد : کش ماں کش بیگ : آ کش ماں کش بیتگ اَنت ۔ آ کش ماں کش ءَ نشتگ اَنت ۔آ کش ماں کش ءَ اُوشتاتگ اَنت۔
*گور پہ گور : نزیک ۔ یکجا ہ ۔ بوجیگانی یک دومی ءِ بورد ءَ ننگر بیگ یا پاج ءَ اُوشتگ ۔
کارمرد : بوجیگ گور پہ گور اُوشتاتگ اَنت ۔
*گام پہ گام : ھمک گام ءَ
کارمرد : گام پہ گام تو اُوشت ئے گڑا منزل ءَ زیت نہ رَس ئے ۔
*تل ماں تل :گُد یا اَنچیں چیزے ءِ کہ آ چوش جَر ءَ پیچگ بہ بیت گوں ھما ئی ءَ چیزے پتایگ ۔
کارمرد : ایشاں تل ماں تل کن ۔ ماھیگ ءَ گوں نگن ءَ تل ماں تل کن۔
*دمب پہ دُمب : یک دومی ءِ ھمراہ ۔ اَنچیں ھمراہ کہ یکے دیم ءَ ءُ دومی پُشت ءَ بہ بیت
کارمرد : دُمب پہ دُمب بیگ : آ دُمب پہ دُمب بیتگ اَنت ۔ آدُمب پہ دُمب اَنت ۔
*جُتگ پہ جُتگ : یک دومی ءِ دُمب ءَ تَچگ ۔
کارمرد : جُتگ پہ جُتگ بیگ : آ جُتگ پہ جُتگ بیتگ اَنت ۔ آ جُتگ پہ جُتگ اَنت ۔