لِیلو/لولی/لِیلوک
لِیلو/ لولی/ لِیلوک بلوچی شائری ءِ کوھنیں ءُ جوانتریں تھراں چے یک تھرے کہ اے بلوچ زالبولانی سَسّا ساچ زانگ بیت. بزاں لیلوانی گُشوک یا پربندوک مَکھیں مات اَنت کہ آ پہ وتی تَنگّہ دُرّوشمیں لالانی ساکم ءُ سَھڑّینگ ءِ واستا ھمیشاں گُش اَنت.
وھدیکہ چُک ماں شپی پاساں چہ شَکلیں واب ءَ بُست کنت ءُ نہ سھڑّ ایت ءُ دَمان پہ ساھت گِریت ءُ گِرّ بند ایت. گڑا مات پہ آئی ءِ سَھڑّینگ ءُ واب گیجگ ءِ ھاتر ءَ شاگیں گوانزگ ءِ مُودّین بندّاں گیپت ءُ آئی ءَ را سُبکّ سُبکّ ءَ چنڑّین ایت ءُ گوں پُر مھریں دلے میزان میزان ءُ وش وش ءَ لیلوئے دنت ءُ واب ئے گیج ایت.
اے گپ ھم بیھال ءُ بیترانگ کنگی نہ انت کہ لیلو دورنگ ءَ انت کہ یکے پہ مَردین چُک ءِ واستا ءُ دومی پہ جنین چُک ءِ واستا اِنت کہ ھر یکے ءِ گال چہ دومیگ ءِ گالاں پَرک ءُ پیردار اَنت. اگاں ماتے ءِ چُک بچکے. گڑا آ وتی بچ ءَ را چوش لیلو دنت ءُ سھڑین اِیت.
لِيلو لیل کناں بچیگ ءَ
بچیگ نیم شپاں پاد اتکگ
بچیگ نہ سھڑ ایت ءُ گریت اِنت
بچیگ ءَ منی گِر بستگ
اگاں چُک جنکے کہ چہ واب ءَ پاد اتکگ ءُ نہ سھڑ ایت. گڑا مات وتی جنین چک ءِ واستا لیلوانی توک ءَ چشیں گال کارمرز کنت. پہ دَرور ءَ اے لیلوانی چَند بند بوان اِت کہ پہ منینگ ءَ بس اَنت.
لِیلو لیل کناں لال ءَ را
دُرّ ءِ دانگ ءَ شرّین ءَ
دوشی بانک ءَ باز گریتگ
مات پہ بے گمی واب کپتگ
ارسان ئے شَل اِت مُر وار
یا
لیلو لیلین ءُ لیلو ءُ لیل
لیلو بانک ءَ نیادئیگ ءَ
ارس ئے رتکگاں چہ چمان
اَرسان ئے کَلمپُر رتکگ
دُریں ھیسکگاں مُروارد
اے بوت اَنت بچک ءُ جنکانی لیلوانی وڑ کہ آھانی مات اش ماں چار پاسیں شپاں شپاسی جَن ءُ دئینت اش ءُ ھر یکے ءِ لیلو ءِ گال چہ دومیگ ءَ جُدا جُدا اَنت. بزاں بچک ءِ یا مردین چُک ءِ لیلو ءِ گالاں دیگری ءُ فرق دار اَنت.
چہ اشی ءَ ابید لیلوانی توک ءَ ماتانی ھما ھیال ءُ واھگ کہ پہ وتی چُکان اش داشتگ اَنت. آ چو روچ ءَ روژناہ ءُ پَدّر اَنت ءُ گندگ بَنت کہ آ پہ وتی چکانی واستا چتوریں مراد ءُ واھگ ءِ داروک ءُ لوٹوک اَنت.
اد ءَ مات ءَ بچار ات کہ وتی ماھیث دُتگ ءَ ماں شاگیں گوانزگ ءَ چَنڑّین ایت ءُ لیلو دنت. چہ آئی ءَ ھمے اُمیت ءَ دار ایت ءُ گشیت کہ منی ماھیں جنک مزن بیت. چہ سانگ ءُ سور ءُ لوگ ءُ جاگہ کنگ ءَ چے رند آ چہ وتی پِت ءُ برات ءُ اے دگہ مردماں بہ ھیال ءُ بہ ترانگ نہ بیت ءُ بلوچی دود ءُ روبیدگاں ھم برجاہ دار ایت ءُ آ ھانی پاسداری ءَ کنت. چو اے دگہ بلوچ زالبولانی وڑ ءَ ھر روچ مھمان دار ایت ءُ آھاں شونائیت ءُ شرپ ءُ ازت اش دنت.
تئی پت گُش ایت او مادر!
تئی ناکو گوں سد ءُ پنجاھاں
تئی برات گوں ھزاری پوجان
بیا اَنت ءُ تئی مھمان بنت
تو مھماناں چتور شونائے؟
لوٹ ئے تو دراہی ءَ میرانی
وتی پت ءُ ناکو ءُ براتانی
مھماناں شَرپ شونائیں!
میش اوں زاتگ اَنت ھم دوشی
شپ شام ءَ کُش ئے گَٹّورے
چاشت ءَ ھم نہ زَنکّین میشے
اے زانتگیں گپے کہ چک ءِ رست ءُ رُدوم اِلم ءُ زانت چہ مات ءِ کُٹ ءَ بنگیج بیت. ھر وھد آ وتی چکاں ماں لیلوانی شیر کنیں گالانی توک ءَ پنت ءُ سوج دئینت. ھمے پنت ءُ سوج ءُ گپ چُک ءِ زہن ءَ نند اَنت ءُ رند ءَ آ ھمیشانی سر ءَ اَمل(عمل) کنت. پمیشکا آ وتی چکاں مُجتی نیکیں سر ءُ سوج ءُ پنت ماں لیلوانی توک ءَ دئینت. ھما سوج کہ آھانی زند ءِ واھگ ءُ مستریں زَرورَت اَنت. بہ چار اے مات ءَ کہ پہ وتی چُک ءَ چونیں واھگ دار ایت. آ سَد براں وت ءَ را وتی چک ءِ سر ءَ کولیگ کنت. چہ آئی ءَ امیت دار ایت ءُ گشیت کہ منی چُک وھدے مزن لائک بیت. آ ندر ءُ کربان پہ وتی گُلیں ڈیھہ ءَ بیت. وتی آریپیں پت ءِ کوپگ ءُ ھمراہ بیت ءُ وتی مات ءُ براتانی درد ءُ گم وارت ءُ کار ءِ کیت.
من کولیگاں ھما روچانی
منی بَچّی ردیت ورنا بیت
کولیگ پہ گلیں ڈیھہ ءَ بیت
وتی آریپیں پت ءِ ھمراہ بیت
مات ءِ مَکھیں گم وار بیت
شیریں برادل ءِ درد وار بیت
بلوچ کہ یک دورے ءَ آئی ءَ پَھوالی زند ھم گوازینتگ ءُ آئی ءِ ھست ءَ نیست ءُ مال ءُ متاہ سیاھموریں بٌز، ھاریں گورُم ءُ گردگیں بَگ بوتگ اَنت. چہ ھمے مال دلوتانی سر ءَ آھاں وتی زند ءِ چاریں روچ تیلانک داتگ ءُ گوازینتگ اَنت. پمیشکا آھاں گوں ھمیشاں دوستی بیتگ. ھمے مال ءُ دلوت بوتگ اَنت کہ آھاناں چہ ءک جاگھے ءَ پہ دومی جاگہ ءِ لَڑّگ ءُ روگ اش پرماتگ ءُ مجبور کُتگ. اد ءَ یک پتے ءِ گوک گار اَنت. آئی ءِ زند ءِ مستریں مال ءُ متاہ چاریں گوک اَنت. مات وتی چک ءَ را دست ءِ وت کَلیگ ءَ بَڈّ ءَ دنت ءُ پہ گاریں گوکانی شوھاز ءَ راہ دنت گشیت تو ھمیشاں درگیج ءُ بیار. چو نہ بیت کہ ھشکیں دست ءَ بیائے.
لِیلو لیل کناں بچی ءَ
گوک گاراں بَچہ گاراں
سیاھیں مادگ ءُ ٹاب گاراں
ھر وھدے روئے شوھاز ءَ
کَلّی ءَ وتی بَڈّ ءَ جن
ناہ ءَ چادر ءِ لمب ءَ بند
در کپ گورُم ءِ شوھاز ءَ
دیست اِت کہ یک ماتے ءَ چتوریں لیلو وتی چُک ءَ را دات. اے ھمے ماتانی داتگیں لیلو اَنت کہ وھدے چُک مزن بیت. گڑا چو گل مھمد چوٹا، میر کمبر، دودا ءُ بالاچ ءِ وڑ ءَ بُرتگیں آوار ءُ رُمبینتگیں گوکانی شوھاز ءَ رونت ءُ استیں دور ءِ ھمد ءُ مجید، رھیم ءُ پدا ءِ وڑ ءَ کولیگ پہ گُلیں ڈیھہ ءَ بنت.
اگاں ما دومی نیمگ ءَ جنین چُکانی لیلو آں بہ چاریں. گڑا ھمے گندیں کہ اگاں برات پہ کَپوتیں گوکانی شوھاز ءَ در کپ ایت گڑا دومی نیمگ ءَ آئی ءِ گوھار ھمے سپر ءِ توشگان جَریدگ ءُ تیار کنگ ءَ اِنت. بہ چار اے مات ءَ کہ چوں ھمے گپانی درانگازی ءَ کنت ءُ چہ وتی دُتگ ءَ چونیں گَت ءُ گمان گِیپت ءُ چے گشیت.
جانی لائک ءُ نازینک اِنت
درپشوکیں سُھیل گوش کنت
کوھیں جَنتر ءَ ھوکین کنت
پس ءِ توشگان جاڑیگ کنت
برات ءِ توشگان گُد گیچ کنت
انچوشکہ دور ءُ زمانگ بدل بَنت. ھمے ڈول ءَ انسان ءِ زند ءِ گوازینگ ءِ راہ ءُ رھبند، وڑ ءُ پیم ھم بدل بوان بنت. بلوچ کہ چہ پھوالی یا کہ مالداری زند ءَ کمے گستا ءُ در آھاں بیت ءُ شھری زندگی ءَ وتی کناں کنت. گڑا آئی ءِ ساری ءِ زند ءِ لوٹ ءُ گزار ھم بدل بنت ءُ نوکیں چیزانی نیمگ ءَ وتی واگاں گَردین اِیت.
شھری زندگی ءِ توک ءَ چہ میشانی شوانگی ءِ بدل ءَ آ نوکتریں کار، ھنر، کسب ءُ اِلم ءِ دربرگ ءِ نیمگ ءَ واھگدار بیت. جھل ءِ لِیلو ءِ بند ھمے گپانی جھگیری ءَ کن اَنت.
منی مھرنگ ءَ جنک لوٹاں
پہ دوچ ءِ دوچگ ءُ اُستائی
اِلم ءِ وانگ ءُ ملائی
جُلّ ءُ گالی ءِ بُنگیج ءَ
سچکانیں تگرد ءِ گواپ ءَ
چہ اشی ءَ ابید ماں لیلوانی توک ءَ چک ءِ جان سلامتی امر ءِ دراجی ءِ دواہ لوٹگ بیت. دواہ ءَ ابید بَچّان ءَ دلیری، زھم جنی، دادبکش ءُ گیرت ءِ ءُ جِنکان نَنگ ءُ شرم ءِ پنت دیگ بیت. لولی/ لیلو جنینانی شائری اِنت. لولی ءِ زبان وش سادہ ءُ آسان اِنت. لولیانی تہ ءَ راجی زند ءُ دستور ھم پیشدارگ بَنت. ماں لولی ءَ مات بچاں گوں مھر ءُ دوستی ءُ ھب ءُ جوش ءَ سھڑین ایت 1.
لیلو گیشتر ابید ساز ءُ زیمل ءَ بیت. بلے اگاں گوں ساز ءُ زیمل ءَ بجن ئے آ جنگ بیت. بلے بے (شرت) ھمیشیں کہ سکیں نازرکیں تھرے. ھما جنوک استادیں (ماھریں) مردمے بہ بیت. آئی ءِ جنگ ءِ وڑ ءُ ترزاں بزانت. آئی ءِ توک ءِ گپ ءُ لیکھاں ھم سرپد بہ بیت. اشی ءِ جنگ ءَ باز مھنت لوٹیت ءُ انچو پہ دیم اناں. اے چو سوت، سپت، نازینک، وڑ ءَ جنگ نہ بیت.
1 ندکار سباء دشتیاری. گُلکار ءُ چکنکار تاکدیم 233-1990
لولی (لیلو)
لولی لول منی چک ءِ چک
چک ءِ چک منی مرد ءِ برات
مرچی سے شپیں بہ واب ئے
مات ءِ دروشم ءَ بہ داب ئے
لولی لول منی شھزادگ
لال ءُ کھربا دُردانگ
پت تئی چرچے ءِ مُنجاریں
مات تئی لَکیئیں راج ءِ زھگ
من تئی بَلّکاں مات ءِ مات
لولی لول منی مرد ءِ برات
بے وابی تئی پمن بات
من تئی اَندوہ ءِ ھکداراں
کول اِنت من ترا رودیناں
شیریں سر شپاں نازیناں
تو کہ بیرگ ءَ بالگ بئے
پہ تو بانکے شوھازاں
لولی لول منی چم ءِ نور
پاکیں کابہ ءِ باھوٹ ئے
مات تئی مھدی ءُ نور پاک ءِ
پت تئی جُڑّی ءِ باھوٹیں
مات ءِ نام تئی شیر ماھیں
پت تئی جیکَلک جے کیئیں
نام تئی واھگ ءُ دیداریں
مھکان مَنتگیں دشتار تئی
شائر:- جے کے
لیلو پہ جنین چُک ءَ
منی مھرنگ ءَ جنک لوٹاں
پہ دوچ ءِ دوچگ ءُ اُستائی
اِلم ءِ وانگ ءُ ملائی
جُلّ ءُ گالی ءِ بُنگیج ءَ
سِچکانیں تَگرد ءِ گواپ ءَ
مھرنگ نہ ایت جی چُکاں
مھرنگ گوں گدارے گَٹیں
نشتگ گوں جناں ھاتونیں
کیچ ءِ دوچگروکیں زالاں
پِسّ ءَ پہ کبا ئے دوچیت
برات ءِ جابھانی جُلّ ءَ
پمن یک گُل ءُ توھیگے
لیلو پہ مردیں چُک ءَ
لیلو لیل کنا بچیگ ءَ
بچیگ نیم شپاں پاد اتکگ
بچیگ نہ سھڑ ایت ءُ گریت انت
بچیگ ءَ منی گِرّ بستگ
بوپس کہ من ترا نازیناں
من نازیناں ترا چَنڑّیناں
تئی نازاکیں دل ءَ سھڑیناں
شاگیں گوانزگ ءَ واپیناں
شاگیں گوانزگ ءُ مُودّین بند
مُودّین بند تئی پاسبان اَنت
گَنج داتگ من ءَ دَیّان ءَ
شاھیں کادر ءُ رھمان ءَ
اللہ ءَ من ءَ داد ءِ دات
دادان ئے من ءَ بچّے دات
ھر روچ نہ بنت بچّ ءُ برات
بچّ ءُ برات ھدائی داد اَنت
بچ ءُ برات بھائی بِیتّیں
مال دار ءُ مُگیمان زُرتیں
بچی بیتگ ءُ من دیست ءَ
من چمان ءَ دو روک مان بیت ءَ
کُلیں آلم ءَ گَل زرت ءَ
منی کونڑ گوں بچی ءَ شھم گپت ءَ
پاساں پاس کُتگ بچیگ ءَ
بچیگ نہ وپس ایت ءُ گریت
ھُلّاں ھُل کناں بچیگ ءَ
ھُلّا ، لا اِلہٰ الّا الله
لا الِہٰ تئی دستگیر بات
اِلّا اِللہ تئی پاسپان بات