کشابانی اے جیڑہ (چوش کہ زیا ایشاں بندکشاب گْوش ایت) نوک ھم نہ اِنت ءُ اے جیڑہ ءِ گیشینگ ءِ اے راہ ھم دیریگیں راھے ۔ بلوچی ءُ آئی ءِ ھمریشگیں دگہ زبان ھما روچ ءَ کہ اے جیڑہ ءِ دیمپان بیتگ اَنت کہ ایشاں چوں بہ گیشین ایں ۔ نشان جنگ ءِ راہ وَ بنیادی راہ اَت ۔
آرامی سیاھگ وھدے تازیانی دست ءَ کپت ءُ رند تر ءَ وھدے جھانی زبانے جوڑ بوت ، اوستا / پھلوی رنگیں مزنیں زبان ئِے لپاشت ءُ ژانبلینت اَنت گڑا ھما گیشی کہ آرامی سیاھگ ءِ تہ ءِ تازیاں آؤرت اَنت آ ’ سُرینوک ‘ (اعراب ) اَنت ۔ زبر ، زیر ، شد ، پیش ، جزم ءُ ۔۔ ۔ ۔
منی گمان ءَ کردی زبان ھما بنداتی زبان اِنت یا چہ ھمایاں یکے کہ آیاں چہ سئے کرن ءَ برز اِنت وتی تازی نبشتہ سیاھگ چہ پارسی ءُ تازی ءَ گیشینتگ ءُ جتائیں دْروشمے داتگ ۔ آیاں ’ اعرابانی ‘ جاہ ءَ آب زرتگ اَنت ۔ چوش کہ پیش ءِ جاہ ءَ ’ و‘ بلکیں تو نبشتھی دْروشم ءَ ’ کورد ‘ نبیسگ ءَ دیستگ ۔ اد ءَ و پیش وانگ بیت ، چوش کُرد ۔
دگہ چیزے تودلگوش کرت ؟ ھو ، ھمے کہ آبانی تہ ءَ چہ وت ءَ توار مان نیست درسیں توار باوری اَنت ، اے گپ ءَ ما سرپد بیتگ ایں کہ زبان ءِ نبشتہ راھبند مُسامی یے ۔ اگاں آباں توار بوتیں گڑا چہ کردانی ’ و ‘ ءَ پیش ءِ توار چوں در اتکگ اَت؟
برز ءَ من ھمے گْوشتگ کہ سید ھاشمی ءَ ھم زانتگ کہ بلوچی زبان ءَ بندکشابی جیڑہ ھست ، پارسی زبان بلداں ھم اے سما بیتگ ۔ آیاں اے راہ گچین کرتگ کہ چوش کہ اے گال اینچو باز نہ اَنت کہ پہ ایشاں مردم دگہ نشان یا آب جوڑ بہ کنت ۔ اے شَور آیاں نبشتہ راھبند ءِ زیبائی ءِ برجاہ دارگ ءَ ھم کرتگ اگاں درسیں آبانی سر ءَ سُرینوکاں بہ جن ءُ بہ چار ئے ، گچین نستالیک ’ نبشتہ لیک ‘ ءَ آبانی دْروشم بد ڈول بیت یا چوش کہ وش نبیس گْوش اَنت نستالیک ءِ زیبائی آئی ءِ ایوکی ءُ ابیتکی ءِ تہ ءَ اِنت ، سرینوک اے بیدگی ءَ چہ بین ءَ بر اَنت ، ڈولدار ی سان چنت ۔ بلوچی اکیڈمی ءِ ھمے زیت ءَ شنگ بیوکیں یونیکوڈ نستالیک پونٹ ءِ تہ ءَ تو بہ چار اگاں : بلک ءِ گال ءَ سرینوک مہ جن ئے ، بْراھدار تر اِنت اگاں بہ جن ئے ، دراجکش بیت ءُ چہ بْراھداری ءَ زبھربیت۔
اے بنیاد ءَ گیشتریں زبانزانتاں سرینوکانی کارمرد نہ کنگ ءِ سر ءَ ھم پتی درشان کرتگ ءُ اے ھم کہ پہ کمتریں گالاں نوکیں آب جوڑ کنگ ھم جیڑہ گیش کنت ، ما سما کن ایں کہ ھمے زبانزانتانی’ سنچ ءُ سنگ‘ برابر اَت آئی ءِ مستریں منانک ایش اِنت کہ وانوکاں اے نہ اڑین اَنت ، اگاں چوش بوتیں مروچی کس ءَ پارسی ، تازی ءُ اردو زبان راست ونت نہ کرتگ ۔
بلے پد ءَ ھم کسے ایشانی سر ءَ پہ ھوشمندی سُرینوک بہ جنت مزنیں گپے نہ اِنت ، سرینوک ءِ چگل دیگ ھم ناراھی یے نہ اِنت بلے بہ یا اپسالا زانشتجاہ ءَ ھمزاھی چگل داتگ اَنت کہ بلوچی نبشتھی زبان ءِ کشک ءِ راست کنگ ءَ ایشانی مزنیں کردے ھست ، ءُ نون بے ٹک (ں) چگل داتگ ءُ پارسی راھبند ءَ تیوک ءَ نون ٹکی (ن ) زرتگ ۔
زبان زیمرے ، زبان ءِ ھمک گالاں جتائیں دریابے (زراب / بحر) پد ءَ شاھگانیں رنگے ءَ ھما زبان ءَ ھم دریابے ھست ،آھنگے ھست کہ سرجمیں کوروئیں دریاباں یکجا کنت۔ ھمے آھنگ ءِ تہ ءَ ن بے ٹکی ءُ نو ن ٹکی ءِ جاہ ءُ کارمرد کنگ ءِ راھبند گیش اتگ اَنت ۔ چوش کہ اگاں چہ ںون بے ٹکی ءَ پد ڈسگال یا ھمزاھی بہ یا اَنت ، نون بے ٹکی نوں ٹکی ءِ توار ءَ کش ایت ءُ ھمے پیم نبیسگ ھم لوٹ ایت ، چوش کہ : پساں بر ، آ سیاھیں پس چہ منی شیری ئیں پسان اِنت ۔
دگہ جھل ءَ ریڈیو زْرمبش ءِ نکان ءَ ’ رس اتگ ‘ نبشتگ ۔ بلوچی ءِ درسیں کارگالانی نبشتہ کنگ ءِ وڑ پیم یک وڑ ءَ نہ اِنت ۔ انچوش کہ وانوک ءُ نبشتہ کنوکیں مردم ءَ انگریزی زبان ءِ کارگالانی سر ءَ دلگوش دیگ لوٹ ایت نی آیاں سرپد بیت، ھمے پیم بلوچی ھم وانگ ءُ دربرگ لوٹ ایت ۔
من اد ءَ درور دئے آں ۔ رندگ : تو وتی سر رستگ ۔ زمین ءَ کشکے رستگ ۔ ما دیست کہ رندگ ءِ کارگال ءِ گْوستی دْروشم ھمیش اِنت کہ ’ پاسبند ‘ تگ گوں کارگال ءَ لچ ایت ءُ نزوان بیت ۔ نبشتہ کنگ ءِ ڈول ھم ھمیش اِنت ، گستا نبیسگ ءَ دگہ گالے ءِ بزانت ءَ دانت۔۔۔۔۔ ھاں! من زانت کہ تو گپ ءَ پوہ بہ ئے ۔
بلے گپ ءَ سرجم کن ایں ، جْوانتر بیت : رسگ ءِ کارگال ءِ سرجمیں توار گْوستی دْروشم ءَ ’رس اتگ‘ اِنت ، اد ءَ ھوار نبیسگ ءَ ھردوئیں گالانی نبشتہ دْروشم یک بیت ۔ ما چوش ھم زان ایں کہ بازیں گالواراں ھمے گال ءَ نزوان اَنت بلے ما من ایں کہ نبشتاری زبان یک گالوارے ءِ پابند مہ بیت بلکیں لھتے راھبندانی پابند بہ بیت ۔
اے گپ ءَ ما سدکی ءَ گْوش ایں کہ « ریڈیو زْرمبش بلوچی » ءِ زبان گچینی زبانے ، ھمک گالانی کارمرد ءُ بنرھبند ءِ سر ءَ سالانی سال ءِ وانشت ءَ پد نی راھے شون کنگ بیتگ کہ اے گال ءَ چوش نبیس ایں ۔
گیشتر کوشست ھمیش اِنت کہ بلوچی زبان ءِ زگر ءُ شرکنیں گال زبان ءِ جند ءِ میل ءُ ریچ ءِ ھمدپی ءَ کارمرد کنگ بہ بہ اَنت ۔ اے رد ءَ بوت کنت کسے کہ دشت ءُ گومازی ءَ نشتگ یا بیٹ ءُ پروم ءَ گوں آئی ءِ گالوار ءَ مئے نبشتہ راھبند یک مہ بیت بلے چوش الم بیت کہ بلوچستان ءِ یک نا یک گالوارے ءَ کہ آئی ءَ ھمے گال ءِ سرجمیں دْروشم پھریز اتگ ، ما ھما زرتگ ۔ داں کہ زبان شاھگان بہ بیت ۔
#کازی_ریھان