چاگرد ءِ تہ ءَ زالبول ءِ کرد
نوکاپ لبزانکی مجلس فقیر کالونی کراچی ( 11 نومبر 2018)
گوشتانک : زاھدہ رئیس راجی
من اِدءَ چاگرد لبز ءِ بزانت معاشرہ یا معاشرت یا سوسائیٹی زورآں ءُ وتی گپ ءَ دیم ءَ براں۔ چاگرد ءِ تہ ءَ زالبول یا جنیں آدم ءِ کرد ھما اِنت کہ چاگرد ءِ جند پَہ آئی ءَ گیچین کنت ءُ آئی ءِ دَست ءَ دَنت، چَہ دیمروئی کُتگیں چاگرداں گیش پدمنتگیں چاگرداں اِے گپ گندگ ءَ کئیت کہ جنین ءِ کِرد ماں چاگرد ءَ ھما اِنت ءُ ھمنچوک اِنت کہ چاگردءِ جند ءَ چَہ آئی ءَ لوٹ کُتگ۔
راجدپتر شاھد اِنت کہ چاگرد چَہ ازل ءَ مردین ءِ بیتگ ءُ داں روچ مروچی مردین ئیگ اِنت تُری ھزار رنگیں گُل ءُ انجمن جوڑ بِہ بنت پَہ جنین ءِ ھک ءِ توار چست کنگ ءَ بلے آ ھساب ءَ آھاں سوبمندی نَہ رس اِتگ کہ جنین وتی ھکّ ءَ پھک ءَ بِہ زانت یا جنین ءَ وتی ھکّ پھک ءَ بِہ رس ایت۔
چوشکہ دنیا ءِ تَہ ءَ آدم ءُ ھوا ءِ کسّہ کہ بازیں دینی پاک تاک یا دین ءِ دیمءَ بروکانی وسیلہ ءَ مَھلوک ءِ دیم ءَ اَتکگ اَنت ھمے گوشگ بیتگ کہ جنینے ءَ مردین چَہ بھِشت ءَ کشائینتگ پمشکا جنین ءَ بودناکی نیست اِے یک انچیں گپّے کہ یک نیمگے ءَ انسان ءِ بھَت ءِ نفی ءَ کنت ءُ دومی نیمگ ءَ ھاوند ءِ ھکمت ءَ ھم سرگوز کنت۔ چونائی ءَ ھمے کسّہ ءِ جند وت پدّر کنت کہ مردین ءِ بودناکی ھم جنین ءِ لنکگانی سرءَ اِنت۔
ھیر گپ ءَ من اِے نیمگ ءَ نہ براں ءُ وتی بُن گپ ءِ نیمگ ءَ کایاں کہ چَہ اِے کسہ ءَ پد چَہ بُندرءَ بِہ گرتاں روچ مروچی جنیں آدم ایرجنگ بیتگ اَنت ءُ آھانی ھک زوری کنگ بیتگ اَنت بلے مئے کش گورءَ لھتے چاگرد انچیں ھم اَست اَنت کہ اودءَ جنیں آدم بروبری ءِ بنیاد ءَ دیم ءَ شُتگ اَنت ءُ روان اَنت۔ بلے چریشی ءَ تاوان جنیں آدمانی جندءَ رس اِتگ کہ مردین ءَ وتی معاشی زمہ واری یا وَ پھک ءَ ویل داتگ یا نیم کُتگ بلے جنین ءِ پیسریگیں زمہ واریانی کمک ءَ ساڑی نہ اِنت۔
یک کواسّے ءِ گوشگ ءِ رِدءَ ”ما شُما چَہ ازل ءَ مردینی چاگرد ءَ زندگی کنگ ءَ اِیں ءُ اِے مردینی چاگرد ءِ بندات مروچیگیں نَہ اِنت بلکیں چَہ ھما وھد ءَ بنگیج بیتگ کہ جنیں آدماں کشت ءُ کشاری ءِ بندات کُتگ ءُ مردین ھمک چیزءِ ھُدابند بیتگ بزانکہ جنین ءَ کشت ءُ کشاری ءِ بندات کنگ ءَ وَت وَتی دست پاد سانکلاں بستگ اَنت۔“ آئی ءِ گوشگ ءِ ردءَ ”اے چاگرد ءَ کہ ما زندگیں اِے یک پدمنتگیں چاگردے ھمے سوب ءَ ماچَہ وتی جائزیں ھکّانی باروا ھم ناآشنا یا ناسرپدایں ءُُ پمشکا بازیں چیز مئے گُٹ ءَ لوپ بوتگ اَنت۔“
اَگں ما بلوچ چاگرد ءَ جنینانی کرد ءِ گپّ ءَ بِہ جن اِیں گُڑا مارا اولی چیز اِے چارگ لوٹ ایت کہ بلوچ کجام چاگرد ءَ زندگی کنگ ءَ اِنت۔ یورپ، امریکہ، کینیڈا، آسٹریلیا، ترکمانستان،عمان، بحرین یا امارات ءَ بلوچ کہ مُچّی ءِ توک ءَ اَنت اودءَ آھاں آزاتیں چاگرد ءِ نپ ھم تچک ءَ زُرتگ۔ چوشکہ اودءَ دینی ءُبلوچی دودمانی رَھبند ءِ پابندی کمتراِنت پمشکا آ چاگردءَ مردین ءُ جنین ھردوئیں وانگ ءُ زانگ ءِ پڑءَ ابید زندمان ءِ کساس ھمک کارمدارانی توک ءَ ھمگام ءُ ھمپت اَنت۔
ھمے رنگ ءَ بلوچستان ءِ ھما ھند ءُ دمگاں کہ دَربلوچی دودمان ءِ تچکیں سان یا اثر گون نیست اودءَ اَگں مردین شپانکی کنگ ءَ اَنت ھمانگور مارا جنیں آدم ھم شپانکی کنگ ءَ گندگ ءَ کاینت، مردین اَگں دینی رھشونی دیوک اَنت آھانی زالبول ھم ھمے کارانی تہ ءَ دلگوش اَنت، مردین اگں وانگ ءُ زانگ ءِ پڑءَ گندگ کاینت آھانی زالبول ھم ھمے پڑءَ ھمگرنچ گندگءَ کاینت۔ مردین ءِ کار ءُ کسب اگں کِشت ءُ کِشارانی سار سنبال اِنت گُڑا زگرگیں روچ ءِ سرءَ ناہ ءِ چنگ، گیچین کنگ، سپاکنگ ءَ تاپ ءَ دیگ ءَ مارا جنیں آدم ھم گندگ ءَ کاینت۔
ھمے رنگ ءَ مردین اگں دست دوچی گُد بھا کنوک اَنت آھانی زال ھم ھمے دوچیئیں گدانی کدکنگ ءَ بِہ گرداں دز دوچ کنگ ءُُ پرجنگ ءِ کارانی گیشینوک ءُ دیوک اَنت۔
بلے وھدے کہ ما ھمے بلوچاں سندہ ءُ پنجاب ءَ یا ماں بلوچستان ءِ توک ءَ ءُ سندہ پنجاب ءِ سیمسرانی نزیک ءَ بِہ گنداِیں اودءَ جنیں آدمانی کرد چَہ بلوچ دودمان ءَ گیش سندھی ءُ پنجابی دودانی ھساب ءَ گندگ ءَ کئیت۔
اِدءَ اِے گپ ھم دلگوش کرزایت کہ چاگرد ءِ سرءَ آئی ءِ جند ءِ دودمان ءَ ابید، آئی ءِ ھمسائیگ، سیاست، راجمان ءِ دودمان ءَ ابید دین ءُ مزہب ءِ رَھبندانی سان یا اثرھم تچک ءَ کئیت ءُ ھرچے کہ اودءَ گوشگ یا کنگ ءِ شور دَیگ بیتگ جنینانی کرد ءِ سرءَ تچک ءَ وتی اَثر ءَ دور دَنت۔
چونائی ءَ پاک تاک ءِ سورہ ِ نساء سرجمی ءَ جنینانی ھکّ ءِ باروا اِنت ءُ اِے سورہ ءِ جند جنینانی نام ءَ کنگ بیتگ بلے دین ءُ مزہب ءِ ٹیکیدارانی چم بنداَنت ءُ آھانی چم ءِ بندی ءِ پُشدرءَ سیاست ءُ راجمانی رَھبند اِنت کہ پدمنتگیں چاگرد ءِ مردین ءُ جنین ءِ زندمان ءِ ھم پیسلہ ءَ کن اَنت ءُ آھانی کار ءُ کرد ءَ ھم گیچین کن اَنت۔
نوں ستر مئے پدمنتگیں چاگرد ءَ وانگ ءُ زانگ گیش بوان اِنت، سیاست ءَ ھم جنین ءَ وتی گام ایرکُتگ اَنت، لبزانک ءَ ھم ءُ جان دراھی ءُ دگہ پڑاں ھم بلے اَگں ما اُرتی ءَ اے سرجمیں پڑاں ءُ ایشانی تہ ءَ جنیں آدم ءِ کرد ءَ بہ چارایں گُڑا یک چیزے ھاس ما وتی پدمنتگیں چاگردءَ الم ءَ گندایں کہ جنین آھگ ءَ وَ اتکگ اَنت بلے دانکہ مردین آھانی پُشت ءَ زرنگ مَہ کن اَنت آ انچیں کرد ے پیش دارگ ءَ سوبین نہ بیتگ اَنت کہ آھاں یک جنینے ءِ جھت ءَ بوھگ لوٹ ایت۔
چوشکہ مارگریٹ تیچر بیتگ یا ہیلری کلنٹن یا بے نظیر بھٹو یا ھیلن کیلر یادُنیا ءِ دگہ نامی ئیں جنیں آدم کہ آھانی وتی جند ءَ وتی نام ءُ پجارجوڑ کُتگ۔
اگں ما اِے گوشیں کہ مئے گوستدپتر ءَ بانڑی ءَ ھمیشانی دابیں کرد پیش داشتگ، ءُ ماں شئیری لبزانک ءَ ھانی، ماھناز، سدو، سیمک ءِ نام ھم بُرز انت گُڑا مئے دیم ءَ اَے جُست ھم پاد کئیت کہ بید ءِ چَہ بلوچ راجدپتر ءَ ایشانی نام ءُ توار دُنیا ءِ دگہ کجام دپترانی تہ ءَ نویسگ ءُ منّگ بیتگ۔
پرچا کہ آغا گُل وتی کتاب ”بلوچستان میں اردو فکشن کا تاریخی تناظر“ ءِ گیچین دانک ءِ تہ ءَ گوشیت:۔
حانی شے مُرید کی داستان میں جابجا اوڈیلیسئیس اور اجنبی زبانوں کے ٹوٹے لگے ہوئے ہیں۔ ہانی و شے مُرید دوردراز دیسوں کی کہانی کا ملغوبہ ہے“۔
اے درور من پمشکا دیم ءَ یاورتگ کہ ما بزان ایں کہ درآمد مارا چے زانگ ءَ اَنت۔
ھمے رنگ ءَ اگں ما وتی نوکیں دور ءِ لبزانک ءَ بِہ چارایں مئے لبزانک ءِ تہ ءَ ھم تَھنا یک درسد جنین آدم انچین اَنت کہ آ چَہ وتی جند ءِ جُھد ءُ مھنت ءَ دیم ءَ اتکگ ءُ چَہ مردین ءَ دیم ءَ شُتگ اَنت دگہ 99 درسد ءِ پُشت ءَ آھانی لوگ ءِ مردین یا پجّایاروکیں مردین اُوشتاتگ اَنت
پمشکا اگں آھاں چَہ مردین ءَ جتابہ کن ایں یا بہ گیشین ایں ءُ تھنا آھانی جند ءِ کرد ءَ بہ چارایں مارا آھانی کار ءِ تہ ءَ پُھتگی گندگ ءَ نئیت۔
چوشکہ من بُرز ءَ گوشت کہ اے مردینی چاگردے پمشکا ھما یک درسد جنیں آدم کہ چَہ وتی جند ءِ جھد ءَ دیم ءَ دراتکگ اَنت آئی ءَ اے مردین چاگرد مَنّگ ءَ ساڑی نَہ اِنت کہ اِے آئی ءَ چَہ وتی جند ءِ جُھد ءَ دیمروئی کُتگ پمشکا یا آئی ءِ راہ ءِ سرءَ میلانک بیت ءُ آئی ءِ راہ ءِ سرءَ ا اڑاند بیت یا آئی ءِ سرءَ بھتام جنت یا آئی ءَ بدبیکار کنت داں آ اوشتے ءِ آماچ بِہ بیت۔
بلوچ جنین آدمانی کرد ءَ اگں ما کراچی ءِ شھر ءِ توک ءَ بہ چارایں۔ گُڑا کراچی ءِ ھما میتگ ءُ بازاراں کہ بلوچ مُچی ءِ توک ءَ اَنت آ چَہ سرجمیں کراچی ءَ پدمنتگ تریں چاگر گوشگ ءُ زانگ بنت۔ جنینانی کم اُمری ءِ سانگ ءُ بے وانگی ءُ مردیں آدمانی نشہ ءُ بے روزگاری ءِ سوب ءَ جنین آدم مجبور اَنت کہ پہ وتیگ ءُ وتی چُکانی لاپ ءِ شوھاز ءَ بانگواہ ءَ رند چَہ لوگ ءَ دَربِہ کپ اَنت ءُ مگرب کزا ءَ لوگاں سر بہ بنت۔
اے جنیں آدم کہ پہ معاش یا روزگارءَ کارخانہ، گدام یا ایزگارانی لوگاں رُپت ءُ روپ ءُ شُشت ءُ شود ءِ کاراں کن اَنت ایشاں نَے وتی جند ءِ جان سلامتی ءِ پرواہ اِنت نَے کہ وتی چکانی وانگ ءُ زانگ ءُ تربیت ءِ۔ چریشی ءَ تاوان ھمیش اِنت کہ اِے جنین معاشی زلورتانی پیلو کنگ ءَ وتی کرد ءَ وَ پیش دارگ ءَ اَنت بلے پَہ وتی جند ءَ ھچ نَہ اَنت۔
بے وانندگیں یا کم وانندگیں جنیں آدمانی مُچی مارا پولیو ءِ قطرہ وارینگ ءَ ٹولی ٹولی ءِ توک ءَ چَہ سداں گیش اشمار یا تعداد ءَ گندگ ءَ کاینت۔ اِے کساں سالیں جنیں آدماں اِنچو ھم زانت نیست کہ چَہ وَتی جند ءَ جُست بہ کن اَنت کہ وھدے ما وَت کسان بیتگ اِیں پہ ما سالے یک رندے پولیو ءِ قطرہ وارینگ بس بیتگ نوں پرچا ما ھما یکیں چُک ءَ ھمکروچ پولیو ءِ قطرہ وارینگ ءُ آئی ءِ جان سلامتی ءَ تاوان دیگ ءَ ایں؟
چوشکہ من بُرز ءَ تچک ءَ گوشتگ کہ چاگرد ءِ جند گچین کنت کہ آئی ءِ مھلوک ءِ کار ءُ کرد چے بوھگ لوٹ ایت پمشکا مردینی چاگرد ءَ اَگں مردین وتی کار ءُ کرد ءَ الکاپی ءَ مَہ زانت جنین ءِ کار ءُ کرد دیمروئی ءَ گیش مجبوری ءِ آماچ بیت۔
منتوارآں