( زندنامک )
اولی بہر رفیق چاکر
بلوچستانءِ تیوگیں نامداریں دمگانی وڈاوش کوشیں پروم ھم گوں وتی ڈولداریں کوہءُ کوچگءُ شیپءُ آپداراںءُ گوں شپءِ سارتءُ واب گیجوکیں کوشءَ باز نامدار اِنت.پرومءَ چہ کرناں بگر تاں روچ مروچی پہ وشیں کوشءَ تیوگیں بلوچستانءِ دمگاں گیشتر نامدار بوتگءُ پرومءَ وتی اے جوانیءُ ارزشت انگت برجاہ داشتگ کہ گرماگی شپاں مگربءَ روچءِ برکت بوگءَ چہ رند یک انچیں سارتیں گوات ئے کشیت کہ مردمءَ پہ وابءَ لاچار کنت.پروم پنجگورءِ رو برکتی نیمگءَ ایرانءِ سیمسراں گوں یکجاہ اِنت کہ اودا چہ ایرانءِ سیمسری دمگ حق آبادءَ چہ نزیک اِنتءُ تہار ماہیں شپاں چہ بُرزیں جاگیاں حق آبادءِ روژنائی میم بیت.پروم چہ پنجگورءَ کساس یک کلاکےءِ راہ اِنت بلے سڑکءِ جوانیں آسراتی نہ بوگءَ چہ نزوریں اولاک دوءُ سئے کلاکءَ پہ وشی سر بیت.پروم پنجگورءِ شہری دمگاں چہ ابید گیشتر ازگارءُوانندہ تریں دمگ زانگ بیت.پروم دو کوہی دمگانی نیامءَ کوچگءُ کوہءُ کشار رودینوکیں زمینانی نیامءَ یک بلاہیں دمگے کہ گوریچانی نیمگءُ نمبیانی نیمگءَ بُرزیں کوھانی نیامءَ اِنت.گوریچانی نیمگءَ تیوگیں دمگ گواشءِ نامءَ زانگءُ پجارگ بیت بلے ھمک میتگءِ وتی نامءُ توار جتا اِنت.چائین،سلیمان بازار،سبزل بازار،المبیک بازار ،حاجی حکیم بازارءَ تاں سیکی بازارءُ یعقوب بازارءَ گوریچانی دمگ تاں ایرانءِ سیمسر حق آبادءَ روتءُ ڈیک دنت.چہ پنجگورءَدیم پہ مگربی نمبیانءَ سیدانءُ پُل آباد،مکد پرگوش،دز پروم،لیگورک،کلہ کور، جائین، رحیم آباد، ریش پیش، بنکین،کلیریءُ بسدءُ زاعمرانءَ چہ پد ایرانءِ دگہ بازیں دمگاں گوں اے دمگ ڈیک ور اَنت.ھمااِنت کہ من چم پچ کُرتگ اَنتءُ زِندءِ بِنداتی دور گوازینتگءُ وتی زِندءِ چاریں روچاں تیلانک دیاناں پرومءِ گُلزمینءَ چہ بازیں راجءُ ٹکانی زِند گوازینگءِ پدءُ رند جوانیءَ گِندگ بنت.پروم میار جلءُ مِہر کنوکیں مردمانی ھنکین بوتگءُ اے گُلزمینءَ بازیں مڑاہ دارءُ میار جلءُ مہروانیں مردم پیداک کُرتگ.
وتی بوتن روچءِ بابتءَ گیش سرپدی نہ داراں کہ منی بوتن روچ نبشتہ کنگ نہ بوتگ کہ ماتءُ پت دوئیں ناوانندگ بوتگ اَنتءُ کہولءِ تہا ایدگہ وانندھاں منی بوتن روچ پہ نبشتہ کنگءَ شمُشتگ بلے منی ماتءِ گُشگءَ منی کہولءِ ایدگہ منی ہمسرو کہ منی سنگت بوتگ اَنت چہ ھمایانی پیداک بوگءِ روچءَ چہ ھمے زانگ بیت کہ من 1981ءَ پیداک بوتگاں.وش کوشیں پرومءِ جائین مئے بُنکی ھنکین بوتگ کہ جائینءِسُرمگیں ھاکانی تہا ما لیٹ وارتگءُ گوں وتی ھمسریں سنگتاں لیب کُرتگءُ وتی زِندءِ بِنداتی وھد تیلانک داتگ اَنت.جائینءِ پُشتی نیمگءَ کوچگءِ مچکدگ بوتگ کہ ادا کشتءُ کشاری بوتگءُ بلاھیں مچکدگے بوتگ کہ پرومءِ گیشتر مردمانی مچءُ ڈگار ھمے مچکدگءَ بوتگ اَنت. اگاں کسےءَ کُروچیں مچ ئے بوتگ گُڈا ھامینءِ وھداں آ بنگءُ بروت بوتگءُ آئی وتی واستہ ۔۔۔ھُرماگ ءِ کَندو چہ ھمے کُروچیں مچاں پورا کُرتگ.۔
جائینءِ دیمی نیمگءَ رحیم آباد ( حاجی گمانی بازار ) ءَ من وتی چم پچ کُرتگ اِنت.رحیم بخش منی پتءِ مستریں برات بوتگ کہ مشکتءِ پوجءَ بوتگءُ ھمودا نادُراہیءَ چہ بیران بوتگءُ آ وھداں گیشیں آسراتی نہ بوگءِ سببءَ ھمودا مشکتءَ کلءُ کسارت کنگ بوتگ.مئے میتگ منی ھما ناکوءِ نامءَ چہ زانگ بیت کہ آئی ھمے ڈنءِ سرا وتی اولی لوگ بستگءُ میتگ وتی نامءَ کُرتگ.بازیں وھدےءَ چہ پد ناکوءِ بیرانیءَ چہ پد منی کماش بزاں واجہ چاکر گوں وتی مستریں برات واجہ حاجی گمانیءَ ھمے میتگءَ اتکگءُ جاہ منند بوتگ اَنت.چہ ناکو رحیم بخشءِ بیرانیءَ پد آئی کستریں برات واجہ حاجی گمانی میتگءِ مسترءُ کماش بوتگءُ میتگ ھمائی نامءَ زانگءُ پجارگ بوتگ.پنجگورءِ سرکاری کارگِساں میتگءِ نام رحیم آباد اِنت بلے حاجی گمانی میتگءِ نامءَ اے میتگ زانگءُ پجارگ بیت.
اے میتگءَ مِہر بوتگءُ مہروانیں مردمانی ھنکین بوتگ.وتی عہدءُ زمانگءِ ھما مردم کہ گوں آیاں منی زِند گوستگ ،گوں آیاں لیبءُ گوازی کُرتگءُ گوں ھمایاں کہ سکولءُ مدرسہءِ وھدءُ زمانگاں یکجاہ ونتگءُ زِند گوازینتگ جُہد کناں کہ گوں آیاں وتی کُہنیں ترانگءُ یاتاں نبشتہ بہ کناں.ایشی چہ ابید پرومءِ نامداریں مردمءُ آیانی کردءِ بابتءَ ھم جوانیں رنگےءَ نبشتہ کناں.کسانیءِ وھدءُ زمانگ ھمک مردمءَ پہ جوانیں رنگےءَ گیر کاینتءُ من چہ ھما مردماں یکے آں کہ منءَ گوں وتی گوستءَ باز مِہر استءُ منی مدام واھگ بوتگ کہ وتی گوستءِ ترانگءُ یاتاں نبشتہ بہ کناں تانکہ من چہ وتی گوستءَ چہ شموشکار مہ باں.اگاں من بہ گُشاں کہ منی ھمراہیءَ ھمک مردم وتی گوستءِ شیرکنءُ تہلیں سرگوستانی گیر آرگءَ زِندگ اِنت.۔
کسانی اگاں شککلءُ جور بوتگ بلے بنی آدمءَ گوں آئی مِہر اِنتءُ آ وتی گوستءِ تہلیں راستیءُ جوریں یاتاں چہ شموشکار نہ بیت.چل سالءِ سرجم بوگءَ من جیڑاِتگ کہ مردم وتی گوستءَ کم کمءَ چہ شموشکار بیت .پمشکہ من لانک بستگ کہ وتی گوستءِ بابتءَ چیزے نبشتہ بہ کناں کہ بوت کنت منی گیر آرگءُ یات کنگءِ پگرءَ منءَ دُروہ اِت یا زندگیءِ جندءَ منءَ دُروہ اِت.ھمک مردم لوٹیت کہ من وتی زندءَ کسی وامدار مہ باںءُ اگاں وامداراں وتی واماں وتی زندءَ تاں وامانی واھُنداں سر بہ کناں.وتی گوستءِ دیمءَ آرگ منی سرا وام بوتگءُ جُہد کناں کہ اے واماں زوت سر بہ کناں تانکہ جوانیں رنگےءَ زندءَ دیمءَ تیلانک دات بہ کناں.
کسانی ، پدا ورنائیءُ وانگءُ زانگءِ وھداں چہ ابید دیم پہ باگیں پنجگورءَ وانگءُ زانگءُ کالجءِ ترانگءُ یات، ہاسٹلءِ زِندءُ پدا کیچءُ گوادرءَ زِندءِ ھما وھدءُ سال کہ گوستگ اَنت سرجمیءَ ھما ترانگءُ یاتاں نبشتہ بہ کناں.جُہد کناں کہ وتی چاگردءَ دیمءَ ایر بہ کناںءُ زندءِ ھمک جہلی بُرزیءُ ھمک گمءُ وشیءِ ساھتاں نبشتہ بہ کناں.۔
زندءِ بِنداتی دورءُ زمانگاں نیزگاری بوتگءُ اگاں یکے ازگار بوتگ گُڈا دبئیءُ مشکتءَ بوتگ یا کہ کسانیں کارءُ بیپاری ئے کُرتگءُ زِند تیلانک داتگ.چہ ایرانءَاُشترءُ دگہ اولاکانی سرا وردنی سامان آرتگءُ بہا کُرتگ. بلے ھما کہ من چم پچ کُرتگ اَنتءُ ھیال داراں بیپاری گیشتر سیکلانی سرا بوتگءُ اگاں زنڈیں بیپارے بوتگ گڈا پیک اَپ گاڈیءِ سرا آئی وتی بیپاری کُرتگ.منءَ یات نہ بیت بلے منی کماشءِ گُشگءِ ردءَ پرومءِ دمگءِ بیپاری کہ آوھداں ھرءُ دگہ دلوتانی سرا بیپاری کُرتگ آیاں چہ یکے منی ناکو پتءِ مستریں برات واجہ عطا محمد بوتگ کہ آئی چہ ایرانءَ وردنیءُ دگہ رنگیں سامان آورتگءُ بہا کُرتگ.منی ناکو واجہ عطا محمد ءِ منءَ شریءِ سرا یات اِنت بلے اے وھداں کہ من رُستگءُ ٹیبرو بوتگ اِتاں منی ناکو چہ دوئیں چماں کور اَتءُ یک لٹ ےءِ میار اَتءُ ھمے لٹءِ کمکءَ مئے میتگءَ گَشتگ اَت.منی کماشءِ گُشگ اِنت کہ منی ناکو واجہ عطا محمد یک کسانیں سردردےءَ چہ وتی چمانی رُوژنائیءَ چہ زبہر بوتگ.چہ ناکو عطا محمدءَ چہ ابید منی پتءَ دگہ برات ئے بوتگ واجہ محمد شریف آ ھم وتی ورنائیءَ چہ وتی چماں زبہر بوتگءُ اے وھداں آ مکران ملیشیا نوکر بوتگ کہ کسانیں سردردےءَ کور بوتگ.ناکو محمد شریفءُ ناکو عطا محمد منی پتءِ مستریں براس بوتگ اَنت کہ دوئی ورنائیءَ کور بوتگ اَنت بلے ناکو محمد شریف باز سوگھہءُ سرپدی مردمے اَت.آ مدام میتگءَ ھمک لوگءَ وت شُتگ اَتءُ لوگانی دیمی نیمگءَ وتی مشینءِ سرا پہ کشتءُ کشاریءَ شُتگ اَتءُ منءَ یات اِنت کہ آئی وتی زمین پجاہ آورتگ اَتءُ اگاں یکےءَ آرا وتی زمینءَ بُرتگءُ کار پرماتگ گُڈا گوں دمانےءِ مہتلیءَ چہ رند آئی وتی کشتءُ کشاری زمین پجاہ آورتگءُ آ مردم ملامت کُرتگ کہ من اگاں کوراں بلے وتی زمینءَ ءُ مردمانی گالواراں دُرست کناں.پرومءِ دگہ یک بیپاریءِ واجہ سیٹھ موسیٰ بوتگ کہ جائینءِ میتگءِ نیامءَ آئی دوکان بوتگءُ وردنی ازبابءُ چیز آئی دوکانءَ بوتگ.واجہ سیٹھ موسیٰ پرومءِ نامداریں بیپاری بوتگ کہ باز نرمیںءُ دل سُتکگیں مردمے بوتگ.واجہ سیٹھ موسیٰ تاں مئے ورنائیءُ سکولءِ دوراں زندگءُ ھیات اَت بلے آئی وتی دوکان مئے کسانیءِ وھداں بند کُرتگ اَت.وھدے آئی زھگاں سر چِست کُرتگ اَت گُڈا آئی وتی بیپاری ھم یل داتگ اَت.ملا یعقوب مئے کسانیءُ پرومءِ بیپارءِ یک جوانیں کارستے بوتگ کہ آئی دوکان جائینءِ میتگءَ بوتگءُ مئے کسانیءِ لیب جاہ آئی دوکانءِ چپ چاگرد بوتگ.جائینءِ میتگءَ کہ وھدے ما سکولءَ یا مدرسہءَ وانگءَ شُتگاں گُڈا ما ملا یعقوبءِ دوکانءَ الم سرے جتگ.اگاں کلدارے گوں بوتگ گُڈا چناءُ پودینیءَ چہ ابید کاجا کُرتگءُ وارتگ اگاں زر گوں نہ بوتگ گُڈا ملا یعقوبءَ ھمک کسانیں چُک دست ھالیگءَ راہ نہ داتگ.ملا یعقوبءِ دوکانءِ دیمی نیمگءَ واجہ اُمیتانءِ دوکان اَت بلے واجہ اُمیتانءِ دوکان ءَ باز وھد نہ گوست کہ بند بوت.واجہ اُمیتانءِ دوکانءَ گیشتر آئی کستریں زھگ سلیم نِشتگ اَت کہ زوت آ ئی دوکان وڈالیگ کُرتگءُناکو اُمیتان وامدار کُرت.جائینءِ بازارءَ واجہ حاجی یار محمد ھم یک بیپاری اَت کہ میتگءِ نیامءَ آئی دوکان اَتءُگیشتر آئی وتی سُہریں پچیسءِ سرا نیوگءُ دگہ ورگی چیز میتگ پہ میتگ بہا کُرتگ اَت.واجہ حاجی یار محمدءِ دوکانءَ ایریں آچارءِ وشیں بوءَ مارا مدام مسیتءَ وانگءِ روگءِ وھداں پہ دمانےءِ جلگءَ لاچار کُرتگ اَت.واجہ حاجی یار محمدءِ چُک عبداللہ مئے سنگتءُ مئے ھمسرو بوتگ ءُ وھدے آئی پس دوکانءَ نہ بوتگ گُڈا ما عبداللہ پہ آچارءِ پِنڈگءُ ورگءَ لاچار کُرتگ اَت.عبداللہ کہ دوکانءَ بوتگ گُڈا چوریگانی آروس بوتگءُ عبداللہ گوں مزن دلیءَ آچار بہر کُرتگءُ مسیتءَ وانوکیں ھمک زھگ آچار وران بوتگءُ مسیتءَ پُترتگ.چہ عبداللہءِ مزن دلیءَ زوت واجہ حاجی یار محمدءِ دوکانءَ آرا نپءُ سیت نہ داتءُ ھمک وھداں واجہ حاجی یار محمد بیپاری کنگءَ اَت بلے آ سیت مند نہ بوتگ اَت.جائینءِ دیمی نیمگءَ کسانیں بانےءِ تہا یک دوکانے است اَت کہ واجہ محمد جان ءِ دوکان اَتءُ اے وھداں کہ ما سر چست کُرتگ اَت واجہ محمد جانءِ دوکانداری وتی گُڈی سیمسراں اتکگءُ سر بوتگ اَت. گُڈی وھداں وہدے من گوں وتی کماشءِ ھمراہیءَ واجہ محمد جانءِ دوکانءَ شُتگ اِتاں اے وھداں ابید چہ لہتیں اسپیتیں باٹاءِ چپلءَ دگہ ھچ چیز پیشت نہ کپتگ اَت.
من وھدے پیداک بوتگاں گُڈا وتی ماتءُ پتاں چہ ابید کہولءِ ایدگہ مردماں دوست بوتگاں. منی ماتءِ گُشگ اِنت کہ منءَ مستریں براتے بوتگ نامے چراگ بوتگءُ چراگ کہولءِ مردماں انچو دوست بوتگ کہ ھمک مردین تاں جنیناں آراسک دوست داشتگ بلے وھدے چراگ کمے مزن بوتگءُ ٹیبرو بوتگ گُڈا یکروچے ناگتءَ نادُراہ بوتگءُ باز وھد نہ گوستگ کہ آ چہ نادُراہیءَ بیران بوتگءُ مئے تیوگیں کہول گمءُ رنجانی باھوٹ بوتگ.چراگءِ روگءَ چہ پد بازیں وھدےءَ مئے لوگءَ مردین چُک پیداک نہ بوتگءُ چہ چراگءَ رند منی سئے مستریں گُہار پیداک بوتگءُ گوں منی پیداک بوگءَ کہولءِ مردماںءُ منی ماتءُ پتاں چراگءِ گم شموشتگ اَنتءُمئے لوگءَ مردین چُکے ودی بوگءِ وشیانی یک نوکیں دورے بِندات بوتگ. ماتءُ پتءُ کہولءِ مردماں منی واستہ جتا جتائیں نام گچین کُرتگ کہ ایشانی تہا ،، جلیلءُ اللہ رکھاءِ نامءَ من گیشتر زانگ بوتگاں بلے جلیل زوت ھلاس بوتگءُ اللہ رکھاءِ نام منءَ یکءُ ٹک بوتگ ءُ کہولءِ مردماں گیشتر رکھاءِ نامءَ منءَ توار کُرتگ. منءَ یات اَنت کہ تاں سکولءِ زمانگءَ من رکھاءِ نامءَ زانگ بوتگاں.۔
پرومءَ بازیں انچیں کارست بوتگ اَنت کہ آیانی کرد پہ پرومءِ مردماں چو روچءِ رُژنائیءَ چہ گیشتر رُژنا زانگ بوتگ.چہ جوانیں کرد پیش داروکیں ھما ناماں یکے واجہ مولوی غلام اللہ ءِ نام اِنت.واجہءِ بابتءَ دیمتراءَ سرجمیءَ گپ کناں بلے ادا واجہءِ بابتءَ گپ کنگ کمے المی اِنت کہ پرومءِ گیشتر ورنایانی نام بندگ ءُ ھما ناماں ھما مردماں نامدار کنگ واجہ مولوی غلام اللہ ءِ کرد بوتگ کہ جائینءِ ریکءُ پُلکانی تہا لیب کنوکیں اللہ رکھا ءِ نام بدل کنگ بیتءُ محمد رفیق ایر کنگ بیتءُ اے نام گوں من انچو ھمدپ بیت کہ مردم زوت اللہ رکھاءِ نامءَ چہ شموشکار بنتءُ محمد رفیقءَ توار کنگ بِندات کناں.سکولءِ اولی کلاسءَ من اللہ رکھا باںءُ دومی کلاسءَ رفیق جوڈ باں.سکولءِ زمانگءَ چہ وتی کہولءِ وتی ھمسرواں چہ ابید گیشتر منءَ سنگت نہ بوتگءُ پمشکہ برے برے واجہ مولوی غلام اللہءَ منءَ پہ شگان گُشتگ اَت کہ رفیقءِ نامءِ متلب سنگت،دوستءُ بُراھُندگ بلے من نا کہ کسےءِ سنگت اِتاں نا کسےءِ دوستءُ نا کسےءِ بُراھُندگ جوڈ اِتاں.بس وتی کہولءِ سئے ءُ چار چُکاں گوں ھورءُ تور اِتاںءُ گوں ھمیشاں سکولءَ روگءُ آیگءُ لیبءُ گوازی اَت.۔
…..روان اِنت …..