اوپسالا رھبند ءِ سر ءَ کسانکیں چمشانکے۔ زیا بلوچ
(دومی بھر)
ھمے رنگ ءَ اوپسالا ءَ > ﺌﻴ < ،”ء+ی“ ءِ جتک ھم پہ کشّاب /ae/ ءُ ھم پہ زبر /a/ + جْواناب /y/ ءَ کارمرز کُرتگ، چوش کہ:
‎انچوش کہ شما گندگ ءَ اِت کہ دْرچ یکّین (-ئیگ) اِنت بلے گالتوار دگہ دگر اَنت۔ بزاں چو <ئو> ءَ اد ءَ ھم اوپسالا ءَ بُنتواری/توارزانتی یکّ ءُ ٹکّی ڈالچار کُرتگ۔
‎اوپسالا ”ہ“ ءِ چیدگ ءَ جْوانابی توار /ھ/ ءَ ابید پہ کشّاب زبر /۔َ/ ءِ توار ءَ ھم کارمرز کنت، پہ درور:
اوپسالا رھبند
وہ /wa/، اک: ”من وہ اے گپّا نزانان(من وَ اے گپّ ءَ نہ زاناں)“
اولی درور ءَ ھمے یکّیں چیدگ پہ ”زبر“ ءِ کشّابی توار /a/ ءَ کارمرزگ بوتگ ءُ دومیگ ءَ پہ جْوانابی توار /h/ ءَ۔
ھمے وڑ ءَ اے چیدگ ءِ ھواری دْروشم <ﮫ> پہ سَے تواراں کارمرزگ بوتگ، چوش کہ:
اوپسالا رھبند
بله/bali/ ‘but’ (”بلے“ ءِ گُڈّی توار ءَ اوپسالا ”زیر“ لیک اِیت)
اولی درور ءَ ھمے یکّیں چیدگ پہ ”زبر“ ءِ کشّابی توار /a/ ءَ کارمرزگ بوتگ، دومیگ ءَ پہ جْوانابی توار /h/ ءَ ءُ سیمگ ءَ پہ ”زیر“ ءِ کشّابی توار /i/ ءَ۔
”ہ“ ءِ ھواری دْروشم ءِ جیڑہ سیدرھبند ءَ ھم ھست اِنت، چوش کہ : ”پہ، تہ ‘inside’، کہ“ بلے اوپسالا کہ رھبند ءِ گھتر کنگ ءِ گپّ ءَ جنت، باید اے جیڑہ ئِے بہ گِیشّینتیں۔ بلے سیدرھبند ءَ ”ہ“ ءِ گستائی دْروشم گِیشّ اتگ ءُ چو اوپسالا رھبند ءَ دو توارانی جھگیر نہ اِنت۔
کشّابانی بُنتواردْروشمی رنگ ءَ ھم اوپسالا رھبند ءَ یک پَیمی ءُ یک رنگی گندگ نہ بیت، پہ درور:
اوپسالا رھبند
ورنایا /warnáyá/ (ورنا ءَ)
ورناێا /warnáéá/ (ورنایے ءَ)
چوش کہ چہ دومی درور < ورناێا > ءَ پدّر اِنت کہ اوپسالا اے چاربوگی (quadrisyllabic) گال (war.ná.é.á) ءِ سیمی بوگ ءَ تچک ءَ تچک گوں کشّاب /ێ/ ءَ بُنگیج کنگ ءَ اِنت۔ اے ھساب ءَ اولی درور کہ سَے بوگی (trisyllabic) گالے (war.ná.yá)، ءِ سیمی بوگ (یا) ءِ ”ی“ دیم تالانیں دْراج کشّاب /ی/ ءِ گالتوار ءَ ھم دنت، بزاں <ورنایا> ءِ گالتوار /warnáíá/ (ورنائی ءَ) ھم بوت کنت۔ انچوش کہ ایشی (ﻴ) ءِ گالتوار ءَ ماں <نبیا> (نبی+ا)ءَ اوپسالا /nabíá/ لیک اِیت ءُ نبشتہ کنت۔
اوپسالا دگہ یک جاھے ھم بُنتواری رھبند ءَ ڈالچار کنگ ءَ اِنت کہ پہ کشّاب /é/ ءَ دو دْروشم کارمرز کنت، چوش کہ:
اوپسالا رھبند
ورناێا /warnáéá/ (ورنایے ءَ)
ورناے /warnáé/ (ورنایے)
انچوش کہ شما گندگ ءَ اِت کہ دوجتائیں دروراں پہ یکّیں کشّاب /é/ ءَ دو جتائیں دْروشم <ێ >ءُ <ے > آرگ بوتگ۔ باید ھمیش اَت کہ اد ءَ ھم یک رنگی بہ بوتیں، بزاں دومی دْروشم، ”ورناێ“ نبشتہ کنگ بوتیں۔
جست: اوپسالا ءَ سَے بدل توار /ف/، /خ/ ءُ /غ/ ھم زُرتگ اَنت، باریں ایشانی زورگ ءَ اوپسالارھبند چہ ”بُنتواری یکّ ءُ ٹکّی“ ءَ در نَئیت؟ دومی ایش کہ تھنا اے سئیں پرچا؟
پسّو: جی ھَو، گوں ایشانی زورگ ءَ رھبند چہ بُنتواری یکّ ءُ ٹکّی ءَ در کَیت کہ اوپسالا ایشی ءَ وتی رھبند ءِ ”بنیاد“ لیک اِیت ءُ سیدرھبند ءَ پمے بنیاد ءَ نزور گْوش اِیت۔ بُنتواری یکّ ءُ ٹکّی تھنا ھما وھد ءَ بوت کنت کہ تو بس زبان ءِ بُنتواراں بہ زورئے ءُ بدلتواراں ڈالچار بہ کن ئے پرچا کہ بدلتواراں زبان زانت زبان ءِ نبشتہ رھبند ءِ سرءَ گیشیں بارے سرپد بنت۔
تھنا اے سئیں بدلتوارانی زُورگ ءِ باروءَ اوپسالا ءِ گْوشگ ایش اِنت چوش کہ اے سئیں گیشتر کارمرزگ بنت پمیشکا زورگ بوتگ اَنت۔ منی جند ءِ دیدانک ایش اِنت کہ اوَل و انچوش کہ من گْوشت ھچ بدل توار زورگ مہ بوتیں، بلے اگاں راجکاری یا راجمانی جیڑھانی سوَب ءَ زورگ بوتگ ات انت گڑا چو اشتر ءُ گیچن ءَ مہ کتیں، دْراھیں بدلتوار زورگ بہ بوتین اَنت۔
گڈّی گپّ ءَ اد ءَ من اے گْوشگ لوٹاں کہ بدل توارانی زورگ ءِ مزنیں تاوانے مارا اے رس ایت کہ ما پہ دری گالانی کارمرزی ءَ دلیر بئیں۔ نہ زورگ ءِ سیت ایش اِنت کہ اگاں دری گالے مارا کارمرز کنگی ھم بہ بیت، وھدے ما چاریں کہ مارا بلوچی رنگ دیَگی اِنت گڑا الّم ءَ مئے دل ءَ اے گپّ کَیت کہ ایشی ءَ بلوچی رنگ دیَگ ءَ گھتر نہ اِنت کہ ھمیشی ءِ بلوچی مَٹّ ءَ در بہ گیجیں ؟! اے ڈول ءَ مارا بلوچی گالانی کارمرزی ءِ سکین گیش ءَ چہ گیشتر رس اِیت۔
جست: اوپسالا ءَ کشّابانی گْرانزینکی کارِست کہ ”نون غنّہ“ گْوشگ بیت، چہ رِدانکی نبشتگاں در کُرتگ ءُ تھنا لچّھی نبشتگاں سَنگی پکاری ءِ ردءَ کارمرزی ئِے روا گْوشتگ۔ باریں رِدانکی نبشتگاں چریشی در کنگ ءَ مان گِیشّی ودیگ نہ بیت؟
پسّو: بلے، الّم ءَ مان گِیشّی ودیگ بیت۔ پہ درور:
اوپسالا رھبند
دان مئوران، نردان (داں مہ وراں، نہ رُداں)
دان مئوران، نردان (دان مہ وراں، نہ رُداں)
انچوش کہ شما دیست کن اِت کہ اے دو جتا بزانتیں گالرد اَنت، اولیگ ءَ ”دان“ یک بُن رھبندی گالے کہ انگریزی ءَ ”until“ ءِ بزانت ءَ دنت ءُ دومیگ ءَ ”دان“ یک نامگالے کہ انگریزی ءَ ”grain“ ءِ بزانت ءَ دنت۔ ءُ پدءَ اولیگ ءِ گالتوار ھم /dáń/ اِنت، /dán/ نہ اِنت۔ پمیشکا چو سیدرھبند ءَ باید اوپسالا ھم ایشی ءِ رِدانکی کارمرزی ءَ سرجمیں رنگے ءَ بہ منّ اِیت ءُ ڈالچارئِے مہ کنت۔
(روان اِنت)