“تژن ءُ بچکند” منی کَوش ،، محمد بیگ بیگل”
منی کَوشانی عمر ءَ کساس شش سال بیت! بلکن ءَ گیشتر ھم چیاکہ اے کَوش من سیل ءِ وھداں گپتگ انت- ءُ زانتکار نزاننت کہ وھدے چیزے ءِ فیشن یا موسم سال دوسال ءَ رند کُٹّیت یا بدل بیت گڑا دکاندار ھما چیز ءِ نہر ءُ قیمت ءَ کم کنت ءُ آئی ءَ سیلءَ بھا کنت-اشی ءِ مانا ایش انت کہ شش سال ساری ءَ وھدے من اے کَوش ماں سیل ءَ گپتہ بوتگ انت تہ اے ھمودا دکان ءَ ایریں جاگہ ءَ کُھن بوتگ انت- ءُ اے ھساب ءَ اے وھدی منی کَوشانی عمر ءَ نام ء ھُدا کساس ھشت سال بیت-
لھتے مردم ءَ جود ءُ دوار ءِ بھت نیست ءُ لھتے ءَ مَچّ ءُ ڈگار ءِ-لھتے ءَ مالی ءُ دلوت ءِ بھت نیست ءُ لھتے ءَ چُکّ زادگ ءِ-لھتے ءَ ملک ءُ میراث ءِ بھت نیست ءُ لھتے ءَ زَرّ ءُ تلا ءِ-بزاں سر ڈگار ءَ چُشیں مردم نیست کہ آئی ءَ ھَمُک چیز ئے بھت بہ بیت-آ الّم ءَ چیزے نا چیزے زبہر انت- چوکہ من ھم آدم زادگیاں ءُ سرڈگار ءَ زندگی کنگایاں پمشکا گوں وتی دگہ بازیں زبہری ءُ محرومیاں من ءَ کَوش ءِ بھت ھم نیست-چو ھم نہ انت کہ منی پاد بے بلا دیھی پادانت کہ آیانی ماپ ءِ کوش بازار ءَ نیست-منی پادانی ماپ ھشت نمبر انت کہ ھرجاہ ءُ ھر ھند ءَ اے ماپ ءِ کوش ،چوّٹ، چبّو ءُ چمپل پہ آسانی دست کپ انت-یا چو ھم نہ انت کہ بے بلا انچو کپتگاں کہ دوسے یا کم چہ کم دگہ یک جوڑی یے کوش پہ وت گپت مہ کناں) جوازت ھست، شگر انت-بلے نہ نزاناں پہ وتا نوکیں جوڑی یے بہ گراں- کمال ایش انت کہ من ءَ پُچ ءُ پوشاک کد ء وت ھست کہ مُدام ساپ سلّا ءُ بے کرچک انت ھم، بلے بزاں کَوشانی جوڑی مُدام یکے، ءُ آ ھم کوھن ءُ کرچک ءَ پُر!!۔
لوگ ءَ وَ منی چُکّان ءَ ھمّت نیست کہ منی کوشانی سر ءَ تبصرہ بکن انت-البت منی چُکّانی مات برے برے نرم نرم ءَ اشارہ کنت-ھاس کن ھما وھداں کہ من دیوانے ءَ، دعوتے ءَ یا نکاحے ءَ سر بگراں چُشیں وھداں وھدیکہ من ساپ سلّا ایں گُداں گور کنان انتر ءُ سینٹے جناں-گوں بیجن ءَ سیاہ کتگیں میداں رنداں ءُ پدا ھمے کوھنیں کوشاں کہ پادکناں تہ منی زال بزّگ بزّگ کدی من ءَ، کدی منی ٹاپ ءَ، کدی منی پوشاک ءُ منی کوشاں چاریت گڑا اوپار ئےِ نہ رؤت ءُ نرم نرم ءَ درّائینیت”انور ءِ پت پہ ھُدائیگی نوں اے کوشانی سرا بزگ بکن،،بلے منی سر ایشی ءِ ھچ ھم اثر نہ کپیت-بلکہ برے برے وَ من پہ ملنڈ پسّہ ئےِ دیاں” جنین ترا چون انت-من دیستہ ھما چیز کہ من ءَ دوست بیت،تو آئی ءِ سرا چو ھپوگ ءَ زھر ورئے، کوشش کن ئے کہ ھما چیز چہ من ءَ جتا بہ بیت-،،۔
بلے ستک باور کن ات کہ من گوں ھمے کوھنیں کوشاں وھدے دیوان ءَ سر باں ءُ ھاس کن وھدے سنگت منارا شرپ دیگ ءِ ھاترا دیوان ءِ اولی سرپ ءِ کرسیاں چہ یکے ءِ سر ءَ نادین انت،تہ من ءَ وتی زال ءِ بزّگیں دیم ءُ آئی ءِ نرم نرمیں ھبر گیر کاینت ءُ دل ءَ پشومان باں-سبب ایش انت کہ پشت ءِ کرسیانی سر ءَ نندوکیں مردمان ءَ یک دومی ءِ کوش گندگ نیاینت، بلے من مارتگ ھما مردم کہ اولی سرپ ءَ نشتگ انت ،آ لازم پادے پاد ءِ سر ءَ کننت-انچو نندنت گشئے زانا وڑ وڑیں نوک یا پالش مُشتگیں کوش ءُ چوّٹانی نمائشے-نوں زاھریں ھبرے کہ من اگاں چو ھما معتبراں،یک ھاس اندازے ءَ، پادے پاد ءِ سرا بکنان ءُ نہ ننداں تہ منی کوھنیں کوش من ءَ ذلیل کننت-ءُ اگاں ھمے شُومّیں کوشان ءَ چیر دیگ ءِ ھاترا پادان ءَ وتی کرسی ءِ چیرا گُت بدیاں گڑا معتبریں مردمے گندگ نیایاں-نوں منی جاور چو ھما فارسی ءِ بتل ءَ بیت کہ نہ جائے رفتن، نہ پائے ماندن- ءُ کدی کدی وَ من انچو ماراں گُشئے زاناں فارسی ءِ ھمے بتل ھاس پہ منی ریشکند ءَ تراشگ ءُ پیم کنگ بوتہ-اگاں شُمارا باور نہ بیت گڑا کدی بیا ات ھما دیوان ءَ کہ اودا سنگتاں من ءَ رُزوا کنگ ءِ ھاترا اولی سرپ ءَ نادینتگ ءُ اودا چمان ءَ وت منی ھمے نفسیاتی گرّ ءُ چیل ءَ سئیل بکن انت۔
دگہ یک وھدے ھم من سَکّ بے وڑ ءُ نا راھت باں-بزاں وھدے ورنا منی گور ءَ کاینت ءُ دزبندی کننت کہ من پلان روچ ءَ آیانی ادبی دیوان ءِ ھاسیں مھمان یا پاگ واجہ بباں-چُشیں وھداں من مدام وتی ھچ مزانتی، کم علمی ءُ کسان بالادی ءِ شولّ کشّیں نیمونے کنان ءَ گُشاں کہ ابّا من انگت انچو لائق نیاں کہ ادبی دیوانے ءِ ھاسیں مھمان بباں، بلے آ نھبگت سر نہ زاناں چیا سرپد نہ بنت-ستر گشان اش کہ بابا من ءَ چہ مستر ءُ لائق تریں شاعر ءُ قلمار ھست چہ ھمایاں یکّے ءَ ھاسیں مھمان بکن ات کہ زانت ھم، بلے آ دیم ءَ بزّگ کنان ءَ من ءَ پدا منّت کننت بلے من ھم لیس پلسّیں برے جی آر مُلّا، برے احمد زھیر، برے برے مراد ساحر ءُ برے عابد آسکانی ءِ سوج اش دیان ءُ آخر پہ ھیلّت وتی جان ءَ چُٹاّئیناں-نوں بوت کنت آ بیچارگ ایشی ءَ منی کسر نفسی بہ لیک انت، چیاکہ آ منی کوشانی ھال ءَ سھیگ نہ انت-کئی دل نہ کشّیت کہ دیوانانی سپاہ بہ بیت-من ھم واھشتانی گُلامیں انسانیاں-منی ھم دل لوٹیت کہ دیوانانی ھاسیں مھمان بباں ءُ چو سالونک ءَ دیوان ءِ دلگوش ءَ پہ وت بہ کشّاں-بلے سوال ایش انت چُشیں وھداں وتی ھمے کوھنیں کوشاں کجا چیر بدیاں- من زاناں کہ ھاسیں مھمان ءِ حیثیت ءَ منی شرپ ءُ شان گیش نہ بیت، بلکہ ھمے کرچک ءَ پُرّیں کوش من ءَ ھاک ءَ چہ ھاک تر کننت-پمشکا من فیصلہ کتگ کہ دانکہ پہ وت ءَ نوکیں جوڑی یے کوش مہ گراں دیواناں ھاسیں مھمان ناں-ایشی ءِ معنیٰ ایش انت کہ وھدے شما اِشکُت یا ونت کہ پلان دیوان ءِ ھاسیں مھمان بوتگاں گڑا پہ ستک بزان ات کہ من پہ وت ءَ نوکیں جوڑی یے گپتگ۔
راستیں ھبر وَ ایش انت کہ زال ءِ ھبر نہ گرگ ءِ سبب ءَ من بازیں دیواناں نگیگ، نا راحت ءُ کم شرپ بوتگاں-ءُ چہ ھمے نفسیاتی گرنچ ءَ وتارا آجو کنگ ءِ ھاتر ءَ من ھَمُک دیوان ءَ (بعد از رسوائی ء بسیار) ھمے فیصلہ کتگ ہے کہ نوں پہ وت ءَ نوکیں جوڑی یے الّم ءَ گراں-بلے وائے پہ منی شُومّیں بھت کہ چو تولگ ءَ وھدے سُھب بیتگ گڑا چہ ھونڈ ءِ کوچگ ءَ پدا بیھال بیتگاں- ءُ شش سالیگیں ھمے کوھنیں کوش انگت ھم منی پادانی سانکل ءُ گُٹّ ءِ لوپ انت۔
من ءَ سنگتے ھست کہ من ءَ چہ ڈڈ تر ءُ سیر تر انت، بلے زبہری ءِ ھساب ءَ من ءَ چہ دستے دیمتر انت-منی ھمے برات گْونگیں سنگت ءِ المیہ ایش انت کہ اشی ءَ یکے ءِ بدل ءَ دو چیزانی بھت نیست- بزاں یکے چشمک ءَ دومی گڑیال-ستک باور کن ات کہ ایشی ءِ ویسٹ اینڈ گڑیال اولی جنگ جہانی ءِ زمانہ ئیگ انت-اے ھساب ءَ چرچل، ہٹلر ءُ موسیلینی ءِ تاریخی گڑیالاں چہ ھم کُھن تر انت-بلے شاباش انت جوان ءَ، ھمے عہدی گڑیال انگت ھم آئی ءِ دست ءَ اَنت ،اگاں چہ برے برے چابی پُر نہ کنگ ءِ سبب ءَ ءُ برے برے وت سر ءَ وت بند بیگ ءِ سبب ءَ آٹیم چہ دگران جست کنت-ھمے ڈول،ھما چشمک کہ واجہ ءِ چماّنی روک انت، اشی ءِ عمر چلّ سال ءَ گیش انت-اشی ءِ سبب ایش انت کہ مئے دوستی ءَ کساس چلّ سال بیت، ءُ آ وھدی کہ ما نوک سنگت بوتیں تہ من ءَ وَ چشمک چمّ ءَ نہ ات، بلے واجہ کوھنیں چشمہ والا یے ات۔
یک روچے من گوں وتی ھمے دوست ءَ گشت:”یار من ءَ اے کوھنیں کوشاں سَک ذلیل کتگ، نوں لوٹاں من ھم ایشاں رُزوا بہ کن آں-،،
” چتور؟ آئی ءَ جست کت۔
“لوٹاں ایشانی باروا چیزے نبشتہ بہ کناں-،، من پسّہ دات۔
” گڑا ترا کئے ءَ داشتگ، بسم اللہ کن-،، آئی ءَ گوں بے نیازی گشت۔
“بلے یار لوٹاں کہ وتی ھمے کوھنیں کوشانی ھمراہی ءَ تئی چشمک ءُ گڑیال ءِ ھم ذکر ءَ بکنان-،، من درّائینت-ءُ منی چو گشگ ءَ مرد ءَ سِٹّے کت-چمّ ئےِ سُہر سینز تَرّ اتنت-شھادت ءِ لنکک ئےِ منی چماّنی دیما شھارت ءُ گوں زھر گُشت ئےِ :۔
” نباکن ئے… خبردار…. تو اگاں وتا رُزوا کنگ لوٹ ئے ، بلاشک بکن کہ رُزوائی کرز ئے بلے بزاں اگاں تو منی یا منی چشمک ءُ گڑیال ءِ نام گپت گڑا….!،، ءُ زاھر انت کہ من ءَ آئی ءِ املّیں دوستی ءُ بے درویں براتی چہ آئی ءِ چشمک ءُ گڑیال ءَ دوست ترانت-پمشکا من فیصلہ کتگ کہ آئی ءِ تاریخی چشمک ءُ عہد سازیں گڑیال ءِ بابت ءَ ھچ نہ گشاں- حالانکہ زاناں کہ بید چہ ایشانی ذکر ءَ منی بزّگیں کوشانی ذکر بے تام بیت-بلے چوں کنان کہ:۔
” ناز مراجِ یاراں، تابِ سخن ندارد”
انسانی چاگرد ءَ کوشانی اہمیت ءَ ھرکس زانت- انگلستان ءُ یورپ ءَ مردم ءِ اوقات بزاں کلاس ءِ اندازگ چہ آئی ءِ کوشاں جنگ بیت-ھمے پیم بلوچ راج ءِ تھا ھم کوشانی اہمیت سَکّ باز انت-ادا زیرمنّتی ءِ گُڈّی حد ایش انت کہ کسے کسی ءِ کوشاں سر ءَ بہ کنت-یا بس سر زبانی بہ گشیت کہ واجہ من تئی کوشاں سرا کناں اگاں واجہ لائقیں مردے ءُ دگہ نفسیاتی عیب ئےِ مان نیست-گڑا پرائی ءَ کوشانی سرا کنگ ءِ ھبر بس انت۔
کوشانی دگہ یک شری یے ایش انت کہ اے مردم ءِ بالاد ءَ ھم بُرز کننت- ہٹلر نا ایوکا کوتاہ قد ءُ پَٹکیں مردے بوتگ بلکہ آ اے رد ءَ سَکّ سیلف کونشس ھم بوتگ-پمشکا آئی ءَ وتی بالاد ءِ بُرزی ءِ ھاترا مدام کوش یا بوٹ پاد ءَ کتگ کہ آیانی  سول  بَز ءُ کڑی اش بُرز بوتگ انت- چوناھا اے نادراھی مئے لھتیں قلمکاراں ھم گون کہ چراھاں لھتے وَ سَکّ مزنیں نام انت-مئے ھمے سنگتانی قلمی ءُ علمی بالاد ءِ بُرزی ءَ وَ ھچ شکے نیست بلے بزاں ایشانی بالاد ھمے بُرزیں کُڑی ءُ دوتل ءُ سے تلیں سوالانی مھتاج انت۔
منی نہ وَ قلمی بالاد بُرز انت ءُ نیکہ جسمانی، قلمی بالاد ءِ ھال ھمیش انت کہ شُمئے دیما انت-چل سال انت کہ سر ءُ چیراں-بلے بٹکّے ءَ چہ بچیلّے بوت نکناں۔
( حالانکہ وتی قلمی بالاد ءَ کمّے بُرز کنگ ءِ ھاترا وتی منّ ءَ شعر ھم پربندگ ءِ جُھد کنگایاں-چیاکہ مئے المیہ ایش انت کہ رم نویس توری جمبراں چہ بُرز تر بال بہ کنت-آئی ءِ قد انگت ھم ھر ءِ لڈّ ءَ چہ گیشتر نہ بیت)- نوں سراتکگ منی جسمانی بالاد-تہ واجہ جسمانی بالاد ءِ بُرز کنگ ءِ واستہ ھم انچیں کوش پکار انت کہ آیانی کڑی بُرز ءُ سول اش دوتل سے تل بہ بنت-ادا منی ھیال ایش انت کہ ھمے کوش کہ مدام منی پادانی زیب انت،ایشانی سیل ءُ کڑی ھمکہ گھسّ اتگ انت کہ برے برے نمبیں زمین ءِ سرا رؤگ ءِ وھداں منی موزگ نمبیگ بنت- اے ڈول گوستگیں شش سالانی نیام ءَ منی کوشاں منی بالاد ءَ بُرز کنگ ءِ بدل ءَ من اش پٹک تر کتگ۔
من عرض کنگ ءَ اتاں کہ منی شُومّیں کوشاں منارا بازبراں بزیں دیواناں کم شرپ ءُ ذلیل کتگ-ھمے سبب انت کہ یک رندے آخر من فیصلہ کت کہ پیمے نا پیمے وتارا چہ ھمے کوشاں بہ چُڈرائیناں اگن چہ سرزاھر ءَ اے چو زمستان ءِ بوپ ءَ من ءَ یل دیگ ءَ آمادہ نہ اتنت- بہرحال مزن بیچار ءَ رند لھتے آپشن بزاں راہ ءُ در منی دیما اتک انت چوکہ :۔
1:-چگل اِش بدیاں۔
( چوکت نہ کناں-منی دل ءَ اے ناشکری ءُ بے وفائی یے-تاں شش سال ءَ اے منی تَرّی ھُشکی، سردی گرمی ءُ سکّی سُوریانی ھمراہ بوتگ انت-نوں چتور بوت کنت کہ دستان ء وت چگل اش بہ دیاں-چو وَ مردم گوں بدیں دشمن ءِ کوشاں ھم نہ کنت، اے پدا وتیگ انت)
2:-غریب ءُ مسکینے ءَ بدیان اش۔
(مشکل انت-چیاکہ ایشانی زورگ ءَ پنڈوکیں میّا ھم میار کنت)
3:-کراچی ءِ میمن مسیت ءَ بُروان ءُ بدل اش بہ کن آں۔
( چو ھم مشکل انت- چیا کہ ستر اے مسیتءَ گیشتر سیٹھ ءُ سیریں مردم نماز ءِ وانگ ءَ کاینت کہ ایشانی دل پہ جوڑی یے کوش ءِ رؤگ ءَ درد نہ کنت-بلے دُزّی پدا دُزّی انت… ءُ پدا ھدا ءِ لوگ ءَ دُزّی… توبہ زاری!!)
بلے بزاں مسیت ءِ ھمے ھیال ءَ گوں ھوری منی دل ءَ دگہ ھیالے ءَ تیجار جت،ءُ ھمے نوکیں ھیال ءَ من ءَ اپیل ھم کت-چنانچہ جمعہ ءِ روچے ءَ من وتی میتگ ءِ مسیت ءَ وھدے پہ نماز ءَ رپتاں تہ من وتی کوش مسیت ءِ تھا برگ ءُ وتی دیما ایر کنگ ءِ بدل ءَ مسیت ءِ ڈنّی گیٹ ءِ دپ ءَ ایر کت انت کہ بِلّے دُزّی بہ بنت ءُ منی جان چہ اے عذاب ءَ آجو بہ بیت-بلے حاتم طائی ءِ قبر ءَ ایڈول لگت پادکنان ءَ وھدے مسیت ءِ تھا شُتاں تہ پشومانی ءِ جمبر منی سرا ساہیل بوتنت-ستک باور کن ات کہ آ روچیں من نماز پہ گیگ ءُ گور ونت کت نہ کت نزاناں چیا منی پگر ءُ ھیال دم پہ ساھت ھمے شُومّیں کوشانی نیمگ ءَ ٹگل ات-پمشکا دم پہ ساھت وتارا ملامتوں کت-کہ آخر اے مزن مردی من پرچیا کت، اے زنڈیں دپار چیا چست کت-بلے نوں بید چہ دل ءَ بگائیں تسلّا یے دیگ ءَ دگہ چے بوت کنت-چیاکہ نماز ھم شت ءُ کوش ھم چہ دست ءَ شت انت- بزان “نہ خدائی ملی، نہ وصالِ صنم”
پمشکا دلوں چہ کوشاں پہک ءَ شتگ ات- پہ بے دلی نماز نمازوں ونت، چہ ھُدا ءَ وتی وت کردن ءِ معافی اوں لوٹ ات-ءُ چہ درستاں رند تزبی ٹکاّن ءَ چہ مسیت ءَ درکپتاں-بلے وھدے مسیت ءِ ڈنّی گیٹ ءَ سربیتاں تہ یک ناباوریں ندارگے منی دیما ات-منی بے بھا ءُ بے مثالیں کَوش ھما ھند ءَ ءُ ھما رنگ ءَ ایر اتنت کہ من نماز ءَ چہ ساری یل کتگ اتنت-سَکّ بژنیگ بوتاں-ارمان من ءَ اے ھبر ءِ نہ ات کہ نماز منی بے ثواب بوت-یا کوش منی پرچا دُزّی نہ بوتنت-ارمان من ءَ اے ھبریگ ات کہ دیما پنڈوکے اوشتاتگ ات کہ کدی من ءَ ءُ کدی منی کوشاں چارگ ءُ بچکندگ ءَ ات-ھبر ھمدا بہ کُٹ اتنت ھم شر ات،بلے ستم اے بوت کہ پنڈوک ءَ چو مُدامی وڑا وتی دست تچک نہ کت ءُ چہ من ءَ پنڈگ ئےِ ھم نہ لوٹ ات، گُشئے زانا گوں وتی زھر ءُ کُچلّیں بچکندگ ءَ من ءَ سوج دیگ ءَ ات کہ واجہ من ءَ پنڈگ مہ دئے ،ھمے زَرّاں مُچّ کنان ءَ پہ وت ءَ نوکیں کَوش بگر!!۔
زندگیں قوم وتی راج ءُ وطن ءِ یادگاراں رکّین انت ءُ محفوظ دارنت ما ھم وتی منّ ءَ وتا زندگیں قومے لیکیں،پمشکا اگاں قوم ءَ وتی زندگ بیگ ءِ ثابتی دات ءُ گنجیں مکران ءَ قومی عجائب گھرے قائم بوت گڑا منی واھش ءُ دزبندی ایش انت کہ ادب ءِ شعبہ ءَ میر عنقی ءِ جنرل ڈیگالی وردی (کوٹ ءُ کُلاہ)، سید ھاشمی ءِ بودھ بکھشوئی چادر ءُ عصا، گل خان نصیر ءِ زوراکیں قلم، شیرو مری ءِ گژمبیں پاگ ءُ چھبّو، آزاد جمالدینی ءِ ھما سیٹی کہ داکتراں آئی ءِ نادراھی ءِ گُڈّی روچاں آئی ءِ گُٹّ ءَ لچّینتگ ات،میر مٹھا خان ءِ پڑکاّئیں پاگ، کریم دشتی ءِ پیپرویٹیس چشمک، قاضی صابر ءِ گدائے بلوچ ءُ (مرگ ءَ رند) میر عیسٰی قومی ءِ قائداعظم ءِ کلاہ، عطا شاد ءِ شیشگ ءُ گلاس، مراد ساحر ءِ سوزوکی وین، شے رگام ءِ بے بٹنیں آستونک، جی آر مُلّا ءِ ڈنڈا ءُ کونڈا، اسماعیل ممتاز ءِ تھری پیسلیں سوٹ، ظفر علی ظفر ءِ کوھنیں دو نمبری پاسپورٹ، واجہ امیری ءُ صدیق آزاد ءِ عربی اگال، اکبر بارکزئی ءِ لندن ءِ ٹیکسی ءِ پرمت، ملک طوقی ءِ ایرانی سجل ءُ امریکی گرین کارڈ، احمد جگر ءِ گُد دوچیں مشین، مونالانا ندوی ءِ تزبی ءُ صبا دشتیاری ءِ بگل جول ءَ گوں ھوری منی ھمے کوھنیں کوش ھم پہ آیوکیں نسلانی زیارت ءُ اِبرت ءَ ایر کنگ بہ بنت!!۔۔
ماھتاک آساپ اکتوبر 1992
٭٭٭
گوں طارق پشوکانی ءِ منتواری ءَ