سرجم ءُ پیلوئیں گالانی راستی
نبشتہ کار: ابدلستار بُگٹی
انچوشکہ گیدی ءِ دگریں زبانانی ڈول ءَ بلوچ راج ءِ ماتی زبان ءُ راجی پجّار ھم یک پیلوئیں زبانے پمیشکا آئی ءِ وتی زگر ءُ جتائیں گال ءُ توار انت چمیشکا ماتی زبان چہ ھندی ءُ انگریزی ءَ ھجبر وازمندگ نہ انت بلے بژن انت کہ لھتیں بلوچ وتی گالرِدانی تہ ءَ پہ نزانتایکی ءَ سرجمیں گالانی نبیسّگ رَدی کنگ ءَ انت چوناھیگا مئے جُھد پہ بلوچی زبان ءِ یکیں نبشتہ رھبند ءِ سر اِنت گُڑا ما لوٹ ایں کہ ماتی زبان ءِ نشتہ یکیں درشمے ءَ بِہ بیت پمیشکا ما بلوچی زبان ءِ نودربر ءُ نبشتہ کاراں راست کنگ لوٹ ایں کہ اے وڑیں سرجمیں گالاں راستیں درشم ءَ نبیس اَنت انچوشکہ نی جھل ءَ گیش ءُ گیوار اَنت۔ لھتیں درور ما جھل ءَ درشان کتگ اَنت ءُ باید انت ما ایشاں بِہ وان این ءُ سرپد بِہ بَہ ایں۔ وتی سْیاھگ ءَ راست بِہ کن ایں کہ چد ءُ پد رد مہ بنت۔
پدا❎
پد ءَ✅
چی ءَ کہ پد وَ سرجمیں گالے پمیشکا ایشی ءِ گُڈسر ءَ “ءِ”، “ءَ” کیت ءُ برے تھنا ھم نبیسگ بیت انچوشکہ👇
* چد ءُ پد من دروگ نہ بند آں 
* پدی ھَور ءَ مارا سَک تاوان داتگ
* تو پد ءَ اود ءَ شُت ئے۔
* پد ءِ نندوکیں نودربر شَر نہ وان اَنت۔
* بلوچ پہ کربانی ءَ کدی پد نہ کِز اتگ۔
* چد ءُ پد ما ردی نہ کن ایں۔
ادا❎ اودا❎
اِد ءَ✅ اود ءَ✅
دلگوش: شکلیں باسکاں “اِد” ءُ “اود” دوئیں سرجمیں گال انت پمیشکا ایشانی گڈسر ءَ ” ءِ” ءُ “ءَ” دوئیں آتک بنت
انچوشکہ👇
* من ڈیرہ گازی ھان ءَ شُتگ ات آں ءُ اود ءِ مردم باز وش ءُ راج دوست ات اَنت
* من رپیک ءِ آروس ءَ شُت آں اود ءَ منی باز ھزمت ئِے کتگ۔
* تو اِد ءَ منی ودار ءَ بِہ کن من زیت کایاں
* اد ءِ گْوات مدام تْرند انت بلے اود ءَ سَک وش اِنت۔
* تو پد ءَ آتکگ ئے چد ءُ پد تو اد ءَ مہ آ۔
ھمودا❎ 
ھمود ءَ✅ 
اِد ءُ اود ءَ وڑ ءَ “ھمود” ھم یک سرجمیں گالے پمیشکا ایشی ءِ گڈسر ءَ ھم ” ءِ” ءُ “ءَ” دوئیں آتک بنت ءُ برے ایوک ءَ ھم نبیسّگ بیت۔ 
درور👇
* من چہ ھمود ءَ بلوچی دربرتگ۔
* تو ھمود ءِ مردماں چے جُست کت۔ 
* ھمود ءُ اد ءِ مردم باز زھمت کش اَنت
سرا❎
سر ءَ✅
“سر” ھم یک سرجمیں گالے پمیشکا برے ایشی ءِ گڈسر ءَ “ءِ”، برے “ءَ” آتک بیت ءُ برے تھنا نبیسّگ بیت۔
* من سُھب ءَ چاہ نہ وارتگ پمیشکا منی سر درد انت۔
* تئی سر ءِ مُودّ سَک براھدار انت بلے ھمید ءِ سر ءَ مُودّ پِر نیست۔
* ابدلگپور ءِ سر ءَ ٹپے پمیشکا سر ئِے ھون دیگ انت۔
* ما وتی یار ءِ سور ءِ سر ءَ ناچ کن ایں۔
* تئی کسہ ءَ سر ھست ءُ نیکہ دمبے ھست اِنت ئِے 
* کور سر ءِ کِشت ءُ کشار مدام جْوان بنت۔
* من ڈیرہ گازی ھان ءَ سر بیتگ آں
* مات ءَ وتی چُک گْوراں سر کتگ۔
* منی ھسی ئیں سر تئی ھزمت ءَ مُدام ساڑی انت۔
پیسرا❎
پیسر ءَ✅
سر ءِ ڈول ءَ “پیسر” ھم یک سرجمیں گالے پمیشکا برے ایشی ءِ گڈسر ءَ “ءِ”، برے “ءَ” آتک بیت ءُ برے تھنا نبیسّگ بیت۔
* تو پیسر ءَ کُج ءَ ات ئے نوں وَ ورگ ءِ وھد ھلاس انت۔
* نادراھجاھاں پیسریگیں نادْراہ درمان ءُ دوا بیت۔
* داں وھدے کہ ما پیسر ءِ درونتاں شَر سرپد مہ بَہ ایں دیم ءَ وانگ بے پائدگ انت۔
* پیسر ءِ ھما وشیں روچ ھر کس ءَ یات اَنت۔
* تو پیسر ءَ ھمے گْوشتگ ات کہ تئی رند ءَ من ھم سوتے گْوش آں
دیما❎
دیم ءَ✅
“دیم” ھم یک سرجمیں گالے پمیشکا برے ایشی ءِ گڈسر ءَ “ءِ”، برے “ءَ” آتک بیت ءُ برے تھنا نبیسّگ بیت۔ درور👇
* دیمی موٹل ویل کپت ءُ دیم ءِ نشتگیں مردم باز زدگ ءُ ٹپی بوتگ اَنت۔
* تو دیم ءِ مردم ءَ گِندگ ءَ ئے کہ دیم ءَ نشت ئِے انت۔
* تو دیم ءَ بِہ چار زِر ءِ چول سَک زیبدار انت۔
* دژمنانی دیم سیاہ بات۔
رند ❎
رند ءَ✅
ھمے پیم ءَ “رند” ھم یک سرجمیں گالے پمیشکا برے ایشی ءِ گڈسر ءَ “ءِ”، برے “ءَ” آتک بیت ءُ برے تھنا نبیسّگ بیت۔ 
درور👇
* اگاں ما دُزّ ءِ رنداں شَر چار ایں گُڑا دُز زانگ بیت۔
* تو منی رَند ءَ گپتگ ئے، چد ءُ پد منی رند ءَ مہ گِر۔
* یک رَندے پد ءَ من ترا دزبندی کن آں۔
* تو پیسر ءَ ھمے گْوشتگ ات کہ تئی رند ءَ من ھم سوتے گْوش آں۔
کِرّا= یک بلوچی ماھے ءُ انگریزی ءَ “اپریل” گْوش اَنت ئِے۔
کِر ءَ= گْور ءَ✅
کِرا❎ 
“کِر ءُ گور” یکیں مانا/ بزانت دے اَنت ءُ اے سرجمیں گال اَنت پمیشکا ایشانی دیم ءَ “ا” ھچ بر نئیت۔ اگاں “ا” آتک ئِے انچوشکہ “کِرّا”، بزاں آئی ءِ بزانت” اپریل” ءِ ماہ انت👇
* منی کِر ءُ کش ءَ مردم جاک ءُ کوکار ءَ اَنت پمیشکا من تکانسر آں۔
* تئی کِر ءِ ھمساھِگ باز جْوانین انت
* مئے کِر ءَ ھور تْرُند انت۔ 
* تئی گور ءَ آرت ھست کمیں مارا بِہ دے مئے لوگ ءِ آرت کُٹّ اِتگ اَنت۔
* ڈیرہ گازی ھان ءِ کِرّ ءُ کشاں ھَور گْوارگ ءَ انت
* شُمئے کِرّ ءِ مردم مھروان انت
* تئی کِرّ ءَ اُشترے ھست
گُڑا ھمے پیم ءَ بے کساسیں بلوچی ءِ سرجمیں گال ھست انت کہ اود ءَ ایشانی دیم ءَ لھتیں جاھاں “ءَ”، “ءِ” ءُ لھتے جاہ تھنا نبیسّگ بنت پمیشکا باید اِنت ما ایشانی دیم ءَ “ا” مہ جنّ ایں بلکیں “ءَ” ءَ گڈسر ءَ بیار ایں بلے بژن ءِ ٹَوک اِنت کہ لھتیں بلوچ نوکیں نبشتہ کار ایشانی دیم ءَ “ا” پر کن اَنت گُڑا ھما دلجمی ءَ رَد انت چرے رَدیانی سوب ءَ بلوچ وانوک چہ دائمی ءَ رَدیں جنجالے ءَ دچار کپ اَنت گُڑا آ ھم گوں ھمے رَدیاں دیم ءَ نبیسان بنت۔
باید انت چد ءُ پد ما تیوگیں سنگت، توری راجی شائر بِہ بنت توری نبشتہ کار بِہ بنت، نبیسگ ءِ وھد ءَ وتی سْیاھگ ءِ ھیالداری ءَ بِہ کن ایں کہ مئے منّوگر بزاں مئے نبشتانکانی وانوک چہ مئے چُشیں رَدیاں مڑا ءِ آماچ مہ بنت بلکیں چیزے چہ مئے نبیسّتگیناں دربر اَنت۔
برات ءُ گْوھاراں ھست بات ات ءُ پہ ماتی زبان ءِ دیروئی ءَ دیم ءَ جُنزان کن ات۔