ناٹک (چارمی بھر)نسیم عادل
رامائن ءَ ما اگاں رام ءِ کودکی ءَ ڈالچار بہ کنیں تہ کسّہ چہ دومی بھر ءَ ھما وھدی بندات بیت وھدے دشرتھ (رام ءِ پت) رام ءَ وتی جاہ ءَ ملک ءِ حاکمی ءِ تاج ءَ سر ءَ دیگ ءِ سوڑگ ءَ کنت بلے ماتوے وتی دزگھارے ءِ گپّاں کپ ایت ءُ بادشاہ ءِ کْوھنیں داتگیں زبانے ءِ پدا رام ء‌ چہ ملک ءَ کشّگ ءُ چاردہ سال درانڈیھی جنگلاں سربتگ بیگ ءِ گشیت ءُ رام ءِ جاہ ءَ وتی ھکّیگیں بچّ بھرت ءِ حاکمی ءِ واھگ دار بیت، بادشاہ داتگیں زبان ءِ پدا بے وس بیت ءُ رام درانڈیھ (بن باس دیگ بیت) کنگ بیت. رام ءِ زال سیتا ءُ برات لکشمن ھم گوں رام پرے درانڈیھی ھمراہ داری کن انت.
سیمی بھر چہ راون ءِ گھار ءَ بندات بیت کہ رام ءِ ھمے درانڈیھی ءِ روچاں یکروچے رام ءِ دیم ءَ کپ ایت ءُ رام ءَ گش ایت کہ من ءَ بہ گیپت بلے رام کڑو ئِے نہ کنت تہ سیتا ءِ کشگ ءَ لانک بند ایت تہ لکشمن راون ءِ گھار ءَ بے عزّت کنگ ءِ واستا آئی ءِ پونز ءَ بُرّ اِیت، گھار وھدے وتی برات راون ءِ گْور ءَ گْونے پولنگ ءَ سر بیت تہ راون کئیت سیتا ءَ آوار جنت گوں وت بارت.
چارم بھر چہ اد ءَ بندات بیت کہ رام آ جنگلاں یلہ دنت ءُ سیتا ءِ شوھاز ءَ میسور ءَ بنجل جوڑ کنت کہ ہنومان جی ءِ لشکر ھمدا رام ءِ ھمراہ داری ءِ سوگند وارت ءُ ہنومان ءِ جند رؤت سیتا ءَ درگیج ایت.
پنچمی بھر ءَ رام سائیلون ءَ گوں ہنومان جی ءِ لشکر ءَ سر بیت.
ششمی بھر ءَ رام راون، آئی ءِ زوراویں دویں براتاں ھم کش ایت، سیتا ءَ زور ایت ءُ واتر ایودھیا کئیت کہ اے وھدے اشانی چاردھیں سال ھم سرجم بنت. 2500 سال پد ھم رامائن ءِ ناٹک گوں چندے بدلی سدلیاں روچ ء مرچی ھم ھمک سال ہندی ءِ اشوِن ماہ ءِ یکّ ءَ (ھمدپ گوں انگریزی ستمبر/اکتوبر) بندات بیت ءُ دھمی روچ دسہرا ءِ جند اِنت. اے بنداتی نُھیں روچاں ھمے کسّہ ءِ ناٹک ماں تلو ءِ سرا مھلوک ءَ پیشدارگ بنت ءُ دھمی روچ ءَ راون، آئی ءِ برات وبھیشن ءُ کُمبھ کرن ءِ بُت (پُتلا) ماندارگ بنت(راجکاری ءَ پُتلا ماندارگ ءِ رواج). دسہرا ءَ بیست روچ پد سیتا ءُ رام ءِ ایودھیا ءَ سربیگ ءِ شاتکامی ءَ دیوالی ءِ پُرشادھیں روچ اِنت کہ اے ربیت ھم ھمک سال ھمے وڑ چہ کرناں بیگ اِنت. اد ءَ دلگوش کرزیں گپّ اِش اِنت کہ ہندوستانیاں ناٹک شرتر پاھاز اِتگ پمیشکا ہندوستانی چاگرد ءَ نوکیں ناٹک ءَ ابید مارا قدیمی ناٹک سلامت ءَ دست کپ ایت البت اے ناٹک ءِ ھنڈال ہندو ستکانی رد ءَ بوتگ انت پمیشکا منگول زمانگ ءَ ہندوستانی ناٹک چیزے وھد مجاں بوتگ البت ایسٹ انڈیا کمپنی ءِ زمانگ ءَ ناٹک یکرندے پدا سر کشّ اِیت تہ اودھ ءَ آغا حسن امانت ءِ “اندر سبھا” نوکیں ہندی ناٹک ءِ لڑ ءِ اولی ناٹک ءَ شمار اِنت کہ 1855 اسٹیج بوتگ.
ماں شگربی بلوچستان ءَ ناٹک ءِ گھبودی ءَ نوزدھمی کرن ءِ اولی دھک ءَ (1900/1910) غلام حیدر خان نامیں مردے ءِ سرکشّی ءَ کوئٹہ ڈرامٹک کلب نام ءَ گلے پہ ناٹک جوڑ بوتگ کہ دگہ یک دو مردم ھم کمکّ کار بوتگ انت البت اشاں ناٹک ءِ سر ءَ چنچک کار کتگ ءُ ناٹک کجام زبان ءَ بوتگ انت، اے زانگ نہ بیت!
روان اِنت……