#بلوچی_بنرھبند پرچا انگریزی ءُ پارسی ءِ گیگان مہ بیت
( ھمبل دانیال ءِ جست ءِ پسو ءَ )
دانیال جان! من پرچا انگریزی یا پارسی گالار گیگان نہ کرتگ اَنت. اِے درگت ءَ گوں تو دلجمیں تْرانے کن آں بلے چَہ تو اوست ھمیش اِنت کہ تو جاھے کہ مُھریں دلیلے دارئے گڑا جست کنگ ءِ جاہ ءَ ھما دلیل ءَ گوں گپ جن ئے. جست ءِ مَن اِیش اِنت کہ تو نہ زان ئے ءُ نزانوک باید زانوک ءِ گپ ءِ سر ءَ ایمن بہ بیت یا دگہ نوکیں جست بہ کنت یا وتی دیدانک ءَ بہ دْرشان اِیت.
انگریزی زبان ءَ ھم درسیں بنرھبندی نسکاں گالار یک نہ اَنت ءُ چوش کہ تو گْوش ئے بنرھبند سکیں مانگیش اِتگیں چیزے باید مردم یکو گوں ھمیشی ءَ سر ءُ چیر بہ بیت داں الکاپے ءَ یات ئِے بہ گِپت.
بلے ھرچ زبانے کہ ما زان اِیں آیانی ھم گالار وتی وڑ ءَ اَنت.
انگریزی ءِ ” ٹنسانی چارٹ وڑ ءَ وڑ ءَ جوڑ کنگ بَہ اَنت ” مارا ماں دربرجاھاں گالانی تھر. فرست فارم – سیکنڈ فارم – تھرڈ فارم ءُ آئی ان جی فارم گْوشتگ ءُ اُستاداں وانینتگ اَنت. مارا ھمے پیم ءَ یات بیتگ اَنت.
انیفنوٹیوورب ءِ درگت ءَ مارا سرپدی ھست کہ .
یا
بزاں کارگال ءِ ھما دْروشم کہ دنیگت ماں گالردے ءَ کاربندگ نہ بیتگ آئی ءِ زمان، جاہ، کس ءُ کَچ زانگ نہ بَہ اَنت.
پہ ایشی ءَ مئے کماشاں بنکارگال ءِ گال مرد کرتگ ءُ گْوشتگ: روگ – سُرگ – نندگ – تَچگ – بیگ ءُ …..
بنکارگال اَنت. سیدھاشمی ھمے ” گ ” ءَ کہ بنکارگالانی تہ ءَ کارمرد بیت ” بنکارگالی ” گ ” گْوش اِیت .
بلے چوش نہ اِنت کہ انگریزی ءِ انیفنوٹیو ورب ءُ بلوچی ءِ بنکارگال ءِ بزانت یک اَنت یا کارمرد اِش یک پیم اَنت ءُ منی گُمان ءَ انگریزی ورباں ” علامت ء مصدر ” چوش کہ مروچیگیں پارسی ءُ بلوچی ءَ ھست اَنت ، نیست اِنت.
من جاھے ونتگ کہ ھِندیورپی زباناں پیش ءَ بنکارگال رَنگیں چیز نہ بیتگ.
ھمے گپ ءَ اد ءَ کاپی پیسٹ کنگ ءَ آں
” در زبان‌های اصلی هندواروپایی ظاهراً مصدر وجود نداشته است. اصولاً همهٔ زبانها صیغهٔ خاصی را بیان معنی مصدر دارا نیستند و آنجاها که این صیغه وجود دارد صورت و ساختمان کلمه، حتی در زبان‌های نزدیک و همسایه با هم مطابقت نمی‌کند. ”
برز ءَ دو گپ جنگ بیگ ءَ اِنت.
۱- گندگ ءَ زگریں ھندیورپی زباناں بنکارگال نہ بیتگ.
۲- جاھے کہ اے تھر ھست گالردانی دْروشم ءُ کارمردی راھبند گوں دگہ زباناں یک نہ اَنت داں اینکس کہ گوں وتی ھمساھگیں زباناں ھم یک نہ اَنت.
انگریزی ءِ بُنکی کارگالاں بہ چار؛
ایشانی تہ ءَ بنکارگالی آب گندگ نہ بیت ءُ ھمے پیم ما اَگاں ھمیشی ءِ کارمردی ساڑا ءَ بہ زیر اِیں ءُ بلوچی زبان ءَ ھم ھمے رنگ ءَ بہ گْوش اِیں بلوچی زبان ءِ جند مَٹ بیت.
ھمے پیم پارسی زبان ءِ مصدر اَنت:
پارسی ءَ گْوش اَنت:
مصدر یا بن واژه، واژه‌ای است که همان مفهوم اصلی فعل را می‌رساند ولی تنها فرق بین فعل و مصدر این است که فعل علاوه بر مفهوم رسانی، بر زمان، شخص و شمار آن نیز دلالت می‌کند ولی در مصدر زمان و شخص و شمار، معلوم نیست و به همین دلیل مصدر یکی از اقسام اسم به شمار می‌آید.
بسیاری از فعل‌ها در زبان فارسی دارای دو مصدر هستند. یکی ماضی و دیگری مضارع مثل: رُستن و روییدن، جستن و جهیدن و…
* اد ءَ گْوشگ بیگ ءَ اِنت کہ مصدر یا بنگال ھما اِنت کہ کارگال ءِ بزانت ءَ ڈس اِیت بلے دوئینانی میان ءَ دگری اِیش اِنت کہ اَبید بزانترسانی کارگال کس، زمانگ ءُ آیانی کَچاں ھم ڈس اِیت بلے بنگال ءِ تہ ءَ زمان، جاہ، کس ءُ کَچ زانگ نہ بَہ اَنت.
بلے بلوچی ءَ اَبید چَہ ایشی ءَ کہ بنکارگال ءِ تہ ءَ زمان، جاہ ، کس ءُ کَچ زانگ نہ بَہ اَنت بنکارگال چَہ نامگالاں گستائیں چیزے.
روگ
تچگ
نندگ
دارگ
اے درس کارگال اَنت ایشانی تہ ءَ نامگالی رَنگ نیست.
بلے ھو لھتے کارگال اَنچین ھست کہ آ نامگالی کارگال اَنت بزاں ھر دوئیں جاھاں کارمرد بَہ اَنت.
( کارگالی نامگلانی سر ءَ من نوشتہ کرتگ، باسک ءَ شنگ ھم بیتگ )
تو من ءَ سک باز رَند ءَ گْوشتگ: کہ پارسی بنرھبند ءَ بہ وان تئی بلوچی بنرھبند تَچک بیت ..
بلے پارسی بنرھبند وَ یک جتائیں وڑے ءَ اِنت ءُ وتی رنگ ءَ پیچ ءُ تاب اِنت. پارسی بنرھبند ءِ ” اصطلاح ” ھم بلوچانی دپ ءَ نہ یا اَنت.
صرف، بن، ساختمان، مشتقات فعل، ماضی استمراری، ماضی نقلی مستمر، ماضی مستمر ملموس، ماضی ملموس نقلی، فعل ھای مضارع، مستقبل، مضاف الیھی، قیدمختص ءُ ….
ایشانی وتی جتائیں ساڑا اَنت لھتے گوں بلوچی ءَ ھمدپ اِنت یا مارا آیانی مَٹ رس اِیت بلے بلوچی زبان وتی دْرشانداب ءَ آسانیں رنگے ءَ سرپدی دیگ بیت. جاھے ایشی ءَ کہ ما الم فعل الزامی ءُ فعل متعدی رنگیں ٹرمنالوجی کارمرد بہ کن اِیں وھدے کہ ما کارگالانی سر ءَ گپ جن اِیں ھمود ءَ ایشانی گیشوار ءَ بہ کن ءُ اے بہ چار اِیں کہ بلوچی ءَ پہ اے رَنگیں گالاں کجام نام آسان ءُ وشتر بیت.
نی ما پد ءَ کارگالانی سر ءَ کا اِیں ءُ وتی گپ ءَ آسرے ءِ نیمگ ءَ بر اِیں.
برز ءَ داتگیں انگریزی گالانی تھراں بہ چار:
اگاں کسے ھمے انگریزی راھبند ءَ بلوچی بنرھبند ءَ نویسگ بہ لوٹ اِیت گڑا کارگالانی تھر ھم ھمے بَہ اَنت ءُ لھتے تھر کہ بلوچی ءَ کارمرد بَہ اَنت ءُ انگریزی ءَ نہ بَہ اَنت آ پشت کپ اَنت . پد ءَ ایشانی نام ھم درامد بَہ اَنت.
دگہ گْونڈیں درورے دئے آں، بلکیں گپ گیشتر بہ گیش اِیت کہ پرچا انگریزی یا دگہ زبانے ءِ بنرھبند پہ بلوچی ءَ رندگیری کنگ نہ بیت.
منی جند ءِ گُمان ھمیش اِنت کہ باید بلوچی بنرھبندآجوئی ئیں رنگے ءَ بلوچی زبان ءِ جند ءِ تہ ءَ شوھاز کنگ بہ بیت. الم مارا چَہ دگہ زباناں کمک زیرگی اِنت بلے وت ءَ ھما زبانانی سیم ءَ لُک دارگی نہ اِنت ءُ آیانی زبان رَجانک کنگ ءُ بلوچی ءِ جند ءِ رنگ ھم لگوشگی نہ اِنت.
ناں گیشیں زیرگی اَنت نا کمیں یلوکنگی اَنت.
انگریزی ءَ گوں پیشوند( پریفکس ) “un ” ءَ نامگال “happy ”
ءَ گوں
جوڑ بیت بلے بلوچی ءَ ناوش ءِ بزانت دگرے ءُ ” ناوشھال ” رنگیں گال نیست.
ءِ رجانک اگاں ھمے رنگ ءَ بہ بیت
” نابَست ” گڑا چوشیں گالے اے وھدی بلوچی ءَ نگواہ اِیت.
ھمے پیم انگریزی ءَ پدوند ( سفکس – لاحقہ) ھم چَہ بلوچی ءَ.جتا اَنت
اگاں ھمیشاں ما رَجانک بہ کن اِیں نوکیں بلوچی یے جوڑ بیت ءُ سک بدجلوہ بیت.
چوش کہ
بلوچی ءَ اگاں ما زور بہ جن اِیں چوش بیت نہ کنت کہ ما ایشانی راھبنداں ھمدپیں گال بہ ساچ اِیں.
بلکیں ما گْوش اِیں
آستو
اشتاپ
ءُ
سک آستو
سک اشتاپ
مئے کر ءَ آیانی وَڑ ءَ اے گال جوڑ نہ بَہ اَنت.
جگربند! اوست ھمیش اِنت کہ تو پوہ بیتگ ئے کہ من چی گْوشگ لوٹگ ءَ آں ءُ من ھم سرپد آں کہ تو ھمے گْوشگ لوٹ ئے کہ اَنچوش انگریزی ءَ پیشوند ءُ پسوند یکجا نویسگ بَہ اَنت باید بلوچی ءَ ھم ھمے راھبند ءِ رندگیری کنگ بہ بیت. ( دْریگتے تو وت ھمے دُریں دانک نوشتین اَنت. )
تئی گپ راست اِنت. منی پیشیگیں نوشتانکاں اگاں تو بہ چار ئے. من اَنچیں گالانی ھم درور داتگ بلے من پیشوند ءُ پسوند نہ کرتگ اَنت .بلوچی ءَ بازگال یکجا نویسگ ءَ وتی توار ءَ در نہ کن اَنت پمیشکا ما لاچار اِیں آیاں گستا بہ نویس اِیں ءُ سک باز گال ھست کہ آیاں ما ھمے انگریزی پیشوند ءُ پسوندی راھبند ءَ ھوار نویس اِیں.
چوش کہ بازگال ( پساں، مردماں) واھندی ( پسانی – مردمانی)
ناک: بُرناک…
وک: تروک …
انک: شترانک …
ینک: آپینک ….
اے گالانی من تھربندی ھم کرتگ ءُ نام ھم داتگ اَنت.
کارگالانی دْروشم ءِ تہ ءَ آیوکیں گیشی ھم گیشتر جاہ ءَ ھوار نویسگ بَہ اَنت.
جھل ءَ بہ چار
داشتگ
داشتین
داشت
جنائینگ
نندارینت
اوشتارینت
اے درس ھوار نویسگ بَہ اَنت پرچا کہ اے جتائیں زمانگانی تہ ءَ کارگال اَنت.
بلے لھتے کارگال ھست کہ آ وتی گچینی توارانی سبب ءَ یکجاہ نویسگ نہ بَہ اَنت.
ایشی ءِ یک پجادے اِیش اِنت ھرچ ھما کارگال کہ آیانی گُڈی آب ءِ سر ءَ شد اِنت آ چَہ وتی زمانگ شناسی پدوند گستا نویسگ بَہ اَنت ءُ گوں ایشاں ھما گستائیں گال یا پدوند کارمرد بَہ اَنت آیاں من پہ وتی آسانی ءَ پاسگال یا پاسبند ءِ نام داتگ کہ چوناھیگا زمانگ شناسیں پدوند اِنت.
چوش کہ بُرّگ، گُڈّگ ءُ ….
بُر اِت
بُر اِتگ
بُر اِتین
گڈاِت
گُڈ اِتگ
گڈاِتین
#کازی_ریھان