چیزے اَنچیں گال کہ سیدگنجءَ مان نہ اَنت
پولکار : ڈاکٹر ناگمان
(آ)
آپتابو: ھما نادْراھی کہ تَبدءُ لوارءِ وھدءَ دم پہ سھت وتا آپ جنگ ءَ گیپت
آپید: ناپیدءِ چَپّ۔ ھما کہ ھست اِنت
آپی گُراب: میل. دریائی مزنیں اولاک
آتَر: ھَر ءِ جُلّ
آتْراپ: کش ءُ گْور۔ چپ ءُ چاگرد
آچو: تیز آس۔ بْرانز گروک۔ زھر گروک
آرام دِھ: آرام دیوک۔ وَشّ
آرچِن: جنگلی بادام
آروس: سِیر۔ سور
آڑ: مَٹّ۔ جوڑی
آڑا واڑی: شور ءُ شار۔ جاک ءُ جَلّل
آزرات: کرامات ءِ زور ءَ گوں ناساڑی ئیں مردماں گپ جنگ
آژناگ: آشنا۔ پَجّاروک
آسائشت: آسراتی۔ آسودگی
آسناک: بْرانزگروک
آشکار: سَھرا۔ پاشک ءُ پَدّر
آکاسگ: سرکپگ
آگاں: (تِلکاں پَبّی ءِ لیب ءَ) بیلاں بیگ
آلیٹ ورگ: یکیں کش ءَ دو بر لیٹگ (هر آلیٹ وارت)
آماس: گَژّہ۔ ورم
آمدن: کَٹّ
آمُرز: دلمانگی۔ واھگداری
آمُرزیگ: لوٹوک۔ واھگدار
آھاڑ: گرماگ ءِ گرم تریں موسم۔ تبدءُ لوارانی موسم
آھِین: نیت۔ باتِن
(ا)
اَبدمان: دائم ھست۔ نمیران
اُوبابی: بَھمانگالے (ترس یا ھجالتی ءِ وھد ءَ گشنت)
اَبُّڑے بابی : بَھمانگالے (دِلتْرکّی یا ناگتیں گم ءِ وھد ءَ گشنت)
اَپسِلہ: نِند ءُ نیاد۔ نَزّیکی (آئیءَ مئے وَڑینانی اَپسِلہ وش نہ بیت)
اَپسوز: بَژن
اَپشال: ابدال۔ نیم گنوک
اَجِیر : وَیران (اجیریں زِند)
اَدا: ناز ءُ ادا۔ دلبری
اَدرَنگ: بادے کہ دپ ءُ دیم ءَ چوٹ کنت
اَدلی بدلی: مَٹّ ءُ بدل
اَرزِشت: بِستار۔ کدر
اَرّے: بھمانگالے کہ ھیرانی ءِ وھد ءَ چہ دپ ءَ درکئیت
اَڑاند: جنجال۔ رکاوٹ
اَڑباز: ھما مردم کہ اَڑ ءُ کُڑئِے وَش بیت۔ اَڑوک
اِزمکار: اِزمگر
اُژگُم: اَنچو دِیر روگ کہ چمّاں اَندیم بیگ (اُژگُم ءَ روگ)
اَژنوک : چہ نوک سر ءَ
اِسپے رَگ: اِسپیت رگ۔ پاد ءِ رگ ءِ نادْراھی کہ درد کنت
اِستان: مُلک۔ ریاست
اَلبار : مُچّ۔ باز ۔ شِنگ۔ عام (اے مُلکءَ آپ نیست، شراب اَلبار اِنت)
اِلِلّا: ھَلاس۔ زِبھر (ھیرونی ئیں چُکّ ءَ پِت چہ زَرّ ءَ اِلّلا کت)
اَلّے: بھمانگالے کہ کارے ءِ ھراب بیگ ءَ گشنت
اَمبِیر: چَک ءَ کپگ۔ سر ءَ بیگ۔ مانشانگ
اَمن: ایمنی
اِندگہ : ایدگر
اَنکاس: وَزمہ۔ مِیدانی رَنگ
اِنکسگ: ھَسگ۔ تْرند ءَ ساہ کشّگ
اِنگیز: اِنزار بندگ
اَواچک: ھَشَر۔ بازیں مردمانی یکجاہ بیگ ءُ بے مُزّ ءَ دومی ءِ کار ءِ کنگ
اَواران: دو کِشک یا دو کورانی ھوارجاہ
اوسام : مزنیں چَول
اوشتانک: اوشتگ۔ اوشتگ یا دْرنجگ ءَ کمک کنوک
اوشتُکی: نُنّک نِندُکی بیت، پدا اوشتُکی بیت
اَھتکن: شِزّانہ۔ ھما کاپَر کہ آئی ءِ کش پہ شِزّ بستگ انت۔ تبد ءُ لوار ءَ آپ ئِے جننت کہ سارت بیت۔
اَھمکی: چُکّانی بے وَردنی ءِ نادراھی کہ سک لاگر بنت
اِھوَت: ایوک۔ چیراَندر
اِیّا : (بَھمانگالے)۔ اَجکہی یا ناباوری ءِ درشانے
ایلنڈگ : وَھل۔ چوٹ۔ آپشانیں زمین۔ جَھلگ
(ب)
باتِن: دل۔ اَندر
بادْرنگ: تَر۔ سبزی یے کہ ھامگ ءَ وَرنت ئِے
بار: ھار ءِ آورتگیں ھاک ءُ میٹ
باس: بُو ءُ باس
بالوک: آس روک کنگ ءِ کاربوج۔ لائٹر۔ (باکس ءُ بالوک)
بَبّری: بُز ءِ زاتے کہ چُک ءُ شِیر باز دنت
بَتانہ: (دیوال ءِ بندگ ءَ) دو ھِشتانی نیام ءِ گِل
بِچَّڑ: گُکّ۔ تاب۔ (کار بیگی اَت بلے دگہ بِچّڑے مان ئِے بوت)
بَدگُٹّ: ھما کہ گُٹّ ئِے وش نہ اِنت
بَرار: برگ ءُ آرگ۔ کشّ ءُ ڈَل
بَربَرانک: سکیں زوراکی
بْرتک ءُ بْریج: گوں روگناں پچگ
بَرجاہ: ھما پیسری وَڑ ءَ روان۔ برقرار۔ بحال
بَرجم: کنگ ءُ سرجم بیگ۔ منعقد
بَرداشت: سَگّ ءُ اوپار
بَرگشتگ: ھما کہ وتی دین ئِے بدل کتگ
بْرمشگ: کمّو شھم کنگ
بُروانُک دیگ: پہ بُروان اشارہ کنگ
بَزرِیشّ: ھما کہ رِیشّ ئِے بَز اَنت
بُز رِیشّ: ھماکہ ریشّ ئِے دْراج ءُ بارگ ءُ بَڈّول اَنت
بشارت: (ماں واب ءَ) گپے ءِ شُبینگ بیگ
بُکّ ءُ کلِکّ: لیب لَچّہے
بِکارگال: کارگال ءِ تَھرے۔ فعل لازم
بَگاؤُ: بگاتَب۔ بے دل
بُگُڑا: شَکر پوشیں نُھد
بَلبَلاھُک: اَنچو بَژّگ کہ جانءِ پُٹ پاد بیاینت یا بہ جان بہ لَرزیت
بَلگاہ کنگ: زھر گرگ ءُ کُوکّار کنگ
بَلّن: کہیر بَلّ۔ کہیرِن
بُلھَڑ: (بُلھَڑیں تازی)
بُنجُل: اُرد۔ اَدارُکی ھنکین
بُنچنڈ: زمین چَنڈ ءِ بُن
بَندش، بندشت: پابندی
بُنگْوج: چہ بُنءَ گْوجگ
بٗوتک: پہ تیر ءِ جنگءَ ایرکتگیں نشان
بُھتام: ایلنگ۔ تُھمت
بَھرِشت: کار ءِ وَنڈ۔ کنٹری بیوشن
بَھریز: پہ چیزے ءَ تلوسگ۔ (دل بَہریز کنت)
بِھزات: شَرزات
بِھیا: جاندُزّ۔ ٹَپُّر
بے آبرو: سُبک۔ بے شرپ
بے آرام: بے تاھیر
بے آسر: بے پائدگ
بے ادب: بداخلاق
بے پاند: کید ءُ بند ءَ آزات۔ بے ھَدّ
بے تاھِیر: بے کرار
بِیچّار: ھیال کنگ۔ چارءُ بِیچّار
بِیشکار: کاربیران
بیلاں رَوگ: (تِلکاں گْوزی لیب ءَ) آگاں بیگ
بیلی: تِلکاں گْوزی ءِ تَھرے
بے میار: ھما کہ میاریگ نہ اِنت۔ بے گناہ
بِینکس: پَزّور۔ (بِینکسیں کپوت)
(پ)
پاپوش: پاد پوشگی چیز چو کہ سواس، موزگ
پازو گِرگ: دلوت کہ مست بیت، مادگینءِ پُشتءَ بُو چنتءُ لَپُونزءَ بُرزاد کنت
پاک جیگ: پاکدامن
پالش: کوشانی جڑکینگی رنگ
پان: جایگی تمباک
پاندان: پان مان کنگ ءُ ایرکنگ ءِ دَرپ
پانوار: پان وروک۔ ھما کہ پان ءِ نشہ ءَ ھیلدار اِنت
پَبّ: تِلکاں پَبّی لیب ءَ ھما دار کہ آئی ءَ زیرنت ءُ تِلک ءَ جننت
پَپّرتگ: گْوات گِپتگیں۔ پَزّور
پُپ سَڑی کنگ: گوں بازیں رَپٹگ یا جُستاں دلریش کنگ
پَٹ: (پَٹیں گْوچ: پَزّوریں گوسک)
پُٹّل: (پُٹّلیں رِند)
پَچلرزگ: گُڑگ۔ پَدّْرھگ
پُچّی دیم: بے ھیر۔ نابود
پَدگْوانک: پَژوانک۔ توارءِ جَکسگ
پَد مَنتگ: پُشتءَ پَشکپتگیں۔ پسماندہ
پُرّاپُرّ:پزّور۔ جٗون ءُ گلّڑ ءَ مزن
پُرتُک: لُولکے
پِرجُکّگ: گوں دْراھیں وزن ءَ سر ءَ جُکّگ
پَرچا، پرچیا: چیا۔ چہ واستا
پِرلیسگ: یکیں گپ ءَ باز رند ءَ جنگ۔ لیزگی کنگ
پَروردگار: رودینوک۔ رب
پَریٹ: انگریزی پریڈ ءِ بلوچی۔ (گاٹ ءُ پَریٹ)
پَڑوک: (آلمءُ مُلّایاں پَڑوکیناں)
پِژّپِژ: ھَورءِ شَنزگ
پُژدر: پُشت ءِ ندارگ
پَژمی ھلوہ: شَکرپُکّی
پُس پَیری: پیریگ ءَ پیسر ءِ روچ
پَکالی: آپار۔ آپ آروک
پُکّو: بَھمانگالے کہ بے باوریءِ جاورءَ چہ دپءَ در کئیت
پُلپیٹ: وتا گوں پُلکاں پیٹگ۔ ھاکءَ سَگار
پُلّو: پُلّ۔ دوست۔ دوستناک
پُلیل ٹاپ: سر ءِ ٹاپے
پَنّا: چاھی تاک
پَوّا: لَوّا۔ اگل ءَ تنک
پُوّا: (نُنکانی زبان ءَ) تِرّ
پَواد: بُرزیں کوہ۔ ھَشیم
پٗودگ: چیٹگ۔ سَمبالگ۔ ھیالداری کنگ
پُورّگ: (اپس یا ھر) چہ پونزءَ توار کشّگ۔ گوں جوش گپ جنگ
پُوگّا: ھُپّوک
پٗولکار: پَٹّءُ پول کنوک۔ محقق
پٗولکاری: پَٹّءُ پول۔ تحقیق
پوہ رَس: پوہ بیگءِ وسءُ واک۔ زانتءِگنجائش
پُوئی: چَرکی
پَہراز: پَہریگ۔ پَہرمند
پَہک رِی: شَرّی ءَ رِیّگ (چُکّ ءَ بِلّ، پَہک ری بیت)
پَھلوان: وھدی شئیرانی گُشندہ۔ مَلّ مِڑوک
پَھمندگ: پَھمیدگ۔ سرپد
پِھمیان: پِھنیام۔ چیر۔ اَندیم
پَھوال: شوانگ۔ پَس والینوک۔ دل پَھک
پَہیر: ھما کہ ساڑی نہ اِنت
پِیپسک: ریشءَ دانگ
پیپلو آپ چَمّ: گْریواسک۔ ھما کہ رسگ ءَ گریت
پیٹکار: پِلینڈ۔ مردمءِ میڑینوک
پیچِن: پیچ ءُ تاب۔ کمپلکس
پِیر ءُ ڈُڈّر: سک پیر
پیربا: پیریں ابا۔ پیرک ءِ توار کنگ ءِ گْوانگال
پیرما: پیریں مات۔ بلک ءِ توار کنگ ءِ گْوانگال
پیرزو: کرزگ
پیشنامگ: سرنامگ۔ دیوان ءِ بُنگپ
پیش نہاد: پِربَها. لِیلّام ءِ بولی
پِیھار: نوشگ (پیھار، پیھار کاڑانی نامءَ۔ اَتاشاد)
(ت)
تاکّار: تاکبنداں کار کنوک۔ صحافی
تاکّاری: صحافت
تامپ: کوھ ءِ ھملَسُونیں جاگہ
تانہ: تانتگیں یا تان وارتگیں۔(تانہی نود: پْراھ ساچانیں نود)(سید گنج ءَ تانہ ءِ مانا ’’زِربار‘‘ داتگ)
تاوان دِہ: تاوان دیوک
تاھَت: اِبادت۔ بندگی
تاھِیر: کرار۔ آرام
تاھُد دَرمان: درمان ءُ دارگ وارینگ ءِ وھد ءَ گشنت بزاں درمان کار کنات
تباھکاری: تباھی ، کاربیرانی
تَب زانت: ماھرنفسیات
تپاوت: پَرک۔ دگری
تَپچار: تاپ کچّ۔ ھما ازباب کہ تپ یا گرمی ءِ چارگ ءَ کارمرز بیت
تُت ءُ مُت: بے ھوش۔ بے چاڑ
تْراک: بمب،ھُپّوک یا دگہ چیزے ءِ تْرکگ ءِ توار۔ دھماکہ
تْرَبُز ورگ: سرپاد ورگ۔ ترپُونز ورگ
تُرسناک: بِیمناک
تُری: سبزی یے
تَریاک: نشہے
تَسلّا: دلبَڈّی
تَکڑا: زورمند
تُکشگ: لوٹگ۔ واھگ دارگ۔ تُشکگ
تَگریچ: جُنزگ یا تَچگ ءِ ریچ
تَلشپ: تلشک۔ سَلّہ (تَلَشپیں سِنگ۔ سِنگ اِش تَلشپیں سرجَہ اَنت)
تَلّہ: تَلّو۔ ھِشت جنگ ءِ جاگہ۔ لوگ ءِ دپ ءَ بُرزگ کتگیں نندگی جاہ
تُلّی: دنتانُوئیں رسترے۔ لَدی
تَمبالُو: آپ ءِ بوتل
تُنجُم، تْرنجُم: پہ بد دُوائی گشنت (بیا ادا تُنجُم بی)
تَنسار گِرگ: (چہ ژندی ءَ) بے سُر ءُ پُر ءَ ایر بیگ
تَنوب: شان۔ سیری (تَرشِیپ ءُ تنوب)
تَنِیچک: تَنکّیں پٗوش (پِیمّاز ءِ تَنیچک)
تُو: لیبءَ را اَدارُکی دارگ یا بئے نہ کنگ(’’منا تُو اِنت‘‘ ’’تُو آپ ، تُو دْرنگ،
تُو گار‘‘)
توان: زور۔ ھاٹیگ
تَوپی دیگ: بِیھار دیگ
تورو: نیکی ۔ احسان (تئی تورواں باراں)
تورہ: بلوچی دود(پَتّ ءُ تورہ)
توسِیپ: ستا
تٗولہ اَنگور: لِیلاں بَلُک۔
تُولُو: ٹولو۔ ڈوکو
تَھترین: اَرش
تَھر: قسم۔ زات
تَھروز: ٹَھل کنگ۔ زَھر کنگ
تیزپَھم: ھما کہ دمان ءَ دَربارت
تیزواد: سٗورتام
(ٹ)
ٹاپی: ھما کہ سرئِے ٹاپ اِنت۔ ڈولدار
ٹاپی ءُ بُلّی: شوکیں ورنا
ٹاٹ ءُ باٹ: ٹَش ءُ پَشّ۔ شَوک۔ پُچ ءُ پوشاک ءَ برابر
ٹِبُّک: ڈیوا۔ بے شِیشّگیں وَٹّی ئیں چراگے
ٹَپّاں پاپُلُو: ٹَپّاں چیری۔ لیبے
ٹَپّہ: مُھر
ٹَٹّا مُٹّا: زْرنگ۔ دْرھجان
ٹَکّا: دو پیسہ
ٹُکّا: سِیچن۔ نادراھی ءَ پَھریزگ ءِ درمان
ٹکانہ: پیر ءُ پکیر یا دگہ کسے ءِ نندگ ءُ وپسگ ءِ جاگہ
ٹِگا ٹِگ: مِکّامِکّ۔ (ٹِگا ٹِگ جواب دیگ)
ٹَنگگ: دْرنجگ
ٹولی: رُمب۔ گل
ٹٗوھار: ھما دَلوت کہ بے چُکّ ءَ شِیردنت
ٹَھلُو: ٹھل کنوک
ٹِیرتگ۔ ٹِیرّگ: وَتگلائی کنگ
ٹِیمبو: بُت۔ سَریچک۔ کٹھ پُتلی
(ج)
جارات: سَگّ۔ کرار
جارِدَگ: بے رِد ءُ بند
جارکشّ: سرکار یا گلے ءِ ترجمان
جاس ءُ پاس: سر ءُ ھیز۔ چیر ءُ کائی گِند ءُ چار کنگ۔ سر ءَ بیگ
جان تاوان: جاندُزّ۔ سُست
جاھِین: جَژن۔ زیارت ءُ پیرانی ھَیرات ءِ وَنڈ
جَبراک: (جبراکیں سُھیل)
جَبزگ: کْوھن ءُ کلنڈ
جِرگہ: مزن دیوان
جرمانہ: ملام
جُستانک: جُستانی لَڑ۔ سوالنامہ
جَکانسری: ھیدریچی (جُھد ءُ جکانسری)
جَکش: کمے زَھرتام
جَلّ ءُ جاگہ: پیم بیگ۔ جاگہ کنگ
جَلٗوہ: اُرُش۔ بیڑبرگ
جَلوَہ: بْراہ۔ زیب
جمال کار: ھما کہ کار ءَ سر ءَ گْوازین اِیت۔ (کمال کار، کار ءَ پَکّا کنت۔ لگانڈکار، کار ءَ ھراب کنت)
جَمانک: مُچّی۔ یکیں جاہ ءَ جم بیگ
جَنّ: آروس ءِ مُچّی
جَن ءُ جنجال: نہ وَژدم ءُ نادِلسریں زال
جَن ءُ جنّت: وَژدم ءُ دِلسریں زال
جِنّ کشّ: ھما کہ جِن گپتگیں مردماں اِلاج کنت
جُوّا: شَرت بندگ ءِ لیب
جَوار: زُرَت
جوانی: شَرّی
جوڑشت: جوڑ بیگ ءِ وَڑ۔ ساخت
جوڑم: جوڑدیگ ءِ وَڑ۔ مرکب
جٗوزَگ: آس ءَ گوں دار کُٹینگ
جٗوزٗوک: ھما دار کہ آس ءِ کُٹینگ ءَ کارمرز بیت
جٗون تَپّاسی: لاش ءِ پَٹّ ءُ ھَنڈ کنگ ءُ چارگ۔ پوسٹ مارٹم
جوھر: گْرانبھائیِ سَنگ۔ بُودناکی
جُھدکار: جُھدکنوک
جِیگ بوجی: جیگ ءِ بوجگ۔ (پہ جنین)اولی رند ءَ وپت ءُ واب کنگ۔ defloration
(چ)
چابَڑ: کسان سال بلے جون ءُ گَلَّڑ ءَ مزن
چاپار: کتاب ءُ تاکبندانی چاپ کنگ ءِ کار یا جاہ۔ پریس
چاپجاہ: کتاب ءُ تاکبندانی چاپ کنگ ءِ کارجاہ۔ پرنٹنگ پریس
چاپکار: چاپ کنوک۔ پرنٹر
چار ءُ بِیچّار: چیزے ءَ بابت ءَ بازھیال کنگ۔ غوروحوض
چارکتابی: سکیں شُومّ
چاگِرد: کش ءُ گْور۔ ماحول
چالباز: ھنر ءُ ھیلہ کنوک
چالک: پْرشتگیں ھَڈّ ءِ بندگ
چانچ ءَ دیگ: دستاں دیگ۔ تحویل۔ حوالہ ءَ دیگ (انگریزی in charge of ءِ بلوچی)
چاہ ءُ چِلیمّ کنگ: آپ ءُ تام کنگ۔ ھِزمت کنگ
چاھَڑ: تَبد ءُ لِوار
چَبّو: چَبّہ۔ سواس
چَپاوَل: چیر ءُ کائی اُروش کنگ
چِپس، چِپسُک: ڈولداریں جنک یا بچکک
چِپِلُک: ھُردُک
چتور: چون۔ چہ پیم
چَرِند: کاہ چروکیں ساھدار
چَرم: پوست
چَرم جنگ: پوست ءِ چانک جنگ ءُ لگوشگ
چَکاس گِر: امتحان گروک
چَکانٹ: چرپ۔ (چرپ ءُ چکانٹ)
چِک ءُ تان: جست ءُ پرس۔ گر ءُ بند
چُکّ ءُ چِیپّل: چُک ءُ چلانگ
چُکّ ءُ لیس: چُکّگ ءُ چَٹّگ
چَلّ: کیر ءِ لوپُک
چَلبُرّی: سُنّت کنگ
چَلَنڈ: سُبکیں جنین
چَلَنڈگ: لونجان بیگ
چَلوکی: دیم ءِ دنتان کہ گْوناھاں گَٹّ چننت(incisors)
چَماٹ: چانپٹ۔ سُبکیں شھمات
چُمبال: چیزے ءِ ٹُلّ یا بُرزتریں لسون۔ کلائمکس (climax)
چَمچُٹّ: بَھِیل
چَمکُٹّ: بے تام ۔ لیزگ
چَم کلونٹ: بُروان ءِ ھَڈّ
چُنچوں: آخر چوں۔ چتور ءُ کائی
چِنّہ: نِیمُّون۔ مکر ءُ ھنر
چُوچّم: ھِیرت چَمّ
چَور چَور: چیزے ءِ بابت ءَ گپ ءُ ٹال ءِ شنگ بیگ
چوکا: شِیر مان کننت ءُ گرادنت ءُ ملائی جوڑ کننت
چُہ: سکیں شُد
چَھر ءُ بانزُل: بال کنگ
چَھرگ جنگ: ھمرنگ بیگ
چیربوئی: ٹَپّاں چیری
چِیکُّو: شِیکُّو
چِیکّی: پہ چِکّگ ءَ زور جنگ
چِیلک جنگ: دْراج ءُ شَھشاھیں گروک ءِ جنگ(گِروک چیلک جنت)
چِیلگُم: گُنجِک. ساجِک۔ انگریزی chewing gum ءِ بلوچی
چِیوان: بے بْرمش ءَ روگ
(د)
داد کنگ: پہ دست نیک دُوا کنگ (سالونک ء داد کنگ)
دادی دُرّی: ھما دو مردم کہ ھروھد ءَ ھمراہ اَنت
دارجابَل: دار ءِ گوندوچ
داردَست: لَنڈر
داری: دار چِنوک یا بَہا کنوک۔ دار ءِ کار کنوک
داسپان: داستان۔ فکشن
داگدار: پولنگی
دانِش: زانت
دانشور: زانتکار
داوت: وَرگ ءُ چرگی دیوان
دائم: مُدام
دائمی: مدامی
دَبُونَگ: کسانیں دپ (چاچ: دپ ئِے یک ءُ دَبُونگ ئِے دو)
دپ ءُ دل: دودِلگ۔ گڑ ءُ منج
دُچارکپگ: ڈِیکّ ورگ
دَدّگ: ھبر ءِ تہ ءَ مُکّگ۔ مُکّینگ
دْراجُو: ھما مردم کہ سک بُرز ءُ بارگ اِنت
دْراجُولّگ: سک دْراج۔ شَتنگ
دَرائی: لانکبوج
دَرباری: مزنیں مردم ءِ دربار ءِ نندوک۔ گلا ءُ ستا کنوک
دُربیان: وش لسان۔ فصیح و بلیغ
درجہ بندی: درجہ یا تَھر ءِ گِیشّینگ
دُرْشک: موسم ءِ ھُشکی۔ تب ءِ تْرندی
دَرَک: سوج۔ نشان (پِلانی ءِ ھچ دَرک نیست)
دَرگاہ: بُزرگانی اَدّیرہ۔ ماڑی ءِ مزنیں دَروازگ
درمان جاہ: درمانانی رسگ ءِ جاگہ۔ میڈیکل اسٹور
دَرمانکاہ: ھما کاہ کہ پہ دوا ءُ درمان کارمرز بیت
دَرمُلک: وتی مُلک ءَ ڈَنّ
دُرنِجات: شَرزات
دَرنو: ٹِلُّو
دریاسالار: دریائی لشکر ءِ مستر۔ امیرالبحر
دْرِیکّگ: دل ءِ جنگ
دَڑٗونگ: کوھن ءُ کرُتکگیں (دَڑونگیں لوگ)
دَڑگ: زمین ءِ کلونڈگ ءُ نرم کنگ (کُندار ءِ دَڑگ)
دَڑُکّی جنگ: بُن ءَ کپگ ءُ دست ءُ پاد جنگ
دُزچَمّی: چیر ءُ کائی (دُزچمی چارگ)
دَزنُماز: دست ءُ چم
دُزّی دازی: دُزی ءِ واقعہ
دَزھَرچی: دست ھرچی۔ چاہ ءُ پان ءِ زر
دَرچین: دَرچتگیں۔ گچین
دِکّہ ءُ داڑی: تیلانک دے ءُ کائی
دَگانُک: گْوبز(گودِرّ) ءِ نَگنُک
دِل اَڈّی: ھما چیز کہ دل ءَ ڈَڈّ کنت۔ دلبَڈّی
دِل بَستگی: پہ چیزے ءَ دل ءِ بندگ۔ واھگداری
دِل بَکّی: دلپروشی۔ بددلی
دِلپْروش: نااُمیت
دِلجَم: دل ءَ جزم۔ ایمن
دلدوست: ھما کہ دل ءَ دوست اِنت
دَلّڑی: جاکُوئیں جنین۔ زبان دراز
دِلساچ: ھما کہ دل ءَ وش بیت
دِلگاہ: توک توک ۔ heartland
دِلمِیر: ھما کہ وتا مزن لیکیت
دِلوَشّ: ھما کہ دل ئِے وَشّ اِنت۔ وَشدل
دل ءُ لاپ: نادْراھی یے کہ شانگ کئیت ءُ لاپ رِچیت
دُمبال: رَند ءَ۔ پُشت ءَ۔ تعاقب
دَمب چار، دَمب زانت: ھما کہ کوھنیں یادگارانی زانتکاریے archeologist
دُمبَلِیسک: مُرگ ءِ دُمب ءِ پُٹ
دِنّ: رَند۔ بَر (آ اولی دِنّ ءَ چکاس ءَ سوبین بوت)
دُوا دیگ: بَدلوٹگ
دوبْراگ: دو ریس (دوبْراگیں ساد)
دوبُن: دوپوستیں مردم۔ دوبُنی ئیں دْرچک
دُوپّ: سوچکی
دودپ: دو دپیں کاپَر
دوزٗوک: ھما مردین کہ گوں مردیناں اَدلی بدلی وپت ءُ واب کنت
دوکُلکوچ: چہ دَرد یا گْوھر ءَ دوتل بیگ
دو مُٹّ: (پہ جنین) سر ءِ گْوپگ ءِ دابے
دومُودگ: نیم اُمبر۔ ورنائی ءُ پیری ءِ اواران
دومَھارگ: دو گْومسیں اُشتر
دَہ یَکّ: دہ کلدار ءِ سر ءَ یک کلدارے
دَیّان: دیوک۔ ھُدا
دِیتک: دِیتّانی بَدتگیں سْیاھی۔ سْیاھیچک
دِیتکشّ: دُوتّانی دَرکنوک
دیمدَرائی: اولی رَند ءَ پَدّر کنگ۔ چیزے ءِ بُنگیج کنگ۔ افتتاح.
دیمداشت: دیم ءِ دارگ
دیمٗونی، دیم ھٗونی: کُربانی۔ بلاھ زیری ءِ ھَیرات
دَیندار: دُشمندار۔ دَینکار
دَینگ: زمین ءِ پْراھیں چُنڈ (پِلانی ءَ بلاھیں دَینگے گپتگ نشتگ)
(ڈ)
ڈالشاہ: دْراجیں بروت
ڈاک سَر: سِیتہ سَر۔ ھما کہ سر ءِ مِید ئِے سرجم ءَ رِتکگ اَنت
ڈُپّ: ھما کہ وتا مزن لیکیت ءُ بٹاک جنت
ڈِکّ ءُ ڈِلِکّ: سَک ڈِکّ۔ باز پِر بیگ (کُنر ڈِک ءُ ڈِلِکّ اِنت بزاں سک بَر اِنت)
ڈَلّ: ٹولی۔ رُمب۔ وفد
ڈَنڈاری: مَچّے
ڈُنڈُر: ھما مِید کہ کاش نہ اَنت
ڈُنڈُرپُٹّ: پلپل مود
ڈُوبّا: بلاھیں ٹَرّ۔ زنڈگ
ڈُورّا: (نُنّکانی زبان ءَ) گاڑی۔ موٹل
ڈُولّ: بَدرُوہ ۔ جِنّ۔ بھوت
ڈیرو، ڈیرہ: میتگ۔ بنجاہ
ڈیس: دَین۔ ھَرج
ڈیساں روگ: دیناں روگ
ڈیک ءُ ڈَگّر: پیریں جنین ءُ مردین
ڈُیمبر: ھاک ءِ جُمپ
ڈِیوا: چراگ۔ کندیل
(ر)
راجمان: سماج۔ معاشرہ
ران کنگ: (کپّگی لیب ءَ)پاد ءِ چیردیگ ءُ دومیگ ءَ پِرّینگ
راھرو: راہ ءَ رووک۔ مساپر
رَبیت: رسم۔ روایت
رَپِتن: روگ۔ (مرد ءَ کہ وتا اولاک نیست، پاد ءَ رپتن ءَ نَنگے نیست)
رَٹّا جنگ: دَر نہ برگ ءُ زَپت کنگ
رَٹگ: رَپٹگ۔ باز گپ جنگ
رُچکی: کار ءِ بَھر کنگ دانکہ زُوت ھلاس بہ بیت۔ ھشر۔ ھمکاری
رِچی پِچی: باگچین۔ لَلُّو پَنجُو۔ لَچی داسی
رِدکار: شونکار۔ تامُرانی ایڈیٹر
رَزمیگ: اول لاپیں اُشتر
رَسانک: کلوھ ءِ سر بیگ۔ ابلاغ
رَسانک دَر: کلوھ ءِ سرکنگ ءِ راہ ءُ در۔ ذرائع ابلاغ۔ میڈیا
رِکّ ءُ رٗوم: مردم ءَ شرم ءُ ننگ ءُ آھانی پُٹ
رَکم: تَھر۔ (دکان ءَ رکم رکم ءِ چیز ایر)
رُمب ءُ ریچ: مُچّی میڑی۔ مردمانی آیگ ءُ مُچ بیگ
رَمس: ماہءِ روچ۔ تاریخ
رٗوپ: سَرگرد۔ (ڈگار ءَ چہ روپ ءَ بُرت)
رٗوشَم: روچے شَم۔ ھردومی روچ ءَ
روکڑا: نگدیں زَرّ
رٗومی: ھما کہ روم نہ سائیت
رھانگ: زمین ءِ ھما جاگہ کہ آپ ءَ دِرتگ
رَھرَہ: لکیر لکیر
رَھِش کنگ: ٹَھگ
ریام: دریائی سِنگ ءُ کوہ کہ گرّناک انت
ریامی سانگ: ماھیگے
ریامی شِکّ: ماھیگے
ریبار: (چلّڑاں تْرانج ءُ شیبھاں ریبار)
ریٹا: گنوک۔ دیوانگ
ریجانی: ھما جاگہ کہ مدام سبز ءُ آباد اِنت (چَمّگ یا گْورم ءِ سبب ءَ)
رِیژگُک: مُشک رنگیں سَھدارے بلے مستر اِنت
رِیّوک: پوک
(ز)
زانندگ: زانوک۔ زانتکار
زَبّگ: جنگ۔ شاپگ
زُبّگ: زنڈ ءُ گْونڈ
زَبُون: تَھار۔ کٗور
زَرّاپ: دگہ مادنے ءَ زَرّ ءِ آپ دیگ
زَرّام: بجٹ
زَربشان: دوچے
زِرچَنڈ: دریائی زمین چنڈ
زَرداری: زردار بیگ۔ سرمایہ داری
زِرزانت: دریاوَرد۔ دریا ءِ زانتکار
زَرشود: ناجائز کٹتگیں زَرّانی سرءَ کانودی کارءُ بارے بنا کنگ۔ منی لانڈرنگ
زَرکاری: کارے ءِ تہ ءَ زَرّ جنگ۔ سرمایہ کاری
زِروان: زِر ءِ وانَگ۔ زِر زمین۔ جزیرہ
زِروان بُرّ: جزیرہ نما
زَرّیچ: زَرّ ءِ ریچ کہ زَرّ ءِ کدر کپیت ءُ چیز گْران بنت۔ افراط زر۔inflation
زَکُومّ۔ زَکُونّ: زَھر۔ تَھل
زَکُونّ کنگ: جَور کنگ۔ وَرگ
زِلّ: (ژِیپّگ ات کشمیری لُڑیں زِلّاں)
زَلٗونگ: پِیمّاز ءِ نَرِکّ۔ پیماز ءِ بُن
زَلینگ: آپینکیں چیزے ءَ دگہ آپ مان کنگ
زمین زانتی: زمین ءِ زانتکاری
زِنداب: زندءِ گْوازینگءِ داب۔ طرز زندگی۔ لائف اسٹائل
زندہ دل: یارباش۔ وَژرُو
زَنڈ دپار: زنڈیں دپار وروک۔ باز وروک۔ لاپی
زنگ ءُ ماسیت: گلگ ءُ زاری
زَوک: لِزّت۔ وَشّی
زٗونڈ: کونڈ۔ جوک
زَھرُو، زَھرٗوڑ: دمان ءَ زھر کنوک
(ژ)
ژامب ژامب: کور یا دریاءِ آپءِ توار
(س)
ساتہ سَر: ھما کہ سرئِے ساتگ
ساچشت: سازگ ءِ کار۔ ساچتگیں چیز۔ تخلیق
سار ءُ سما: ھوش ءُ زانگ
سارت ءُ سِرتگ: دیراں ایر بیتگیں ورگ
سارت ءُ سَکٹّ: دیراں ایر بیتگیں ورگ یا مردگ
سازین: سازتگین چیز۔ جوڑ کتگیں۔ ایجاد
ساسَت: ھِیرتیں سامان۔ چیزُک
سالدَر: سال ءِ ماہ ءُ روچانی ھِساب۔ کیلنڈر
سبزاچک: سبزگ۔ کاہ ءُ کشار
سَبزاوَگ: ھُشکاوَگ ءِ چَپّ۔ سبزگ
سُبکواب: ھما کہ گْراں واب نہ اِنت یا گْراں وابے نہ اِنت۔
سَپِینڈُک: (چاچ: ھر ء سَپِینڈُک سی من بار، شپ ءَ تَرّیت ءُ روچ ءَ گار)
سَتاکار: توسیپ کنوک
سَرامَد: سَرَتکگیں۔ سراروک
سَراوان: دَمگے ءِ سَری بزاں گوریچانی نیمگ۔ جَھلاوان ءِ چَپّ
سراھُرّ: اَپس ءِ چار ءُ گزار ءُ کاہ ءُ کدیم کنوک۔ اَپس ءِ شوانگ
سَرپانک: سر ءَ پانِگ۔ کارکنوکانی مستر
سرتاج: سر ءِ تاج۔ دْرستاں شرتر (کاڑانی سرتاج)
سَردکار: ھما کہ کار ءَ دیراں سرجم کنت
سَردِیگ: رُمبینگ۔ راھی کنگ ءُ وت رَند ءَ گون بیگ (پَسانی سَردیگ)
سَرّشتگ:کَھن ءُ ڈگارانی مَستر
سَرِشت: بُنگیج۔ بُنتَب
سَرشٗون: سری شون داتگیں گپ۔ حوالہ۔ ریفرنس
سَررَھبند: مُلک یا گل ءِ مستریں رھبند
سَرکٗونڈ: پاد ءِ کونڈاں سَر ءَ بَھر۔ تْرَبُز ورگ۔ اَڑگ کپگ
سَرگَرد: ڈگار یا دگہ بَندے ءِ آپ ءِ تَرّینگ ءِ رٗوپ
سَرگَڑ: چہ سَر ءَ گَڑتگیں (کاہ ءَ سَرگڑ مکن)
سَرمِکّی: گُلاٹی
سَرمِیر: مستریں میر۔ میرانی میر
سُر ءُ پُر: سُرگ۔ چِست ءُ ایر
سَر ءُ چیر: ھور ءُ تور
سَر ءُ ھیز ءَ بیگ: سْراپ ءَ بیگ۔ اِنان ءَ
سِستار: سستگیں استار۔ شہاب ثاقب
سَک سَکّ ءَ: زیادہ۔ گیشتر۔ باز براں (آ سک سک ءَ رَوّا نہ کنت)
سُک ءُ ڈُکّ: کُٹائیگ۔ اَڑ ءُ کُڑ
سَک سَودا: گْراں سَودا۔ چیزں گْران ءَ بَھا کنوک
سَلامی: سلام دیگ۔ کمتری ءِ منّگ۔ جَھگ
سَمَگُو: وانگ
سَنا، سَنایت: توسیپ
سَوائی: گیشتر۔ زورمندتر
سَوت ءُ سمندری: گوں کُوکّار سوت جن ءُ کائی
سوجکار: سر ءُ سوج کنوک
سٗورتام: تیزواد
سومری: دوست۔ بیلی۔ وَش دْروشم
سَھتیان: پِرگپتگیں چیز کہ زلورت ءِ وھد ءَ کار ءَ کئیت
سَھ وَرگ: رَد وَرگ
سُھرچَک: کمے سُھر
سُھردپ: سُھرچَک۔ ھما کہ دپ ئِے سُھر اِنت (سُھردپیں مِنڈ چَلانگنت)
سُھرمار: سُھر رنگیں مارے
سیاہ پَتّر: اُشترماھیگ ءِ زاتے
سیاہ دار: مُھریں دارے
سِیتہ سر: ھما کہ سرئِے سیتگ۔ ڈاکسر
سیچی: (گُرکانی سیچی، شئے سیچی، دَرسیچی)
سیلَہ: مَدگانی رَم کہ کشاراں آدْروہ کنت
سیوَنج: وسیلہ
سیوی: مائنچگ
سَیھُوت: سئے کس ءِ ٹولی
(ش)
شاند: اشارہ (چہ دستاں مَھرمیں شاندے نہ شَنزیت)
شاھُڑ: کسانیں شاھ
شاہ ھَرچ: بادشاھانی پیم ءَ ھرچ کنوک۔ فضول خرچ
شُبین: دْروشم۔ گوناپ
شپانکو: شوانگ ءِ دپ ءُ دپگریں ورگدانیں کپات
شَتّ: کورجُو
شَربُرّ: شرچیز۔ (پہ ڈوبارگ۔ مِستری ھمیش اِنت؟ ھَو۔ ھمے شَربُرّ اِنت!)
شِرّ ءُ تِرّ: سک شِرّ
شُرد ءُ شَلُوپ۔ شُردءُشَلاپ: سک شُرد
شِرد ءُ مین: لچیں زمین
شَریت: سبب۔ تُشُکّے
شُژدہ: سجدگ۔ بندگی
شَش ءُ پَنچ: دودلگ۔
شِکانِیگ: لوگ یا کاپر ءِ لاپدار
شَکرپُکّی: پَژمی ھلوہ
شِکست: نِزور۔ مُونِس (بتل: شَست ءُ شکست)
شُلُک: شورتگیں جاور۔ نگیگیں ءُ دِھدِھیں وھد
شَلُّم: تْرند شلوکیں ھَور
شَماگ: سری دَزمالے
شَمشیری: پاگاس ءِ زاتے
شُناس: زانگ۔ ادب
شُنچُک: چہ تلگیں چات ءَ آپ کشّگ ءِ وَڑے
شُوتّ: دْراجُولّگ۔ سکیں بُرزیں مردم
شُورّگ: (مجولی لیب ءَ) مجولانی چامپگ ءُ تچگ (شُورّتگ اِت!)
شُوم ءُ شانزدہ: سکیں شُومّ۔ چارکتابی
شٗونِشت: شون دیگءُ سرپد کنگ۔ بریفنگ
شٗونگال: شونکارءِ تْران۔ اداریہ
شَھردار: شھر ءِ مستر۔ مئیر
شَھرستان: ھما دَمگ کہ اودا شَھر ءُ مچکدگ باز اِنت
شِیشلو شالو: گیدی سوتے۔ لیب لچّہے
شِیشُم: شَرداریں دْرچکے
شِیوال: چُکّ ءُ بر (شاہ ءُ شِیوال)
(ک)
کابیا: آپ ءِ سر ءَ تْرپّل
کاپینگ: پِرّینگ۔ دَور دیگ
کاٹ ءُ واٹ: کاڑ واڑ۔ اَڑ ءُ کُڑ
کاچاک: دریائی شَپُک
کارجاہ: کار کنگ ءِ جاگہ۔ فیکٹری
کارسواری: کار ءَ آیگ۔ گَٹّ ءِ گُشاد کنگ
کارگِس: کار کنگ ءِ ماڑی۔ آفس
کارگل: کار کنگ ءِ ادارہ۔ ڈیپارٹمنٹ
کارمُزّ: کار ءِ مُزّ
کارِندہ: کارکنوک۔ اہلکار
کار ءُ بار: باپار
کاکڑی: بادْرنگ۔ تَر۔ سبزی یے کہ ھامگ ءَ وَرنت ئِے
کانچ: شِیشّگ
کانڈَرگ: ڈُرگ ءُ کپگ۔ نِزور تَرّگ
کانڈیل: کَڑب ءِ ڈِیلّ
کاہ ءُ کدیم: دلوت ءِ ورگ۔ گور کنگ
کپ: سِیرکگیں ڈَنّ (واھگ ءِ کپ من بے تو گْوازینتگ)
کپتَر: ھما پس کہ آئی ءِ گوشاں اِسپیتیں ٹِکّ پِر
کپّگو: گلّوئیں ماھیگ ءِ زاتے
کپوت تِنگ: یَک تِنگ۔ یکیں تنگ ءَ نوشگ
کُپّوئیگ: پس ءِ نادْراھی یے
کتابجاہ: کتابانی ایر کنگءُ وانگءِ جاگہ
کُتُب: گُوریچان ءِ نیمگ۔ بُزرگیں مردم
کتراپ: کتر ءِ آپ۔ برپی آپ
کِت ءُ نار: کِتّگ ءُ نارگ
کَٹگ: گُٹّ ءِ کچگ دیگ ءُ شاکارگ آیگ۔ مِیدانی وت ماں وت مانگِیشّگ
کَٹّگ: سیاہ ءُ اسپیت رنگیں دلوت
کِچّ ءُ تُوتّ: مکن۔ پابندی۔ گْوش ءُ کا
کَد: سمات۔ لِڈّ ءُ پٗومَڑ
کڈّایگ: کڈّن کنگ۔ کارے کنگ ءَ گْوشگ
کَڈّایگ: کَڈّے (کلّے)جنگ ءُ تَلک ءِ چیر کنگ
کَراکُلی: چہ گْورگ ءِ پوست ءَ جوڑ بیتگیں کُلاہ
کُرپونز: گْونڈ پونز
کرزِشت: کرزگءِ ھَدّ۔ اھلیت۔ میرٹ
کریاب: ھَلاک۔ سک جنجال۔ کارے ءِ نہ ٹَھگ ءِ سبب ءَ اَزاب
کریٹ: دار یا کاپُور ءِ ڈبّا (چہ انگریزی)
کِڑگ: شَمپگ۔ لاگر بیگ
کڑنجا: راہ نشان۔ پَند شون دیوکیں تَھتگ
کڑے بَڑے: گڑ گڑ۔ بیکاریں گپ۔ گْران ءُ چپ ءُ چوٹیں ھبر
کسانام: کسانیں نام۔ (کتاب: کتابُک، پَڈّ: پَڈُّل)
کستر ءُ مستر: اختیاردار۔ ھرچیز ءِ مستر
کِشارکاری: کِشت ءُ کشار
کِشدان: کِشت ءُ کِشار
کِشکی: بلاھیں لنڈر
کِشمِش: مَیمِیچّ
کلاتی: تِلکاں گْوزی لیب ءِ راستے
کلانکُلُو: پہ مسکرا
کلّ ءُ کسارت: مردم ءِ کل کنگ ءِ کار
کُلّ ءُ کال: کُلّ ءُ جَکّ۔ کُلّگ ءُ جکّگ
کلکش: کلکشاں۔ استارانی مُچّی
کلمو: گْوراک کانٹی۔ درمانکاھے
کِلینڈر: گاڑی ءِ کلینڈر۔ (انگریزی کلینر یا کنڈکٹر ءِ بلوچی)
کمانُک: کسانیں کمان۔ کسانیں بریکٹ ءِ نشان ’’()‘‘
کُمبیل: (کُمبیں بیلگ) کسانیں جُھلیں بیلگ
کم شکری: ماں ھون ءَ شکر ءِ کمّی hypoglycemia
کم کاسگ: کسان دلیں مردم۔ کم ظرف
کنّات: کہن جنوک
کُنال: دلوتانی آپ دیگ ءِ پْراھیں درپ
کُنٹ ءِ جنگ: مارگ۔ شک کنگ۔ وَسّراوت زانگ
کُنِش: کار ءُ کِردار
کنّو، کنّہ: پَتن دپیں زَھم (چاکر کنّو ءَ کوت ءَ کن)
کٗوت: سِلاھ ءِ ایرکنگ ءِ جاگہ
کْواٹگ: اُکُّڑگ۔ بند ءُ بوگے ءِ لَگُشگ
کٗوتَر: کپوت
کوسا: سبزی یے
کٗوشک: (کھن ءُ کوشک)
کٗوشُم: کُشت ءُ کُشار
کُوکّار ءُ واھی: جاک ءُ سَلوات
کْوک: دْرچک ءِ مُورک۔ کونڈ ءِ کَلّ
کُولّ: (پِیمّاز ءِ کُولّ)۔ پِیماز ءِ نَرِک
کٗوندو: ھما پات کہ ناہ ئِے مان بیتگ
کونڈکلّ: کونڈ ءِ پُشتی نیمگ ءِ کلّ۔ کونڈ ءِ کْوک
کٗونڈوئیگ: کُکّڑانی نادْراھی یے
کوھی سانگ: ریامی سانگ۔ ماھیگے
کیپالی: مُونس۔ شکست (ھُدا مارا کیپالی مہ کنت)
کِیچو کِیچو: پس ءِ توار کنگ ءِ وھد ءَ گشنت
کِین بَند: اُشتر ءِ دُمب ءِ چیر ءِ ساد کہ رَھت ءَ داریت
کِین شموش: ھما کہ سک بیھال بیت
(گ)
گاٹ ءُ پَریٹ: جنگی زور ءِ پیش دارگ
گادَگ: گاتگیں۔ (منی کُلاہ کُج اِنت؟ ایش اِنت تئی گادَگ!)
گارٗوٹ: ڈالچاریں ءُ گُمنامیں مردم
گالایگ: گال ءُ بولی بیگ۔ گپ جنگ
گالتوار: گالےءِ گشگءِ وَڑ۔ تلفظ
گالرِد: گالانی رِد کہ سرجمیں گپے بہ جنت۔ جملہ
گالشون: گالانی شون۔ گالانی مانا ءُ گِیشوار۔ فرھنگ
گالگنج: گالانی گنج۔ لبز بلد ۔ بزانت بلد۔ ڈکشنری
گانڈ کنگ: گَڑگ۔ سِندگ
گانڈی: لاپی۔ باز وَروک
گاھُرّ: زِر ءِ تہ ءِ ھور ءُ گْوات ءِ تُوپان
گپچَرّ: بَٹاک۔ دْروگیں تْران
گُتّا: جُوّائی ءِ جاگہ
گِچینکاری: اُگدہ دارانی گچین کنگ۔ انتخابات۔ الیکشن
گِدار: نوکیں دَورءِ دْراجیں کسّہ۔ ناول
گِدارُک: ناولٹ
گُد شٗود: گُد شودوکیں مردم یا مشین
گَرّ ءُ گبرّ: گرّناک۔ زِبر (چاچ: بُن ئِے گرّ ءُ گبرّ اِنت، سرئِے نُگرہ ءُ زَرّ اِنت)
گِردکاری: (واڑہ ءِ) دارءِ تْراشگ ءُ گِرد کنگ
گِرگِڑی: کسانیں گُگّو
گرم سَر: جوشوئیں مردم
گرم پَٹّی: درمان جتگیں پَٹّی یے کہ ریش ءَ پُھتگ کنت
گْرُمچہ: مُچّی ءَ رُدگ (پُلّ یا پُٹ ءِ)
گرمشین، گرم مشین: تُپنگے کہ باز تیر ھور ءَ جنت
گْرنچگال: ھما گال کہ دو گالرِداں گْرنچ دنت چوکہ بلے، ءُ۔
گُروناک: تَمرد۔ پُرگْوات
گِر ءُ چِیلّ: کشّاں چیل
گِر ءُ دار: مِڑوکیں مردمان ءَ گرگ ءُ دارگ۔ سَلاہ بِناہ۔ ٹَھینگ
گرّی: ھمائی ءَ کہ گَرّ اِنت۔ پاگاسیں ماھیگ ءِ زاتے
گَڑائینگ: جوھان ءِ تیار کنگ
گَڑٗول: مزن ءُ گْرانیں دُرّ
گَڑیلّگ: سرگ۔ کانپول (تئی کاراں سَر پِر بی، ناں گَڑیلّگ)
گزدانی: سارمیں ماھیگ ءِ زاتے
گژّینک: گُوتی گونڈار
گَژّینگ: گَژّگَژ ءَ میزگ
گسڑ: گس۔ گند۔ ناکارئیں چیز۔ (گند ءُ گسڑ)
گُشان: سَریگ
گُشتانک، گْوشتانک: تْران۔ تقریر
گُشتِن، گْوشتِن: کول۔ دانائی ھبر
گشئے، گْوشئے، گوشئے زاناں: پہ درور دیگ ءَ گشنت
گل ءُ چَل: گل ءَ بال
گِلّ: پِلّ۔ ٹیری لیب ءِ کلُّک
گُلاب: پُلّے
گُلابی: رنگے
گُلاٹگ: مزنیں گُٹّ گرگ
گُلاٹی: سَرمِیکّی
گُلام چوٹ: ڈَکّ ءِ دپ ءِ پِرتَرّینتگیں دیوال
گُلائیش: اَمباز کنگ
گلبیر دیگ: پِلکّگ ءُ ورگ
گَلّڑ: جان ءِ پُرّی (جٗون ءُ گَلّڑ)
گَلمَت: گیدی کسّہانی ھمے جناور کہ چہ دپ ءَ آس شانِیت
گَلنازی: لاڑُکی
گُمنام: گار یں۔ ھما کہ بے نام ءُ نشان اِنت
گمناک: گمیگ کنوک
گَنتِر: گندہ تر۔ ھراب تر
گنجی پراک: پَشک ءِ چیر ءِ پوشاک
گْوات آپُس: نادْراھی یے کہ زالبولاں گیپت۔ لاپ اِش لاپ پُرّی ءِ وَڑ ءَ گوات گران کنت
گْواج، گْواجِن: مَڈّی۔ وسائل
گْوارِشت: ھَور ءِ گْوارگ ءِ کچ ءُ کساس
گْوازی گِر: لیبی
گْوپش: زمستان ءِ نَمبیں سارتی (گْوپشیں بانگواہ)
گْوراک کانٹی: درمانکاھے۔ کلمو
گْورپان: نَزّیک گْور
گٗور پَڈّنی: ماھیگے
گْورچک: مُرگ ءِ سینگ ءِ گوشت
گْورسام: ھما تپ کہ سارتی ءِ جنگ ءَ گیپت
گْورکپگ: گوں تْرندی کارے ءَ بِنا کنگ (گوں ڈُھل ءِ توار ءَ آ گْور کپت ناچ ءَ)
گُوریچان: کُتب ءِ نیمگ
گٗوڑانی: زمستان ءَ ھور ءَ پد ءِ سارتی
گٗوز: پہ سوچگ ءَ یکجاہ کتگیں بیکاریں کاہ ءُ بُوچّ ءُ ڈنگر
گوش ءُ پونز کنگ: گوش ءُ پونز ءِ بُرّگ ءِ سزا۔ دْروشم ءِ کروجگ
گٗوشتناک: گوشت ءَ پُرّ۔ پَزّور
گوشداروک: ھبرانی دلگوش کنوک
گوشو: مزن گوش
گوک واب: ھما مردم کہ اَلدو واب ءَ آگہ نہ بیت۔ گراں واب
گٗولاہ: (لَٹّ ءُ گولاہ)
گولاھُو: اَپشال۔ ابدال
گْوندو ءُ امان کنگ: گْوندو دیگ۔ دم ءُ چُوپّ ءِ زور ءَ کارے پَرمایگ
گْوندینگ: نیک دُوا یا بَد دُوا دیگ (زاہ گْوندینگ، مَرگ گْوندینگ)
گْوھرِیچک: زمستانی شینک کہ موسم ءَ گْوھر کننت
گْوھمان: بَھمان۔ (پِلان ءُ گْوھمان)
گیام: (دَنز ءُ مُج ءُ گیام)
گِیتکاہ: دلوتانی سگندان ءُ روتانی گہتگیں کاہ ءُ بُوچّ
گِیتگَزّ: گَزّیں دْرچک ءِ تَھرے
گیدی کسّو: کوھنیں کسہ
گیدی لبزانک: وَھدی شئیرءُ کسہ، بتلءُ چاچ
گیرٗوت: گیشیں روت۔ اَپنڈکس
(ل)
لاپ ءُ پُچّ: ھمروچی ھرچ ءُ دَرچ
لاپ پُرّ: ھما جنین یا مادگیں ساھدار کہ لاپی چُکّ ئِے ھست
لاپ چارینی: مُپت ءَ نندگ ءُ ورگ
لاپ ریچ: ھما ورگ یا درمان کہ لاپ ءَ ریچیت
لاپ کیر: ھما کیر کہ لَٹّ نہ اِنت گڑا سک کسان انت
لاپ گار: ھما کہ ایوکا پہ لاپ ءَ تچیت
لانچگ: بُرز کنگ (آستیگ ءِ لانچگ)
لائینگ: چہ بُرز ءَ ایرگیجگ
لَبزانت: ادیب
لَبزانک: ادب
لُپُّک: لُوپُک۔ چَلّ۔ کیر ءِ سَر ءِ پوست
لَٹّ ءُ کُٹّ: پہ لَٹّ ءُ لگت جنگ
لَٹّ ءُ گولاہ: گوں لَٹّ ءُ ڈَنڈایاں
لَٹُک جنگ: اَڑل دیگ۔ کار ءَ شری ءِ سر ءَ نہ کنگ۔ جُگاڑ کنگ
لَٹ شاپ: لَٹ جنگ۔ لاٹھی چارج
لِچّوک: کاھے کہ پُچّاں لِچّیت گوں۔ پُشیش
لَس: اَنچنائیں۔ رِدی مردم یا چیز
لَشکرجاہ: لشکر ءِ دوارجاہ (چھاونی)
لَشکرکشّی: فوج کشّی
لِکُّو: پاد ءِ لَنکُکانی سر ءَ اوشتگ
لَکّی: اَپس ءِ شرّیں زاتے
لِمپ ءُ لُوشت: پَشّانک یا دگہ سببے ءَ لِمپانی رچگ
لَوّا: شیپتال۔ بے اگل
لٗوجگ: دٗونگ۔ لگاشگ (ھِنّیاں سالونک ءِ دستاں لوج اِت)
لوگبانُک: لوگی۔ زال
لوگواجہ: مَرد۔ جود۔ لوگے ءِ مالک
لَوہ: دار یا دگہ چیزے ءِ پتنیں ٹُکّر (مرچاں وانگجاھاں لَوہ ءُ سلیٹ نیست)
لوھار: (لوھاریں مِید)
لیٹو: پَزّور ءُ گِلّڑ
لِیک: لکیر
لیلا پیلا کنگ: پہ کارے ءِ نہ کنگ ءَ نامہ ءُ نِیمّون کنگ
لِیلّام: بولی دیگ ءُ بَھا کنگ
لینڈی گونڈار: گیتی گونڈار۔ لینڈ لیٹ دیوکیں کڑُک
(م)
ماد: بَر۔ تٗوم۔ بُن
ماسیت: گلگ (زنگ ءُ ماسیت)
مالک: واھُند
مامٗول: اوست (مُھت ءُ مامول)
مانِش: گور۔ کبر
مانشجاہ: گورستان۔ کبرستان
ماھواری: ھرماہ۔ جنین ءِ سرشود
مائینچگ: سیوی۔ چو ڈَنڈِسک ءَ بارگیں وراک یے۔vermicelli
مُپت وار: مُپت ءَ وروک۔ دگر ءِ چمدار
مُٹّ جنگ: وت لِزّتی
مرائر: (پِیتّ ءُ مرائر)
مُرجَگ: کست ءُ کینگ
مُردنی: وتی گپ ءِ راستی ءِ گْواھی دیگ ءِ واستا گُشنت (مُردنی، من چم ء وت نہ دیستگ)
مَرزبوم: بوتن جاہ۔ ڈیھ
مُرگ پانچ: دوچے
مَرّند: کاھے
مِسال: دَروَر
مَست ءُ کلندر: سک مَست۔ سک زھر گرگ
مَستاپ: مَستگ ءِ آپ
مُستجا: دعا ءِ قبول بیگ
مَستری: واک۔ اختیار
مِستری: گاڑی ءُ مشینانی کارزانت
مُکام: گیگان گرگ
مکئے: ھمے کئے اِنت ۔ نام دل ءَ مئیت گڑا اَنچو گشنت (مکئے کجا شت؟)
مُکیمی: مُدامی
مَلّاڑ: بوجیگ ءَ کارکنوکیں مردم
مَلائک: مَلِک۔ پْریشتگ
مَمات: سک نِزور کہ سُرگی مہ بیت (تَپ ءَ نُنّک مَمات کتگ)
مُنّا سواسو، مُنسا سواسو: ماھیگے
مَنّانک: ھما گْواھی کہ مَنّین اِیت۔ ثبوت
مِنوَر: وَشھال۔ نیک دُوا ءِ وَھد ءَ گشنت(سبز ءُ مِنوَر باتئے)
مُوبَنگ: مَیتِین۔ ھِیب
مٗوچ: ھِیرت ءُ بورہ بورہ ۔(زیادھیں گْرادگ ءَ گوشت موچ بوت)
موسمبی: تْرنج ءِ رنگیں نِیبگے کہ شیرکن ءُ تْرپش ھوار اِنت
مَولانگ: مَست۔ شیپتال (پِلانی مَولانگے)
مٗولِشت: دَنز ءُ آڈھور۔ مَدار۔ مَھتلی
مونگاڑو: (سھتے ءَ مونگاڑو کن اِت تْرمپاں)
مونگل: سک سُچگ۔ سُچگ ءُ تْرند بیگ
موھری: (شئیراں ھما مرد جننت کہ وت موھری داواگِر انت)
مُھاڑ: تَب۔ چاڑ
میراسی دَرد: نادراھی یے
مِیرانٹ: اُشتر ءِ نادْراھی یے کہ کاہ ءُ آپ نہ کنت
میھَڑ: اِسپے پس ءِ رَمگ
(ن)
نااُستا: نابلد
نااُمیت: دلپروش
نااِنساپی: زُلم
نابالِک: کم سند
ناپَرمان: مسترین ءِ گپ ءِ نہ زیروک
نابَستگ: ھما کہ کسی بیراں نہ اِنت۔ غیرجانبدار
ناچی: ناچ کنوک۔ ناچو
نادِلسِر: نہ وَژدَمیں مردم
نارُشتی: جی ءِ لیب
نازل: ناز ءُ ادا کنوکیں جنک
ناسِتکی: بے باوری۔ ھچ دین ءِ نہ مَنّگ
ناکُن رنگ: ناکُناں جنگ ءِ رنگ
نالِشت: نالگ۔ پِریات۔ چہ سرکار یا آمیدگس ءَ دزبندی کنگ
نامدات: کتاب یا تامُرےءَ کسےءِ نامءَ کنگ۔ انتساب
نامو: نامہ۔ کارے کنگ یا نہ کنگ ءِ نِیمّون۔ (نامو ءُ نیمون)
ناوار ءُ گَڈّگ ریچ: نام گُشگی مہ بیت گڑا اَنچو گشنت (تئی نام کئے اِنت؟ ’’ناوار ءُ گَڈّگ ریچ!‘‘)
نائب: کُمکّار
نایاپت: بے دَروَر
نَباشَد: جون۔ آڑال۔ نابود
نِبیدگ: آڑال۔ کپتگیں
نَجَن: سَون ءُ مُھر ءَ رَند جن ءُ مرد پہ یکے دومی ءَ نَجن ءُ نَمرد بنت
نِدوار: نِد ءِ وارتگین۔ مِیدانی رچگ ءِ نادراھی یے۔ مِیدوار
نَرگِھانچ: مُرگے
نَرم: لَھم
نَرمادگ: ھماکہ ناں سرجمی ءَ نرینے ناں مادگینے
نَرم تَب: مھربانیں مردم
نَرمَگ: نرمیں جاگہ
نِزَر: چَمّ ءِ گِرِشت۔(کماش ءِ نِزر کُنٹ اِنت)۔ بدیں نگاہ (چُک یکے ءَ نِزرکت)
نِزربند: چہ نزر ءَ رَکّینگ ءِ بند ءُ تائید
نِژوار: دَپِیل۔ سراروک
نِسار: ھمپاس
نَسل: پُشت۔ پَدریچ
نُکمبگ: ورگ
نِگارگْواپ: رِد ءُ سچکان
نگدانک: نگدی نبشتانک
نگدکار: نگدکاری کنوک۔ شر ءُ ھراب ءِ گِیشّینوک۔ شرگدار
نُگدہ: کارنامہ
نَمَرد: نَجَن: سَون ءُ مُھر ءَ رَند جن ءُ مرد پہ یکے دومی ءَ نَجن ءُ نَمرد بنت
نَمَنّ: نہ مَنّوک۔ یاگی
نَمُونگ: داب۔ مِسال
نَنّا: (نُنّکانی زبان ءَ) نگن۔ نان۔ ورگ
نِندجاہ: نندگ ءِ جاگہ۔ مَگُونّ
نَوا: دِل سَپا
نوار: رِیلّ۔ کیسٹ
نوشاپ: نوشگی چیز۔ شربت یا شراب
نوشاتِر: درمانے
نوک باھند: ھما مردم کہ نوک پِڑے ءَ ایرکپتگ
نوکر: ھِزمتکار۔ چاکر
نوک گْور: نوگلیں جنک
نِھال: دْرچک کہ چہ یک جاگھے گْوجگ ءُ دگہ جاگھے کِشگ بیت
نِھال کنگ: چہ بُن ءَ گْوجگ
نُھمَت: مُرادانی نوبت۔ (لَجّ ءِ نُھمتیں جیگبند ءَ)
نْیادی: نِھادیگ۔ مارکیٹ
نْیاڑی: جنین آدم۔ نشتگیں جنک
نیاسگ: ناسگ۔ پہ رِد ءُ بند ایر کنگ
نیامت: رِزک ءُ روزیگ
نیلبوم: نیل رنگیں(نیلبومیں زِر)
نیم شَلٗونگ: ناسَرجم
نَیھات: نَیّات۔ نام ءُ نشان
(و)
وانِشت: وانگ ءِ کار یا وانگ ءِ کچّ ءُ کساس۔ مطالعہ
وَڈّیرہ: میتگ یا کُٹُمے ءِ مستریں مردم
وَردَاری: ورگءِ گرءُ دارءُ پَھریز۔ ڈائیٹنگ
ورنامُشکو: ماھیگے
وَزن: گْرانی
وَزنی: چست کنگ ءَ گْران
وَژنود: رَزا
وَسّیاد: وت سیاد۔
وَش تْراپ: وَش آواز
وَش چامَل: ڈَولدار
وَش کُلٗونٹ: مَچّے
وش گُمانی: وَش مَنّی
وَگّڑ: (وَگّڑیں جنک)
وَھی: دَور۔ زمانگ
(ھ)
ھاجت: گَزر۔ لوٹ
ھاجتمَند: گزرمند
ھارجت: ھار ءِ تاوان داتگیں
ھازگی: چِلّ ءُ لیگار
ھال پُرسی: ھال ءِ گرگ
ھالوان: ھالانی وانوک۔ ھالانی پیش کنوک۔ نیوز ریڈر
ھَبرسِندی: ھبربندی
ھام کنگ: ھَشتی یا چَوکی ءِ لیب ءَ مُلّا بیتگیں چُکّ ءَ پدا لیب ءَ ایرگیجگ
ھُپّوک: پُوگّا۔ غبارہ
ھَجمبینگ: سک دْرھینگ (چہ تپ، گْوھر یا تُرس ءَ)
ھِجّی: لَبزے ءِ آب
ھَڈّ دَرد: بِرتپگو۔ ھڈ ءُ بندانی درد کنگ
ھراب تَراب: ھراب۔ نگیگ
ھُرژَپّگ: زوراں وتی نیمگ ءَ چِکّگ
ھِرکت: اَرزشت
ھَژدَری: اَلّمی۔ لازمی
ھساب: شُمار
ھِسابدار: زَرّانی ھساب ءِ داروک
ھساب کتاب: ھساب ءُ داد
ھُشکوئیگ: چُکانی نادراھی یے کہ دستءُ پاداں ھُشک کنت۔ پولیو
ھُشکی: زمین ءِ ھما بَھر کہ آپ نہ اِنت۔ آرتینکیں دَرمان
ھَلاک: جَنجال۔ اَزاب
ھَلینگ: سُبک سُبک ءَ تچگ ءِ دابے
ھم باسکی: پَجّی ءَ۔ گوں ھمزوری
ھَمبُرّ: یکیں بُرّ ءُ گاٹ ءِ۔ یک وَڑین
ھِمّت: زور۔ ھاٹِیگ
ھم چَھرگ: ھمرنگ
ھَمسَنگی: وزن ءِ یک بیگ۔ ھلوا ءِ تَھرے
ھم گنگل: ھمسرو۔ سنگت
ھنر: رِپک۔ کارزانتی
ھنربانز: ھما کہ ھنر ءُ ھیلہ کنت
ھَوپَت: گیگ۔ وار۔ وَس (مئیگی ھَوپتے نہ اِنت)
ھُوتّی: ژَپّگ (ھُوتّی پہ ھُوتّی کنگ)
ھَور ءُ ھَرّگ: ھور ءُ ھار۔ ھور گواران
ھُوشّ کنگ: ھُشتر ءِ جوکینگ ءِ وھد ءَ ’’ھُوشّ ھُوشّ‘‘ ءِ توار کشّگ
ھٗوشُم: جُگ ءِ دوئیں سرانی دار
ھیدریچی: جُھد ءُ جکانسری
ھِیرت چین: ھُورت ھُورت ءَ چتگیں مِید
ھَیزرانک: جوانیں دَزلَٹّے
ھیلکاری: دَربرگ۔ ٹریننگ
ھَیلہ: لاڑ۔ ھما کہ ھدّءَ گیش دوست دارگءِ سببءَ گہتگ