نمدی یے پہ ذوالفقار علی ذلفی ءَ۔۔۔ نمدی نمبر 7
 مڑاہ داریں ذلفی
 تئی گڈی نمدی پہ من یک ہنچیں ارشے بوت کہ من وت نہ زانت من کُجا بیگواہ بوتاں۔ یک نیمگے من ءُ دومی نیمگ ءَ شہ زانتی (فلسفہ) ءِ جُلگہیں زِر۔۔۔۔ ھیر دنیائی گپ جَنگ ءِ وہد نہ اِنت۔ فلسفہ چی یے؟ آیا ھنوگیں زمانگ ءَ فلسفہ پہ انسان ءَ ھژدری اِنت یا ناں؟۔ اِے جستانی پسہ ءَ مدئے آں تاں گہتر اِنت۔۔۔۔۔۔ تو جاہے گوشتگ ات کہ من ءَ وجودی فلسفہ (ھستانکی ءِ شہ زانتی) دوست نہ بیت۔ نہ زاناں پرچا؟۔۔۔۔۔
 بَلے من وجودی فلسفہ ءِ سرا تران کنگ لوٹاں۔۔۔۔ وجودیت چی یے؟ بے شک ایشی ءِ سرا تران کنگ منی وڑیں نابزانتیں مردمے ءِ واستا چہ نَریں پَس ءَ شیر ءِ کشّگ ءِ برابر اِنت۔ ۔۔۔۔ بلوچ گوشنت کہ دریا سور اِنت بَلے تِنگے گران ئِے۔۔۔۔۔ وجودیت یک فکری ءُ لبزانکی جنزے۔ آئی ءِ ردا ہر انسان وتی ھیال ءُ لیکہ ءِ درانگازی ءَ آجو اِنت۔ لہتیں گوشیت کہ وجودیت اے دنیا ءَ انسان ءِ ھستی ءِ جار اِنت۔ اے ہما انسان ءِ ھستی ءِ جار اِنت کہ آئی ءِ درگت ءَ ہائیڈگر ءَ گوشتگ آ اے دنیا ءَ چگل دیگ بوتگ ءُ آئی ءِ سزا ایش اِنت کہ آ ہمے ھال ءَ زندگ بہ بیت۔ آ مُدام جیڑیت کہ من کئے آں۔ آئی ءَ را اے دنیا ءَ کئے ءَ چَگل داتگ؟ آئی ءِ مالک آئی ءِ چماں پرچا اندیم اِنت؟ آئی ءَ اے دنیا ءَ آرگ ءَ چہ پیسر پرچا جُست گرگ نہ بوتہ؟ آ چو یونان ءِ لچہ کار سوفو کلیز ءِ وڑا جیڑیت کہ ‘‘شرتر ہمیش اِنت کہ انسان پیدا مہ بیت، ءُ اگاں پیدا بوت گڈا شرتر ایش اِنت کہ آ اے جہان ءَ چہ زوت سپر بہ کنت’’ پمیشکا عرب شاعر ابو العلا معّری جاہے گوشیت کہ
 ھَذا جنَاہ ابی عَلَیّ و ما جَینت علی احد
 ( منی پِت ءُ مات ءَ منی سرا اے ظلم کتہ کہ من ءَ پیدا کتہ۔ بَلے من اے ظلم ءَ کسی سرا نہ کناں)
 دگہ جاہے معری گوشیت
 تعب کلھا الحیاة فما اعجب الامن راغب فی ازدیاد
 (اے دنیا مپتیں جیڑھے، دردے، رنجے، من ھیراناں کہ لہتیں مردم انگہ زندگ بوّگ لوٹیت)
 ھیر پدا فلسفہ ءِ وجودیت ءِ نیمگ ءَ کائیں۔۔۔۔۔۔ ھو اے اِنسان جیڑیت کہ آئی ءِ نسیب ءَ مرگ نبیسگ بوتہ گڈا اے زند ءِ مول ءُ مُراد چی اِنت؟
 کئے بہ زانت باریں آسرئِے چی اِنت
 ما وت ءَ کُشت پہ زندگی اینچو
 پمیشکا بیچارگیں کامیو ءِ کارست جاہے جاہے کوکار کن اَنت کہ بیا مرگ ءِ دیما اوشتیں۔۔۔۔۔۔ اِدا صبا دشتیاری ءِ شعری بندے ہم من ءَ یات اتک کہ (تو گوشتگ ات کہ منی دست بہ رستیں من صبا دشتیاری ءَ فلاسفرے گوشتگ ات) آ گوشیت
 اِے سرمچار مرگ ءَ مڑاہے گون کن اَنت۔
 دگہ جاہے گوشیت کہ
 واب لوٹ اَنت کہ ارساں ھون بہ کن
 ھو اے مَرگ ءَ مڑاہے گون بہ کن
 ذلفی مرگ پہ انسان ءَ مُدام یک جیڑھے بوتہ ءُ انگہ جیڑھ اِنت۔ انسان جیڑیت، چاریت، گندیت، ماریت، فہمیت، ترسیت، وھم کنت۔ انگہ باریں دگہ چے چے کنت۔
 کامیو نبشتہ کنت۔۔۔۔۔ ‘‘یک ہنچیں روچے کیت گڈا ہما جنین ہم مارا چو درآمد ءَ چاریت کہ کمو ماہ پیسر ما دوست داشتگ ات۔ بوت کنت کہ ما آئی ءِ لوٹ ہم کتگ بَلے یک اناگہ ءَ آ مارا تہنا کنت’’۔۔۔۔
 برے برے من ھیران باں۔۔۔۔۔ راستی اے رنگ ءَ دیما کیت۔۔ ھو سارتر اِنت کہ وتی کارستاں اے وڑا گپ پرمائیت ‘‘ دنیا ءِ اے مردم پہ ما چو دوذھ ءِ وڑا اَنت’’ اے وَ راستی اِنت۔ باز براں چُش بیت انسان گوشیت منی زندگ بُوگ ءَ ہچ فائیدگ نیست۔ پمیشکا آ وت کُشی ءِ زِر ءِ نیمگ ءَ چماں شانک دنت تاں گندیت زند بے معنائیں چولانی سرا بے ناحدائیں بوجیگے۔۔۔۔۔ پراندالو ءِ گپ گیر کیت۔۔۔‘‘ ما وشی ءَ وتی حق سرپد بئیں۔ ما زنگ جَنگ ءُ جُست کنگ ءَ ہما وہد ءَ بندات کنیں کہ ما یک جیڑھے ءِ آماچ بہ بئیں’’ مارٹن ہائیڈگر نبشتہ کنت کہ ‘‘ انچائیں مردم پمیشکا چہ راستی ءَ دُور اَنت کہ آ وتی وابانی جہان ءَ بیگواہ اَنت۔ ہمروچی زند ءَ آ پہ وت گراں جانی یے سرپد بنت۔ پرچا کہ آ نہ زان اَنت مارا چے لوٹیت ءُ ما پرچا زندگیں’’
 بیا سارتر ءِ گپاں گوش داریں۔۔۔۔۔
 ‘‘ وجودیت ءِ اولی کار ایش انت کہ آ ہر انسان ءَ اے درگت ءَ آگاہ کنت کہ آ چی یے ءُ آئی ءِ ھستی ءِ سرجمیں ذمہ واری چی اِنت۔ ما وہدے گوشیں کہ مردم وتی ذمہ وار اِنت گڈا ایشی ءِ بزانت اے نہ اِنت کہ آ ایوک ءَ وتی جند ءِ ذمہ وار اِنت بلکیں آ درستانی ذمہ وار اِنت’’ پدا دگہ جاہے گوشیت کہ ‘‘بندات ءَ انسانے ہِچّے ہم نہ اِنت۔ آ ھما وڑ بہ لوٹیت وت ءَ ساز اِت کنت’’ ‘‘انسان اے دنیا ءَ چماں کہ پچ کنت تاں آ وت ءَ یک درآمدے ءِ وڑا گندیت’’ اے گپ ہم گوشگ بیت کہ انسان ءِ درآمدی ءِ جیڑھ چہ صنعتی انقلاب ءُ انسان ءِ شہراں آیگ ءُ جہ منند بُوگ ءَ پد بندات بوتہ۔ مشینانی شور ءُ شار، چاگرد ءِ نازرکی ءُ جیڑھانی سبب ءَ انسان ءِ جیڑھ گیش بوتگ انت۔ سارتر مہر ءُ دوستی ءَ یک وھمے سرپد بیت۔ ابرم ءُ جنین آدم ءِ زیبائی ءِ درگت ءَ آ گوشیت کہ اے دروگ اَنت۔ آئی ءِ گوشگ اِنت کہ انسان ءَ لوٹیت آ یک آزاتیں زندے بہ گوازینت۔
 پدا ما البرٹ کامیو ءَ گندیں۔۔۔۔ اِدا کامیو ءِ در ءِ دپ ءَ مُدام مرگ ءِ جیڑھ ءِ سرا گپ ءُ تران بُوگ ءَ اِنت۔ بوت کنت کہ آ پمیشکا مرگ ءِ سرا گپ جنت کہ آئی ءَ وتی کماش گیر کیت۔ زانگ بہ بیت کہ کماش ءِ بیرانی ءِ وہد ءَ کامیو یک سالی گونڈوے بوتہ ءُ آئی ءِ کماش اولی میاں استمانی جنگ ءَ جَنگ بوتہ۔ دی پلیگ ءِ کارستے اے وڑا تران کنت۔ ‘‘ہما شریں بنت آ زوت روَنت۔ زندگی ءِ سپر ءَ ہمے وڑ بیت’’۔ کامیو گوشیت کہ انسان ءِ زندگی ءِ مستریں جیڑھ وت کُشی اِنت۔
 ذلفی آئی ءِ گدار آدرمد بلکیں تو وَ ونتہ۔ آ وتی مات ءِ مرگ ءَ ہچ تکانسر نہ اِنت۔ مات ءِ میت ائیر اِنت آ نشتہ سگریٹ کش ایت۔ مات ءِ کل ءُ کسارت کنگ ءَ پد، روت تژن ءُ بچکندی تامرے چاریت۔ سسی فس ءِ کسہ ۔۔۔۔۔ ‘‘ہما دیوتا ءَ کہ سسی فس ءَ سزا داتہ کہ آ یک ڈوکے بہ زوریت ءُ کوہ ءِ ٹل ءَ بہ بارت ءُ اودا چہ ڈوک پدا جہل ءَ کیت۔ آ دیوتا ءَ اے گپ شریں وڑے ءَ زانتگ کہ درستاں گندہ تریں سزا بے مُزّیں محنت اِنت’’۔
 کامیو گوشیت کہ ‘‘مزنیں مہم ءُ پگرانی بنداتی گوں بےسر ءُ پادیں ھیالاں چہ بیت۔ مُدام مزنیں کار ہوٹلانی تہا یا چار راہانی سرا بندات بوتگ انت’’
 ذلفی دل ءَ گوشت کہ دستوئیفسکی ءِ یک ءُ دو گدار ءِ سرا ہم ترانے بہ بیت بَلے اِے نمدی ءَ تہا من دستوئیفسکی ءِ گدار ءِ سرا تران نہ کناں۔۔۔ دیمی نمدی ءَ اگاں زند ءَ نہ دروھ اِت گڈا الم دستوئیفسکی ءِ سرا ترانے بیت۔ چیا کہ دستوئیفسکی ءِ کارست ہم بے معنائی ءِ مُجانی تہا بیگواہ اَنت۔
 اڈے وجودی کسمانک کار اونسکی ءِ گپے یات اتک۔۔۔۔
 ‘‘من ءَ بژن بیت کہ زندگی یک تُرسناکیں وابے، وتی کش ءُ گوراں بہ چار اِت، جنگ اِنت، تباہی اِنت، کست ءُ کینگ اِنت، اڑانداں کپُکی اِنت ءُ مرگ اِنت۔ اے دنیا مئے حقیقی دنیا نہ اِنت’’
 ذلفی یک شپے وابے دیست کہ گونڈوے منی دیما اوشتاتگ ءُ جُست ءَ اَنت۔
 1۔ فلسفہ پہ انسان ءَ چے کُت کنت۔ ءُ مروچی ئیں زمانگ ءَ فلسفہ ءِ ارزشت چی اِنت؟
 2۔ ھیگل کئے اِنت ءُ کارل مارکس ءَ چونکائی ھیگل ءِ شکون دیمیں فلسفہ راست کُت؟
 3- انسان ہر وہد بے تاہیر ءُ بے آرام اِنت پرچا، آیا وت کُشی انسان ءِ جیڑھانی گیش ءُ گیواری کنت؟ فلسفہ چے گوشیت؟
 ذلفی اے گونڈو ءِ جستاں جواب کن تئی منت وار باں
 تئی کستر چندن ساچ
 19 نومبر 2015