اصل جیڑہ بلوچی سیاہگ انت؟ (2)
من وتی نبشتانکے اولی بہر ءَ لہتیں سوال ایر کتگ ات۔ اے سوال منی جندے زہنی ساچست نہ ات انت ءُ نئیکہ اے سوال اولی رند انت کہ من ادا نبشتہ کتگ انت۔
انچوش کہ من ساری ءَ گوشتگ ات کہ اگاں کسے ءَ زبان، بلوچی زبان، آئی ءِ سیاہگ ءُ گرائمر ءِ باروا گوستگیں کتاب ءُ نبشتاک ونتگ انت گڈا آ الم ءَ اے سوالانی پشدر ءَ زانت ءُ بازینیں بلکن ءَ ایشانی پسو ءَ چہ من یا دگرے ءَ شر تر دات بہ کنت۔
من کہ سوال چست کتگ ات آ ایش ات کہ آ کجام یکیں جواب ( پسو) انت کہ اے دراہیں سوالانی (جستانی) گیشواری ءَ بہ کنت۔
اے سوال بلکیں گران بہ بیت بلے اگاں کسے ءَ اے پسو در گیتگ گڈا بزاں زبانے ایندگہ مزنیں جیڑہ وت ہلاس بنت۔
اصل ءَ ما وتارا اینچو سال ءُ سوالانی تہا انچو مانگیشینتگ کہ نوں چرے سرکل (Circle) ءِ در آہگے توجیل ءَ گندگ ءَ نئیں۔
اے بابت ءَ یک کسانیں واقعہ یے شیئر کنگ لوٹاں۔ وہدے من روتاک آساپ ءَ کار ءَ اتاں گڈا یک روچے روتاکے ایڈیٹر ءَ گوشت بیا کچن (بورچی) ءَ رویں چاہے جوڑ کنیں ءُ من سگریٹے ہم کشاں۔ آئی ءَ گوشت بلے چاہ ءَ من وت جوڑ کناں۔ ما بورچی ءَ شتیں، چاہ جوڑ کت، مرد ءَ سگریٹ کش ات ءَ پدا نیوز ڈیسک ءَ واتر بوتیں۔ کساس پنچ منٹ ءَ پد مرد ءَ بچکندات ءُ گوشت کہ ایش انت لیڈ جوڑ بوت ( lead چار یا پنچ کالمی خبر ءِ ہما مین سرحال انت کہ بکس ءَ نبشتہ بیت۔)۔۔ من جست کت کہ گڈا تو چیا بچکندات؟؟ آئی ءَ گوشت کہ من بیگاہے مردم بوتگ آں کہ اے کرسی ءَ نشتگ ءُ خبر جوڑ کتگ انت۔ آخیر ءَ منی زہن ءَ کار یلہ داتگ ءُ اے مستریں حالے لیڈ گوں ما جوڑ بوئگ ءَ نہ ات۔ نوں کہ منی ذہن فریش بوت(چاہے جوڑ کنگ ءُ کمو تر ءُ گرد ءِ سبب ءَ یا بگندے سگریٹے دوتانی ورگ ءَ) منی مسلہ ہم حل بوت۔
مرچی مارا ہفتاد سال انت کہ زبان ءِ باروا ہمے یکیں پیٹرن ءِ سوال ءُ جواباں مانگیشیتگیں۔۔۔
بوت کنت مئے زہن ہم نوں فریش کنگ لوٹیت تاکہ ما چیزاں نوکیں نقطہ نظرے (perspective) ءَ بہ چاریں ءُ مئے مسلہانی گیشواری ءِ توجیلے در بئیت؟
اے ہم بوت کنت ما کہ اے سوالاں جیڑہ سرپد بوئگ ءَ انت آ جیڑہے جند مہ بنت بلکن ءَ مئے ذہن ءَ ایش پہ زور جیڑہی رنگ ءَ قبول “کنائینگ “۔۔۔ ہو بلکیں کنائینگ بوتگ انت؟
گڈا اے نوکیں perspective ءَ کئے گیشین ایت؟
آیا مارا پدا چہ سرا بندات کنگی انت ءُ اے گوستگیں سالانی بحث ءُ باوست چٹ یلہ دیگی انت؟
اگاں پیشیگیں سوال ءُ جواباں یلہ مہ دئیں گڈا نوکیں لیکہ چوں ودی بیت؟
پدا اے بنداتی نقطہ نظرے دروشم (قالب) چے بیت؟
اے نوکیں نقطہ کہ رویہ (Attitude) ہم گوشتے کنے چوں وانوک ءُ مبشتہ کارانی نبشتہی رہبندے جیڑہاں ہلاس کنت؟
اے رویہ ءِ بدل کنگ ءَ چے پکار انت؟
اے رویہ ارزانی ءَ بدل بوت کنت یا پریشی بگ بینگ (Big Bang) وڑیں دھماکہے لوٹیت؟؟
ادا دگہ گپے ءَ ساری لبز “بگ بینگ” ءِ کارمرزی ءِ منی مطلب چے انت ،من گیشینگ لوٹاں۔
انچوش کہ من ساری ءَ گوشتگ ات کہ آیا مئے جیڑہ واقعی سیاہگ انت یا ہما جست ءُ پسو انت کہ وہدے وہدے سرا چست بنت ءُ پدا بغیر ء اثرمندیں یا عملی آسرے ءَ ہلاس بنت تاوقتیکہ دگہ برے پدا اے سوال چست کنگ مہ بنت۔
انچوش کہ من اے ہم گوشتگ ات کہ بوت کنت اصل جیڑہے نیمگ ءَ مئے دلگوش گور مہ بیت؟ یا اصل جیڑہ گوں مئے ذہن ءُ رویہ آں بندوک بہ بیت نئیکہ گوں سیاہگ ءِ رہبنداں۔
منی حیال ءَ اگاں ادا لبز مسئلہ (Problem) ءِ جندے باروا چیزے بہ گوشاں بلکیں دیم ترا گپانی سرپد بوئگ ارزان تر بہ بیت۔
مسئلہ یا جیڑہ ہما اڑاند یا جنجال ءَ گوش انت کہ ایشی ءِ گیشواری یا سرپد بوئگ ءَ پیش بئیت۔ سائنسی رہبندے ردا مسئلہ یک انچیں نکتہے کہ آئی ءِ گیشواری کنگ بزاں explain ءُ یک آسر بزاں result ءِ در کنگ بہ بیت۔
مسئلہ چوں گیشینگ بیت؟
گیشتر زانتکار ہمے گپ ءَ تپاک کن انت کہ ذہنے ءَ پیداک بوئوکیں جیڑہے ءَ دو نکتہانی سبب ءَ گیشینگ بزاں Solve کنگ بیت۔
زانت ہمیش انت کہ علمے گوش انت ءُ ایش چہ اسکول، یونیورسٹی ، استاد ءُ کتاباں در برگ بیت۔
اہلیت مردمے ہما قابلیت یا وس ءُ واک انت کہ آ چیزاں سرپد بیت ، ماریت ءُ عمل بزاں React کنت۔
نوں اگاں ہمے رہبنداناں بلوچی سیاہگے جیڑہ ءَ ہم دپ کنگ بہ بیت گڈا چے آسر در کئیت؟
ششت سال پیش بلوچ نبشتہ کاراں اے مسئلہ در گیتکگ کہ ہو پہ بلوچی ءَ یک تپاکیں اور Uniform سیاہگے گشینیگ بہ بیت۔
وہدے کہ مسئلہ ءِ نوعیت معلوم بوت گڑا پرچا ایشی ءِ گیشواری انگت نہ بوتگ؟
آیا مئے پیریناں زانت ءُ اہلیت نہ بوتگ پمیشا اے جیڑہے توجیلے در گیتک نہ کتگ؟؟ بوت کنت اے گپ راست ہم بہ بیت؟ پرچا کہ سائنس اے گوشیت کہ ہرچ مسلہے کہ شناخت بیت گڈا چہ ہمے دوئیں صفت یا نکتہانی بنیاد ءَ گیش ات ہم کنت۔
منی حیال ءَ اے گپ اے حد ءَ تک وا پدّر انت کہ روچ ء مرچی کسے ءَ یک دروشمے نہ زرتگ ءَ آئی ءِ رندگیری نہ کتگ۔ بیدے سید ہاشمی ءَ کہ آ وت یک رہبندے ءِ جوڑ کنگ ءَ سوب مند بوتگ بلے واجہ سید ءِ اے رہبند ءَ را بلوچ راجے گیشتری بہر Adopt بزاں ایشی ءِ رندگیری نہ کتگ ءُ مرچی Implement بزاں رائج نہ انت۔
اصل ءَ بازیں مردم کہ ہمے رائج ایں رہبند ءَ عربک گوشیت ایش سید ہاشمی ءِ جوڑ کتگین انت کہ لہتیں ایشی رندگیری کنت ءُ گیشتر نہ کنت۔ (پہ زانت یا نا زانتی)
گڑا واقعی مارا اے ذہانت ءُ اہلیت ءِ پیداک کنگ ءَ وتی رویہ ءُ پکراں مزنیں بدلی ءِ آرگ لوٹیت؟
اے بدلی انچیں محکمیں ءُ آشوبی رنگے ءَ بئیت کہ ہر چیز ءَ را راست بہ کنت ءُ وانوک ءُ نبشتہ کارانی تکانسری ءَ ہلاس بہ کنت ۔ آہانی رہشونی ءَ بہ کنت ءُ دراہیں سوالانی یک جوابے در کنت : آ ایش بوت کنت کہ چہ اے آشوب ءَ نبشتہ ءِ رہبند یا اصول ایش انت۔ اگاں کسے اے رہبندانی رندگیری ءَ نہ کنت گڈا بزاں رد انت۔
(ادا انچو سما بیت کہ بلکیں من ڈکٹیٹرشپ ءِ گپ ءَ جنگ ءَ آں کہ زبان ءِ فطری ردوم ءُ دیمرئی ءِ اصولانی خلاف انت بلے وہدے کہ ما گوشیں کہ بلوچاناں اتھارٹی نیست پمیشا مئے رہبند رائج نہ انت ، اصل ءَ اے ہمے ڈکٹیٹرشپ ءِ نہ بوئگے لیکہہ انت)
پدا کائیں ہما آشوب یا بگ بینگ ءِ سرا گپ جنیں۔
اے بدلی گوں یک آشوبے ءَ بزاں بگ بینگے (Big Bang) یا گوں ریناسا (نشاط ثانیہ )چوں اتک کنت؟
اے بگ بینگ یا آشوبی لیکہ واقعی یک سنجیدہے سوالے؟ یا ایش حقیقت ءَ ممکن انت کہ چوشیں چیزے بئیت؟
اے جستانی پسو ءِ درگیجگ ءَ ساری ما بہ زانیں کہ بگ بینگ ءُ ریناسا چے بلاہ انت۔
(روان انت)