اے آس شورئیں طلب
(لہتے دانک پہ خالق ارمان ؔ ءِ دستونکاں)
________________اِسحاق خاموش ؔ
گوں لبزاں پیڑ اِتہ تمبُورگیں دِل
ابیتکیں زیمرے چنکاں رِچان اِنت
اے گپّ ءِ تہا ھچ شکّ ءُ گُمانے نیست کہ شاعری لبزانک ءِ یک زیبدار،دِلکشّ ءُ نازُرکیں تَہرے۔چہ شاعری ءِ وسیلگ ءَ درانگاز بوھوکیں مارِشت ءُ جْوزگ ءُ پِگر ءُ حیال ہمک عہد ءِ لبزانک ءِ ھاتر ءَ جیڑگانی نوکیں دراں پچ کننت۔بلوچی زُبان دُنیا ءِ اے دگِہ زُبانانی وڑا وتی شاھگانیں دامُن ءَ زیبداریں شاعری ءِ جْوانیں ربیدگے دار یت۔اے پنجاہ شست سال ءِ سفر ءِ تہا دستونک یا غزل ءَ وتی بُلند ءُ بالائیں جاہ ءُ مقامے درگیتکگ۔ملنگ شاہ ، سید ھاشمی ؔ، عطاشاد ؔ، مراد ساحر,گل محمد وفا ؔ، مُبارک قاضی ؔ، بشیر بیدار ؔءُ کریم دشتیءَ ؔبگر تاں مُنیرمومن ؔ ءِ عہد ءَ بیا دستونک ءَ ھمک عہد ءَ وتی رُوح ءُ ربیدگ ءَ برجاہ داران ءَ، درشانی ءِ نوک ءُ نوکتریں چراگ نوک کُتگ اَنت۔۔۔۔۔۔۔نوکیں تب ءُ چاڑ ودی کُتگ اَنت ۔من وتی اے نبشتانک ءِ تہا خالق ارمان ؔ ءِ شعرانی دپتر ’’کؤش ءِ گْریتگیں (زیمر‘‘ چاپ 2010کُلبر چاپ شِنگ ( ءُ ’’ کِسّہ رمیزاں گِپتگ اَنت‘‘ )چاپ 2015 بلوچ کلب بحرین)ءِ سرا لہتے کِشک رنداں………۔من اے نبشتانک ءَ ، نگدی یا توسیپ ءُ سِپتی نبشتانکے ءِ جہت ءَ نویسگ ءَ نیاں ۔چیا کہ ما گِندیں کہ مئے استیں عہد ءَ شاعر یا نبشتہ کار ءِ کتاب ءِ سرا گیشتریں نبشتانک ، گیشیں ستا ءُ توسیپ ، جذباتی داد ءُ ستا شانیءَ چہ سرّیچ اَنت۔ما گِندیں کہ نوکباھندیں شاعرانی شعرانی کتابانی سرا ھما وڑا کہ نبشتہ کنگ ءِ یک روایت یے کہ مئے لبزانکی ھُلکہانی تہا بِنائ بُوتگ ، چرائی ءَ کُجام ہم یکّ نوک باھندیں شاعرے ءِ باندات ءِ شعری سفرءِ منزل ءَ پہ راستی زانگ ءِ بجاءَ ، شاعر ءِ جند ءِ بالادءُ اِزم ءِ سرا ردیں سان ءُ اَثرے دؤر دنت۔
اے نبشتانک خالق ارمان ؔ ءِ شعری کتابانی سرا جْْوزگی رنگ ءَ ستا ءُ توسیپ ءِ بجا ءَ آئی ءِ لبزانکی بُود ءُ بُودِشت ءِ سرالہتے کِشک اَنت کہ رندان اِش کناں باریں تہ کُجا سر بنت۔
دستونک یک انچیں شعری تَہرے کہ آئی ءِ پلہ مرزی ءُ بگیری ءَ ماں دُنیا ءِ بازیں لبزانکانی تہا نویسگ بُوتگ۔جاھے دستونک ءَ را شعری درشان ءُ درانگازگ ءِ وشتریں وسیلگ لیکگ بُوتگ ءُ جاھے ایشی ءِ جوڑم ، فارم ءُ ہئیت ءِ سرا بازیں جُستاں سر کشّ اِتگ ءُ بازیں جاھاں ایشرا درآمد لیکگ بُوتگ آ، دِگہ گپّے کہ مرچی دستونک ءَ ماں بلوچی لبزانک ءِ تہا اَنچو جاگہ کُتگ کہ آئی ءِ درآمدی ءِ گُمان نہ بیت۔
اَنچو کہ صباء دشتیاری ماں وتی کتاب ’’ گُلکار ءُ چکنکار ‘‘ءِ تہا نبشتہ کنت کہ ’’ماں بلوچی دستونک ءِ روایت ءِ باروا اے گپّ تچک کنَگ الّم اِنت کہ اے لچّہی تہر بلوچی ءِ وتی نہ اِنت بلکیں درآمدیں تہرے۔انچوش کہ اُردو ءَ اے ماں فارسی ءَ اَتکگ ھمے پیم ءَ ماں بلوچی ءَ یا وَ چہ فارسی ءَ اتکگ یا چہ اُردو ءَ۔ایشی ءِ مستریں توجیل ایش اِنت کہ بلوچی ءِ دستونک گُشیں لچّہ کاراں چہ ماتی زُبان ءَ پیسر یا اُردو ءَ وتی باھند ءُ دِل ءِ ارمان درشان کُرتگ اَنت بلئے انچُش کہ فارسی ءِ تہا اے گپّ ءِ باروا دِگہ دِگہ پِگر ءُ حیالات اَنت کہ دستونک ءِ بُنگیجی چہ کئے ءَ بُوتگ ، ھمے پیم ءَ ماں بلوچی ءَ ھم ایشی ءِ باروا مزنیں پِگرے گِندگ کئیت‘‘۔
یک نیمگے حالی ؔ دستونک ءِ(غزل (اَرزشت ءَ وَ منّیت بلئے دُومی نیمگ ءَ گُشیت کہ ’’ دستونک ءِ تہا اگاں کسے ءَ عشق نہ کُتگ ھم آ، عاشقی ءِ دعوایٰ ءَ کنت، دستونک ءِ سرحال ءُ بُنگپ محدود اَنت، ایشی ءِ تہا کُہنیں زمانگ ءِ گپّاں سر ءُ چیر کنگ بیت ءُ پدا ھمک رند ءَ ھمے گپّ جنَگ بنت۔دستونک ءِ تہا شراب، ساقی، صراحی ، جام ءُ پیالگ ءِ ھبر اَنچیں وڑے ءَ کنگ بنت کہ وانوک ھمے ھرابیانی نیمگ ءَ رؤت، دستونک ءِ تہا محبوب ءَ را مردین ءِ دْروشم ءَ پیشدارگ بیت کہ شرمی گپّ یے۔ دستونک ءِ زُبان چہ یک ھاسیں لکُڑے ءَ در نئیت‘‘
بلئے مرچی ما گِندیں کہ ر‘وچ پہ ر‘وچ دستونک گیش نویسگ ھم بُوھگ ءَ اِنت ءُ آئی ءِ تہا نوکی ءُ شیرکنی ھم ودّان اِنت۔ دستونک چہ عشق ءِ بُنگپ ءُ سرحال ءَ در اتکگ تاں دُنیا ءِ ھمک سرحال ءُ بُنگپ ءَ گون اِنت….آ,مہرانکی بہ بیت شر یا….راجمانی, چاگردی,روزندی,معاشی,نیکراھی یا تب زانتیءُکشت ءُ کشاری ءِ سرحال بہ بیت شر ۔دستونک ءِ ہر یکّ شعر ے یک سرجمیں اکائی یے ءِ درَجگ ءَ دارگ ءَ ابید وانوک ءَ یکّیں دستونک ءِ پنچ ءُ شش بند جتا جتاجیڑگ ءُ تانکہ جتا جتا ئیں حیالانی غُلام چوٹاں پِرّ ترّینان کنت ءُ دِگہ دِگہ زید ءُ ندارگاں بارت ءُ سر کنت۔رِد ءُ پیشرِد(ردیف ءُ قافیہ)ءِ جَوری غُلامی کہ شاعر ہمے اڑاند ءُ مانگیشّاں چہ وت ءَ ہزار بر رکّھینگ ءِ جُہد ءُ کوشست ءَ کنت۔ بلئے پدا ھمے لہتے لہتے جاگہ ءَ لاچار بیتءُ ھمے اڑاند ءُ مانگیشّ آئی ءِ اَبرمی، ساچِشتی جُنزءُ لسّہیں حیال ءِ دیما دِیوال مِکّ کننت۔ما اے ٹکّ ءِ نگدکارانی سرجمی ءَ پلہ مرز بُوت نہ کنیں چیا کہ چہ دستونک ءِ وسیلگءَ ملنگ شاہ ءَ چہ بگر تانکہ مُنیر مومن ؔ ءَ ھما گْران ، سنگین ءُ دلکشیں درشان گندگ بیت کہ مارا شاعری ءِ اے تہرءِ، سنگینی، مُہکمیں روایت ءُ شاھگانیں اِمکاناتی سرا ایمان آرگ ءَ لاچار کنت۔مئے کِرّا ما گِندیں کہ شاعرانی یک مزنیں کِساسے ننکہ ایوک ءَ دستونک ءَ نویسگ ءَ اِنت، بلکیں آھانی شعری اولی کتاب کہ چاپ بنت تہ گِندگ بیت کہ اے پِڑ ءَ نوک نوکیں تجربگ کنگ بُوھگ ءَ اِنت۔اے رِد ءَ بلوچی دستونک ءِ رُژنائیں عہد ءِ مُنیر مُومن، علی جان داد ؔ، میر عُمر میر ؔ،زبیرمُختار،منظوربسمل ؔ،ارشادپرواز,لیاقت امین, نثار یوسف ؔ، مجید عاجز ؔ، شرف شاد ؔ ، امیر دوست ؔ، تاج بلوچ ءُ قاسم فراز ؔ بہ بیت یا ورنا بالادیں عالم سیف ؔ،شئے سیدؔ، آہوگ گُل ؔ، شہزاد ؔنُور، امداد خان، ماجد شاد ؔوسیم وارث ؔ، عزّت ابدال ؔ،تاج بشیر ؔ، عزّت راہی ؔ، حفیظ رؤف ؔءُ احسان محمدی بہ بیت……….ءُ ھمک دستونک ءَ کہ وان ئے تہ مردُم ءَ ھمے سما بیت کہ مئے دستونک ءِ ھمک شاعر ءَ باقاعدہ ءَ چہ علمِ عروضِءِ دربرجاھے ءَ ونتگ ءُ دربُرتگ یا شعری درسگاھے ءَ وانینگ ءَ اِنت ھالانکہ اگاں گوں ھُورت نگاھی ءَ چارگ بہ بیت تہ مئے کِرّا لبزانک ھچ تک ءَ چُشیں جُنزے ودی نہ بُوتگ چو کہ دُنیا ءِ اے دِگہ لبزانک اَنت کہ آ، جُنزاں لبزانکی تَہرانی تہا بدلی آؤرتگ …..بلئے بلوچی لبزانک وت رود اِنت ءُ چو حُدا گِندیں زمین ءَ کِشارسبزینان اِنت۔
خالق ارمان ؔ چہ درکسانی ءَ گوں ما ھَوار ءُ یکجاہ بُوتگ، مئے ھَند ءُ دَمگ یکّ اِنت، مئے دود ءُ ربیدگ یکّ اَنت، مئے لبزانک یکّ اَنت، مئے غم ءُ وشّی یکّ اَنت ءُ مئے جیڑہ ءُ جنجال ھم یکّ اَنت۔بلئے ارمان ؔ ءِ حیال گرداب وتی وڑا چہر وارت۔اَرمان وتی وڑا جیڑایت ءُ وتی وڑا نبشتہ کنت۔اے وھدی منی منی دیماارمان ؔ ءِ دوئیں شعری کتاب اَنت۔’’ کؤش ءِ گْْریتگیں زیمر‘‘ ءُ ’’ کِسّہ رمیزاں گِپتگ اَنت‘‘……اَرمان ؔ ءِ اوّلی کتاب ’’ کؤشءِ گْْریتگیں زیمر‘‘ءِ پیشگال مجید عاجز ؔ ءُ رفیق نواب ءَ نبشتہ کُتگ اَنت۔عاجز ؔ گُشیت کہ’’ ارمان ؔ ءِ چہر ، شُبین، چیدگ، گالبند ءُ گالریچ دْْراہ زگریں بلوچی اَنت کہ کرناں چہ کارمرز بُوھان ءُ پیداک اَنت۔بلئے اَرمان ؔ ءَ اے نوکیں رنگ ءُ دابے ءُ گوناپے ءَ رَتکگ اَنت‘‘۔رفیق نواب گُشیت کہ اَرمان درآمدیں ریگزارے، درآمدیں دشتے ، درآمدیں تبگْْواتے، درآمدیں لُوڈیے بُجان اِنت، بدان اِنت، گاریں رند پدے جُنزان اِنت، سْْیاھیں ڈاکے تچیت تچیت ، آسر ءَ بندات بیت، دْْروھاپے دریا نہ بیت‘‘۔
’’ کِسّہ رمیزاں گِپتگ اَنت‘‘ ءِ تہا بسمل ؔ نبشتہ کنت کہ ’’ خالق ارمان ؔ ءِ مومیں دِل ءِ زگریں مارِشت کہ آئی ءِ ارواہ ءِ تہا بے زُبانیں دردے ءِ حسابے سر پوش اِنت،آیانی درشانءِ آشنائیں رنگ خالق ارمان ؔ ءِ شاعری ءَ زیبائی بکشان اِنت‘‘۔علی جان داد ؔ نبشتہ کنت کہ’’ارمان ؔ ءِ شاعر ءَ وتی عہد ءِ غُبارانی پُژدر ءِ سنج ءَ گوں وتی درشانداب رَتکہ ءُ قِصّہ کَنَگ ءَ اِنت‘‘۔
منظور بسمل ؔ، علی جان داد ؔ ءُ عاجز ؔ ءِ نبشتگیں دانک پہ ارمان ؔ ءِ شاعری ءِ اَرزشت ءُ بالاد ءَ بسّ اَنت ءُ ھمے دانک لس وانوک ءِ اُمّیت ءُ آسرا ءَ گیش کننت کہ ھمے اُمّیت چہ بلوچیءِ ھمک جتائیں درشانداب ءُ گالوار ءِ واھُندیں شاعرءَ داشت بُوت کنت۔ارمان ؔ ءِ وانگ ءَ گوں مردُم اے گُشت کنت کہ ارمان ؔ چہ وتی کلاسیکی عہدءِ شعری روایتاں نہ سِستگ ءُ مردُم اے ھم گت کشّ اِت کنت کہ ارمان بلوچی شاعری ءِ زمین ءَ باندا یک مزن ساھگیں دْرچکے کِشت کنت۔
روچ ءِ سرا بہ رؤت یا ماہ ءِ سرا بہ رؤت
اِمروز قبری مانشے مردُم کُجا بہ رؤت
٭
اے زِند جلّک ءِ تاب اِنت کہ جنتر ءِ چہر اِنت
من ءَ را اَچ وت ءَ سِستگ اے وھد ءِ گردِشت ءَ
دِل ءِ ڈگار کہ کسّ ءَ نہ چنڈ اِتگ تومے
کُجا بہ گْواراں وتی دِیدگانی گْوارِشت ءَ
عشق شاعرءِ نزّ ءَ یک انچیں شاھگان ءُ پاکیں جْْوزگے کہ شاعر گوں آئی ءَ وت ءَ اَنچو بندوک کنت ءُ وت ءَ عاشقانی ھما ٹکّ ءَ شُمار کنت اودا ، بالاد، ارواہ، زِند، مرگ ، زمین ءُ اے پْْراہ ءُ مزنیں گیدیءِ چیرءُ اندریں راز ءُ اسراراں وتی تہا پدّر بُوھگ ءَ گِندیت۔ما کہ ارمان ؔ ءِ شاعری ءِ تاک ءُ دروازگاں پچ کنان ءَ تہا روان بئیں تہ مئے دیما یک دِگہ جہانے زاھر بُوھان بیت۔ءُ ارمان ؔءِ وتی جندءَ زِند ءِ جیڑہ، چاگردی جنجال ءُ ڈکّھ ءُ وئیلاں چہ وتارا دُور ءُ گِستا کَنگ ءِ یک کوشستے گِندگ بیت۔
ہرکس اِدا چہ گیش نہ اِنت جِند ءِ حاجتاں
تئی مہر ءِ سُتکہ پاد کُجام ساھگ ءَ بہ رؤت
گوں روایتی کلاسیکی توار ءُ گالوار ءَ ارمان ؔ ءِ کِرّا مارا دِلپْروشی ءُ نااُمیتی ھم گِندگ کئیت۔چورئیں کُدوہ، آس شروکیں آدینک،آزمان نندیں زمانگ،اشکریں گُژن،تْْراولانی ھلوت،باطن ءِ تلکار پیچیں گْْواش،نیمونیں اوست،بینگیں نیمون،چاڑمینتگیں موسم،زنگ آماچیں ارس،جون کہچریں زیدءِ رنگیں چہر ، شُبین ءُ گالبند ارمان ؔ ءِ شاعری ءِ کلات ءِ دِیوالاں بُرز تِر کننت۔بلئے اِدا من یک گپّے ءِ گُشگ الّمی سرپد باں کہ اگاں ارمان ؔ لہتے گپّانی درانگازی ءَ وار وار مہ کنت یا تکرار مہ کنت تہ آئی ءِ شاعری ءِ زیب انگت گیش ودّیت۔من اے پابندی ءَ وَ ارمان ؔ ءِ سرا جت نہ کناں بلئے لہتے جاگہ ءَ من ءَ شعر ءِ بزّگی ءِ سرا بزّگ کنت۔
بلئے اے کُلّیں چیزاں چہ ابید اے گپّ منّگی اِنت کہ خالق ارمان ؔ اے عہد ءِ یک جتائیں توارے آئی ءِ وتی یک گالوار ءُ زُبان یے۔
ؔپُل نہ جت گیمُرتگیں شاھاں پد
ساھگانی دْرچک نادْراھاں پدا
سِتر بیت روچے اے کرن ءِ بْرھنگی
سُہب ءِ آس ءَ شود بیگاھاں پدا
٭
اے عشق ءِ رھسرے انچیں کہ اَرس تْروال بنت
اے مہر ءِ منزلے انچیں کہ رَہ گِسر نیاھنت
٭
ساہ دنت یک روچے پْروش وارتگیں زوراک
سِنگ دان کدیں چارَنت پْْرشتگیں سراںتہنا
٭
ما کہ ارمان ؔ ءِ دوئیں شعری کتاباں بِزاں ’’ کؤش ءِ گْریتگیں زیمر‘‘ ءُ ’’ کِسّہ رمیزاں گِپتگ اَنت ‘‘ ءَ وانیں تہ ما گِندیں کہ ارمان ءَ ؔ کُہنیں شاعری ءِ کالب ءَ را ابید چہ پْروشگ ءَ ، شعر ءَ را خیال ءِ بُرزی ٹُلّ ءَ بُرتگ ئُ سر کُتگ۔
ارمان ؔ چرے گپّ ءَ شرّ زانتکار ءُ سرپد اِنت کہ کُجام گپّ کُجام وڑا جنَگی اِنت کہ آئی ءِ اثر تاں دیراں بہ مانیت ءُ باز جاگہ من اے ماراں کہ ارمان ؔ ءِ باز تْران sugar-coated اَنت۔ارمان ؔ لہم لہم ءَ وتی گپّ جنت، بلئے ھمیشی ءِ تل ءَ کہ لیٹین ئے تہ زھر ءُ کُچّلی ھم گِندگ کئیت۔
ؔ ما وتی رنگ انگہ نہ شوھازاِتہ
ما حُداھانی گاریں پدا کپتگیں
٭
گِلّہانی توشگاں بڈّ ءَ نہ کنت
دِل منی سکّیں نِزوریں مردُمے
آئی ءِ کِسّہ گوں ھچ لبز ءَ نہ بیت
آ منی جند ءِ زبان ءَ گپّ جنت
٭
ننداں ارسے ایر ریچاں سرگِراں تہ شپ کپاں
چمّ کُجا آسودگ اَنت پہ ماہ ءِ پولنگیں غم ءَ
خالق ارمان ؔ ءِ لبزانکی مُہکمی ایوک ءَ اے نہ اِنت کہ آ، وتی مارِشتاں چون درانگازیت ،آئی ءِ لبزانی گچین ءُ آھانی ارزشت ءِ زانگ کہ کُجام لبز ءِ اَرزشت ءُ جاگہ کُجام اِنت ءُ کُجام بُنگپ کُجام وڑا درانگاز ءُ درشان کنگ بہ بیت ، اے دْْرست ارمان ؔ ءِ شعری بودِشت ءُ کمال اَنت……
زِند ءَ موہ دات تہ لچّہانی سرا ھم گپّ بیت ءُ ’’ لبزاں بانزُل رودینتگ‘‘ ءِ سرا ہم۔