(دستونک چی یے؟ /سعید شاد)
بلوچی ءَ دستونک پہ غزل ءَ رواج گپتگ، غزل ءِ لفظی معنا جنین آدم ءِ توسیپ یا گوں جنین آدم ءَ گپ ءُ تران انت-غزل ھما شئیری تھر انت کہ آئی ءِ تھا درد ءُ سوز، غم ءُ دگہ بازیں چیزانی بابت ءَ ذکر بہ بیت-ماں بلوچی ءَ غزل “دستونک،، ءِ تھا سید شاہ ھاشمی ءَ بدل کتگ-سید وت اے بابت ءَ گُشت:
,, جہدوں بوتگ پہ ھمے نوکیں غزل ءَ بلوچی گالے شوھاز بہ کناں کہ بلوچی غزل ءِ بزانت ءَ سرجم بہ کنت بلے منا چوشیں ندکاری شررنگ ءُ وش زیمر ءُ مزن بزانتیں گالے دست نہ کپت کہ غزل ءِ جاگہ ءَ کار بہ دنت- پمے بزانت ءَ کہ غزل گوں جنین ءَ سیادی کنت….. یا چہ چد ءُ گیشتر,, لچّہ،، ءِ جند وت ھَنچیں چیزے کہ آئی ءَ جنین ءِ درور گشگ بوت کنت-پمیشکا من لچّہ ھم چوکہ جنینے ءَ وتی دیما ایر کرت ءُ چہ آئی ءِ سمہینگ ءِ چیزاں پہ غزل ءَ نامے درگیجگ ءِ جہد کرت- نوں من چارات کہ اے رنگ ءَ کہ ھنوں ما غزل گشیں غزل ءِ تھا ھردو بندانی بزانت جتا انت، گوں اے گپّ ءَ کہ گوں یکّیں چیز ءَ سیادی کن انت- اے رنگ ءَ منی زِرد ءَ منا گوں بلوچ جنین ءِ دستونکاں دلگوش کرت کہ دستونک ءَ شما وت زان ات کہ ھما مُہرگ ءِ دانگ انت کہ جنین آدم وتی دستان اش بندانت- اے مُہرگ ءِ دانگ باز رنگ ءِ بنت، بلے ھنچوکہ اے رنگ گوں رِد ءُ بند ءَ یک دستے ءَ انت، دومی دست ءَ ھم رنگ ءُ ھمے رِد ءُ بند ءَ انت-بزاں کہ یک تایے اے دست ءَ، ءُ یک تایے آ دست ءَ- یک جُتکے جوڑبیت- پدا ھر یک جُتکے جتائیں راستیں رنگے داریت ءُ وتی جتائیں بزانت یے، ءُ وتی پادانی سر ءَ وت اوشت ایت-گوں اے گپّ ءَ کہ درست پدا ھمرِد ءُ ھمبند انت-اے رنگ ءَ من غزل ءِ بلوچی نام دستونک ایر کرت-،،
بلے اے گپّ ھم دلگوش کرزیں گپّے کہ دستونک ءِ دامن اِنچو گْونڈ ءُ تنک نہ انت- دستونک ءِ تھا زند ءِ دراہیں اڑ ءُ کُڑاں جاگہ کتگ- پگر ءُ فلسفہ، نیکراہی ءُ مردم گری ءَ بگر تانکہ سیاست ءُ دود ءُ ربیدگ، اے دراہیں بنگپّ دستونک ءِ تھا رواج گپتگ انت-
دستونگ ءِ باروا اے زانگ الّمی انت کہ اے تھر ءِ پجّار ایشی ءِ دْروشم انت-دروشم ءِ جہت ءَ دستونک ءِ چار پہنات انت- تلمل بند، رد، کہر بابند، پیشرد، جُتک-
دو بند گوں ہمیشانی جپت کنگ ءَ گوں دستونک جوڑ بیت، بلے بند ءِ دوبہر انت اولی ءَ صدر ءُ دومی ءَ عروض گشنت-پہ درور اے جتک ءَ بچار ات:
دیدگانی شنزگ مئے درد ءِ جمبرانیگ انت
دیم ءِ رنگ ءِ سیہ تابی زیادہیں غمانیگ انت،،
“دیدگانی شنزگ مئے،، صدر انت ءُ “درد ءِ جمبرانیگ انت،، عروض انت-
ھمے پیما دومی بند ءِ اولی بھر ءَ ابتدا ءُ دومی بھر ءَ عجز یا ضرب گشنت-,, دیم ءِ رنگ ءِ سیہ تابی،، ابتدا انت ءُ “زیادہیں غمانیگ انت،، عجز یا ضرب انت- دستونک ءِ اولی جتک بزاں شئر ءَ تلمل بند (مطلع) گشنت بلے ھنچوکہ دوئیں بند پیشرد بہ بنت-پہ درور اے جُتک ءَ بچار ات:
“نیم ارواہیں ھبر و وشبوئیں زیمر باتنت
ھلک ءِ دل پْرشگیں شانتل پدا شائر باتنت
(منیر مومن)
اگں بند ھم پیشرد بہ بنت گڑا آئی ءَ جوان تلمل بند گشنت-پہ درور منیر ءِ اے دستونک ءِ دومی بند ءَ بچار ات:
دل چو سنگے ءَ بہ بڈّات ءُ غموں زر باتنت
نوبت ءِ سہت تئی اوستانی بُت ءَ پِر باتنت
اولی جتک ءَ ابید دستونک ءِ دگہ درستیں جتکانی ایوکا دومی بند پیشرد بنت کدی کدی دستونک ابید تلمل بند بزاں مطلع ءَ ھم بیت-کہربا بند ھما جتک انت کہ آئی ءِ تھا لچّہ کار وتی نام پنّام ءَ کارمرز کنت-
دستونک ءِ باروا دگہ گپّے گوشدارگ ءِ لائق انت کہ دستونک ءِ باورا اے منّ اتگیں گپے کہ ایشی ءِ ھر جتک پگر ءُ سسا ءِ ھساب ءَ سرجم ءُ برجم بیت ءُ گشنت کہ دستونک ءِ بُن ءُ بیہہ دو ستار انت-اے ھمے دوستار ءِ کہیب ءُ کْرام، گوناپ ءُ دروشم، ڈیلّ ءُ بالاد، ملگ ءُ لُڈّگ، نیاد ءُ جتائی آئی ءِ واہگ ءِ آس ءَ سُچگ ءُ برْجگ ءَ چہ ھما بے تاھیری ءُ ابیتکی باہند کہ دل ءَ نندانت ءُ پدا ھمیشانی شم ءَ چہ لچّہ ءِ رنگ ءُ دانگ ءُ بے درور ءُ ھزار دروریں اسلوب ءُ درشان ءُ زرشان کنگ ءَ دستونک گش اَنت-
دستونک ءِ تھا دوبنیادی چیزانی بیگ الّمی انت-یکّے ءَ ماں نگدکاری زبان ءَ رمزیت گشنت دومی ءَ وحدت تاثر- چوناھا لچّہ ھررنگ ءَ بہ بیت آئی ءِ تھا گپّ تچکی ءَ گشگ ءِ جاگہ ءَ گوں اشارت بزاں رمزیت ءَ کارگرگ بیت-ازم ءِ تھا پہ تچکی ءَ گپ کنگ ءَ چہ اے شرترانت کہ اشارت ءَ کارگرگ بہ بیت-بزاں ازم ءِ مزن بالادی اشارتءِ تھا انت-
گڈسرا من اے گپّ ءَ شمئے دیما بہ گیشّیناں کہ ماں بلوچی ءِ دستونک ءِ لچّہی تھر بلوچی ءِ وتی نہ انت بلکیں درآمدیں تھرے-اے تھر ماں بلوچی ءَ یا چہ فارسی ءَ اتکگ یا چہ اردو ءَ، بلے اے منّتگیں گپّے کہ اے تھر بلوچی ءِ وتی جند ءِ نہ انت-
٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭
گوں طارق پشوکانی ءِ منہ واری ءَ