(بلوچی ءِ نامداریں زبانزانت واجہ گوس بھارءِ بلوچی لیکھ وڑ ءِ سرا یک ٹوہیں نبشتانکے چیزے ہفتگ پیش ’’توار بلوچی تاک‘‘ءَ شنگ بوتگ ۔ءُُ اے نبشتانک ہما نبشتانک ءِ پشدرءَ چست بوتگیں جستانی پسوءَ ابید ہمے درگتءِ یک دگہ ٹوہیں و جوانیں نبشتانکے کہ بلوچی لیکھ وڑ ءِ گیش ءُُ گیواری ءَ یک پندے برُّیت۔ما اے نبشتانک ءَ یک شلءَ دئیگائیں تاکیں وانوک ءُ نودربر ایشیءَ چہ نپ بزور انت۔ توار بلوچی تاک شونکار)
گْوستگیں روچاں منی نبشتانک’’۔۔۔۔کے،کئے،مے،مئے،شمے،شمئے ۔۔۔‘‘ماں نامداریں روتاک ’’توار مستونگ ءِ بلوچی تاک ءَ چاپ بوت۔وتساپ ءِ گروھاں ءُ ھاس ساچشت لبزانکی دیوان ‘‘ ءَ بازیں براتے ءَ ایشی سر ءَ باوست ھم کرت،جُست ھم کرت ۔ بلئے دو سنگتاں منی ھاس ءَ بزاں منی زاتی اشمار ءَ کلوہ دیم دات۔دوئیں براتاں نبشت کرت کہ ما تئی ازت ءُ اھترام ءِ سبب ءَ اے جُست ءَ شمئے زاتی اشمار ءَ دیم دیگ ءَ ایں۔ اے براتانی جُست داں ھدے ءَ یکین انت۔ دومی آوانی جُست ءِ پسو دیگ منی سر ءَ لازم انت چے ءَ کہ اے جُست منی نبشتانک ءِ سبب ءَ اے براتانی دل ءَ پاد اتکگ۔جُست ایش انت کہ ’’۔۔۔۔واجہ شما ماں وتی نبشتانک ءَ یکی ’’یا‘‘(ے) ءِ توار ایوک ءَ گوں زیر ءَ داتگ بلئے ما گند ایں کہ اردو زبان کہ یک مزنیں زبانے مئے وانت ءُ زانت ءِ زبان انت آ ایشی توار ءَ گوں زبر ءَ کارمرز کنت۔ ایشی مانا ایش انت کہ ما چہ اسکول ءُ دربر جاھاں اے ’’یا‘‘ ءِ توار ءَ گوں زبر ءَ وان این ءُ پجہ کار ایں۔ ءُ دومی گپ ایش انت کہ ا ردو انپیج(Urdu inpage)پریشی ھچ مشکلات پیدا نہ کنت گڑا پہ بلوچی زبان ءَ چوش پرچا کنگ مہ بیت۔۔۔۔۔؟
 بلئے تنے وھدی من ءَ موہ نہ رس اتگ ات کہ من اے براتانی پسو ءَ بہ دئے آں کہ دگہ یک انچیں وانندگ ءُ زانندگیں براتے ءَ دگہ لھتے جُست دیم ءَ آورت۔اے برات ءِ نزیکی گوں واجہ زیا بلوچ ءِ وڑیں یک شریں زبانزانتے ءَ انت ءُ پد ءَ اے برات ءَ وتی اڑ داتگیں یک وتساپی دیوانے ءَ اے جستان ءَ ایر کرتگ ات پریشکا اے برات ءِ جستانی پسوءَ چیزے نبشت کنگ ھم الم ات ۔اے برات ءِ جُست چوش ات انت کہ ’’۔۔۔سید ءِ منوک درست اے گپ ءَ من انت کہ اے ’’ے‘‘ یکی ءِ ’’ے‘‘ انت۔بزاں نامگال ءِ گڈ سر ءَ کہ کیت گڑا آ گال ءَ یکے کنت چوش کہ :۔پس۔۔۔پسے،مردم۔۔۔۔مردمے۔ءُ ماں یکی ءِ دروشم ءَ ایشی توار چہ ’’ی‘‘ ءَ تلگ تر ءُ چہ ’’ءِ‘‘ ءَ جُھل تر ھمے میانجی ءَ انت۔بلے دگہ گپے ھم مارا زانگ لوٹ ایت کہ ھمے ’’ے‘‘درستیں جاگھاں پہ یکی ءَ ’’ے‘‘ ءَ نئیت بلکیں دگہ انچین جاگھاں ھم کیت کہ اود ءَ ایشی ءِ توار تلگ تر انت بزاں سبکوانیں ’’ے‘‘ ءُ اود ءَ اے یکی ءِ ’’ے‘‘ ھم نہ انت لھتکے درور بہ چار اِت۔۔
 اَے:۔گوانگال،اَے مرد پرچا گپ نہ زیرئے۔بَے:۔(بینت)شرط۔بَے:۔ استسناء، تو بَے نہ ئے۔دومی گپ ایش انت کہ اگاں ’’بلے‘‘ ءَ ھمزہ پِر کنگ ءُ ’’بلئے‘‘ نبیسگ ءِ نیمون ایش انت کہ تاکہ چو یکی ءِ ’’ے‘‘ ءَ وانگ مہ بیت گڑا ’’بلّے‘‘ءِ گال ءَ چتور نبیس ئے؟۔درور پلانی نہ روت بلّے نہ روت من ءَ چے۔۔۔ادءَ ھم یکی ءِ ’’ے‘‘ نہ انت ءُ ’’بلّے‘‘ءِ وڑ ءَ ھم وانگ نہ بیت۔سیمی گپ ایش انت کہ ھمے ’’بلے‘‘ءَ کہ ’’بلئے‘‘نبیس ئے گڑا مان ایشی ءَ اتکگیں ھمزہ ءِ جاور چے انت اوشت انت یا سرینوک پِر یے۔۔۔؟اوشت ءِ جاور:۔(بَ لَ ءْ ےَ)۔۔؟ یا کہ تچکتریں گپ ءَ بہ گوْش آں’’بلئے‘‘ ءِ جواناب ءُ کشاباں گیشین اِت کہ جواناب کجام انت ءُ کشاب کجام۔۔۔؟۔چارمی گپ :۔ آیا اے رھبند سرجمیں رھبندے کہ ھر جاگہ ءَ ’’ی‘‘ءِ پیسری آب زبر بوت گڑا ’’ی‘‘ ءُ زبر ءِ میان ءَ ’’ء‘‘ کیت ۔۔۔؟(بزاں اگاں ’’ی‘‘ ماقبل مفتوح بیت گڑا دوئینانی نیام ءَ ھمزہ کیت۔آیا اے رھبند پہ درواھیں(دْراھیں)چوشیں گالاں انت یا بس پہ ’’بلے،کَے،۔۔۔۔‘‘ ءَ انت۔اگاں بس پہ ھمیشاں انت گڑا پرچا۔۔؟ اگاں پہ سرجمیں چشیں گالانیگ انت گڑا پیَم ،مَیم،سَیل،نَیل، تَیل ءُ دگہ اے گالاں ھم ترا ھمزہ پِر کنگ لوٹ ایتءُ چوش کنگ لوٹ انت۔۔۔پئیم، مئیم ، سئیل ،نئیل ، تئیل۔۔۔۔ ۔‘‘
 درستاں ساری مارا اے چارگ کپ ایت کہ لیکوڑ چیے ءُ ایشی مستریں شری کجام انت۔ وھدے ما اے چیز ءِ نیمگ ءَ بیچار کن ایں گڑا مارا سما کپ ایت کہ لیکوڑ لھتے لیک یا کشکانی یک رھبندے ءِ ءُ اسولے ءِ تہ ءَ کارمرز کنگ ءِ نام انت۔ءُ ایشانی درستاں شرتریں کارمرزی ھما انت کہ اے کجام دی زبان ءَ کارمرز بہ بنت ھما زبان ءِ گْوشوکانی درشانی ھُج ءَ یک جسک (توار) یک لیک(آب) ءِ ھساب ءَ پیلہ کت بہ کن انت۔نامی ئیں زبانزانت واجہ ابُل لیس سدیکی ھم لیکوڑ ءِ پنچین شریانی تہ ءَ یک شری یے ھمیشی ھساب کنت کہ پہ یک جسک
 (توار)ءَ بس یک لیکے(آبے) کارمرز بہ بیت۔ ایشی مانا ایش انت کہ کجام دی زبان بہ بیت ءُ کجام دی لیکوڑ ءَ کارمرز بہ کنت بلئے اگاں آئی تہ ءَ یک لیک یا آبے پہ یک جسکے یا توارے ءَ نہ بوت آ لیکوڑ پرا زبان ءَ شاستگی ءِ بدل ءَ اڑاند پیدا کنت، پریشکا دنیا ءِ گیشتر آبجوڑی(ہجائی) زباناں کجام دی لیکوڑ زرتگ بلئے ھمے بینت یا رھدار الم ایر کرتگ۔
 بلّے کہ اے گپ الم نہ انت کہ پہ یک توارے ءَ یک زبانے ءَ کہ ھما آب زرتگ دومی زبان ھم پہ ھما توار ءَ ھما آب ءَ بہ زور ایت۔بلئے اگاں یک زبانے ءَ اے بینت سرگْوز کتگ گڑا جاھے نہ جاھے نبشتگی اڑاند دیم اتکگ یا کئیت چوش کہ گْوستگیں ائید ءَ من ءُ منی دوستے گُد دوچی دوکانے ءَ شت ایں من وتی گدان ءَ پہ دوچگ ءَ دات۔ گد دوچ ءِ کچگر ءَ منی نام جُست کت دانکہ کچ گرگ ءَ پد گد ءِ سر ءَ نبشت بہ کنت، منی ھمراہ ءَ منی نام گْوشت۔۔۔کچگر ءَ نبشت کرت۔۔۔ناکو قوص،من ءُ منی ھمراہ کندگ ءَ لگ ات ایں۔ کچگر ءَ پد ءَ نبشت کرت۔۔۔ ناکو قوس۔۔۔ما پد ءَ کند اِت۔۔۔پد ءَ نبشت کرت یے۔۔غوص۔۔۔۔ما پد ءَ کند اِت۔آئی نبشت کرت ۔۔۔قوث۔۔۔۔گوث۔۔۔گوص۔۔۔غوس۔۔گوس ءُ آ سر ءَ غوث ءَ اتک۔ایشی سبب ایش ات کہ پارسی زبان یک آرین زبانے ءُ اربی زبان یک سامی زبانے کہ ایشی بازیں درشان ماں پارسی ءَ نیست انت بلئے زورانسریءِ سبب ءَ پارسی زبان ءِ تہ ءَ اربی زبان ءِ بازیں گالے مان انت ءُ پارسی زانندگاں اے اربی گالان ءَ ھمائی ھساب ءَ بزاں اربی زبان ءِ آباں نبشت کنگ ءِ پیسلہ کتگ کہ چرے پیسلہ ءَ ماں پارسی زبان ءَ یک جسکے یا توارے ءِ ھاتر ءَ دو دو سئے سئے آب موجود انت کہ مردمان ءَ آبجوڑ نبیسی ءَ رَد دئے انت۔پریشکا ما ھم سرپد بہ ایں کہ باید انت کہ لیکوڑ ءِ تہ ءَ ھما آب بہ بنت کہ بلوچ مھلوک ءِ درشان انت۔
 اردو زبان یک آرین زبانے ھمک آرین زبان ءِ پیم ءَ اردو زبان ءِ ’’یا‘‘ دو(ی،ے) انت کہ یکے ءَ ’’چھوٹی یا(ی) گْوش انت ءُ دومی ءَ ’’بڑی یا(ے) گْوش انت۔ اردو زبان ھمے یکی ’’یا‘‘ ءَ کہ ماں اردو زبان ءَ ایشرا ’’ بڑی یا‘‘(ے) گْوش انت گوں زبر ءِ توار ءَ کارمرز کن انت چوش کہ ’’۔۔۔۔۔ تیرے ۔میرے۔ہمارے،تمہارے، اسکے،سہارے،اشارے،کنارے،لڑکے،دیوانے،پیارے،
 مستانے، پروانے،دستانے، آستانے،سدھارے ، پکارے،گنوارےءُ دگہ ھزاراں جاہ ءَ گوں زبر ءَ وانگ بیت۔تویک جاھے ھم نہ گند ئے کہ اردو اے یکی ’’یا‘‘ ءَ بزاں وتی ’’بڑی یا‘‘(ے) ءَ گوں زیر ءَ بہ وان ایت۔پریشکا کہ اردو زبان ءَ یک آبے پہ یک جسکے ءَ یا توارے ءَ کارمرز انت اے دگہ گپے کہ اردو ءَ ھم ھما پیسلہ کرتگ کہ پارسی زانندگاں کرتگ بزاں اربی زبان ءِ گالان ءَ اربی ءِ آباں نبشت کنگ ءِ پیسلہ، پریشکا اردو زبان ءَ ھم ھما گرانی یا ھما اڑاند است انت کہ پارسی ءَ است انت۔اردو پاکستان ءِ راجی زبان انت ءُ پہ اردو زبان ءَ پاکستان سرکار(دولت) ھر سال کروڑاں کلدار ھرچ کنت ۔اردو ءَ سداں ادارہ است انت بلئے داں روچ مروچی اردو زبان ءِ مسلہ گیشگیوار نہ بوتگ انت۔ پریشکا کہ اردو زبان یک ھند آرین زبانے انت ءُ ایشی لیکوڑ ءُ ایشی تہءَ آورتگیں گال گیش ءَ گیش اربی ءُ ترکی ئیگ انت یا پارسی ءِ ،بکول بلوچی زبان ئیگ ءَ تایے میشی تایے گامیشی۔ پریشکا اردو زبانزانتاں اے دری چیزان ءَ وتی زبان ءِ رِد ءَ آرگ ءِ ھاتر ءَ مزنیں جھدے کرتگ، گالسازی، جسکازی(صوت سازی)ترکیب ، گالداب ءُ وازداب ءِ ھاتر ءَ آواں وتی زانت ءُ زانشت ءَ اردوزبان ءِ رِد ءَ نوک نوکیں گالار ءُ جسکار ٹاھینتگ انت۔ ءُ پد ءَ اے پیسلہ ھم کرتگ کہ دومی زبانانی گال، ترکیبءُ دومی ھرچ شاستگے کہ چہ دومی زباناں ماں اردو ءَ کا انت آ ھما ھساب ءَ راست انت کہ ماں اردو زبان ءَ راست انت توری وتی اولی زبان ءِ ھساب ءَ رَد بہ بنت ءُ اگاں اردو ءَ رَد انت گڑا رَد انت توری وتی بندری زبان ءِ ھساب ءَ راست بہ بنت ۔ اے گپ من وتی کتاب’’بلوچی لیکوڑ‘‘ ءِ دومی پُشتانک ءَ آورتگ گیشیں سرپدی چہ ھمود ءَ زورگ بیت کنت۔
 ھمے پیسلہ ءِ رِد ءَ اردو زبان ءَ اے یکی ’’یا‘‘ ( بڑی یا’’ے‘‘) ءِ توار زیر ءِ بدل ءَ گوں زبر ءَ زورگ بوتگءُ اردو زبان اے
 ’’یا‘‘(بڑی یا)ءَ ایوک ءَ ھمے یکیں توار ءَ کارمرز کنت دومی توار ءَ نہ کنت( تے رے، مے رے، سارے، وارے،نیارے، بارے، تمہارے، سہارے، دلارے، گنوارے،ھرچ گالے کہ آئی پشت ءَ ھمے ’’یا‘‘(بڑی یا) بئیت آئی توار گوں زبر ءَ بیت گوں زیر ءَ ھچ سورت ءَ نہ بیت۔
 بلئے وھدے بلوچی زبان چہ رومن لیکوڑ ءَ اربی لیکوڑ ءَ اتک تہ بلوچی زبان ءِ گیشتر نبشتکار وانندگ ات انت زانندگ ات انت بلئے زبانزانت نہ ات انت پریشکا آواں زبان ءِ آبجوڑی اڑاندانی نیمگ ءَ دلگوش نہ دات ھرکس ءَ وتی وتی زانت ءُ زانگ ءِ ھساب ءَ بلوچی گوں اردو زبان ءِ آباں نبشت کرت۔ اولی مردم واجہ سید زھور شاہ ھاشمی ات کہ آئی اے گپ دیم ءَ آورت کہ بلوچی زبان ءِ درشانی آب آ نہ انت کہ اردوئیگ انت بلکیں ایش انت بزاں 25ئیں آبانی پجاریے کرت ءُ ھمیشانی ھساب ءَ نبشت کنگ ءِ سکین یے دات ( بازیں مردمے بلوچی زبان ءَ تنے وھدی ھم ھما آباں نبشت کنگ ءَ انت کہ اردو زبان ءِ آب انت تمداں کہ اردو زبان ءِ ’’بھ پھ،تھ،ٹھ،جھ ،چھ ءِ وڑیں جُھل تواریں آب ھم ماں بلوچی ءَ کارمرز کنگ بیگ ءَ انت) ۔واجہ سید زھورشاہ ءِ سروکی ءَ بلوچی سرچمگ ءَ ھوار دگہ بازیں گلان ءُ زانندگیں نبشتکاراں اردو زبان ءِ دمب گیری یل دات ءُ اے ’’یا‘‘ بزاں یکی (ے) ءَ را آئی بندری ءُ اسلی توار ءَ کارمرز کنگ ءِ پیسلہ کرت، بزاں زبر ءِ بدل ءَ گوں زیر ءِ توار ءَ وانگ ءُ نبشت کنگ ءِ پیسلہ بوت ءُ ایشی نام ھم یکی ’’یا‘‘ ھمے ھاتر ءَ ایرکنگ بوتگ کہ اے’’یا‘‘(ے) یکے وَ گیشتر پہ ’’یک‘‘(واحد) ءَ کارمرز بیت ءُ دومی ایشی توار ھم ھما انت کہ ’’یک‘‘ ءَ کارمرز بیگ ءِ سورت ءَ درشان بیت بزاں گوں زیر ءَ۔اگاں ایشی ما گوں زبر ءَ کارمرز بہ کن ایں چوش کہ ’’اَے‘‘ ،’’ بَے‘‘ ، پَے ، تَے ،جَے ، چَے ،سَے ، شَے ، دَے ، کَے مَے ۔۔‘‘ گڑا اے ’’یا‘‘ (ے) یک دو تواری آبے بیت چوش کہ ’’۔۔۔ اَے‘‘ ءُ اِے‘‘ ، بَے ءُ بِے ، تَے ءُ تِے پَے ءُ پِے ، دَے ءُ دِے ، سَے ءُ سِے ءُ دگہ دگہ ۔ مئے انوگیں لیکوڑ ءِ سر ءَ اے جُست یا سوالے ساری ءَ است انت کہ اے لیکوڑ سرانکانی باؤٹ انت اگاں سرانکاں مہ جن ئے گال گُنگ بنت ما را باید انت کہ ما اے تاسُر ءَ کم بہ کن ایں ءُ سرانکانی(زبر،زیر،پیش،ایش) سرءَ گیشیں بوج ءَ مہ لڈ ایں بلئے اگاں ما چوش بہ کن ایں بلوچی زبان ءِ جنجال گیش بنت۔وھدے بلوچی زبان ءِ تہ ءَ یک کسانیں گالے کہ ایوک ءَ دو آبی انت (مے ،کے ،سے )ھم بے سرانک ءَ وتی توار ءَ گیشینت مہ کنت چریشی مستریں نزوری کجام بیت۔ منی مھروانیں براھندگ ءِ اے درور کہ ’’ اَے مرد پرچا گپ ءَ نہ زیرئے ۔۔۔‘‘ پریشکا رَد انت کہ بلوچی زبان ءَ ’’اَے‘‘ ءِ بدل ءَ ’’او‘‘ کارمرز بیت چوش کہ او مرد پرچا گپ ءَ نہ زیر ئے۔۔او ھدا بلوچی زبان ءِ جنجالاں کم کن۔او بچہ تو سک تِرِن ئے۔دومی ایش کہ اگاں ما بلوچی زبان ءِ کلیں آباں بہ وان ایں چوش کہ ’’ الپ ، بے ،پے ،تے ، ٹے ، جے چے، دے ،ڈے۔۔۔۔درستیں آبانی تواراں گوں زیر ءَ وان ایں پدءَ ھمیشی نبشتگی سورت ءَ گوں زبر ءَ بہ وان ایں تہ ایشی جند ءِ نام ءِ بگیری بیت چوش کہ ’’ب‘‘ ءَ را ’’بے‘‘ وانگ بیت بلئے ما ایشی پہ ’’بَے‘‘ ءَ کارمرز بہ کن ایں( تو بَے نہ ئے) تہ جُست پاد کئیت کہ ایشی نام وَ ’’بے ‘‘ انت بلئے ایشی توار ’’بَے ‘‘ انت چوش چون۔۔۔؟ بے تو من ءَ وش نہ بیت،بے منزل ءَ گران انت سپر۔ بے بلوچستان ءَ بولان مہ بات۔گوادر منی چم ءِ چراگ، بے گوادر ءَ مارا نہ بیت۔
 ھمے پیم ءَ اگاں ما اے ’’یا‘‘ ءَ دو آبی گال ءِ سورت ءَ گوں زبر ءَ بہ وان ایں پدءَ سئے آبی گال ءِ سورت ءَ ایشی توار ءَ بدل بہ کن ایں ھم گوں ما اے جواز نہ بیت کہ گْوشت بہ کن ایں کہ ما اد ءَ پرچا زبر ءِ جاگہ ءَ زیر ءِ توار آورتگ چوش کہ ’’بَے ‘‘ ءِ دیم ءَ دگہ آبے بئیت اے گوں زیر ءَ وانگ بیت چوش کہ تب +ے۔۔تبے بیت ۔۔تب+اَے نہ بیت۔’’ پَے‘‘ ءِ ’’ پ ‘‘ ءِ دیم ءَ دگہ آبے بئیت چوش کہ ’’ش‘‘ ءَ تہ اے شپے بزاں یک شپے بیت کہ گوں زیر ءَ انت۔’’ دَے‘‘ ءَ ما گوں زبر ءَ بہ وان ایں بلئے وھدے دگہ آبے آئی دیم ءَ بئیت چوش کہ ’’بدے‘‘ تہ اے گوں زیر ءَ وانگ بیت ’’پلانی سکیں بدے‘‘ یا ’’ من سکین ردے وارتگ‘‘، تئی راہ سدے مردم ءَ بستگ ‘‘ھمے پیم ءَ اگاں ما ’’کَے‘‘ ءَ گوں زبر ءَ وان ایں بلئے ھمے ’’ک‘‘ ءَ ساری دگہ آبے بئیت تہ ایشی توار گوں زیر ءَ بیت چوش کہ ’’مکے‘‘( مک ءَ را مسک مہ گْوش جور ءَ ھاسمی نہ گْوش انت)جکے (پلانی سکیں مزنین جکے جتگ)۔ ھمے ڈول ءَ ’’سے‘‘ ءَ ما زبر ءِ توار ءَ کارمرز بہ کن ایں ءُ پد ءَ ’’س‘‘ ءِ دیم ءَ ’’ک‘‘ ’’گ‘‘ یا دگہ آبے بئیت تہ ایش ھم وتی توار ءَ بدل کنت کسے ءُ گسے بیت کہ گوں زیر ءَ انت۔ کماں کم گوں من اے جواز نیست کہ من چوش پرچا کنگ ءَ اوں ۔ باز مردم اے گپ ءَ جنت کہ واجہ سید ءَ چوش کرتگ بلئے ھمے مردم واجہ سید ءِ وھد ءَ نہ چار انت،سید ءِ ناچاری ءَ سرپد نہ انت۔درور چوش انت کہ سید ءَ بلوچی زبان ءِ آبان ءَ 25گْوشتگ ءُ اربی زبان ءِ زگریں آب پھک چہ بلوچی ءَ در کرتگ انت بلئے پدءَ نامان ءَ گوں اربی آباں نبشت کرتگ۔آیا آئی نہ زانتگ کہ من وت گْوشتگ کہ اے آب بلوچی ءَ نیست انت، من پد ءَ ھمیشاں کارمرز کنگ ءَ اوں۔ آئی زانتگ ءُ وتی گپ یے درشان ھم کرتگ بلئے آوھدی اے کرد آئی ناچاری بوتگ۔آئی گْوشتگ کہ رومن پہ بلوچی ءَ اربی لیکوڑ ءِ نسبت ءَ شرتر انت بلئے ’’سید نمدی‘‘ ءَ بہ وان اِت واجہ ابدلسمد امیری ءَ پہ رومن ءَ چے نبشت کنت۔اے ھما وھد ءِ ناچاری بوتگ انت ناسرپدی نہ بوتگ انت۔سید وتی پکر ءُ دیدانک ءِ دیم ءَ برگ ءِ ھاتر ءَ اگاں چار گام دیم ءَ اتکگ ،دو گام پُشت ءَ کنزگ ءَ میار یے نہ کتگ۔
 بیا اِت نوں ھمے گالانی ساچشتی یا جوڑشتی تواراں چار ایں۔ اے گپ ءَ ما دراہ سئی ءُ سرپد ایں کہ زبان وتی گالاں تراش ایت،سلہ کنت ءُ ارزانی ءَ درشان کنت۔ اے تراش ءُ تریش ءَ دو دو سئے سئے گال نزّ کئیت ءُ یک گالے ھم جوڑ بیت۔ چوش کہ’’ گوشدار‘‘ءِ گال بندر ءَ دو گال ’’گوش+دار ‘‘انت ۔’’ پشکپگ‘‘ ھم دو گال انت’’ پشت +کپگ‘‘ ۔’’سریچ‘‘ ھم دو گال انت’’ سر+ریچ‘‘۔’’دلاپ‘‘ ،’’ گپ جنگ‘‘ تالاپ، سرگواپ،مزور،گوناپ،ءُ دگہ ھزاراں گال انت کہ بندر ءَ دو دو جتائیں گال انت کہ زبان ءَ تراش ءُ تریش ءَ پد یک گالے جوڑ کرتگ انت ءُ پہ یک مانایے ءَ کارمرز بنت۔ ھمے ھساب ءَ اگاں ما ۔۔۔۔شمئے، مئے ، آئی ، تئی ءِ وڑیں گالاں پہ چار ایں تہ مارا سما کپ ایت کہ بندر ءَ اے گال ’۔۔۔۔ شما ءِ ،ماءِ ،آ ءِ ، توءِ۔۔ انت کہ زبان ءَ وتی ھساب ءَ آورتگ انت’’۔۔۔۔ شما ءِ ءُ ماءِ ۔۔۔‘‘ تہ ءَ چوش کہ دو زبر ءِ توار یک جاہ کئیت پریشکا اد ءَ زبان ءَ یک زبرے یل داتگءُ اے گالان ءَ’’ شم ءِ ، مَ ءِ کرتگ کہ شمئے،مئے نبشت بیت۔ ھمے پیم ءَ ’۔۔۔آءِ ۔۔۔ءَ ھم’’۔۔۔ آئی ۔۔۔ءُ ۔ ’’ تو ءِ۔۔۔‘‘ ءِ’’۔۔ توئی ءُ تئی۔۔۔‘‘ دروشم زرتگ۔ایشی مانا ایش انت کہ زبان ءِ وتی تراش ءُ تریش ءَ ھم ما بہ چار ایں تہ اے گال شمئے، مئے بنت ھمے پیم ءَ کئے ءِ گال ءَ ھم ’’کَے‘‘ نبیسگ رَد بیت اے ’’کئے‘‘انت۔ نوں گپ ھما وتی جند ءِ دوستی ءُ نادوستی ءِ کئیت اوشت ایت۔ءُ دوستی دلیل نہ چار ایت۔
 منی مھروانیں برات ءَ وھدے نبشتگ کہ ’’۔۔۔ اگاں بس پہ ھمیشاں انت گڑا پرچا۔۔؟ اگاں پہ سرجمیں چشیں گالانیگ انت گڑا پیَم ،مَیم،سَیل،نَیل، تَیل ءُ دگہ اے گالاں ھم ترا ھمزہ پِر کنگ لوٹ ایتءُ چوش کنگ لوٹ انت۔۔۔پئیم، مئیم ، سئیل ،نئیل ، تئیل َ ۔۔۔۔۔۔۔‘‘تہ من اے گپ ءِ مارگ ءَ پہ ھک باں کہ بہ گْوش آں کہ منی اے برات ءَ منی نبشتانک پہ الدو ءَ ءُ سرسری ونتگ، چے ءَ کہ من ماں وتی نبشتانک ءَ یونی کوڈ ءُ ایس ایم ورڈ ءِ ھوالہ ءَ اے گپ جتگ ات کہ اربی لیکوڑ ءَ بازیں سُرانکانی ھمگرنچی گوں سیادی ’’یا‘‘(ی) ءَ انت یکی ’’یا‘‘ (ے) ءَ نہ انت اگاں ما گوں یکی ’’یا‘‘ ءَ پیم ، میم،سیل،نیل،تیل نبشت بہ کن ایں تہ یونی کوڈ ءُ ایس ایم ورڈ ایشاں سپورٹ نہ کن انت ءُ پروش انت’’۔۔۔پے م ، مے م،سے ل ،نے ل ، تے ل ، کن انت۔پریشکا کہ ایشانی نبشتگ شکوگ(متنازعہ) نہ انتءُ گوں سیادی ’’یا‘‘ ءَ’’ پ ی م ،م ی م ، س ی ل ، ک ی ل ، ت ی ل ‘‘ءَ گوں زبر ءَ نبشت بنت۔البت گالواری ھساب ءَ باز ھتب ءُ د مگاں پئیم، مئیم ،سئیل، کئیل،وئیل ھم نبشت کن انت کہ رَد گْوشگ نہ بنت۔
 دومی ایش انت کہ منی ھما براتاں نبشتگ کہ ’’۔۔۔۔واجہ شما ماں وتی نبشتانک ءَ یکی ’’یا‘‘(ے) ءِ توار ایوک ءَ گوں زیر ءَ داتگ بلئے ما گند ایں کہ اردو زبان کہ یک مزنیں زبانے آ ایشی توار ءَ گوں زبر ءَ کارمرز کنتءُ اردو انپیج(Urdu inpage)پریشی ھچ مشکلات پیدا نہ کنت گڑا پہ بلوچی زبان ءَ چوش پرچا کنگ مہ بیت۔۔۔۔۔؟اے براتان ءَ بہ گْوش آں کہ انچوش کہ چہ ایشی نام ءَ پدر انت {{Urdu Inpage}}اے نرموزار(نرم اوزارSoftware) پہ اردو زبان ءِ شاستگی ءَ نبشت کنگ ءَ تیار کنگ بوتگ پہ بلوچی زبان ءَ نہ ءُ اردو زبان ءَ ھمے ’’یا‘‘ ءَ کہ بلوچی زبان یکی ’’یا‘‘ گْوش ایت ءُ اردو ایشرا ’’ بڑی یا‘‘ گْوش ایت یے گوں زبر ءَ کارمرز کنت وھدے کہ بلوچی ایشی گوں زیر ءِ درشان ءَ کارمرز کنت پریشکا ھر ھمود ءَ کہ بلوچی زبان ءُ اردو زبان ءِ تب ءِ تہ ءَ بگیری کئیت Urdu Inpageاود ءَ اردو زبان ءِ ھمراہداری ءَ کنت۔
 اردو زبان ھاکمانی ھاکمیں زبانے،دومی کجام دی زبان بہ بیت آ اردو زبان ءِ دمبگیری ءَ بہ کنت آئی پاد ماں پلاراں مان کا انت ۔اردو ءَ بہ گند اِت کہ پہ ’’ اَے‘‘ ءِ توار ءَ ایوک ءَ یکی ’’یا‘‘ ءَ ھم کارمرز کنت چوش کہ برز ءِ گال ات انت یا ایش اَنت۔ اسکے، حوالے، سہارے،تمہارے، ہمارے،دھیرے،پرانے،سُہانے۔ءُ ھمے پیم ءَ یکی ’’یا‘‘ ءِ سربر ءَ زبرءِ بدل ءَ امزہ(ء) ءَ جنت ھم پہ ھمے یکیں توار ءَ نبشت کنت چوش کہ ’’آئے،جائے،ہوئے،رویئے،نظریئے، ءُ دگہ دگہ۔ءُ کدی کدی اردو زبان وتی ھاکمی ءِ ’’جوبن‘‘ ءَ کئیت تہ ھما آباں نبشت کنت کہ آواں نہ وان ایت ءُ ھما آباں نبشت نہ کنت ھماواں وان ایت۔’’۔۔۔۔چوش کہ بالکل ءَ بلکل، خواب ءَ خاب،خوامخواہ ءَ خامخا وان ایت بزاں اربی ءُ پارسی زبانانی دمبگیری ءَ کنتءُ پد ءَ ’’۔۔۔ لیجئے(لیج ئے)ءَ لی جی ئے، کیجئے (کیج ئے) ءَ کی جی ئے۔پیجئے(پیج ئے)پی جی ئے) دیکھئے ( دیکھ ئے ) ءَ دے کھی ئے)،لکھئے (لکھ ئے ) ءَ لکھی ئے )۔کیلئے(کیل ئے) ءَ کے لی ئے۔چائیے(چائی ئے) وان ایت۔ پد ءَ باز وھدءَ یکیں توار ءِ گال ءَ دو رنگ ءَ ھم نبشت کنت چوش کہ ’’ کئے ءُ کیے (کی ئے)۔ لئے ءُ لیے ،دئے ءُ دیے ۔اد ءَ بہ گند اے دو گال انت یکیں ھساب ءَ نبشت انت ’’۔۔۔کئے گئے ۔۔۔‘‘ بلئے ایشانی توار جتا جتا انت چوش کہ یکے ’’کی ئے ‘‘ ءُ دومی ’’گَ ئے ‘‘ انت ۔آیا بلوچی زبان ءَ را چشیں گنجائش است کہ چوش کرت بہ کنت۔پریشکا ما اردو زبان ءِ دمبگیری ءَ کرت نہ کن ایں بلکیں ھمائی کن ایں کہ پہ بلوچی زبان ءَ شاستگی پیدا بہ بیت ۔
 بیا اِت نوں امزہ ءِ بابت ءَ لھتے دانک دیم ءَ کار ایں دانکہ مارا وتی مول ءُ مراد ءِ گْوشگ ءَ ارزانی بہ بیت۔ امزہ ماں اربی لیکوڑ ءَ چہ ءَ آرامی زبانءَ اتکگ۔ چہ اِد ءُ ساری ماں اربی ءَ الپ کارمرز بوتگ ات کہ ایشی بستار بگرابConsonent، کلہ آب Vowelءُ سرانک ئیگ ات ۔ چوش کہ ماں اربی زبان ءَ چشیں گال باز انت کہ آوانی نیامجی ءَ الپ کئیت بلئے چوش کہ الپ وتی پُشت ءِ آؤکیں آب ءَ گوںھوار نہ بیت پریشکا یکیں گال دو بھر ءَ پْرشتگ ات چوش کہ’’ یومئذِِ‘‘ءَ اگاں گوں الپ ءَ نبشت بہ کن ئے ’’ یوم اِذِِ ‘‘بیت کہ ایشی دو بھربنت۔ھمے ھاتر ءَ چہ آرامی زبان ءَ امزہ ماں اربی لیکوڑ ءَ آرگ بوت ءُ مروچی ھمے امزہءَ اربی زبان ءِ بازیں ڈکے گپتگ تمداں کہ امزہ الپ ءِ سربر ءَ زبر ءِ جسک ءُ توار ءِ کشگ ءَ ھم کارمرز بیت ءُ ھم الپ ءِ چیر ءَ پہ زیر ءِ توار ءَ کارمرز کنگ بیت ۔
 منی ھیال ءَ پارسی زبان چوش یکی ’’یا‘‘ ئیگ ءَ امزہ ءَ ھم چہ وتی آبدان ءَ (حروف تہجی) کشگ ءَ انت۔ انوں بازیں گالے کہ ساری ءَ گوں امزہ ءَ نبشت بوتگ ات انت نوں گوں ’’ی‘‘ ءَ نبشت بنت چوش کہ ’’خدائی بزرگ و مھربان‘‘ نوں ’’ خدای بزرگ و مھربان‘‘ نبشت بیت۔ھمہء مردم نوں ’’ ھمہ ی ‘‘ مردم انت۔ھدیہ ء آسمانی نوں’’ ھدیہ ی آسمانی‘‘ انت۔وظیفہ ء ھمگانی نوں۔وظیفہ ی ھمگانی نبشت بیت۔بلئے اربی زبان ءِ گال امزہ ءِ چہ پارسی زبان ءِ آبدان ءَ کشگ ءِ دیم ءَ دیوال اَنت ھمے ھاتر ءَ کہ پارسی زبان اربی گالان ءَ ھمائی دروشم ءَ نبشت کنت چوش کہ ۔۔۔۔موٗثر ،مسؤل،مؤذن ءُ دگہ گال انت۔
 البت اردو زبان امزہ ءِ کارمرز کنگ ءَ بے دودیاں مانگیش اتگ آ ئی یک رھدارے نہ انت ءُ پریشکا نہ انت کہ تنے وھدی اردو زبان ءِ زانندگ پرے گپ ءَ تپاک نہ انت کہ آ اربی زبان ءِ رھدار ءَ وتی بہ کن انت یا کہ اردو ءِ جند ءِ رھدارے بہ گیشین انت۔پریشکا امزہ ماں اردو زبان ءَ بازین دروشم ءُ بازیں توارے ءَ کارمرز بیت۔تمداں کہ ’’ع‘‘ ءِ جاگہ ءَ ھم امزہ ءَ کارمرز کن انت چوش کہ ایسوی سال ءِ پجار ءِ ھاتر ءَ ھندسہ ءَ پد ھمے امزہ ءَ جن انت چوش کہ 2017 ؁ٗ ؁ء)عیسوی)۔۔۔،2020 ؁ء(عیسوی) ۔۔ایشی سبب ایش انت کہ امزہ ءِ جند ءُ ’’ع‘‘ ءِ سرگ دوئیں ھمدروشم انت ۔بلئے ماں اردو ءَ امزہ چوش اربی زبان ئیگ ءَ پہ زبر ءَ ھمءُ پہ زیر ءَ ھم کارمرز بیت بلّے کہ ایشی کارمرزی ءَ تپاک نہ انت بلئے امزہ پہ زبر ءَ لس جاور ءَ کارمرز انت چوش کہ دیجئے،(دی جی اَے)لیجئے،(لی جی اَے)پیجئے، (پی جی اَے)کیجئے،(کی جی اَے ) ہوئے، ہو اَے )سوئے، ( سو اَے )کھوئے،( کھو اَے)۔اد ءَ دُرسیں جاھاں پہ زبر ءَ کارمرز انت۔انچوش کہ ایوک ءَ یکی ’’یا‘‘ ھم ھمے کار ءَ ساری ءَ کنگ ءَ انت کہ ھمزہ کنت یے ۔(من ءَ یات اتک منی براھندگیں براتے ءَ ’’بلّے‘‘ ءِ بابت ءَ ھم جُست کرتگ ات بلئے منی ھیال ءَ بِلّے وَ وتی ساگی ئیں توار ءَ برجم انت چوش کہ ’’بِل +لے‘‘)
 انچوش کہ من ساری ءَ گْوشتگ ات کہ وھدے بلوچی زبان چہ رومن |لاتین ءَ در اتک ءُ اربی لیکوڑ ءَ اتک تہ آرین زبان ءِ بستار ءِ سبب ءَ آرا پارسی ءُ اردو ءِ نوک ٹاھینتگیں آباں مزنیں کمکے دات چوش کہ ’’پ ،ٹ،چ ،ڈ ،ڑ ،ژ ،گ‘‘ ساری ءَ موجود ات انت۔ بلئے بازیں آبی توارانی یکراز کنگ ءَ بلوچ نبشتکار تپاک نہ بوت انت بوت کنت کہ ایشی سبب ایش ات کہ بلوچی زبانءَ را یکے وَ زبانزانت نیست ات ءُ دومی چشیں ادارھے ھم نیست ات کہ ایشاں بہ چنت ءُ بہ نزار ایت ءُ یکرازی ءِ نیمگ ءَ بہ یار ایت۔پریشکا ھرکس پہ دیم ءُ وتی زانت ءُ زانگ ءِ پد ءَ آباں کارمرز کنگ ءَ لگ اِت۔ھاس پہ ’’یکی یا‘‘ ءُ پہ ’’امزہ ‘‘ ءِ نبشت کنگ ءَ ناتپاکی گندگ بوتگ ات۔ اے ھما وھد ات کہ بلوچی زبان ءَ اردو زبان ءِ توامیں آب توری آوانی توار ماں بلوچی زبان ءَ است ات کہ نیست ات کارمرز بیگ ءَ ات۔ وھدے اولی رند ءَ واجہ سید ھاشمی ءَ اے گپ دیم ءَ آورت کہ بلوچی زبان ءِ آب 25انت ءُ ایش ایش انت تہ مردمان وتی گوش ٹاپرینت انت۔باز ءَ تپاک وَ کرت بلئے پد ءَ ھم اربی زبان ءِ گالان ءَ ھما ھساب ءَ نبشت کرت ءُ اُرز اے پیش کرت کہ اربی زبان پاکتاب ءِ زبان انت ءُ اے زبان ءِ گال پاکتاب ءِ گال انت پریشکا ایشانی بدل کنگ ءَ مردم گنہکار بیت۔ باز ءَ وَ وتی ھساب ءَ دلیل دات کہ اے آبانی کشگ ءَ بلوچی زبان ءِ دامن گْونڈ بیت گال چہ دومی زباناں نہ یا انت ءُ دگہ دگہ۔۔
 دومی نیمگ ءَ واجہ سید زھور شاہ وت ھم نگیگ بوت آئی اے گپ وَ جت کہ بلوچی زبان ءَ اربی زبان ءِ اے اے آب نیست انت بلئے پد ءَ اربی نامان ءَ اربی زبان ءِ دروشم ءَ( پہ ادارکی) نبشت کنگءِ سلاہ دات کہ چریشی واجہ سید ءِ پکر ءَ را مزنیں تاوانے رس اِت مردماں سوال چِست کرت کہ یک آبے کہ ماں آبدان ءَ چہ بندر ءَ مان نہ انت آ نبشت چون بیت یا وَ مان بہ بیت یا کشّگ بہ بیت۔ ھمے پیم ءَ واجہ سید ءَ یکی’’یا‘‘ (ے) ءِ بابت ءَ یک اھمیں پیسلھے کرتگ ات ء ُ زبانزانتی ءِ ھساب ءَ وش ءُ پہ شیم انت بلئے اد ءَ ھم واجہ ءَ ھمے وتی جند ءِ پیسلہ ءِ بگیر کرت ءُ ھمے یکی’’یا‘‘(ے) ءَ کہ پہ زیرءِ توار ءَ مکرم بوتگ ات پہ لھتے گالانی ھاتر ءَ پہ زبر ءِ توار ءَ چوش اردو ئیگ ءَ کارمرز بِنا کرت۔کہ تنے وھدی اے یکی ’’یا‘‘(ے) بے دودیانی آماچ انت۔ وھدے اے ’’یا‘‘دو آبی گالے ءَ کئیت تہ زبر ءُ زیر ھردو تواراں درشان کنت ءُ سئے یا چار آبی گالے ءَ کئیت گوں زیر ءِ توار ءَ وانگ بیت کہ اے ھساب پہ یک زبانے ءِ نبشتانکی یکرازی ءَ جوان نہ انتءُ بازین جستے پاد کئیت کہ ایشی توار چون ءُ پرچا بدل بیت۔
 یک زانندگیں واجھے ءَ ھمے یکی ’’یا‘‘(ے) ءِ گوں زبر ءَ وانگ ءَ مارا ’’مشکے‘‘ یا ’’مشکئے‘‘ درور داتگ۔یکے وَ ایش کہ جست اے پاد کئیت کہ ا گاں اے گال ءِ آسری ’’یا‘‘یکی’’یا‘‘ انت گڑا بلوچی زبان ءِ ھساب ءَ وَ اے مشکے (بزاں یک مشک ے) وانگ بہ بیت ءُ پد ءَ مئے اے واجہ اے شھر ءِ نام ءِ سبب ءَ سئی نہ انت ، یک روچے من شالا اے بابت ءَ ھم سئی کن آں دانکہ آ ھمے شھر ءِ نام ءِ سببءَ بہ زانت گڑا آرا سما کپ ایت کہ باید چون نبشت بہ بیت۔
 ماں بلوچی زبان ءَ امزہ ھم یک توارے ءِ بدل ءَ بازین تواراں کارمرز بیت کہ باید چوش مہ بوتیں (بلئے گپ پد ءَ ھمد ءَ کئیت کہ بلوچی زبان تنے وھدی بازیں کارے لوٹ ایت۔ بلوچی زبان ءَ نہ چشیں ادارہے است کہ بلوچی زبان ءِ اڑاندانی نیمگ ءَ دلوگوشی بہ دنت ءُ نئے کہ مئے زبانزانت تنے وھدی اے نیمگ ءَ دلگوش دیگ ءَ انت منی گوں واجہ زیا بلوچ ءُ ھم گوں واجہ تاج بلوچ ءَ دزبندی انت کہ آ ھمے نیمگ ءَ دلگوش گْور بہ کن انت)۔
 امزہ ءَ را ماں بلوچی زبان ءَ گال ءِ اولسر ءَ چوش کردی زبان ئیگ ءَ کارمرز نہ کن انت۔بلئے چوش کہ اردو زبان ئیگ ءَ پہ زبر ءَ کارمرز کن انت۔کن ئے، ور ئے ،کج ئے، روئے۔ اے پرے ھاتر ءَ کہ یکی ’’یا‘‘(ے) گوں زیر ءِ توار ءَ ھمگرنچ انت ءُ زبر وت گوں سیادی ’’یا‘‘ ءَ ھمگرنچ انت اگاں ما اے گالان ءَ ’’ ورے،کجے ،روے‘‘ نبشت بہ کن ایں تہ اے گوں زیر ءَ وانگ بنت گوں زبر ءَ نہ بنت۔ پریشکابلوچی زبان ءَ ایشی اے گْور(حل) کشگ بوتگ کہ اگاں یک گالے ءِ توار گوں زبر ءَ بوت چشیں گالاں زبر ءِ جاگہ ءَ گوں ھمزہ ءَ نبشت کنگ بہ بیت ۔اِد ءَ امزہ ءِ بستار زبرئیگ انت بزاں سُرانک ئیگ انت بِگرابConsonent یا کلہ آبVowel ءِ نہ انت۔پریشکا ما ’’مئے ،کئے ،بئے ، دئے، وئے، نبشت کنگ ءَ راستیں راھبند زان ایں۔
 بیا اِت ما آسر ءَ شمارا گْونڈیں ھالے دئے آں۔ آ ایش انت کہ براہوئی زبان بلوچانی دومی ماتی زبان انت۔ براہوئی زبان ءِ بلوچ نبشتکارانی اے جھد ءُ کوششت انت کہ آ براہوئی زبان ءِ جسک ءُ توارانءَ بلوچی زبان ءِ نزیک ءَ بیار انت دانکہ دشمن ءَ را اے موہ مہ رس ایت کہ آ زبان ءِ گِستائی ءَ جواز جوڑ بہ کن انت ءُ بلوچ راج ءِ تہ ءَ پْرشت ءُ پْروش آرگ ءِ جھدے کرت بہ کن انت پریشکا آواں وتی بازیں آبے ھم بلوچی زبان ءِ توارانی ھساب ءَ زرتگ۔ درور ھمے یکی ’’یا‘‘۰ے) ئیگ انت براہوئی زبان ءَ اے ’’یا‘‘(ے) چو بلوچی زبان
 ئیگ ءَ گوں زیر ءَ وانگ بیت گوں زبر ءَ نہ بیت۔چوش کہ’’۔۔۔۔ دا کمپیوٹر اسے۔۔۔‘‘(اس+اِے)۔نا پن دیرے(دِے رِے)۔دا کلم کنایے (اِے )یا کہ اے زربار ءَ بہ گند اِت:۔ نی خراب اُس ای خراب اُٹ، نی کہ جْوان اُس ای ھم جْوان۔ نیکی ٹی نیکی بدی ٹی بد کسر کنتوں ارے(اَ+رِے) وھدے آوان ءَ سما کپ ایت کہ آ بلوچی زبان ءِ آبی تواراں نزیک کنگ لوٹ انت ءُ وت بلوچی زبان اردو زبان ءِ دمب گیری ءَ دور تچان انت گڑا آوان ءَ چینکہ ارمان بیت۔
 (اے نبشتانک توار بلوچی تاک ءِ 8ستمبرءِ آدینگءَ شنگ بوتگ)