جیڑگ در
گوئٹےءِ زندگی ءِ چوتاریں مہرانکی گوناپءُ ما
جرمنیءِ عظیمیں شاعر،کسمانک نویس،ناول نویسءُ سائنس دان جوہان وولف گانگ وون گوئٹے(1749 داں 1832)کہ میتھیوآرنلڈ ءَ آئیءَ را ہمک زمانگءِ مستریں نگد کار گشتگ۔آئیءِ درستیں ساچشتانی کلیات”ویمرایڈیشن“ءِ نامءَ 140 جلدانی تہا انت۔
 گوئٹے گوں پراہیں پیشانی،زنڈیں چم ،عاشق تبیءُ جزباتیءَ،ورنائیءَ سکیں براہ داریں بچک یے بوتگ۔
 بائد وا ہمیش ات کہ من پہ وانوک آں گوئٹےءِ پہ لبزانکءَ عظیمیں جہدءُ ھزمت انی بابتءَ چیزے بہ گشت ایں۔
بلئے ناں!من آئیءِزندگیءِدگہ پہنات یےءَ گوں شما آژناگ کنگ لوٹاں۔کہ اے آئیءِ عاشقءُ مہرانکی تبءُ چوتاریں زندگیءِ بابت ءَ یک کسانیں شاندے ءِ بہر اِنت۔داں شما ہم بزان اِت کہ مزن مزن نامیں انسان ہم تریں دل یے دار انت ءُ کسےءِ ڈوبارگءَ پیسر ہزار براں پگر بہ کن اِت۔کہ عاشق تبی،مہرانکی،دروہ کاریءُ دگہ بازیں شریءُ بدی انسانءِ ابرمی بہر انتءُ اگں ستر بہ لوٹیت وتارا چریشاں درنیامءَچہ گشینت نہ کنت۔
 گوئٹےءَوتی زندگیءَبازیں عشق کتگءُ وتی دوستدار چو لوگءِ چوکاٹءَ بدل کنان کتگ انت۔ آئی ءَ گوں بازیں جنک آں مہرءُ گوازی کتگ۔ سکیں دلمانگ ءُ یلہ دلیں مردمےبوتگ۔ہرچ شریں چیزے دیستگ یے آئیءِ سرا فِدا بوتگ۔ چوناہا شاعر تبیں مردمءِ سرا ہمک شررنگی وتی سان ءَ داں جہلانکی ءَ آئیءِ سرا دور دنت ءُ آئیءِ دلءِتہا ایر کپیت۔گوئٹے ہم یک انچیں تبءِمردم یے بوتگ۔ادا منی مول گویٹےءَایرجنگءِ نہ انت۔بلکن زندگیءِ یک راستی ءِ درورءِجہتءَشمارا پیشدارگی انت۔
 گوئٹےءَ وتی درستیں دوستداراں چہ فریڈیرک براؤنءِ ذکر گیشتر کتگ۔ بلئے نزاناں پرچا آ فریڈیرک ءَرا وتی کنگءَ پد قانونءِ ڈگریءَ گیپتءُآئیءَیلہ دنت۔آ اوں داں مرگءِ کنڈگءَدگہ سور نہ کنت۔ نزاناں پرچاآ فریڈیرکءَ وتی کنگءَپد سنگتےءَ را کاگدے نبشتہ کنت کہ ”انسان وتی واہشت ءِ چیزءَ حاصل کنگءَ پد اوں اشارتُک یے ءِ گیشیءَ وش نہ بیت“ آ ہمے سال ءَکہ فریڈیرکءَ یلہ دنت گرا آئیءَ را سکیں ترندیں ماراِشت یے گور جنت۔ءُ آ وتی نامداریں کسمانک ”گوتز وون برلیچینگن(جرمن)“ءَ نبشتہ کنتءُ فریڈیرک ءِسراپہ ہمے اوستءَروان دنت کہ آئیءَتسلی بہ بیت کہ آئیءِ بے وپاءَ ،کسمانکءِ بے وپائیں عاشقءَ را زہر چارینتگ۔ یا چش بوت کنت کہ گوئٹےءَ چہ پیسرا اے چیز سوڑاتگ کہ آ وتی دوستانکیں مہرءَیلہ کنتءُ آئیءِیلہ کنگءَ پد آئیءَ راسکیں ترندیں مارشت یے گور جنت ءُ ترندیں مارشت ءَپد آ یک جہانی ساچشت یے ودی کت کنت۔ پرچاکہ دوستریں دوستدارءِ چو ارزانی ءَیل کنگ آسان نہ اِنت۔یا بوت کنت کہ آئیءَ آجوتبیءِ لیکہءَ را ماں دنیاءَ گیشتر تالان کنگ ءِ حاترا چش کتگ۔ کہ ہرکس بہ لوٹیت،کجام وہدءُ حسابءَ وتی وڑءَزند گوازینگءِ حق دار انت۔آئیءِ اے کرد ءِپُشت ءَبازیں گپ ءُ لیکہ جان کش انت۔
 براؤنءِ یلہ کنگءِ چیزے وہدءَ پد آ پہ وتی وکیل ئیءِ حاترا ویٹزلرءَ رؤت،اِدا آ گوں جیروسلمءُ آئیءِ دشتارکیسزءَ دُچار کپیت۔کیسزءِ شررنگیءِسرا عاشق بیت۔ مست سورکتگیں سمّوءَپہ انچوگنوک بیت کہ پدا دگہ ہچ نہ چاریت،بلئے گوئٹے دشتار کتگیں کیسزءِبے سوبی ءَپد وتی جان ءَکشیت۔ بلوچیءَگش انت کہ ”نامرد ءِجن روتءُ مردءِدشتار نہ رؤت“آ چرےعشقءِ بے سوبیءَپداے شہرءِ جندءَ یلہ دنت۔(منی حیالءَجوش ملیح آبادیءَ چہ گوئٹےءَ سان زرتگ کہ آئیءَ ہم بازیں عشق کتگءُچولوگءِ چانٹءَدوستدار بدل کتگ اَنت، آئیءَ ہم چو گوئٹےءَ یکیں جنکءِ دوستداریءِ لیکہ نہ منّتگ۔آ بیچارگیں سادگ ، مجنون،شئے مرید،رانجھا،فرہاد بوتگ انت کہ پہ یکیں دوستدارءَ وتا برباد یے کتگ۔ بوت کنت گوئٹےءُ جوشءَنوکیں مہرءِلیکہءِ بُن ہشت ایر کنگ ءِ جہد کتگ۔
 چہ کیسزءِ عشقءِ بے سوبیءَپد گوئٹے وتی اُرداں بندیتءُچہ ویٹزلرءَسرگیپت۔ راہ ءَوتی سنگت یےءِ لوگءَ مان چکریتءُہمودا اُرد کنت۔ آئیءِ سنگت ءِلوگءَ دو رُستگ ءُ مان رُپتگیں جنک کہ آئیءِ سنگت ءِ جندءِ چُک بنت۔چراہانی تہا مستریں جنک ماکسی ملیانیءِ گندگءَ گوں وتی جزبگانی دستءَبے قابو بیت۔ آ وتی سرگوست ءِ تہا نبشتہ کنت کہ ”چشیں مارشت سک دلکش بنت کہ وہدے کجام یک نوکیں جزبگ یے مردم ءِ تہا پَلپٹُکی بہ جنت،وہدے کہ کہنیں انگہ وتی جاہ ءَبرجاہ انت۔وہدے روچ بُڈگءَبیت گرا انسانءِ تہا ہمے واہشت جان کش ایت کہ دومی نیمگا ماہءَ وتی بالادءَ گوناپ دئیگءَبہ بیت“۔
 ماکسی ءِ سور گوں پیٹربرنیٹانوءَ بیتءُ آئیءِ جانءَ ہما جنک کہ ودی بیت گوئٹے سی ءُپنچ سالءَپد آئیءِجنک ءِ سرا عاشقی کنت۔منی چاگردءَہم چشیں یک راستیں درورے است انت،بلئے آ وتی کسانی ءِشتگیں دشتارءِ جنکءِعہد ءَنندیتءُ گوں آئیءَسور ہم کنت۔
 ہمے سال ءَ آئیءَ را حال سر بیت کہ جیروسلم،وتی سنگت یے ءِ جنین ءِعشقءَ گرپتار بیتءُ بے سوبیءِ سببءَ کیسزءِ جندءِ وتاسءَچے وتکُشی کنت۔گوئٹے چہ ہمے ویلءَ سان زوریتءُ ”ورتھرءِداستانِ گم“ءَنبشتہ کنت۔اے ناول ءِتہا گوئٹے گوں شارولیف بفءَ وتی عشقءِ بے سوبی ءِتجربگءَ گوں سکیں درشان یےءَدرانگازیت۔ چریشی پد کرسٹیانے آئیءِ زندگیءِ بہرءَکپیت۔کرسٹیانے وتی برات ءِگٹیں کارےءِ شر کنگءَ کئیت کہ گوئٹے زنڈیں چمانی تہا مان کپیت۔ ناوانندگءُ جاہل ئیں بلئے گوں سادگ ءُتاجگ ءُ دلشکیں جوانی ءَ گوئٹےءَ وتی وڑاکنت۔ آ کاگدی پُلانی یک کارجاہےءَکارءَبیت۔ گوئٹے آئیءَ را وتی باگءِ چارءُ گُزاریءِ گزر ءَ وتی کرا کاریتءُپدا وتی لوگءِ داشتہ یے کنتءُ سال یےءِ تہا آ پہ امیت بیت،گرا گوئٹے آئیءَ وتی دومی لوگ بزاں ویمرءِ لوگءَبارت ءُ گوں آئیءَ سور کنت۔
 چندے سال ءَپد آ گوں شلرءَدُچار کپیت،شلر اوں وتی گوناپءِسان ءَآئیءِسرا دور دنت ءُ آئیءَبے قابو کنت۔ گرا داں مرگءِساہتءَگوں شلرءَبندوک بیت۔
 اے عظیمیں نبشتہ کارءُسائنس دان زندگیءَ را گوں چوتاریں رنگاں گوازی کنوک،22مارچ1832ءَ 82 سالءِسندءَوتی ابرمی مرگءَ اے جہان ءَیلہ دنت۔
 ایش ات عظیمیں گوئٹےءِ زندگیءِ مہرانکءُ رنگ بہ رنگیں داستانءِ یک پہنات یے۔نوں شما وت پگر ءُسوڑگ بہ کن ات کہ آئیءَچُش پرچاکتگ۔چے!آئیءَپہ زانت چش کتگ یاکہ اے چیز وت آئیءِ سرا سرزد بوتگ اَنت۔
 مئے نِزّءُچماں گوئٹےءَہچ شر نہ کتگ بلئے آئیءِچاگرد ءَاے چیز پہ سنجیدگی نہ زرتگ انت۔ بلئے مئے چاگردءَبزگیں قاضی ترمپ یے شراب وارت ءُ کمے چَپُرتی کنت،سجئیں دنیاءَ نام ءُدپ انت ءُ مردماں چُنڈیے نان ءِمردم نہ کتگ۔
اصغر زہیر