مولوی عبداﷲ روانبدؔ پیشینی
نبشتہ کار: اصغر علی آزگ
پیشینءِ کوہنءُ قدیمءُ مزن نامیں شہرءَ واجہ قاضی یحیٰ روانبدؔ نامیں بزرگ ءُ عالمیں مردے ءِ لوگ ءَ ماں میلادی ایں سال ۱۹۲۶ءَ پسّگے پیداک بوت۔ مات ءُ پتءَ ایشی ءِ نام عبداﷲکت، تاکہ مزن بیت اﷲءِ بندگی ءَ بہ کنت ءُ پہ ملک ءُ مردماں حدائی رحمتے بہ بیت ،پہ اے نیتءَ واجہ قاضی یحیٰ ءَ وتی پسّگ پہ دینی زانت دست گِرگا وت وانینت۔عبداﷲءَ وتی پت ءِ گوْرا منطق، ادب ، اصول فقہ، ریاضی، تاریخ ، میراث، علم فلسفہ ، علم کلام ءُ علم بیان ونت . واجہ عبداﷲماں سال ۱۳۸۰ھجری ءَ پہ حدیث وانگ ءَ کراچی ءَ شُت ءُ مدرسہ مظہر العلوم کھڈہ ءَ تاں ھجری قمری سال ۱۳۸۳ ءَ حدیث وانگ ءَ رند مولوی عبداﷲروانبدؔ بوت ءُ نوکیں عزت ءُ احترامے ءِ واہند بوت۔
نی چد ءُ پد واجہ مولوی عبداﷲروانبدؔ یک دینی عالمے ءِ رنگءَ وتی ذمیواری آنی پورا کنگا اے دگرانی چمانی پچ کنگ بناہ کُت ءُ گوں حاموشی وتی علم ءُ زانت ءِ روژنائی تالان کت ءُ اے پیم واجہ قاضی یحیٰ روانبدؔ ءِ دل ءِ واہگ آسر بوت انت۔پرچیکہ پہ ھمے روچ ءَ واجہ ءَ مزنیں مدّتے زحمت کش اتگ ات۔ البت واجہ قاضی یحیٰ روانبدؔ ءَ نہ زانت، منی اے شر طالع ایں پسگ نہ تہنا یک دینی عالمءُ زانتکارے بیت بلکیں یک مزنیں زبان زانتے ھم بیت کہ گوں دین ءَ ھور وتی ملک ءُ قوم ءُ زبان ءِ ھم خدمت کنت۔
کم کم آ روچ ھم اتک کہ واجہ مولوی عبداﷲروانبدؔ گوں وتی نمیرانین ءُ وش زیملیں شعراں مولوی عبداﷲپیشینی ءِ نامءَ مزن نام ءُ توار بوت. مروچی بلوچستان ءِ درائیں تک ءُ پہناداں ہر پہلوانے ءِ دپءَ واجہ مولوی عبداﷲروانبدؔ پیشینی ءِ شعر انت ءُ ہر لوگ ءَ واجہ ءِ شعرانی نوار (کیسٹ) است۔ چے کسان ءُ چے مزن ،چے جنین ءُ چے مردین، در اہ واجہ ءِ شعراں ھدوناک انت۔ ہر جاہ شعر ءُ شاعری ءُ ساز ءُ زیملءِ ھبر بیت، ھبر چہ واجہ مولوی عبداﷲروانبدؔ پیشینی ءَ بناہ بیت ءُ گوں ھمائی ءِ نام ءَ آسر بیت۔ مردماں واجہ ءِ شعر زبانی یاد انت ءُ چوش کہ بتل ءَ ہر جاہ کار اِش گر انت۔اگں من بگشاں کہ واجہ مولوی عبداﷲپیشینی مئے دؤر ءُ باریگ ءُ ھند ء ُ د مگ ءِ ملا فاضل انت گڑا بزاں دروگ نہ بیت ، پرچیکہ مروچی بلوچی اصیلیں راہ بنداں کہ ہما دراج کشّیں ءُ داستانی راہ بند انت، واجہ مولوی عبداﷲروانبد ءُ ایشیءِ شاگرداں ابیدؔ دگہ چوشیں شاعرے نیست کہ چُش وش زیملی ءُ بے مٹ ءُ دروری شعر پر بہ بند ایت۔ شاعر دگہ ھم است ءُ وتی جاہ ءَ بے درور انت، بلے من واجہ مولوی عبداﷲپیشینیؔ ءِ مٹ ءَ نہ گنداں، پہری گپ ایش انت ، اے واجہ ءِ نہ تہنا بلوچی شعر ءُ نبشتانک بے درور انت ءُ پہ مثال پیش کنگ بنت بلکیں واجہ ءَ بازیں عربیءُ فارسی کتاب ھم نبشتگ کہ چہ آیاں لہتیں ایش انت۔
۱۔ ترازوی قلم
۲۔ قطعات الذہب فی قواعد مذھب
۳۔ عروج الفرائض
۴۔ نھر الفائض
۵۔ تجریدالتجوید
۶۔ الفوائد
واجہ مولوی عبداﷲروانبدؔ پیشینی حقیقتءَ یک قصیدہ گشیں شاعرے بلے واجہ ءِ شعرانی تہا مذھبی، قومی، غزل ءُ ایدگہ شعرھم گندگ کاینت ءُ سئے زبانءَ نبشتہ کنگے سوبءَ واجہ ءِ بلوچی شعرانی تہا ھم فارسی ءُ عربی ءِ اسراست۔ واجہ ءِ تب سک روان انت ، لبزانی رد ءُ بند ھنچوش انت کہ لبزاں چوشکہ تسبیح ءِ دانگاں کمائیت ءُ رِد کنت، بید چہ گیشیں لبزے ءِ آرگ ءَ وتی گپ ءَ بیان کنت ءُ شعرانی تہا ھنچوش ندارہ کشی کنت کہ ہما ندارگ مردم ءِ چما نی دیما گردایت۔ واجہ قرآنی آیاتاں ماں شعراں کار مرز کنت ءُ دین ءَ ھور دنیائی کاراں راہشونی کنت ءُ پہ قوم ءِ ٹوہینگءَ آشوبی شعر ھم پر بند ایت۔ واجہ ءِ شعرانی تہا عشقءِ واہگ ، درد ءِ نپس توسی ، چاگرد ءِ بے سمائی ءِ بژن، قوم ءِ بے وسی ءُ خدا داتگیں مال ءُ مڈی آنی شکر ءُ منت ھم گندگ بیت۔
واجہ مولوی عبداﷲروانبدؔ برے خداوندءِ توحید ءُ یکتائی ءَ گوں مثالءُ دلیلاں بیان کنت، برے معراجءِ ندارگاں مردمانی چمّانی دیما کارایتءُ برے برے مسلمانانی مروچیگیں بے وڑیں حالتءَ گندایت، گوْستگیں دؤر ءُ باریگءِ مسلمانانی زہم جنی، سرمچاری، ایمان، خدادوستی، جہادءُ شہادتءُِ ترانگءَ کپ ایت ءُ شئرانی تہابدر، موتہءُ یمامہ ءِ جنگ ءِ نیمو نءَ مسلماناں پہ سرمچاری، بہادریءُ نترسی وادارکنت۔ جاہے پہ مردمانی ایمان ءِ پرُواک کنگاوتی شئراں گوں حضرت ابرہیم ؑ ءِ
داستان ، ملائکانی امتحان ، حج ءِ سفر ، جہان ءِ ناپائداری ، قیامت ، آخرت ءِ سفر ، انسان ءِ پیداک بیگ ءُ گوں خداوند انسانءِ گندکءِ داستانءَ شیرکن ءُ تامدار کنت ءُ مردمانی جانءِ پٹاں بال دنت۔ گڑا دگہ نیمگے پہ قوم ءِ بے وسی ءُ بے گوْمی ءِ بے گواہی ءُ وت واجہی ءَ بلوچیں شیر ہمتانی قصہّ آں گوں ند ءِ زبان ءَ درشان ایت ، آدینہؔ ءُ گل محمدؔ ءِ رنگ ءَ در کپ ایت ءُ کدی دلاورؔ ءُ حیاتانؔ ءِ زبانءَ گپ جنت۔ گڑا کدی وشدلؔ ، دلمرادؔ ، دادشاہ ؔ ءُ رحیم بخشؔ ءَ نمیران کنت۔ کدی کدی وھدے کہ حاک ءُ ڈگار ءِ لگتمالی ءُ نابودی ءَ گند ایت گڑا دل ءَ جوڑ ایت ءُ گالی بیت۔
تئی پاریگیں ورنا کُجن
دریا دل ءُ لشکر شکن
کوھی پُلنگ ءُ کرگدن
شاہین ءُ تاجداریں ھدن
یا
کد کدی بیت کہ جاہ بہ جنت استین
ژَند بہ کنت کوہ ءُ کوچگاں سرگوار
سندک ءُ بیٹ ءُ کہچر ءُ زیدان
یک برا ھمدستا بہ ملّیت ھار
آدریں کیلگ مئے پدا تُر کنت
پُل بنت ول ءُ گبّ بنت تیجار
بیّر بنت کؤرانی کنر سبزیں
منج بنت سول ءُ شاخ جنت لیوار
تبد رؤت وش کؤشیں بہار کئیت
بیت جہان سبز ءُ خرم ءُ گلزار
پر ہما وشیں روچ ءِ امید ءَ
توکل بہ ربّ واحد القہار
حق ءِ آوازاِن گوْانکِ عبداﷲؔ
تو اگں وابینگ نئے گوشدار
واجہ مولوی عبداﷲروانبدؔ پیشینیءِ شعرانی تہا ھر رنگ گندگ بیت۔ عشق ءِ وشیں ساعتانی وش تامی ءُ جدائی ءِ درد ءُ سوزمان، واہگ ءِ جہلانکی ءُ دنیا ءِ ناپائداری، گل ءِ مہپرانی ساہگ ءُ بلبل ءِ نالگ، تبد ءُ لِوار ءِ جہاں سوچی ءُ بہار ءِ سبزگ ءُ کشار، ھستی ءِ گواہی ءُ زند ءِ تباہی۔ پدا ھر رنگ ءُ ھر دروشم ءَ واجہ ءِ فکر ءُ گمان چہ مات کوہاں ھم برز تر انت ءُ چہ شاہ جوہاں ھم روان انت۔ لبزانی سادگہ ءُ کردارانی پُ واکی۹ واجہ ءِ شعراں دگہ گونابے داتگ کہ ھمک شاعر ءَ نصیب نہ بیت ءُ ھمک کس اے جاہ ءَ سر نہ بیت۔واجہ ءِ نگاہ چوش کہ عکس کش (Camera)ءَ چاگردِ نازرکیاں قلمءِ تہا عکس بند کنت ءُ چوش کہ ھارے ھر چیز ءَ گوں وت بَران کنت،پمیشکا وھدے کہ واجہ ءِ شعراں گوشداریت یا وانیت ھما ندارگاں چم پہ وت گندگے گمان ءَ کپ ات۔اے درائیں نقش ءُ نگارانی رنگ ءُ دروشم دئیگا رند واجہ مولوی عبداﷲروانبدؔ پیشینی راستیں
ھبرءَ چوش بیان کنت۔اے درائیں واک ءُ قدرت ہما نقاش ئیگ انت کہ جہانے گوں ھزار نازیں رنگاں سمبئینتگ ءُ منی کار تہنا چہ ھما رنگاں رنگے بیان کنگ انت کہ انگت چہ منی وسّ ءَ در انت۔ھر پیم من پہ ایشی ءَ الّم اوں کہ واجہ مولوی عبداﷲروانبدؔ پیشینی صاحب ءِ وڑیں شاعر زوت پیداک نہ بیت اے بابتءَ علامہ اقبالؔ لاہوری گشیت ۔
ہزاروں سال نرگس اپنی بے نوری پہ روتی ہے
بڑی مشکل سے ہوتا ہے چمن میں دیدہ ور پیدا
واجہ مولوی عبداﷲروانبدؔ پیشینی نہ تہنا یک عالمِ دین ءُ مزن نامیں شاعرے، بلکیں یک پیر ءُ مرُشدے کہ بازیں مُریدے داریت، گوں وتی مہربانیں ءُ پُر مہر ءُ محبتیں ، نیکیں ءُ تقویٰ داریں کردار ءَ بازیں دلے ءِ چراغ انت ءُ بید چہ نیکیں گپ ءُ ھبر ، پنت ءُ نصیحت ءَ دگہ ھبر بہ دنت، واجہ ءَ ماں پیشین ءَ دینی مدرسہ اے است کہ نام ای ’’ تعلیم الفرقان ‘‘ انت ءُ واجہ ءِ عرفانی ءُ علمی شاگردانی حساب داد نیست۔ واجہ ءِ بابت ءَ منی گمان ایش انت، اے واجہ قوم ءِ لبزانکی بے زانتی ءِ جمبراں مانپوشتگ کہ الّم یک دؤر ءُ باریگے پہ ایشی قوم بژنیگ بیت۔