پیر زال ءَ چے سما اِنت
عندلیب گچکی
یک شہ زانتے ءَ نبشتگ، کسے زانت کہ منی کلم ءَ بود مان نیست بائد آ نبشتہ مہ کنت، من ایشی ءَ دگہ گالردے پر کناں کہ کسے زانت کہ منی کلم ءَ بود مان آ بائد نبشتہ بہ کنت ءُُ اے کول پہ منظور بسمل ءَ کیت کہ آئی ءِ کلم ءَ بود مان ءُُ آ چد ءُُ گیش نبشتہ بہ کنت۔۔ءُُ شائری ادب ءِ تہا ہما تہر انت کہ ہرکس ءُُ ناکس ءِ زبان ءَ کیت ءُُ درستاں چہ گیش دوست دارگ بیت، اے گپ ءَ من انچو پہ دیم گشگا نیاں بلکن من دیستگ، کراچی ءَ یک روچے بَلُّک یے اَتک دروازگ ءِ دپ ءَ، بزگ پہ کُمَکے ءَ اتکگ ات بزاں پنڈگے ءَ، بلوچے ات، من گپ پرمات جست پرس کت، یک جاہے گپ رست گڑا کندان ءَ گشت ءِے: ”است ہُدایے کہ نام ءِے رحمان انت“ یک برے من اجکہ بوتاں بلے وتی پکا کنگءِ ہاترا من جست کت:
بلک تو اے سوت زانا اشکتگ:
آپ ننگ اِنت ءُُ آپ ایمان اِنت
است ہداے کہ نام ءِے رحمان انت
گشیت ہؤ منیچو اشکتگ، من زانت کہ شائر ءِ مانا تچوکیں آپ ءِ مانا یا ہما توپان ءِ مانا کہ وہدے یک میتگے ءَ سر بیت گڑا آ انچو زُوت ہر چیز ءَ وتی اَمبازاں زُوریت کہ مردم ءَ ہچ موہ نہ رسیت۔ گپ بسمل ءِ شائری ئیگ اِنت گڑا من گشاں کہ نہ کسی ستا ءِ محتاج اِنت نہ کہ منت گرگ ءِ۔۔
بسمل ءِ شائری ءِ سرا کہ من کلم چست کتگ الم چیزے وَ من نبشتہ کناں بلے من زاناں منی نبشتانک بسمل ءِ شائری ءِ دنزانی تہا گار بیت ءُُ من اے ہم زاناں مزنیں ہستیانی واستہ وہدے منی وڑینے کلم چست کنت گڑا لبزءِے دروہنت۔۔ بسمل ءِ شیئرے گوں ہمے گپ ءَ یات اَتک آ یک بندے ءَ جاہے گشیت:
ما لبزانی سوداگر تو چے زانئے
گارءُُ گنوکیں اَو شائر تو چے زانئے
آ وت لبزانی سوداگر اِنت، مئے کرّا لبز کج اِنت کہ پہ چوشیں شائری ءَ ندر ءِے بکنیں؟؟بلے آئی ءَ وت کہ گشتگ چیزے نبشتہ بکن گڑا منا نوں حق است لہتے پرشتگیں لبز جوڑینگ ءِ، منا بسمل ءِ کتاب”پیر زال ءَ را چے سما اِنت“دیما اِنت گڑا درستاں پیش من ہمے سرہال ءِ بندوکیں شیئر ءِ سرا وتی ہیالاں گشاں:
اے لچہ ءِ تہا یک جاہے بسمل ہدا ءَ مہر ءِ نام ءَ دنت:
ہدا کہ مہر اِنت
ہدا کہ بنی آدم ءِ پکار اِنت
اے بند ءَ چہ ہمے پہمگ بیت کہ مہر آئی ءِ ہدا اِنت ءُُ ہدا آئی ءِ مہر اِنت ءُُ انچو کہ مہر پکار اِنت مردم ءَ گڑا مردم ءَ ہدا ءِ ہاجت ہم اَست ءُُ ہما مردم گوں ہدا ءَ نزیک بیت کہ آئی ءَ گوں ہدا ءَ مہر بہ بیت۔ اگں یک بندگی یے ءِ تہا مہر مہ بیت، ہدا آ بندگی ءَ رَد کنت، وہدے بسمل ہدا ءَ مہر ءِ نام ءَ دنت گڑا آئی ءِ گوں ہدا ءَ نزیکی دیما کیت۔
قیس ءِ منا کسہ یات اَتک،گشنت یک روچے ریگستان ءَ قیس یک نمازی یے ءِ دیما گوزیت کہ آ نماز ءَ بیت، گڑا نمازی سلام ءَ ترّینیت ءُُ زہر گیپت کہ تو نہ گندئے نماز ءِ دیما گوزئے، قیس بچکندان ءَ پسو دنت ”من وتی لیلی ءِ یاتءَ باں دگہ ہچ نہ گنداں بلے تو وَ ہدا ءِ دیما ات ئے تو چوں منا دیست۔۔؟“ بزاں مجنون ءَ تژن جت کہ ترا اگں ہدا ءَ گوں مہر بوتیں تو منا نہ دیستگ ات۔۔۔
دومی جاہ ءَ ہمے لچہ ءِ تہا آ آشوب ءِ نیمگا کیت ءُُ وتی دُژمن ءَ منگڑ ءِ رنگءَ زا ہر کنت آ گشیت:
اے سیاہیں منگڑ کہ مان رِتکہ گس ءِ پترکاں
پُتینک ءُُ پرتک نہ منتگ ہچی
اے سک مریں لولک ءِ تب ءُُ میل رستری اَنت
کافری اَنت
واقعی راست گشیت انوں بلوچ ءِ چوشیں گدانے نیست کہ اے لولک بزاں دژمن ءِ سپاہیگانی کہراں چہ بہ رکیت ءُُ اے انچیں دُژمنے کہ مردم گِریءِ سنچ ءِے ہم نہ جنت۔ ایشی ءِ دژمنی ءِ توامیں ہِیلہ رستری اَنت، دیما شائر گشیت:
اے ہون چنسیت زندگی کنت
زالمی کنت
ہؤ بلوچ ءِ زِر، بلوچ ءِ زمین ءُُ بلوچ ءِ مال ءُُ مڈیانی سرا آ ئیءِ زوراکی برجا اِنت ءُُ وتی ہمے زوراکیءِ بے روتگیں درچک ءِ مدامی زندگ کنگ ءِ ہاترا آ بلوچ ءِ ہونانی شہجو تاچینگا اِنت ءُُ ہر وڑیں زُلمے کہ کت کنگا اِنت پہ وتی دارگ ءُُ رکینگ ءَ کنگا اِنت۔
بلے بسمل وتی راج ءَ اے زلم ءُُ زوراکیانی دیما دلپروش گندگ نہ لوٹیت پمشا آ وتی راج ءَ جہد ءِ سکین ءَ دنت ءُُ ہِِشتءِ پسو ءَ گوں سِنگءَ دئیگ ءِ سکین ءَ دنت آ گشیت:
بہ ریچ زہرا تچیت ہمینچو
بزاں ہما چیز ءَ کہ تو زانئے تئی دُژمن ءَ کشت کنت یا ہما کِرد کہ تئی دژمن ءَ چہ تئی لوگ بزاں بلوچ ءِ ڈیہہ ءَ چہ در بکنت آ جہد مزاہمت اِنت کہ شائر ءَ پہ دژمن ءَ زہر ءِ نام داتگ کہ ہر چُنت گیش جہد ءَ دیما برئے ایشاں چہ وتی ڈیہہ ءَ ولگوج کت کنئے۔۔۔
بسمل وتی شگان جنوکاں جوانیں پسوے دنت منی ہیال ءَ اے ہما شگان ءِ پسو بیت کہ وتگڑیں نامے ءَ پہ بسمل ءِ روتاک توار ءَ شنگ بوتگ ات۔ بسمل گشیت:
من تتکگاں تو گل کتہ
ہمے شگان تہل ءُُ کچلیں
ءُُ پدا آئی ءَ دیما کنت ءُُ گشیت:
من جنگ جاہءِ تتکگیں سپاہی یے؟
پدا وت ہم گشیت کہ:
”نہ دات کس گواہی یے!“
آ وتی شگان جنوک ءَ گشیت:
ہمیش ستک ءُُ باور اِنت
کہ آجوہی زبہروابیں دیدگانی منزل اِنت
آ گشیت کہ من ہمے زاناں کہ منی ڈیہہ ءِ آجوی منی بے وابیں دیدگانی دیستگیں وابانی منزل اِنت ءُُ اے منی ایمان اِنت ءُُ تو چے گشے کہ من تتکگاں؟؟ اِناں بلکن من ہر جاہ باں پہ وتی ڈیہہ ءَ باں، آ گشیت:
گلزمین منی دل اِنت
من تتکگاں تہ سنگرے بدل کتگ
جوانیں پسوے ءُُ جنگی رِپک ءُُ چالے، جنگانی تہا سپاہیگ مدام یکیں سنگرءَ نہ ننداَنت بلکن آ سنگر بدل کناں ءُُ ہما جاہ کہ آ زاننت دژمن ءِ سرا ما گیش اُرش کت کنیں ءُُ وتا چیر دات کنیں، بدل کننت۔ بسمل ہم گشیت کہ من نہ تتکگاں اگں تتکگاں گڑا پہ سنگر ءِ بدل کنگءَ ءُُ من ہما سپاہیگاں پہ ڈیہہ ءَ کہ بوتگاں۔
دگہ یک لچہے ءِ تہا آ وتی دُژمناں کسابءِ نام ءَ دنت ءُُ اے ہم راستی یے، دُژمن ءِ نیمگا چہ کپتگیں بلوچانی گپڑ گپڑیں لاشانی گندگءَ گوں اے گپ پدر اِنت کہ مئے دُژمن چو کساب ءِ رنگءَ بلوچاں گوں چے کنگا انت ءُُ انچو کہ مردم پہ براک ءُُ ائیدیاں، بزاں پس ءُُ گوکاں بے رحم بنت ءُُ مئے دژمن ہمے وڑا پہ ما بے رحم اِنت،آ گشیت:
گُشے ما براک ءُُ ائیدی ایں
کساباں کارچ ءُُ ڈکی ئیں
بلے آ پہ کساباں جوانیں آکبتے نہ گندیت بلکن ہمے گپ ءِ منّوک اِنت کہ دور پد ترّاَنت، جاور بدل بنتءُُ بسمل جزم اِنت کہ روچے کیت کہ زالم وتی آسر ءَ سر بنت ءُُ آ روچ کہ شائر ءِ آجوی ءِ روچ بیت ءُُ ہما روچ شائرءِ اُمیت ءُُ زند ءِ مکسد اِنت، ہمے اُمیت شائر ءِ ہمسپر اِنت۔ آ گشیت:
کساب ونڈ ءُُ گڈ بنت روچے المّا
ہمے اُمیت گوں ما ہمسپر
ہمیش زند مڈی اِنت
دگہ لچہ ے ءَ بسمل آشوبی جنز ءُُ آزاتی ءَ وپا ءِ نام ءَ دنت، باز جوانیں ہیالے ءُُ یک شائرےءِ شائری ہما وہد ءَ نوک بیت کہ آ نوکیں ہیال بیاریت، نوکیں لبز کارمرز بہ کنت یا نوکیں مانا لبزاں بہ دنت، بسمل ءَ ہم وپا ءَ نوکیں مانا ے بکشتگ ءُُ آ وتی راج ءَ سکین دنت کہ آشوبی جنز کہ ایشی ءِ منزل آجوی اِنت ءُُ کاروان ءَ چہ مراد شائر ءِ آشوبی جنز اِنت، چونکہ آشوبی جنز ءِ منزل آزاتی اِنت، آ گشیت کہ مارا اے کاروان وتی منزل بزاں آزاتی ءَ سر کنگی اِنت۔
بسمل دگہ لچہ ے ءَ وتا ہؤر ءِ دَرور ءَ پیش کنت ءُُ آ اے گپ ءَ زانت کہ اَبرم ءِ تہا ہور یا آپ ہما چہر اِنت کہ چریشی ءَ وشی ءُُ شادمانی کاینت ءُُ بہار کیت ءُُ ڈکال پرشیت، چیا کہ ہؤر ءِ ترمپاں وشہالی ءِ بشارت گون اِنت ءُُ بسمل وتا بگندے پہ وتی راج ءَ ہؤر ءِ رنگءَ بشارتے زانت، اے وَ راستے کہ بلوچی لبزانک ءِ بہار اِنت بسمل ءِ شائری۔۔۔ءُُ بسمل وتا ہما چم ءِ دروشم ءَ زاہر کنت کہ آ اُورت چار بزاں فکر کنوکیں چم، ءُُ آ چم کہ فکر کنوک بہ بنت گڑا آ یک ہشک ءُُ کپتگیں دارے ہم گندنت آیانی سرا بازیں اُورت چاری کننت، نامی ئیں نبشتہ کار انی نبشانکانی چارگءَ گوں زانگ بیت کہ آیانی چم چینچو اُورت چار بوتگ اَنت۔آ گشیت:
بشارتانی ترمپے آں
یا اُورت چاریں چمے اں
بسمل دگہ جاہے زانت ءُُ بے زانتی ءَ زمین ءُُ آزمان ءِ پرک ءَ دنت ءُُ ایشاں یک دومیءِ چَپّ گشیت کہ ہچبر وت ماں وت ہور نہ بنت، اے راستے کہ زانشت گوں نازانتیءَ ہور نہ بیت ءُُ روژن گوں تہاری ءَ اگرچہ رُژن تہاری ءَ پروشیت بلے آ وہد ءَ رُژن وت مانیت ءُُ تہاری گار بیت، آ گشیت کہ یک زانتکارے اگں بے زانتے گچین بکنت گڑا پشومان بیت:
زانت بے زانگ ءِ ہمراز نہ بیت
اے وڑا کار نہ دنت کسی گچین
دگہ دستونکے ءَ بسمل ہیالانی دنیا ءَ روت، بگندے آ اَبرم ءِ سرا جیڑگا اِنت کہ پرچا دنیا ءِ تہا آدگہ سہدار چو انسان ءِ رنگءَ نہ اَنت یا پرچا ہر سہدارے چہ دومی ءَ جتا اِنت۔۔ چو کہ مادہ پرستانی گشگ اِنت کہ ہر چیز چہ مادہ ءَ جوڑ بوتگ یا ہر چیز ایٹم ءَ چہ جوڑ بوتگ گڑا بائد دراہ یک وڑ بوتین اَنت۔ آ گشیت:
گریشگ ءَ ہبر بہ کتیں
مُرگ بے ءُُ شر بہ کتیں
آس پل ءُُ بر بہ کتیں
سنگ بال ءُُ در بکتیں
بسمل پدا آشوب ءِ نیمگا کیت، چہ بسمل ءِ آشوبی لچہاں زانگ بیت کہ بسمل سہتے چہ وتی زمین ءَ بے ترانگ نہ اِنت، آ اے سرانی رونءُُ موشءَ کہ پہ ماتیں وتن کُربان بؤگا اَنت، ہامین ءِ رنگءَ گندگا اِنت:
ندر پہ وتن ماتیں
کہ سرانی ہامین انت
بسمل بد وا ءُُ راج ءِ دژمنءَ گشگ لوٹیت کہ آ اے اُمیت ءَ مہ بنت کہ یک روچے آ گوں وتی بد واہاں ٹہیت بلکن آ وتی سر ءَ دنت بلے سرءَ جہل نہ کنت۔ دگہ جاہے بسمل وتی راج ءِ بزگی ءُُ بے وارسی ءَ اے رنگءَ ماریت:
تنگ پہ ما یا ہُدا تئی گلزمین
بلے آ چہ واجہ ہدا ءَ کمک لوٹیت کہ اے زالم ءُُ زوراکاں گار ءُُ گم بہ کنت، آ گشیت:
بیا بہ دئے دِنگے بلاہانی سرا
بسمل علم ءُُ زانت ءَ یک شیرکنیں بانداتے ءِ نام ءَ دنت ءُُ علم ءُُ زانت ءِ سوب ءَ مردم پہ وت شریں بانداتے ٹہینت کنت، یک دیوالے ءِ سرا نبشتہ ات”جو شخص علم کی سختیوں کو برداشت نہیں کرتا وہ تمام عمر سختیاں جھیلے گا“ بسمل گشیت:
بینگیں بانداتءِ شوہاز ءَ وتی
مکتبی رمب انت سباہانی سرا
بسمل سرمچاراں وتی شرپ ءُُ شان زانت چیا کہ آ آزاتی ءِ جنز ءِ سپاہیگ اَنت ءُُ آزاتی ہر راج ءِ شرپ اِنت، دنیا ءِ تہا گلامیں راجاں ہچ بستار نیست نہ کہ آیاں نامے است، بلوچ ءَ پہ وتی دژمن ءِ پروشگ ءِ واستہ کوہ وتی سنگر کتگ اَنت، انچو کہ ہر پَراری جنگے بوتگ آ کوہءَ بوتگ۔ پمیشا بسمل کوہ ءَ وتی شرپ زانت ءُُ چیریں جنگ ءِ کماندارڈاکٹر اللہ نذر ءَ چہ اُمیت داریت کہ الم مارا آجوی ءِ منزل ءَ سر کنت۔آ گشیت:
کوہ ءُُ کوہنگ مئے شرپ ءُُ شان
پہ ما اللہ نذر بکنت کارے
بسمل دو دیمی آدینکاں چہ بیزار اِنت ءُُ آ زانت کہ دو دیمی ءُُ منافقت ہچبر راستی ءِ دوزواہ نہ بنت، بلکن انگت تاوان دینت آ گشیت:
سوچ دوپوستیں ہمراہاں تاوان دینت
بسمل ءِ کتاب ”پیرزال ءَ راچے سما اِنت“ وتی گلزمین ءَ گوں ہمگرنچ اِنت، گلزمین ءَ چہ دوری ءِ گم ءَ سر ریچ اِنت، اے کتاب ءِ ہر دومی بند گوں گلزمین ءِ دردءَ پُرّ اِنت۔۔ ءُُ من پہ جزم گشاں اے کتاب نہ اے کہ لبزانکی مڈی یے بلکن یک راجی مڈی یے ہم۔۔ من وتی دانکاں گوں اے بنداں ہلاس کناں:
آجوہی زندگی ءِ دومی نام
تو اوں منظور بہ چُک پاہو ءَ
٭٭