سْیاہگءِ راست نبیسگ
“ءُ” ءُ “و” ءِ کارمرد
منظور بسمل
بلوچی سیاھگءِ راست نبیسگ تاکدیم 58، در- 13، ءُ
بابا سید ہاشمی نبشتہ کنت:
“اے گال ھم گْوستگیں دوئیں (ءَ-ءِ) نوکیں گالانی ھمردیں گالے بلوچیءَ پکار بوتگ۔ اے گالءِ مَٹ ماں دگہ زباناں پارسی ءُ عربیءِ “و” ءُ اردوءِ “اور” اِنت۔ اے گالءِ درگیجگءِ سکین ھمے “و” ءِ جند بوتگ”
عربی سْیاہگ بلوچی زبانءِ نبشتاری لوٹانی دیما چو نیزگاریں جنوزامءِ گردوءَ اِنت۔ یک نیمگے پُچن ئِے دومی نیمگا دِریت۔ ہرچ نزوریءَ چارئے دل گُشیت، بُگش مستریں جیڑہ آ نہ اِنت ایش اِنت۔ ہمے رنگا ما ہر چُنت دیما روان بیں، تہ نبشتاری جنجال گیشتر بُؤان بنت۔
راستی ایش اِنت کہ عربی سیاہگءِ سُبکوانیں سئیں کشّاب زبر، زیر ءُ پیشءَ ابید، دْراجکشّیں کشّاب “الف”، “و”، “ی”، “ے” اَنت کہ چرے چاریں آباں 7 کشّاب ٹہینگی اِنت، چیا کہ بلوچیءِ گیشّتگیں دہ کشّاب اَنت۔
عربی سیاہگءَ ستر اے نیمگ ءُ آ نیمگ بکنئے، بلے بلوچی راست نبیسیءِ جیڑہ ہما جاگہا پشتکپیت کہ پیسرا بوتگ۔
دگہ جنجالے ایش اِنت کہ “ی” ءُ “ے” وہدے لبزےءِ نْیاما کاینت تہ وتی دْروشمءَ گار کننت۔ چیرا دو نُکتہ ئِے لگّیت، کس نہ زانت “ی” اِنت یا “ے”، چو کہ “سیر”، “شیر”، “دیر”، “میل”، “بیل” ءُ دگہ بازین۔
بزّگیں “و” ہم انچیں آبے کہ جاہے جْوانابے، جاہے کشّابے۔ ماں عربی سیاہگءَ “و” ءِ ڈُبّہ سک باز انت۔
“ءُ” ءَ ابید دگہ انچیں توارے است کہ آ اردوءِ “اور” نہ اِنت، بَلے توار ئِے “ءُ” ئیگ اِنت۔ “ءُ” ءِ درور:
شپ ءُ روچ، گم ءُ وشی، سر ءُ رند ءُ دگہ بازین۔
“و” ءِ درور:
گڑ و منج، چِد و پد، دارومدار، کاروبار، سروسوج، بندوبست، سُر و پُر ءُ دگہ بازینے۔
اے پیمیں جیڑہ ءُ جنجال اے دلسّیاہیں سیاہگءِ دائمی ہمراہ اَنت۔ چُشیں شُلامگیں سیاہگے کہ عربی ئیگءَ تو ہچ وڑا اسٹینڈرائیزڈ کت نہ کنئے، چیا کہ سید رہبند گرامرءِ حسابءَ ٹہینگ بوتگ، پمیشکا ہرچون کہ کنئے، گرامرءِ حسابءَ روان بکن، گرامرءِ رواجاں اے نزوریں سیاہگ کجا اتک کنت؟
رومن سیاہگءِ تہا اے رنگیں پیچیدگی ءُ مانگیش مان نیست۔ آ تچک ءُ سَلّہیں سْیاہگے، توارینکانی سرا انت۔
بلوچی دیمروی کنات
بلوچی سیاہگ راست بات