Nnnipa dodoɔ no ara susu sɛ kuadwuma nyɛ adwuma pa biara a ɛbɛtumi ama onipa adi yie wɔ asetenam ɛfiri sɛ, wɔn adwene yɛ wɔn sɛ kuadwuma ara ne sɛ woadua nnɔbaeɛ a wo ne w’abusua bɛdi na moanya kakra nso atɔn de atwitwa mo ho.
Nnipa anya nkɔanim wɔ asetenam ama sɛdeɛ yɛyɛ kuadwuma no nso asesa. Ɛnnɛ, ɛsiane nnipa dodoɔ a abu abɔ ho wɔ wiase baabiara nti, ɛho abɛhia pa ara sɛ yɛnya nnɔbaeɛ binom a yɛbɛtumi adi asane de bi ayeyɛ nneɛma a ɛbɛboa nnipa wɔ wɔn asetenam.
Yɛwɔ kuani a ɔdua nnɔbaeɛ a ɔne n’abusua bɛdi na woanya kakra atɔn, ɛnna yɛwɔ okuani a ɔdua nnɔbaeɛ sɛdeɛ ɛbɛyɛ a ɛbɛtɔn anya sika bebree afiri mu. Wɔn a wɔdua nnɔbaeɛ a wɔbɛdi no, wɔtaa duedua nnɔbaeɛ ahodoɔ bebree wɔ asase kumaa bi so. Nanso, wɔn a wɔdua tɔn no deɛ, wɔdua nnɔbaeɛ baako pɛ wɔ asase kɛseɛ pa ara so.
Akuafoɔ mmienu yinom nyinaa ho hia nanso, yɛrebɛhwɛ sɛdeɛ yɛbɛtumi ayɛ kua anya sika bebree afiri mu.
Ghana yɛ ɔman a ɛmu akuafoɔ dɔɔso yie pa ara. Wɔdua nnɔbaeɛ binom te sɛ aburoo, kookoo, ɛmo, ahwedeɛ, ntoosi, bayerɛ, bankye, nyaadewa, mako, kabegyi, karɔto, atokoɔ, ne deɛ ɛkeka ho wɔ Ghana. Yɛfa saa nnɔbaeɛ yinom a, ɛmu nea ɛwɔ he pa ara na ɛbɛtumi ama okuani bi adi yie wɔ ɔman yi mu, na dɛn nti a?
Asoeɛ a Ɛhwɛ Nnuane ne Kuayɔ ho Nsɛm so wɔ Amanman Nkabom kuo mu no yɛɛ nhwehwɛmu bi wɔ 2019 mu. Wɔwiee nhwehwɛmu no, wɔhunuu sɛ akuafoɔ a wɔdua nnɔbaeɛ sɛdeɛ wɔbɛtumi atɔn anya sika no pa ara na nsase dodoɔ a wɔde di dwuma no dɔɔso pa ara wɔ wiase nyinaa.
Nhwehwɛmu no kaa sɛ, nnɔbaeɛ a sika wom a wɔduaa no kɛse wɔ 2019 mu pa ara na ɛdid soɔ yi:
Afe 2010 mu no, nhwehwɛmu foforɔ bi daa no adi sɛ, nnɔbaeɛ mmiɛnsa a sika wom pa ara a akuafoɔ taa dua no wiase nyinaa ne hwiiti, ɛmo ne aburoo.
Saa nhwehwɛmu yinom nyinaa di adanseɛ sɛ, sɛ obi pɛ sɛ ɔyɛ kuadwuma wɔ Ghana na ɔdi yie pa ara a, ɛsɛ sɛ ɔdua nnɔbaeɛ a wɔde di dwuma wɔ wiase afaanan baabiara. Mmom, sɛ yɛredua nnɔbaeɛ bi na sɛ yɛanni kan anhwɛ sɛdeɛ saa nnɔbaeɛ no boɔ teɛ wɔ wiase nyinaa adwadie mu a, nneɛ anhwɛ a yɛrennya mfasoɔ a yɛrehwehwɛ no.
Wopɛ sɛ wofiri kuadwuma ase wɔ Ghana na wotumi di yie wɔ kuadwuma mu a, nneɛ ɛsɛ sɛ wodua nnɔbaeɛ ahodoɔ a ɛdidi soɔ yi mu bi: hwiiti, ɛmo, aburoo, atokoɔ, nkateɛ, adua, asaawa, ahwedeɛ, ntoosi, nyaadewa, aborɔbɛ, aborɔdwomaa, nkruma, kookoo, kɔfe, ne deɛ ɛkeka ho.
Mfasoɔ wɔ so pa ara sɛ, wobɛhyɛ da adua nnɔbaeɛ ahodoɔ a yɛabobɔ so yinom bebree wɔ nsase akɛseɛ so. Wotumi yɛ saa na woma w’ani ku w’adwuma ho a, wobɛnya sika bebree afiri adwuma no mu.
Mfasoɔ ahodoɔ a wobɛtumi anya afiri nnɔbaeɛ ahodoɔ a yɛdua tɔn no mu bi na ɛdidi soɔ yi:
2.  Ɛboa ma afoforɔ nya adwuma yɛ: Ɛsiane sɛ okuani dua nnɔbaeɛ bebree wɔ nsase akɛseɛ so nti, ɔtumi fa nnipa bebree ma wɔboa no wɔ kuayɔ no mu. Yei tumi boa apaafoɔ no ma wɔnya sika hwɛ wɔn ho ne wɔn mmusua.
3. Ɛboa ma nnuane bu so wɔ dwa so: Akuafoɔ a wɔdɔ mfuo akɛseɛ no boa ma yɛnnya nnuane bebree di wɔ wiase baabiara. Ɛsiane sɛ wɔdua nnɔbaeɛ bebree nti, ɛboa ma adwadifoɔ no nso nya bi tɔ kɔtɔn no dwa so ma obiara nsa ka bi.
4. Ɔman no nya bi kɔtɔn no amanɔne: Akuafoɔ dua nnɔbaeɛ bebree wɔ nsase akɛseɛ so a, ɛboa ma ɔman no nya nnuane no bi kɔtɔn ma aman afoforɔ a nnɔbaeɛ korɔ no ho yɛna wɔ hɔ. Yei tumi boa ma ɔman no nya sika bebree firi mu.
5. Ɛboa ma yɛnya bi de yɛ nneɛma afoforɔ: Nnɔbaeɛ binom wɔ hɔ a, sɛ yɛyi di a yɛtumi di bi no si nkyɛn a, wɔtumi nso de fa mfidie mu sakra mu de yɛ nneɛma afoforɔ a ɛboa ma nnipa astena tu mpɔn. Saa nneɛma yinom bi ne fangoo, anwa, rɔba, nnuro, ne deɛ ɛkeka ho.
Tɔfabɔ
Deɛ yɛabobɔ so yinom nyinaa da no adi sɛ, kuadwuma yɛ adwuma baako a ɛbɛtumi ama onipa adi yie wɔ asetenam pa ara. Mmom, deɛ ɛsɛ sɛ yɛhyɛ no nso ne sɛ, sɛ yɛbɛtumi ayɛ kuadwuma anya sika bebree afiri mu a, ɛsɛ sɛ yɛhunu nnɔbaeɛ a yɛbɛdua, na yɛdua bebree wɔ nsase akɛseɛ so sɛdeɛ yɛbɛtumi atɔn anya sika bebree nso afiri mu.
Mmabunu de wɔn ho hyɛ kuadwuma mu a, ɛbɛtumi ama wɔadi yie pa ara.
