قدیم آدی گوندوغان اولان کندیوان، تبریزین بیر نئچه ساعاتلیغیندا یئرلشن بو یئر حاقیندا ایلک عاقلا گلن سؤز بودور: الله‌ین معجزه‌سی. بورا تامام یاشیل‌لیق‌لارلا احاطه اولونوب. بیر طرفی ایسه سهند داغی‌نین اتک‌ینده یئرلشن، تامام آغاجسیز، معجزه‌لی کندیوان مکانی.
تاریخ اؤنجه‌سی حاقیندا اوخویاندا اینساندا یارانان ایلک تصورّات بو اولور کی، بیر آنلیغا دا اولسا، سحیرلی خالاتی گئیینیب میلیون ایل اوّله گئتمک و تئز ده قاییدیب گلمک اولایدی. نهد اولار؟ بیز بو ایمکانی سیزه وئره‌بیلیر و بیرگه گزیب دولانا بیلریک.
آذربایجان تورکونون یئرلی-کؤک‌لو، قدیم و معاصر مسکنی اولان گوندوغان، یعنی کندیوان اولو سهند داغی‌نین اتک‌ین‌دن ریشلنیب-. تبریزدن 62 کیلو متر آرا‌لی، اوسکو کندی‌نین 18 کیلومترلیک مسافه‌سینده یئرلشیر. بو قایا‌لیق‌لاری اینسان اللری اویموش، یورد-یووا قورماق اوچون. خاریجی قوناق‌لار بو ائولری یومورتایا بنزه‌دیر، بیز شرق‌لی‌لر اوچونسه گؤزوموزون قارشی‌سینا ایلک باخیشدا کلله قند گلیر.
سوال یارانیر: ایندیکی زاماندا دا بورادا اینسان یاشاییرمی؟ یاشاییر. (بورادا جمعی 168 ائو و تخمینن 600 نفر اینسان وار.) ائلینی، اوباسینی ترک ائتمه‌ین، آذربایجان تورکجه‌سی اولان دوغما آنا دیلینی دیلینده دیللن‌دیرن، وارلیغیندا قبره‌جن داشییان سویداش‌لاریمیز یاشاییر بورادا، ائله اسکی زامان‌لاردا – مین ایل‌لیک‌لر بویو اولدوغو کیمی. بون‌لار دا او آدام‌لاردیر کی، کؤهنه گون-گوزرانا عادت ائتدیک‌لرین‌دن باشقا یئرین آب-هاواسینا آلیشا بیلمیرلر، اودور کی هئچ بیر یانا دا کؤچوب گئتمک فیکیرلری یوخ‌دور. بلکه ده الله اینسانا تورپاغا، ائله، یوردا بئله باغلی‌لیق حیس‌لرینی وئرمسیدی، بشری دویغولار دا اولمازدی یقین.
کندیوان ساده تورک اینسانی‌نین یاشاییش یئری اولسا دا، کلله قند قورولوش‌لو ائولرین شؤهرتی عصرلردیر کی، ائلدن ائله گزدیگی اوچون، بورا، خصوصاً یاز-یای آیلاریندا توریزم مکانینا چئوریلیر. و طبیعی‌دیر کی، هر سئیرچی بو ائولرین ایچینده اولماق، ساکین‌لرین معیشتی و یاشاییش طرزیله ده ماراقلانماق ایستییر. اما یئرلی ساکینلری ناراحات ائتممک اوچون ائولره گیرمک، شکیل سالماق اولماز. بیز بونا نئجه نایل اولدوق، دئیه بیلمریک، هر حالدا، بودور، سیزی ده گوندوغان ائولرینه قوناق آپارماق ایمکانیمیز وار.
کندیوان‌دا قدیم‌دن قالما عنعنه‌لردن بیری ده ایکی تندیرلی ائولری. بون‌لارین بیری چؤرک یاپماق اوچون‌دور، 2-جیسی قیشدا ایستیفاده اولونان کورسو تندیردیر. سویوق-شاختا‌لی گون‌لرده کؤزدن آرام ایستی ساحه‌ده کورسو تندیر اوزرینه ماسا قویولور، اوستونه یورغان سریلیر. آدام‌لار آیاق‌لارینی بو یورغانین ایچینه اوزا‌دیر و آلتینا گیریرلر کی، قیزینسین‌لار.
کندیوان‌دا بو قایا‌لیق‌لاردان سوروشممک اوچون چیخینتی‌لار وار، اونلاردان توتا-توتا یوخاری قالخیرلار. من ده قالخدیم. نه چتیندی بورا‌دان قالخماق. گرک داغچی اولاسان کی، بورا‌دان قالخاسان. یوخ، قایا‌لیق‌لاری قالخیب-ائنمک آسان دئییل.
و اجدادلاریمیزین بو یئرلرده مسکن سالما‌لاری‌نین سببی باشقا‌دیر. گوندوغان‌دان بشر اؤولادینی یاشا‌دان قایالیغین‌دان فرق‌لی اولا‌راق عکس طرفینده اولان یاشیل‌لیق‌لار و داغ‌لاردان سوزولوب گلن بولاق‌لار و چای‌لار کی، اینسانا"گل-گل" دئییر
کندیوان قایالیغین‌داکی ائولردن بیری موزه کیمی گلن یئرلی و خاریجی قوناق‌لارین ایختیارینا وئریلیب. بورادا تکجه گوندوغان‌دان دئییل، بوتونلوکده آذربایجان تورکونون، عمومی‌لیکده ایسه شرق معیشتی‌نین اؤزونه مخصوص خصوصیت‌لرینی داشییان اشیا‌لارین هم ساتیشینی، هم ده سرگی‌سینی تشکیل ائدیب‌لر. بلکه ده "داش‌دان پول چیخارماق" مثالی ائله بئله قایا‌لیق‌لاردان یارانیب. (گؤز مونجوق‌لو بزک اشیاسی، الجکلر، خورجون، چانتا‌لار، پالاز توخونوش‌لو ---پلیته، کباب‌لیق شیش‌لر اوچون چانتا، یون یورمه دزگاهی، ال دییرمانی، ساخسی قاب‌لار و س.)
موزه‌نین بلدچی‌لری بیزی بیلگیلندیردی‌لر کی، بورا یاشی مین ایل‌لیک‌لر آدلایان گوندوغان قایالیغین‌داکی اینسان‌لارین ایسلام دینی تورک تورپاق‌لارینا دا یاییلدیق‌دان سونرا الله‌ا پناه گتیرمک اوچون یاراتدیق‌لاری مسجید ایمیش. واختیله 3 مرتبه‌دن عبارت اولان بو مسجیدین اورتا سوتون‌لاری اوچولوب، دیوارلاری چات وئریب. او بیری ائولرده اولدوغو کیمی بورادا دا تاخچا و رف‌لر، دیوار پیشلری/بخاری، نفس‌لیک یئرلری و دیگیر اینسان میعشتی اوچون واجیب اولان لوازیمات‌لاری وار.
بو گون کندیوان‌دا الکتریک و تلفون خط‌لری‌نین اولماسینا باخمایا‌راق، اونون گوزرانی‌نین کئچمیشی ایله بوگونونو بیرلش‌دیرن ماوی یاناجاغی‌نین - گازین اولماماسی‌دیر. خؤرک حاضیرلانماسی و ایستی‌لیک یالنیز الکتریک و آغ نفت حسابینا باشا گلیر.
گوندوغان ساکین‌لری‌نین اساس مشغولیتی مال-قارا ایشی‌دیر. بازارلاری قایا‌لیق‌لارین اتک‌ینده. بو بازارلاردان یئرلی ساکین‌لرله یاناشی هم ده گلمه قوناق‌لار فایدا‌لانیر. کندیوانین بولاغین‌دان - طبیعی معالیجوی سرین سویون‌دان ایچیب عائله‌سی ایله استراحت ائدن‌لره قوشولدوق. سوروشدوم: "بورادا نه خوشونوزا گلیر؟ "دئدی‌لر:" بو ائولر کی داغین ایچینده‌دیر، اونلار و هاواسی. "" بس قوزئی آذربایجانا نه سؤزونوز وار؟ "سوروشاندا بو جوابی آلدیق:" اصلیت‌لری بیزیم اصلیتدی، چوخ سئوینیریک، سئویریک. ایستیریک، گلسین‌لر، بیز ده قاباق‌لارینا یاخشی چیخاق ".
دانیشدیق، اوره‌گیمیزدکی دویغولاریمیزی دیله گتیردیک،  پایلاشدیق.
اینگیلیس میصیرشناسی دیوید رول دلیل‌لرله ایضاح ائدیب کی، آذربایجان تورک‌لری‌نین پؤهرلندیگی قدیم‌دن قدیم مکان اولان گوندوغان ائلی واختیله آدم و هووانین یاشادیغی مکان اولوب.
بیز بونو سوروشماق ایستدیک قایالقی‌لاردان. بعضی اینسان-قایا‌لیق‌لار - قاپی‌سی آغیزا، پنجره‌لری گؤزلره بنزه‌ین ائولر سانکی دیللنمک، مین ایللر، میلیون ایللر گؤردوک‌لرینی اظهار ائتمک ایسته‌دی‌لر. اما بیلمه‌دی‌لر، چونکی داش پارچاسی ایدی‌لر. و بیز بو قایا‌لیق‌لارالا باخدیق، اونلار دا بیزه. بیرجه اونو بیلدیم کی، کلله قنده اوخشایان بو ائولردن ائله قند کیمی شیرین-شیرین دویغولارلا آیریلدیق.
حقیقتن بو مکانی گؤرمه‌یه دگر. تورکیه‌ده ده کندیوان‌ین بیر بنزر قارداشی وار، کاپادوکیا آدلانیر، توریزم بؤلگه‌سی ساییلیر. اما ایران‌دا گونئی آذربایجاندا یئرلشن کندیوان طبیعتین ال دییلممیش و قدیم‌لیگینی اولدوغو گؤزل‌لیکده قورویوب ساخلایان بیر جننت مکان‌دیر. نه دیل پروبلمی وار، نه چوخ خرج طلب ائدیر، نه ده مطبخیمیز آیری‌دیر.
