بو قدر گئنیش جغرافیادا یاییلمیش تورک دونیاسیندا، کولتور و دوشونجه بنزرلیگی عجاییب بیراولایدیر. تاریخین نم هانسی ایتمیش چاغیندان باشلایاراق بو گونوموزه قدر، شامانیست تورکلردن موسلومان تورکلره‌دک، آلتای داغلیقلاریندا هله ده میفیک گؤروشلریمیزی قورویوب ساخلایان دبلردن بیزیم آذربایجانا قدرعینی کولتورو، عینی اینانیشلاری گؤرومک چتین دئییل. بو بیرگه اولان ذات، همن تورک کیملیگیدیر.
بو قیسا یازیدا قدیم آلتایلاردان باشلایاراق بوگونکو آذربایجانا قدر، اودا و ایشیغا بسله‌نن حؤرمت و اینانجی گؤزدن کئچیره‌جه‌ییک.‌ آلتایلارین یارادیلیش افسانه‌لرینده بئله اوخویوروق: باش تانری اولگئن، گؤیدن بیری قارا، باشقاسی آغ ایکی داش گتیردی. اونلاری بیر-بیرینه ووروب اود یاندیردی. بو افسانه‌یه دایاناراق، آلتای و یاقوت تورکلری چاخماق داشی ایله یانان اودو ایلکین اود سانیب اونو مقدس سایمیشلار. بو دوشونجه آذربایجان شفاهی ادبیاتیندا هله ده یاشاماقدادیر. قوراق ایللرده، بعضی آداملار تپه باشینا چیخیب اوردا بو بایاتینی اوخویورلار: چاخ داشی، چاخماق داشی. آللاه وئرسین یاغیشی. بیزیم اسکی اینانجلاریمیز بو بایاتیدا اؤز عکسینی گؤستریر.
اسکی اینانجلارا گؤره، گؤیده بیری چاخ داشی، باشقاسی چاخماق داشی آدلانان ایکی داش وارمیش. او داشلار چاخناشاندا ایلدیریم چاخار سونرا یاغیش یاغارمیش. یانی بیزده ده، آلتای، یاقوت، اورتا آسیا و سیبیر تورکلری کیمی اودون گؤیدن گلمه‌سینه و ایکی داشین چاخناشماسیندان یارانان قوتسال اودا اینانج واردیر.
شامانیستلره گؤره، اود هرنه‌یی تمیزله‌ین و پیس روحلاری قووان بیر وارلیقدیر. بو دوشونجه موسلومان تورکلرین آراسیندا دا یایغیندیر. قازاقلار کؤهنه پارچانی یاغلاییب یاندیراندان سونرا، آلاس-آلاس دئیه اونو مریض آدامین باشینا دولاندیرارلار. بو ایش اونلارین دونیا گؤروشونده مریض آدامین پیسلیکلرینی تمیزله‌ییب اونون ساغالماسینا سبب اولار. یاقوت قاملاری همن تؤرنی یاری یانیق پارچا ایله ایجرا ائدیب اونا آلیاستا دئییرلر. قازاقلاردا آلاسلاما، یاقوتلاردا آلیاستا دئییلن بو مراسیمه بیزده آلازلاما دئییلیر. دیلیمیزده هله ده هرنه‌یین یاریمچیق یانماسینا آلازلاندی فئعلینی ایشله‌دیریک.
