خالق آراسیندا موللانصرالدین قازئته‌سیله تانینمیش میرزه‌جلیل ممدقولوزاده ادبیاتچی‌لار آراسیندا داها آرتیق «پوستا قوتوسو» حیکایه سیله تانینیر.
نیکولای گوگول-ون «شینئل» آدلی رومانی اؤزوندن سونراکی ادبییاتچیلارا چوخ درین ائتگی بوراخدیغینا گؤره؛ روس یازارلاری آراسیندا بئله بیر ایفاده واردیر: هامیمیز گوگول-ون شینئلی‌نین آلتیندان چیخمیشیق. آذربایجان یازارلاری دا میرزه‌جلیل ممدقولوزاده‌نین پوستا قوتوسو حیکایه‌سینین بوراخدیغی ائتگی‌سینه گؤره «هامیمیز میرزه‌جلیل‌نین پوستا قوتوسوندان چیخمیشیق» دئییرلر.
میرزه‌جلیلین «دانا باش کندینین مکتبی» و «اؤلولر» آدلی ایکی اثری سینما واسیطه‌سیله گئنیش کوتله آراسیندا یاییلیب تانینمیشدیر. آما اوزونتولرله گونوموزه داها اویغون اولان «آنامین‌کیتابی» نومایشنامه‌سی لاییقی‌جه گئنیش کوتله اوخوجوسونا یاییلمامیشدیر. بو کیتاب اؤلولردن اؤن ایل سونرا قلمه آلینیبدیر. اونا گؤره اؤلولرده کؤهنه حایات تصویره چکیلیبسه، بوکیتابدا اینقیلابدان سونراکی یاشام و چاغداش یاشامین اؤنوموزه قویدوغو سورونلاریندان بحث ائدیلیر. بو سورونلار بیرعاییله آراسیندا گئدن موباحیثه‌لر و اولایلار کیمی تصویر اولونور.
زاهرا بییم اوچ اوغول و بیر قیزی ایله بیرلیکده یاشاییر. بویوک اوغلو روستم بی پطرزبورگدا اوخوموش و دانیشاندا روس سؤزلرینی ایشله‌دن بیر آیدین‌دیر. بیر خئیرییه جمعیتی‌نین باشچی‌سیدیر و تئزار روسیاسینی تقلید ائده‌رک روسلاشما و آوروپالاشمانی مودافعه ائدیر. ایکینجی اوغلو میرزه‌محمدعلی نجفده تحصیل آلمیش و فارس کلمه‌لرینی سؤزلرینه قاتان ایسلامچی بیریسی‌دیر. الهیات تدریس ائدیر و ایران تربیه‌سی‌نین طرفداری‌دیر. کیچیک اوغلو صمد واحید ایستانبولدا ادبییات فاکولته‌سینی بیتیرمیش عوثمانلی لهجه‌سیله دانیشان بیر تورکچودور. شئعر یازماقلا مشغول اولان صمد واحید عوثمانلی طرزیندن یانادیر. ائوین تکجه قیزی گول باهار ساوادلی و هر نه‌دن آرتیق عاییله‌سینی سئون بیر قیزدیر.
بو چئشیدلی دوشونجه‌لر قارداشلار آراسیندا آیریلیق سالیر. وطنی تمثیل ائدن آنا، اوغوللارینی ساواشمادا گوردوکده ایضطیراب چکیر. اؤزونو ایتیریر و نه ائده‌جه‌یینی بیلمیر . زاهرا بییمین ترسینه، یازیچی میرزه جلیل هئچ ده اؤزونو ایتیرمیر. او قارداشلارین اوخودوغو کیتابلارینا -بعضن قارشی بعضن یاناشی-آنامین کیتابینی اورتایا قویور.
میللت کیمی فورمالاشیب مین ایللیک دؤولته صاحیب اولان بیر خالق سورونلارینی چؤزمه‌یه کسینلیکله ال وئریشلی یوللار تاپیب و بو تجروبه‌لرینی گله‌جک نسیللره یادیگار قویوب. «خالق اؤز کئچمیش میراثینا سؤیکه‌نرسه بیر چوخ دارتیشمالارا یول تاپار» دئین میرزه‌جلیل بو خالقین تجروبه‌لرینی آنامین کیتابیندا توپلاییر. آنامین کیتابی خالقین مین ایللیک دوشونجه و دویغولاریدیر. بوتون وطن بالالارین آدی او کیتابدا یازیلمیش و زاهرا بییم اونا باخاراق تسلی تاپیر. زاهرا بییم ساواشمادا اولان اوشاقلاری‌نین شیرین و عزیز خاطیره‌لرینی ده اوردان اوخویور. میرزه‌جلیله گوره قورتولوش، باغیمسیزلیق و آزادلیق اوغروندا موباریزه‌ده، بوتون قارداشلار ال-اله وئرمه‌لیدیرلر. ائله محض اونا گؤره، میرزه جلیل بوکیتابی(‌1918-1919 آراسی) موساوات حوکومتی دؤنه‌مینده یازمیشدیر.
