"بو گون اردبیل و تبریزده هر کس، اؤزللیکله سویوق‌قان‌لی تاریخچی‌لرین دیشین‌داکی آیدین‌لار، یاووز سلیم و شاه ایسماعیل ساواشینین نه قدر گرک‌سیز و تخریبکار اولدوغونو تکرارلاییر. بیری تورک شعری‌نین ان آری دیل‌لی شاعری اولان شاه ایسماعیل، او بیری‌سی فارس شعری‌نین اوستادی اولا‌جاق درجه‌ده دیل بیلن یاووز سلیم‌ین ساواشی بیر مدنیت مباریزه‌سی دئییلدیر. یاخشی، بو ساواش نه اوچون ایدی؟ شاه ایسماعیلین آنایوردوندا بونو دوشونمه‌مک اولماز‌".
اؤتن هفته ایران-آذربایجان ویلایتینده، تبریزده و آردین‌دان دا اردبیلده بیر اؤیرنیم گزیسی ائتدیک. رهبرلر وقفی باشقانی چیمن پاشا، ایران باش‌کونسولوسلوغونون دعوتی اوزرینه لازیم اولان اورگانیزاسیونو ائتدی.
ایرانین بو قیسیمی منیم اوچون مجهول دئییل. ایلک دفعه 1986.جی ایلین پاییزیندا ایرانین بو بؤلگه‌سینی اتوبوسلا گئچمیشدیم. چوخ داها گله‌نک‌سل بیر حیات واردی؛ شهرلر متواضع ایدی، اطراف بؤلگه‌لرده بیر اقتصادی یئتمزلیک گؤرولوردو.
اؤز دونیاسی‌نین مرکزی
بونو سؤیله‌مک لازیم‌دیر: ایرانین قوزئیینده‌کی بوتون شهرلر کیمی تبریز ده اؤز دونیاسی‌نین مرکزی ایدی. او زامانکی اردبیل، تبریز و اورمیه خالقی ظریف بیر گله‌نگی داوام ائتدیریردی، شهرین منورلری بوگونکو کیمی فارس و تورک ادبیاتی‌نین اوستادی، تاریخی معمارلیغی یاخشی تانییان، بیلگیلی ایدی‌لر. گئچن زامان بو زنگین‌لیگی ییپراتمامیش.
صفوی‌لیگین مرکزی اردبیل
ائلبروس داغلارینی آشا‌راق اردبیله ائنیریک. ایرانین ان اورمانلیق بؤلگه‌سی بورادیر. اردبیل وئریملی بیر یایلا اوزرینده آیری بیر ویلایتدیر. اها‌لی‌سی تورکجه دانیشیر. اؤنملی اولان بو: بورا صفوی‌لیگین ده دوغولدوغو یئردیر.
15  و 16.جی یوزایللرده‌کی صفوی‌لر ایرانی اؤنم‌لی بیر دؤوردور. شیخ جبرائیل‌ین سویون‌دان گلن شیخ صفی‌الدین و اونون اوغلو شیخ حیدر، اردبیلده شیخ صفی‌یه باغلی صفوی‌لر طریقتی‌نین مرکزی حالینا گتیردی. آغ‌قویون‌لولار بو دینی قروپو دستکله‌دی.
صفوی‌لر یالنیز بلاغت و طریقتین گوجویله دئییل خاندان اقربالیغین‌دان دا یارارلاندی‌لار. نئجه کی شاه ایسماعیل بو طریقتی داوام ائتدیرمکدنسه داها گوونجه‌لی بیر نقطه سئچدی؛ شیعه جعفریلیگی، ایران دؤولتی و توپلومونون رسمی اینانج و یوروم بیچیمی اولا‌راق آچیقلادی. شیعه‌لشن ایراندا اؤزونه خاص سیاسی دوروش هم ایچده، هم ده دیش دونیایا قارشی چوخ بلیرگینلشه‌جکدیر.
بو گون اردبیل و تبریزده هر کس، اؤزللیکله سویوق‌قان‌لی تاریخچی‌لرین دیشین‌داکی آیدین‌لار، یاووز سلیم و شاه ایسماعیل ساواشینین نه قدر گرک‌سیز و تخریبکار اولدوغونو تکرارلاییر. اصلینده تاریخین قورال‌لاری واردیر؛ بیری تورک شعری‌نین ان آری دیل‌لی شاعری اولان شاه ایسماعیل (ختایی)، او بیری ایسه فارس شعری‌نین اوستادی اولا‌جاق درجه‌ده دیل بیلن یاووز سلیمین ساواشی بیر مدنیت مباریزه‌سی دئییل. بیر نفوذ و اقتصادی پروبلئم‌دیر.
ایران باخیمین‌دان مسئله بو ایدی: ایپک یول‌لارینی کیم کنترل ائده‌جک، آغ‌دنیز دونیاسینا نئجه چیخیلا‌جاق؟ یاووز سلیم اوچون ایسه سوریه-فلسطین قدر اؤنم‌لی اولان بؤلگه مصره حاکم اولماقدی مؤوضوع.
بونو علاوه ائتمک لازیم‌دیر: بیزیم باب‌عا‌لی دئدیگیمیزه صفوی‌لر عالی‌قاپی دئیر. اونلارین سونراکی باشکندی اصفهان هئچ بیر ایسلام شهریله قارشیلاشدیریلاممایاجاق قدر رنسانس ایتالیاسی‌نین اسینتی‌لرینی داشییان بیر معمارییه صاحبدیر. بو قورو بیر تقلید دئییل، بیر دوغو-باتی سنتزی‌دیر.
چادیر کمدیسی
او گونون ساواش‌لارینی بو گونون گؤروشویله دگرلندیرمک فیکیر و تاریخچی‌لیک جهتین‌دن یالنیز بیر چادیر کمدیسی کیمی‌دیر. 1699 کارلوفچا(کارلوویتز‌) معاهده‌سی سیراسیندا ایرانین مقدس لیگا دؤولت‌لرینه طرفدار اولماسی تورکلوکله آچیقلانابیلمز. ایرانین اؤز باشینا بقاسی موهوم‌دور. بو گون ده ایران، او جغرافیانین تورک‌لری اوچون اؤنم‌لی بیر وارلیق‌دیر، چونکو اونلار اؤزلرینی قوروجو(موسس) اولا‌راق گؤرور.
بزه‌مه صنعتی‌نین ان سئچکین اؤرنک‌لری صفوی‌لر درگاهیندا
صفوی‌لر درگاهی، میدانا آچیلان بیر شهیدلر مزارلیغی، کی صفوی‌لرین ساواش‌لاریندا اؤلن‌لر بورا باسدیریلمیش‌دیر. یئددی قاپی‌لی درگاهین گیریشینده، درگاها گلن درویشین اؤزونو دونیا‌دان تجرید ائدجیی چیله‌خانا یئر آلیر. دروازا دئییلن قاپی باشدا اولماق اوزره ایران چینی صنعتی‌نین ان گؤزل اؤرنکلری ایله تزیین ائدیلدیگی گؤرولور. ان سون نقطه‌ده شاه ایسماعیلین آناسی عالمشاه خاتونون مزاری وار. او قبرین یانیندا شیخ صفی، شیخ حیدرین و شاه ایسماعیل‌ین توربه‌لری وار. بابورلر دؤورو هیند صنعتی ایله ایران صنعتی‌نین ان اؤنم‌لی سنتزی ایسه توربه‌لرین ایچینده، صاندیق‌لاردا گؤرولور. 16.جی عصرین تورک و ایران دونیاسیندا بزمه صنعتی‌نین هندسه‌دن نه قدر اوستا‌لیقلا فایدالاندیغی و رقیب‌سیز بیر ترسیم اورتایا چیخاردیغینی بورادا گؤره‌بیلرسینیز.
حریت
