تۆرک خالقلارینین عنعنه‌لرین‌دن اولان یئنی ایل یازین گلیشینین بایرام ائدیلمه‌سیدیر. آذربایجان جمهوریتی وطن محاربه‌سینده‌کی غلبه‌دن سونرا آذربایجان خالقی بایرامی اوچونجو ایلدیر غلبه سئوینجی ایله قوتلاییر.
بو بایرام اؤزللیکله تۆرک اؤلکه و بؤلگه‌لری باشدا اولماقلا قوزئی یاریم‌کۆره‌نین بیر چوخ یئرینده هر ایلین مارس آیین‌ا ائل بایرامی کیمی گئنیش شکیلده قوتلانیر.
آزرتاج خبر آژانسینا گؤره، بو ایل آذربایجانا یاز فصلی مارسین ۲۱ی باکی واختی ایله ساعات ۰۱:۲۴:۲۴ده گلمیش اولاجاق. بو زامان گئجه ایله گوندوز برابرلشه‌جک، گونش دایرةالبروج اوزره حرکت ائد‌رک استوا خطینی کسه‌جک و گونئی یاریم‌کۆره‌‌دن قوزئی یاریم‌کۆره‌یه گئچه‌جک. ائله بو آندان قوزئی یاریم‌کۆره‌‌ده یاز فصلی، گونئی یاریم‌کۆره‌‌ده ایسه گۆز فصلی باشلایاجاق. یاز فصلینین اوزونلوغو ۹۲ گون ۱۷ ساعات ۳۳ دقیقه ۲۳ ثانیه اولاجاق.
تۆرکلرین ان قدیم طبیعت بایرامی
یئنی گۆن بایرامینین منشایی، اونونلا باغلی اساطیرلر قدیمدیر. بیلیم دۆنیاسیندا بو بایرامین منشاینه دایر ایکی فیکیر مؤوجوددور. بیرینجییه اساساً، یئنی گۆن بایرامی تۆرکلرین ان قدیم طبیعت بایرامی حساب اولونور. چین قایناقلاریندا هونلارین ۲۱ مارسدا یاز شنلیکلری تشکیل ائتدیکلری باره‌ده یازیلارا راست گلیریک. اویغور تۆرکلرینین ده معاصر عادتلرله عینیت تشکیل ائد‌ن یاز مراسیملری اولوب. قوبوستان قایااۆستو رسملرین‌ده ایسه داها قدیم چاغلارا عایید ایلین دییشمه‌سی آیینی تصویر اولونوب. تۆرکلرین «ارگنه‌کون» دستانیندا اسکی یوردا دؤنوش یازین ایلک گونو ایله علاقه‌لندیریلیر.
ایکینجی ایستیقامت اساساً ایران افسانه‌لریندن تؤره‌یه‌ن مراسیملر توپلوسودور. ۱۱.جی عصرین یازیلی آنیدلاریندا، اؤزللیکله فردوسینین «شاهنامه»سینده «نوروز»دان بحث ائدیلیر. فارسلاردا محض بو زامان‌دان سونراکی چاغلارا عاید ادبیاتلاردا اوندان گئنیش دانیشیلیر.
یئنی گۆن بایرامی هخامنیشلر دؤورونده میلاددان اؤنجه ۳۵۰-جی ایلده‌ن قوتلانسا دا، تاریخی کؤکلری زردوشتلوک‌دن اؤنجه‌یه گئدیب چیخیر. بایرامین بوتون علامتلری — تونقال قالاماق، گؤی جوۆجرتمک، کوسا-کئچل گؤستریلری، گۆنشی چاغیریش، قودو ایله قاپیلاری دؤیمک، اومو-کۆسویه سون قویماق، دونیادان کؤچموشلری یاد ائتمک، یومورتا بویاماق، یومورتا دؤیوشدورمک، یئددی نؤوع نعمت‌دن خونچا حاضرلاماق، ائوده، حیط-باجادا تمیزلیک ایشلری گؤرمک، اوجاقدا قازان قایناتماق، پاپاق آتماق، باجادان خورجون/شال ساللاماق، اوجاغین باشینا توپلاشماق، قولاق فالینا چیخماق طبیعت-اینسان قارشیلاشماسینین بایراملاشماسیدیر.
بایرام گونونه آپاران یول دؤرد مرحله‌دن – چرشنبه‌دن گئچیر
بایرام گونونه آپاران یول دؤرد مرحله‌دن – چرشنبه‌دن گئچیر. بونلار سو، اود، یئل و تورپاق چرشنبه‌لریدیر. بو گونلرده، ائلجه ده بایرام گونونده هاوا قارالانا یاخین تونقال قالانیر، هر کس اونون اوزریندن آتیلیر و بئله سؤیله‌ییر: «آغیرلیغیم، اوغورلوغوم بورادا قالسین»، «دردیم، بلام اوددا یانسین».
بو بایرامین تاریخین‌دن بحث ائدرکن میفلرین آئینلشمه‌سینی قید ائتمک یئرینه دوشر. کوسا-کئچل میفی اؤزل آنلام کسب ائدیر. قدیم‌ زامانلاردا اینسانلار هر شئیی طبیعی شکیل‌ده طبیعت‌دن حاضر شکیل‌ده آلیردی. اونلار یاز، یای، گۆز آیلارینین ثمره‌سینی گؤرور، قیشین ایسه هر شئیی دوندوروب یوخا چیخاردیغی قناعتینه گلیردیلر. دئمه‌لی، قدیم اینسانلارین تصووورون‌ده قیش طبیعتی یوخسوللاشدیردیغی، کوسالاشدیردیغی اوچون دوشمن ایدی. محض طبیعتین فلاکتلرین‌دن قورتولما یوللاری آختارمالاری اونلاری آئیینلره گتیریب چیخاریب.
ریتوال-میفولوژی سیستمین آپاریجی شخصیتلریندن بیری خیزیردیر (خیدیر ایلیاس، خیزیر نبی). خیزیر دیریلیک، اویانما، بوللوق، برکت، سعادت، خوشبختلیک گتیره‌ن ایلاهی وارلیق ایستاتوسونو آلیب. بو، تۆرک خالقلارین، او جمله‌دن آذربایجان‌لیلارین تفکورونون محصولودور. آذربایجان خالقی موختلیف ایشله‌ولرین داشیییجی‌سی اولان میفیک شخصیتی داها چوخ خیرخواه‌لیغی ایله فرقلندیریب، یاردیمی اسیرگه‌مه‌یه‌ن اؤولیا کیمی یادداشلاردا ساخلاییب. آنجاق سون نتیجه‌ده اولو ار‌نلریمیز نوه-نتیجه‌لرینه اوز توتوب، هر کسین آنجاق اؤزونه گووه‌نمه‌سینی توصیه ائدیبلر: «نه درین سویا گیر، نه ده خیزیری چاغیر».
بایرامین تشککول تاپماسیندا، اینکیشاف ائتمه‌سینده خالقیمیزین موهوم قاتقی‌سی وار. (آذربایجان جمهوریتینده) سووئت دؤورونده بایرامین گئچیریلمه‌سینه سرت قاداغالار قویولسا دا، خالقیمیز اونو همیشه قوتلاماغا جان آتیب. میللی عادت-عنعنه‌لریمیزه، او جمله‌دن یئنی ایل بایرامینا یوکسک قیمت وئره‌ن اولو اؤندر دئییب: «نووروز خالقیمیزین عصرلردن بری قورویوب ساخلادیغی و بوتون دؤورلرده همیشه عزیز توتدوغو بایراملاردان بیری‌دیر. اونون تاریخی ده آذربایجان خالقینین تاریخی کیمی کشمکشلی، ائنیشلی-یوخوشلو اولموشدور. بو اولو بایرامین موستقیل جمهوریتیمیزده دؤولت سویه‌سین‌ده قوتلانماسی اؤز میللی کؤکلریمیزه، عادت-عنعنه‌لریمیزه، تاریخی گئچمیشیمیزه درین احتیرام بسله‌دیگیمیزی و سارسیلماز تئللرله باغلی اولدوغوموزو نوماییش ائتدیریر».
دونیادا ۳۰۰ میلیون‌دان آرتیق اینسان طرفین‌دن یئنی ایلین باشلانغیجی کیمی قبول اولونان بایرام
بوللوغون، برکتین و خیرخواهلیغین تجسومو اولان نیئنی ایل بایرامی آرتیق یونسکو طرفیندن اولوسلارآراسی سویه‌ده قوتلانیر. آذربایجان جمهوریتینین باش خاتونو مهریبان علییئوانین بؤیوک زحمتی نتیجه‌سینده بو بایرام یونسکونون مد‌نی میراث لیستینه داخیل ائدیلدی. ۲۰۱۰-جو ایل ۲۳ فوریه‌ده ایسه بیرلشمیش میللتلر باش قورولو ۲۱ مارسی اولوسلارآراسی بایرام گونو اعلان ائدیب.
یئنی گۆن بایرامی بوتون دونیادا ۳۰۰ میلیون‌دان آرتیق اینسان طرفیندن یئنی ایلین باشلانغیجی کیمی قبول اولونور. آرتیق ۳ مین ایلدیر کی، بو بایرام بالکانلاردا، قارا دنیز حؤوزه‌سینده، قافقازدا، اورتا آسیادا، اورتادوغودا و دیگر بؤلگه‌لرده قوتلانیر.
موبالیغه‌سیز دئمک اولار کی، یئنی گۆن بیر چوخ تۆرک خالقی ایله برابر، آذربایجان خالقینین میللی-معنوی وارلیغینی دولغونلوغو ایله عکس ائتدیره‌ن، خالق سویه‌سین‌ده قوتلانان، ائتنیک تفکورون آیریلماز ایشله‌وسل سویه‌سینه چئوریله‌ن بایرام‌یر. نیئنی گۆن بایرامی خالقین اورتاق دویغو و دوۆشونجه‌لرینی دیله گتیره‌ن، تۆرک مدنیتینین قورونوب یاشادیلماسین‌دا اؤنملی یئری اولان قدیم ائل بایرامیمیزدیر.
بایرامینیز موبارک اولسون!
