Ghana Asɔɛ a wɔhwɛ nkanee nsɛmsɛm do nam nhwehwɛmu do dze ato Ghana fo enyim dɛ, mbaa a hɔn mfe hyɛ ase fi du-ebien (12) dze kesi du-esoun (17) a hɔn dodow bɛ 79,733 wɔ ɔman Ghana mu na wɔawar anaa wɔnye mbanyin tse. Edwumkuw no kɔr do yɛɛ nhwehwɛmu yi dze hun dɛ dɛm mbaa yi mu 25,999 na hɔn mfe yɛ du-ebien (12) dze kesi du-anan (14).
Edwumakuw yi yɛɛ nhwehwɛmu yi dze hun Mantɔw biara na ne ɔha-nkyɛmu a wɔwɔ. Wohun dɛ, Etsifi Boka Mantɔw no mu na wokitsa ɔha-nkyɛmu a ɔdɔɔso kyɛn Mantɔw nkaa no nyinara a ɔyɛ ɔha-nkyɛmu du-ebiasa (13%). Mantɔw a ɔtɔ do ebien nye Savannah Mantɔw a hɔn so kitsa ɔha-nkyɛmu du na ekyir pɔw akron (10.9%) na afei Etsifi Mantɔw mu a hɔn so dze yɛ ɔha-nkyɛmu du na ekyir pɔw esia (10.6%).
Edwumakuw no sanee dze too gua dɛ, nhyehyɛɛ a ɔboa ma mbofra tum kɔ skuul a wonntua hwee a ɔmanpanyin dze abano n’ekyir nyinara no, ɔpepepeepe mu nkyɛmu anan na wɔyɛ mbaa a hɔn mfe yɛ esia dze kesi du-anan na wɔnnkɔ skuul da anaa wonnsii edzesuadan mu da.
Wɔkyerɛ dɛ, sɛ woyi mbaa du a, hɔn mu ebiasa na wofi Etsifi a hɔn so na hɔn dodow dɔɔso ara yie . Mantɔw ebiasa a odzidzi do yi na wokitsa amba a ɔdɔɔso ara yie. Nkyekyɛmu ma Mantɔw ahorow ebiasa yi na odzidzi do yi; North (73,516) Savannah (27,930) na Etsfi Boka (22,857).
Mantɔw ebiasa yi ara so na wokitsa mbofra dowdow a mpɛmpɛmdo yi wɔnnkɔ skuul anaa wɔakɔ skuul naaso wɔnndaho kɔ bio. Hɔn ɔha-nkyɛmu na odzidzi do yi; Savannah Mantɔw no na wodzi kan a hɔn dodow yɛ ɔha-nkyɛmu eduanan na ekyir pɔw ebien (40.2%), Etsifi Boka so yɛ ɔha-nkyɛmu eduonu akron na ekyir pɔw ebiasa (29.3%) na afei Etsifi Mantɔw no so kitsa eduonu awɔtwe na ekyir pɔw enum (28.5%).
Edwumakuw no maa yehu dɛ, mbaa no hɔn dodow no nyinaa yɛ 285,271 a hɔn mfe no yɛ esia dze kesi du-anan (2-14). Iyi gyina hɔ ma ɔha-nkyɛmu esoun na ekyir pɔw awɔtwe (7.8%).
Iyi ekyir no, mbaa a hɔn dodow yɛ 99,150 a woeedzi mfe du-enum (15) na wɔdze hɔn ho akɛhyɛ eguadzi mu na hɔn mu faa ara so egyaa skuu kɔ. Wɔkyerɛ mu dɛ, hɔn mu 22,467 a ogyina hɔ ma ɔha-nkyɛmu (49.9% ) na wofi Etsifi Mantɔw no mu, 17,694 na wofi Oti Mantɔw no mu na 9,153 so na na wofi North East.
Mpanyimfo yɛ iyi dɛ wɔdze roboa ada ndzɛmba ahorow a ɔmmboa ma mbaa nndu hɔn botae ho a bi tse dɛ awar ntsɛm, dɛ wonnya akwangya wɔ edzesua ho na akwangya ahorow a ɔwɔ hɔ dze ma mbaa.
