Central African Republic a ɔda Ebibir Asaasepɔn no ne finimfin no nyaa ne fahodzi fii nhyɛdo amambu ase wɔ Dzifuu 13, 1960 mu. Ɔhaw ahorow, amanyɛsɛm mu nsakyer na ɔpɛ a nna ne manfoe wɔ dɛ wɔbɛkyekyer nkabɔmu na ahododzi man na ɔdandaan hɔn fahodzi ho akwantui no.
Frɛnkye nhyɛdo amambu ase no, nna wɔfrɛ beebi a ɔyɛ Central African Republic ndɛ yi no French Equatorial Africa. Ɔpɛ a wonyae dɛ wɔbɛdze hɔnho na woedzi hɔnara hɔn amambu no gyee ndwow wɔ Ebibir Finimfin amamfo no mu, na ogyaa hɔn ma wɔkɔr do peer hɔn fahodzi.
Mfedu 1950 no mu no, amanyɛ ekuw na anamɔntu ahorow soɛree kasaa dɛ wɔpɛ ananmusi dodow kɛse wɔ amanyɛsɛm mu dɛ mbrɛ nna aman afofor bi so reper no. Na wɔperee so dɛ wɔbɛma nhyɛdo amambu no do etwa. Barthélémy Boganda, ɔmandɔnyi kandzinyi mapa bi, dzii dwumason wɔ iyi mu dɛ ɔkɔr do araa maa nkorɔfo hun hia a ohia dɛ wosi nketse wɔ hɔn fahodzi per no mu. Awerɛhosɛm nye dɛ Boganda hwer no nkwa wɔ wimuhɛn akwanhyia bi mu ma obehiaa dɛ afoforfo toa n’enyido-adzehu no do.
Dzifuu 13, 1960 mu no, Central African Republic daa ne fahodzinya no edzi fii ɔman France no ase. Ɔman CAR a woenya hɔn fahodzi fofor no hyɛɛ amansiesie akwantu ase, hwehwɛɛ dɛ wobesisi ndwumakuw, wɔbɔsɔw sikasɛm asetsena mu haw ahorow ano, na wɔahyɛ nyimpadɔm asorɔtow no nkabɔmu mu kena. David Dacko a odzii akotsen wɔ hɔn fahodzi ne per mu no bɛyɛɛ ɔman no ne Mampanyin a odzi kan, naaso n’amambu hyiaa kasatsia wɔ ndzɛmba ahorow bi tse dɛ amambu na nyimpa kyɛpɛn ho nsɛnsɛm ho.
Afe 1965 mu no, Jean-Bedel Bokassa dzii abantu dwumadzi bi baano ma wɔdze tuu Dacko adze do na osii noho Mampanyin. Bokassa n’amambu no so baa n’ewiei wɔ afe 1979 mu. N’ekyir no, Central African Republic hun amanyɛsɛm mu basabasayɛ na abaanodzifo mu nsakyer ahorow. Ɔhaw ahorow yi mu binom na osiiw ɔman no no mpontu na ne nkankɔ kwan.
Mfedu ahorow kakra a odzi ekyir yi mu no, ɔman no ehyia akokoeko ahorow, nyimpa asetsena mu nsɛnsɛm na bambɔ mu haw ahorow. Akodze akokkoeko na basabasayɛ asɛɛ amamfo no abrabɔ na mbɔdzen a ɔman no robɔ dɛ ɔbɛma mboa na ɔdze asomdwee aba ɔman no mu no nyinara. Wɔrobɔ mbɔdzen dɛ wobesiesie akokoeko yi ne farbaa no, wɔdze nkabɔmu bɛba na wɔama amambu mforamudzi akɔ nkan.
Ɔhaw yinom nyinara ekyir no, Central African Republic wɔ amambra ahorow na ɔdomankoma egyapadze a ɔma wɔda nsew na wonya mpontu mu enyidado na awerɛhyɛmu.
Central African Republic ne fahodzinya wɔ Dzifuu 13, 1960 mu yɛ ɔfa a no ho hia papaapa wɔ ɔman no na Ebibir asaasepɔn no nyinara abakɔsɛm mu. Ɔpɛ a ɔmanfo no wɔ, nsɛndahɔ ndwuma a abaanodzifo bi tse dɛ Barthélémy Boganda gyaa no ekyir, na ɔhaw ahorow a ɔman no hyiae wɔ hɔn fahodzinya no ekyir no na wɔadandan ɔman no no mpontu anamɔntu kwan. Na sunsum a wɔdze peer hɔn fahodzi, nkabɔmu na ɔman no ne yiedzi ho enyido-adzehu a nna wɔwɔ no kɔ do ka hɔn ho a wɔdze reper ɔman no ne daakye.
