شاعر، نوشتکار و ازمکار آتا تخلیق و ازم اٹ ہمو وخت آ ہم رنگی، اسٹی و ہم گرنچی خننگک، کہ ہمو شاعر یا ازم کار آک اسہ خاص ءُ فکر اسے تون اوار مریر۔ انتئے کہ بیدس فکر و پام نا اسٹی آن اوفتا تخلیق اٹ اسٹی بننگ کپک۔ یا گڑا زیات توڷ بش اواری آن ہم دا زہم خننگ مریک۔ دا اسٹی و ہم رنگی ہمو وخت آ مون آ کاہک، یا زیات مریک کہ ہمو شاعر نوشتکار یا ازم کار اسہ تہذیب، تاریخ، چاگڑد، پژدر اسے تون سیالی تخر۔ ادب و لبزانک اٹ اسٹی و اسہ رنگی بیدس سوب آن مننگ کپک۔ بلکن خاص وڑ اٹ جغرافیہ و حالیت آتا زہم ہمو علاقہ اٹ زند تیر کروک آ بندغ آتا زند و نفسیات آ زہم شاغک۔ دن کہ لبزانکی یا ازمی تخلیق زند انا راستی و زیبداری پاننگرہ۔ ہندا سوب آن اسہ ہند و جا ٹی اوار مروک انگا شاعر و ازم کار آتا تخلیق نا اسہ ڈول مننگ اسہ قدرتی ءُ ہیت اسے۔ دا نوشتانک گل خان نصیر و بابو عبدالرحمن کرد انا شاعری و عملی زند انا تالانی و پاناد آتے مون آ اتنگ و اوفتیٹی ہم رنگی ءِ مون آ اتنگ نا اسہ جہد اسے۔
لبزانک اسہ راج اسے نا راجی قدر و قیمت، خوشی و غم، مہر و بدبیسئی، است انا اومیت و ارمان آتے پاش و درشان کیک۔
بلوچی و براہوئی لبزانک مرے یا جہانی لبزانک، یا کہ کلاسیکل یا کہ پوسکن انگا لبزانک، ہندا کل آک بلوچ راج انا اوار سواری، سجفنگ نا تب، چاگڑد و زند انا کل بشخ و زیبدار انگا رنگ آتے مون آ اتیرہ۔ دا لبزانک جلونٹ آن ہلیس قبر اسکان بلوچ آتا زند انا، تک سر، اوفتا فکری جوزہ، و است خواہی و اوفتا چاگڑد انا ڈیک ءِ ایتک۔ بلوچی و براہوئی زبان نا شاعر و ادیب آک ہر دور و زمانہ ٹی بیدس خلیس و بھیم آن مدام راستی نا درشانی ءِ کرینو۔
گل خان نصیر و بابو عبدالرحمن کرد شاعر آتا ہمو ڈَل آن ءُ، کہ دا تینا دور انا گر و پانچ، سختی سوری، کشت و خون، جیل و زندان، ظلم آتے تینا واکدار و سوگو آ فکر اتون اوار سگار۔ گل خان نصیر‘ بلوچی، و بابو عبدالرحمن کرد‘ براہوئی زبان نا پوسکن آ دور انا سرخیل آک پاننگرہ۔ انتئے کہ اوفتا زند انا بھاز آ گڑاک اسٹ ایلو تون ملرہ۔ اوفتا راج و چاگڑد اسٹ ئسکہ، ہندا سوب آن اوفتا زی آ اسہ وڑ و ڈَول انا زہم تمانے۔ اوفتا ایب و کیب اسٹ ئسکہ، و چاگڑد اٹی بروک آ جغرافیائی، و سیاسی بدلیک اسہ وڑ ئسر۔ چاگڑد نا ڈکھیائی و دڑد،سیاسی گر و پانچ، وطن و راج انا کاٹم، ہروہ نا ٹپی مننگ، زند انا ہڑو جنجال، شیفی بڑزی تون اوار دا کل سوب آک اوفتا خیال و لوٹ اٹ اسٹی و ہم رنگی ودی کریر۔ گل خان نصیر و بابو عبدالرحمن کرد وخت اس کہ پہہ مننگ نا وئی آ رسینگار گڑا او وخت اٹ بلوچستان آگہی و بیداری نا جہانی جنز آن زہم ہلکر۔ میر عبدالعزیز کرد، یوسف عزیز مگسی نا سروکی ٹی بلوچ آزادی خواہوک آ قوم تتون ہم کوپہ سلوک ئسرہ۔ نصیر و بابو ہم ہندا جنز و تحریک آن زہم ہلکر، و ہندا کاروان تون اوار مسر۔
شیف انا درور گل خان نصیر و بابو عبدالرحمن کرد انا ذہنی و فکری لائخی و جوزہ غاتا و آزمائشت و آزموندہ غاتا اسٹی و ہم رنگی ءِ مون آ اتیرہ۔
نصیر و بابو نا زند انا بھاز آ بشخ آک ہمرنگ اریر۔ دن کہ ہڑتوم آک اسکول نا گیری ٹی شاعری نا بناءِ کرینو۔ گل خان نصیر تینا کتاب ”مشہد نا جنگ نامہ“ ٹی تینا شاعری نا بنا کننگ نا بابت پاہک:
”دا شئیر ءِ اے دے تیٹی پاریٹ و پورو کریٹ کہ گورنمنٹ سنڈیمن ہائی اسکول نا ہشتمیکو جماعت اٹی خواناٹہ۔“ (نصیر، 1981ئ، 2)
ہند اوڑ بابو عبدالرحمن کرد ہم نوشتہ کیک:
”چنکی آن کنے شاعری نا شوق ئس، اسلامیہ ہائی اسکول اٹی نیو کوئٹہ نا پن اٹ اسہ ماہوار رسالہ اس ئس، اوٹی اول اول اردو ٹی شاعری کریٹہ۔“(کرد، 1996ئ، 44)
خواننگ آن فارغی آن پد میر گل خان نصیر و بابو عبدالرحمن کرد منہ وخت سرکاری نوکری ہم کریر، ولے رند آ ہڑتوم آک نوکری تے اِلار و عملی سیاست اٹ اوار مسر۔ ہڑتوم آک تینا سیاسی سوچ و فکر انا سوب آن اسہ بھلو وخت اس زندان نا گواچی مسر۔ نصیر و بابو تاریخ زانت نا حیثیت اٹ ہم پنی اریر۔ نصیر نا تاریخ نا نوشتہ کروک انگا کتاب آتیٹی ”تاریخ بلوچستان“، ”تاریخ خوانین بلوچ“، ”بلوچستان قدیم تاریخ کی روشنی میں“ و ”بلوچستان کی کہانی شاعروں کی زبانی“ اوار اریر۔
ہندن تاریخ نا بابت بابو نا کتاب نا پن ”ہمارا کاروان“ ءِ۔
گل خان نصیر و بابو عبدالرحمن کرد انا شخصیت آتیٹی اسہ پین ہم رنگی اس اوار ءِ، او صحافت ءِ۔ نصیر نوائے وطن، و نوائے بلوچستان نا شونکار مسنے۔ ہندا ڈَول بابو ”نوائے بولان“ نا شونکار نا حیثیت اٹ کاریم کرے۔
ہندا تاک و ماہتاک آتا وسیلہ اٹ اوفک بلوچ آتا سیاسی و چاگڑدی ہڑ و جنجال آتے اسہ جوان ءُ وڑ اسے ٹی دنیا نا مون آ ایسر۔ و تینا الس ءِ ہندا تاک آتیٹی سیاسی و شعوری وڑ اٹ بیدار کریر۔ اوفتا دا کڑد ستا کڑزک۔
ہم رنگی و اسٹی نا اسہ پین درور اس دادے کہ گل خان نصیر و بابو عبدالرحمن کرد انا کتاب آتا پنک اسہ وڑ اریر۔
گل خان نصیر نا شاعری نا کتاب ”شپ گروک“ نا پن اٹ کراچی آن شینک مس و ایلو کنڈ آ بابو عبدالرحمن کرد انا شاعری نا کتاب ”شف گروک“ نا پن اٹ کوئٹہ غان شینک مس۔
گل خان نصیر و بابو عبدالرحمن کرد تینا شاعری نا وسیلہ اٹ چاگڑدی بے انصافی، قومی جبر، بے بریبری، بیداد و ظلم انا برخلاف توار چست کریر۔ ہڑتوم آتا شاعری استمان تون اوار خاص وڑ اٹ ورنا و پوسکن آ چین ءِ بھاز تینا کنڈ آ چکا و اوفتیا زہم شاغا۔ انتئے کہ نصیر و بابو نا رویہ و وڑ انسانی و تہذیبی ارے۔ گڑا ہندا خاطر آن او نئے کس انا حق ءِ پلنگ خواہسرہ، نئے کس ءِ تینا حق ءِ تننگ کن تیار ئسرہ۔ نصیر بلوچستان نا جغرافیائی دنگ آتا بابت پاہک:
”بہ چندیت بیرک بات برزا
سلیمان آ تن البرز آ
چہ ہلمند تاں زر آ سبزیں
بلوچ لول بنت شکر لبزیں۔“ (نصیر، 1971ئ، 31)
ہندا وڑ بابو بلوچستان نا سیم و دنگ آتا بابت، بلوچ آتا وطن نا چیدہ غاتے دا وڑ تخک:
اسہ کنڈ آن ایران ءِ
ایلو ہد آن نا اوغان ءِ
نا دے ٹِک سندھ انا شان ءِ
سمندر ایکان تالان ءِ“
(کرد، 1996ئ، 132)
نصیر و بابو نا دا بے مٹ انگا ہیت آک وطن نا دنگ و سیم آتا بابت بھاز اہمیت تخرہ و ستا کڑزرہ۔
گل خان نصیر و بابو عبدالرحمن کر داسہ کنڈ آن وطن دوستی و انسانیت، امن و ایمنی، چاگڑدی بریبری، استمان نا حق آتا بابت قلم ہرفیرہ، و ایلو کنڈ آ کل وطن دوست آ بندغ آتا قربانی، بہادری نا تاریخی بابت اٹ ہم ستا ءِ کیرہ۔
خان مہراب خان شہید نا بارو اٹ میر گل خان نصیر نا شئیر و فکر آک ستائی اریر۔ دن کہ گل خان نصیر پاہک:
”مہراب خان مزن نامیں سچار
بہادر دلیریں سرمچار
مہتریلیں و گھم گزار
مرچی پہ ننگ آ نام دار
ابرستہ چو جنگی مزار
پد کنزگی بیتک میار“
(نصیر، 2014ئ، 1417)
ہندا وڑ اٹ بابو عبدالرحمن کرد پاہک۔ (اولیکو شہید خان مہراب خان ءِ کہ انگریز آتا سم تا مون اٹ تینا سینہ ءِ تس و شہید مس۔)
”مبو شاہد اے مش تا ٹول و تلار
کہ خاچانو قبر آتیٹی نرمزار
مجاہد بلوچ آتا چندی ہزار
کنے بش کرے اوفتا غیبی توار“
(کرد، 1996ئ، 50)
ہفتئی تلار
تاک: 30
پنہ : 06
