براہوئی خلقی شاعری ٹی مسن تا شوخی، گوازی و گوازی تتون اوار اوار شئیر و باگل آتا اگہ نن نفسیاتی یا راجی جاچ ءِ ہلین تو او بیرہ شئیر و باگُل یا گوازیک ساہت تیری نا سوب متنو، بلکہ اوفتے ٹی حکمت و دانائی نا دُر آک ہم اودیم مسُنو۔ پٹ و پول کننگ آن دا ہیت پاش مریک کہ براہوئی خلقی ادب اٹی ہندن ءُ ہم شئیر دُو بریک کہ ہرافتے لُمہ باوہ غاک تینا مسن تے کن پارسا کرینو، داکان بیدس ہندن ءُ ہم خلقی شاعری نا وڑ ارے ہرافتے چُناک تینٹ تین کن پارسا کرینو۔
ننا راج، راجی معاملہ غاتتون مون ترسا اوفتے ایسر کننگ نا کوشست آتے میڑھ و مرکہ نا کمک اٹ کرسا کیک، ولے ننگ و میار آ ہرا وخت ہیت بریک، یا کس اس کس اسے نا لج اٹی دُو سختی کیک تو اونا پین ہِچ ءُ علاج اس اف بلکہ اونا علاج بیرہ مرک ءِ۔ و دا مرک انا فیصلہ غاک بیرہ جنگ انا میدان اٹی مریرہ پاننگ نا مسخت دادے کہ دن انگا جنگ و جھیڑہ غاتے ٹی وس آن بھازی خیر انا بشخ اسُل اف۔
ہندا میار نا خلیس آن مسڑ ہراتم رسیدہ مس تو اونا سانگ برام نا سیونج ءِ کیرہ۔ ہندا گڑتی خلقی شاعری نا ٹھپو تے ٹی خننگک۔دا خلقی آ شئیر براہوئی خلقی ادب نا پٹ و پولی کتاب آتیان بیدس دا شئیر ءِ ایماندار آ مراد پارکوہی ہم تینا ہنین آ گُٹ اٹی پارینے:
”جمر جڑینک آ بسنو
پھر تا حوال ءِ ایسنو
کُچکی گدان تے جِک کبو
مرغو مسن تے بش کبو“
مَسنک ہراتم رسیدہ مسُنو تو لُمہ اوفتے تینا خلقی شاعری نا کمک اٹ پنت شون کرینے، کہ داسہ نی رسیدہ مسُّنس، داسہ بھاز ہرشافی اٹ کبین کبین توڷ بش کیس، کاٹم آنا گُد مدام مرے۔ مسڑ ہم سر پند مریک کہ ای داسہ اول نا چنکا مسڑ افٹ، داسہ ای تینا خاہوت و راج انا ننگ و عزت اُٹ۔ لمہ تینا شئیر اٹ مسڑ ءِ دا وڑ پنت و شون کیک۔
”مسڑ مسڑ مدان بر
گُد ءِ مچ کر پد آن بر
سدوزئی تا نشار مر
بدوزئی تان ہشار مر“
مَسن تا ہم دا و اُسٹ خواہی مسُنے کہ ننا اَرسک ہم غیرتی ءُ مریر کہ اونا پام و چیٹ ءِ کننگ تون اوار دلیر و بہادر مریر کہ او ننا ننگ انا خواجہ و وارث مریر۔ مسنک ہندا اِڑّکاءِ تینا، تینا سُجّفوک آ خلقی آ شئیر اٹ نئے بیرہ درشان کرینو بلکہ ہتم نا مُد موسم اٹ تین پہ تین شوخی ہم کرینو:
”چوٹکو موٹکّو کُنینہ
چرپ ءُ کلک خلینہ
توفکی ءُ ارے ہلینہ“
دا مار انا فطرت ءِ کہ او مسن تیان زوراک ءِ، وخت اسے ٹی چنکا مار مسنک تین پہ تین گوازی کرینو تو مارک مدام مسن تیان گوازی ٹی زور مسُنو۔ ہندا زوراکی نا ورندی ءِ مسنک تینا اسہ گونڈ ءُ شاعری اسے ٹی درشان کرینو:
مارکو
چارکو
ہلپہ کن تون تمپہ
پِنجک پِنجِک کیوہ نے
سیلہ دُک آن کشوہ نے
مسن تے ٹی ہم ہندن ءُ مسڑ ارے یا مسُنے کہ اوفک مار تیان ہم زوراک مسُنو۔ ہراتم آ مسڑ اس مار اسے تینا زرواکی ءِ نشان تِسُنے تو مار ہم بُڑزکو شئیر اٹی بدلی اتسا مسڑ ءِ ورندی تِسُنے:
مسڑکو
ہسڑکو
ہلپہ کن تون تمپہ
پِنجِک پِنجِک کیوہ نے
سیلہ نا دُک آ کشّوہ نے
دا خلقی آ شئیر آتیان ہندا معلوم مریک کہ ننا خلقی ادب بیرہ ساہت تیری اس اف، بلکہ داٹی راجی ویل آتا ایسری بلکہ دا ننا راج انا گچین آ روایت، توڷ بش، نفسیات رسم و رواج، تقافت نا پورو وڑاٹ آدینک ہم ارے۔
ہفتئی تلار
تاک: 28
30-24 جولائی 2021ء
پنہ: 08
