ہراتم نیامیکو دور اٹی بلوچستان اٹی ایوبی آمریت نا بنا مریک تو بلوچ مخلوق نا بغاوت نا سوب آن بلوچستان نا گلزمین آ اسہ سیاسی و چک و تاڑ تون اوار اسہ مزاحمتی ءُ دور اسے نا بنا مریک، دا دور اٹی بلوچ راج انا زی آ فوجی جلہو و آپریشن مس، سیاسی راہشون آک جیل و زندان نا گواچی مُسر۔ کیہی بلوچ فرزند آتے پھانسی تننگا تیوی بلوچستان اٹی پُرآشوب آ حالیت آک ودی مسر و حالیت آتے ٹی ادب نا بشخ جوڑ کننگ اٹ ہمو دور انا لس شاعر و ادیب براہوئی ادب ءِ تینا قوم و راج انا آدینک جوان وڑ اٹ جوڑ کننگ کتو، ہمو شاعر خواجہ غاک ہمو دور انا نمائندگی ءِ کریر ہرافک نئے بیرہ سیاسی گشاد تخارہ بلکہ اوفک سیاسی راہشون تے ٹی حساب ہم مسرہ۔ ہنداکان دا دور انا براہوئی شاعر آک فکری حوالہ اٹ اِرا جاگہ غا تقسیم مسُر اسہ ہمو بشخ کہ او بیرہ غزل اٹی عاشقانہ رنگ آتے تالان کرسا کریر ایلو ہمو بشخ کہ ایوبی آمریت آن ودی مروک آ حالیت آتے نئے بیرہ تینا شاعری نا سرحال جوڑ کریر، بلکہ اوفک مزاحمتی غزل و نظم نا ہم بنا ءِ کریر، ہرافتا کچ داخہ بھلن ہم الو۔ یخین اٹ اسہ بھاز بھلو ڈکھ و گڑتی اسے نا شاہدی ءِ ایتک۔ اگہ ہمو دور انا حالیت آتے لس شاعر و ادیب ادب نا سرحال جوڑ کریکہ تو براہوئی ادب ترقی پسند ادب تون اوار جدید براہوئی ادب نا خواست آتے ہم بھلو سیبو اس دُو بسکہ، واہم دا پُر آشوب آ دور انا ودی مروک آک حالیت آتے بنائی ترقی پسند و جدید ادب نا بشخ جوڑ کننگ اٹ براہوئی زبان نا لس شاعر آتا کرڈ خننگپک بلکہ ہمو شاعر آتا کڑد پیدوار ءِ ہراوفک سیاسی گشاد نا خواجہ مسنو۔ براہوئی ادب اٹی جدید رجحان و خیال آتا روایت نا شون بلوچستان اٹی برطانوی سامراج نا کوزہ گری آن ہلیس ”ون یونٹ“ نا ایسری نا دور اسکان برجاسلیس۔ دا مزاحمتی تحریک اٹ ہرا شاعر خواجہ غاک براہوئی ادب ءِ نئے بیرہ اسہ مزاحمتی یا اسہ ترقی پسند ءُ ادب اسے تون درستی راستی کرفیر بلکہ اسہ پوسکن ءُ فکر اس ہم مون آ ایسر اوفتے ٹی بیرہ میرگل خان نصیر، پروفیسر نادر قمبرانی، بابو عبدالرحمن کرد، امیرالملک مینگل اس تا پنک و اوفتا کار کڑد براہوئی جدید ادب نا پنہ غاتیا نظر بریک۔
میرگل خان نصیر:۔
بلوچ تاریخ نوشتوک، پنی آ زانتکار مزاحمتی ادب نا میر کاروان، سیاسی ادبی و صحافتی پڑ آ مزاحمتی فکر و نظریہ ترقی پسند سوچ آتیان ہمپوک ملک الشعراء میر گل خان نصیر نا شمار اردو بلوچی و براہوئی زبان نا سرخیل نوشتوک آتیٹ مریک، اونا زند انا بھلو بشخ اس جیل و زندان اٹی تدینگا، ہندا سوب ءِ کہ اونا تیوی نوشت نا کُل آن بھلا بشخ جیل و زندان آتے ٹی نوشتہ مس۔ دُن تو میرگل خان نصیر نا مزاحمتی ادب نا کُل آن بھلا بشخ بلوچی زبان مسنے۔ ولے اونا رزمیہ مثنوی جنگی داستان ”مشہد نا جنگ نامہ“ براہوئی زبان اٹ براہوئی اکیڈمی نا کنڈ آن 1981ء ٹی۔ و ُ”میرگل خان نصیر نا براہوئی شاعری“ ناپن اٹ بلوچی و براہوئی زبان نا پنی آ ادیب شاعر خواجہ اثیر عبدالقادر شاہوانی مرتب کرسا کتابی دروشم تِسنے۔ میرگل خان نصیر نا شاعری نا مطالعہ کننگ آن دا حقیقت پاش مریک اسہ قوم پرست ءُ شاعر اسے ناحیثیت اٹ تیناخیال آتا درشانی ءِ کرینے بلکہ او سوشلسٹ فکرو نظریہ اسے نا ہم خواجہ ئس۔ سوشلسٹ فکر و نظریہ اونا شاعری ٹی ننے بھاز گیشتر کچ اٹ نظر بریک:
”میرگل خان نصیر ایک روشن خیال ترقی پسند انقلابی قوم پرست شاعر، ادیب، دانشور مورخ اور سیاست دان تھا“(اختر،2007،12)
میرگل خان نصیر تینا عملی سیاست و ادب نا ہمو وخت آ باقاعدہ بناءِ کرے ہرا وخت آ انگریزی دور حکومت بلوچستان اٹی تینا ناجائز کوزہ ءِ ہمووخت اسکان برجا تخاسُس۔ میرگل خان نصیر ہرا وخت آ لاہور آ خواننگ کن ہنا تو ہمووخت آ اونا بش توڷ اردونا ترقی پسند شاعر و ادیب آتتون مس، نظریاتی فکر آن شُپ مرسا تینا خواننگ ءِ نیمہ غا یلہ کرے واپس بلوچستان آ بس۔بلوچستان اٹی اوڑان مُست میر یوسف عزیز مگسی، میر عبدالعزیز کرد اسک انگریز سامراج نا برخلاف بلوچستان نا قومی جہد انا سیاست ءِ کننگ ئسُر۔ تو میرگل خان نصیر دا شخصیت آتتون اوار مرسا سیاست تون اوار تینا انقلابی شاعری نا بناءِ کرے۔ تینا انقلابی سیاست و انقلابی شاعری نا سوب آن اونا زند انا نیمہ بشخ ءِ جیل و زندان آتیٹ گدرینگا۔ او تینا براہوئی شاعری ٹی جیل و زندان نا ذکرءِ کرسا نوشتہ کیک۔
”ہتھکڑی اٹ بیڑی اٹ قید اٹ کہ تنہائی اٹ
وائے اے ظالم نی کیسہ جوان بے وس آتا علاج
کم نگاہک، فطرت آک انسان نا ہچ علم اف نمے
سرکشی درسا کاہک ظلم و زور جور تون“
(اختر،2007ء،21)
میرگل خان نصیر ہمو شخصیت ءِ کہ او برطانوی دور حکومت نا ظلم و جبر ءِ ہم خنا، ہندن پاکستان جوڑ مننگ آن پد پاکستان نا فوجی حکومت آتے ہم خنا۔ 1958ء اٹی فوج ریاست قلات ءِ زوراٹ پاکستان اٹ اوار کننگ کن میر احمد یار خان ءِ دزگیر کننگا تو میرگل خان نصیر ہم عملی جہد انا درشانی ءِ کرسا سیاست و شاعری نا پڑآ برانز بڑز کرے۔ ہرانا سوب آن او جیل و زندان آتا مہمان مس۔
”تینا کاٹم تتون گوازی کرسا
وطن کن قوم اکن ساہ ءِ ترسا
صفت اس نن ہمو مڑد آتے پانہ
اریر او جیل اٹی تموک سپاہ نا“
(اختر،2007ء،24-25)
میر گل خان نصیر اسہ قومی ءُ شاعر اسے آن بیدس او اسہ انسان دوست ءُ شاعر اس ہم ئس، اونا شاعری مظلوم تپہ نا ڈکھ و ویل و سرمایہ دار تپہ نا برخلاف ءِ، دا ہیت تیناجاگہ غا حقیقت ءِ کہ اسہ گچین ءُ قوم پرست اس اسہ گچین ءُ سوشلسٹ اس مننگ کیک۔اونا مثال میر گل خان نصیر ءِ۔ دنیا نا تہٹی ہرا ترقی پسند و انقلابی شاعر آک مسنو یا اریر اوفک تینا خیال آتا درشانی ءِ غزل آن چپ نظم اٹی کرینو، اوفک دا سرپند مسنو یا سرپند مریرہ کہ نظم اٹی شاعر تینا خیال آتا درشانی ءِ بھاز جوان کننگ کیک، داخس غزل اٹی کننگ کپک۔ شاہد دا سوب ءِ کہ غزل ہر بند آن پد ردیف و قافیہ نا پابند مریک، اوفک دا غزل نا پابندی تیان آجو تینا اظہار خیال کن نظم ءِ گچین کرینو۔ ہندا سوب ءِ کہ میرگل خان نصیر نا اظہار نا ذریعہ زیات تر نظم مسنے۔
ہفتئی تلار
تاک:40
29-23 اکتوبر 2021ء
پنہ: 02
