پٹ و پول آن دا راستکی مون آ بریک کہ میر گل خان نصیر نا بنائی شاعری براہوئی زبان اٹ مسُنے۔ وخت اس کہ نن اونا براہوئی بنائی شاعری نا جاچ ءِ ہلینہ تو اوفتے ٹی بیدس ”مشہد نا جنگ نامہ“ غان داخس قومی آ سرحال آک نظر بفسہ، ہراتم او تینا خواننگ نا رد اٹ لاہور آ ہنا تو اوڑے اونا تول/ بش اردو نا ترقی پسند ٹولی شاعر آتتون مرسا مس، دا ہمو وخت ئس ہراتم 1917ءنا سوشلسٹ انقلاب تیوی دنیا ءِ زہمی کریسُس، سوشلسٹ انقلاب نا دے ٹک تننگ آن برطانوی سامراج برصغیر اٹ تینا کوزی گیری ءِ ایسر کننگ آ مجبور مسوسس، تیوی دنیا ٹی سامراج مخالف برانز آک چست مننگ تون ترقی پسند سوچ آتے ہم بھاز بھلو کمک اس دوبس۔ دا انقلابی آ چاگڑد میر گل خان نصیر نا شاعری آ ہم تینا زہم ءِ تالان کرے، ہرانا سوب آن او تینا ترقی پسندانہ و قومی شاعری نا باقاعدہ وڑ اٹ اردو و بلوچی زبان اٹ بناءِ کرے۔ ہراتم آ نن اونا شاعری نا مطالعہ ءِ کینہ تو دا گڑا نا شاہدی دُو بریک کہ اونا شاعری ٹی سامراج دشمنی، انسان دوستی، وطن دوستی و قوم دوستی کون آ سرحال آک اینو تاریخ نا اسہ بِسّن ءُ بشخ اس جوڑ مسنو۔
اینو گرج دا ہیت انا ءِ کہ اونا بلوچی و اردو قومی و ترقی پسندانہ شاعری ءِ براہوئی زبان اٹ بدل کننگے۔ دا رد اٹ گچین آ سنگت خواجہ وحید عامر میر گل خان نصیر نا بلوچی شاعری تے براہوئی زبان اٹ بدل کننگ نا جُہد ءِ بنا کرینے، وخت اس او میر گل خان نصیر نا بلوچی شاعری ءِ براہوئی زبان اٹ بدل کرسا غیر مطبوعہ وڑ اٹ کنے تس، تو کنے ہندن گمان مس کہ میر گل خان نصیر براہوئی ٹی شاعری کننگ ءِ۔ ہرا وخت آ وحید عامر کنے میر گل خان نا بلوچی شاعری تے براہوئی زبان اٹ بدل کرسا بنفے تو کنے ٹی ہم مٹ و بدل نا جوزہ غاک چست مسُر۔ ولے افسوز دا ہیت انا ءِ کہ کنا بلوچی بھاز نزورءِ، تو گُڑا اونا بلوچی شاعری تے، ہرافتے اردو زبان اٹ شاہ محمد مری بدل کرینے، ہمو اردو ٹی بدل کروک آ شاعری ءِ مون آ تخنگ تون اوار ہمو بلوچی شاعری ءِ ہم مون آ تخسا اوفتے بدل کننگ نا کوشست کننگ اُٹ۔ و دا وڑ آن اونا شاعری ءِ براہوئی زبان اٹ بدل کننگ اٹی بھاز بھلو کمک اس دو بننگ ءِ۔
ترجمہ کننگ اسہ بھاز سخت ءُ کاریم اسے ہرا وخت آ کہ شاعری اسے نا ترجمہ مریک تو او اوکان زیات سخت ءُ عمل اسے۔ شاعری ءِ منظوم وڑ اٹ ترجمہ کننگ دا سوب آن بھاز سخت مریک کہ اوٹی بحر و وزن ردیف و قافیہ، نا ویل آک ترجمہ نگار ءِ بیخی پلویڑ کیرہ۔ انتئے کہ اردو زبان اٹ ردیف و قافیہ یعنی ہم آواز لوز آک براہوئی و بلوچی زبان نا لوز آتیان چٹ جتا ءُ، ہندا سوب آن ترجمہ کننگ نا وخت آ بھاز بھلو متاماری اس کروئی تمک۔ اگہ بلوچی آن براہوئی زبان اٹ منظوم ترجمہ مرے تو ای دا سرپند مریوہ کہ بھاز آسانی دو بریک، انتئے کہ براہوئی و بلوچی نا لوز آک ہشتاد ردسد اسٹ ءُ، ہندا سوب آن ترجمہ نگار داخو بھلو ویل اسے نا گواچی مفک۔
ای تینا منت آ کوشست کرینٹ کہ میر گل خان نصیر نا بلوچی خاص وڑ اٹ اردو شاعری ءِ براہوئی ٹی بدل کیو۔ دا بابت اٹ ای اخس سرسہب مسنٹ دانا فیصلہ ءِ ای کننگ کپروٹ۔ مننگ کیک کہ چندی جاگہ غاتیا کنا ترجمہ نگاری نا کوشست آک نزور مرور یا اصل شاعری نا مفہوم ءِ سرپند متنُٹ۔ دا فیصلہ ءِ براہوئی زبان نا نقاد آک بھاز جوان کننگ کرور۔
گڑاس مٹ و بدل کروک براہوئی شاعری نا وڑِک آک دا وڑاٹی ءُ:
شہیدخان مہراب خان
(براہوئی بدل: حمید عزیز آبادی)
سہاری سہُب میری نا، کہ مُچ ءُ چار کنڈ فوج آک
بلوچی خان پلویڑ ءِ، و ایکان تلوسی موج آک
شیہد ءِ قوم مہراب خاں ارے محصور میری ٹی
نکان و غلّہ نا فکر اٹ، کہ ئس مجبور میری ٹی
امیر آک ہم وزیر آک ہم سلوک ءُ دُو تفوک حیران
او کاٹم شیف اریر خوف اٹ خلیس آتا خلوک حیران
کہ دُو ٹی زغم خوندی ءِ عجب مہراب تولوک ءِ
وطن کن سدخہ ءِ کاٹم سفا بے تاب تولوک ءِ
امیر آتے وزیر آتے کرے پارت ہُرا پارے
او تیوی پیر و ورنا تیا کہ خن تے ہڑسسا پارے
کنا گڈیکو پیغام ءِ، کنا نم سر کبو مار تے
ہراڑے نم خنارے تا کلہو دا ایتبو ورنا تے
اول پابو تا اے مڷو….! چلم ہچ کشّپیرے نم
بد اِنگا عادت آتے ٹی مدان اسے آ اختہ کیک
شراب و بھنگ انا جوجک نما سینہ ٹی جاگہ کیک
اول اخس کہ سردار ءُ، اریر کل کست کاڑ آن پُر
اریر آستونک انا دُوشہ مریرے دافتیان ہم مُر
اسُل ہِچ پَت کپیرے اریر دا وخت انا غدار
مدامی زر انا رند اٹ، اریر دولت نا تابعدار
وا سیمیکو فرنگی ءِ، او دشمن دین ایمان نا
لعین کافر مفک ہچ دوست، اسُل وخت اس مسلمان نا
کہ اوفتا قول و سوغند آ، اسُل ہچ پتّ کپیرے
او ہر سوغند ءِ پرغرہ، تینا سیاست نا چم پارہ
زر و دولت نا لُٹ پُل کن فریب آتے گوئفنگ خوارہ
بھروسہ پت کپیرے، دا کافر ءِ، دو رنگی ءِ
نما دوستخواہ مفسہ دا، لعین ءِ، او فرنگی ءِ
قرار اف داڑے مہرابؒ ءِ او فکر اٹ گار تولوک ءِ
ہر ہیت آن ولشائر ایڑے معلومدار تولوک ءِ
دا شاغاسی، ہراڑا ئس، بھروسہ خان والا تے
او ئس دوست تینا تیان، مہرابؒ خان والا تے
داسہ لبدین مجلس اٹ، ٹنڑ ءِ غدار تولوک ءِ
دُرو کننگ ءِ، تینا خان اتون تیار تولوک ءِ
کسر تے کُل ءِ میری نا، وطن دشمن تے پاننگ ءِ
او سرسہبی تا وڑ ڈول ءِ، او دشمن تے رُغامنگ ءِ
منافق آک، فرنگیک ہم شہیدِ خان انا دشمن
دغا باز ءُ، نماز آتا، ننا ایمان انا دشمن
زر و دولت ءِ بشخرہ، او اُف کیرہ بلوچ آتا
تینا جادو فریب آتے او شُف کیرہ بلوچ آتا
اسُل ہِچ تختوس پام ءِ، تینا او عہد پیماں نا
دغائی ٹی فتح کیرہ، دا کاریم ءِ تو شیطاںنا
کہ لوپ اٹ دام انا تینا او شاغاسی ءِ اختہ کیک
اونا ایمان ءِ بجّیفک اودے دولت نا وڈّی تیک
جلہو کیک تخت میری آ او شاغاسی نا کڑدار اٹ
تو مہراب ہم نشان ایتک مِڑ اس، جوزہ و قہار اٹ
تران کننگ ءِ جوزہ اٹ شہیدِ خان مہراب خان
ہر اسٹ زغم دُوٹی ءِ، بلوچی لشکر ءِ شان اٹ
کہ ہنداڑ تون…. لتّاڑِک فرنگی فوج دربار ءِ
بلوچی بہادر آ لشکر، تینا زغم آتتون بیدار ءِ
وطن نا دشمن آتے او مثالِ شیر خلنگ ءُ
کس اسے خوک کننگ ءُ و تینے ندر کننگ ءُ
او شیر آنبار جوزہ اٹ فرنگی آ جلہوکیرہ
قہاری دُند کننگ ءُ شہیدِ خان انا زغم آک
مقابل کفر اتون اینو اریر ایمان انا زغم آک
فرنگی سُم شلنگ اٹی ءِ، بلوچ مُست ءِ پدا افک
وطن کن زغم دُوٹی ءِ، تینے قربان کننگ ءُ
خدا نا بندغ آک ءُ خواجہِ ایمان مننگ ءُ
وفاداری نا ایوز اٹ کٹیا ءِ خنا سر مس
شہیدِ خان مہراب خان شہادت ءِ ہنا سر مس
٭٭٭٭٭
کزیہ میر یوسف عزیز مگسی
اِرداہ ئس، کہ دنیا اس پدا آباد کینہ نن
کہ تینا دشمن آتیان، ڈیہہ ءِ آزاد کینہ نن
تینا ڈیہہ آن دشمن تے اسُل گجغ آن کشّنہ
وطن نا دشمن آتے یک مہ ٹک برباد کینہ نن
ختم کینہ دا جرگہ نا، اے ایمان سوز آ کسہ ءِ
شریعت آن مسلمان تے، پدا دلشاد کینہ نن
پدا اسہ وار بلوچ آتے مِش آن بُڑزا دروئی ءِ
کہ اوفتے کن، پدا پﺅر اٹ گُدام آباد کینہ نن
ننے ایسر کروئی ءِ، دا لبّ انا جھیڑہ ءِ ڈیہہ آن
ہمو خود گڑھ رواج آتیاں ڈیہہ ءِ آزاد کینہ نن
ولے اے بخت ناچوڑ آ، کریس اخّس نی باہوتر
کہ نا دُو آن حشر اسکان سدا فریاد کینہ نن
اسُل گیرام مفسہ ہِچ نما یات آک اے یوسف
چوخت اسکان ای زندہ اُٹ، نمے تو یات کینہ نن
٭٭٭٭٭
زند انا دروشم
دشت و ڈن خشکاوہ پَٹ آتا ڈغار
ریسہ غا اوٹی گدان آتا قطار
لُک آہڑ باسُن انگا ریک زار
چار کنڈآن لُوڑ دنز ءِ بے شمار
ہست گار آتا او مڈّی تا شکار
کاٹم ءِ ڈکّانو جُگ اٹ اشکبار
مرگ انا تینا کننگ ءُ انتظار
ہر بشر پاننگ ءِ داتقدیر اسے
زندگی نا دا اسہ تصویر اسے
دِیر انا جو، سوزہ ءِ بُڑزا مکان
پکّھہ غاک ءُ بجلی ءِ سیخا نوہان
بس گچین آ گہوش ءِ جنت نا نشان
نیام اٹی پھل آتا او آسودہ جان
عیش و عشرت ءِ سفت ءِ ہر زمان
نئے خلیس ءِ سود انا نئے کہ زیان
دا ڈغار میرات ءِ اونا آسمان
زر و دولت جائیدادی، میر اسے
زندگی نا دا اسہ تصویر اسے
لُوچ لنگڑ بے گڈر، مزدور اسے
پڈ ءِ ولفے پا امر، مزدور اسے
او تباہ ءِ در پہ در، مزدور اسے
محنت اٹ او ژند ءِ گر، مزدور اسے
جُگ اٹی تے اف سحر، مزدور اسے
ہر خوشی آں مُر مگر، مزدور اسے
او نزور انگا بشر، مزدور اسے
بس نِزوری نا سفا زنجیر اسے
زندگی نا دا اسہ تصویر اسے
عیش و مستی ٹی ءِ گم سرمایہ دار
اونا خن تے ٹی ءِ مستی نا خمار
عقل انا زی آ کہ دولت ءِ سوار
لُٹنگ ءِ مزدور ءِ، اوناکسب و کار
زر انا تُغ تے ٹی اودے گُگ تہار
دڑد تیرہ اودے کیرہ بے قرار
رُوح ہم اونا بالی آ مردار خوار
کاٹم آ اونا سلوک ءِ وار وار
زرانا چرخابی ءُ دا دِیر اسے
زندگی نا دا اسہ تصویر اسے
٭٭٭٭٭
بریوہ ای پدا اسہ وار
مرو تُوبے گدان اٹ سر
بریوہ ای پدا اسہ وار
مرو کن تون تُد ساغر
بریوہ ای پدا اسہ وار
تدینگک چار دے انا دڑد
ہُشوک آ اُست یا آسڑد
دا مون انگا ہنو جمر
مرو تُوبے گدان اٹ سر
بریوہ ای پدا اسہ وار
کنا جانان و جان اُس نی
مدامی آ گمان اُس نی
اے دلبر نی کرک باور
مرو تُوبے گدان اٹ سر
بریوہ ای پدا اسہ وار
کنے سُدھ اف ہلہ ہوش اُٹ
نئے ای داخس پراموش اُٹ
زبادی آ نما ماہپر
مرو تُوبے گدان اٹ سر
بریوہ ای پدا اسہ وار
دا نود آتا چرک زیبا
نما یات آک ءُ اُست خوش آ
اتیرہ تین تون مشک عنبر
مرو تُوبے گدان اٹ سر
بریوہ ای پدا اسہ وار
ہنو ءِ دا تہار آ نن
ترو دے ٹِک خنو ءِ خن
اتو دُن کہ مثال اُومر
مرو تُوبے گدان اٹ سر
بریوہ ای پدا اسہ وار
بری ناز آتیان لال ءِ
نما شاعر دا دُرگال ءِ
ملانے شئیر انا دپتر
مرو تُوبے گدان اٹ سر
بریوہ ای پدا اسہ وار
٭٭٭٭٭
ہفتئی تلار
20:  تاک
