میر گل خان نصیر نا اردو، فارسی شاعری تتون اوار اونا گڑاس بلوچی شاعری تے ہم شاہ محمد مری و ایلو پنی آ شخصیت آک اردو زبان اٹ بدل کرینو۔ دا کتاب ءِ بلوچی زبان نا گچین آ ادیب زانتکار خواجہ شاہ محمد مری میڑسا ”کاروان کے ساتھ“ (کاروان تون تُد) نا پن اٹ اولیکو اوار ”مہردر انسٹی ٹیوٹ“ نا کنڈآن سال 2011ءٹی شینک کرفینے۔ او کان پد دا کتاب ” میر گل خان نصیر چیئر، جامعہ بلوچستان کوئٹہ“ نا کنڈآن ہم سال 2015ءٹی اسہ اوار پدا ہندن آن ہندن شینک کننگا۔ کتاب اٹی میر صاحب نا خاص وڑاٹ ہرا اردو شاعریک ساڑی ءُ، یا ہرا بلوچی شاعری تے اردو زبان اٹ بدل کننگانے، ای اوفتے براہوئی زبان اٹ بدل کننگ نا کوشست کرینٹ۔
حمید عزیز آبادی
تُنگان ہنانے وطن نوجوان
لغوری نا جمّرک تالان مننگ ءُ
ننا زی پد ریسہ خاخر دسنگ ءُ
کہ دوزخ نا ڈول اٹ نظر ٹی بننگ ءُ
غلامیک ظلم و ستم تے کننگ ءُ
سویل آتا گواچی ننا گُل ستان
کہ تُنگان ہنانے وطن نوجوان
……..
تہو تے ٹی آشوب ءِ طوفان انا
کہ تُنگان ءِ بیڑی نا، اے ناخدا
کہ پتوار پِنّوک ءِ گُٹ آن جتا
اسٹ آ خدا نا ارے آسرا
دا قسمت آ ہوغنگ ءِ بیوس آ جان
کہ تُنگان ہنانے وطن نوجوان
……..
نئے باتی وطن نا تباہی نا دڑد
نئے گوہوک آ اے بادشاہی نا دڑد
نئے در در آ رُلنگ گدائی نا دڑد
نئے کہ لنگڑی بے آسرائی نا دڑد
تینے گم کننگ ءِ او خاچوک داسکان
کہ تُنگان ہنانے وطن نوجوان
……..
دَرَک اف کس ءِ کہ انت ءِ زیان
نئے طاقت ءِ دُو نئے باٹی زبان
جوانی ٹی پیری نا دروشم عیان
دا پُھل آ وطن ٹی سویل ءِ خزان
کس اس اف اُرا تے ٹی، خالی مکان
کہ تُنگان ہنانے وطن نوجوان
……..
نن و دے نا لنگڑ، دا لُوچ آ بدن
نئے باخو گڈر، نئے ارے تے کفن
جفا جور ویل ءِ دا دڑد آتا نن
نئے قومی شعور ءِ، نئے لج ءِ وطن
مننگ ٹی ءِ بے خوند پیر و جوان
کہ تُنگان ہنانے وطن نوجوان
……..
ہُر ہستین کنڈ کنڈ خاخر شلیک
اڑکّا ٹی بیرہ او زندہ سلیک
شتارک تے زنچک نا تینا ہلیک
او ای اُٹ کہ کن تون اڑکّا دڑیک
ای گوہنگ اٹی اُٹ، دا زند ءِ بے شان
کہ تُنگان ہنانے وطن نوجوان
……..
ہراڑسکان غم تا ای کسہ بنفو؟
ہراڑسکان تینا خڑینک ای وہفو؟
ہراڑسکان کس ءِ ای غیرت ترفو؟
کن تون ہوغنگ اٹی ءِ زمان
کہ تُنگان ہنانے وطن نوجوان
(کاروان کے ساتھ۔ پنہ 75،77)
٭٭٭٭٭
کنا ڈ یہہ گچین آ
اے دھرتی نا کرّک زیبا گچین آ
دروت اس ہلیک تے دا خرّن سمندر
دا چولی تا مستیک کرّک توں ڈُوک
کہ چانڑدہ نا تُوبے ہموڑے
تینا رژن ءِ تالان کننگ ءِ
کنا خن تا دیدہ
کنا ڈیہہ گچین آ
……..
دا کوہ و دمن تا بُٹ آتا میریک
کہ جمّرک ہم اوفتا ہلیرہ دروت
سمندر نا بے مٹ آ لال و جواہرک
شنکی مرسا بُڑز تالان مننگ ءُ
دا زیبا ندارہ
کنا ڈیہہ گچین آ
……..
دا تنک آک لوپ آک
دا سرسوز آ دھرتی
ہراڑے زباد ءِ کہ پُھل خرسی تا
دماغ آتے ٹی کیف مستی خمار
کہ خن تے ٹی ہم رژن تالان مننگ ءِ
مہروان لاڈلا
کنا ڈیہہ گچین آ
……..
ترند آ دا ریک آتا مست انگا طوفان
دا ریک آتا رنگی آ رژن و گروشک
ہموڑے دا پُر مہر آ رژنی تجلا
کہ بلسم نا رنگ آتے چِکّیرہ تین تون
دا رژنی تجلا
کنا ڈیہہ گچین آ
……..
دا دشت و بیابان خاخر دسوک آ تینا مٹ تینٹ
دا گول ہرفوک آ دنیا، عجب دِیر اسے کن دھوکہ تروک آ
مسافر تے نواریفک ہمت ایتک
رغامک او مزّل تا ماخول کسر تے
اُمید و اڑکّا
کنا ڈیہہ گچین آ
……..
دا برف آتا پیہن آ زیبا غا دستار
کہ چلتن و ماران انا کاٹم آ
ازل آن رسینگانے دستار پاک آ
کہ ڈیہہ اخس او بشخانے بُڑزی
ارے اخہ بُڑزا
کنا ڈیہہ گچین آ
……..
دا بُڑزی تا تینا نگہوان اریٹ؟
تینا مال و مڈی نا خواجہ اریٹ؟
دا ریک آ پَٹ، دا دریا و مِش تا
دا دشت و بیابان؟
دا کُل ءِ مڈّی میرات پاوہ ای۔۔؟
کنے پا خدارا
کنا ڈیہہ گچین آ
……..
نہ نہ اسُل نہ، دا نہ انت اکن؟
ای پاو انت اس؟
کنا مون شرم آن مننگ ءِ شیف
بلل مس زبان ہم وا لڑزرہ جوڑک
کن جان جون ہم تو شرم آ شہید ءِ
ای لڑزوہ دڑد آن جغر اُست انا
کنا ڈیہہ گچین آ
کنا ڈیہہ گچین آ
(کاروان کے ساتھ، پنہ 114،116)
٭٭٭٭٭
ٹوہو ای بش کیو
اے خالق اکبر کنے جیرت نی دن ءُ ایت
خاچوک آ بلو چ آتے پدا ٹوہو ای بش کیو
……..
ہیت آتے پیر مڑد آتا گیرام کرینو
اوفتے تدوک آ کسّہ غاتے یات ترفو
……..
وا چاکر و بیبرگ انا ای تیر انا شِل اٹ
دشمن تا پدا سینہ ءِ ٹنگ ٹنگ کیو ای
کسر تے کرین گُم، نئے راہشون ارے تُد
کسر تا مریو رژن اوفتے راہبلد کیو ای
……..
نسخان بلوچ آتے وا تِسُّنو سردارک
سردار تا بس کاٹم ءِ سر کیو ای تختہ غا
……..
ورنا تا دا مُچّی اگر ہچ اس اف، وا ہم
تورو نا مرے، اوفتے ای کسریٰ تو جنگ تیو
……..
پارہ کہ خلیس آن نصیر چُپّ کرینے
پاننگ نا کنے طاقت ایت، حاوال تیو ای
(کاروان کے ساتھ۔ پنہ 58۔59)
٭٭٭٭٭
امر مَنّو……..؟
امہ مَنّو کہ کنا ڈیہہ ہم مس آزاد
ولے نشہ حکومت نا ہمو ساز ہمو
امہ مَنّو کہ دا بے شون چمن مس آباد
ولے خاخو و کرگز آتا پرواز ہمو
……..
امہ مَنّو کہ فرنگی نا حکومت سلتو
ولے جرگہ و جرمانہ و دزگیر ہمو
امہ مَنّو کہ غلامی نا اسُل ویل افک
نَت اٹی جولان و دُو تیٹی زنجیر ہمو
……..
امہ مَنّو کہ داڑے دور ءِ آزادی نا
ولے بادوی، قلم کن ارے دستور ہمو
امہ مَنّو کہ ارے وخت ءِ اُست شادے نا
ولے کچکول لخ اٹی ءِ تا مجبور ہمو
……..
امہ مَنّو کہ دا بندغ تا حکومت ءِ
ولے تولوک ارے تخت سردار ہمو
امہ مَنّو کہ ختم مسک داڑے رعب گمر
ولے فرعون آنبار تولوک ءِ زردار ہمو
……..
امہ مَنّو کہ داڑے راج ءِ شریعت نا
ولے ساقی ءِ ہمو و کنوک آ میخانہ ہمو
امہ مَنّو کہ بدل مس وڑ ڈول اوفتا
ولے ہیت آک بے دینی و مستانہ ہمو
(کاروان کے ساتھ۔ پنہ89،90)
٭٭٭٭٭
پشیوانی نا خڑینک
ہر ہیت آ خار اٹی اُس اے اُست کنا ناشاد؟
نا انت جوزہ غاتے لگّانے دَک بے داد؟
……..
داسہ دَرَک نے مسّک وخت اس نے تیرک لگّار
ورناک دا وطن نا وخت اس کہ ڈیہہ ءِ الّا ر
……..
نی شرم کیسہ داسہ، السہ کنے کاسہ
اے لڑ کہ داسہ بارس، نی پِنّسہ داسہ
……..
خڑینک پشیوانی نی پاک کیسہ داسہ
بس ملخموت وخت اس نا سرجہ نا کہ ماس آ
……..
پدریسہ دغا تیان اینو ہبّکہ غاتیٹ
لتاڑ اٹی بدر تا، دشمن تا دھکّہ غاتیٹ
……..
دوست آتتو وعدہ کیسہ، وا کیسہ نی دغا ءِ
دشمن تو قول وعدہ، وا اوڑتون وفا ءِ
……..
دتر تے تِنگسہ نی، پیر انگا بے وس آتا
باخو ءِ پالفینُس، نی قوم اتوں دغا تا
……..
گیرام ءِ قول وعدہ، قسم ءِ اے خدا نا
اُست آن ای درینٹ کلام ءِ اے خدا نا
……..
دا قوم ڈیہہ وطن کن شئیر پارسا کریٹہ
ای آجوئی نا رُوح ءِ شرمیفسا کریٹہ
……..
روح ءِ نا قیامت اسکان ہچ مِلپرو قرار
قیامت اسکان رُلّو ءِ نا ہم مزار
……..
نی مون ءِ تینا ہڑساس پا، سرمچار آتیان
انتئے جتا نی مسُس پا، شہ سوار آتیان
……..
ٹَکّا منٹ اسے کن قومی آ سوچ سودا
بتو نے شرم انتئے عزت نا مس بہا
آجوئی نا درخت نا گجغ آتے سُرفنگ کن
مڈّی ءِ قوم انا دا غیر آتے نی تننگ کن
……..
غیر آتتون مِلّا عزت و شِر اسے کن
ہرفے تا گول چاوہ منصب و زر اسے کن
……..
منصب کن نی شہید اُس ماڑی تا نی غلامی
غدار آتیان دن انگا، لکھ توبہ، سد سلامی
(کاروان کے ساتھ۔, پنہ 64،66)
ہفتئی تلار
13-19 June 2020
تاک، 23
پنہ : 03
تُنگان ہنانے وطن نوجوان
لغوری نا جمّرک تالان مننگ ءُ
ننا زی پد ریسہ خاخر دسنگ ءُ
کہ دوزخ نا ڈول اٹ نظر ٹی بننگ ءُ
غلامیک ظلم و ستم تے کننگ ءُ
سویل آتا گواچی ننا گُل ستان
کہ تُنگان ہنانے وطن نوجوان
تہو تے ٹی آشوب ءِ طوفان انا
کہ تُنگان ءِ بیڑی نا، اے ناخدا
کہ پتوار پِنّوک ءِ گُٹ آن جتا
اسٹ آ خدا نا ارے آسرا
دا قسمت آ ہوغنگ ءِ بیوس آ جان
کہ تُنگان ہنانے وطن نوجوان
نئے باتی وطن نا تباہی نا دڑد
نئے گوہوک آ اے بادشاہی نا دڑد
نئے در در آ رُلنگ گدائی نا دڑد
نئے کہ لنگڑی بے آسرائی نا دڑد
تینے گم کننگ ءِ او خاچوک داسکان
کہ تُنگان ہنانے وطن نوجوان
دَرَک اف کس ءِ کہ انت ءِ زیان
نئے طاقت ءِ دُو نئے باٹی زبان
جوانی ٹی پیری نا دروشم عیان
دا پُھل آ وطن ٹی سویل ءِ خزان
کس اس اف اُرا تے ٹی، خالی مکان
کہ تُنگان ہنانے وطن نوجوان
نن و دے نا لنگڑ، دا لُوچ آ بدن
نئے باخو گڈر، نئے ارے تے کفن
جفا جور ویل ءِ دا دڑد آتا نن
نئے قومی شعور ءِ، نئے لج ءِ وطن
مننگ ٹی ءِ بے خوند پیر و جوان
کہ تُنگان ہنانے وطن نوجوان
ہُر ہستین کنڈ کنڈ خاخر شلیک
اڑکّا ٹی بیرہ او زندہ سلیک
شتارک تے زنچک نا تینا ہلیک
او ای اُٹ کہ کن تون اڑکّا دڑیک
ای گوہنگ اٹی اُٹ، دا زند ءِ بے شان
کہ تُنگان ہنانے وطن نوجوان
ہراڑسکان غم تا ای کسہ بنفو؟
ہراڑسکان تینا خڑینک ای وہفو؟
ہراڑسکان کس ءِ ای غیرت ترفو؟
کن تون ہوغنگ اٹی ءِ زمان
کہ تُنگان ہنانے وطن نوجوان
(کاروان کے ساتھ۔ پنہ 75،77)
٭٭٭٭٭
کنا ڈ یہہ گچین آ
اے دھرتی نا کرّک زیبا گچین آ
دروت اس ہلیک تے دا خرّن سمندر
دا چولی تا مستیک کرّک توں ڈُوک
کہ چانڑدہ نا تُوبے ہموڑے
تینا رژن ءِ تالان کننگ ءِ
کنا خن تا دیدہ
کنا ڈیہہ گچین آ
دا کوہ و دمن تا بُٹ آتا میریک
کہ جمّرک ہم اوفتا ہلیرہ دروت
سمندر نا بے مٹ آ لال و جواہرک
شنکی مرسا بُڑز تالان مننگ ءُ
دا زیبا ندارہ
کنا ڈیہہ گچین آ
دا تنک آک لوپ آک
دا سرسوز آ دھرتی
ہراڑے زباد ءِ کہ پُھل خرسی تا
دماغ آتے ٹی کیف مستی خمار
کہ خن تے ٹی ہم رژن تالان مننگ ءِ
مہروان لاڈلا
کنا ڈیہہ گچین آ
ترند آ دا ریک آتا مست انگا طوفان
دا ریک آتا رنگی آ رژن و گروشک
ہموڑے دا پُر مہر آ رژنی تجلا
کہ بلسم نا رنگ آتے چِکّیرہ تین تون
دا رژنی تجلا
کنا ڈیہہ گچین آ
دا دشت و بیابان خاخر دسوک آ تینا مٹ تینٹ
دا گول ہرفوک آ دنیا، عجب دِیر اسے کن دھوکہ تروک آ
مسافر تے نواریفک ہمت ایتک
رغامک او مزّل تا ماخول کسر تے
اُمید و اڑکّا
کنا ڈیہہ گچین آ
دا برف آتا پیہن آ زیبا غا دستار
کہ چلتن و ماران انا کاٹم آ
ازل آن رسینگانے دستار پاک آ
کہ ڈیہہ اخس او بشخانے بُڑزی
ارے اخہ بُڑزا
کنا ڈیہہ گچین آ
دا بُڑزی تا تینا نگہوان اریٹ؟
تینا مال و مڈی نا خواجہ اریٹ؟
دا ریک آ پَٹ، دا دریا و مِش تا
دا دشت و بیابان؟
دا کُل ءِ مڈّی میرات پاوہ ای۔۔؟
کنے پا خدارا
کنا ڈیہہ گچین آ
نہ نہ اسُل نہ، دا نہ انت اکن؟
ای پاو انت اس؟
کنا مون شرم آن مننگ ءِ شیف
بلل مس زبان ہم وا لڑزرہ جوڑک
کن جان جون ہم تو شرم آ شہید ءِ
ای لڑزوہ دڑد آن جغر اُست انا
کنا ڈیہہ گچین آ
کنا ڈیہہ گچین آ
(کاروان کے ساتھ، پنہ 114،116)
٭٭٭٭٭
ٹوہو ای بش کیو
اے خالق اکبر کنے جیرت نی دن ءُ ایت
خاچوک آ بلو چ آتے پدا ٹوہو ای بش کیو
ہیت آتے پیر مڑد آتا گیرام کرینو
اوفتے تدوک آ کسّہ غاتے یات ترفو
وا چاکر و بیبرگ انا ای تیر انا شِل اٹ
دشمن تا پدا سینہ ءِ ٹنگ ٹنگ کیو ای
کسر تے کرین گُم، نئے راہشون ارے تُد
کسر تا مریو رژن اوفتے راہبلد کیو ای
نسخان بلوچ آتے وا تِسُّنو سردارک
سردار تا بس کاٹم ءِ سر کیو ای تختہ غا
ورنا تا دا مُچّی اگر ہچ اس اف، وا ہم
تورو نا مرے، اوفتے ای کسریٰ تو جنگ تیو
پارہ کہ خلیس آن نصیر چُپّ کرینے
پاننگ نا کنے طاقت ایت، حاوال تیو ای
(کاروان کے ساتھ۔ پنہ 58۔59)
٭٭٭٭٭
امر مَنّو……..؟
امہ مَنّو کہ کنا ڈیہہ ہم مس آزاد
ولے نشہ حکومت نا ہمو ساز ہمو
امہ مَنّو کہ دا بے شون چمن مس آباد
ولے خاخو و کرگز آتا پرواز ہمو
امہ مَنّو کہ فرنگی نا حکومت سلتو
ولے جرگہ و جرمانہ و دزگیر ہمو
امہ مَنّو کہ غلامی نا اسُل ویل افک
نَت اٹی جولان و دُو تیٹی زنجیر ہمو
امہ مَنّو کہ داڑے دور ءِ آزادی نا
ولے بادوی، قلم کن ارے دستور ہمو
امہ مَنّو کہ ارے وخت ءِ اُست شادے نا
ولے کچکول لخ اٹی ءِ تا مجبور ہمو
امہ مَنّو کہ دا بندغ تا حکومت ءِ
ولے تولوک ارے تخت سردار ہمو
امہ مَنّو کہ ختم مسک داڑے رعب گمر
ولے فرعون آنبار تولوک ءِ زردار ہمو
امہ مَنّو کہ داڑے راج ءِ شریعت نا
ولے ساقی ءِ ہمو و کنوک آ میخانہ ہمو
امہ مَنّو کہ بدل مس وڑ ڈول اوفتا
ولے ہیت آک بے دینی و مستانہ ہمو
(کاروان کے ساتھ۔ پنہ89،90)
٭٭٭٭٭
پشیوانی نا خڑینک
ہر ہیت آ خار اٹی اُس اے اُست کنا ناشاد؟
نا انت جوزہ غاتے لگّانے دَک بے داد؟
داسہ دَرَک نے مسّک وخت اس نے تیرک لگّار
ورناک دا وطن نا وخت اس کہ ڈیہہ ءِ الّا ر
نی شرم کیسہ داسہ، السہ کنے کاسہ
اے لڑ کہ داسہ بارس، نی پِنّسہ داسہ
خڑینک پشیوانی نی پاک کیسہ داسہ
بس ملخموت وخت اس نا سرجہ نا کہ ماس آ
پدریسہ دغا تیان اینو ہبّکہ غاتیٹ
لتاڑ اٹی بدر تا، دشمن تا دھکّہ غاتیٹ
دوست آتتو وعدہ کیسہ، وا کیسہ نی دغا ءِ
دشمن تو قول وعدہ، وا اوڑتون وفا ءِ
دتر تے تِنگسہ نی، پیر انگا بے وس آتا
باخو ءِ پالفینُس، نی قوم اتوں دغا تا
گیرام ءِ قول وعدہ، قسم ءِ اے خدا نا
اُست آن ای درینٹ کلام ءِ اے خدا نا
دا قوم ڈیہہ وطن کن شئیر پارسا کریٹہ
ای آجوئی نا رُوح ءِ شرمیفسا کریٹہ
روح ءِ نا قیامت اسکان ہچ مِلپرو قرار
قیامت اسکان رُلّو ءِ نا ہم مزار
نی مون ءِ تینا ہڑساس پا، سرمچار آتیان
انتئے جتا نی مسُس پا، شہ سوار آتیان
ٹَکّا منٹ اسے کن قومی آ سوچ سودا
بتو نے شرم انتئے عزت نا مس بہا
آجوئی نا درخت نا گجغ آتے سُرفنگ کن
مڈّی ءِ قوم انا دا غیر آتے نی تننگ کن
غیر آتتون مِلّا عزت و شِر اسے کن
ہرفے تا گول چاوہ منصب و زر اسے کن
منصب کن نی شہید اُس ماڑی تا نی غلامی
غدار آتیان دن انگا، لکھ توبہ، سد سلامی
(کاروان کے ساتھ۔, پنہ 64،66)
ہفتئی تلار
تاک، 23
پنہ : 03
