دزگیری نا پس منظر:۔
1970ء نا گچین کاری تیٹی نومبر 1970ء اسکان سرجز آک کاٹم آن گدرینگاسر، راست و چَپ کنڈ انا نظریہ غاک اسہ ایلو تون مون مقابل سلوک ئسر۔ اخیر 7 دسمبر 1970ء نا دے پاکستان اٹی اولیکو وار بالغ سلاہ درشانی نا رد اٹ لس گچین کاریک مسر، ہرافتیٹی قومی اسمبلی نا باسک آتے گچین کننگا۔ و صوبائی اسمبلی نا گچین کاریک 17 دسمبر آ اڈ ہلکر۔
دا گچین کاری تا نتیجہ مستین آن چَپ مون آ بس۔ یحییٰ خان نا ڈٹ ڈَول آک بارسر، ریاستی مشینری کوزہ گیر حکمران تپہ نا تغک مش تا مسر، حکومتی ایوان تیٹی ہلہلہ اس تالان مس، انتئے کہ حکومت نا تب انا رد اٹ اسہ دف چَٹ ءُ جماعت اس ہم گیشتری انت کہ منہ نشست ہم کلہ سے ٹی دوئی کننگ کرے۔ الس مچ آ ملک اٹی تینا سلاہ نا پیدوار درشانی ءِ کرے۔ حکمران آتا مون آ غیر فعال اسمبلی نا جاگہ غا چَپ کنڈ انا جماعت آتیا تالان فعال و سوگو ءُ اسمبلی اس بس، و دا اسمبلی ءِ دتک آتیانبار تینا دوٹی تخنگ ریاستی مشینری نا وس آن پیشن ئسکہ۔ 1950ء اٹی جوڑ مروک آ جماعت عوامی لیگ دے ٹِکی پاکستان اٹی 169 نشست آن 167 نشست دوئی کرے، ہرا پاکستان نا قومی اسمبلی نا جم نشست آتا 56 درسَد مسرہ، و 1967ء اٹی ذوالفقار علی بھٹو نا کماشی ٹی جوڑ کروک جماعت پاکستان پیپلز پارٹی سندھ و پنجاب آن گچین کاری تیٹی سرسہب مس، او کم وو َد عوامی لیگ نا دوئی کروک نشست آتیان نیمہ دوئی کننگ کرے، و نیشنل عوامی پارٹی بلوچستان و صوبہ سرحد آن سرسہب مرسا مون آ بس۔
عوامی لیگ و نیشنل عوامی پارٹی ٹی داخس بھلو کچ اسے ٹی مُری اس اَلوکہ، اوفتا سوچ و سجفنگ اٹ خڑکی اس ئسکہ۔ انتئے کہ اولیکو دے آن بنگال، سرحد و بلوچستان نا الس ظلم و جور، و استحصال نا گواچی ئسکہ۔ حکمران آک دے ٹِکی پاکستان تون ہندن ءُ بیدادی کریسر، ہرافک کہ بلوچستان و صوبہ سرحد نا الس تون ہم کننگاسر۔ سندھ انا وڑ ہم بھاز جتا اَلوکہ، ولے گچین کاریک سندھ انا وڑ تے بدل کریسر۔ وخت اس کہ ایلو کنڈ آ ہندا نتیجہ غاک بلوچستان، سرحد و دے ٹِکی پاکستان ءِ سجفنگ نا رد اٹ اسہ چر اٹ سلفیسر۔
دا چنکا صوبہ غاتا الس گچین کاری نتیجہ غاتا ٹہیفوک آ اسمبلی آن دا اومیت گنڈاسس کہ داڑے قوم آتا ویل آتے، قومی وحدت آتا دنگ آتے لسانی، ربیدگی تاریخی و جغرافیایہ رد اٹ اول سر ٹہیفنگک۔ ملکی ویل آتے شونداری نا رد اٹ پرکھنگک۔ ویل آتا ایسری آ چکار کننگک، و ہندا ڈَول مستین نا ظلم، جور و بیدادی تے دوارہ ہچ گہس کننگ نا موکل تننگپک، و قوم آتا زبان، دود ربیدہ و تاریخ ءِ تالان کننگ کن متا ماری کننگک۔
دن کہ ننا حکمران ٹولی نا سیاست نا مون درسر اسے آن منفی سوچ آتا تابع مسنے، پوسکن آ گچین کاری نتیجہ غاک حکمران ٹولی تے چرت اٹ اختہ کریر۔ عوامی لیگ و نیشنل عوامی پارٹی نا خڑکی اوفتے تغ آن شغا۔ اوفتے سامراجی فائدہ غاک گڑتی تا پلویڑ اٹ نظر بسر۔ دا ڈیہہ اٹی سامراجی گماشتہ غاتا آخبت تہار خننگاکہ۔ انتئے کہ اوفتے سما ئس کہ نیشنل عوامی پارٹی و عوامی لیگ نا سیوت استحصالی واکدار آتا تالان مروک آ دُو تے مُچ کیک۔ قومی و تپہ ئی استحصال ءِ چٹفک، السی حق آتا رکھ ءِ کننگک، و ویل آتے سازش آتا جاگہ غا اوار تولنگ اٹ ایسر کیک، و ریاستی مشینری ءِ مستین نا تاریخ ءِ دوارہ اتنگ نا موکل تننگپک۔
دا ئسر ہمو گڑتی و گمانک ہرافک حکمران تپہ نا مزغ ءِ ہڑسار۔ دا گڑتی و گمان تا ودی مننگ آن مست اوفتے پرغنگ کن ننا حکمران آک اسہ چم اس سجفیر، پوسکن ءُ حکمت عملی اس جوڑ کریر، پوسکن ئپ ٹیکٹس کاریم اٹ ایسر، پاکستان پیپلز پارٹی نا داپار ایپار آن تینا دنگ ءِ سوگو کریر۔ پیپلز پارٹی نا قائد ذوالفقار علی بھٹو ہرا مہالو آن اوفتا ٹولی تون گنڈوک مسوسس، و ایلو کنڈ آ عوامی لیگ و نیشنل عوامی پارٹی نا سیوت ہم بھٹو صاحب کن کاٹم نا خڷ اس جوڑ مسوسس، و عوامی لیگ نا جم قومی اسمبلی نا نشست آتیٹی پیدوار گیشتری 56 درسد نشست آ سرسہبی خواجہ بھٹو کن اقتدار نا درگہ ءِ تفیسس۔ ہندا سوب آن حکمران ٹولی و بھٹو صاحب ءِ دا سودا بازی ٹی خواری پیش بتو۔
سازشی حکمران ٹولی نا دا حکمت عملی ءِ عملی دروشم تننگ کن محلاتی سازش آتا چر بنا کننگا۔ شیخ مجیب تون آئین و کانود نا جاگہ غا دھڑکو و توفک نا بولی ٹی ہیت کننگا۔ ایڑے نی، داڑے نن نا نعرہ خلنگا۔ ڈھاکہ اسمبلی دیوان کن ہنوک آ باسک آتے نت تا پرغنگ نا دھڑکو تننگا۔ پلٹن میدان نا واقعہ ءِ ہیلہ جوڑ کرسا اوفتیا جلہو کننگا۔ عوامی لیگ و نیشنل عوامی پارٹی ءِ خلاف کانود گوندنگا۔ دے ٹِکی پاکستان آ فوج کشی و عوامی لیگ و نیپ آ رکھ اسہ وار آ مسر۔ و ہرانا پد ملک انا دوبشخ مننگ نا وڑ اٹ مون آ بس۔
ننا حکمران تپہ سازش آتا جاگہ غا السی تب ءِ پہہ مرسا مثبت گام گیج کروسس، و اقتدار ءِ السی است خواہی تا رد اٹ مونی تروسس، تو اینو نا حالیت آک دا متوسہ۔ ننا ملک تنکی تا پلویڑ اٹ متوکہ، و نئے ہڑدڑ نا تُک ودی مسکہ۔ ولے ننا حکمران تپہ نا پالیسیک الس نا است خواہی تیان چَپ ءُ۔ حکمران آک تینا ردینک آتے تیان سرسہبی تکنگ نا بناءِ کریر و بیداد نا کسر اٹ الس ءِ توننگ نا کوشست کریر۔ اگہ او دا کساس کروسر کہ نن رد ہننگ اُن، و تینا ردینک آتا ایسری نا جیرت کروسر تو اینو دا دیک متوسہ۔
مسکوہی وزیر اعلیٰ پنجاب پاکستان پیپلز پارٹی نا اہم انگا راہشون پنی آ دانشور حنیف رامے تینا کتاب ”پنجاب کا مقدمہ“ ٹی نوشتہ کیک کہ ”بھٹو صاحب 28 فرری 1971ء نا دے لاہور نا مینار پاکستان نا سیخا ٹی پڑو کریسس کہ دیکی پاکستان نا ہرا اسمبلی باسک آک ڈھاکہ نا سلاہ ئی دیوان اٹی ہنار، اوفک یک طرفہ ٹکٹ آ کار۔“
25 مارچ 1971ء نا دے ڈھاکہ ٹی ایکشن نا بنا مس تو بھٹو صاحب پارے کہ پاکستان ءِ بچفنگانے، دا ایکشن کرار کرار انسانی تاریخ نا اسہ بھاز بھلو کشت و خون اس جوڑ مس۔
حنیف رامے مونی نوشتہ کیک کہ ”اگہ شیخ مجیب الرحمن نا یا دے ٹِکی پاکستان نا ہیت بنا ٹی خف توننگاکہ تو دا کشت و خون نا دیک بتوسہ، و نئے داخس بھلو بے سہبی اس مسکہ۔“
او مونی نوشتہ کیک کہ ”ہراتم بندغ تاریخ آن ہیل کننگ خواپ تو او خلیفوک ءُ تغ اسے آنبار راستی اٹ مریک۔ 1971ء اٹی دے ٹِکی پاکستان نا ہیت ءِ بنتوس، اینو چنکا صوبہ غاک خاص وڑ اٹ سندھ و بلوچستان نا ہم ہندا حالیت ءِ۔ اوار تولنگ نا جاگہ غا ڈنڈا ءِ کاریم اٹ اتنگ انگ ءِ۔“
ننا جند انا غلط پالیسی، خودبینی رویہ، سامراجی استحصال و لٹ و پل اٹی کمکاری اخیر ملک ءِ نسخان تس۔ یحییٰ خان نا جاگہ غا بھٹو السی مارشل لاء ایڈمنسٹریٹر نا حیثیت اٹ اقتدار اٹ بس۔ بھٹو صاحب حالیت آتا نازرکی ءِ پہہ مرسا ڈپلومیسی، بھاز چالاکی و ہشاری اٹ کاریم کرے۔ پوسکن آ پاکستان اٹی پوسکن آ دور انا بنا نا گرج انا غوغا مس، تاکہ کرار کرار اقتدار اٹ نت تے سوگو کننگ کن کسر پیش تمے، و مستین اٹ کروک سازش آتیان پڑدہ اینک مف۔
بھٹو اقتدار اٹ بننگ تون پوسکن آ حالیت آتا خواست ءِ مون آ تخسا بنا ٹی معتدل پالیسی اس دوئی کرے۔ نیشنل عوامی پارٹی نا راہشون تتون سنگتی کن دُو ءِ مریفے۔ پارٹی آن رکھ ءِ چٹفنگا۔ بنگلہ دیش نا جوڑ مننگ نا سوب آتے معلومدار کننگ کن ”حمود الرحمن“ کمیشن جوڑ کننگا، پوسکن آ سیاسی و جغرافیائی حالیت آتے مون آ تخسا پوسکن ءُ حکمت عملی اس شین تننگا، انتئے کہ ملک انا سیاسی و زرگزرانی حالیت آک جوان اَلوسہ۔ لکھ انا کچ جنگی بندی تا خلاسی نا ویل، روٹی کپڑا و مکان نا نعرہ نا ویل، بیروزگاری و ایلو ویل آتے ایسر کروئی ئسکہ۔
پوسکن آ پاکستان ہرا سیاسی، زرگزرانی، انتظامی و فوجی رد اٹ بھاز نزور مسوسس، ریاستی مشینری نا انجن فیل مسوسس۔ ریاست نا تمبہ غاتے ٹیلا تیٹی بٹسا پٹھڑی آ شاغنگا، و دا ٹیلا ءِ دھکہ ترسا پوسکن ءُ مزل اسے نا کنڈآ راہی روان مسر۔ دھکہ تننگ کن مجبور مرسا نیشنل عوامی پارٹی ءِ ہم اوار کننگا کہ حالیت آتے گچین کننگ مرے۔ سندھ و پنجاب اٹی پاکستان پیپلزپارٹی حکومت جوڑ کرے، بنجا ٹی پی پی پی مسلم لیگ ءِ اقتدار اٹ اوار کرے۔ بلوچستان و صوبہ سرحد اٹی نیشنل عوامی پارٹی جمعیت العلمائے اسلام نا شریداری ٹی مخلوط حکومت ٹہیفے۔ 30 اپریل 72ء بلوچستان اٹی میر غوث بخش بزنجو و صوبہ سرحد اٹی نیپ انا ارباب سکندر خان خلیل گورنر جوڑ کننگار۔ بلوچستان اٹی نیپ و جمعیت نا مخلوط حکومت ٹہیفنگ آن مست نواب محمد اکبر خان بگٹی است اٹ ڈکوک محسوسات آتتون گون مست انا سنگت آتیان است اٹ کرے لندن آ ہنا۔
ہفتئی تلار
تاک: 10
12-06 فروری 2021ء
پنہ: 02
