پٹ فیڈر نہر انا راستیکو دو آ اخس کہ ڈغار ءُ، او ضلع صحبت پور نا قبیلہ غاتا ءُ۔ وخت اس کہ چپ دو زیات ڈغارک ضلع ڈیرہ بگٹی نا بگٹی تا ءُ۔ پٹ فیڈر تون اوار اوار سفر نا وخت آ نن تین تون چندی سرحال آتیا ہیت و گپ کرسا کرین۔
دن کہ الخدمت بلوچستان نا کاروکڑد، ساڑی پروجیکٹ آک، الخدمت بلوچستان ناویل و مشکل آک، کاریم نا گمانک، بنجائی الخدمت نا پالیسیک و پروجیکٹ آتا فراوانی، بنجائی پالیسیک و وڑ و ڈول، بنجائی الخدمت نا پارہ غان ویل و سختیک، ایلو الخدمت ءِ مون تروک ویل و اوفتا ایسری اوار ئسر۔ خاوند بھائی تون سنگتی ءِ ہندا سوب آن گنڈاٹ کہ جوان اُست انا ہُب اٹ ہیت و گپ کرین، و ہنداڑتون ہمو پول آ سر مسن ہراکان ڈیرہ بگٹی ضلع اٹی سر مرینہ۔
داڑے ای دا پاو کہ ڈیرہ بگٹی نا چندی کسرک ءُ، ہرافتیان گڑاس جوان وگڑاس کسرک خراب حالیت اٹی ءُ۔۔ دن کہ بختیار آباد آن پیش تموک آ کسر، ڈیرہ مراد جمالی، کشمور و چندی ایلو کسرک۔ و دا ہمو ضلع غاک ءُ ہرا صوبہ پنجاب (راجن پور)، صوبہ سندھ (کشمور) و بلوچستان تون ملرہ۔ دانا مسہ تحصیل ءُ۔ ہرافتیٹی سوئی، ڈیرہ بگٹی و تحصیل پھیلاوغ اوار ءِ۔ و نن تحصیل سوئی نا پارہ غان پترینگ اٹی ئسن۔
”جانی بھیڑی“ پن انا دا اولیکو پول یا فرنٹئیر کور (FC) نا اولیکو چیک پوسٹ آ رکھ و سنبھال نا وڑ آتا رداٹ سلوئی مس۔ و گاڈی نا سوار ی تے دا چیک پوسٹ آن زرہ اس مُری آ سلفسا تینا شناختی کارڈ و گاڈی نا کاغد آتا معلومداری ءِ تروئی مریک۔ و اگہ زیات وخت لگا تو چیک پوسٹ تون اوار کمند ناجوس انا اسٹال آن جوس ہم کننگ مریک۔ ڈیور علی بخش بگٹی صاحب کاغد آتا معلومداری ءِ تننگ آن پدبس پارے کہ ”شکر ءِ زوت جان ننا چُٹانہ تو منہ وخت مست گاڈی نا معلومداری تون اوارسواری تے ہم دڑفیرہ و گاڈی ءِ راہی مننگ نا پاریرہ و ولدا مچ آ سواریک پیدل گاڈی اسکان سر مسرہ و ولدا تینا سفر ءِ بنا کننگ کریرہ، ای دن تو بلوچستان اٹی رہینگوہ ہندا سوب آن دا مچ آ ہیت آک کن کِن پوسکن ءُ ہیت افس، اؤ پیشن نا اسہ بندغ اس دا ہیت آتیان حیران، فریشان و ہبکہ مننگ کیک۔
”جانی بھیڑی“ چیک پوسٹ آن مون آ ای مچے بینگن مسٹ ولے دا علاقہ اسہ ویرانہ اس ئس۔ دن چا کہ اسہ پٹ و بیابان اسے۔ مُر مُر اسکان ہچ ءُ آبادی اس اف۔ مچے پین سفر کننگ آن پد نن اسہ ہوٹل اسے آ سر مسن۔ ہرا بیرہ اسہ کوٹھی اس ئس۔ داڑے نن چا کننگ کن سلیسن۔ و جوان ءُ چا اسے نا پارین تا۔ و کوٹھی ٹی توسُن۔ ہوٹل نا کاریم کروک آ ورنا اس ئس۔ نن کن ڈی فریزر آن دیر کشا گلاس ءِ سلا و ننے کل ءِ دیر کنفے۔ ای اودے ہوٹل نا مبارکبادی تسٹ و ہوٹل ءِ جوڑ کننگ نا خڑچ آتا بارواٹ ارفیٹ تو اوپارے کہ دا مچ آ ڈغارک اونا جند انا ءُ۔ بیرہ ہوٹل ءِ جوڑ کننگ آ دو نیم لکھ روپی خڑچ بس و ہنداخس پیسہ سیکیورٹی والاک ہم دریر۔ نن زیات دا بارو اٹ ہیت کتون کہ او انتئے پیسہ تس؟ اؤ اودے داخس ضرور پارین کہ ایلم چا تے زو اتہ۔ کنا چا بے بورہ مریک، ہندا سوب کل آن مُست کنے چا ملا۔ چا تے پاٹ آ بسیسُس ہندا سوب آن مزہ کریسر۔ جوان مزہ اٹ نن کل چا کنگن و علی بخش صاحب پیسہ غاتے تس کہ داسہ نن اونا علاقہ ٹی ئسن و اونا مہمان ئسن۔
چاہ کُننگ آن پد راہی مسن تو سماتما کہ سوئی 20 کلومیٹر نا مُری آٹے و دوست محمد بگٹی صاحب نا پدریسہ فون بننگ آن اندازہ مس او ننا انتظاری ءِ۔
نما معلومداری کن دا ہیت ءِ پاو کہ منہ سال مُست جوڑ مروک آ ”کچھی کینال“ ہندا ڈغارتیان گدرینگک ہرا بھاز جوان جوڑ کننگاسر۔ ڈغارتیا جھیڑہ ئس ہندا سوب آن عہد نامہ نا رد اٹ دا ڈغارک دا دیر آن کشار مننگ کپسہ۔ اؤ دا گمان تینا جاگہ غا ارے کہ آخبت اٹی دا آبادی ہم شرحال مرو۔
سوئی شار اٹی سر مننگ آننے چارمیکو چیک پوسٹ آ سلوئی مس۔ مچ آ چوکی تیا ساڑی کارندہ غاک صوبہ خیبر پختونخوا و پنجاب نا ئسر۔ چوکی آن مون آ ہراشار اٹی سر مسن ہرادے مچ آ پاکستان چاہک۔ کنے آنبار ”سوئی“ شار ءِ کس خنانے یا آخا، ولے دانا پن اٹ قدرتی گیس کہ مچ آ پاکستان نا شار، اُرا و خلق اٹی کاریم بننگ اٹی ءِ۔
دا ردا ٹ نمے گڑاس ضروری معلومداری ایتن ولے داسہ تینا شرف دار آ مہماندار آتا بارواٹ ہم پاو کہ ہرافک ننا انتظاری ئسر۔ رش آن بچنگ کن نن اسہ ہندن ءُ کسر اسیٹ ہنان ہراڑان ننا وخت بچنگ کریکہ و مچٹ ءُ ساہت اسیٹی دوست محمد بگٹی صاحب اس تے سر مسن۔
دوست محمد بگٹی صاحب گڑاس سنگت آتتون جماعت اسلامی نا جوڑ کروک آ مدرسہ غان پیش تما۔ و جم و جوش اٹ ننے بخیر کرے و ننے مدرسہ ٹی درے۔ ہراڑے مولانا بایزید صاحب گڑاس پین سنگت آتتون کٹ آتیا تولوک نن کِن ہروک ئس۔ جوان ملان و نن کل ہندا مدرسہ ٹی ہندا کٹ آتیا توسن۔ دیگر نا نماز آن مچے مُست سر مسوسن۔ باسنی زیات ئس۔ باسنی نا اثر کل آن زیات کنے آ ئس انتئے کہ ای اسہ یخ ءُ علاقہ اسے آن ئسٹ۔ ہندا سوب آن خید آک سلنگ الوسہ۔ ننا علاقہ غاتیٹی رواج ءِ کہ یخ مرے یا باسنی ہراتم نی کس انا اُرا غا کاسہ تو کل آن مُست نا مون آ کنوئی ءُ دیر تخرہ۔ ہراتم نی دیر کُنگس تو تینا چاہنداری و بننگ ناتینا بارو اٹ پاسہ دا مچ آ عمل ءِ بلوچی و براہوئی ٹی ”حال“ یا ”حوال“ پارہ۔ نن ہراتم دیر کنگن گڑا مولانا بایزید صاحب نا پاننگ آ حوال مس ننا مچٹ ءُ چاہنداری اس مس۔ مولانا بایزید صاحب تون کنا دا اولیکو ملاقات ئس۔ او دا مدرسہ نا مہتمم ءِ۔ مدرسہ تون اوار تینا پرائیوٹ اسکول اس ہم چلیفنگ اٹی ءِ۔ سرکاری اسکول اٹی عربی نا استاد ہم ارے۔ جماعت اسلامی نا متکن ءُ باسک اسے۔ داڑان بیدس بھاز جوان ءُ تب انا بندغ اسے، کنے آن مچے معلومداری ہلک تو ای اودے مچ آ تینا کِسہ ءِ بنفیٹ۔
داسہ ای مولانا صاحب آن اونا جماعتی چاہنداری نا بارواٹ ارفیٹ اودے ڈیرہ بگٹی ٹی جماعت اسلامی نا تاریخ پاننگ مریک۔ ہراڑا او کنے سرجم معلومداری تس، ہراڑان یقین اٹ ای حیران مسٹ کہ جماعت اسلامی ضلع ڈیرہ بگٹی ٹی 1981ء آن کاریم کننگ اٹی ءِ و چندی شیفی بڑزی تیان گدرینگسا اینو دا حال اٹی ءِ۔
ڈیرہ بگٹی اسہ قبائلی روایت آتا ضامن ضلع اسے۔ دن ءُ علاقہ اسیٹی ہشتاد نا دہائی اٹی جماعت اسلامی کون آ دینی جماعت نا ساڑی مننگ و کاریم کننگ یقین اٹ اسہ بختاوری اسے۔ جماعت اسلامی کوئٹہ ناجوڑ کروک آ اسکول ”تعمیر نو“ آن بنائی تعلیم دوئی کروک آ مولانا عبدالعزیز (ایماندار) نا شاگڑدی ٹی مروک آ ”صوفی عمر بخش“ صاحب ہشتاد نا دہائی ٹی ڈیرہ بگٹی نا مُر انگا تحصیل پھیلاوغ اٹی اسہ مدرسہ اسے نا بنداو ءِ تخاسس۔ داڑان بیدس اسلامی جمعیت طلبہ ڈیرہ بگٹی نا ہمو وخت انا ورنا قاضی گل داد بگٹی صاحب و شہید امان اللہ بگٹی صاحب و پی پی ایل اٹی لیہ غان تعلقداری تخوک آسنگت افضل یا فضل صاحب ہرا ہندا مدرسہ نا ڈغار ءِ بہا اٹ ہلکوسس و مولانا بایزید صاحب ءِ مدرسہ نا بنا کننگ نا رمائشت تسوسُس۔ دا کل خواجہ غاتا سوب آن اینوڈیرہ بگٹی نا ہر مسٹ آ تحصیل آتیٹی جماعت اسلامی ساڑی ءِ و 21 باسک ءُ تے۔
دا ہمو مچ آ معلومداریک ئسر ہرا فتے نم کن مولانا بایزید صاحب و دوست محمد صاحب تون ہیت و گپ اٹی مچ کریٹ۔ و ہندا وخت آخید آتا پین وہنگ کن اسہ جوان ءُ چا اس ہم کنگٹ۔ مولانا بایزید صاحب نا پاننگ آمدرسہ نا میدان اٹی جوڑ مسیت ءِ سیل کریٹ۔ مدرسہ نا ڈغار بھاز بھلن ئس و بھاز جوان و زبیائی اٹ جوڑ اسہ درزن آن زیات خوانوک آتا کمرہ غاک ئسر۔ ہرافتے سیل کننگ آن پد معلوم مس کہ گڑاس سوب آن مدرسہ نا بست و بند آک جوان افس۔ مسیت نا جوڑ کننگ و زبیائی نا کاریمک سلوک ئسر۔ مدرسہ نا گڑاس کمرہ جند اکن کاریم اٹ اتنگاسر۔ مدرسہ ٹی جوڑ لائبریری ٹی کتاب آک تو ساڑی ئسر ولے اوفتے جوان وڑ اٹ تخنگ نا گرج ئس۔ داڑا ای مولانا صاحب آن خواست کریٹ کہ گڑاس مسیت آ خیالداری کننگے۔ہراڑا او مسیت نا پوسکن جوڑ کننگ نا است خواہی نا درشانی ءِ کرے۔ ہندا ہیت و گپ برجا ئس کہ خفتن نا نماز و نن انا اِرغ نا وخت مس۔ نن نماز نا تیاری ءِ کرین و اوکان پد ارغ تیار ئس۔
دا مہمانی ءِ خواجہ دوست محمد بگٹی کریسس۔ کنا گمان اٹی ہم الو کہ اِرغ اٹی داخس نول آک مرور ہراتم کندوری ءِ شاغار تو چندی وڑ انا کتغ آک تخنگار۔ دا کُل اٹی کل آن جتا روایتی مزہ دار بلوچی سجی ئس۔ بگٹی قوم مہمانداری ٹی بھاز پنی ءِ۔ مہمان نا ہر وڑ اٹ خذمت ءِ کیرہ، دا اوفتا روایت ءِ۔ سوئی شار اٹی دے آن بجلی الو ولے اینو ننکان ہم الو۔ بلکن بسکہ و ہناکہ۔ ننا کندوری نا مون آ ارا بھلو پنکہ تخنگاسس ولے بجلی مروسس کہ دافک چلینگوسر۔ تارمہ نا سوب آن ارا ورنا نا زمواری ئس کہ اوفک کندوری آ موبائل نا ٹارچ خلیر، کہ اِرغ کننگ مرے۔ کندوری آنن ہشت بندغ ئسن و ہنداخس بندغ ننا خذمت کن سلوک ئسر۔ نن تارمہ نا فائدہ ءِ ہرفسا جوان پڈ ءِ پُر کرین کنگن۔ مولانا بایزید صاحب کنا خڑک آ توسوسس ہندا سوب آن اِرغ کننگ اٹی کنے مشکل متو۔ سجی نا اسہ بھلو بشخ اس کن کن و مولانا صاحب کن ئس۔ ہندا سوب آن او ہم جوان اِرغ کنگ و کنا ہم مون آ سجی تے تخسا کرے۔ ایلو کتغ آک مزہ دار ئسر ولے سجی نا بِسنگ اٹی کمال کریسر۔
اسہ پین روایت اس ہم نمے بلوچستان ناخلق آتیٹی مِلک کہ اِرغ کننگ آن مست و اِرغ آن پد تولوک تولوک مہمان تا دوتے ضرور سلرہ۔ و ہندن ننا ہم دو تے سلار، و ولدا نن بش مسن ہمو کَٹ آتیا توسن۔ گڑاس دانگ اینگ انا ہیت و گپ مس ولدا ننے آرام کننگ نا پاننگا۔ و اوفک موکل کریر۔ کمرہ غاتیٹی باسنی نا سوب آن نن مدرسہ نا میدان اٹی خاچنگ نا تیاری ءِ کرین۔ انتئے کہ پگہ سہب اتون الخدمت نا پارہ غان ڈیرہ بگٹی نا معذور آ بندغ آتے وھیل چیئر تروئی ئس، ہندا سوب آن دوست محمد بگٹی آن دا پروگرام نا بارواٹ معلومداری ہلکٹ۔
ای کٹ آتیا خاچنگ آن مُست سوچاٹ کہ سہب اتون 5بجہ غا نماز ءِ خواننگ آن پد ولد اخاچوہ و 9بجہ غا بش مریرہ و پروگرام اٹی بشخ ہلیوہ۔
کنا زند انا دا مسٹمیکو نن ئس کہ ای پیشن کَٹ اسے آ خاچاٹ۔ کل آن مُست 2009ء انا نن ضلع کیچ انا اسہ مُر ءُ علاقہ اس، الندور اٹی کٹ آ مچھر دانی خلوک نن ءِ گدریفیسٹ۔ ارٹمیکو نن 2016ء ٹی ای تینا بیلہ شار اٹی جوڑ اسہ اسکول اسینا دورہ غا ئسٹ کہ ای سنگت آتیکن میوہ غاتا گڑاس کریٹ ہرفیسٹ ولے غلطی اٹ اسہ ہندن ءُ کوچ اسیٹی سوار مسٹ ہرا ننکان 2:15 بجہ آ بیلہ غا سر مس۔ و داوخت آ اسکول آ سر مننگ متوکہ داڑے یلئی آ کُچک آتا خلیس آن مچ آ نن سڑک آ تخوک کٹ آتیا نن ءِ گدریفیٹ و دا کنا مسٹمیکو نن ئس کہ باسنی ٹی مدرسہ نا بھلا میدان اٹی گدرینگا۔ ننکان ای جان سلامتی نا خیال نا اصول آتیان چپ ہُرے اسکان توسُٹ۔
ہفتئی تلار
تاک: 27
23-17 جولائی 2021ء
پنہ: 04
