پُنوں ناکوٹ:۔
الخدمت ہیلتھ فاؤنڈیشن پاکستان نا منیجنگ ڈائریکٹر خواجہ سفیان خان تربت ڈائیگنوسس لیب، گوادر و تربت سول ہسپتال اٹی اسہ اسہ ”کولیکشن پوائنٹ“ کن جاگہ اسے نا گچین کننگ کن تینٹ بننگ نا حوال ءِ تس۔ و داڑتون اوار بلوچستان نا مہروان آ نصیب اللہ خان (ایماندار) ہمو وخت انا مسکوہی سیکرٹری و ساڑی وخت انا الخدمت کراچی نا ایگزیکٹو ڈائریکٹر خواجہ راشد قریشی ہم نن تون اوار ہم سفر نا حوال ءِ تس۔ تو ای و عبداللہ خان صاحب (علاقائی منیجر الخدمت فاؤنڈیشن بلوچستان) تینا شرف دار آ مہمان تا شرف و پروجیکٹ نا رد اٹ ایلو گام آتا جاچ اکن تربت کن راہی مسن۔ نن نیمہ غا مولانا نور محمد مدنی صاحب نا مدرسہ غا سر مسن و آرام کرین۔ سہب انا نماز و نہاری آن پد 6 بجہ غا مولانا نور محمد صاحب و حافظ صفی اللہ صاحب ءِ پنجگور آن ہرفسا تربت شار اکن راہی مسن۔ ہرا جئی آ ہوٹل اٹی مہمانک ئسر نن ہم اڈ تروک آ وخت آہموڑے سر مسن۔ اسہ گونڈ ءُ دیوان اسے آن پد تربت سول ہسپتال و شار انا ہمو جاگہ غا ہنان ہراڑے لیبارٹری کن جئی آ سنگت آک جاگہ تننگ نا سلاہ ءِ تسوسُر۔ دا مچ آ جاگہ غاتا جاچ آن پد پیشیم تون نن کل شار انا نیام اٹی غلام اعظم دشتی صاحب نا کتاب آتا دکان اٹی مُچ مسن۔ غلام اعظم نا مہمان داری نا چس آتے ہلکن و کراچی نا بروک آ مہمان تے پدی کراچی کن مون تسن۔ ننے ہم کوئٹہ کن پیش تموئی ئس، ولے پُنوں نا کوٹ کہ ہرادے ”میری محلات“ ہم پارہ، نا ہُننگ و سیل کننگ نا خواہنداری کنا اُست اٹی بھاز ئس، ہندا سوب آن ہُرے مننگ آن پد ہم کنا پاننگ آ سنگت آک جئی سنگت آتتون اوار ہرافتیٹی تربت آن پرویز بلوچ صاحب و منیر بلوچ صاحب ہم اوار ئسر، راہی مسن۔ عبداللہ خان صاحب تو کنے وار وار آ وخت انا کمتی و کوئٹہ اسکان نا مرغن آ سفر نا پارسا کرے، ولے پُنوں نا کوٹ ءِ ہُننگ کن کنا اُست اسُل بے جارات ئس۔
مہر تو اسہ قدرتی ءُ عمل اسے۔ دا جتا جتا بندغ آتتون زند انا اسہ نہ اسہ وخت اسیٹی مننگ کیک۔ اُست انا دنیا و اُست انا سیالی مچ آ سیالی تیان جتاءِ۔ و بھاز وخت بندغ دا سیالی تا مون آ بے وس مریک۔ نم دا پہہ مُبو کہ ”سسی پُنوں“ نا کوٹ انا خننگ آن زیات کن کن ہچ اس اَلو، گڑا داکوٹ ءِ سیل کننگ آن بیدس پدی ہِننگ ہچ مننگ کتوکہ۔ ای اُست اٹی پاریٹ کہ کوئٹہ غا ہننگ آ اگہ ہُرے ہم تما تو اسہ ویرانہ اسیٹی خاچنگ کنے قبول ءِ ولے کوٹ ءِ سیل کننگ آن بیدس ہننگ قبول اف۔ بھاز جوزہ تون سنگت آتتون دا گچین آ و تاریخی آ کوٹ انا پارہ غا راہی مسن۔ راہی مننگ نا جاگہ غان منہ کلومیٹر مونی وار وار دانگ اینگ نظر بٹسا کریٹ کہ مننگ کیک کہ مُر کنے ہمو کوٹ نظر برے ولے دا آزموندہ اٹی ای بے سہب مسٹ۔ 20، 25 منٹ آن پد تربت شار انا قطب قبلہ نا پارہ غا نن اسہ پکا ءُ سڑک اسے آن کچہ ءُ سڑک اسے آ بسن۔ تربت شار آن مُر اسہ ویرانہ اسیٹی گڑاس چار دیوالی، گڑاس اُرا و منہ جُگ ئسر۔ ہرافک دا علاقہ ٹی آبادی نا ڈس ءِ تننگ اٹی ئسر۔ ہندا آبادی آن گدرینگ انگ آن پد ننا چپیکو پارہ غا سڑک آن مچے مُری آ اسہ بڑز ءُ بُٹ اس ئس، اسہ متکن ءُ کپی آنبار ءُ کوٹ خننگا۔ اندازہ مس کہ ہمو کوٹ ہرانا بارو اٹ پاکستان اٹی مُر مُر اسکان ہیت آک مریرہ۔ ولے بلوچستان نا جند انا مخلوق ءِ دا رد اٹ زیات معلومداری اف۔ اگہ ای پاو کہ ضلع تربت نا مخلوق ہم دا تاریخی آ کوٹ ءِ خنپرو ءِ، ای دا وڑ انا اندازہ دا سوب آن خلنگ اٹی اُٹ کہ نن تینا تاریخی آ بندغ آتا بارو اٹ کم چانہ و تاریخی آ جاگہ غاتا بارو اٹ معلومداری تو اسُل اف۔ دانا کل آن بھلا سوب دادے کہ مخلوق ءِ دا بارو اٹ معلومداری تننگ تنے۔ دا مُر مُر انا تاریخی آ جاگہ غاتا رد اٹ حوالکاری ٹی ہم کم ہیت مریک۔ و نئے پنی آبندغ آتا ردا ٹ، اوفتا زند انا ردا ٹ معلومداری تروک ءُ پروگرام پیش مریک۔ دانا بھلا سوب دادے کہ دا جاگہ نا حوالکاری ٹی بلوچستان نا ردا ٹ معلومداری تخوک آ حوالکار آتتون داخس وسیلہ اف کہ اوفک تینا خڑچ آ دا جاگہ غاتا بارو اٹ سرجمی اٹ رپورٹ جوڑ کننگ کیر۔
خیر ……! ننا گاڈیک کسر نا خرابی نا سوب آن سڑک آ سلیسر و سڑک نا چپیکو پارہ غا 200 فٹ نن پیدل ہنان۔ داسہ کوٹ اسُل ننا مون آ ئس۔ بُٹ اس بھلو ئس، اوڑے ہِننگ نا کسر ہم گم مسوسُس، نن چندی جاگہ غاتیان مرسا بُٹ آ لگان ہرانا زی آ کوٹ جوڑ ئس۔
بلوچستان یونیورسٹی نا آثار قدیمہ (آرکیالوجی) اسہ مُتکن ءُ جاگہ اسے نا وخت و دَور انا بارو اٹ اندازہ خلنگ کن ہمو جاگہ نا مِش تے ہُرک۔ انتئے کہ دا کوٹ پُنوں نا ردا ٹ پنی ءِ، ولے دا دوانزدہمیکو کرن انا مننگ کیک۔
داڑان بیدس یانزدہمیکو کرن انا انسان، کوٹ انا تہہ انا کل آن شیفکو مِش تیان اندازہ مننگ کیک۔ دانا مطلب دادے کہ دا کوٹ بیرہ ”ہوت“ قوم نا اف، بلکن پین چندی بادشاہک بادشاہی کریر، و داڑے رہینگار۔ آثار قدیمہ نا رد اٹ دا کوٹ کم و وَد 6000 سال مُتکن ءِ۔ دا ہیت انا دن خبر تمک کہ تربت ہم دنیا نا مُتکن ءُ دودی آ تہذیبی شار تیان اسٹ ءِ۔ کوٹ انا تہٹی وخت انا کمبوتی نا سوب آن ہِننگ متو ولے کنا خیال اٹی ہرا ہرا گڑا یا جاگہ غاک داڑے ئسر، اوفتیٹی کوٹ انا رکھ انا دیوال، مورچہ، کوٹ انا پیشن نا بھلا و سوگو آ دیوال آک، رہینگ انگ نا کوٹھی تا نشانک و دافتیان بیدس مُر آن خننگوک ڈغار نا بھاز آ جاگہ غاک کہ مچٹ اس بُڑز ئسر، مننگ کیک کہ قبر مریر۔ کوٹ انا دیوال آک لچخ اٹ جوڑ کننگاسُر و بھاز آ جاگہ غاتیا پاٹ ہم کاریم اٹی اتنگاسُس۔ کوٹ انا ہر پارہ غا اِلار نا باغک ئسر۔ بُٹ آ لگنگ تون قطب نا پارہ غا مُر اسہ سڑک اس خننگک، ہراڑا گاڈیک ہِن و بر کیرہ۔ ہراکہ سی پیک نا روڈ ءِ۔ ہرا سوراب آن پیش تمک و گوادر اسکان کاہک۔ دا سڑک آ غور کننگے تو جاگہ جاگہ ماڑیک ہم جوڑ ءُ، ہراکہ پوسکن آ گچین آ یونیورسٹی و میڈیکل کالج نا ماڑیک ءُ۔ دا مچ آ پُژاَندر و کوٹ انا خراب آ حالیت ءِ خنسا کنا اُست دِتر نا خڑینک شولا، کہ بلوچستان ءِ اللہ انت انت نعمت تسنے ولے حکومت آتیٹی بروک آک دا فتا قدر ءِ کپسہ۔
”و نم اللہ نا ہرا ہرا نعمت آتیان نمن مرورے“
داخس گچین و تاریخی میرات نا رد اٹ اسہ بورڈ اس ہم ہموڑے لگوک اف و نئے اسہ جوان ءُ سڑک اس ارے۔ و نئے کسر ءِ پہہ کروک ءُ نشان اس خننگک۔ کوٹ انا دارہ ایرہ ٹی تار ہم خلنگتنے و نئے تہٹی ہننگ و پیش تمنگ کن کسر اس ارے۔ ننے آنبار کس اس اگہ تہٹی ہِننگ خواہک تو او ہِننگ کیک و انت اس کہ کننگ خواہے کننگ کیک۔ کنا ذاتی سلاہ دادے کہ اگہ پاکستان و پیشن نا دنیا نا پامدار آثار قدیمہ غاتیان کمک ہلنگے تو دا جاگہ نا دا دود و تہذیب نا خبر تمنگ مریک۔ ہرا کہ پٹ و پول کروک آتا اینو نا بھلو اُست خواہی اس ارے۔ داڑان بیدس دا اسہ دن ءُ میرات اسے کہ دانا جوڑ کننگ و رکھ آن پد نئے بیرہ پاکستان بلکن مچ آ دنیا غان بندغ آک داڑے برور و سیل چکر کرسا تربت و خاص وڑ اٹ بلوچستان کن فائدہ تروک ءُ جاگہ جوڑ مننگ کیرہ۔
خیر ……! دا تو مچ آ حال دا اشتافی آ دورہ نا وخت انا ہیت ئسر۔ ولے ولدا نن تربت و مکران نا ہمو سیل و چکر نا حال ءِ نمے تینہ کہ ہرادے تینا خاہوت نا مَنہ باتی تون اوار اسہ چنکو گاڈی اسیٹی کرین، و دا بیرہ دا چکر ءِ خیال اٹ کننگ اٹی اُن کہ نن تینا جاگہ غاتے خنن، تینا مخلوق ءِ پہہ مرین و دا جاگہ نا روایتی آ مہمانداری و داجاگہ نا کاٹم ہرفوک آ ویل آتا جاچ ءِ ہلین و انت اس کہ ننے آن مننگ کیک نن تینا دا زیبا غا صوبہ کن کین۔ (برجا ءِ)
ہفتئی تلار
تاک:47
17-11 دسمبر 2021ء
پنہ: 04
