1960ء آن پد براہوئی جدید شاعری نا شون:۔
دا دور اٹی اسہ کنڈ آن براہوئی اخبار و رسالہ غاتا شینک مننگ نا بنا مس تو ایلو کنڈ آن براہوئی ادبی تنظیم آتا ہم بنداو تخنگا، ایلو کنڈ آن پاکستان ٹیلی ویژن سینٹر کوئٹہ، ریڈیو اسٹیشن کوئٹہ نا باقاعدہ بنداو عمل اٹی بس۔ داکان بیدس سرکار نا کنڈ آن اُلس بلوچی کوئٹہ، احوال خضدار کون انگا رسالہ غاک شینک مرسا کریر۔ دا ادارہ، ادبی تنظیم یا اخبار و رسالہ غاتا بنا غان نئے بیرہ براہوئی جدید شاعری نا شونداری نا کنڈآ ترندی ٹی گام ہرفسا کرے، بلکہ براہوئی ادبی پڑآ چندی شاعر آک ہم تینا لائخی تے درشان کرسا کریر۔ دا رد اٹ قیوم بیدار پاہک: ”اس دور میں براہوئی غزل نے عروج پایا اس کے علاوہ آزاد نظم، و پیروڈی، مرثیہ، رباعی، قطعہ، ان سب اصناف پر طبع آزمائی ہوئی۔ غزل کی شاعری میں اس کاروان کے رو ح روان محمد اسحاق سوز ہیں۔ جن کے بعد اس صنف میں شاعری ہوئی ہے“(بیدار،1986ء،89)
اگہ نن دا دور انا خوڑتی اٹ جاچ ءِ ہلین تو دا دور جدید براہوئی ادب نا شونداری کن اسہ نرسری اسے نا حیثیت اس تخاکہ، ولے دا دور اٹی براہوئی نوشتکار آتا کچ دُن زیات الو۔ انت اس کہ افسانہ، ڈرامہ، مضمون یا شاعری اس اوفک چندی اخبار و رسالہ غاتے ٹی نوشتہ کریر۔ نوشتکار آتا مواد آک داخہ گیشتر الوسہ کہ اوفتے ہمو وخت آ کتابی دروشم تروسُر۔ دا دور اٹ ننے بیرہ محمد اسحاق سوز نا شاعری نا کتاب آک دُو بریرہ۔ پروفیسر رزاق صابر پاہک کہ:
”20میکو صدی نا ارٹمیکو بشخ اٹی جدید براہوئی ادب نا دور ءِ دا دور اٹی براہوئی قلم کار آتا اسہ کچ اس کہ اوفک مدرسہ و دینی تعلیم تون اوار اوار دنیاوی تعلیم یعنی اسکول، کالج آ تیان پیشن مسر ورنا تا ءِ کہ ہرافک براہوئی زبان ءِ و ادب ءِ تینا دامون ایمون نا تناظر اٹی ہرتوس بلکہ دانا دامن ءِ پین فراخ کرسا اوٹی ہمو فکرو خیال آتے درستی راستی کرفیر کہ داکان مست انا براہوئی ادب اٹی الوس، ہرافتے ٹی وطن دوستی، ترقی پسندی، جدید و پوسکن آ اصناف آتا درستی راستی کرفنگ اوار ئسُر۔“(صابر،اپریل تا جون2003ء، 12)
براہوئی ادب ءِ پوسکن آ صنف آتتون درستی راستی کرفوک آتے ٹی اسحاق سوز نا پن اولیکو لڑ اٹی خننگک۔
دُن کہ داکان مُست مولانا عبدالحکیم مشوانی نا دیوان ”چارباغ“ ہرا دے ڈاکٹر عبدالرزاق صابر مرتب کرے، ہندن مولانا عبدالمجید چوتوئی غزل نا شاعری کرینے ”ولے براہوئی ٹی غزل ہراڑے بریک سوگو مریک، او محمد اسحاق سوز نا شاعری ٹی ارے ہراتم اسحاق سوز نا غزل آتے خواننہ تو ننے اسکان اونا کتاب آک ”جذبات سوز“ گلشن سوز“، ”غزلیات سوز“ و ”گروشک“ و داسہ ناکتاب (سونج رونج) غزل نا شاعری کن جوڑ مسنے“(سوز،2016،6-7)
یقین اٹ دا دور اٹی غزل ءِ اگہ کس شاعر اس شون تسنے او اسحاق سوز ءِ، سوز زند انا تہٹی دڑسا تینا زند انا آزموندہ غاتے پاش کیک، او غزل آ سرسہب ءُ آزموندہ اس کرسا نئے بیرہ تینا داخلی و خارجی کیفیت آتے درشان کرینے بلکہ غزل اٹی فلسفیانہ سرحال آتے ہم سادہ لوز آتے ٹی بیان کرینے۔
”بہ چُک آک ہتم نا غزل پارہ اینو
بہ پھل آک ہتم نا غزل پارہ اینو
اے وڑ وڑ نا پھل آتا گند ءِ تہو اٹی
زباد آک ہتم نا غزل پارہ اینو“
(سوز،2016،128)
دا دور اتون گنڈوک براہوئی غزل نا پڑ آ محمدرحیم ناز، عبدالصمد شاہین سورابی، موسیٰ طور، پیرل زبیرانی، خدائے رحیم حکیم، جوہر براہوئی اس تا پن ہم ننے براہوئی غزل نا تاریخ اٹی بھاز گچین نظر بریک۔
ہفتئی تلار
تاک: 39
22-16 اکتوبر 2021ء
پنہ: 02
