ملک عثمان صاحب ءِ سیاست تون بھلو اُستخوائی اس ئس۔ گڑا چلتن میڈیکل سٹور آ سیاسی سروک و کارندہ غاک مدامی ہنارہ بسرہ، اوڑے اوفک راجی، جہانی سیاسی سرحال آتیا گپ و شرہ کریرہ۔ دافتتون اوار کنا کیمونسٹ و ترقی پسند آتتون سنگتی ئس، تو ہرکس اس کوئٹہ غا ہراکان بروسس کنے پٹسا پٹسا ہنداڑے میڈیکل اسٹور آ رسینگاکہ۔ اوفتے ٹی بھاز آک میڈیکل ریپ انا روزگار تون گنڈوک ئسُر تو اوفک ضرور کنے آ بسرہ دُن کہ کنا مہروان آ سنگت عئیز ہراکہ پنی آ لیفٹسٹ ڈاکٹر اعزاز نذیر نا چنکا ایلم ئس۔ ہراتم کوئٹہ غا بروسس کنے آ الم بسکہ۔ ہنداوڑ اسہ پین مہروان اس مولا بخش داسہ دنیا ٹی اف۔ وخت اسے ٹی نواب شاہ غان سندھی اخبار اس ”آزاد“ نا پن اٹی شینک کریکہ۔ او ہم کن تون حال حوال کن بسکہ۔ ابراہیم عباسی ہراڑتون خیرپور اٹی عئیز و اعزاز نذیر نا سوب آن واخب ئسٹ او ہم دارو والا اسہ کمپنی سے نا نمائندہ ئس، کنے آ بسکہ ہناکہ۔ گڑاس پین فکری سنگت دن کہ طالب علم تحریک نا گڑاس کارندہ کراچی بدر مسوسُر، ہرافتیٹ اقبال میمن، جوہر حسین، معراج محمد خان کوئٹہ غا بسرہ تو کن تون ضرور ملارہ۔ جوہر تینا باوہ محترم کرار صاحب تون رہینگاکہ ہراکہ ڈگری کالج نا پرنسپل ئس۔ معراج محمدخان نا تو اُرا کوئٹہ ٹی ئس۔ اقبال میمن، فتح یاب علی خان و اسہ پین سنگت اس ہرافک ’لالوکھیت، کراچی ٹی رہینگارہ۔ پدا بھاشانی صاحب نا نیپ اٹی اوار مسر۔
اوفک داڑے بسر تو ملک صاحب نا مہربانی و کمک اٹ اوفتے کن جاگہ اس پٹان۔ منہ وخت آن گڈ اوفک پدی کراچی کن ہنار۔ مطلب ترقی پسند ادیب آک ہرا زبان نا مروسُر نن تون ملارہ۔ ملک صاحب کن کل زبانک اسٹ ئسُر۔ اوکل بولی تتون مہر کریکہ و نوشتکار تتون کمک کریکہ۔
پشتو ادب نا پنی آ پُرکشش آ شخصیت سلطان محمد پانی ہم ننا دکان آ بسکہ ہناکہ۔ نن ہڑتوم آک اوڑتون بھاز محبت کرینہ۔ اونا شخصیت بھاز متاثرکریکہ۔ بھاز نیک ءُ انسان اس ئس۔ او متکن ءُ کوٹ، ربڑی ءُ بوٹ و متکن ءُ ٹوپ اس بیناکہ۔ مدامی اوغانی زبان و ادب نا رد اٹ پٹ وپول تون اختہ ئس۔ حالانکہ او پانیزئی کﺅل انا سڑدار خان بہادر، حاجی عبدالوہاب خان نا نواسہ و سردار میر احمد خان نا مار ئس۔ اُراغان مُر ئس۔ اونا باوہ و خاہوت اوڑان غصہ کریسر۔ ایفک اونا دا پٹ وپول و نوشتکاری نا عمل ءِ دوست توتوسہ۔ پاریرہ ننا وڑ کاروبار اس کر، ٹھیکیداری کر۔ ولے اودے زبان و ادب تون عشق ئس۔ زند مچ برام کتو و ورنائی ٹی کزیت کرے۔ داکم دستی و فریشانی تیان پد ہم اسہ نن اس تینا اُراٹی کن کن وملک عثمان کن خدیت نا مہمانی اس کرے۔ اونا اُرا خدائیداد روڈ آ ئس۔ دا اونا شرفمندی ئس۔ پانی بھاز عظیم ءُ انسان اس ئس۔ اونا نوشت آک گیشتری ’پشتواُلس‘ رسالہ ٹی شینک مسرہ۔
اسہ پین شرفمند و عظیم ءُ انسان اس نذیر احمد ئس۔ دا رسالہ نا خوش نویس ئس۔ بھاز زیبا ءُ پشتو نا کتابت اس کریکہ۔ پدا او کراچی کن ہنا۔ پاننگ نا مطلب دادے کہ ملک عثمان تینٹ گچین ءُ انسان اس ئس و گچین آ بندغ آک اونا سنگت ئسُر۔
اسہ پین مہروان اس لالا گل باران ئس، او ہم ننا میڈیکل اسٹور آ بسکہ ہناکہ۔ او سیکرٹریٹ اٹی کلرک ئس۔ او پشین نا کاکڑ تا سنزرخیل کﺅل آن ئس۔ ملک صاحب و گل باران اسٹ ایلوتون بھاز مسخرہ کریرہ۔ اوفتا گچین آ مجلس کنے بس دوست بسکہ۔ ملک صاحب ءِ سینما ٹی فلم سیل کننگ بھاز وڑاکہ۔ وخت اس ای و نواب خیربخش وخت اس گل باران ریگل سینما غا انگریزی فلم ہُننگ کن ہنانہ۔
کنے یات ءِ اسہ وار اس ملک صاحب ننے پنی آ ادیب ’ہیمنگوئے‘ نا ناول ”پیر انگا و سمندر‘ نا رد اٹ جوڑوک آ فلم ءِ ہُننگ کن درے۔ دا فلم بھاز چَس کرے۔ فلم انا ایسری آن پد گل باران داڑے ریمارکس ترسا ملک صاحب ءِ بھاز تنگ کرے کہ دا گڑا فلم اس ئس کہ نی ننے نشان تسس تے۔ اول آن اخیر اسکان اسہ پیر ءُ بندغ اس مچھی سے تون جنگ کیک۔ دانا پن ’اولڈ مین اینڈ سی‘ نا جاگہ غا ’دی فِش اینڈ سی‘ مروسس۔
ملک صاحب نا سیاست تون اُستخواہیک دے پہ دے آن زیات مننگ ئسُر، دادے تیٹ بھاز آ سیاسی سنگت آک قلی کیمپ آن کوئٹہ سنٹرل جیل اٹی بندی ئسُر۔ عبدالصمد خان، عبدالکریم خان و عنقاءصاحب ضلع ہزارہ نا ہری پور جیل اٹی ئسر۔ بزنجو صاحب تینا سنگت آتتون اوار مچھ جیل اٹی بندی ئس۔ سرکار منہ وخت مُست سرکاری پابندی تے ہرفیسس و تینا منشا ٹی گچین کاری اس ہم کرے۔ دا گچین کاری تیٹ خیر بخش، عطاءاللہ خان مینگل، احمدنواز و باقی بلوچ بس پن انا کچ اسکان قومی اسمبلی و صوبائی اسمبلی نا باسک گچین مسُر۔ دادے تیٹ شاہی قلعہ نا اذیت آن جان خلاسی تو مس، ولے قلی کیمپ داسکان ئس۔ انسان نا انت فطرت اسے کہ پن و اقتدار کن انت انت کپک۔ زندہ انگا بندغ آتا سل تے ہم کشِرہ۔ خن تیٹ تروک اٹی داغ ایترہ۔ خبراف کہ بندغ آک ہرا وخت ملک عثمان نا وڑ انسان مریرہ….
ملک عثمان ءِ دیچہ امر سُجّاکہ نیپ آن پابندی مُر مسنے داسہ اسیکا وا اودے بحال کین شون ایتن۔
دادے تیٹ ون یونٹ نا سوب آن پاکستان نا اِرا ونڈ مسوسس۔ ملک انا حکمران تا رَد انگا پالیسی و سوچ آتا سوب آن مخلوق بھلو خواری و ذلت اسے ٹی زند گدریفنگ ئس۔ او دور اٹ بھٹو صاحب تو اقتدار کن گنوک مس، او پاریکہ ہر کس اس دے ٹکی پاکستان نا اسمبلی ٹی اوار مس اونا نت تے پرغنہ۔
مڑوئی نن تو دے کی پارہ نا پاکستان اٹی ئسن، داڑے اِرا ڈویژن ئسُر اسٹ کوئٹہ ایلو قلات ڈویژن۔ ملک صاحب سوچنگ ئس کہ کوئٹہ ڈویژن ٹی نیپ ءِ بحال کین۔ تینا دا سوچ ءِ عملی وڑ اٹ مون مستی درسا چلتن میڈیکل نا زی انا ڈاکہ ٹی دفتر اس مَلا۔
دا زمانہ ٹی زیبدار، جاندار، ورنا انگا صادق کاسی (شہید) ہراکہ ملک عثمان نا خڑک انا سیال اس ہم ئس، اونا ہمرہی و کمکاری ٹی ملک اسک کوئٹہ ڈویژن اٹی نیپ انا بحالی کن کاریم ءِ بنا کریر۔ کنا خیال پاہک ملک انا ایلو جاگہ غاتیٹ نیپ بحال مسوسس۔ گڑا خیر بخش مری نا وتاخ اٹی اسہ مجلس اس اڈ تننگا۔ صادق و عثمان صاحب خیر بخش ءِ ہم داڑا راضی کریر کہ نیپ بحال مرے۔ دامجلس اٹی خیربخش، عثمان وصادق آن بیدس میرعبدالواحد کرد، خالد کاکڑ، میر اکرم خان مینگل، ملک شیر محمد غلزئی و ای ساڑی ئسُن۔ ای و ملک صاحب کوئٹہ نا پنی آ و نیپ انا کانودی سلاہکار وکیل، حنفی صاحب و اونا اسہ پین سنگت وکیل اس، داسہ پن تے ہوش آن کنا ہنا، ہراکہ پدا بھٹو نا پیپلز پارٹی ٹی اوار مسوسس، و بھٹوصاحب اودے بلوچستان نا چیف جج ہم مقرر کرے، اودے دا مجلس اٹی اوار مننگ کہ سلہ خلکن۔ ولے او سلہ ءِ قبول کتو۔ نن پدی بسن و میٹنگ اٹی اوار مسن۔ سنگت آتا سلاہ و سوج اٹ خیربخش ءِ صدر، ملک صادق ءِ نائب صدر، خالدخان کاکڑ ءِ جنرل سیکرٹری، و کنے خزانچی پن کننگا۔ فیصلہ مس کہ داڑے جلسہ اس کینہ ہراٹی ایلو صوبہ غاتا سیاسی سروک و کارندہ غاتے ہم بٹنگنہ۔ پدا نیپ انا پوسکن آ دفتر اٹی قلات ڈویژن نا سروک آتے بٹنگ انگا۔ اوفتا گیشتری سروک آک، میر غوث بخش بزنجو تون اوار زندان ٹی ئسُر۔ میر گل خان نصیر تحصیل نوشکے ٹی نظربند ئس۔ ہراتسکان کنے یات ءِ قلات ڈویژن نا سنگت آتیان میر لعل بخش، مستونگ آن محمود جان دا مجلس آ بسر۔ اوفک پاریر کہ نن فیصلہ کرینن کہ تینا ڈویژن اٹی ہمو وخت اسکان نیپ ءِ بحال کپنہ ہرا وخت اسکان ننا غٹ سنگت آک جیل آن خلاس متنو۔ ولے نما اڈ تروک آ جلسہ ٹی ضرور برینہ۔
گڑا دے ٹکی پاکستان آن بھاشانی صاحب ہراکہ نیپ انا صدر ئس اودے کوئٹہ نا جلسہ ٹی اوار مننگ کن سلہ خلنگا۔ محمودالحق عثمانی ہرا نیپ انا جنرل سیکرٹری ئس اودے و محمود علی قصوری ءِ پنجاب آن خواہفنگا۔ بھاشانی صاحب پارے کہ اختئی تا سوب آن کوئٹہ غا بننگ کپرہ۔ عثمانی وقصوری صاحب جلسہ ٹی اوار مننگ کن اﺅ کریر۔
ملک صادق نا اُراٹی اڈ ہلوک مجلس اسے ٹی فیصلہ مس کہ جلسہ ءِ ’ملک شیرمحمد خان غلزئی‘ نا اُرا نا خڑک انا میدان اٹی کننگک ہراکہ پیر محمد خان روڈ آٹے۔ دا میدان دُن چا اسہ حویلی اس ئس، ہرانا چارما کنڈ دیوال آک ئسر۔
سرکار نا پارہ غان دا پڑو ئس کہ تینا جلسہ غاتے بند چاردیوالی تے ٹی کننگ کیرے۔
جلسہ مس اوکان پد نیپ انا سیاسی کاریمک اسیکا وا بنا کریر۔ داٹی غلطی دا مس کہ خان عبدالصمد خان ہراکہ زندان اٹی ئس، او داڑے سیاست نا بیخ و بنداو تخوک آتتون شمار مسکہ، مارشل لاءغان مہالو کوئٹہ ڈویژن نا صدر ئس، اوڑتون سلاہ متو۔ قلات ڈویژن نا صدر بلوچستان نا عظیم انگا فرزند شہزادہ عبدالکریم خان ئس، او ہم زندان اٹی ئس۔ قلات ڈویژن نا سنگت آتا ہشاری دامس کہ اوفک پاریر تانکہ ننا سروک آک جیل آن خلاس متنو نن نیپ انا بحالی کن کاریم کپنہ۔
دا اشتاف کننگ نا پد ننے بھاز بد ءُ وڑ اسے ٹی ولدا رسینگاکہ بلوچستان نا مخلوق نیپ ءِ پرغا و عبدالصمد خان تین کن جتا ءُ پارٹی اس جوڑ کننگ آ مجبور مس۔ یقینا او دا فیصلہ غان خوش مفرو۔
پدا یحییٰ خان نا دور اٹ ہراتم گچین کاریک مسُر تو ننا سیاسی سروک آک میر غوث بخش بزنجو و میرگل خان نصیر اسک خان شہید ءِ تَک اٹ اتتوس، اوفک خیر بخش مری ءِ صدر پن کریر۔
دا خود غرضی تا پد ہم بھاز خرین ءُ وڑ اسے ٹی ننا مون آ بس۔ صمد خان داڑا بھلو احتجاج اس کرسا ’نیپ پشتون خواہ‘ ءِ جوڑ کرے۔ او ملک صادق، ملک عثمان و عبداللہ جان ءِ تین تون اوار دَننگ نا کوشست اس کرے۔ دافک بلوچ سیاسی سروک آتا طرفدار ئسُر۔ ولے گچین کاری آن گڈ عبداللہ جان ہم دافتا سنگتی آن دو کشا۔ مڑوئی ہنداکان بلوچ و اوغان سیاست نا نیام اٹ جتاءُ چشخ اس کشنگا و اوغان وبلوچ نا سیاسی سنگتی پنسا ہنا، ہرا مونی طالب علم تنظیم آتے ٹی ہم پیہا۔ دا خود غرضی آ سوچ و ضدی آ سیاست و سیاسی سروک آتا اَنا پرستی و جاہ طلبی ننا مظلوم و پسماندہ انگا مخلوق ءِ تباہ کرے۔ داڑسکان کہ پدا ہندا پڑآ بھلو کُشت وخون اس ہم بنا کرے۔ داٹی ہم بھلا بندغ آتے تو ہچ متو۔ غریب انگا، پوریاگر مخلوق خلنگا و اوفتتون اوار ننا گچین آ سیاسی کارندہ غاک ہم کسفنگار۔
دا ڈول نسل پرستی، تنگ نظر قوم پرستی نا بِجّ بلوچستان اٹی دسنگا ہرا مخلوق ءِ تباہ کرے و ارٹمی طاقت ءِ پین پزور کرسا ہنا۔
دا حالیت ننے و ملک عثمان اس تے بھاز فریشان کرے۔ ملک صاحب آ تو دانا داخس گندہ ءُ اثر اس مس کہ او تینا زند انا گڈیکو دے تیٹ ذہنی مریض مس۔ ہیت ہم کننگ کتوکہ۔ داڈول نن دا وڑ ءُ نیک ءُ انسان اسے نا نیکی تیان چوری مسُن۔ دارداٹ اگہ سرجمی ٹی نوشتہ کیو تو پین بھاز آہیت آک لکھنگ مریرہ۔ ہرافک کنا داسہ نا جانجوڑی و وس و واک اکن جوان افس۔
اخس لکھاٹ ہنداخس ہم گنج اسے۔ اوفتا سنگتی نا حق تو ادا مننگ کپک۔ داڑے چلتن میڈیکل اسٹور نا ذکر ءِ داخاطر آن کریٹ کہ لٹ خانہ غان پدا ننا ارٹمی جاگہ ئس۔
ماہتاک:’سنگت‘ کوئٹہ ۔اگست،2000ء
ہفتئی تلار
تاک: 19
