یخین اٹ ہرا بندغ یا راج وخت اتون و وخت انا گرج آتتون گام ہرفے تو او بندغ و راج ء ِ کس شونداری آن توننگ کپک۔ ننا بندغ آتا جوانی دادے کہ او تینا غریبی، مفلسی و بے وسیلہ ئی آن پد ہم تینا راجی زند و اونا راج اودے زند اکن جانی، ذہنی، سیاسی، ربیدگی و تاریخی ”خوراک“ ترسا کننگ ء ِ۔ تو گڑا ای انتئے پاپر کہ نن ہم شون ہلوک آ قوم آتتون ہم کوپہ اُن۔
دا پین ہیت اسے کہ تینا حق اکن توار بڑز کننگ آ سرمو کننگک۔ جاندراخی نا حالیت دا مرے کہ لس وڑ انا ناجوڑی اسے نا دارو درمان کن ہسپتال آتیا ہننگ نا جاگہ غا ملا و پیر تیان دم درود کرفنگ ء ِ جوان تکنگک۔ تعلیم کن اینو پگہ نا حالیت آک دادو کہ آن لائن کلاس آتیکن انٹر نیٹ نا سگنل آتا مفننگ یا بھاز علاقہ غاتیٹی کاٹم آن انٹرنیٹ نا سروس بند ء ِ۔ ولدا ہم اگہ تینا محنت و خواری اٹ سرجن اعظم بنگلزئی کون آ طالب علم آک تین کن پن و جاگہ اس جوڑ کیرہ، تو گڑا نن دا پاننگ کینہ کہ نن کن ہر سختی وختی ء ِ۔ دافتیان نن گدرینگنہ و تینا مزل ء ِ سر مرینہ۔ مطلب دا کہ ننے اخس کہ پد تموک، غریب و بے وسیلہ پاننگے نن دانا پرواہ ء ِ کپنہ۔
برینہ تینا سرحال نا پارہ غا۔ ”سی پیک“ شاہین بارانزئی نا اردو ٹی نوشتہ کروک آ اولیکو ناول ء ِ۔ داڑان مُست اونا براہوئی ٹی ناول آک مون آ بسنو۔ شاہین محنت آ پکا یخین تخک۔ اونا ہر نوشت اٹی محنت و خواری و پٹ و پول سفا خننگک۔ دا زوت اٹ اونا اسہ پین پٹ و پولی ء ُ کتاب اس ”نرومب نا شکار“ نا پن اٹ براہوئی اکیڈمی نا پارہ غان شینک مس۔ داٹی ”متل، وساہت، بجازی و چاچا“ تے مچ کننگانے۔ شاہین اسہ ادیب اس مننگ تون اوار اوار اسہ حوالکار اس ہم ارے۔ ہندا سوب ء ِ کہ او حوالکاری نا زبان ء ِ پہہ مرسا اونا سرحال آتیا قلم ہرفک۔ ”سی پیک“ ہم اونا اسہ حوالکاری نا تروک ء ُ سرحال اسے۔ ہراڑے چین پاکستان اٹی ”ون روڈ ون بیلٹ“ نا ڈٹ ڈَول نا رد اٹ بھاز آ ملک آتیٹی سر مننگ کن سڑک و ریل انا ڈٹ ڈَول ء ِ بنا کرینے۔ دنیا نا ارٹمیکو سیاسی و مالی واکدار چین انا ڈٹ انا مون اٹ بلوچستان نا باتیک بسنو۔ اوفک اسہ کنڈ آ تینے دا ڈٹ انا مون اٹی آخوبت اٹی آبادی و مالی نزوری نا گواچی خننگ اٹی ء ُ۔ وخت اس کہ حکومت نا پارہ غان دا پاننگ انگ اٹی ء ِ۔ کہ دا ڈٹ علاقہ نا بخت ء ِ بدل کروک ء ُ سے۔ وخت اس کہ دا و دا وڑ انا ایلو ڈٹ آک اینو اسکان جئی آ مخلوق ء ِ فائدہ تتنو۔ بلکن بھلا واکدار آک تینا کاریمی تے دا ڈٹ آتیٹی نوکری و ایلو فائدہ غاتے رسیفینو۔ ہندا سوب ء ِ کہ دا ڈٹ انا رند اٹ داجاگہ نا آبادی نا بھلو کچ اس دا گمان درشان کننگ اٹی ء ِ کہ ڈیہہ و جاگہ ٹی غیر آتے آباد کننگ نا بنا مننگ اٹی ء ِ۔
سیاسی گپ آک سرحال نا سوب آن مسر۔ ”سی پیک“ ادبی کاریم اس ہم ارے۔ ”سی پیک“ نا پنافی ”2150ء آن پد انا لاچار بلوچ آتا پن آٹے۔ کہ ہرافتا چاہنداری ء ِ داسہ ئی آن ایسر کننگ انگ اٹی ء ِ۔“ داڑا ای اولیکو نشست اٹی شاہین تون اختلاف کریٹ یعنی کہ اگہ کس اس دا گمان درشان کیک کہ اسہ کرن یا داڑان زیات وخت اٹی بلوچ ہرانا کہ داسہ ئی آن چاہنداری ء ِ ختم کننگ اٹی ء ِ، اوفک بروک آ وخت اٹی لاچار و بے وس مرور۔ ہیت دادے کہ اگہ سیاسی و مالی جنگ آک ہندن برجا سلیسر تو بیرہ بلوچستان نا باتیک آخا بلکہ ایلو قومک ہم تینا چاہنداری آن دُو سلور۔ بیرہ بلوچ انتئے؟ مگہ اینو مچ آ سختی سوری تیان پد ہم نن تینا سیاسی، مالی، ربیدگی و ادبی جنگ ء ِ الیتنن۔ نن تعلیم و سائنس اتون بے مہری کننگ اٹی افن۔ مگہ نن پوسکن آ دور باری نا گام تتون گام ہرفنگ اٹی افن؟ یا دا کہ مگہ نن شونداری نا تغ و تعبیر نا رند اٹ افن؟ قوم آتا شونداری و پد تمنگ نا زموار ہمو وخت انا حکمرانک مریرہ اگہ ننے ہرا وخت آ دا خلیس مس توکنے پورو بھروسہ ء ِ کہ او حکمرانک بھاز وخت اکن ہمو مخلوق نا کاٹم آ سیاست کننگ کپرور۔ بلکن مخلوق تینا نوشت و تران آتیٹ اوفتا پن و نشان تے مُر کرو۔
”سی پیک“ نا بیک فلیپ ء ِ اکبر نوتیزئی انگریزی ٹی نوشتہ کرینے۔ ہراٹی نوشتہ کیک کہ ”سی پیک آ ملک و پیشن ملک انا حوالکاری نا بشخ بھاز نوشتہ کرے۔ ہرافتیٹی ”بلوچ“ نا دا ڈٹ اٹی ہند و جہہ اسہ سوج اسے کہ اونا بشخ داٹی انت مرو۔ انتئے کہ دا گوادر آن بلوچستان اٹی تالان مریک۔ دا وخت اسکان دا شاہدی رسینگنگ اف کہ ”بلوچ“ ء ِ فائدہ تننگا۔
پروفیسر صابر بولانوی کتاب اٹی تینا خیال آتا درشانی ء ِ کرسا نوشتہ کیک کہ ”شاہین بارانزئی دا ناول ء ِ ہرا خیال و جوزہ اٹ نوشتہ کرینے اوفتیان جتا اردو ادب نا خوانوک اسینا رد اٹ ای داناپروف ریڈنگ ء ِ کریٹ۔ دا وخت اونا خیال آتتون اختلاف آن پد ہم اونا ندارہ کشی و کردار آتا ہیت و گپ آک بھاز متاثر کیرہ۔“
کتاب ناٹائٹل رنگین ء ِ ہرادے علی نواز رند جوڑ کرینے۔ وخت اس کہ کتاب 124 پنہ غاتیا تالان ء ِ۔ و دانا نرخ 300 روپئی ء ِ۔ و دا گواڑخ پبلی کیشن کوئٹہ نا پارہ غان شینک کننگانے۔
شاہین بارانزئی ”سی پیک ء ِ انتئے نوشتہ کریٹ“ نا سرحال اٹ نوشتہ کیک۔ ”سی پیک“ کنا ذہنی واکداری ء ِ و کنا تجزیہ ء ِ۔ کنے کنا تجزیہ نا راست مننگ آ اسہ درسد اس ہم گمان اف۔ بلکن اگہ دا غلط مرے تو سد درسد خوشی مرو۔ ہندا سوب آن دعا کیوہ کہ کنا تجزیہ غلط مرے۔“
ناول اردو ٹی تو ارے ولے شاہین بارانزئی کمال ہنر نشان ترسا جاگہ اس بلوچی و جاگہ اس براہوئی لہجہ تون کردار آتے ہیت کرفک۔ او بھاز آ بلوچی و براہوئی متل آتیان ہم کاریم ہلکنے۔ ناول اٹی اسہ کرن اس اسکان نا حالیت آک، جاگہ جاگہ نشان تننگانو۔ اونا کڑدار آک عیدو بلوچ، عیسیٰ بلوچ و ایلو کردار آک وخت وخت آ مون آ بریرہ، او تینا حالیت آتا رد اٹ تینا ہیت آتے تخرہ۔ یخین اٹ اسہ کرن اسینا تجزیہ ء ِ کننگ بھلو مشکل ء ُ کاریم اسے۔ ولے آسان دا سوب آن کہ ہر اوڑ اٹ زند ہننگ اٹی ء ِ۔ اوٹی بروک آ وخت انا گمان ء ِ کننگ دن مشکل اف۔ پامدار آک پارہ کہ ”تینا گدرینگوک آ وخت آن ہیل کرسا تینا اینو نا زند ء ِ جوڑ کیوہ و بروک آ وخت انا گمان آتے مون آ اتیوہ۔“
ناول نا تینا مچ آ زیبائی تیان پد اسہ گڑاس بھاز محسوس مریک کہ اسہ کرن اسینا وخت آ کردار آتا ہیت و گپ ہمون ء ِ حالانکہ وخت و زمانہ تو بدل مننگ ء ُ، کردار آتا مون آ بننگ تون اوفتا ہیت و گپ و خیال آتیٹی کڑمبی بننگ نا گرج ئس۔
