نارواداری اسہ ہندن ءُ ناجوڑی اسے کہ ہرانا زی آ دنیا جہان نا بندغ آک اینو فریشانی ٹی اختہ ءُ، و دانا پٹ وپول و دادے چٹفنگ نا رند اٹی تموک ءُ کہ دنیا نا ہر بشخ اٹی دا لائخ آ بندغ آتے بُھس کرسا ہِننگ اٹی ءِ۔ نارواداری (Discrimination) دادے کہ اسہ بندغ اسے اونا خاص ءُ یکتائی اسے نا بنداو آ کل آن جتا و کم ہُننگ، اودے بے قدر کننگ و اونا چاہنداری، لائخی و خدائی آ صفت آتے کاریم اٹ اتپننگ تون اوار اوار اونا ناقدری ءِ کننگ و تعصب تخنگ۔ دا ناجوڑی سرکاری و پرائیویٹ انگا کل ادارہ غاتیٹی تالان مسنے کہ ہر جاگہ غا اسہ نا اسہ ٹولی یا بندغ اس دانا گواچی مننگ اٹی ءِ۔ تعلیمی ادارہ غاتے مون آ تِخن تو پرائمری آن ہلیس ماسٹرز اسکان مخلوق ہندا دَین انا خلوک ءِ کہ ماسٹر (استاد) اس ہم اسہ امیر و پیسہ والا چنا سے زیات ہرک، و غریب نا چنا ءِ کم۔ سیال و عزیز نا چُنا تتون زیات است خواہی و مہر نشان ایتک، و مُر انا ایہن ءُ طالب اسے نا ہرا کہ اسہ کلاس، بلکن اسہ کڑسی سے نا اِرا چنا ءُ، اوڑا چکار کپک۔ سیال انا یا پیسہ والا نا چنا اخس کہ کم لائخ و پِٹ جلوک اس مرے ولے او کلاس اٹ روئی آ تکنگک، انتئے کہ ہنین آ استاد نا عزیز و سیال ءِ۔ غریب نا چنا کل آن بھاز لائخ، بردبار گچین و خوانوک مرے ولے اودے بے قدر کیرہ، انتئے کہ اونا باوہ تون پیسہ اف، اونا خاہوت اٹ سفارش و پروٹوکول والا بندغ اف یا او بھلا بندغ آتا سیال اس اف۔ تو اونا خدا نا کنڈ آن تروک آ جوانیک ہم کس ءِ جوان لگپسہ۔ بیرہ تعلیم والا جاگہ آخا کہ ملک انا ہراڑے بندغ کاہے چکر کے، تو نارواداری بھاز بے کچ خننگک۔ و داڑان زہمی مروک آ بندغ آک تو اسل حساب اٹ ہم بفسہ۔
نارواداری Discrimination نا بھاز آ وڑک مریرہ و دا چندی وڑ انا بندغ آتتون بھاز ترندی اٹ روتہ خلسا ہننگ ءِ، دنکہ نیاڑی و نرینہ غاتیٹی فرق تخنگ، جنسی نارواداری (Gender discrimination) نیاڑی تا حق خلنگک، اوفتے نوکری کن الیپسہ یا اوفتے نرینہ تیان چَپ کم تنخواہ تننگک انتئے کہ اوفتا زالبولی آ مجبوری تے اوفتا نزوری جوڑ کننگانے، ولے اسل دن اف کہ اسہ نیاڑی اس نرینہ اسے آن کم کاریم کیک یا اوٹی ہمو لائخی مفک، نن تو ایہن دروغ نا جُونا اُن، ولے پیشن مخلوق آک ریسرچ آن بیدس ہیت کپسہ، پیشن نا ریسرچ کروک آتا رد اٹ ہندا زالبول آک نرینہ غاتا کچ بلکن اوکان ہم بھاز تخلیق کار (Creative) مریرہ۔ اینو یورپ، امریکہ، چین و ایلو دنیا نا شون ہلوک آ ملک آتیٹی سرکاری و پرائیویٹ ادارہ غاک زالبول آن پُر ءُ، و بھاز ترندی اٹ مون آ ہننگ اٹی ءُ۔ نن ہندن ہر بندغ ءِ اونا لائخی تے کم تکنہ کہ اینو اسکان لائخ، گچین ءُ بندغ ودی کننگ کپنہ، یات سلے کہ ہر بندغ اٹی اللہ اسہ خزانہ اس لائخی تا تخانے بس اودے پہہ مننگ، پیشن کشنگ و اونا قدردانی نا گرج ءِ ہرا کہ ننے ٹی تو اسل ہم اف، زالبول آتے تینے آن کم تکنگ، اوفتے مون آ بننگ آن توننگ، دا سمجھنگ کہ اوفک دا گڑا نا لائخ افس، بھاز بھلو نارواداری اسے۔
ہندا وڑ اٹ تینا مذہب نا بندغ آتیان بیدس ایلو دین والا بندغ آتتون ہم نارواداری انتئے کہ او مسلمان افس، مذہبی نارواداری (Religious discrimination) پاننگک۔ داٹی ایلوفتا مذہب نا عزت ءِ کپننگ، اوفتے کم سمجھنگ، نوکری تفننگ و پین دنیاداری نا رد اٹ ہر وڑ اٹ اوفتے پدی دھکہ تننگ ہم یخین اٹ نارواداری اسے و اسلام تون اوار اوار ہچ ءُ مذہب اس دانا موکل تفک۔ انسان دیخہ سوچے تو سمجھ اٹ بریک کہ اللہ نا ذات کہ تینا منپروک آ (کافر) تے رزق و روزی، مال و اولیاد تننگ ءِ تو نن دیر اُن نارواداری کروک آک؟
نارواداری بھاز بھلو ناسور اسے و ای تو پاوہ کہ انسان ءِ لائخی تیان محروم کننگ نا پن نارواداری ءِ۔ کس نارواداری کیک تو او ایلو بندغ نا لائخی تے کاریم اٹ اتنگ کپک، گڑا دن انگا بندغ نا جند، کاروبار و واپار، ادارہ، اُرا و زند خالی تینا اسٹ نا سوچ اٹ مُستی کاہک یا سلوک و پِراہسُنے، ولے بھاز چندی وڑ اٹنگا و چندی وڑ انا بندغ والا ادارہ (Diversified Organization) آک بھاز مونی کارہ انتئے کہ اوفتے ٹی چندی بندغ آتا لائخیک کاریم برسا ءُ، بندغ، اُرا یا ادارہ ءِ خرن و آباد کیرہ۔ یات تخنگے کہ پاکستان و پیشن نا رپورٹ آتا رد اٹ پاکستان اٹ مذہبی و جنسی نارواداری کل آن زیات مننگ اٹی ءِ و جنسی نارواداری نا زی آ چندی ریسرچ آک مسنو ہرافتا رد اٹ چندی جاگا نا زالبول آک 99 درسد تین تون نارواداری مننگ نا معلومداری تسنو و 73 درسد نوکری مفننگ نا غاو کرینو، ولے مذہبی نارواداری آ تو خاص ہچ ءُ ریسرچ اس متنے۔ ہندا سوب ءِ کہ ننا ادارہ غاتانبار ءُ تباہ، بھس و بومبیل ءُ ادارہ ہچ جاگہ ملپرو، نے کہ داڑے نارواداری کل آن زیات ءِ۔ و ننا ادارہ غاک قومی یا ملکی لیول نا ادارہ مننگ نا جاگہ غا اُرائی ءُ ادارہ (Family organizations/ businesses) جوڑ مسنو کہ اُرا نا اسہ بندغ اس ہم جاگہ اس ہنا تو او کل ءِ تینا مخلوق ءِ ہمونگ گرسا دیک۔
نارواداری نا پین ہم چندی وڑک اریر ولے مننگ کیک او پاکستان اٹ داخس زیات متنو و اللہ کپ تا ہم، ولے پیشن اٹ چندی جاگہ غاتیا او ہم بھاز مرسا ہننگ اٹی ءُ، دنکہ نسلی نارواداری (Race discrimination) امریکہ ٹی مون و پیہن(Black and Whit) آتا نسل آک اسٹ ایلو تون دو زنچک ءُ و ہندن رنگ آتا رد اٹ نارواداری (Color discrimination)، معذور تتون نارواداری (Disabled discrimination) ہم دنیا نا بھلا بھلا ویل آتیان بھلو ویل اسے۔
دا فریشانی و ویل آک ریسرچ، معلومداری مننگ و اوکان پد دافتا زی آ کاریم مننگ اٹ چٹنگ کیرہ، پاکستان اٹی یا پیشن نا ادارہ غاک دنکہ ”یو این او“، ”ہیومن رائٹس“ یا ایلو چندی جہانی آ ادارہ غاک بایدے دن انگا ویل آتے گوجالپس بلکن دافتا ایسر اس کشنگ کن گام ہرفر تو دنیا ٹی مننگ کیک سیاست، تعلیم، ادب و کاروبار اٹی جوانی نا کنڈ آ اسہ انقلاب (Revolution) اس برے۔
ہفتئی تلار
تاک: 12
26-20 مارچ 2021ء
پنہ: 3
