تحقیق نا معنہ اسہ گڑاسے نا راستکی اسکان رسینگ ءِ، بھاز وخت تحقیق ’نامعلوم‘ آن ’معلوم‘ اسکان جستجو کرسا سر مریک و بھاز وخت ’معلوم‘ آن ہمو معلومداری نا پین بھلو کچ اسے آ رسینگ نا جستجو ءِ پارہ۔ تحقیق نا عمل انسانی زند و راج انا بنا غان بنا کیک، اخہ در کہ انسانی زند انا تاریخ متکن ءِ ہموخہ در تحقیق نا وئی متکن ءِ۔ ہرا وڑ انسانی زند بدل مرسا کرے ہندا وڑ تحقیق نا دروشم آک ہم بدل مرسا کریر۔ امر کہ انسانی زند اٹ علمی، لسانی، شعوری، ادبی، نظریہ غاک یا تحریک آک برسا کریر، ہمو ڈول تحقیق نا خواست آک ہم ہندا وڑ ردوم ہلسا کریر۔ تحقیق انسانی زند اتون آکسیجن ناوڑ تُد ءِ۔ تحقیق نا عمل انسان ءِ ایلو حیوان تیان جتا کرسا شونداری و شرحالی تس۔ تحقیق نا سوب آن اینو نابندغ آسمان اسکان رسینگانے۔
اینونا دورباری ٹی تحقیق اسہ باقاعدہ ءُ Subject اسے۔ اسہ بشخ اسے، اسہ فن اسے، اسہ کسب اسے، اسہ سائنس اسے۔
ادبی تحقیق نا رداٹ ”ڈاکٹر عطش دُرانی‘ تینا کتاب ”جدیدرسمیاتِ تحقیق“ اٹ لکھک:
”زبان وادب نا پڑ آ پٹ وپول، تحقیق نا ایلو سرحال و پن تیان زرس زیات چیڑگن و مشکل ءِ۔ انتئے کہ داٹی گیشتری مفروضہ وگمان تیا غور و فکر کننگک و ہندا مفروضہ غاتیا پٹ وپول کننگک۔ ادبی تحقیق آک مہالو گیشتری دستاویزی مڈّی تیا مسنو۔ ولے داسہ دادے سائنسی پڑ آ پٹ وپول نا راہبند اٹ ہُننگ نا ہیت آک مون آ بسنو۔ زبان وادب نا زی آ داسہ نا پٹ وپول ءِ مُسہ سَند آ بشخنگانے
1- دستاویزی پٹ وپول
2- تاریخی پٹ وپول
3- تجزیاتی یا تقابلی پٹ وپول
تجرباتی تحقیق آ داسکان ادبی پڑ آ کس کاریم کتنے۔“
(دُرانی، 2005، 139)
پوسکن آ تحقیق ہم ہندا پڑ تیا تخنگک، ولے اونا وڑ سائنٹفک مریک۔ دُن کہ گڑاتے درجہ بندی تننگ، فرض کہ کس براہوئی خلقی کسہ غاتیا پٹ وپول کننگ ءِ تو اوٹی اسہ جُز اس ہرفک، دُن کہ خلقی کسہ غاتیٹ جن ودیو، پری یعنی دیومالائی کسہ غاک۔ یا خلقی کسہ غاتیٹ نیاڑی تا ذکر، و حوال نا تذکرہ، یا ہمو خلقی کسہ غاک ہرافک شعر تا وڑ رد و بند اسے ٹی پاننگانو۔
خلقی کسہ غاتیٹ مہر و مریبت نا سرحال آ پٹ وپول، براہوئی خلقی کسہ غاتیٹ راجداری و اجتماعیت، خلقی کسہ غاتا تنقیدی جاچ۔
مون مستی ہراسہ سرحال آ ہنداڈول درجہ بندی Classification مننگ کیک اسُل کہ او وساہت آک مریر متل، چاچا یا بجازیک۔
یا منظوم ادب نا سرحال آک مریرہ،
دن کہ خلقی شاعری ٹی کس اگہ درجہ بندی Classification کیک تو او تین کن اسہ سرحال اس ہرفک ہرا سرحال ”نیاڑی تا پاروک آ خلقی شئیرک یا شوان تا پاروک آ شئیرک، یا خلقی شاعری ٹی مودہ غاک، یا لولیک، یا خلقی شئیر تیٹ مہر و مریبت نا سرحال، یا خلقی شئیر تیٹ براہوئی نا متل ومثال آک، خلقی شئیر تیٹ ڈکال نا ذکر، خلقی شئیر تیٹ راجداری اجتماعیت واسٹی نا تران و سرحال۔ داکل مننگ کیرہ۔
ہندا وڑ جدید نثری صنف دُنکہ ناول، افسانہ، ڈرامہ، خاکہ، انشائیہ، سفرنامہ، غاتیا تحقیق نا سرحال تخنگ مریک، ہندافتیٹ جتا ءُ جُز اس پٹسا بیرہ ہموڑا تحقیق مننگ کیک دُن کہ کس تینا پٹ وپول نا سرحال ءِ براہوئی افسانہ ٹی نیاڑی تا سرحال تخنگ کیک۔ براہوئی افسانہ مزاحمتی سرحال تخنگ کیک۔
براہوئی انشائیہ ٹی راجی ویل آتا درشانی مننگ کیک۔ جدیدشاعری ٹی ہم ہروڑ انا سرحال اس گچین کننگ کیک۔ براہوئی ٹی واقعاتی شاعریک، براہوئی بوگ شوگ شاعری، براہوئی شاعری ٹی جدید رحجان آک، ولدا پٹ وپول نا راہبند، فارمیٹ و وڑ و ڈَول ءِ پک کننگک۔
پٹ وپول نا ذرائع/ ٹول آک پک کننگرہ کہ پولکار ہرا وڑ اٹی پٹ وپول کیک۔ ہراکسر تیان تینا ہمو سرحال نا حقیقت اسکان رسینگک ہرادے اودے پٹوئی ءِ۔
اولیکو وار سرحال اس گچین کننگک
پدا داڑکن SYNOPSIS نوشتہ مریک۔
SYNOPSIS اٹی درشان کننگک کہ پولکار ہرا سرحال آ پٹ وپول کننگ خواہک، اونا خواست آک انت ءُ، و پٹ وپول نا بھرم و فائدہ غاک راج، زبان وادب ءِ ہراوڑ اٹ دوبریرہ۔
گڑاس سوج تننگک، انت اکن دا سرحال ءِ گچین کننگانے؟
داپٹ وپول ءِ ہرا ڈَول آتیٹ کننگک؟
ہراہرا کتاب آتے ریویو کننگک؟ انت وڑ اٹی پٹ وپول کننگک؟ مقالہ نا شین و تنظیم ءِ امر سر تننگک؟ یعنی SYNOPSIS اٹی پولکار تینا کروک آ پٹ وپول نا سرجم اسہ خاکہ اس Layout اس درشان کیک۔ سرحال نا پورو درستی راستی اس کرفک، و سرحال نا گچینی آن گڈ اوڑتون ہمو سرحال آ تحقیق نا خاطر مفروضہ Hypotheses اسے نا مننگ ہم المّی ءِ۔ دافتتون اوار SYNOPSIS اٹی ہمو سرحال آ مروک آ علمی، ادبی، لسانی، راجی، تاریخی، شعوری، فکری فائدہ غاتے ہم مون آ اتنگک۔ ہمو سرحال آ مہالو آن مروک آ پٹ وپول اٹی کمتی تتون اوار اوٹی گیشتری، سوبری وجوانی اتنگ نا جواز آتے درشان کننگک۔
اسہ ادبی پٹ وپول اسے کن گیشتری ہرا وڑک کاریم اٹ اتنگرہ او دن ءُ:
ہمو سرحال نا رداٹ ساڑی آ مہالو نا کتاب آک۔
پوسکن آ کتاب آک
رسالہ واخبارک
خط آک
ڈائری ونوٹ بُک آک
شاعراسے نا حوالہ ٹی اونا بیاض آک
الیکٹرانک میڈیا نا پڑ آ ساڑی ریکارڈ آک او بیرہ توار نا دروشم اٹ ہم مننگ کیرہ وویژول ہم مننگ کیرہ۔
ایلو دا اہم ءُ وڑ اس ارے کہ پولکار کاہک فیلڈ آ باقاعدہ مخلوق ءِ انٹریو کیک، و پوسکن آ مڈّی تے لس مخلوق آن ریکارڈ کیک ہلیک بریک، پدا اوفتے نوشتئی دروشم ایتک۔
ایلو داکہ مہالوآن ساڑی دستاویز آک، کتاب رسالہ، اخبار تیان گڑاتے پٹک ہرفک۔ ریڈیو، ٹی وی، ایف ایم یا ایلو الیکٹرانک ریکارڈنگ آتیان پٹک تینا ہمو سرحال آ کروک آ پٹ وپول کن درکار مڈّی تے مچ کیک۔ ولدا ہندا مڈّی تا درجہ بندی ءِ کیک۔ دافتیان اسہ سرحال اس گچین کرسا ہموڑا کاریم کیک، اودے جاچ کرسا گواچنی نا دروشم اٹ مون آ درشان کیک۔
یات سلے کہ گچین کروک آ سرحال ہراڑا پٹ وپول کروئی ءِ اونا بارواٹ ہراسہ زبان اٹی شینک مروک کتاب رسالہ واخبار ایلو مواد آتے مطالعہ کننگ مریک اوفتا حوالہ ہم تننگ مریک۔ پدا حوالہ تننگ نا ہم وڑک اریر اوٹی اینو پگہ ”اے پی اے“ اسٹائل نا وڑ لس ءِ، ہراٹی کتابی حوالہ کن نوشتکار نا پن، شینکار ادارہ نا پن، شینک سال وکتاب آن ہلوک حوالہ نا پنہ نمبر نا تننگ المی ءِ۔
ہفتئی تلار
تاک: 12
26-20 مارچ 2021ء
پنہ: 4
