بلوچستان نن کن وپیشن نا خواجہ غاتے کن جنت نا پری تیان کم اف۔ بلوچستان نا جغرافیہ اونا ڈغار نا اہمیت نا باروا ٹ نن پاننگ کینہ کہ اینو و بروک آ وخت اٹ مست آن زیات جہانی و ملکی زرگزران و سیاست اٹ اسہ ہندن ءُ حقیقت اس تخک، ہرافتے کہ ہچ ءُ ملک اس، ہچ ءُ سامراجی واکدار اس خن تیان اودیم کننگ کپک۔ دنیا ٹی دا اسہ ہندن ءُ است ءِ چکوک ءُ ڈیہہ اسے، ہرانا ہروہ اٹ روحانیت، ہرانا بالاد نا زیبائی، ہرانا وہوک آ ہنین آ دیرک، ہرانا پدین آ چرک، رنگی و است ءِ چکوک آ ندارہ غاک اونا گچین آ زباد آب کوثر آنبار سفا انگا جوک، پٹ و بیوان تا زیبائی، مش تا بڑز و زیبا غا دروشم، پر و برسات اٹ بی بی تا گندار نا رنگ آک، براہوئی شاعر آتے لوز آتا خزانہ غاتیان لال انا کدو اٹ خلنگ آ بے وس کرینو۔ دا حالیت دا کیفیت ہراڑے کہ بلوچستان نا اہمیت ءِ پاش کیک، ہموڑے بلوچستان اٹ بروک آ وخت مخلوق نا شون و شرحالی نا دے ٹک تننگ نا پڑو ءِ ہم کیک۔ داڑان بیدس بلوچستان اٹ جہانی استعماری واکدار آتا نیام اٹ تینا اہمیت ءِ۔ دا ندارہ غاک دا احساس آک بلوچستان نا مزاحمتی شاعر آتے کن علم و دانش نا مدام وہوک آ چکل آتا چٹ ہلوک آ دیر تیٹ است آتا تہٹی لگوک آ خاخر نا زراب ءِ پدین کننگ نا سوب جوڑ مسنو۔ ہرانا زہم ہراتم علاقائی و جہانی ادب تون اوار بلوچستان نا زرگزران، سیاست و راج ءِ ہم تینا پلویڑ اٹ ہلکنے تو براہوئی مزاحمتی شاعر آک تینا برانز دسوک آ شاعری ٹی وخت و حالیت آتیا مدام برانز کرینو۔ وطن نا مہر انا گواچی مروک آ شے مرید آتا ٹھپی آ است آتا درمان ءِ مزاحمتی شاعری نا دارو اٹ کرینو۔ تینا قوم ءِ شاعری ٹی تغ آن بش کرسا کوک و توار اٹ ہمت تسنو۔ ”بش مبو کہ نم ہرافتے دن زوراک خنرے، کہ نم وخت اسے آن سجدہ ٹی تموک اُرے۔ ہراسٹ مے مولدی آ ہیل کیک، او مدام تینا وس و واکداری آن بے سما مریک۔“
قوم و وطن ءِ ہراتم ویل اس ہلکنے، ہمو ویل ءِ ایسر کننگ کن براہوئی مزاحمتی ادب زرگزران آن ہلیس سیاست اسکان گچین ءُ کڑد اسے ٹی مون آ بسنے۔ انتئے کہ بلوچستان وسیلہ غاتا ہمو ڈیہہ ءِ ہرانا ہر پلّو خیسن دسک۔ ولے اونا سینہ اونا است پوغ آنبار ہشنگک۔ وسیلہ غاک اونا خن و مون آن دیر آنبار وہیرہ۔ اونا خزانہ غاک بے پایان، اونا ہر کھڈ و بینٹ خیسن پیہن اٹ شپ ءِ۔ سیندک مرے یا ریک و ڈک، اونا گیس مرے یا کہ تیل، اونا حسن و ورنائی بیدس بیرفنگ آن زیبا ءِ۔ اونا خن تا اونا جوڑ تا اونا بالاد نا انت سفت ءِ کیو۔ اگہ اونا پلو آ تالان کشیدہ کروک آ گوادر نا ہیت ءِ کیو یا اونا گد آ تالان قدرت نا خرن آ وسیلہ غاتا ہیت ءِ کیو تو سما تمک کہ دا ہمو جل پری ءِ کہ دانا حسن و زیبائی نا تاب ءِ ہر ملک ہر بدر آ قوم اتنگ کپک۔ گوادر تینا زیبائی ٹی مست ءِ۔ دافتے اگہ کس خمب کرو ءِ تو ضرور اونا تعلقداری شے مرید نا نسل آن مرو ءِ۔ انتئے کہ اسہ وخت اسے آن جہانی واکدار آتیان روس تینے پخیر کرے، ہندا باسن آ سوردریاب کن سنگاپور و چین مل ہلکر، امریکہ گو ءِ دننگ کن رنگ اٹ دڑنگ کن تیار سلوک ءِ۔ چندی پین خرما و کفتار تا خنک جتا سخت ءُ۔ گوادر غریب آ وطن نا زیبا غا مسڑ ءِ، ہرا کہ قوم انا نشان ءِ، دا ہمو ہزگار آ سوردریاب ءِ ہرانا خالی وڑ وڑ انا مچھی تیان خواجہ غاک سیرپڈ ءُ۔ دا ہمو سوردریاب ءِ ہرانا نعمت آتیان بیدس فائیو اسٹار ہوٹل آتا کندوریک بے بے ءُ۔ دا زیبا ملک آتا ضرورت ءِ، ہرانا بارو اٹ سردار عطاءاللہ مینگل بیست سال مست پیشن گوئی کریسس کہ گوادر نا تڈا غا زیبل ءِ دوئی کننگ کن سانڈ آتا جنگ اٹ نن مفت اٹ لتاڑ مرون۔ ولے گوادر نا کرک و بلوچستان نا وسیلہ غاک انٹرنیشنل واکدار آتتون اوار براہوئی مزاحمتی ادب اٹ ہم اسہ خاص ءُ حیثیت اس دوئی کرینو۔ ہندن گوادر نا بلوچی ادب اٹ مبارک قاضی آن ہلیس براہوئی ادب نا مزاحمتی شاعر آتسکان قوم انا است ہسونی ءِ تینا شاعری ٹی درشان کرینو۔ ہندن براہوئی ادب اٹ اسہ گچین ءُ پن اس حمید عزیز آبادی نا ارے کہ گوادر نا کرک تون اوار وسیلہ غاتا لٹ و پل ءِ تینا ٹھپی آ است انا ٹھپی آ لوز آتیٹی دا وڑ بیان کرینے:
غلیم اس پلانے وطن جائیداد ءِ
کنا تیل گیس ءِ کنا گوادر ءِ
حوال اس حمید ءِ بنف زند اٹی
خنو غم تیٹی اٹ و مٹ مادر ءِ
دا ہمو بیوس آ وطن ءِ ہرانا بے مٹ آ نہادی آقدرتی وسیلہ غاک بھاز کم نہاد آ مولی و گجر نا نرخ اٹ بہا مننگ ءُ۔ ہراڑان خواجہ غاک کٹیا کننگ ءُ۔ ننا بیوس آ وطن و قوم دے پہ دے پد تمنگ ءِ، و غریبی نا دو آن پد تمنگ ءِ۔ ننا معدنی وسیلہ غاتیٹی خیسن، پیہن، آہن، تیل، گیس، مس، گندھک، کرومائٹ، پیرامائٹ، جپسم، چون، پاسرامائٹ، ملگنائٹ، ویرونا، ڈرلومائٹ، برناٹک، کانگومریٹ، چیکوپامرائس، راکنگ گولڈ، بوٹیپینا، فینسی گرینائٹ، فلورائڈ، میگ نیز، چاکلیٹ، سیلکاسیڈ، ابیاٹس شیل، سرپروٹائن، ریڈ آکرپومس، سلفر، ایگوسرائٹ، بسالٹ، کالکٹ، فرپٹنا، بلیک گرینائٹ، سُرف، زنگ، اسٹامنی، یوکوسائٹ، سنگ مرمر، ریک باجری، دا کل ءِ وسیلہ غاک بے کچ ءُ وڑ اسے ٹی ننا وطن اٹ تالان ءُ۔ دافتیان ملکی خزانہ غاتے کھرب آ ڈالر نا کٹیا مننگ ءِ۔ ولے ننا بزغر شوان ٹکر اسے کن اِرغ نا سکک۔ اینو پگہ دنیا ٹی ہستین وسیلہ غاتا جنگ ءِ۔ ننا کرک و وسیلہ غاک ننا دشمن ءُ۔ ہر پارہ غا ہڑی آ خرماتا با خٹ ءِ۔ ننا چندی ورنا تے سی پٹ کرینو۔ چندیک کوڈ آتا تہترین اٹ گٹ ءُ۔ اینو نن اسہ ہندن ءُ دنیا سے ٹی زندہ اُن، ہرانا پراگندہ غا ندارہ غاک، دہشت گردی، بھسکاری، بربادی، بے روزگاری، لنگڑی، ملاسی، بینگنی، ٹھپی ٹوری آ جون تا کِسہ غاک ءُ۔ انسانیت سوز آ ویل آتیا جوڑ مروک آ ویل آک ننا ہڑدے نا زند انا بشخ جوڑ مسنو۔ ننا راج انا ہر بندغ ہندا وڑ انا خبر آتا نشئی جوڑ مسنے، اگہ دے اِرا دے اسکان دا وڑ انا خبر اس ننا راج ءِ ملپ تو حیرانی مریک۔
ایلو ننا قوم ہراتم تینا وطن اٹ تینا تعلیمی و سرکاری ادارہ غاتیٹی تعصب نا سیاہ مار ءِ مون پہ مون تخرہ۔ یا وطن اٹ خاخر نا زراب اٹ تینا قوم و وطن نا ارمان تے ہشنگ آ خنرہ، تو وطن نا ہر ورنا خاخر نا باسنی ءِ تینا است اٹ محسوس کیک، داڑتون اوار براہوئی ادب نا مزاحمتی شاعر آک مدام ظلم و جبر و لٹ و پل انا داستان تے شاعری ٹی بنفسا کرینو۔ مننگ کیک کہ مزاحمتی ادب زوراور آتا زوراکی ءِ توننگ کپ، ولے زوراور ءِ اخلاقی و فلسفہ ٹی برانز کروک ءُ لہجہ سے ٹی سبخ ضرور تسنو۔ ننا اینو نا نوشتکار ننا شاعر دا کوشست ءِ ضرور کرینے کہ زندہ ءُ قوم اسے اُن۔ او تینا توار ءِ براہوئی زبان اٹ دنیا اسکان سر کننگ کن مدام ہر وڑ انا جہد اٹ بشخ ہلکنو۔ حالانکہ دنیا نا بھاز آ ملک آتیٹی مزاحمتی شاعر آتے تینا حق آتا خواست ءِ نوشت اٹ اتنگ آ گٹو کرینو۔ اوفتا با تے سخت ءُ دسک اسے ٹی گنڈانو۔ اوفتیٹی چندی خاخر دسوک آ شاعر آتے سم اٹ خلنگانے۔ اوفتا چنا نیاڑی تا خنک کل زند خڑینکی مسنو۔ نن ہم اسہ ہندن ءُ وطن اسے نا بیوس ءُ قوم اسے اُن۔ ننا قوم و وطن آ ہراتم، امر ءُ ویل اس تمانے، براہوئی ادب نا شاعر آک کم ءُ کچ اسے ٹی، ولے جوزہ ٹی ورنا تا ہمت ءِ ترند کننگ کن شاعری نا جوتے رنگی کرینو۔ مزاحمتی ادب نا دیوان اٹ ورنا تا کہوک آجوزہ غاک ولدا زندہ مسنو۔ ولے اینو اسہ وار ولدا وطن نا زیبائی ہتم نا موسم، باوہ پیرہ ئی آ ثقافت ننا رسم و رواج نا رنگ آتا نشان گم مننگ ءِ۔ دیر تپک کہ سو تڑوک آ گوریچ ظلم و جبر انا تہوک دنا کمک اٹ چکنگ ءُ۔ چکل و جو تے دیر بارفنگ ءِ۔ زیبا غا ورنا تا خیسن و پیہن آ رنگ انتئے سوزا ہڑسینگ انگ ءِ۔ خلق آک انتئے پوٹو مسنو۔ بئے و بوچ ءِ دیر ہشانے، ہتم نا موسم انتئے سویل اٹ بدل مسنے؟ براہوئی مزاحمتی ادب نا بارو اٹ پارہ کہ دافتا شاعر آتا لہجہ بھاز خرین ءِ۔ ولے دا ہم راست ءِ کہ ہچ ءُ بندغ اس ودشتی خرین مفک۔ بلکن راجی حالیت و ظلم و جبر لنگڑی و ملاسی بے انصافی تا سوب آن بندغ خرین مریک۔ دا ہمو وطن ءِ ہرا نا گیس ملک انا ہر گلی کوچہ اسکان سر مسنے۔ ولے سوئی نا جند اٹ اف۔ دا ہمو وطن ءِ ہرانا مش تاتل اسے ٹی ایٹمی تراک کننگا، اونا ثواب اٹ ملک ایٹمی واکدار جوڑ مس، ولے چاغی نا مخلوق ءِ دانا بدل کینسر نا ناجوڑی نا وڑ اٹ دو بس۔ دا ہمو وطن ءِ ہرانا دامان آن تیل انا جوک پاش کننگ ءُ، ولے کوہلو نا مخلوق جکہ نا شربت ءِ اِرغ آ خلیرہ کنیرہ۔ دا ہمو وطن ءِ ہرانا خرن آ ڈغار لنگڑی و بزگی نا تہوش اٹ بارنگ ءِ۔ داہمو ڈغار ءِ ہراڑے شے مرید و ہانی نا بارو اٹ پارہ کہ دنیا است ءِ شے مرید مست ءِ۔ دا ہمو ڈغار ءِ ہرا کہ آسمانی نعمت آتیان مال ءِ۔ دا ڈغار ہرانا بارو اٹ براہوئی مزاحمتی ادب نا بے مٹ آ شاعر ڈاکٹر سنی پارینے:
ڈیرہ بگٹی چاغے جڷ ءِ
کوہلو نن کن آسی آ خڷ ءِ
یات اس چکا کربلا تا
پاہو تسر داڑے مڷ ءِ
نیلسن منڈیلا پاہک ہرا راج اٹ انصاف مف، ہمو راج اٹ مخلوق وخت اس ہم آسرات مفک۔ دنیا نا اصول ءِ ہراتم قومک تینا تقدیر نا فیصلہ ءِ کننگ نا لائخ مفس، تو اوفتا تقدیر نا فیصلہ ءِ تاریخ کیک، تاریخ اسہ ہندن ءُ ظالم ءُ جج اسے، ہرانا عدالت اٹ رحم انا اپیل اف۔ گڑا فیصلہ غاک قوم انا دوٹی ءُ۔
اینو ننا وطن نا فصل آک پٹ و جبل آک دامانک بارنگ ءُ۔ آباد آ خلق آک کپی جوڑ مننگ ءُ۔ مدام وہوک آ چکل آک خشک مننگ ءُ۔ اخس نیاڑی جنوزان مسنو۔ اخس چنا چوری مسنو۔ اخس ورنا خیسن نا برانز اٹ کواب مسنو۔ امن پٹوک آ خاہوت آک تینا مال و مڈی ءِ قوم اکن ندر کرینو۔ توپ و تفنگ نا با ءِ توننگ کن کاٹم کاٹم آ تخوک ءِ۔ دا ہمو بیوس آ وطن ءِ ہرانا ہفت ورنا اسہ ہفتاد سال نا مجاہد اسے نا مون آپاہو نا چٹ ءِ تینٹ تینا لخ اٹ شاغار، تینے وطن کن ندر کریر۔ براہوئی ادب اٹ مزاحمتی ادب نا سرخیل بابو عبدالرحمن کرد نوروز خان نا مار تا پاہو تننگ نا وخت آ اوفتا ترجمانی ءِ تینا جوزہ غاتا دروشم اٹ دن کرینے:
نا سہب ءِ خنپرون نن اے شام گگ تہار آ
بیگہ رسینگک آرام است آتے بے قرار آ
بین و ملاسی اٹ پا دشمن تو جنگ کرو دے
خیسن دتر تو پا نی بٹ آتے رنگ کرو دے
وخت بھرم نا دنا لٹنگا باغ نی پا؟
طوفان تو مس مقابل دنا چراغ نی پا
قربان دا وطن کن دا شام اٹی مرون نن
ظلم آتے نن سہانن نا غم تے ہم درون نن
مزاحمتی ادب نا پڑ آ ایماندار نادر قمبرانی ہم اسہ بھلو پن اسے نا خواجہ ءِ۔ اونا شاعری نا اسہ وڑک اس دُن ءِ:
آجوئی نا گودل ءِ دن خمب اٹی دیچا ہلیس
دا پری بیرہ دتر نا شولفنگ اٹ دو بریک
انقلاب اسہ کبین ءُ عطر اسے نا وڑ اٹ مریک، ہرانا گند بیدس جسمانی و ذہنی معذور اسے نا ایلو کل ءِ دوست بریک۔ اسہ ورنا سے نا قول ءِ کہ بندغ آتا کہنگ آن اوفتا دیار ءِ ہشنگ آن قوم و وطن کٹپک، قوم و وطن نا پن ہموتم کٹک ہراتم اونا ورناک تینا شناخت ءِ گیرام کیر۔ دا ہمو وطن ءِ دا ہمو قوم ءِ ہرانا بارو اٹ نادر قمبرانی ”شنزہ گروک“ اٹ دا وڑ پاہک:
زیبل آکونجے خنس نی پوٹوآتموک تے اف
اونادیدن ڈکھ و رنج آتے سہنگ اٹ دو بریک
قوم اکن آباد مرے جنت مرے اونا وطن
دا گڑا بے دم درینگ خواری کننگ اٹ دو بریک
ہفتئی تلار، تاک 16
