وشه‌ى به‌ولى وه‌مه‌عناى پویل یا باجه‌یل تیه‌یگ ، بنه‌ڕه‌ت ئى هووزه‌ له‌كورده‌یل ئیران و عراقه‌، ك په‌خشه‌و بوینه‌ له‌ناوچه‌یل مه‌نه‌لى و خانه‌قى و هه‌ولێر و ده‌وروه‌ى.
ئى هووزه‌ له‌بان ئه‌شره‌ت ئه‌ركه‌وازى شماریه‌ن، وه‌لى دویره‌و كه‌فتنه‌ له‌ئه‌شره‌ت خوه‌یان له‌ وه‌ڕیه‌وبردن كاروبار تایبه‌تیان، هووز به‌ولى سێ به‌شن:
- به‌ولى هاشمخانى: ك شماره‌یان 500 ماڵ بوى و له‌ناوچه‌ى (كیله‌) نیشته‌جى بوین.
- به‌ولى زیره‌ك: ئه‌یانه‌یش شماره‌یان 100 ماڵ بوى و په‌یوه‌ندى وه‌ل والیا داشتنه‌.
- به‌ولى ته‌هماسپ خانى: ئى به‌شه‌ شماره‌یان 250 ماڵ بوى و له‌وه‌رزه‌یل تاوسان كووچ كردیان وه‌ره‌و ناوچه‌یل هنگام و چه‌وار و فه‌یرووزئاباد، له‌زمسانیش وه‌ره‌و ناوچه‌ى خوسره‌و شیرین. بیجگه‌ ئه‌وه‌یش نزیكه‌ى سه‌دوپه‌نجا خیزان له‌لیان له‌هه‌ولێر و ده‌وروه‌رى ژیان و له‌تاوسانان روى كردیانه‌ باشوور باڵه‌ك و له‌زمسانیش روى كردیانه‌ قه‌زاى كۆیه‌، ئمجا ئه‌یانه‌یش بوینه‌سه‌ دو تایفه‌وه‌:(مزه‌فه‌روه‌ند) و (كه‌ركوڵوه‌ند).
مزه‌فه‌روه‌ند ئى تیره‌یله‌ گریگه‌ خوه‌ى:
بیگه‌وه‌ند: له‌ئاوایى قوبله‌ى جگه‌ر به‌ولى.
كه‌مه‌رى: له‌ئاوایى میرمه‌كان.
ده‌وریش غنه‌: له‌ئاوایى داره‌توو.
كیه‌نگ  سیه‌: له‌ئاوایى سه‌رته‌ك بیجار.
(كه‌ركوڵوه‌ند)یش ئى تیره‌یله‌ گریگه‌ خوه‌ى:
- ریزه‌وه‌ند: له‌ئاوایى سه‌رجه‌ملوو.
- كوچه‌ك: له‌ئاوایى چه‌مه‌ن به‌ولى.
- مونیره‌وه‌ند: له‌ئاوایى ڕیزه‌وه‌ند.
بیگومان هووز به‌ولى فه‌یلى تیره‌یل تریش گرته‌سه‌ خوه‌ى، ك ئه‌وانیش له‌ناوچه‌یل مه‌نه‌لى و به‌غداو ده‌وروه‌رى نیشته‌جى بوینه‌، له‌وانه‌یش: خه‌فه‌ر به‌ولى و حاج میرزا، ك له‌ناوچه‌ى (قه‌ڵه‌م حاج) بوینه‌ له‌ناوچه‌ى مه‌نه‌لى. تیره‌ى (حاجى ره‌حیم و حاجى بازك و عه‌باس خان دارا) ك ئه‌یانه‌یش كه‌فتنه‌سه‌ ناونى سۆمار و ئه‌ركه‌واز . بیجگه‌ ئه‌وه‌یش تیره‌ى(بیكه‌وه‌ند و كه‌ره‌مى و میه‌خاس)ك ئه‌یانه‌یش نیشته‌جى قه‌زانیه‌ بوینه‌و تیره‌ى (عه‌لیجان خانى و حاجى شه‌مه‌)یش نیشته‌جى شار به‌غدا بوینه‌.
ئه‌یه‌سه‌ هووز به‌ولى ك عه‌ره‌ب وه‌پیان ئویشن باوى ، ك حكوومه‌ت به‌عس له‌ناوچه‌یل ڕه‌سه‌ن خوه‌یان ده‌ریانكرد ئه‌را شوونه‌یل تر.
