دين و نه‌ته‌وه‌و كلتوورجياجيا ئمايه‌ت كردگه‌و په‌خشی وه‌جه‌هانا كردگه‌ . يه‌يش مه‌عنای ئه‌وه‌ ده‌يگ ك سروشت ژيان ئاده‌ميزاد له‌بان ئی خاكه‌ پيكهاتگه‌ له‌ قه‌يريگ فكره‌ی نه‌ته‌وه‌يی و كلتووری و هويرجياجيا . ئی راسييشه‌ چووگه‌وه‌ ئه‌را سه‌ده‌ها ساڵ وه‌رجه‌ ئيسه‌ ك وه سه‌ره‌تای ‌قوناغ شووڕش كشتوكاڵ ناسرياو، وه‌شارستانيه‌ت سۆمه‌رو بابل و قوناغ ئمپراتۆريه‌ت عه‌بدايه‌تی وه‌رده‌وامی وه‌پی دريا .
تا ده‌ركه‌فتن دين ئاسمانی پيرووزو پيشكه‌فتن قوناغ ده‌ره‌به‌گايه‌تی ، هه‌ر ده‌وريگ زنگ داشتگه‌ له‌پيشكه‌فتنه‌يل تاريخ ، ئمجا له‌ی لايه‌نه‌وه‌ ئه‌گه‌ر ته‌ماشای وه‌زع ئيسه‌ی هه‌رێم كوردستان و عراق بكه‌يم دوينيم وه‌ته‌واوی وه‌ل ئی تاريف تاريخيه‌ ناكووكه‌ ، چوينكه‌ ملله‌ت كوردو ملله‌ته‌يل عراق وه‌گشتی وه‌ك ملله‌ته‌يل تر خوه‌رهه‌ڵات ناوڕاس وه‌ قوناغ سستم زنجيره‌ی تاريخا گوزه‌ر نه‌كردوين ، له‌وه‌ختيگ ك رووژئاوا وه‌پيا گوزه‌ر كرد ، وه‌مه‌عنای ئه‌وه‌سه‌ ك خوه‌رهه‌ڵات ناوڕاس له‌وه‌رانوه‌رتارمايی چه‌رخ ناوڕاس شووڕش تازه‌يگ كرد و ئه‌و ملله‌ته‌يليشه‌ له‌ناو وه‌زعيگ بوين ك مقه‌يه‌تی له‌ سفه‌ته‌يل سه‌رده‌م ده‌ره‌به‌گايه‌تی كرديان له‌ژير ناو دين و كلتوور ره‌سه‌ن ك وه‌ پيرووز زانستيانه‌ی ، دی ئه‌وه‌ بوی سه‌ره‌تای بيهووشكردن فكرو ره‌شبينی يا ته‌شائوم و به‌سيان وه‌چاره‌نويسه‌وه‌ له‌ناو كوومه‌ڵگاو تاريخ خود دوباره‌كردن و بيچاره‌يی ده‌س وه‌پيكرد و تا رووژگار ئمڕوو هه‌ر وه‌رده‌وامه‌ .
ئه‌گه‌ر بايگ و باس له‌ هه‌وڵ و ستراتيجيه‌ت و چاره‌سه‌ر هه‌ر يه‌ك له‌جموجويل و راپه‌ڕينه‌يل ملله‌ت كورد و عه‌ره‌بيش بكه‌يم ، دوينيم وه‌ قانجاز خود سستم ده‌سڵاتدار بويه‌ ك رووحيه‌ت نه‌ته‌وه‌په‌رس كلاسيك و تونڕه‌وی مه‌زهه‌بی داشتگه‌و تواسنه‌ بڕه‌سنه‌ ئامانج رزگارييان ، وه‌لی له‌وه‌ر ئه‌وه‌ك ريگه‌چاره‌يگ زانستی و فكری و سه‌روه‌خوه‌يی نه‌گرتنه‌سه‌ وه‌ر له‌ئه‌نجام نه‌ڕه‌سينه‌سه‌ سه‌ركه‌فتن ، ئی راسيه‌ وه‌تايبه‌ت له‌ شيواز هه‌وڵ عه‌ره‌به‌يل باشوورعراق و ئۆپۆزسيۆن عراق كريه‌يگه‌دی ، وه‌ل ئه‌وه‌يشا ئه‌را ره‌سين وه‌ ئه‌نجاميش هه‌ميشه‌ پشت خوه‌يان وه‌ هيزهه‌رێمی وجه‌هانی به‌سانه‌و تائيسه‌يش بيجگ  له‌ زه‌مينه‌خوه‌شكردن و ده‌سوه‌رداين ده‌ره‌كی ئه‌را ناو كاروبار ناوخود عراق  هويچ گويڕانكارييگ تر دروس نه‌كردنه‌ . ريگه‌ی وازكردن گريه‌كووره‌ی بيچاره‌يی و ره‌سين وه‌ كوومه‌ڵگايگ ئازاد و ، وه‌رچه‌رخان ديموكراتيانه‌ له‌ عراق خه‌ريكه‌ له‌ شووڕش رووحيه‌ت په‌ڕيگه‌وه‌ ، وه‌يه‌يش له‌جيای رووحيه‌ت نه‌ته‌وه‌په‌رسی بايه‌سه‌ هه‌وڵ ئه‌را رووحيه‌ت ديموكراسی و يه‌كێتی ئازادی ملله‌ته‌يل بدريه‌يگ ك بيگومان بووگه‌ ده‌سوه‌پيكردن قوناغ تازه‌يگ له ‌تاريخ ملله‌ته‌يل عراق وه‌گشتی .
