Năm 1990 tôi có mua một ngôi nhà và toàn bộ đất xung quanh của người hàng xóm có giấy tờ viết tay nhưng không có xác nhận của chính quyền địa phương. Tuy nhiên đất mà người hàng xóm bán cho tôi không có giấy tờ chuyển nhượng đất mà là do đất khai hoang. Kể từ thời điểm đó tôi bắt đầu canh tác trên mãnh đất đó. Đến năm 2012 tôi mới được biết là đất của tôi đã bị UBND xã trình lên huyện thu hồi quy hoạch làm khu dân cư. Tuy nhiên việc thu hồi của UBND xã lại không thông báo cho tôi được biết. Đến khi tôi làm đơn khiếu nại thì chính quyền bảo rằng: đất của tôi là đất bỏ hoang và không đăng ký quyền sử dụng đất nên bị thu hồi không thông báo là hoàn toàn đúng pháp luật. Sau đó tôi làm đơn khiếu kiện tiếp thì lúc đó UBND xã họp vào tháng 10/2012 bảo rằng đất cảu tôi bỏ hoang vào năm 2002-2003 và năm 2009 nhưng trên thực tế không có chuyện đó.(Tôi đã được người dân địa phương xung quanh mảnh đất đó xác nhận là đất sử dụng ổn định từ năm 1990 đến nay). Khi tôi làm đơn gửi UBND huyện thì phòng TN-MT bảo việc chuyển nhượng không hợp pháp do người chuyển nhượng không có giấy tờ hợp pháp đồng thời bảo rằng tôi bao chiếm, lấn chiếm đất do đó việc thu hồi không thông báo và không đền bù là đúng pháp luật. Vậy cho tôi hỏi: Việc làm của UBND xã và việc trả lời đơn của Phòng TN-MT huyện là đúng hay sai? Việc chuyển nhượng của tôi có đúng pháp luật hay khổng?Nếu không thì tại điều luật nào? Nếu việc chuyển nhượng sai thì tôi có bị thu hồi đất không?
Câu hỏi thứ nhất của bạn là: Việc làm của UBND xã và việc trả lời đơn của Phòng TN-MT huyện là đúng hay sai? Theo UBND xã thì đất của bạn là đất bỏ hoang lại không đăng ký quyền sử dụng đất nên bị thu hồi không thông báo là hoàn toàn đúng pháp luật. Điều này là không đúng vì: Căn cứ theo khoản 2 Điều 29 Nghị định 69/2009/NĐ-CP ngày 13/08/2009 của Chính Phủ quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư quy đinh về việc thông báo thu hồi đất như sau: “ Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thông báo thu hồi đất hoặc ủy quyền cho Ủy ban nhân dân cấp huyện thông báo thu hồi đất ngay sau khi giới thiệu địa điểm đầu tư; trường hợp thu hồi đất theo quy hoạch thì thực hiện thông báo sau khi quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất hoặc quy hoạch xây dựng đô thị, quy hoạch xây dựng điểm dân cư nông thôn đã được xét duyệt và công bố. Nội dung thông báo thu hồi đất gồm: lý do thu hồi đất, doanh thu và vị trí khu đất thu hồi trên cơ sở hồ sơ địa chính hiện có hoặc quy hoạch chi tiết xây dựng được duyệt và dự kiến về kế hoạch di chuyển. Việc thông báo thu hồi đất được thực hiện trên phương tiện thông tin đại chúng của địa phương và niêm yết tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất, tại địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư có đất thu hồi” Như vậy, việc thu hồi đất phải được thông báo trên các phương tiện thông tin đại chúng của địa phương và được niêm yết tại trụ sở Uỷ ban nhân dân cấp xã nơi có đất, tại địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư có đất thu hồi. UBND xã không thông báo cho bạn về việc đất của bạn bị thu hồi là không đúng theo quy định của pháp luật. Câu hỏi thứ hai: Việc chuyển nhượng của tôi có đúng pháp luật hay không? Nếu không thì tại điều luật nào? Nếu việc chuyển nhượng sai thì tôi có bị thu hồi đất không? Tại điểm b khoản 1 Điều 119 Nghị định số 181/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ về thi hành Luật Đất đai (đã được sửa đổi, bổ sung theo Nghị định số 17/2006/NĐ-CP ngày 27/1/2006) quy định hợp đồng hoặc giấy tờ khi người sử dụng đất thực hiện các quyền chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại, thừa kế, tặng cho quyền sử dụng đất, thế chấp, bảo lãnh, góp vốn bằng quyền sử dụng đất phải có chứng nhận của công chứng nhà nước hoặc chứng thực của Uỷ ban nhân dân xã, phường, thị trấn hoặc xác nhận của Ban quản lý khu công nghiệp, khu kinh tế, khu công nghệ cao…Như vậy thì hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất phải được công chứng hoặc chứng thực thì mới phát sinh hiệu lực pháp luật. Tuy nhiên, theo quy định tại khoản 2 Điều 401 BLDS năm 2005 thì “hợp đồng không bị vô hiệu trong trường hợp có vi phạm về hình thức, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác”. Điều này có nghĩa là tuy việc mua bán đất của gia đình bạn với người hàng xóm không được chứng thực tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhưng hợp đồng mua bán này chỉ vô hiệu về mặt hình thức chứ không bị vô hiệu về mặt nội dung của hợp đồng. Điều 134 Bộ luật dân sự năm 2005 quy định về trường hợp giao dịch dân sự vô hiệu do không tuân thủ quy định về hình thức như sau: Trong trường hợp pháp luật quy định hình thức giao dịch dân sự là điều kiện có hiệu lực của giao dịch mà các bên không tuân theo thì theo yêu cầu của một hoặc các bên, Toà án, cơ quan nhà nước có thẩm quyền khác quyết định buộc các bên thực hiện quy định về hình thức của giao dịch trong một thời hạn; quá thời hạn đó mà không thực hiện thì giao dịch vô hiệu. Vì vậy, trong trường hợp này gia đình bạn và bên bán đất cần đi làm thủ tục công chứng hoặc chứng thực giấy tờ về việc mua bán đất để việc mua bán đất tuân thủ theo đúng quy định của pháp luật. Việc nhà bạn có bị thu hồi đất hay không phải căn cứ vào chủ trương quy hoạch đất tại địa phương bạn. Về điều kiện để được bồi thường về đất thì tại khoản 1 Điều 14 Nghị định 69/2009/NĐ-CP ngày 13/08/2009 của Chính Phủ quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư quy đinh về việc thông báo thu hồi đất quy định: “ Nhà nước thu hồi đất của người đang sử dụng có đủ điều kiện quy định tại các khoản 1, 2, 3, 4, 5, 7, 9, 10 và 11 Điều 8 Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03 tháng 12 năm 2004 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất (sau đây gọi là Nghị định số 197/2004/NĐ-CP) và các Điều 44, 45 và 46 Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25 tháng 5 năm 2007 của Chính phủ quy định bổ sung về việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai (sau đây gọi là Nghị định số 84/2007/NĐ-CP) thì được bồi thường; trường hợp không đủ điều kiện được bồi thường thì Ủy ban nhân dân cấp tỉnh xem xét để hỗ trợ…” Tại khoản 1, 2, 3 và 4, Điều 8 Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 3/12/2004 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất quy định người bị Nhà nước thu hồi đất, có một trong các điều kiện sau đây thì được bồi thường: 1. Có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật về đất đai. 2. Có quyết định giao đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật về đất đai. 3. Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất ổn định, được UBND xã, phường, thị trấn xác nhận không có tranh chấp mà có một trong các loại giấy tờ sau đây: - Những giấy tờ về quyền được sử dụng đất đai trước ngày 15/10/1993 do cơ quan có thẩm quyền cấp trong quá trình thực hiện chính sách đất đai của nhà nước Việt Nam Dân chủ cộng hoà, Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hoà miền Nam Việt Nam và Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam; - Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tạm thời được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp hoặc có tên trong sổ đăng ký ruộng đất, sổ địa chính; - Giấy tờ hợp pháp về thừa kế, tặng, cho quyền sử dụng đất hoặc tài sản gắn liền với đất; giấy tờ giao nhà tình nghĩa gắn liền với đất; - Giấy tờ chuyển nhượng quyền sử dụng đất, mua bán nhà ở gắn liền với đất ở trước ngày 15/10/1993, nay được Uỷ ban nhân dân cấp xã xác nhận là đất sử dụng trước ngày 15/10/1993; - Giấy tờ về thanh lý, hoá giá nhà ở, mua nhà ở gắn liền với đất ở theo quy định của pháp luật; - Giấy tờ do cơ quan có thẩm quyền thuộc chế độ cũ cấp cho người sử dụng đất. 4. Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất có một trong các loại giấy tờ quy định tại khoản 3 Điều này mà trên giấy tờ đó ghi tên người khác, kèm theo giấy tờ về việc chuyển nhượng quyền sử dụng đất có chữ ký của các bên có liên quan, nhưng đến thời điểm có quyết định thu hồi đất chưa thực hiện thủ tục chuyển quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật, nay được UBND cấp xã xác nhận là đất không có tranh chấp. Như vậy, nhà nước chỉ tiến hành bồi thường khi gia đình bạn thỏa mãn một trong các điều kiện nêu trên. Ở đây, bạn có nói năm 1990 bạn có mua một ngôi nhà và toàn bộ đất xung quanh của người hàng xóm có giấy tờ viết tay nhưng không có xác nhận của chính quyền địa phương. Như vậy, giấy tờ viết tay đó chính là Giấy tờ chuyển nhượng quyền sử dụng đất, mua bán nhà ở gắn liền với đất ở trước ngày 15/10/1993. Bạn cần xin xác nhận của Uỷ ban nhân dân cấp xã xác nhận là đất đó là đất sử dụng trước ngày 15/10/1993 và đồng thời xin xác nhận là đất không có tranh chấp thì bạn sẽ được bồi thường nếu đất bị thu hồi. Nguồn: Công ty Luật Vinabiz/ Nguoiduatin.vn