Tuyên bố một người mất năng lực hành vi dân sự được pháp luật quy định như thế nào? Chị gái tôi bị tâm thần từ khi sinh ra do bị nhiễm chât́ độc dioxin, có giấy tờ bệnh viện tâm thần chứng nhận chị tôi bị tâm thần và các giấy tờ liên quan khác. Hiện nay gia đình tôi muốn bán nhà nhưng họ yêu cầu phải có Quyết định của tòa án về việc chị tôi bị tâm thần. Vậy thủ tục như thế nào?
Về việc tuyên bố một người mất năng lực hành vi dân sự gia đình bạn có thể làm thủ tục yêu cầu tòa án ra quyết định tuyên bố chị bạn là người mất năng lực hành vi dân sự theo các căn cứ pháp lý sau đây: Ðiều 22 Bộ luật dân sự 2005 quy định: ”Khi một người do bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi của mình thì theo yêu cầu của người có quyền, lợi ích liên quan, Tòa án ra quyết định tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự trên cơ sở kết luận của tổ chức giám định”. Khoản 1 Điều 376 Bộ luật tố tụng dân sự 2015 quy định quyền yêu cầu tuyên bố một người mất năng lực hành vi dân sự như sau: “Người có quyền, lợi ích liên quan, cơ quan, tổ chức hữu quan có quyền yêu cầu Tòa án tuyên bố một người mất năng lực hành vi dân sự hoặc bị hạn chế năng lực hành vi dân sự hoặc có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi theo quy định của Bộ luật dân sự.” Thẩm quyền giải quyết yêu cầu tuyên bố một người mất năng lực hành vi dân sự được quy định tại điểm a khoản 2 Điều 39 Bộ Luật tố tụng dân sự 2015: “Thẩm quyền giải quyết việc dân sự của Tòa án theo lãnh thổ được xác định như sau: a) Tòa án nơi người bị yêu cầu tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự, bị hạn chế năng lực hành vi dân sự hoặc có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi cư trú, làm việc có thẩm quyền giải quyết yêu cầu tuyên bố một người mất năng lực hành vi dân sự, bị hạn chế năng lực hành vi dân sự hoặc có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi;” Trong thời hạn chuẩn bị xét đơn yêu cầu, theo đề nghị của người yêu cầu, Tòa án có thể trưng cầugiám định pháp y tâm thần đối với người bị yêu cầu tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi (Chính là giấy xác nhận của bệnh viện tâm thần về việc chị bạn bị tâm thần do nhiễm chât́ độc dioxin như bạn đã nêu) theo quy định tại Điều 377 Bộ luật tố tụng dân sự 2015. Đơn yêu cầu Toà án tuyên bố một người mất năng lực hành vi dân sự phải có đủ các nội dung quy định tại khoản 2 Điều 362 của Bộ luật tố tụng dân sự 2015: - Ngày, tháng, năm làm đơn; - Tên Tòa án có thẩm quyền giải quyết việc dân sự; - Tên, địa chỉ; số điện thoại, fax, địa chỉ thư điện tử (nếu có) của người yêu cầu; - Những vấn đề cụ thể yêu cầu Tòa án giải quyết và lý do, mục đích, căn cứ của việc yêu cầu Tòa án giải quyết việc dân sự đó; - Tên, địa chỉ của những người có liên quan đến việc giải quyết việc dân sự đó (nếu có); - Các thông tin khác mà người yêu cầu xét thấy cần thiết cho việc giải quyết yêu cầu của mình; - Người yêu cầu là cá nhân phải ký tên hoặc điểm chỉ, nếu là cơ quan, tổ chức thì đại diện hợp pháp của cơ quan, tổ chức đó phải ký tên và đóng dấu vào phần cuối đơn; trường hợp tổ chức yêu cầu là doanh nghiệp thì việc sử dụng con dấu được thực hiện theo quy định của Luật doanh nghiệp. Sau khi thụ lý, tòa án tiến hành xét đơn yêu cầu. Toà án có thể chấp nhận hoặc không chấp nhận đơn yêu cầu tuyên bố một người mất năng lực hành vi dân sự. Trong trường hợp chấp nhận đơn yêu cầu thì Toà án ra quyết định tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự. Để biết thêm các quy định khác về việc tuyên bố một người mất năng lực hành vi dân sự bạn có thể tham khảo tại Bộ luật tố tụng dân sự 2015.