O'zbekiston xalqi o'z huquqini biladimi? Uni talab qila oladimi?
"Ijtimoiy fikr" markazi xulosasiga ko'ra, O'zbekiston aholisining 97 foizi huquqiy chora-tadbirlardan xabardor, huquqiy savodxonlik osh
Jamoatchilik fikrini o`rganuvchi “Ijtimoiy fikr” markazi navbatdagiso’rov natijalarini e’lon qilgan. Unga ko’ra, O`zbekiston prezidentitashabbusida o`tkazilayotgan huquqiy islohotlarni 90 foiz aholi e’tirof etmoqda. “Ijtimoiy fikr” xulosasiga muvofiq, inson huquqlari bo`yicha xalqarodeklaratsiyaning 60 yilligi munosabati bilan amalga oshirilayotgan chora-tadbirlardanaholining deyarli barcha qatlamlari xabardor, huquqiy savodxonlik oshmoqda. Biroqtanqidchilar nazarida “Ijtimoiy fikr” markazi davlat buyurtmasini bajargan,amalda vaziyat butunlay boshqa. So`rovda O`zbekiston prezidentining2008 yildan boshlab kuchga kirgan “O`lim jazosini bekor qilish” va “Qamoqqa olishsanksiyasini sudlar vakolatiga o`tkazish”ga doir qarori, shuningdek, insonhuquqlari bo`yicha xalqaro deklaratsiya qabul qilinganining 60 yilligiyuzasidan O`zbekistonda rejalangan tadbirlarga aholi munosabati o`rganilgan. Xulosa esa shunday: so`rovda qatnashganlarning 90 foizdan ko’piprezident qarorlarining inson huquqlarini ta`minlashda muhim ahamiyat kasbetishini e`tirof etgan. “Ijtimoiy fikr”ga ko`ra, aholining xalqaro huquq borasidagixabardorligi oshmoqda, inson huquqlari deklaratsiyasi munosabati bilano`tkazilayotgan chora-tadbirlardan 97 foiz aholi xabardor, kamida 50 foiz aholiesa inson huquqlari deklaratsiyasi matni bilan tanish. Huquq himoyachilari markaz xulosalarini yolg’on debbaholamoqda. Inson huquqlari tashabbus guruhi rahbari Surat Ikromovningaytishicha, qamoqqa olish sanksiyasining sudlar vakolatiga o`tishi amaldagitajribani o`zgartirmagan. “Odamlarga biror ayb qo`ymasdan, sudyaga olib kirishadi,sudya ularni biror aybi bo`lmasada ma`muriy javobgarlikka tortib, 10-15kunlik qamoqqa hukm qiladi. Albatta, sudya bunday qarorni Milliy XavfsizlikXizmati yoki Ichki Ishlar Vazirligi bosimi ostida qabul qiladi. Hibsxonadaularga nisbatan jinoiy ish qo`zg`atish uchun qiynoq qo`llanadi”, - deydiIkromov. Uning aytishicha, o`lim jazosi haqidagi qaror ijobiy,samarali. Sud mustaqilligi ta`minlanmagan mamlakatda begunoh odamlarningo`limga hukm qilinish ehtimoli kuchli. Ijtimoiy markaz aholining huquqiy savodxonligi, jumladan,xalqaro huquq normalaridan xabardorlik o`smoqda deya xulosa qiladi. “Xalqaro qonunlarga ko`ra ko`rilsin, desangiz sudya,prokurorning o`zi hech narsani tushunmasa, oddiy aholi haqida nima deyishmumkin? Masalan, uyiga militsiya kirib kelayapti--qonunga ko`ra mumkin emas! Nimaqilishsa qilishayapti, oddiy odamlar, xalq bilmaydi o`z huquqini. Bu narsalarhatto oliygohlarda o`tilmasa, qanday qilib oddiy aholi bilishi mumkin. Shuningo`zi “Ijtimoiy fikr” xulosasining yolg`onligini ko`rsatadi ”, - deydi SuratIkromov. Qiynoqlarga tezkor javob berish guruhining analitik-tahlilmarkazi vakili Suhrob Ismoilov fikriga ko`ra, keyingi paytda o`zbek matbuotinson huquqlari mavzusiga ko’proq o`rin bermoqda, biroq bunday targ`ibotaholiga yetib bormaydi, maqsadga erishish uchun mamlakatda inson huquqlaribuzilayotganini ko`rsatish kerak. “Faqat shundagina jmiyatda, har bir fuqaroda insonhuquqlariga, erkinligiga munosabati o`zgarib boradi. Targ`ibotning faqat yaxshitomonlarni ko`rsatish bilan olib borib bo`lmaydi”, - deydi u. Suhrob Ismoilov so’zlariga ko`ra, “Ijtimoiy fikr” markazininghuquqiy faollik haqidagi xuloslari shubhali, O`zbekistonda teskari jaryonkuzatiladi. “O`z huquqlarini talab qilish madaniyati shakllanmagan,odamlar ziddiyatga borishdan ko`ra aylanib o`tishni afzal biladi. O`z haqinitalab qilayotgan kishilar nafaqat davlat idoralari bosimiga uchrashi, balkiatrofdagilar, jamiyat tomonidan ham qoralanishi tufayli ziddiyatga borishnixohlashmaydi, boshqa yo`llar qidiradi”, - deydi Ismoilov. Sharhlovchilar ta’biricha, “Ijtimoiy fikr” markazi haqiqyvaziyatni ko`rsatish uchun emas, davlat buyurtmasini bajarish uchun so’rivo’tkazgan.