Markaziy Osiyo: Terrorizmga erkinlik va imkoniyat bilan javob berish kerak
Kelajak tinch va barqaror bo'lsin desak, yoshlarga g'amxo'rlik qilish kerak. Ularni o'z hayotini va jamiyatni qadrlashni o'rgansin, erkin va teran fikrlay olsin, deydi taniqli ekspert.
VASHINGTON — "Ozodlik" radiosi bergan xabarlarga ko'ra, Toshkentda Amerikadan qaytgan bir necha shaxs ekstremizmga aloqadorlikda ayblanib yaqinda hibsga olingan. Xorijda yashab kelganlar bosim ostida ekani yangilik emas. Respublika xavfsizlik organlari yillar davomida ularni yaqindan kuzatib, tazyiqqa olib keladi. Turk litseylarini bitirganlar, taqvodor va namozxon yoshlar, o'zga yurtda soqol o'stirish yoki hijob kiyishni odat qilganlar, ijtimoiy tarmoqlarda islom haqida ochiq fikr bildirib, turli oqimlar va harakatlarni olqishlaganlar - hukumat ularga ehtimoliy tahdid manbai sifatida qaraydi. Afsuski, bugun bu faqat O'zbekistonga xos manzara emas. Erkin jamiyatlar sifatida tanilgan G'arb davlatlarida ham dindor yoshlar mutaassiblik tomon ketmayotganmikan degan xavotir, gumon kuchli. Amerika va Yevropada o'nlab xorijliklar ekstremizmda ayblanib qamoqda, xususan, Nyu-York shahrida kamida besh o'zbek shunday ayblov bilan panjara ortida. "Islomiy davlat" va boshqa terrorchi guruhlarga qarshi kurash AQSh tashqi siyosati markazida turgan masala ekan, Vashingtonning musulmon-avtoritar mamlakatlarda diniy erkinlik targ'iboti susaygan. Kongressga maxsus komissiya topshiradigan yillik hisobotdagi tavsiyalar deyarli chetga surilgan. Ularda, asosan, yosh avlod bilan shug'ullanish, ular egri yo'lga kirmasligi uchun zarur sharoit yaratib berish xususida gap ketadi. O'zbekiston va qo'shni davlatlarda rahbariyat shunday izoh beradi: farovon yashash uchun sharoit yaratilgan; chet elga ketayotganlar qattiq mehnatdan qochayotgan shaxslar; tezda boyib olaman degan tasavvur bilan bilib-bilmay turli to'dalarga ergashayotgan insonlar. Bosim ostiga olingan yoshlar esa vatanda halol tirikchilik qilib yurganida ham xavfsizlik organlari ularga tinchlik bermaganini aytadi. O'zbeklar, tabiiyki, Markaziy Osiyodagi eng yirik elat. Tojiklar va qirg'izlardan keyingi o'rinda qozoqlar. Turkmanistondan deyarli hech kim yo'q. Turkman terrorchilar deganda Iroq va Yaqin Sharqning boshqa qismlaridan chiqqan etnik turkmanlar tushuniladi. Noa Taker o'z tahlilida yana bir narsaga urg'u beradi: markaziy osiyoliklar "Islomiy davlat"ga qaraganda, unga qarshi urushayotgan to'dalarda ko'proq. O'zbekiston va Tojikiston hukumatlarining dindorlarga o'tkazayotgan bosimi terrorchilar uchun targ'ibot quroli. Qolgan davlatlarda "Islomiy davlat" propagandasi deyarli sezilmaydi. Biroq Qozog'istonga xos bir fenomena kuzatiladi. "Islomiy davlat" targ'ibot videolarida qozoq bolalarni ishlatadi. Maqsad - tizim xalqaro, nafaqat Yaqin Sharq, balki Markaziy, Janubiy, Janubi-sharqiy va Sharqiy Osiyoni qamraydi, a'zolar dunyoning har chekkasidan kelmoqda, deya reklama qilish. Qozoq bolalari, jangarilar nazarida, global chehraga ega. Noa Taker sobiq sovet o'lkalariga xos yana bir masala haqida gapiradi. Aholi orasida konspiratsion nazariyalar, fitnalarga ishonch kuchli. Shu qadar kengki, hatto ziyoli qatlam va hukumatdagilar ham turli to'qimalarga laqqa tushgan. "Islomiy davlat" - Amerika yoki Isroil tomonidan yoki ular birga tuzgan va musulmon dunyosiga qarshi qaratilgan kuch degan qarash ko'p quloqqa chalinadi. Ijtimoiy tarmoqlardagi muhokamalarni yaqindan kuzatsangiz, xorijdan, jumladan, Rossiyada asoslangan saytlar, shuningdek, mahalliy manbalar ham konspiratsiyalarga asoslangan nazariyalar tarqatayotganini ko'rasiz. Qora ishlar ortida G'arbning o'z turibdi, erkinlik va demokratiya propagandasiga ham, terrorizm va unga qarshi kurashga ham ming lan'at degan so'kishlarni o'qiysiz. Hukumat o'z siyosatini xohlaganicha asoslashi mumkin, deydi Noa Taker singari ekspertlar, lekin yillar davomida shuni tushunib yetdikki, huquq va qonun ustuvor, adolat va oshkoralik bor jamiyatlar o'z fuqarolaridan dindorligi uchun shubhalanmaydi. Yoshlarni qilmishi uchun emas, fikri va e'tiqodi uchun qamayverish mamlakatni zulmat tomon yetaklaydi. Ruhan yakkalanib qolgan, umidsizlangan yoshlar ko'p va ular dinga berilib, o'ziga panoh va hayotiy mazmun izlaydi. Ularni qutqarish kerak, qamash bilan muammo hal bo'lmaydi, deydi Taker. Dunyoning qayerida bo'lmasin, hukumatlar mana shu reallikni anglashi, jamoatchilik bilan bu borada ishlashi kerak, deydi u. Navbahor Imamova - "Amerika Ovozi"ning yetakchi multimedia jurnalisti. turkumidagi teledasturlar muallifi. Ko'rsatuvlar taqdim etish bilan birga prodyuser, muxbir va muharrir. O'zbekistonda akkreditatsiyadan o'tgan yagona amerikalik jurnalist. "Amerika Ovozi"da 2002-yildan beri ishlaydi. Jurnalistik faoliyatini 1996-yilda O'zbekiston radiosining "Xalqaro hayot" redaksiyasida boshlagan. Jahon Tillar Universiteti Xalqaro jurnalistika fakultetida dars bergan. Ommaviy axborot vositalari bo'yicha bakalavrlikni Hindistonning Maysur Universitetidan , magistrlikni esa AQShning Bol Davlat Universitetidan olgan. Shuningdek, Garvard Universitetidan davlat boshqaruvi va liderlik bo'yicha magistrlik diplomiga ega. Jurnalistik va ilmiy materiallari qator xalqaro manbalarda chop etilgan. Amerikaning nufuzli universitetlari va tahlil markazlarida so'zlab, ma'ruzalar o'qib keladi. "Amerika Ovozi" oltin medali sohibi. Tashkilotda gender va jurnalistika bo'yicha kengash raisi. Toshkent viloyati Bo'stonliq tumani Qo'shqo'rg'on qishlog'ida ziyoli oilasida ulg'aygan.