Qo'shni davlatlar Qirg'izistondan o'rnak olsin, deydi AQSh bosh diplomati
AQSh Markaziy Osiyoda demokratiya targ'ibotini ustuvor vazifa deb belgilagan. Davlat kotibi muovini Robert Bleyk bilan suhbatda bo'ldik.
"Amerika Ovozi" AQShning mintaqaga nisbatan bugungi siyosati uchun mas’ul Robert Bleyk bilan muloqotda bo’ldi. Bleyk Davlat departamentida Janubiy va Markaziy Osiyo masalalari bo’yicha byuro rahbari. Avvalo suhbat uchun vaqt topganingizdan minnatdormiz, janob Bleyk. Prezident ObamaQirg’izistonni “saylov muvaffaqiyatli o’tdi” deb tabriklar ekan,“Amerika bu demokratik yutuqqa erishish uchun faol hissa qo’shdi” dedi. Vashington aynan nima qildi? Prezident aytganidek, biz Qirg’izistonda demokratiyani quvvatlash uchun 5 million dollar ajratdik. Birinchidan biz nomzodlar orasidagi 9 teledebatga homiylik qildik.Mamlakat bo’ylab yoshlarni saylovga jalb qilish uchun informatsion kampaniya, targ’ibot ishlari olib bordik. Markaziy Saylov Komissiyasiga texnik masalalarda maslahat berib turdik.Shuningdek, sudya va advokatlarning malakasini oshirdik, toki ular saylovdan tushgan shikoyatlarni qonuniy ravishda ko’rib chiqsin, norozi fuqarolar arzini eshitsin, ularni himoya qilsin. Saylov iloji boricha bir tartibda o’tishi uchun hissa qo’shdik degan umiddamiz. Janubiy viloyatlar O’sh va Jalol-Obodda odamlar saylov haqida u qadar ijobiy fikrda emas. Ayniqsa o’zbek aholi orasida ishonch deyarli yo’q. “Amerika Ovozi” bilan gaplashgan odamlar iyun oyidagi qonli voqealarda hujjatlaridan ayrilib, saylovda ovoz bera olmaganini, ayrimlar esa ovoz berishga majburlanganini aytayapti. “Ota-Yurt” kabi millatchi partiyalar odamlarni qo’rqitib, ovoz olgani haqida ma’lumotlar bor. AQSh kuzatuvchilari sizga bunday hollar haqida informatsiya berishdimi? Biz bu haqda eshitmadik. Aksincha, bizga ma’lum bo’lishicha, butun mamlakat bo’ylab erkin ovoz berilgan. Zo’ravonlik hollari kuzatilmagan. Fuqarolarning 56 foizi ovoz bergan. Bu past raqam emas. Yevropada Xavfsizlik va Hamkorlik Tashkiloti va boshqa xalqaro kuzatuvchilar ham u qadar jiddiy muammolarni ko’rmagan. Eng ko’p uchragan muammo bu saylovchilar ro’yxati eski ekani bo’ldi. Majburan yoki bosim ostida ovoz berish hollarini biz ko’rmadik. Qirg’izistonda ko’pchilik “bizda liderlar ko’p, lekin haqiqiy lider, yetakchi yo’q” deydi. Bu saylovlar bilan mamlakat barqaror bo’lib qolmaydi deydi. Bu jamiyatdagi tub muammolar – etnik nafrat, korrupsiya, siyosiy elitadagi jinoiy elementlar va iqtisodiy taqchilik saylov bilan hal bo’lmaydi, deyishadi. Mana siz, Amerika yordamga tayyor, deb aytayapsiz. Qanday strategiya asosida? Menimcha, demokratik tizim bu muammolarga qarshi kurashda yordam beradi.Biz buni quvvatlashda davom etamiz.Roza Otunbayeva, nazarimizda, lider sifatida dadil harakat qilmoqda.Saylov natijasi aniqlanib, koalitsion hukumat vujudga kelgach, ko’p narsa oydinlashadi va AQSh mamlakatda ijobiy o’zgarishlar bo’ladi degan umidda. Demokratik jarayonlar samara bersa, bu mintaqadagi boshqa xalqlarga ham o’rnak bo’ladi. AQShning Manasdagi tranzit markazi, havo harbiy kuchlari, saylovoldi kampaniyasida ko’p tilga olindi. Parlamentdan joy oladigan “Ota-Yurt” partiyasi rahbari Qamchibek Tashiyev Amerika bazasiga o’rin yo’q, ularni chiqarib yuborish kerak deyapti. Vashington Qirg’izistonning bunday qarashdagi rahbarlari bilan gaplashishga qanchalik tayyor? Bizga ayon bo’lishicha,Tashiyev oldin parlamentdagi boshqa partiyalar bilan maslahatlashib, keyin bir qarorga kelishini aytayapti. Pokistonda transport va ta’minot yo’nalishlari xavf ostida ekanini hisobga olsak, Afg’onistondagi harakatlar uchun hozir Markaziy Osiyo orqali o’tadigan ta’minot tizimlari juda muhim, shunday emasmi? Manasdan asosan harbiylar o’tadi. Pokiston orqali asosan yuk olib o’tiladi. Oldingi savolingizga kengroq javob bersam. Biz Qirg’iziston bilan Manas va boshqa jamiki masalalarda gaplashishga tayyormiz. Yangi hukumat istasa, biz muzokaraga hozirmiz. Bizning pozitsiyamiz shuki, Manas Afg’onistondagi harakatlarimiz samarasi uchun xizmat qilmoqda va Afg’onistonda tinchlikka erishilsa, bu Markaziy Osiyo xalqlari uchun ham muhim. Afg’oniston va Pokiston jangarilardan tozalansa, bu Qirg’izistondek yaqin davlatlarga ham foyda. Qirg’izistonda Rossiyaga moyil koalitsiya vujudga kelishi mumkin. Bu aloqalarga qanchalik ta’sir qiladi? Rossiyaga moyillik, bizning nazarimizda, Amerikaga qarshilik degani emas. Biz yaqin o’tmishda Rossiya bilan Qirg’iziston bobida hamkorlikni oshirdik va bu borada birgalikda ishlay olamiz. Rossiya ham Afg’onistonda tinchlik bo’lishini istaydi. Siz va boshqa mutasaddilar Qirg’iziston demokratiya bobida qo’shni davlatlarga o’rnak bo’la oladi deb kelayapsiz.Bu bilan mintaqadagi boshqa respublikalar demokratik jihatdan ancha orqada deb ochiq aytayapsiz, shundaymi? Yo’q, aytmoqchimizki, biz demokratiya butun region bo’ylab keng qanot yozishini istaymiz. Inson huquqlari qadrlanishini xohlaymiz. Bu borada xalqlarga yordam berish bizning prioritetlarimizdan biri.Bu ochiq va davlatlarni hurmat qiladigan siyosat. Gapimiz shuki, demokratiya avvalo sizning manfaatingiz uchun xizmat qiladi. Mintaqa barqaror, farovon va xalqlar rahbarlardan rozi bo’lishi uchun demokratik qadamlar tashlash kerak. Siz Amerika va regiondagi davlatlar orasida samimiy va mushtarak manfaatlarga asoslangan muloqot yuzaga kelmoqda deb kelasiz. Inson huquqlarini qadrlash ham mushtarak manfaat, shunday emasmi? Fikrimizcha, shunday. So’rayotganimning sababi, ayni damda O’zbekistonda “Amerika Ovozi” jamoatchi muxbiri sudlanmoqda. Unga o’z materiallari orqali jamoat xavfsizligi va tartibiga xavf solganlik aybi qo’yilmoqda. Yana ko’plab shaxslar, hukumatni tanqid qilgan yoki siyosatni savolga tutgan fuqarolar qamoqda yoki tazyiq ostida. Amerika bu borada xavotir bildirib keladi, lekin o’sha siz aytgan samimiy muloqotlarda O’zbekiston tomonga buni qanday qilib tushuntirayapsiz? Abdumalik Bobayev ishi haqida gapirayapsiz, shundaymi? “Amerika Ovozi”ga besh yildan beri ishlab kelayotgan, professional faoliyat yuritgan bu shaxsning jinoyatga tortilishi bizni juda xavotirlantirmoqdaMatbuot va so’z erkinligisiz biror jamiyat oldinga siljimaydi. Bobayevning maqolalari hech kimga tahdid solmaydi. Matbuotga erkinlik berish O’zbekiston hukumati uchun foyda keltiradi, ayniqsa agar chet eldan sarmoya oqimi oshishini istasa. Sarmoyadorlar erkinlik va oshkoralikni xush ko’radi, ularsiz investitsiya kiritishni xohlamaydi. AQSh 2011 yilda Afg’onistondagi qo’shinlarini olib chiqa boshlaydi. Bu bilan Vashingtonning dunyoning bu qismlariga nisbatan siyosati ham o’zgaradi deya olamizmi? Prioritetlar demoqchiman. Afg’onistondan qachon chiqishimizni u yerda kelasi yilgacha nimaga erisha olishimiz hal qiladi. Biz mamlakatni birdaniga tark etmaymiz. Buni prezident ham, u yerdagi qo’mondon - general Deyvid Petreus ham aytib kelmoqda. Maqsad Afg’oniston va Pokistonda Al-Qoida va uning hamkorlarini ildizi bilan yo’qotish. Amerika yana qanday prioritetlarga ega? Katta maqsadlar... Ulardan biri Markaziy Osiyo orqali va mintaqa bo’ylab savdo yo’llari vujudga kelishiga hissa qo’shish. Mintaqani shimol va janub bilan bog’lash, energetik va boshqa boyliklarni jahon bozoriga olib chiqishda yordamlashish. Xavfsizlikni ta’minlash yo’lida hamkorlik qilish. Amerikadan sarmoya olib kirish uchun sharoit hozirlash. Inson huquqlari, demokratiya va fuqaro jamiyati targ’iboti va boshqa juda ko’plab maqsadlar. Biz bu sohalarning barchasi xususida davlatlar bilan gaplashayapmiz va qo’ldan kelgancha harakat qilayapmiz. Katta rahmat, janob Bleyk. Sizga ham rahmat, juda mamnun bo’ldim. How do you define their presidency so far? # # # # Navbahor Imamova - "Amerika Ovozi"ning yetakchi multimedia jurnalisti. turkumidagi teledasturlar muallifi. Ko'rsatuvlar taqdim etish bilan birga prodyuser, muxbir va muharrir. O'zbekistonda akkreditatsiyadan o'tgan yagona amerikalik jurnalist. "Amerika Ovozi"da 2002-yildan beri ishlaydi. Jurnalistik faoliyatini 1996-yilda O'zbekiston radiosining "Xalqaro hayot" redaksiyasida boshlagan. Jahon Tillar Universiteti Xalqaro jurnalistika fakultetida dars bergan. Ommaviy axborot vositalari bo'yicha bakalavrlikni Hindistonning Maysur Universitetidan , magistrlikni esa AQShning Bol Davlat Universitetidan olgan. Shuningdek, Garvard Universitetidan davlat boshqaruvi va liderlik bo'yicha magistrlik diplomiga ega. Jurnalistik va ilmiy materiallari qator xalqaro manbalarda chop etilgan. Amerikaning nufuzli universitetlari va tahlil markazlarida so'zlab, ma'ruzalar o'qib keladi. "Amerika Ovozi" oltin medali sohibi. Tashkilotda gender va jurnalistika bo'yicha kengash raisi. Toshkent viloyati Bo'stonliq tumani Qo'shqo'rg'on qishlog'ida ziyoli oilasida ulg'aygan.