Qozog'iston Markaziy Osiyo taraqqiyotining tayanchi bo'la oladimi?
"Bugun mintaqadagi rivojlanish va uning xavfsizligini ta'minlash ma'suliyati ko'proq iqtisodi rivojlanib borayotgan Qozog'izton zimmasi
AQSh Davlat kotibasi Kondoliza Rays Ostonada Evroosiyo milliy Universteti talabalari bilan bo`lgan uchrashuvida O`zbekiston bilan munosabatlarga to`xtab o`tgan. AQSh Davlat kotibasiga ko`ra, AQSh O`zbekiston bilan, mamlakatdagi mavjud siyosiy tuzim o`zgarishi va yoki o`zgarmasligidan qatiy nazar, munosabatlarini davom ettiradi. “AQSh O`zbekiston hozirgi mavjud siyosiy yo`nalishni rad etadi degan umidda, biroq Islom Karimov o`z yo`nalishini o`zgartirishi va yoki o`zgartirmasligidan qatiiy nazar biz o`zbekistonlik do`stlarimiz bilan ishlashni davom ettiramiz”, - degan Kondoliza Rays. Kondoliza Raysning Qozog`iston prezidenti Nursulton Nazarboyev bilan uchrashuvida AQSh Davlat kotibasi Qozog`iston Markaziy Osiyo respublikalarining rivojlanishi uchun tayanch bo`la olishi haqida umid bildirilgan. Haqiqatda, Qozog`iston mintaqaning rivojlanishi uchun qanday ahamiyat kasb eta olishi haqida o`zbekistonlik kuzatuvchlar turlicha fikrlar bildirishadi. Kuzatuvchi Bahodir Musaevga ko`ra, mintaqaning rivojlanishi uchun bu masuliyatni kimdir bo`yniga olishi kerak. “O`zbekiston o`zining tashqi siyosatdagi va mamlakat ichkarisida ijtimoiy vaziyatning inqirozga yaqinlashishi bois ham mintaqvi etakchilikka davo qilolmaydi. Shuning uchun ham bugun mintaqadagi rivojlanish va uning xavfsizligini taminlash masuliyati ko`proq iqtisodi rivojlanib borayotgan Qozog`izton zimmasiga tushishi kerak, mintaqada boshqa rivojlanib borayotgan nomzod respublika yo`q”, - deydi Bahodir Musaev. Mahalliy kuzatuvchilardan biri Alimardon Annaevga ko`ra, Qozog`iston mintaqa rivojlanishi uchun o`z hissasini qo`shish tashabbusini 2003 yilda Toshkentda ERTB boshqaruvi maslisi o`tgan paytda ham bildirgan. “O`shanda Qozog`iston prezidenti Qozog`iston mintaqa davlatlariga bir milliard dollar miqdorida sarmoya kritishi mumkinligini takidlagan edi, hozirda bu mablag` bir necha barobarga ko`paygan bo`lishi kerak”, - deydi Alimardon Annnaev. Alimardon Annaevga ko`ra hamkorlikdagi to`siqlardan yana biri O`zbekiston va Qozog`iston jamoatchiligi o`rtasidagi aloqalarning ayni paytda uzilib qolganligi ham hamkorlikni yo`lga qoyilishidagi katta to`siqlardan biridir. Shu bilan qatorda O`zbekistondagi ayrim kuzatuvchilar ko`proq hukumat siyosati yuzasidan mushohada yuritayotgan siyosatchilar Qozog`istonnig mintaqa qamrovi uchun salohiyatga egalini rad etishadi. Siyosiy sharhlovchi Tursunboy Qoratoevning aytishicha, Qozog`iston faqatgina Xitoy tomondan kelayotgan tovarlarni O`zbekistonga o`tkazayotgan vositachigina bo`lib qolmoqda. “Bizda chetdan keltirilayotgan mollarga qaram bo`lib qolmaslik uchun harakatlar amalga oshirilmoqda, bu harakatlar ba`zan natija berayotgan, ba`zan natija bermayotgan bo`lishi mumkin, lekin Qozog`istonda bu borada umuman hech qanday harakat olib borilayotgani yo`q. Men Qozog`iston gazetalarini o`qib turaman va u erdagi vaziyat bilan biroz tanishman”,- deydi Tursunboy Qoratoev. Muxolifatdagi Erk partiyasining vakili Baxtiyor Isabek Qozog`istonning iqtisodiy salohiyati yuksalayotganligini etiroflaydi biroq mintaqa etakchisi bo`lishi uchun Qozog`iston hukumati bir qator masalarga etibor berishi lozim deb hisoblaydi. “Jumladan, qo`shni davlatlar bilan barcha jabhadagi aloqalarni, jamoatchilik o`rtasidagi va diplamatik aloqalarni ham jonlantirishi kerak. Bundan tshqari, agar mintaqaviy etakchilikka intilayotgan ekan, bu borada mintaqaning boshqa davlatlari tomonidan bildirilayotgan etirozlarni ham kengfellilik bilan engib o`tishi lozim, bu gegemonlik ko`rinishini olmasligi kerak”,- deydi muxolifat vakili Baxtiyor Isabek. Siyosatshunos Farxod Tolipov esa nafaqat Qozog`istonning balki mintaqadagi boshqa birorta davlatning mintaqa rivojlanishida tayanch bo`la olishiga shubha bildiradi. “Markaziy Osiyo hamkorligi tashkiloti Sank-Piterburgdagi sammitda tugatildi va tashkilot Evroosiyo iqtisodiy hamkorligi tashkilotiga kritildi. Demak, mintaqa respublikalari Rossiya ustunlik qilib turgan birorta yirik tashkilotda mintaqa uchun tayanch bo`la olishadi deyish noto`gri, bu tayanch vazifasini hamisha tashkilotning a`zosi Rossiyagina o`tashi mumkin”, - deb hisoblaydi siyosatshunos Farxod Tolipov. O`zbekistonlik ayrim kuzatuvchilarga ko`ra, Qozog`istonning Rossiya bilan yaqin aloqalari Rossiya ishtirokisiz rivojlanishni maqsad qilgan mintaqa mafaatlariga zarar keltirishi ham mumkin.