Amerikada yashang, ishlang, turmush quring, lekin qonunni buzmang, deydi rasmiylar
“Immigratsiya qonunlari yil-sayin qat’iylashib bormoqda va bu yerda yashab, ishlashga ruxsat olish osonmas".
Qo’shma Shtatlarga har yili minglab sayyoh, mehmon, ishchi-muhojir kelib ketadi. Ba’zilar shu yurtda qolaman, deb o’zini o’tga va cho’qqa uradi. Kimdir jinoyatga qo’l urishdan, soxta nikohga kirishdan ham tap tortmaydi. Amerika rasmiylari qonunga amal qiling, har qanday mushkul vaziyatning qonuniy yechimi bor, deya eslatadi. Oila, nikoh odatda pok rishtani nazarda tutadi. Ikki dilni bog’laydi, yangi hayotga boshlaydi. Ammo soxta nikohlar borki, ham daromad manbai, ham hayot uchun kurash. Rasmiy hisoblarga ko’ra, 2006 yildan beri Qo’shma Shtatlarda taxminan 800 kishi mana shu jinoyat bilan qamalgan. Ogayo shtati prokurori Den Braun joriy yilning yozida ko’rilgan ishni misol qilib keltiradi. “11 kishi, jumladan estoniyalik, belarus va besh o’zbek ustidan hukm o’qildi. Ba’zilari deportatsiya qilindi, qolgani qamoq jazosini o’tab, vataniga jo’natiladi. Bu jinoiy to’da taxminan 15000 dollar evaziga qalbaki nikohlarni uyushtirib turgan. To’da 30, 40, 50 dan ziyod soxta nikoh uyushtirgan bo’lishi mumkin. Buni aniq bilmaymiz. Tergov davom etmoqda”. Soxta nikoh – jinoyat, ammo ba’zilar uchun bu AQShda qolishning eng oson va tez yo’llaridan biri. Odatda vizasi tugab borayotgan muhojir tanishlar orqali Amerika fuqarosini topib, kelishib oladi. Faloncha pul to’laydi va ular turmush quradi. Maqsad esa bir – 2 yildan keyin orziqib kutilgan bir parcha qog’oz, grin kartani qo’lga kiritish. Qarabsizki, keyinroq fuqarolik ham karmonda. Prokuror Den Braun deydiki, muhojir yaxshi hayot istab, intilib yashashga haqli, lekin bu qonunni buzavering degani emas. Prokuror Braun Ogayo shtatida sudlangan o’zbeklar haqida gapirib berar ekan, “bari mehnatkash yigitlar ekanini darrov ko’rdim”, deydi. Biri Katrina to’foni paytida odamlarga yordam ulashgan; uylarni tozalab, tiklash ishlariga hissa qo’shgan. Ammo qing’ir usulni tanlagani pand bergan. Prokurorning aytishicha, bir necha muhojir, jumladan Hasan Salohiddinov, Elbek Saidjonov, Iskandar Toirov, Sobitxon Mirzayev va Jafar Sobirovlar soxta oila qurgan. Yoshi 20-29 orasidagi yigitlar. Ba’zilari student sifatida, boshqalari esa sayyoh bo’lib kelgan. Ishning boshida Hasan Salohiddinov va uning sherigi, estoniyalik Dmitriy Pani turgani aytiladi. “Qonunga ko’ra, soxta nikoh qurib, buning uchun yuzsizlarcha pul olgan Amerika fuqarosiga keskinroq jazo berish lozim. Bu yurtda yashab, ishlashning, vizani uzaytirishning qonunga mos yo’lini qila olmagan immigrantga munosabat boshqacha – moyillik, hamdardlik bor. Albatta, aslida bu ishda jabr tortgan Amerika jamiyatidir”. Jonatan Bartel hibsdagi Jafar Sobirovning advokati. Jafar Amerikadan boshpana so’ramoqda, vatanida ta’qibdan hayiqmoqda. Qabih jinoyatchi emas bu yigitlar. Jafar kelib, AQShdagi hayotga oshiq bo’lgan, vatanida bunday imkoniyatlari yo’q edi-da. Oilasini boqib turgan-da Jafar. Jafar to’g’ri qaror qabul qilganida edi, hozir bu ahvolda bo’lmasdi”. Sud hozirda Jafar Sobirovga boshpana berish-bermaslik ustida o’ylanmoqda. Lekin Amerikaga kelib, jinoyat sodir etib, endi panoh bering deb so’rash ishni sudrashi mumkin. G’alayon, siyosiy tanazzul, iqtisodiy sharoit noqonuniy immigratsiyaga hissa qo’shuvchi omillardan. Bu esa o’z navbatida odam savdosi, fohishalik, soxta nikohlar kabi jinoyatlar uchun muhit hozirlaydi. Prokuror Den Braun “Qirg’izistonda yozda ro’y bergan qirg’indan xabarim bor”, deydi. Minglab odamlar jon saqlab boshqa yurtlarga bosh olib ketgan. Nasiba Tohir "Amerika Ovozi" O'zbek xizmatida 2006-yildan beri ishlab keladi. Boshlovchi, prodyuser, muharrir, teleoperator.