O'zbekistonlik ustalar Santa-Fe festivalida hunarini namoyish etdi
O'zbekistonlik hunarmandlar Amerikadagi bu xalqaro bozorda daromad qilib, vatanda ozmi-ko'pmi odamlarni ish bilan ta'minlayapti.
Amerikaning Nyu-Meksiko shtatidagi Santa-Fe shahrida har yili o’tadigan usta hunarmandlar festivali () nufuzli davra hisoblanadi. Unga taklif qilingan chevar, kashtado’z yoki sozandaning ijodi so’zsiz tan olinadi. Qaysi davlatda bo’lmasin ularning mahsuloti darrov qo’lma qo’l bo’lib ketadi. Bu yilgi yarmarkada O’zbekistondan qatnashdi - eng katta jamoalardan biri. 11-13-iyul kunlari o’tgan tadbirda ustalar bir-biri bilan tanishdi, tajriba almashdi, mahsulotini sotdi, yangi xaridor va hamkorlar topdi va vatanga daromad bilan qaytdi. Bu esa, deydi hunarmandlar, yangi imkoniyatlarga yo’l ochadi. Yangi ish o’rinlari, ta’lim dasturlari, mustaqil faoliyat, erkin nafas va yurt taraqqiyoti uchun hissa degani bu. "Amerika Ovozi" festivalda sakkiz yildan beri qatnashib kelayotgan marg’ilonlik hunarmand bilan suhbatlashdi. “Savdolar bo’layapti, rosa qizigan mahali”. “Xaridor ko’p deng?” “Xaridor ko’p”. “Aynan qaysi mahsulotni yaxshi ko’rib olishayapti?” “Endi, bizniki atlas, adras. Marg’ilondan kelganmiz. Atlas, adrasdan har xil ko’ylaklar, erkak xalatlari, sumkalar, choyshablar, yostig’ jildlar tikkanmiz”. “Necha yildan beri shug’ullanasiz bu kasb bilan? Santa-Fe festivaliga necha yildan beri kelasiz?” “Men o’zim to’qqizinchi avlodman. Dadam, bobomlar shu kasb bilan shug’ullanishgan. Santa-Fega bu yil sakkizinchi yil kelishim”. “Mana shu festivalda qatnashish nimani anglatadi siz uchun? Sizni har yili jalb qilayotgan narsa nima?” “Men o’zim dunyoda juda ko’p shaharlarda bo’lganman. Yaponiyada, Xitoyda, Fransiyada. Lekin Amerikadagi Santa-Fe shahrida tashkil etilgan ko’rgazma aynan shu hunarmandlarni har qo’llab-quvvatlaydi, ham butun dunyodan kelgan hunarmandlar bir-biridan tajriba o’rganadi. Har yili bu yerdagi hamkasblarimdan bir nimani o’rganib ketaman. Bu yerda qiziqish baland. Bizning mahsulotlarimizga e’tibor baland. Shuning uchun yil davomida tayyorlanib yilda bir marta kelamiz Santa-Fega”. “Nimalarni o’rganasiz bu yerdagi hunarmandlardan?” “Endi, bu yerga dunyoning hunarmandlari keladi. Amerikadagi hunarmandlar ham bor. To’qimachilar. Ulardan nusxalar, ranglar... Endi, asosiysi, bozorda rangni aynan bilish kerak, xaridor qanday narsani talab qilayapti bugun. Ana shu narsa juda ko’p yordam beradi”. “Sizdan juda bir taniqli modelyerlar mato xarid qilgan deb eshitdik”. “Hmm! 2005-yilda amerikalik mashhur dizayner Oskar de la Renta bizning matolardan foydalanib o’zining kolleksiyasini yaratgan. Boshqa dizaynerlar ham yaratgan bizning matolardan”. “Mana shu odamlar sizdan mato xarid qilganida u yer-bu yerida sizning ismingiz ham yoziladimi?” “Mening ismim ham ketadi. To’qimachilik bo’yicha bizning oilamiz, Mirzaahmedovlar oilasi to’qimachilik bo’yicha mashhur. Shuni e’tirof etishadi”. “Festival paytida treninglar o’tadi, mashqlar o’tadi. Bularning hammasi ingliz yilida o’tadi. Darslarni, mashqlarni tushunish qanday bo’ldi? Qiynalmadingizmi? Har holda terminologiya boshqa”. “Sakkiz yil oldin Buxoroda turizm markazi bor, shu orqali kelgan edik. Raisa Ahmedovna opa bizni olib kelgandilar. O’zim ingliz tilini bilmayman. Lekin Raisa Ahmedovna seminarlar paytida bizga tarjimonlarni biriktirib beradi. Ular o’zimizdan kelgan tarjimonlar va hunarmandchilik terminlarini yaxshi bilishadi. O’zim sakkiz yildan beri kelgan bo’lsam, ingliz tilini hech o’rganolmadim”. “Mana shu yerdan qaytgandan keyin olingan pulni nimaga sarflamoqchisiz? Bilim bilan qaytasiz, dunyoni ko’rib qaytasiz. Nimalar qilmoqchisiz O’zbekistonda?” “O’tgan yili Santa Feda yaxshi daromad qilgan edim. O’tgan yili o’zimning shahrim haqida bir kitob chiqardim. Shahrimning tarixiga, madaniy meros obyektlariga taalluqli bo’lgan kitob chiqardim hisobimdan. O’zimning markazim ham bor, qo’limda o’ttiz-qirqta ayollar ishlaydi, shularga Amerikadan qaytib borganimdan keyin yana ish beraman. Yangi buyurtmalar olib ketaman AQShdan. Yil davomida ishchilarimni ta’minlashga ham festival katta yordam beradi”. “Qo’lingizda necha ayol, necha erkak ishlaydi? Ular qanday ishlar bilan band?” “Sakson foiz ayollar ishlaydi. Ular to’qimachilikda, ipak tayyorlashda yordam berishadi. Asosan erkaklar og’ir ishlarda, rang bo’yashda. Endi erkaklar ham o’zimning akam, shogirdlarim, qo’ni-qo’shnilarim. Shunday ishlaymiz-da biz”. “Oila boqishga, tirikchilik qilishga kelganda...” “Xudoga shukur, to’y qilayapmiz, mashina olayapmiz, imorat solayapmiz. 2007-yilda Marg’ilonda hunarmandchilik markazini ochgandik. Yil davomida markazimizda tayyorlagan mahsulotimizni yilda bir marta Santa-Fe festivaliga olib kelamiz”. “O’zbekistonda ishlayotganingizda qanday muammolar bilan yuzlashasiz? Sizga qanday yordam kerak?” “Hunarmandchilikni 1997-yildan beri daromad solig’idan ozod qilib qo’ygan. Oilaviy tadbirkorman. Faqat oyda bir marta pensiya jamg’armasiga eng kam ish haqi miqdorida pul to’lab turaman. Qolgan hamma daromad soliqlaridan ozod qilinganmiz. Xomashyo topishda Marg’ilon ipaklar shahri bo’lgani uchun korxonalar bor. Xomashyo bo’yicha muammo yo’q. Amerikadan pulimni olib boraman, korxonadan ipakni sotib olaman, qolganini o’zim qo’limda, bo’yoqda ishlayman. Tabiiy bo’yoqlar bilan ishlayman. Bozordan piyoz po’chog’ini olib kelib, yong’oq po’chog’ida bo’yayman”. “Boshqa viloyatlarda ham hunarmandlar bor. Ular xomashyoni qanday qidirib topadi?” “O’zim Buxoroda ikki yil ishlaganman. Buxoro to’qimachiligi, Buxoro a’lo baxmalini qayta tiklashda qatnashganman. Xivadagi Ichan qal’ada Olloqulixon madrasasida o’quv markazim bor. Surxondaryoning Boysun tumanida markazimiz bor. Mana shu markazlar bir-birimiz bilan aloqa qilib turamiz. Misol uchun, boysunlik hunarmandlarga rang zarur bo’lib qolsa, men bu yerdan Marg’ilondan jo’nataman. Ipak zarur bo’lib qolsa, u yoqqa jo’nataman. Buxorodan ip zarur bo’lib qolsa, Buxorodan olib kelaman. Bir-birimiz bilan rasmiy emas, norasmiy ravishda bog’lanib turamiz. Nima kamchiliklar bo’lsa, bir-birimizga topishib beramiz. Hozir qo’lim qo’limga tegmayapti. Butun Amerika ayollarini ham tayyor kiyim, tayyor ko’ylak, kurtkalar olib kiyim ketishayapti. Nafaqat kiyim, masalan, Nyu-Yorkda katta-katta kompaniyalar bor, shularga buyurtma olganmiz. Divan, kreslo, interyer dizayn uchun ham yetkazib berayapmiz. Dadam aytardilar, ipakka yaqin yursang kam bo’lmaysan, deb. Kam bo’lmadik”. Nasiba Tohir "Amerika Ovozi" O'zbek xizmatida 2006-yildan beri ishlab keladi. Boshlovchi, prodyuser, muharrir, teleoperator.