Yuzma-yuz debatlar - sinov va tanlov maydoni
Saylov kuni yaqinlasharkan, Amerikada prezidentlikka nomzodlar televizion debatlarni boshlab yuboradi. Nomzodlarning hech qanday qog'oz
Amerikada prezidentsaylovi oldidan kechadigan debatlar uzoq tarixga ega bo’lmasa-da, bugunga kelibsaylovoldi kampaniyasining ajralmas qismi. Nomzodlarning hech qandayqog’ozsiz, yuzma-yuz munozara qilishiga nima yetsin. Bahslar nomzodning bilimsaviyasi va shaxsiyatini oshkor etadi. Saylov kuni yaqinlasharkan, Amerikada prezidentlikka nomzodlar televiziondebatlarni boshlab yuboradi. Chunki ovozini kimga berishni bilmay, “o’sha kunbir gap bo’lar” deb yurganlar bir dunyo. Nomzodlar ularni o’zigaqaratishi, unga ovoz berishga ko’ndirishi kerak. Aynan ularning ovozi saylovnatijasini hal qilsa ajabmas. Sentyabr oyiga kelib, xalq nomzodlarni minglab marta eshitgan, ko’rgan. Biroqularning gaplari-yu, esda qolarli iboralarini har yerda ko’rasiz. Teledebatdasaylovchi nomzod olg’a surayotgan dastur va o’zgarishlar haqida ko’p ma’lumotoladi, deydi strateg Piter Fenn: “Ba’zida yetadi axir,siyosatdan charchadik, nomzodlar haqida bilamiz, saylovni o’tkaza qolaylik,degan gaplarni eshitasiz. Vaholanki, nomzodga qancha ko’p savol bersak, baribirkam. So’rang, surishtiring, elakdan o’tkazing”. Nomzodlarning yuzma-yuz bellashuvi debat deb nomlansa-da, aslida ko’proqintevyuni eslatadi. Savol-javob shaklida o’tadi. “Prezidentlikka hamdavitse-prezidentlikka nomzodlar o’rtasidagi bahslarni moderator-vositachi olibboradi. Savollarni ham u beradi. Nomzodlar birma-bir savolga javob beradi. Bir-birini ham so’roqqa tutadi. Jarayonni boshqarib turgan moderator savollarjavobsiz qolmasligini ta’minlashi kerak. Uning vazifasi, vaqtni kuzatish vabo’lar-bo’lmas gaplarni to’xtatib, debatni to’g’ri yo’lga solish”, - deyajarayonni tushuntiradi Amerika Universiteti professori Kendis Nelson. Saylov-oldi bahslarda nomzodlar tashqi va ichki siyosatda so’z talashadi. Oddiyfuqarolar bilan savol-javob tarzida o’tadigan debat ham bor. Teledebatlar 1976 yildanberi har bir saylov oldidan o’tkazib kelinadi. Biroq ilk debat 1960 yildademokrat senator Jon Kennedi va respublikachi vitse-prezident Richard Niksono’rtasida o’tgan. Jons XopkinsUniversiteti professori Ben Ginzberg manzarani shunday tasvirlaydi: “1960 yilda o’tkazilganso’rovga ko’ra, debatni radioda tinglaganlar Richard Nikson yutib chiqdi degan. Teletomoshabinlarni esa Kennedi o’ziga rom etgan. Xullas, Kennedi shaxsiyxususiyatlari bilan ko’pchilik dilini olgan”. Televideniyedan mohirona foydalangan siyosatchilardan biri respublikachi RonaldReygan edi. Uning o’zaro bellashuvda raqibi, qayta saylanishga urinayotganprezident Jimmi Karter oldida bergan savoli saylov natijasini hal etgan bo’lsaajabmas: “Ovoz berayotgandao’zingizdan bir so’rang: Bugun hayotingiz to’rt yil ilgariga qaragandayaxshiroqmi”? Televideniye va internetbugun bir zumda millionlab saylovchiga chiqish imkonini beradi. Debat shundaytadbirki, nomzod poyga qiziyotgan bir paytda so’zi va zehni bilan ulare’tiborini o’ziga qaratishi mumkin. “Nomzodlar yodda qolarliiboralar bilan chiqadi. Axborot vositalari esa ularni qayta-qayta ko’rsatadi,eshittiradi”, - deydi professor Kendis Nelson.