سنڌو درياه جي آبپاشيءَ جي نظام ۾ سيڙپ جي شديد ڪمي آهي، واشنگٽن پوسٽ
ڊاڪٽر هاليپوٽي چيو آهي ته پاڪستان جي ترقيءَ جو جيڪو ماڊل آهي اهوعوام جي بجائي سلامتيءَ تي مرڪوز ٿيل آهي. سندس بقول، جيسيتائين توهان ‘سيڪيورٽي سين ٽرڪ‘ رهندا تيسيتائين چاهي سڄي۽ دنيا جا پيسا آڻيو، توهان مقامي طور تي طويل بنيادن تي مسئلا حل ڪرڻ جي قابل نه ٿا ٿي سگهو
ويب ڊيسڪ — . اخبار چيو آهي ته تازي تاريخ ۾ حڪومتن آبپاشيءَ جي نظام تي وڏي پيماني جي سرمايه ڪاري ڪئي آهي. ادارئي ۾ چيو ويو آهي ته 1927 ۾ آمريڪا جي مسي سيپي درياه ۾ اچڻ واري سيلاب جي هڪ ئي سال کان پوءِ 1928 ۾ فلڊ ڪنٽرول ايڪٽ آيو، جيڪو پنهنجي وقت جو آمريڪي حڪومت جو تاريخ ساز وڏو سرڪاري پراجيڪٽ هو. اخبار وڌيڪ چيو ته چين جي سرڪاري بجيٽ جو هڪ وڏو حصو سيلاب جي انتظام لاءِ خرچ ٿيندو آهي. چين ان مد ۾ 2017 ۾ 144 ارب ڊالر جي سيڙپ ڪئي هئي. ڪاروبار ۽ سيڙپ تي رپورٽ ڪندڙ نامور آمريڪي اداري، بلوم برگ چيو آهي ته دنيا جي ويهن سڀ کان وڏي آباديءَ وارن ملڪن ۾ وڏي پيماني جي سرڪاري پراجيڪٽس ۾ سرمايه ڪاري ۾ پاڪستان صرف مصر کان اڳتي آهي. ملڪ وڌندڙ آباديءَ جي لاءِ گهربل افرااسٽرڪچر تعمير ڪرڻ کان محروم آهي ۽ ڪنهن به قدرتي تباهيءَ سان نبرڻ جي لاءِ تيار ناهي. اخبار لکيو آهي ته تربيلا ۽ منگلا جا پاڻيءَ جا ذخيرا ڪوه هماليه کان ايندڙ مٽيءَ جي ڪري پاڻي ڪٺي ڪرڻ جي صلاحيت وڃائيندا پيا وڃن. صرف تربيلا جي ڍنڍ ۾ پاڻي ڪٺي ڪرڻ جي صلاحيت صرف 57 في صد وڃي بچي آهي، جڏهن ته سيلاب سان منهن ڏيڻ لاءِ پهريان ئي موجود نهري نظام ۽ وڏن بيراجن جي مرمت جي سخت ضرورت آهي. ان تجزئي ۾ مصنف ۽ بلوم برگ جي لاءِ لکڻ واري ڊيوڊ فڪلنگ مطابق، ان جو سبب آبپاشيءَ جي نظام ۾ مرمت ۽ اڏاوت ۾ سيڙپ جي ڪمي، بدعنواني، چئني صوبن ۾ پاڻي ۽ سرمائي جي ورهاست ۾ اختلاف آهن. سنڌ سان تعلق رکڻ واري پاڻيءَ ۽ ماحوليات جي ڪارڪن، ذوالفقار هاليپوٽي وائس آف آمريڪا سان ڳالهائيندي چيو ته بارش زمين جي لاءِ تمام بهتر آهي، زمين کي جيترو پاڻي ملي اهو گهٽ آهي. ليڪن انتظام جي ڪميءَ جي ڪري ماڻهو برسات کي زحمت چوندا آهن. هن چيو ته سندس نظر هن وقت سيٽلائيٽ ذريعي سنڌ جي سيلاب جي صورت هال تي آهي. هن دعوي ڪئي ته ڪنهن به پاڻيءَ نظام کي متاثر نه ڪيو آهي. سندس مطابق، پاڻيءَ صرف پنهنجا رستا بدلايا آهن، جٿي جٿي تجاوزات آهن، جتي قبضا هيا ۽ اهي قبضا هر جاءِ تي ڪيا ويا آهن. هاليپوٽي چيو ته اسان کي ترقياتي ڪم ڪرڻ گهرجن. ليڪن انهن کي ماحول سان مطابقت ڏيڻ کان سواءِ مناسب قدرتي آفتن جي ڪري پيدا ٿيڻ واري تباهيءَ کان نه ٿو بچائي سگهجي. هن ميڪانگ درياه جو مثال ڏنو جيڪو ڪمبوڊيا کان ٿائي لينڊ تائين ستن ملڪن منجهان لگهندو آهي. هن چيو ته انهن ملڪن ۾ سڄو سال برسات پوندي آهي. ليڪن هنن مقامي طور تي اهڙا نظام ٺاهيا آهن ته پاڻي ڪٿان کان گزرندو ۽ سيلاب جي صورت ۾ ريسڪيو جو نظام ڪيئن هوندو. سندس چوڻ مطابق، اها ڳالهه ياد رکڻ جي آهي ته اسان جي ملڪ ۾ پاڻي جوزياده دارومدار گليشئرز جي پگهرڻ تي آهي. هن چيو ته اسان وٽ ڪافي پاڻي آهي، جنهن جي انتظام جي ضرورت آهي. ذوالفقار هاليپوٽي چيو ته دنيا هاڻي ڊيمن جي بجائي ننڊن ننڊن اسٽرڪچرن، رن آف دي ريور پراجيڪٽس ڏانهن وڃي رهي آهي. اسان وٽ ڪافي زمين آهي ۽ اسان ٿورو ڪم ڪري گهڻو پاڻي بچائي سگهون ٿا. سندس چواڻي زراعت، فشريز، واٽر مينيجمنٽ، ماحوليات ۽ لائيو اسٽاڪ جهڙن هڪ ٻئي تي دارومدار رکڻ وارن شعبن متعلق مجموعي پاليسي ٺاهڻ جي ضرورت آهي، ۽ انهن معاملن کي جنگي بنيادن تي ڪرڻ جي ضرورت آهي. هن چيو ته پاڪستان جي ترقيءَ جو جيڪو ماڊل آهي اهوعوام جي بجائي سلامتيءَ تي مرڪوز ٿيل آهي. سندس بقول، جيسيتائين توهان ‘سيڪيورٽي سين ٽرڪ‘ رهندا تيسيتائين چاهي سڄي۽ دنيا جا پيسا آڻيو، توهان مقامي طور تي طويل بنيادن تي مسئلا حل ڪرڻ جي قابل نه ٿي سگهندا.