Oy Verme Yöntemleri Tartışılıyor - 2004-10-31
Amerika'da oy verme işleminin nasıl yapılacağı her eyaletin kendi yasalarına bağlı
Amerikalı seçmenler Salı günü sandık başına gidecek ama avukatlar daha şimdiden bir usulsüzlük yaşanması durumunda devreye girmeye hazır durumda. Avukatların en fazla dikkat edeceği konulardan biri ise Amerika’da son dört yılda giderek yaygınlaşan elektronik oy verme sistemi. Florida’da 2000 yılında delikli kart sistemiyle yaşanan sorunların ardından bir çok eyalet, ileri teknolojiye dayanan oy verme sistemlerine geçti. Bazı bilgisayar uzmanları bu yılki seçimin elektronik oy verme sistemi için önemli bir sınav olacağını düşünüyor. Amerika’da tek bir oy verme sistemi yok. New York kenti gibi bir çok yerde 19’uncu yüzyılda popüler olan ve bugün hala basit ve güvenilir olarak kabul edilen manivelalı oy verme makineleri kullanılıyor. Ohio gibi yarışın başa baş geçtiği bazı eyaletlerde ise dört yıl önce Florida’da seçimin uzun süre belirsiz kalmasına neden olan delikli kartlar kullanılıyor. Ancak bu yıl sandık başına giden Amerikalı seçmenler, daha önce görülmemiş bir yoğunlukla, bilgisayar kullanacak. Eyalet hükümetlerine, seçim alt yapılarını güçlendirmeleri için yaklaşık dört milyar dolar ödenek sağlayan 2002 tarihli federal yasa sayesinde, Amerikalı seçmenlerin yaklaşık üçte biri elektronik ortamda oy verecek. Bu seçmenlerin büyük bir bölümü merkezi Ohio’da bulunan Diebold şirketinin tasarladığı dokunmatik ekranları kullanacak. Şirketin sözcüsü David Bear, bilgisayarlı makinelerin bazı avantajları olduğunu belirtiyor: "Dokunmatik ekranlı oy verme sistemi özel ihtiyaçları bulunan seçmenler açısından çok daha kolay. Kör bir seçmen, bilgisayarın kendisine okuduğu oy pusulası sayesinde yardıma ihtiyaç duymadan oy kullanabilir. Görme zorluğu çeken birisi harfleri büyüterek daha kolay okuyabilir. Ana dili İngilizce olmayan biri için oy pusulasını kendi diline çevirmek çok kolay.” Dokunmatik ekranların bir başka özelliği de bir defadan fazla oy kullanmayı önlemesi. 2000 yılında Florida’nın delikli kart sisteminde birçok oy pusulası yanlışlıkla, iki başkan adayı için de delindi ve seçim sandığına bu biçimiyle girdi. Daha sonra bu oylar geçersiz sayıldı. Bilgisayarlı sistem bir seçmenin böyle oy kullanmasına izin vermiyor; Hatta seçmeni yaptığı hata nedeniyle uyarıyor ve düzeltmesini sağlıyor. Yaklaşık 30 eyalette seçim görevlilerinin dokunmatik teknolojiyi tercih etmesinin belli başlı sebeplerinden biri de bu. Ancak bu teknolojiyi benimsemeyen seçim görevlileri de var. New Jersey eyaleti görevlisi Reed Gusciora kendi eyaletinde sekiz bin’den fazla elektronik oy verme makinesinin kullanılmasına karşı dava açtı. New Jersey’de şu ana kadar dokunmatik ekranlarla ilgili bir sorun yaşanmadı ama Gusciora bu yıl başında diğer eyaletlerde seçmenlerin önseçimlerde yaşadığı zorlukları önlemeye çalıştığını belirtiyor: "Dört bölgenin bu makinelerin kullanımını iptal ettiği California’da sorunlar yaşandı. Pennsylvania’da açık uçlu bir soruya geçtiğinizde adayın diğer partiye kaydığı yönünde bir yargı kararı var. Buna benzer başka örnekler de hesaba katıldığında elektronik oylamanın seçimin güvenilirliğini garanti edip etmediği konusunda soru işaretleri doğuyor.” New Jerseyli yetkili, bilgisayarlarda programlama sorunlarından da kaygı duyuyor ancak kendi eyaletindeki makinelerin kullanılan her oy'un kağıt bir kopyasını çıkarması durumunda kaygısının biraz da olsa azalacağını vurguluyor. Böylece bir seçmenin, bilgisayarın kendi yapmak istedikleri şeyi yaptığından emin olabileceği ve kullanılan oyun bir kopyasının, sonradan bir sorun yaşanması halinde, görevlilerin inceleyebileceği bir biçimde sandığa atılabileceği düşünülüyor. Şu anda, dokunmatik ekranlı ve seçmene oyunun yazılı kopyasını veren sistem sadece Nevada eyaletinde kullanılıyor. Teknolojinin seçim sistemine katkıda bulunabileceğini ancak eski usül, kağıttan bir kanıtın da tamamen terk edilmemesi gerektiğini bir grup bilgisayarcı, ya da adıyla bir internet sitesi kurmuş bulunuyor. Bu grubun başındaki Will Doherty şöyle diyor: "Bir bankamatikten para çektiğinizde makina sadece müşteri için bir kağıt fiş vermekle kalmaz banka için de iki kağıt fiş verir. Bu yöntemi uyguluyorlar çünkü makineyi çalıştıran bilgisayar bozulabilir. Bu nedenle paranın nereye gittiğinden emin olmak için bir kayıt bulunmasını istiyorlar. Oylarımız da herhalde en az banka işlemlerimiz kadar önemlidir.” Peki bu makinelerin bozulma olasılığı nedir? Diebold şirketi ve bu makineleri yapan diğer firmalar güvenilir oldukları konusunda ısrar ediyor. Ayrıca seçimden sonra seçim görevlilerinin her makineden kağıt çıkışı alabileceklerini belirtiliyor. Karşı görüştekiler ise seçmenler tarafından doğrulanamayacağı gerekçesiyle, oy verme işlemi bittikten sonra kağıda basılacak her hangi bir kanıtın yeterli olmayacağını savunuyor. Bilgisayarlı sistemlerin bilgisayar korsanlarının saldırısına karşı korumasız olduğunu söyleyen uzmanlar da var. Rice Üniversitesi bilgisayar profesörü Dan Wallach 2 Kasım’da kullanılacak dokunmatik ekranların yüzde 30’unda kullanılan ve Diebold firmasının tasarladığı yazılımı inceledi ve firmanın şifreleme tekniklerinin yetersiz olduğu sonucuna vardı. Profesör Wallach şöyle diyor: "Gereken ölçüde güvenilir bir yazılım değil. Bu tür yazılımların bir uçakta veya tıbbi bir cihazda kullanılmasına izin verilmez. Las Vegas’ta kullanılan makineler gibi kumar makinelerinin bile standartları daha iyidir.” Dan Wallach, seçimin meşruluğunun tartışılması için ille de bir bilgisayar korsanının kendisini tehlikeye atması gerekmediğini belirtiyor: “İyi bir korsan zaten yakalanmaz” diyen uzman, “eğer Amerikalı seçmen 2 Kasım’da kullandığı sisteme güvenmiyorsa sorun yaşanacak demektir” diyerek devam ediyor. Bunun da, bu yılki gibi çok az farklı bir sonucun beklendiği bir seçimde son derece önemli olduğu belirtiliyor.