Shqipëria, 20 vjet pas rënies së komunizmit
Disa nga figurat kryesore të ngjarjeve të vitit 1990 dhe zhvillimeve të mëpasme japin analizën e tyre mbi ritmet e tranzicionit
Në ato ditë të vrullshme të dhjetorit 1990 që nisën me datë 8, Arjan Manahasa ishte ndër studentët më aktivë që u vunë në krye të asaj lëvizje që do të sillte pak ditë më pas shpalljen e pluralizimit dhe lindjen e partisë demokratike. Por angazhimi i tij në Shqipërinë që rrëzoi murin e komunizmit nuk do të zgjaste shumë, “jo për të dezertuar” dëshiron të saktësojë sot ai, “por për t’ju rithyer statusit të studentit”. Arjani që në 1991 shkon në Itali për të vazhduar studimet për Arkitekturë e për t’u rithyer sërish në Shqipëri në vitin 2000 për të rinisur jetën dhe profesionin në vendin e tij, të cilin asnjëherë nuk kish menduar ta braktiste. Por detyrohet të përballet me zhgënjimin dhe ndryshe nga c’kishte menduar, nis një aktivitet privat që s’kish lidhje me arkitekturën Jo vetëm ai por kushdo që e ka jetuar atë periudhë nuk mund të harrojë parullën që shoqëroi ato javë dhe muaj por edhe më tej, e që tregonte dëshirën e një populli për të qenë njësoj si të tjerët, njësoj si Europa. Arjani thotë se sipas tij rruga e realizimit të kësaj endrre është në fillimet e veta Ndoshta disa gjëra duheshin ndryshuar që në fillim, shprehet zoti Sabri Godo, një nga figurat e zhvillimeve të para pluraliste, politikan i vjetër që dallohet për mendimin e urtë dhe fjalën me peshë. Sipas tij, “ndonëse u shemb komunizmi dhe e kaluara sërish ngre kryet duke vepruar sic shpjegon ai në mënyrë të pavetëdijshme në ndërgjegjen tonë” Por si kushdo edhe zoti Godo vlerëson se megjithatë Shqipëria ka patur një ecje të vrullshme. Eshtë sot një vend i transformuar e që ndoshta mund të kish ecur shumë më parpara nëse do të ishin shmangur zhvillime politike që sipas zotit Godo në disa raste kanë qenë dramatike dhe kërcënuese edhe për vetë ekzistencën e vendit. “Fakti që Shqipëria ishte guri i fundit i dominos komuniste nuk duhet harruar” shpjegon Remzi Lani, drejtor i Institutit të Medias, gjithashtu një nga aktorët e zhvillimeve të 20 viteve më parë e një njohës mjaft i mirë i realiteteve të tranzicionit ne vendet e ish bllokut komunist. Sipas tij ky fakt ka ushtruar influencën e vet në zhvillimet e mëpasshme Por edhe tranzicionin e saj Shqipëria e ka patur më kompleks e më të vështirë. “Vonesat historike që kanë shoqëruar historinë tonë - shprehet zoti Lani - nuk kanë munguar të shfaqen edhe gjatë tranzicionit” duke bërë sipas tij që Shqipëria të humbë vendin e saj të natyrshëm. Traumat kanë ngelur pas por problemet vazhdojnë shton zoti Lani. Dhe këtë kohë Shqipëria duket se po e humbet prej asaj që zoti Godo e përkufizon si një luftë vetëm për pushtet . Por 20 vjet më pas, shqiptarët së paku derën e Europës hapur, ku vetëm pas një jave do të mund të lëvizin, si njerëz të lirë.