SHBA: Sandra Dej O’Kanër, gruaja e parë anëtare e Gjykatës së Lartë
Fituesja e Medaljes së Lirisë ka lënë gjurmë në sistemin amerikan të drejtësisë dhe në shoqërinë amerikane
Kur në 2005Sandra Dej O’Konor deklaroi se do të dilte në pension pas njëzetë e tetëvjetësh në Gjykatën e Lartë, për t’u kujdesur për bashkëshortin e saj tësëmurë, senatori demokrat Ted Kenedi e vlerësoiatë për shërbimin në gjykatën më të lartë të vendit: “Ajo ishte anëtare e kujdesshme, e menduar dhe shumë e respektuar egjykatës, një gjykatëse e mençur e cila denjësisht i ka shërbyer vendit dhekushtetutës. Unë shpresoj që presidenti do të zgjedhë dikë me standardet e lartaqë ajo ka vendosur”. Sandra Dej Okonor më 1981 u emërua të shërbente në Gjykatën e Lartë ngapresidenti Ronald Regan, ndoshta presidenti më konservator në historinë ekohëve të fundit të Shteteve të Bashkuara. Por ajo nuk ka votuar gjithmonëashtu si kolegët e saj konservatorë.Nganjëherë ajo anonte me liberalët. Shpesh vota e saj në gjykatën elartë ka qënë përcaktuese. Siç vë në dukje Nenci Maviti, autorja e librit “Sandra DejOkonor: Stratege në Gjykatën e Lartë,” gjykatësja Okonor më shpesh se tetëgjykatësit tjerë ka votuar me shumicën. “Duket se, kur i hedh një vështrim vendimeve të mëdha në veçanti, gjykatësjaOkonor komandonte gjykatën dhe ndarja e pushtetit qëndronte vetëm në duart esaj”. Kjo mund të jetë paksa e ekzagjeruar, por padyshim Sandra Dej Okonor ishtegjykatëse me ndikim të madh. Sipas Xhoan Biskjupik, autore e librit, “Sandra DejOkonor: Si gruaja e parë në gjykatën e lartë u bë anëtarja e saj më me ndikim,”anëtarët gjykatave të shkallës së ulët i bazojnë vendimet e tyre në standartetqë ka vendosur gjykatësja Okonor në një numër vendimesh të rëndësishmepërfshirë të drejtat e abortit, apelet e dënimit me vdekje, dhe ndarja e kishësnga shteti: “Për shembull, nëse këshilli lokal i qytetit dëshiron tëvendosë një skenë të lindjes së Krishtit, dhe dikush dëshiron ta sfidojë atë sishkelje të ligjit të ndarjes së kishës nga shteti, një gjykatës lokal do tëshikonte në vendimin që Sandra Dej Okonor ka shkruar për atë se çfarë do tëmendonte një vëzhgues i arsyeshëm për këtë shfaqje publike të fesë”. E lindur nëTeksas më 1930, Sandra Dej Okonor u rrit në një fermë të madhe gjedhesh në Arizona: “Gjithë përvoja e fëmijërisë ishte e lidhur me fermën.Është një vend që e dua shumë. Është një mënyrë jetese që unë e respektoj.Në fakt, si një vajzë e re, kisha ambicje përtu bërë fermere e gjedheve, jo gjykatëse”. Ajo përfundoi studimet në degën e ekonomisë në Universitetin e Stanforditnë Kaliforni, dhe aty asaj i lindi pasioni për të drejtën. Megjithëse ajo udiplomua e treta në klasën e saj nga Fakulteti i Drejtësisënë Sanford, ajo arriti në përfundimin sefirmat private të ligjit më 1952 nuk ishin të interesuara të punësonin graavokate: “E vetmja punë që m’u ofrua pas diplomimit nga shkolla e drejtësisë ishtenga një firmë e madhe në Kaliforni e cila më ofroi një punë si sekretare. Atëherëunë kuptova se mundësitë për punësim për gratë jurist në ato ditë ishin më tëmira në sektorin publik se sa në atë privat”. Kështu që ajo u bë prokurore qarku në Kaliforni. Ajo praktikoi ligjin si avokate epavarur për disa vjet në Feniks të Arizonës, ku më vonë ajo dhe burri i saj uvendosën, para se ajo të bëhej nënë e tre djemve. Më 1969 ajo u zgjodh në legjislaturën e shtetit si republikane dhe me vonëajo u bë gruaja e parë udhëheqëse e shumicës në senatin e Arizonës. Sandra DejOkonor ka shërbyer shtatë vjet në cilësinë e gjykatëses shtetërore para se tëemërohej nga presidenti Ronald Regan për të shërbyer në Gjykatën e Lartë. Xhoan Biskupik thotë se gjykatësja Okonor ishte e vetëdijshme për rëndësinëe emërimit të saj dhe domethënien që kishte për gratë e tjera që shërbenin nëfushën e drejtësisë: “Ajo i shkroi një letër presidentit Ronald Regan pak kohë pas betimit tësaj në të cilën thuhej: ‘Një mijë fjalime nuk do të bënin atë që keni bërë jume emërimin tim në gjykatën e lartë.’ Ajo besonte, dhe unë mendoj se kjo ështëe drejtë, se emërimi i saj në gjykatën e lartë ka dërguar një mesazh në qarqet gjyqësorese gratë janë të pregatitura për të ushtruar këtë profesion”. Xhoan Biskutik thotë se gjykatësja Okonor e ka vërtetuar këtë jo vetëm duketreguar karakterin e saj të fortë gjatë punës se saj përkrah tetë burrave nëgjykatë, por edhe gradualisht duke u bërë një nga gjykatëset më me ndikim nëGjykatën e Lartë. Njëzetë e tetë vjet pasi Sandra Dej Okonor theu barrierën gjinore nëgjykatën më të lartë të vendit, gratë tani kryesojnë në çerekun e pozitave nëgjykatat federale dhe shtetërore në gjithë vendin. Dhe ndërsa gjykatësja Okonorpranoi Medaljen e Lirisë këtë muaj nga presidenti Barak Obama, gruaja e tretë eemëruar në Gjykatën e Lartë po pregatitet të marr vendin e saj në gjykatë. //iç//