کلوخ و انتقال امراض تناسلی و بولی
استفاده از کلوخ برای پاک کردن مجرا های تناسلی میتواند سبب به میان آمدن امراض مختلف شود.
در مناطق دور افتاده افغانستان و حتی در شهر‌های بزرگ این کشورهنوز هم شماری از مردم پس از رفع قضای حاجت از کلوخ استفاده می‌کنند  . عدم موجودیت تشناب‌های عصری ، نبود سیستم کانالیزسیون ، فقدان آگاهی ، عدم دسترسی مردم به آب و از همه مهمتر وضعیت ناگوار اقتصادی باعث‌شده‌است که استفاده از کلوخ هنوز هم در افغانستان مروج باشد  . با وجود آنکه استفاده از کلوخ یکی از کم هزینه ترین راه است اما معالجه امراضی که از این طریق به وجود یک شخص منتقل می‌شود می‌تواند پرهزینه باشد  . داکتر محمد گل کهدامنی ، متخصص بیماری‌های جلدی میگوید که کلوخ می‌تواند باعث انتقال امراض انتانی ، ویروسی ، نباتی ، فنگسی ، باکتریایی و امثال آن شود  . آقای کهدامنی به رادیو آشنا گفت که این امراض می‌تواند از طریق مقاربت‌های جنسی نیز انتقال یابد و حتی باعث بیمار شدن کودکان در رحم زنان باردار نیز گردد  . او گفت :" عمده ترین مرضی که از طریق استفاده کلوخ انتقال میابد ، زخ‌ها است یک مرضی که Condyloma Acuminatum " یاد می‌شود که در اطراف مقعد و اله تناسلی ایجاد‌شده‌و شکل تاج خروس را به خود می‌گیرد  . آقای کهدامنی گفت که حتی دلیل به وجود آمدن برخی زخ‌های که در پشت دست‌ها و پا‌ها نیز به وجود میاید ، استفاده از کلوخ و تماس با خاک است  . یکی از دلایلی عمده که مردم هنوز هم از کلوخ استفاده می‌کنند ، عدم آگاهی آنان از اضرار کلوخ است  .  وزارت صحت عامه مسوول آگاهی‌رسانی از طریق بزرگان قوم ، ملا امامان مساجد ، مکاتب و سایر تاسیسات است  . داکتر ناجیه طارق مسوول عرضه خدمات صحی وزارت صحت عامه میگوید که وزارت صحت عامه از طرق مختلف گفتگو با مردم و چاپ و نشر پوستر‌ها در این مورد تلاش کرده است به مردم آگاهی برساند  . او گفت :" این برنامه‌ها را از طریق کارکنان صحی جامعه تطبیق کرده ایم و همواره مردم را تشویق کرده ایم تا از آب پاک و کاغذ استفاده کنند بخاطر اینکه کلوخ منبع انتشار مکروب است  . با آنهم خانم طارق افزود که وزارت صحت عامه می‌تواند کار‌های بیشتری را در این خصوص انجام دهد  . یکی از مشکلات عمده در این قسمت این است که اکثریت مردم در افغانستان همچو موضوعات را پیش پا افتاده میبینند و از صحبت و ارائه معلومات در این مورد خود‌داری کرده و حتی آنرا عار میدانند  . اما داکتر عبدالمالک فرهمند متخصص امراض جلدی در شفاخانه صحت طفل اندرا گاندی میگوید که بیماری‌های که از طریق استفاده از کلوخ سرایت می‌کند جدی‌اند و نباید بزرگان یا ملا امامان مساجد یا معلمین صحبت در مورد آنرا مایه شرمساری بدانند  . او گفت که امکان دارد 20 تا 30 فیصد مردم در افغانستان از همین طریق برای خشک کردن مجرای تناسلی خویش استفاده کنند و " این فیصدی کمی نیست ، امکان دارد که سبب انتقال امراض شود  . " داکتر فرهمند افزود :" این موضوعی نیست که از نگاه دینی به کسی بر بخورد ، امامان نیز هر نظری که برای اصلاح جامعه بوده بیان کرد‌اند و داکتران ، ملا امامان و معلمان نیز برای رفع مشکلات و بهبودی اجتماع نباید از صحبت در این مورد ننگ یا عار کنند  . عدم موجودیت سیستم کانالیزسیون در افغانستان باعث جلوگیری از کثرت تشناب‌های عصری‌شده‌است و مسوولین حفظ محیط زیست میگویند که موجودیت همچو تشناب‌ها در نبود سیستم کارای کانالیزسیون و حفر چاه‌های عمیق مواد فاضله باعث آلودگی ذخایر آب زیر زمینی می‌گردد  . داکتران و متخصصین حفظ محیط زیست آلودگی آب زیر زمینی را مایه نگرانی عنوان کرده میگویند که صحت مردم را با خطر مواجه میسازد  . با وجود آنکه تا به حال در این مورد احصاییه دقیقی در دست نیست اما داکتران میگویند که هنوز هم هزاران نفر به دلیل استفاده از کلوخ در افغانستان به امراض مختلف مصاب می‌شوند  . محمد هاشم حبیب زاده از سال 2000میلادی به این سو با رسانه‌های مختلف منحیث گوینده ، گزارشگر ، نویسنده ، ویراستار و عکاس ایفای وظیفه نموده و اکنون در بخش دری صدای امریکا مصروف کار است  .