ສົງຄາມທີ່ຍາວນານທີ່ສຸດຂອງອາເມຣິກາ ສິ້ນສຸດແລ້ວ ແມ່ນຫຍັງໄດ້ເກີດຂຶ້ນ? ແລະຕໍ່ໄປແມ່ນຫຍັງ?
ໃນຂະນະດຽວກັນ ສຳລັບຊາວອັຟການິສຖານ ອະນາຄົດພາຍໃຕ້ການປົກຄອງຂອງກຸ່ມຕາລີບານ ກໍຍັງຄົງບໍ່ແນ່ນອນ.
ສົງຄາມໃນອັຟການິສຖານ ໄດ້ກາຍເປັນສົງຄາມທີ່ຍາວນານທີ່ສຸດຂອງອາເມຣິກາ ທີ່ແກ່ຍາວເກືອບ 20 ປີ ສະຫະລັດ ໃນປີ 2001 ໄດ້ໂຄ່ລົ້ມ ລັດຖະບານຂອງກຸ່ມຕາລີບານ ຜູ້ທີ່ໄດ້ໃຫ້ສະຖານທີ່ພັກພິງແກ່ພວກກໍ່ການຮ້າຍກຸ່ມອາລ-ກາອີດາ ທີ່ຮັບຜິດຊ້ອບໃນການໂຈມຕີກໍ່ການຮ້າຍ ເມື່ອວັນທີ 11 ກັນ ຍາຢູ່ໃນສະຫະລັດ ແຕ່ເຖິງແມ່ນວ່າ ນາໆຊາດໃຫ້ການສະໜັບສະໜຸນອັຟການິສຖານມາໄດ້ຫຼາຍປີກໍຕາມ ບໍ່ເທົ່າໃດອາທິດກ່ອນສົງຄາມໃກ້ຈະສິ້ນສຸດລົງ ກໍໄດ້ເຫັນກຸ່ມຕາລີບານ ເຂົ້າຍຶດອຳນາດຢ່າງວ່ອງໄວ ຂະນະທີ່ການຖອນກຳລັງຂອງສະຫະລັດ ເກີດຄວາມສັບສົນວຸ້ນວາຍ ແລະມີການໂຈມຕີກໍ່ການຮ້າຍຂະ ໜາດໃຫຍ່ ທີ່ເຮັດໃຫ້ເກືອບ 200 ຄົນເສຍຊີວິດ ພ້ອມທັງສະມາຊິກທະຫານສະຫະລັດ 13 ຄົນ ນັກຂ່າວວີໂອເອ ປະຈຳທຳນຽບຫ້າແຈ ຄາຣລາ ບາບບ໌ ມີລາຍງານກ່ຽວກັບເລື້ອງນີ້ ຊຶ່ງໄຊຈະເລີນສຸກ ຈະນຳມາສະເໜີທ່ານໃນອັນດັບຕໍ່ໄປ ສົງຄາມທີ່ຍາວນານທີ່ສຸດຂອງອາເມຣິກາ ໄດ້ຈົບລົງແລ້ວ ຍ້ອນການມີໜ້າຂອງກຸ່ມອາລ-ກາອີດາ ໃນອັຟການິສຖານ ກໍໄດ້ຫລຸດນ້ອຍຖອຍລົງ ປະທານາທິບໍດີ ໂຈ ໄບເດັນ ຈຶ່ງໄດ້ບອກທຳນຽບຫ້າແຈວ່າ ມັນເຖິງເວລາແລ້ວ ທີ່ຈະນຳເອົາພວກທະຫານທັງຫຼາຍ ກັບຄືນບ້ານໄດ້ແລ້ວ ທ່ານຈອນ ເຄີບີ ໂຄສົກທຳນຽບຫ້າແຈ ໄດ້ກ່ວວ່າ “ກອງທັບ ຕາມຄວາມຈິງແລ້ວ ໄດ້ເຮັດສິ່ງທີ່ຕົນໄດ້ຖືກສົ່ງໄປເຮັດໃນອັຟການິສຖານ ຊຶ່ງເປັນການປ້ອງກັນບໍ່ໃຫ້ສະຖານທີ່ແຫ່ງນັ້ນ ເປັນບ່ອນຫລົບລີ້ ໃນການໂຈມຕີກໍ່ການຮ້າຍ ຫຼືເປັນແປ້ນຢັນສຳລັບການໂຈມຕີກໍ່ການຮ້າຍຕໍ່ສະຫະລັດ ໄດ້ຢ່າງເດັດຂາດ ” ກອງທັບຂອງອາເມຣິກາ ໄດ້ຫວັງວ່າ ການຖອນອອກໄປນັ້ນ ຄູ່ພາຄີໃນອັຟການິສຖານຂອງຕົນ ຈະມີໂອກາດຕໍ່ສູ້ຕ້ານທານກຸ່ມຕາລີບານໄດ້ ແທນທີ່ຈະເປັນດັ່ງນັ້ນ ກຸ່ມຕາລີບານ ໄດ້ຫຼັ່ງເຂົ້າໄປນະຄອນຫຼວງກາບູລ ໃນກາງເດືອນສິງຫາ ສ້າງຄວາມແຕກຕື່ນໃນຂະນະທີ່ສະຫະລັດເລີ້ມການຍົກຍ້າຍອອກຈາກປະເທດ ຢູ່ທີ່ສະໜາມບິນສາກົນ ຮາມິດ ຄາຣຊາຍ (Hamid Karzai) ທ່ານເຄີບີ ໄດ້ກ່າວວ່າ “ມີຄວາມວຸ້ນວາຍຫຼາຍ ມີຄວາມສັບສົນຫຼາຍ ຂ້າພະ ເຈົ້າໝາຍຄວາມວ່າ ປະທານາທິບໍດີຂອງອັຟການິສຖານເອງ ຫາກໍໄດ້ຂຶ້ນເຮືອ ບິນແລະໄດ້ບິນອອກໄປຈາກປະເທດ ບໍ່ມີຜູ້ໃດເລີຍເຫັນອັນນັ້ນ ຈະເກີດຂຶ້ນໄດ້ ” ກອງກຳລັງຂອງອັຟການິສຖານ ທີ່ໄດ້ຮັບການຝຶກແອບແລະຕິດອາວຸດໃຫ້ໂດຍກອງກຳລັງປະສົມ ທີ່ນຳພາໂດຍສະຫະລັດ ເປັນເວລາ 20 ປີນັ້ນ ກໍໄດ້ລົ້ມສະ ຫຼາຍພາຍໃນໜ້ອຍກວ່າ 20 ວັນ ພວກກຳລັງທະຫານບາງສ່ວນເຫຼົ່ານັ້ນ ຊີ້ໃຫ້ເຫັນເຖິງການຂາດແຄນອາຫານ ລູກປືນ ແລະການສະໜັບສະໜຸນທາງອາກາດ ພວກຜູ້ນຳທ້ອງຖິ່ນ ໃນພື້ນທີ່ທົ່ວປະເທດ ໄດ້ເຮັດຂໍ້ຕົກລົງກັບກຸ່ມຕາລີບານ ຢ່າງວ່ອງໄວ ໂດຍບັງຄັບພວກກຸ່ມອື່ນໆໃຫ້ຍອມຈຳນົນ ຫຼືບໍ່ ກໍໃຫ້ຫຼົບໜີ ທ່ານທອມມັສ ຈອສເຊີລິນ ຈາກມູນນິທິເພື່ອປ້ອງກັນປະຊາທິປະໄຕຂອງວາລະ ສານສົງຄາທີ່ຍາວນານ ໄດ້ກ່າວວ່າ “ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຕໍ່ສູ້ໃນສົງຄາມມາໄດ້ 20 ປີ ໃນອັຟການິສຖານ ແທ້ຈິງແລ້ວ ບໍ່ມີຜູ້ໃດຮູ້ຫຍັງເລີຍ ພວກເຂົາ ແທ້ຈິງແລ້ວ ບໍ່ເຂົ້າໃຈເລີຍ--ການນຳດ້ານການທະຫານ ແລະການນຳດ້ານການເມືອງຂອງສະຫະລັດ ແທ້ຈິງແລ້ວ ກໍບໍ່ເຂົ້າໃຈກຸ່ມຕາລີບານ ພວກເຂົາບໍ່ເຂົ້າໃຈກຸ່ມອາລ-ກາອີດາ ແລະພວກເຮົາບໍ່ເຂົ້າໃຈສາຍສຳພັນ ລະຫວ່າງທັງສອງກຸ່ມເຫຼົ່າ ນັ້ນ ” ສະຫະລັດ ໄດ້ຊ່ອຍຍົກຍ້າຍປະຊາຊົນ 124,000 ຄົນພາຍໃນບໍ່ເທົ່າໃດອາທິດ ແຕ່ຄວາມພະຍາຍາມອັນນັ້ນ ໄດ້ຖືກຫລຸດລົງໂດຍການໂຈມຕີກໍ່ການຮ້າຍຂອງກຸ່ມລັດອິສລາມ ທີ່ໄດ້ສັງຫານປະຊາຊົນເກືອບ 200 ຄົນ ລວມທັງສະມາ ຊິກທະຫານສະຫະລັດ 13 ຄົນນຳດ້ວຍ ບໍ່ເທົ່າໃດວັນຕໍ່ມາ ເຮືອບິນບໍ່ມີຄົນຂັບ ຫຼືໂດຣນຂອງສະຫະລັດ ກໍໄດ້ໂຈມຕີ ຕາມທີ່ທຳນຽບຫ້າແຈ ກ່າວວ່າ ທີ່ແນເປົ້າໝາຍໃສ່ພວກໂຈມຕີຂອງກຸ່ມລັດອິສລາມ ຊຶ່ງເປັນການໂຈມຕີທີ່ຜິດພາດ ແລະໄດ້ສັງຫານພົນລະເຮືອນ ທີ່ບໍລິສຸດ 10 ຄົນ ໃນຂະນະດຽວກັນ ນາງນາສເຣຍ ເວົ້າວ່າ “ພວກເຂົາ ບໍ່ໃຫ້ພວກເຮົາຜ່ານໄປ ພວກເຂົາຍິງແກັສໃສ່ພວກເຮົາ ແລະພວກເຂົາຍິງປືນໃສ່ພວກເຮົາ ” ການຍົກຍ້າຍຄົນອອກ ກໍໄດ້ປ່ອຍປະພົນລະເມືອງຊາວອາເມຣິກັນ ຫຼາຍຮ້ອຍຄົນ ແລະຊາວອັຟການິສຖານ ທີ່ເປັນພັນທະມິດຫຼາຍພັນຄົນ ໄວ້ເບື້ອງຫລັງ ກຸ່ມປົກປ້ອງສິດທິມະນຸດ ໄດ້ລາຍງານວ່າ ການຂ້າລ້າງແຄ້ນພວກທີ່ເປັນພັນທະມິດຂອງສະຫະລັດ ໄດ້ເກີດຂຶ້ນໃນຫຼາຍເດືອນຫຼັງຈາກນັ້ນມາ ແລະການເຂົ້າກຳອຳນາດຂອງກຸ່ມຕາລີບານ ໄດ້ກໍ່ໃຫ້ເກີດການລົ້ມລະລາຍດ້ານເສດຖະກິດ ທ່ານມາຣຕິນ ກຣິຟຟິຕສ໌ ຫົວໜ້າຮັບຜິດຊອບດ້ານມະນຸດສະທຳຂອງສະຫະປະ ຊາຊາດ ເວົ້າວ່າ “ການຕົກຕ່ຳລົງຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງຂອງເສດຖະກິດແມ່ນຮ້າຍແຮງຫຼາຍກວ່າ ໜັກໜ່ວງກວ່າ ແລະຮີບດ່ວນກວ່າ ທີ່ພວກເຮົາໄດ້ຢ້ານກົວ ພວກເຮົາຄິດວ່າ ຈະປະຄອງເພື່ອຢູ່ລອດໃນລະດູໜາວນີ້ໄດ້ ດ້ວຍການຊ່ອຍເຫຼືອດ້ານມະນຸດສະທຳເທົ່ານັ້ນ ບັດນີ້ ພວກເຮົາຮູ້ດີວ່າ ອັນນັ້ນ ແມ່ນບໍ່ພຽງພໍ ” ອົງການສະຫະປະຊາຊາດ ກ່າວວ່າ ກຸ່ມລັດອິສລາມ-ເຂດໂຄຣາຊານ ໃນຄັ້ງນຶ່ງ ມີຢູ່ໃນພື້ນທີ່ພຽງຈຳກັດນ້ອຍໆ ຂອງອັຟການິສຖານ ແຕ່ດຽວນີ້ ໄດ້ຂະຫຍາຍອອກໄປໃນທົ່ວທຸກແຂວງ ອົງການສະຫະປະຊາຊາດ ກ່າວວ່າ ການໂຈມຕີຕໍ່ຕ້ານກຸ່ມຕາລີບານ ແລະພວກພົນລະເຮືອນຂອງພວກເຂົາເຈົ້ານັ້ນ ໄດ້ເພີ້ມຂຶ້ນເປັນຫ້າເທົ່າ ໃນປີນີ້ ບັນດາເຈົ້າໜ້າທີ່ຂອງອາເມຣິກາ ໄດ້ປະຕິຍານຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກ ທີ່ຈະໃຊ້ອັນທີ່ເອີ້ນວ່າ ຄວາມອາດສາມາດທາງດ້ານອາກາດເພື່ອສືບຕໍ່ຕາມລ່າພວກກໍ່ການຮ້າຍໃດໆຢູ່ໃນອັຟການິສຖານ ຜູ້ທີ່ວາງແຜນໂຈມຕີສະຫະລັດ ລັດຖະມົນຕີກະຊວງປ້ອງກັນປະເທດ ທ່ານລອຍດ໌ ອອສຕິນ ກ່າວວ່າ “ອັນນັ້ນ ແມ່ນໃຫ້ແນ່ໃຈວ່າ ພວກເຮົາເອົາໃຈໃສ່ຕໍ່ໄພຂົ່ມຂູ່ ຂະນະທີ່ພວກເຂົາວິວັດທະນາການ ແລະພວກເຮົາກໍຈະຄົງສຸມໃສ່ອັນນັ້ນ ດັ່ງກັບແສງເລເຊີ້ ” ແຕ່ກອງທັບສະຫະລັດ ດຽວນີ້ມີພຽງແຕ່ 1-2 ເປີເຊັນຂອງສັກກະຍະພາບ ທີ່ຕົນໃນຄັ້ງນຶ່ງເຄີຍຕ້ອງໄດ້ເບິ່ງເຂົ້າໄປໃນອັຟການິສຖານ, ດັ່ງທີ່ຜູ້ບັນຊາການກຳລັງສະຫະລັດໃນພາກຕາເວັນອອກກາງ ຫຼື CENTCOM ໄດ້ກ່າວຕໍ່ອົງການຂ່າວເອພີ ຊຶ່ງເຮັດໃຫ້ພາລະກິດອັນນັ້ນ ແມ່ນຍາກຂຶ້ນຕື່ມອີກ ໃນຂະນະດຽວກັນ ສຳລັບຊາວອັຟການິສຖານ ອະນາຄົດພາຍໃຕ້ການປົກຄອງຂອງກຸ່ມຕາລີບານ ກໍຍັງຄົງບໍ່ແນ່ນອນ ທ່ານຊາລເມ ຄາລີລຊາດ ອະດີດທູດພິເສດສະຫະລັດ ຮັບຜິດຊອບເລື້ອງອັຟການິສຖານ ເວົ້າວ່າ “ມີສັນຍານທີ່ປະປົນກັນ ບາງຢ່າງກໍໃນແງ່ດີ ບາງອັນກໍບໍ່ດີ ສະນັ້ນ ພວກເຮົາຫວັງວ່າ ທຸກຢ່າງຈະກາຍເປັນເລື້ອງໃນແງ່ດີ ອີກທາງເລືອກນຶ່ງ ແມ່ນການເຮັດຊ້ຳຄືນອີກ ສິ່ງທີ່ຜ່ານມາ ຊຶ່ງຈະເປັນ, ທ່ານຮູ້ຈັກດີ ຄວາມທຸກທໍລະມານຂອງປະຊາຊົນອັຟການິສຖານ ບັນຫາຂັດແຍ້ງ ແລະການແຊກແຊງໂດຍພວກຄົນພາຍນອກ ເຂົ້າໃນກິດຈະການພາຍໃນຂອງຕົນ ” ໂລກກຳລັງຈັບຕາເບິ່ງວ່າ ກຸ່ມຕາລີບານ ຈະປົກຄອງຢ່າງມີປະສິດທິພາບ ແລະເຄົາລົບນັບຖືສິດທິມະນຸດຫລືບໍ່ ແລະຈະມີກຸ່ມກໍ່ການຮ້າຍໃດໆ ຂະຫຍາຍຕົວຢູ່ໃນທີ່ແຫ່ງນັ້ນ ອີກຄັ້ງນຶ່ງ ຂະນະທີ່ພວກເຂົາວາງແຜນຈະໂຈມຕີປະເທດຕາເວັນຕົກ ຫຼືບໍ່ America’s longest war, finished (John Kirby, Pentagon Press Secretary) (John Kirby, Pentagon Press Secretary) The U S helped evacuate 124,000 people in just a few weeks (Nasria) (Martin Griffiths, UN Humanitarian Affairs Chief) (Lloyd Austin, US Secretary of Defense) (Zalmay Khalilzad, Former US Envoy for Afghanistan)