Serok Barack Obama Stratejîya Nû ya Afganîstanê Eşkere Kir
Serok Obama dibêje di berjewendîya me de ye ku em 30 hezar hezên nû bişînin Afganîstanê belê paş 18 mehan, wê hezên me destbi vegêra ma
Çend roj paş 11ê Îlon’ê, Kongres destûra kar anîna hêzên leşkerî da, li dijî El Qayda û yên ku alîkarîya wê dikirin û ew destûr hîn jî berdest e. Dengdana Senatoya Amerîkî bi 98 beranber sifir dengan û ya Civata Nuneran jî 420 beranber yek deng bû. Cara yekê di dîroka xwe de, NATO xala 5 pesend kir ku dibêje: êrîşek li hember endamekê, êrîş e li dijî hemîyan. Dîsa, bo bersîvandina êrîşên 11ê Îlonê, Civata Ewlehîya Neteweyên Yekbûyî biryara kar anîna hemî pengavên pêdivî da. Amerîka, hevalbendên me û hemî cîhan bi hev re tevdigerîyan ku tora xirabkar ya El Qayda hilweşînin û ewlehîya me ya hevbêş biparezin. Li bin vê yekîtîya navxweyî û piştevanîya navneteweyî û tenê piştî ku Talîban red kir ku Osama Bîn Laden radest bike, me biryar da ku hezên xwe bişînin Afganîstanê. Li nav çend mehan, El Qayda hate têk birin û gelek endamên wê hatin kuştin. Talîban ji desthilate hate dûrexistin û hêza wê hate şikandin. Cîyê ku bi dehan salan tirs dîtîbû, hîngê bûbû cîyê hêvîyê. Paş kombûna konferanseke Neteweyên Yekbûyî, di bin serokatîya Hamîd Karzaî de hikûmetek hatîbû damezirandin û Hêza Alîkarîya Ewlehîya Navneteweyî hatîbû ava kirin, jibo anîna aşitîyeke herdemî li wî welatî, ku bi şer û pevçûnan tarûmar bûbû. Lê, dema me li Îraqê serkeftinên berbiçav destve anîn, rewşa Afganîstanê xirabtir bû. Piştî revîyana Pakîstanê, li sala 2001 û 2002ê, rêberîya El Qayda li wê derê nevendek amade kir. Tevî ku hikûmeteke rewa, ji alîyê gelê Afganî ve hatîbû hilbijartin jî, welat bi hebûna perê xwarin û bertel, kaçaxcîtîya mûxadaratê, paşda mayîna aborîyê û hindik bûna hezên ewlehîyê rû bi rû mabû. Li nav çend salên dawîyê, Talîban û El Qayda destbi tevgereke hevbeş kirin, jibo hilweşandina hikûmeta Afganî. Di dawîya wê yekê de, Talîban kontrola herêmên dûrdest yên Afganîstanê xist destê xwe, piştî kiryarên terorîst û hovanê li hember gelê Pakîstanê. Niwan kirina me, niha temam e û wekî qûmandarê wê yê serekî, min biryar da ku, di berjewendîya me ya netewî ye, em 30 hezar hezên nû bişînin Afganîstanê. Paş 18 mehan, wê hezên me destbi vegêra malê bikin. Ez vê biryarê, bi sivikî nadim. Ez, bê şik û guman li hember şêrê Îraqê sekînîm çimkî bi bawerîya min, hewce ye, em kar anîna hêzên leşkerî sînor bikin û encamên dirêj demî ya kiryarên xwe bifikrin. Ev 8 sal e, em di nav şêr da ne û me gelek can û çavkanî hinda kirine. Jeknegirtinên dûr û dirêj li ser Îraq û terorîzmê, yekîtîya me û ewlehîya me ya netewî perçe perçe kir û di vê mijarê de, bû sedema rewşeke partîzanî li nav civatê, bi du alîyên tûj û ji hev dûr. Û, piştî serhatî kirina xirabtirîn krîza aborî ya paş Great Depression ango Kêşeya Aborî ya Mêzin, gelê Amerîkî bi awayekî maqûlane, bala xwe dide jinûve avakirina aborîya me û afirandina karên nû bo wan kesên ku li malên xwe rûniştîne. Bi hev re, ew hezên zedekirî yên Amerîkî û hezên pir-netewî derfet bide me ku veguhastina berpirsiyatîyê bo hezên Afganî leztir bikin û her wiha, rê li ber me veke ku destbi vekêşana hezên xwe ji Afganîstanê bikin, li Tîrmeha 2010’ê. Wekî me li Îraqê kirî, emê wê destguherînê bi rêk û pêkî, li gorî şert û mercên heyî bikin. Emê berdewam şîretvanî û alîkarîya hezên ewlehî yên Afganî bikin, jibo dabîn kirina serkeftina wan ya dirêj demî. Belê, emê bo hikûmeta Afganî û taybetî jî, bo gelê Afganî, zelal bikin ku- di dawîyê de, ew bi xwe- bibin berpirsîyarên welatê xwe. Ya duyê, emê bi hevkarên xwe Neteweyên Yekbûyî û gelî Afganî re bixebitin ku stratejîyeke sîvîl ya karîger peyda bikin, ku hikûmet jî bikane feyde ji pîvanên xûrt kirî yên ewlehîyê bistîne. Ev hewildan, divê li ser bingeha kar kirinê be. Rojên pûç û vala edî li paş man. Di gotara xwe ya destbi kar kirinê de, serok Karzaî, ber bi rêbazeke nû mesajên rast dan. Û, emê gelek zelal bin ku, ji wan kesên ku alîkarîya me werdigirin çi çaverê bikin. Emê piştgirîya wezaretên Afganî û walî û rêberên xwecîhî bikin ku, tekoşîna dijî pere xwarin û dizîyê dikin û didine gelê Afgan. Ew dê 3 pêkhatîyên serekî ya stratejîya me bin: bizava leşkerî bo ava kirina bingehên dest guherînê; pişikdarîya sîvîlan ya piştevana kiryarên erênî; û şîretvanîyeke karîger ligel Pakîstanê. Ez agahdar im ku, li ser nêzîk bûna çend în xem û fikar hene. Loma, ez dixwazim, bi kurtî qala çend xalên girîng bikim ku, geheştine min û ez jî gelek girîng dibînim. Serî de, hinek kes hene ku dibêjin, Afganîstan dibe Vîetnameke din. Ew dibêjin, Afganîstan naye aram kirin, loma jî baştir e, em demeke zûtir ji wê derê vekêşin. Lê, ew bawerî jî rastîyê dîrokê dûr e, çimkî berevajîya Vîetnamê, em li Afganîstanê, bi 43 welatên din re ne, ku pênasînê bi mafdarîya kiryarên me dikin. Dîsa, berevajîya Vîetnamê, gelê Amerîka bi awayekî hovane, ji Afganîstanê hate êrîş kirin û hîn jî, ji alîyê heman tûndrêyên wê derê, wekî armanc tê dîtin. Terkandina wê herêmê û ji dûr ve meşandina şêrê li dijî El Qaydayê, kanîna me ya giwaştinên ser wê rexistinê dê kêmtir bike û bibe êgera xetereke mêzin, jibo welatê me û hevalbendên me. Ya duyê, ew kes in ku, pênasînê biwê yekê dikinm ku em nikanin Afganîstanê, di rewşa heyî de biterkînin lê dibêjin, bila hejmara lêşkeran herî wekî xwe bimîne. Belê, manaye wê, dom kirina rewşa heyî ya vê gavê ye, ku dikanê rewşa wê derê xirabtir bike. Di dawîyê de, bibe sedem ku bare me ya aborî girantir be û mayîna me ya wê derê jî dirêjtir be. Çimkî emê qet nikanîbin bingeha perwerdeyaa Hezên Ewlehîya Afganî ava bikin û derfet bidine wan ku kontrolê bigirin destên xwe. Ya dûmahîyê jî, ew kes in ku dijberîya destnîşan kirina dema veguhastina berpirsîya me ya ewlehîyê, bo hezên Afganî dikin. Birastî, hîn kes dibîjin heta demeke ne dîyar em li wê derê bimînin û alîkarîya projeya jinûve ava kirina netwekî bikin, ku dikane deh sal bikşîne. Ez li dijî vê têbînîyê me, jiber ku armacên wê li dervayî kanîn û şîyana me ye, ku em dikanin bi xercekî maqûl û pejirandî bidest xin û her wiha, bikanibin parastina berjewendîyên xwe bikin. Divê, bête zelal kirin ku, Afganî mecbûr in berpirsîya ewlehîyên xwe bigirin destên xwe û ti nîyeta Amerîka tune, şêrê bê dawî û qedandinê bike li Afganîstanê. Lê, gava em dawî li şêrê li Îraqê tînin û veguhastina ewlehîyê bo Afganîyan dikin, lazim em li mal jî xwe xûrttir bikin. Xweşhalîya me, bingeha xûrt bûna me ava dike, mesrefa artêşa me derdixe û diplomasîya me garantî dike. Rê dide me ku li vê sedsalê jî, pêşbirkîya cîhanê bikin û berham înanîya karên nû bikin. Jiber vê yekê, em nikanin hêzên xwe yên leşkerî bo demeke ne dîyar kirî li Afganîstanê bihêlin, çimkî ji hemî gelên pirtir, dixwazim xîzmetê jinûve ava kirina gelê xwe bikim. Rastîyê bêjim: ev ne karekî hesan e. Tekoşîna li dijî tûndrêtîya hovane, di demeke kin de çareser nabe û bi Afganîstan û Pakîstanê re ne sînordar e. Ew dê bibe ezmûnek dûr û dirêj jibo civata me ya azad û rêbertîya me li cîhanê. Loma jî wekî encam, Amerîka divê hêza xwe, di qedandina şêran û rê girtina pevçûnan de nîşan bide. Gerek e Amerîka, di kar anîna hêzên xwe ya leşkerî de jehatî û bê qisûr be. Çi li Somalî, çi li Yemen û çi li cîyên din ku, El Qeyda dixwazê hêza xwe ava bike, divê ew bi giwaştinên zede bûyî û hevkarîyên xûrt werine sekinandin. Di dawîyê de, lazim e em xûrt bûna nirxên xwe bidomînin. Jiber vê yekê, divê em wan nirxên xwe li welatê xwe jî pêk bînin. Loma, min biryara qedexe kirina êşkence kirinê da û emê zindana Guantanamo Bay jî bigirin. Û emê jibo hemî mêr, jin û zarokên seranser cîhanê ku li bin ewrên tarî yên dîktatorîyê dijîn zelal bikin, ku Amerîka jibo wan biaxife, li ser mafên wan ên mirovan, daxwaza wan ên jîyana azad û rewa û daxwaza rêz girtinê. Amerîka mev e û ev, berpirsîya me ya ehlaqî ye. Ji serdema Franklin Roosevelt vir ve û jiber xîzmet û fedakarîyên bav û kalên me, Amerîka xwedîyê berpirsîyarîyên gerdûnî ye. Me zehf xwîna Amerîkî rijandîye li gelek welatan û gelek dirav xerc kirine jibo qenc kirina aborîya gelên din û pêşve birina jîyanên wan. Em, ligel dewletên din tevli bizavên hevpar bûne, wekî Neyeweyên Yekbûyî, NATO, Banka Cîhanî, jibo ewlehîya hevbeş û xweş halîya hemî mirovan. Di dawîya dawîyê de, xûrt bûna civaka me û rêberên me, tenê ji çêk û sîlahan naye. Ew, ji gelê me tê, ji karker û karsazên me tê ku, aborîya me jinûve ava dikin, ji mamostayan me tê ku zarokên me perwerde dikin. Ji wan kesên xîzmetkar yên nav civaka me tê, ji diplomat û dilxwestîyên me yên aşitîyê û her wiha, ji jin û mêrên me yên bi unîform tê, ku perçeyek ji fedakarîya mezin in, ku li vê dine, hikûmeta gelê, ji alîyê gelê û jibo gelê afirandine.