ინტერნეტის თავისუფლება 2015 და “ცენზურის პრივატიზება”
ფრიდომ ჰაუსის ანგარიშის მიხედვით მთავრობები საჯარო ინტერესის ინფრომაციას ზღუდავენ და კერძო სექტორს კონტენტის წაშლას აიძულებენ.
“ინტერნეტის თავისუფლება ზედიზედ მეხუთე წელია იზღუდება, მთავრობები საჯარო ინტერესის ინფორმაციას ზღუდავენ და თვალთვალის მექანიზმებს ხვეწენ, ასევე არღვევენ პირადი ცხოვრების უფლებას” - ეს არის ამონარიდი საერთაშორისო უფლებადამცველი ორგანიზაცია ფრიდომ ჰაუსის მიერ დღეს გამოქვეყნებული ყოველწლიური ანგარიშიდან, რომელმაც ინტერნეტის თავისუფლება 65 ქვეყანაში შეისწავლა “მთავრობები უფრო ხშირად მიმართავენ ზეწოლის მეთოდს ინდივიდების და კერძო სექტორის მიერ გავრცელებული ინფრომაციის წასაშლელად, ნაცვლად იმისა რომ ფილტრაციის და ბლოკირების მეთოდი გამოიყენონ,” ამბობს პროექტის დირექტორი სანჯა კელი. ამავდროულად, იზღუდებოდა სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლებისთვის ისეთი აუცილებელი მექანიზმების გამოყენება, როგორიცაა შიფრირება და ანონიმურობა. ანგარიშის მიხედვით, ყველაზე ხშირად ცენზურის საბაბი მთავრობის კრიტიკა, ახალი ამბების და კონფლიქტების გაშუქება, კორუფციის მხილება, ოპოზიციური ვებ-გვერდები და სატირა ხდებოდა. 2014 წლის ივნისიდან გახშირდა გამოქვეყნებული კონტენტის წაშლის შემთხვევები: “შიფრირების და ანონომურობის შეზღუდვა ასუსტებს ინტერნეტს ყველასთვის, მაგრამ ეს განსაკუთრებით ადამიანის უფლებათა აქტივისტებს და დამოუკიდებელ ჟურნალისტებს ეხებათ. ამ მექანიზმებს ინტერნეტის მომხმარებლების დაცვა შეუძლიათ,” ამბობს კელი. ინტერნეტი ყველაზე მეტად ჩინეთში, სირიასა და ირანში იზღუდება. 2014 წლის ივნისიდან მოყოლებული ინტერნეტის თავისუფლება 32 ქვეყანაში გაუარესდა, მნიშვნელოვანი უკუსვლა იყო ლიბიაში, საფრანგეთსა და უკრაინაში. უკრაინაში ამის მიზეზად რუსეთთან წარმოებული "ტერიტორიული და პროპაგანდისტული" ომები სახელდება. ინტერნეტის თავისუფლების მხრივ, მდგომარეობა უკეთესობისკენ შეიცვალა შრი-ლანკასა და ზამბიაში, ორივე ქვეყანაში შეიცვალა მთავრობებიც. შეერთებულ შტატებთან დიპლომატიური ურთიერთობების აღდგენის შემდეგ ინტერნეტი უფრო ხელმისაწვდომი გახდა კუბაში, თუმცა ის მოსახლეობის უმრავლესობისთვის ისევ მიუწვდომელია. ანგარიშის მიხედვით ინტერნეტ მომხმარებლების 61% ცხოვრობს ისეთ ქვეყანაში, სადაც მთავრობის, სამხედრო თუ მმართველი ოჯახის კრიტიკა ონლაინ ცენზურის საფუძველი ხდება, 58% კი ცხოვრობს ქვეყნებში, სადაც ბლოგერები პოლიტიკური, სოციალური და რელიგიური მასალების გამოქვეყნებისთვის დააპატიმრეს. ანგარიში, რომელიც ინტერნეტის მომხმარებელთა 88%-ს აფასებს, ამბობს რომ დღეს მსოფლიოში ინტერნეტზე წვდომა 3 მილიარდზე მეტ ადამიანს აქვს. ინტერნეტის თავისუფლების მიხედვით, ფრიდომ ჰაუსი ქვეყნებს სამ ჯგუფად-თავისუფალ (0-30 ქულა), ნაწილობრივ თავისუფალ (31-60 ქულა) და არათავისუფალ (61-100 ქულა) ქვეყნებად ყოფს. ამის განსასაზღვრად ორგანიზაცია სამ ძირითად კრიტერიუმს იყენებს, როგორიცაა ინეტრნეტზე წვდომა, შინაარსის შეზღუდვა და მომხმარებლის უფლებების დარღვევა. ევრაზიის რეგიონში თავისუფალი ქვეყნების ჩამონათვალს საქართველო ლიდერობს 24 ქულით, შარშან ეს მაჩვენებელი 26 იყო, მეორე ადგილზეა მეზობელი სომხეთი 28 ქულით. ამავე ჩამონათვალში ნაწილობრივ თავისუფალ ქვეყნებად არიან შეფასებული აზერბაიჯანი და თურქეთი. საქართველოს ერთადერთი არათავისუფალი მეზობელი კი რუსეთია 62 ქულით. გლობალურ ჩამონათვალში საქართველოს მსგავსი 24 ქულა აქვთ დიდ ბრიტანეთს, უნგრეთს და საფრანგეთს. საქართველოზე წინ არიან იტალია, შეერთებული შტატები, ავსტრალია, გერმანია, კანადა და ესტონეთი. 6 ქულით სიას ისლანდია ლიდერობს. ცხოვრობს ქვეყნებში, სადაც მთავრობის, სამხედრო სისტემის და მმართველი ოჯახის კრიტიკა ცენზურის საგანი გახდა; ცხოვრობს ქვეყნებში, სადაც ონლაინ აქტივისტები მოკლეს ან თავდასხმის ობიექტები გახდნენ; ცხოვრობს ქვეყნებში, სადაც ბლოგერები პოლიტიკური, სოციალური ან რელიგიური შინაარსის მასალების გამოქვეყნებისთვის დააპატიმრეს; ცხოვრობს ქვეყნებში, სადაც მთავრობის ან ბიზნესების კორუფციაში მხილება შეიზღუდა ან დაისაჯა; ცხოვრობს ქვეყნებში, სადაც სატირული მასალები, ვიდეოები და კარიკატურები ცენზურის საგანი, ზოგ შემთხვევაში კი დაპატიმრების საფუძველი გახდა; ცხოვრობს ქვეყნებში, სადაც მთავრობა კრძალავს ან ზღუდავს LGBTI თემის საკითხების გახმოვანებას; ცხოვრობს ქვეყნებში, სადაც მთავრობა ბლოკავს სოციალურ მედიას და მოკლე ტექსტური შეტყობინების პოპულარულ აპლიკაციებს; ცხოვრობს ქვეყნებში, სადაც მთავრობა ინტერნეტს ან მობილურ ოპერატორებს პოლიტიკური მიზეზებით თიშავს.