Թուրքիայի արտաքին քաղաքակության միտումները
Արևմուտքի հետ Թուրքիայի կապերը վատթարանում են, քանի որ Եվրոպական Միության անդամակցության ճանապարհին Թուրքիան շարունակում է արգելքների ա
Իրանի նախագահ Մահմուդ Ահմադինեջադի անցյալշաբաթ Ստամբուլ կատարած այցը կարելի է դիտարկել Մերձավոր Արևելքում պաշտոնականԱնկարայի ստանձնած առավել ու առավել ակտիվ դերի համատեքստում: Հարկ է նշել, որնման մոտեցումը հետևում է տարածաշրջանում տասնամյակներ շարունակ վարած պասիվքաղաքականությանը: Միևնույն ժամանակ, որոշ վերլուծաբաններ ասում են, որ Արևմուտքիհետ Թուրքիայի կապերը վատթարանում են, քանի որ Եվրոպական Միության անդամակցությանճանապարհին Թուրքիան շարունակում է արգելքների առջև կանգնել: Թուրքիան այժմ կարևոր դիվանագիտական դեր էստանձնել Մերձավոր Արևելքում: Վերջին տարիներին պաշտոնական Անկարան սերտ կապեր էհաստատել Իրանի և Սիրիայի հետ. պետություններ, որոնց հետ հարաբերություններըլարված են եղել 1980թթ. և 1990թթ.: Թուրքիան նաև առավել ակտիվ մոտեցում էցուցաբերել պաղեստինական հակամարտության շուրջ և ընդհանուր առմամբ բարելավել էհարաբերությունները արաբական պետությունների հետ: Վերլուծաբաններն ասում են, որ Իրանի նախագահՄահմուդ Ահմադինեջադի Թուրքիա կատարած այցը մեկ անգամ ևս ցույց է տալիս, որ երկուպետորությունների և ընդհանուր առմամբ տարածաշրջանի կապերը առավել ջերմ են դառնում: Այնուամենայնիվ, Ստամբուլի տեխնիկան համալսարանից միզագզային հարաբերություններիպրոֆեսոր Գոխան Սետինսայայի կարծիքով, հարաբերությունների բարելավումը միանշանակպետք չէ դիտել: Նա մանրամասնել է, որ պաշտոնական Անկարայի օրակարգը թելադրում էիսլամական արմատներ ունեցող Արդարություն և զարգացում կուսակցությունը: "Կուսակցության արտաքին քաղաքանության համաձայն`Թուրքիան իր ռազմավարականխորությամբ, իր աշխարհագրական խորությամբ, տնտեսական և ռազմական ուժով անշուշտպետք է տարածաշրջանում առաջնորդի դեր խաղա: Թուրքիան պետք է կարևոր դեր խաղաԱֆրիկայում, կենտրոնական Ասիայում, Բալկաններում և այլն: Թուրքիան ի վերջո պետք է գլոբալ ուժ դառնա: " Արդարություն և զարգացում կուսակցության օրակարգը խիստ տարբերվում է վերջինվարչակարգերի քաղաքականությունից, որոնք առաջնային խնդիրը Թուրքիայի` ԵրվոպականՄիության անդամակցությունն էր: Աշխարհիկ Թուրքիայի Հանրապետության հիմնադիրՄուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքի` պետությունը ժամանակակից դարձնելու քաղաքականությանառանցքային խնդիրներից էր այն Արևելքից հեռացնելը և դեպի Եվրոպա ուղղվածությունհաղորդելը: Քննադատների կարծիքով թուրք պաշտոնյաների արաբական և աֆրիկյան պետություններկատարած հաճախակի այցերը նրանց թույլ չեն տալիս բավականաչափ ժամանակ հատկացնելեվրոպական ղեկավարների հետ հանդիպումներին: Բացի այդ, առավել լարվել են Թուրքիայիև Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների միջև հարաբերությունները, ինչի հիմնական պատճառըԱՄՆ-ի Իրաք ներխուժումն է: Արդյունքում Թուրքիան այժմ գտնվում է աննախադեպ մի իրավիճակում, երբ միաժամանակվատթարացել են հարաբերությունները ինչպես Եվրոպական Միության, այնպես էլ ԱՄՆ-իհետ: Որոշ վերլուծաբանների մեկնաբանմամբ`այդ մոտեցումը ցույց է տալիս, որ Թուրքիան Արևմուտքին մեջքով է շուռ եկել: Սակայն, իսլամամետ Յենի Սաֆակ օրաթերթի թղթակից Աքիֆ Էմրեն այլ կարծիքի է: "Եթեընտրության հնարավորություն լիներ, Թուրքիան առավել սերտ կապեր կունենարՌուսաստանի, Հնդկաստանի և Չինաստանի և նույնիսկ իսլամական աշխարհի հետ: Դա չինշանակում, որ Թուրքիան կխզի իր բոլոր հարաբերությունները Արևմուտքի հետ: Նրանքնոր ուժ են փնտրում, որը կհավասարակշռի Եվրոպական Միության հետհարաբերությունները," ասել է նա: Եվրոպական Միության նախագահությունըներկայում ստանձնած Ֆրանսիայի նախագահ Նիկոլա Սարկոզիի նախընտրական ծրագրի հիմքումընկած էր Թուրքիայի` ԵՄ անդամակցության դեմ քաղաքականությունը: Այս մոտեցումը նաևանդրադարձել է Եվրոպայի հանդեպ թուրք բնակչության վերաբերմունքին: Ստամբուլի բնակիչներից մեկի կարծիքով. "Մենքնրանց համար անցանկալի ենք մեր մշակույթի, կրոնի և ապրելաձևի պատճառով: Սա ցույց էտալիս, որ մեր երկրի նկատմամբ նախապաշարմունքներ գոյություն ունեն: Սակայն կարծումեմ, որ Թուրքիային Եվրոպական Միությունն անհրաժեշտ չէ հզոր պետություն լինելուհամար": ԵՄ անդամակցության հանդեպ բացասական հանրայինկարծիքի ձևավորմանը նաև նպաստում են կարևոր փոփոխություններ, որոնք տեղի ենունենում թուրք հասարակությունում: Արևմտամետ էլիտան, որը Համաշխարհային երկրորդպատերազմից հետո ձևավորել է արտաքին քաղաքականությունը, աստճանաբար փոխարինվում էառավել պահպանողական, առավել կրոնական ևառավել ազգայնական էլիտայով, որը կասկածամտորեն է տրամադրված Արևմուտքի հանդեպ: Այս խումը առավել դրական է վերաբերվում Թուրքիայի Օսմանյան անցյալին: Իշխողիսլամական Արդարություն և զարգացում կուսակցությունը, որի առաջնորդն է վարչապետՌեսեպ Թայիպ Էրդողանը, կարողացել է ընդլայնել իր ազգայնական պոպուլիզմը` այնԻսլամի հետ համատեղ ներկայացնելով: Սակայն Արդարություն և զարգացումկուսակցությունը վերջին ժամանակահատվածում խնդիրներ ուներ: Անցյալ ամիս Թուրքիայիսահմանադարական դատարանի կայացրած որոշմամբ կուսակցությունը կարող էր փակվել, քանիոր աշխարհիկ պետականությունը ճնշելու մեղադրանք էր ներկայացված: Այդ ժամանակից իվեր, ԵՄ անդամակցության գործընթացի քաղաքականության կտրուկ փոփոխություն էարձանագրվել: Թուրքական Թեսև քաղաքական վերլուծաբանական կենտրոնի ներկայացուցիչՍաբիհա Սենյուչելի կարծիքով, "Եթե ցանկանում ես փրկվել երկրի ներսում, միակերաշխիքը Եվրոպական Միությունն է: Արդարություն և զարգացում կուսակցությունը քաջգիտակցում է, որ եթե չշարունակի ԵՄ անդամակցության գործընթացը, եթե չշարունակի այդգործընթացի շրջանակներում ստանձնած պարտավորությունների կատարումը, այն կկորցնիմտավորականների և ձեռներեցների աջակցությունը": Վերջերս անցկացված հանրային կարծիքիհարցումների համաձայն` ԵՄ անդամակցության աջակցության աճ է նկատվում մասնավորապեսիշխանության սատարողների շրջանակներում: Միջազգային հարաբերություններկի փորձագետ ՄենսորԱքգունի կարծիքով, կառավարությունում գիտակցում են որ ԵՄ անդամակցությանգործընթացն առավել կարևոր է, քան` արդյունքը: "Հնարավոր է, որ նրանց համար մենքցանկալի չենք, սակայն դա այդքան էլ կարևոր չի լինի, եթե մենք կատարենք բոլորանհրաժեշտ պահանջները: Եթե մենք դառնանք լիովին ժողովրդավարական պետություն, որտեղմարդու իրավունքները հարգվում են, ապա ԵՄ անդամակցությունը այդքան էլ կարևոր չիլինի":