آرش حجازی: مرگ ندا زندگی حرفه ای مرا مختل کرد
آرش حجازی در ایران به دلیل ترجمه رمان های پائولو کوئیلو شناخته شده است ولی حجازی تا به حال سه رمان «اندوه ماه»، «شاهدخت سرزمین ابدیت» و «کی خسرو» تالیف کرده است
آرش حجازی ، در سال 1375 از دانشگاه علوم پزشکی ایران فارغ التحصیل شد  .  در سال 3 ، زمانی که هنوز دانشجو‌بود ، اولین رمانش به نام « اندوه ماه » را نوشت که البته قرار نبود رمان باشد و بیشتر دلتنگی‌های پزشک جوانی‌بود که از زندگی مایوس و سرخورده شده‌بود  . این‌گونه‌بود که قدم به عرصه ادبیات گذاشت و در سال 1376 ، انتشارات کاروان را در تهران راه‌اندازی کرد  . مدتی سردبیری نشریه کامیاب را بر عهده داشت و پس از آن فصلنامه جشن کتاب را منتشر کرد که البته پس از بیست و پنج شماره توقیف شد  . در ایران ؛ آرش حجازی را بیشتر با ترجمه هاش می‌شناسند به ویژه ترجمه رمان‌های پائولو کوئیلو ، نویسنده مشهور برزیلی  .  ولی حجازی تا به حال سه رمان به بازار داده است : ، و  . تازه ترین اثر او نیز « نگاه آهو » نام دارد که قرار است به زبان‌های انگلیسی ، ایتالیایی و سوئدی در ماه مارس 2011 روانه بازار شود  . در غرب ، آرش حجازی را به عنوان پزشک جوانی می‌شناسند که شاهد کشته شدن ندا آقا سلطان‌بود : دختر جوانی که در جریان اعتراضات خیابانی پس از انتخابات ریاست جمهوری در ایران ، کشته شد و ویدئوی جان باختن او ، جهان را تکان داد  . چند روز پس از این واقعه ، آرش حجازی از مدیریت انتشارات کاروان استعفا داد ، ایران را ترک کرد و به انگلستان رفت  .  در خارج از کشور ، در گفت‌وگو با رسانه‌ها درمورد مشاهدات خود صحبت کرد و خشم دولت ایران را برانگیخت  .  تلویزیون دولتی ایران در مستندی که در این مورد تهیه کرده‌بود آرش حجازی را به دست داشتن در قتل ندا متهم کرد  . در همین حال ، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی هم در ماه بهمن 1388 به دلیل آنچه آن را عدم تایید صلاحیت اعضای موسس نامید ، پرونده انتشارات کاروان را لغو کرد و کارمندانش از کار بیکار شدند  . به مناسبت انتشار کتاب خاطرات آرش حجازی ، با او در مورد تاثیری که مرگ ندا بر زندگی و حرفه او گذاشت گفت و گویی داشتیم و نظرش را در مورد وضعیت ترجمه و نشر در ایران جویا شدیم  . ترجمه و نویسندگی لازم و ملزوم هم نیستند و دو مقوله کاملا جدا هستند  .  نویسندگی می‌تواند به عنوان یک هنر و یا یک حرفه در نظر گرفته شود  .  ما نویسندگان حرفه‌ای داریم و نویسندگانی نیز داریم که بیشتر به جنبه خلق نگاه می‌کنند و اثری را خلق می‌کنند  .  ولی ترجمه ، بیشتر فن است و بدون صنعت نشر ، ترجمه جایی ندارد  .  یعنی اگر ناشری نباشد که تصمیم بگیرد ترجمه کتابی از نویسنده‌ای که کتابش به زبانی غیر از زبان ما منتشر‌شده‌را عرضه کند ، مترجم هم کاری نخواهد داشت  .  بنابراین ترجمه تا حدودی وابسته به صنعت نشر است در حالی که نویسندگی آنقدر وابسته نیست  .  البته وابسته هست ولی نویسنده همچنان می‌تواند خلق کند بدون آنکه اثرش منتشر شود  . متاسفانه عمده ترجمه‌ای که در ایران انجام می‌شود ، از انگلیسی به فارسی است  .  حتی خیلی از کتاب‌هایی که زبان اصلی شان غیر از زبان انگلیسی است مثل اسپانیایی ، فرانسه یا پرتغالی ، زمانی به فارسی ترجمه می‌شوند که به زبان انگلیسی عرضه‌شده‌باشند  .  هر چند ما در این چند سال اخیر ، رشد خیلی خوبی داشته ایم در ترجمه از زبان‌های غیر انگلیسی  .  البته از لحاظ فنی خیلی خوب هستند  .  من سطح ترجمه را در ایران از بریتانیا خیلی بالاتر می‌دانم  .  اما آن چیزی که ترجمه را در ایران بسیار تحت شعاع قرار می‌دهد سانسور است  .  ما متاسفانه کمتر در ایران کتابی را می‌بینیم که ترجمه‌شده‌باشد و مطابق باشد با کتاب اولیه و اصلی ، چرا که در سانسور پیش از انتشاری که در وزارت ارشاد انجام می‌شود ، بسیار به کتاب لطمه وارد می‌شود  .  بسیاری از صحنه‌ها حذف می‌شوند ، وزارت ارشاد گاهی حتی دستور می‌دهد صحنه‌ای عوض شود ، بخش‌های عمده‌ای از کتاب حذف می‌شوند و طبیعتا چیزی که به دست مردم می‌رسد در بسیاری از موارد منظور نویسنده را برآورده نمی‌کند  .  این بحران بسیار بزرگی است که باید حل شود تا بتوان به مسائل دیگر در زمینه ترجمه پرداخت  . بله من که فکر کرده‌ام و در حال حاضر هم جزو برنامه‌ام هست و دارم به شدت مطالعه می‌کنم  .  البته کار آسانی نیست که بگوییم همین امروز تصمیم می‌گیریم و انجام می‌دهیم  .  ترجمه کار گرانی است به خصوص در کشورهای غربی که هزینه‌های تولید خیلی بالاست ، ترجمه گران است و ناشران حاضرند تنها بر کتاب‌هایی برای ترجمه سرمایه‌گذاری کنند که به فروش نسبی آن‌ها اطمینان داشته باشند  .  در مورد ایران ، باز بر می‌گردیم به بحران سانسور  .  ما سی سال سانسور را پشت سر داریم  .  در این سی سال ، ادبیاتی شکل گرفت ولی این ادبیات به خصوص در این هفت هشت سال اخیر به شدت آسیب دیده و کمتر نویسنده‌ای الان دست به قلم می‌برد و یا اگر می‌برد ، برای انتشار آن تلاش می‌کند  .  در این سال‌ها ، خیلی آثار خوبی داشته ایم ولی عمدتا آثاری که برای جامعه غرب انگیزه مطالعه ایجاد کند خلق‌نشده‌ .  متاسفانه بدترین شکل سانسور که خودسانسوری است در ایران به شدت در میان نویسندگان رواج پیدا کرده و خوانندگان کتاب در غرب ، خوانندگان راحت طلبی هستند و به جز قشر محدودی که نخبگان یک جامعه هستند ، مردم عادی به دنبال کتاب‌های بسیار پیچیده‌ای که ناچار شوند هر جمله اش را رمزگشایی کنند نیستند  . ما الان می‌بینیم در دنیای مجازی هزاران و شاید ده‌ها هزار نفر از نویسندگان جوان ایرانی به شدت مشغول فعالیت هستند  .  بلاگ دارند و می‌نویسند  .  من به دلیل علاقه شخصی‌ام که همیشه به دنیال ادبیات خوب هستم ، می‌گردم توی بلاگ‌ها و گاهی ادبیات برجسته در آنجا می‌بینم  .  می‌بینیم در قالب جملات کوتاه ، در قالب پست یک وبلاگ ، مفهومی را به زیباترین شکل عرضه می‌کنند  .  داستان‌های کوتاه می‌نویسند ، داستان‌های برق آسا و مینیمال می‌نویسند و خیلی جالبه  .  یعنی این چیزی که در ایران شکل گرفته به نوع خودش پیشتاز است و قابل تحسین  .  بنابراین هیچ دولتی نمی‌تواند جلوی نمودهای فکری و ابراز اندیشه را در یک جامعه بگیرد  .  می‌تواند جلوی نشر آن را به نوعی بگیرد که آن هم این روزها بسیار دشوار‌شده‌است  .  ولی به هر حال سانسور تاثیر می‌گذارد  .  نمی‌شه گفت سانسور تاثیر نمی‌گذارد و تاثیر منفی زیادی هم گذاشته ولی درست مثل جریان آب است  .  اگر جلوی آب را بگیرید ، بالاخره راهی از آن کنار پیدا کرده و جریان پیدا می‌کند شاید نه به شدت قبل ولی جریانش ادامه پیدا می‌کند تا روزی که آن سد برداشته شود  . بعد از این حادثه ، انتشارات کاروان تعطیل شد به دلیل اینکه تقریبا بلافاصله بعد از آن حوادث مجوزش لغو شد و کتاب‌های من هم دیگر امکان چاپ ندارند چه ترجمه‌ها و چه تالیفات  .  از طرف دیگر بعد از اینکه من آمدم اینجا ، به دلیل فشار روحی بیش از حدی که روی من‌بود به دلیل حوادثی که پشت سر گذاشته‌بودم ، نوشتن را به عنوان مجالی برای خودم پیدا کردم و مشغول نوشتن خاطراتم شدم  .  بنابراین ، بر زندگی من به عنوان یک نویسنده تاثیر مختل کننده‌ای نداشته ولی زندگی حرفه‌ای مرا به شدت مختل کرد  . کتاب در واقع محصول بحران عاطفی‌ای است که من بعد از ماجراهای خرداد سال 88 دچارش شدم و این به عنوان ملجایی‌بود برای اینکه تخلیه کنم فشار روانی درون خودم را  .  بعدش خوشبختانه ناشران به من نزدیک شدند و به چاپ آن علاقه نشان دادند  .  من این کتاب را از روز اول به زبان انگلیسی نوشتم به خاطر اینکه مخاطب من مردمی‌بودند که داستان‌هایی را که برای نسل ما اتفاق افتاد نمی‌دانستند  .  نسل ما که می‌داند و شاید کتاب حرف تازه‌ای برای نسل ما نداشته باشد ولی داستان از آن لحظه‌ای شروع می‌شود که ندا آخرین نگاهش را به من می‌اندازد و بعد بر می‌گردد و با نگاه به دوربینی که لحظات آخر زندگی اش را ثبت می‌کند ، فوت می‌کند  .  من بعد از آن همیشه در این فکر‌بودم که سوالی در آن نگاه‌بود و چی می‌خواست بپرسد و پیش خودم اینطور فکر کردم که آن سوال شاید این‌بود که چه شد که کار به اینجا رسید  ؟  در واقع دارم در این کتاب برای ندا و برای هر کس که می‌خواهد بداند ، تعریف می‌کنم که چه شد که به آن روز رسیدیم  .  به هر حال ما نسلی‌بودیم که یک انقلاب دیدیم ، هیجانات سیاسی بعد از انقلاب را دیدیم ، جریانات دهه شصت را دیدیم و اعدام‌های آن مقطع را  .  ما نسلی‌بودیم که در زمان انقلاب ، عموهایمان را از دست دادیم  .  بعد از انقلاب ، پدرانمان را از دست دادیم و در زمان جنگ دوستانمان را از دست دادیم  .  این نسلی‌بود که همزمان‌بود با نسلی که بچه‌ها در دهه 80 میلادی در کشورهای غرب ، به دنبال مدل‌های مو ، موزیکها و حال و هوای دهه 80‌بودند تفریح ما این‌بود که وقتی بمباران هوایی می‌شد ، از حیاط یا پناهگاه‌ها نور ضد هوایی‌ها را رصد کنیم تا ببینیم بمب بر سر ما می‌افتد یا همسایه ما  .  به هر حال این نسلی است که امروز هم پا برجاست و هست و من فکر کردم که این نسل هرگز فرصتی پیدا نکرد که قصه خودش را تعریف کند و می‌بینیم که نسل قدرتمندی هم هست  .  از نظر اجتماعی موفق هستند ، بسیار متفکرند و دقیقا می‌دانند که چه می‌خواهند و گمشده نیستند  .  این برای من خیلی جالب‌بود و فکر کردم شاید حالا که این فرصت را دارم ، قصه این نسل را بگم  . بعد از وقایع خرداد 88 ، ایران در خبرها آمد و آن حادثه‌ای که اتفاق افتاد و من درگیرش شدم ( مرگ آن دختر جوان بی‌گناه ، ندا ) توجه میلیون‌ها نفر در سراسر جهان را به خود جلب کرد  .  آن موقع رسانه‌های زیادی سراغ من آمدند و اغلب سوال این‌بود که جریان چیست  ؟  ما قبل از این چیزی از ایران نشنیده‌بودیم  .  این همه آدم از کجا پیدا شدند و آمدند به خیابان  ؟  این اعتراض‌ها از کجا شروع شد  ؟  علاقه نشان می‌دادند که این قصه را بدانند  .  قبل از آن ، تصور این‌بود که ایران جامعه‌ای یکدست و تک صداست و همه به یک چیز معتقدند و همه به یک شکل اداره جامعه معتقدند و همه پشتیبان نظامی هستند که در هر مقطع حاکم بوده بر ایران  .  ما به عنوان مردم ایران می‌دونستیم که این واقعیت ندارد و اتفاقات خرداد 88 هم این را به مردم دنیا نشان داد و از آنجا کنجکاوی بسیاری برانگیخته شده‌بود  .  من فکر کردم این بهترین فرصت است  .  به هر حال من تا حدودی شناخته شده‌بودم و فکر کردم این فرصت می‌تواند فرصتی باشد که قصه را بگم  .  ممکن است بعضی‌ها با قصه من مخالف باشند  .  شاید تصوری که من در هشت سالگی از جامعه اطرافم داشتم غلط باشد ولی به هر حال تلاش من است  .  امیدوارم دیگرانی هم قدم جلو گذارند و تلاش خود را عرضه کنند  . من « نگاه آهو » را در سن سی و نه سالگی نوشتم و « اندوه ماه » را در سن بیست و سه سالگی  .  طبیعتا فکر می‌کنم نگاه آهو کمی از نظر نگارش بهتر باشد چون اندوه ماه تجربه اول من‌بود و نقص‌های زیادی هم دارد متاسفانه ، ولی به هر حال تجربه‌ای بود و برای من عزیز است  .  رمان‌های بعدی من هم همینطور بوده‌اند  .  من رمان نویس حرفه‌ای نیستم که بنشینم و بخواهم سالی یک رمان بنویسم  .  من فقط زمانی می‌نویسم که حرفی داشته باشم و نتوانم ننویسم  .  مهمترین مساله‌ای که در آثار من مطرح است ، بحث آزادی است  .  آزادی ، نه به معنای سیاسی آن بلکه به معنای درون زاد و انسانی اش  .  من در همه آثارم سعی کردم این مساله را منتقل کنم در قالب داستان که راز سعادت یک ملت ، آزادی و عدالت است و عدالت را محصول آزادی می‌دانم  .  در « نگاه آهو » هم من معتقدم عدالت زیر پا رفت و علتش این‌بود که آزادی محدود شد  .  قربانی اش هم نسلی‌بودند که ما یکی از آن‌ها هستیم  .