سامی یوسف: می‌خواستم کارم بیشتر به جنبه درونی دین بپردازد
سامی یوسف در گفت و گو با بخش فارسی صدای آمریکا: در روزگاری هستیم که اطراف ما را افراطی‌گری احاطه کرده و این جریان جنبه‌های معنوی دین را زیر سایه خود گرفته است.
سامی یوسف خواننده ، ترانه سرا ، آهنگساز و نوازنده ایرانی‌تبار ، هفته گذشته برای نخستین بار در واشنگتن پایتخت ایالات متحده کنسرتی برگزار کرد ؛ این برنامه برای حمایت از فعالیت‌های بنیاد مطالعات سنتی به سرپرستی دکتر حسن نصر ترتیب یافت  . بخش فارسی صدای آمریکا گفت وگویی اختصاصی با او داشت که در برنامه‌های تلویزیونی صدای آمریکا پخش شد  .  گفت وگوی بهنود مکری با سامی یوسف را در زیر : سامی یوسف در ایران و در آذری متولد شد و در کودکی همراه با خانواده به انگلستان مهاجرت کرد ؛ با وجود این که سال‌هاست از ایران خارج‌شده‌، اما عشق و علاقه زیادی به آن سرزمین دارد  . آیا خاطره‌ای از دورانی که در ایران‌بودید دارید  ؟  نکته‌ای هست که یادتان باشد  ؟ یک قایق یادم هست که روی میز یا تلویزیون خانه‌بود ، مادربزرگم را هم به یاد دارم ، یک خانم آذری سنتی که فارسی صحبت نمی‌کرد  . ‌ای کاش بیشتر یادم‌بود  .  امیدوارم بتوانم دوباره روزی به ایران برگردم ؛ بزودی  . چه احساسی نسبت به ایران دارید  ؟  نظرتان درباره آن کشور چیست  ؟ ایران در خون من است ، دی‌ان‌ای () من است  .  حسی که به آن دارم غیرقابل توصیف است  .  چطور بگویم ، عشق ، تعلق ، زادگاه ، اصل ، برایم خیلی مهم است  .  بخشی از وجودم است ؛ چطور می‌شود شیرینی مزه عسل را توصیف کرد ؛ ممکن نیست  .  چنین حسی دارم ، عشق زیادی به ریشه‌ام دارم ، من عاشق سنت هستم ، عاشق ریشه‌ام هستم ، عاشق فرهنگم هستم  . او که در خانواده‌ای سنتی وعرفانی پروش یافته است ، در نوجوانی تحت تاثیر آموزه‌های اسلامی قرار گرفت و متحول شد  .  در این دوران‌بود که نام خود را به سامی یوسف تغییر داد چه زمانی اسم خود را تغییر دادید  ؟  و چرا  ؟ اسم واقعی خودم را به شما نمی‌گویم ، مایل نیستم خیلی درباره زندگی شخصی خودم صحبت کنم ؛ اما نامی که با آن بزرگ شدم سیامک‌بود ، در انگلیس تلفظ این نام برای بچه‌ها سخت‌بود ، سیامک به « بیگ مک » شبیه است ، یکی از همبرگرهای مک دونالد  .  مطمئنم تو هم چنین تجربه‌ای داشتی بهنود ، چون تلفظ اسم تو هم برای اینها سخت است ، به همین دلیل اسمم را به « سام » تغییر دادم ، خیلی ساده و راحت  .  بعد از مدتی شد « سامی » .  وقتی اسلام را شناختم و بیدار شدم ، می‌خواستم نامی اسلامی داشته باشم ، برای همین یوسف را هم به آن اضافه کردم و شدم سامی یوسف  .  چهارده ، پانزده سال است که از این نام استفاده می‌کنم  . متوجه شدم که چرا سیامک شد سامی ، ولی چرا یوسف را به آن اضافه کردی  ؟ یوسف معانی زیادی برایم داشت  .  اول از همه این که پیامبر‌بود ؛ در انجیل با نام ژوزف از او یاد می‌شود  .  شیفته این شخصیت هستم  .  دشواری‌هایی که در هجران داشت  .  مطمئنم شعر معروف یوسف گم گشته باز آید به کنعان غم مخور را خوانده‌اید  .  خیلی طبیعی این نام را انتخاب کردم ؛ تلاش می‌کنم مثل یوسف سیرت زیبایی داشته باشم ، چون از همه چیز مهم‌تر است  .  این اصلی است که در عرفان و معرفت هم خیلی اهمیت دارد و تاکید زیادی درباره آن وجود دارد  . سامی یوسف ضمن افتخار به فرهنگ و هویت و پیشینه‌ای که دارد ، خود را هنرمندی « فراوطنی » توصیف می‌کند که شنونده‌های زیادی در کشورهای مختلف جهان دارد  . درباره هویتی که دارید توضیح بدهید ؛ ایرانی ، بریتانیایی ، آذری یا مسلمان  .  چگونه هویت خود را تعریف می‌کنید  ؟ از نظر فرهنگی ایرانی هستم ، ملیت من بریتانیایی است ، از نظر قومی آذری هستم ، و البته مسلمانم  .  هویت من مجموعه‌ای از تمام این عوامل است ؛ هیچ مشکلی ندارم اگر کسی از من به عنوان یک ایرانی یاد کند  .  به ریشه‌هایم افتخار می‌کنم  .  در جهانی زندگی می‌کنیم که خیلی‌ها نمی‌دانند چه هستند ؛ ریشه‌ها گم شده‌اند  .  یک کاهن بودایی هویت و ریشه خود را می‌شناسد ، ولی بسیاری از ما سرگردان هستیم  .  زمانه عجیب و غریبی است  .  ملیت من بریتانیایی است ، ولی نمی‌خواهم انگلیسی باشم ؛ چرا بخواهم چیزی باشم که نیستم ، از هویتی که دارم خوشحالم  .  ایرانی بودن دریچه‌های ارتباط با فارسی زبان‌های منطقه را میسر کرده ، مثلا افغانستان یا کشورهای آسیای میانه  .  آذری بودن هم همینطور ؛ می‌توانم با ترک زبان‌ها ارتباط داشته باشم  .  به همین صورت با عرب‌ها و کردها هم ارتباط دارم  .  خوشحالم که همه این هویت‌ها را دارم  . سامی یوسف فرزند بابک رادمنش ، نوازنده و آهنگساز مشهور ایرانی است  .  او از کودکی نزد پدرش آموزش دید و با موسیقی و سازهای ایرانی آشنا شد  .  سامی ، دانش‌آموخته آکادمی سلطنتی موسیقی بریتانیا است و با تلفیق موسیقی شرق و غرب ، سبک تازه‌ای را پدید آورده است  .  او در ترانه‌هایش از اشعاری با مضامین اخلاقی ، مذهبی و عرفانی استفاده می‌کند ، سبکی که با استقبال فراوانی از سوی مسلمانان و جوانان کشورهای اسلامی همراه‌شده‌است  . چرا ترانه‌هایی که می‌خوانی مضمونی اسلامی و مذهبی دارند  ؟  آیا ماموریتی دارید  ؟  یعنی احساس می‌کنید باید در این چارچوب فعالیت کنید  ؟ در اشعارم از مضامین مذهبی و عرفانی استفاده می‌کنم ، اما به این معنا نیست که مثلا از موسیقی استفاده ابزاری می‌کنم ، یا ماموریت تبلیغاتی دارم  .  موسیقی بخشی از وجود من است ، معرف باورهای من است  .  قصد مقایسه ندارم ، ولی اگر از مولانا بپرسید که چرا شعر میگویی ، خوب این سئوال درستی نیست ، چون شعر ، زندگی مولانا است  .  همین داستان درباره من و پدرم هم صادق است  .  ما هنرمند هستیم ، موسیقی زندگی ماست ؛ البته من هنوز شاگردم و همچنان در حال یادگیری هستم  .  موسیقی من معرف من است ، احساسات و افکارم را منعکس می‌کند ، عقاید سیاسی و اجتماعی که دارم را بازتاب می‌دهد  .  البته به سیاست ندارم و فقط در مواردی که خیلی تحت تاثیر جریانی قرار بگیرم درباره آن نظر می‌دهم ، ولی بطور کلی موسیقی من ، عرفانی و معنوی است ؛ این حس و حالی است که دارم  . نام پنجمن آلبومی که سامی یوسف منتشر کرده ، « مرکز » یا است ، که مجموعه‌ای از ترانه‌های تازه این هنرمند را در بر می‌گیرد ؛ ترانه‌هایی به زبان‌های انگلیسی ، عربی ، فارسی و آذری  .  مرکز ، یکی از پرفروش‌ترین آلبوم‌های بریتانیا است و با استقبال فراوانی از سوی هواداران سامی یوسف روبرو‌شده‌است  . اشاره کردید که این آلبوم عرفانی‌تر از آلبوم‌های قبلی است  .  در این باره توضیح بدهید  ؟ درباره آلبوم قبلی که در سال 2005 یا 2006 منتشر کردم ، نظرات متفاوتی بیان شد  .  برخی گفتند ، راک اسلامی ، برخی گفتند پاپ اسلامی ، یا مثلا در زبان‌های عربی و ترکی با عبارات مختلفی آن را توصیف کردند  .  ولی من از اصطلاح « اسپریتیک » استفاده می‌کنم که معرف باورها و موسیقی من است  .  آلبوم مرکز همان ویژگی‌های آلبوم‌های گذشته را دارد ، همان خمیرمایه و عصاره ، ولی شاید تفاوتش این باشد که درونی‌تر است ؛ به جنبه‌های شخصی ایمان می‌پردازد  .  در زبان عربی ، در ارزش‌های اسلامی ، خدواند 99 اسم یا صفت دارد ، یکی از آن‌ها الظاهر است یا ظاهر ؛ یکی دیگر از این اسامی الباطن است یا باطن  .  بیشتر تحقیقات ارزشمند دینی که در طول سده‌ها صورت گرفته است ، به همین جنبه ایمان می‌پردازد ، یعنی باطن یا درون  .  من هم در این آلبوم تلاش کردم روی همین جنبه تمرکز کنم که مقوله‌ای جهان‌شمول است  . سامی یوسف در این آلبوم از سازهای ایرانی هم استفاده کرده است ؛ سازهایی چون سنتور ، تار ، تنبک ، دف و کمانچه  .  آلوم مرکز ، حال و هوایی ایرانی دارد ، تجربه‌ای برای نزدیکی بیشتر با ریشه‌های ایرانی  . چرا این آلبوم حال و هوای ایرانی دارد  ؟  چه دلیلی دارد که به این سمت رفتید  ؟ می‌خواستم این آلبوم به ریشه‌هایم نزدیک باشد  .  مرکز خیلی ایرانی است ؛ حتی ترانه ساری گلین که آذری است ، در ایران طرفداران زیادی دارد  .  نمی‌توانم بگویم چرا تصمیم گرفتم آلبوم حال و هوای ایرانی داشته باشد ؛ حسی‌بود که درونم‌بود  .  در روزگاری هستیم که اطراف ما را بنیادگرایی و افراطی‌گری احاطه کرده ، متاسفانه این جریان ، ارزش‌های راستین و جنبه‌های معنوی دین را زیر سایه خود گرفته است  .  می‌خواستم کارم بیشتر به جنبه درونی دین بپردازد  .  وقتی شنونده به این آلبوم گوش می‌کند حالا هر دینی داشته باشد یا اصلا هیچ اعتقادی نداشته باشد بالاخره چیزی پیدا می‌کند که از شنیدن آن لذت ببرد  . « جان جانان » یکی از ترانه‌های آلبوم است که سامی آن را به زبان فارسی خوانده است  .  قطعه‌ای در چارچوب موسیقی سنتی ایرانی  . درباره جان جانان توضیح بدهید  . وقتی بچه‌بودم خواننده‌ای را یادم هست به نام بیژم بیژنی که ترانه « نوایی نوایی » را می‌خواند  .  خیلی این تصنیف را دوست داشتم ؛ همیشه دلم می‌خواست چنین قطعه‌ای داشته باشم  .  همین شد که رفتم سراغ جان جانان ، البته تصنیف من کمی شاد و ریتمیک از آب در آمد ، که اشکالی هم ندارد ، اما همه چیز سنتی است ، سازها ، اجرا و حتی تنظیم  .  تلاش کردم به آثار استاد مشکاتیان نزدیک باشد ، روحش شاد  .  در عین حال می‌خواستم جان جانان برای امروزی‌ها هم جذاب باشد  .  واقعیت این است که آثار سنتی خیلی ارزشمند هستند ، اما هواداران کمتری دارند ، موسیقی سنتی هر فرهنگ و کشوری آئینه‌ای است برای کشف گنجینه‌ها و ارزش‌های فراموش‌شده‌ .  من خیلی به موسیقی سنتی ایرانی علاقه دارم  . « خراسان » یکی دیگر از ترانه‌های این آلبوم است ، ترانه‌ای به زبانهای انگلیسی و عربی  .  سرمنزل و مقصود سفری نمادین برای کشف جوهر وجود ، سفری به خراسان ، که گنجینه معنوی و اسرارآمیز ایران زمین است  . خراسان یکی دیگر از ترانه‌های این آلبوم است  .  چه داستانی دارد  ؟  چگونه شکل گرفت  ؟ الهام‌بخش این ترانه ، قصه بغداد است ، اثر مشهوری از مولانا  .  جالب است که پائولو کوئیلو هم داستان کیمیاگر را بر همین اساس نوشت  .  مردی در جستجوی گنج‌بود و برای پیدا کردن آن به قاهره رفت ؛ پس از سختی‌های بسیار به قاهره رسید ، ولی گنجی پیدا نکرد  .  فهمید گنج در همان شهری است که در آن زندگی می‌کند  .  تمثیلی است برای یافتن جوهر وجود ؛ یعنی نباید برای پیدا کردنش راه دوری رفت  .  گنج وجود درون خود ماست  .  این داستان را خیلی دوست دارم و این ترانه به این صورت شکل گرفت  .  اما مشکل این‌بود که نمی‌شد در غالب ترانه از کلمه قاهره استفاده کرد ، با وزن و قافیه ترانه جور نبود  .  در آن دوران هم شاهد انقلاب مصر و رویدادهای شهر قاهره‌بودیم ؛ به همین دلیل تصمیم گرفتم به جای قاهره از کلمه خراسان استفاده کنم  .  خراسان سرزمین بسیار مهمی است ، هر چند که امروز در کشورهای مختلفی پراکنده‌شده‌، اما در گذشته سرزمین بزرگی‌بود ، بستر فرهنگ ، دانش و روشنفکری جهانی‌بود که امروز ما میراث‌دار آن هستیم  .  به نظرم استفاده از خراسان در این ترانه تصمیم درستی‌بود ، به ویژه این که من را به نوعی به ایران هم مرتبط می‌کرد  .