دموکراسی در مصر، فراتر از برگزاری انتخابات
دموکراسی واقعی فقط به معنای برگزاری انتخابات نیست و مستلزم پدید آمدن فرهنگ سیاسی مدارا و احترام به حقوق اقلیت ها است
نوشته دنیس راس ، انستیتو واشنگتن برای سیاست خاورنزدیک واژه « بهار عربی » همیشه اسم بی‌مسمایی‌بود  .  تحول از یک حاکمیت استبدادی به استقرار دموکراسی هیچگاه یک تحول سریع نبوده است  .  دموکراسی واقعی فقط به معنای برگزاری انتخابات نیست و مستلزم پدید آمدن فرهنگ سیاسی مدارا و احترام به حقوق اقلیت‌ها و نیز نهادهایی است که حاکمیت قانون را اجرا کنند ، باید آمادگی برای پذیرش نتیجه انتخابات ، حتی به هنگام شکست به وجود بیاید ، باید این آگاهی و شناخت ایجاد شود که حاکمیت به معنای توجه و انحصار قدرت در دست یک گروه و حذف بقیه نخواهد‌بود  . سال 2011 نه تنها با « بهار عربی » مصادف شد ، بلکه نوعی « بیداری » در بسیاری از کشورهای خاورمیانه پدید آمد  .  این بیداری و آگاهی به این مفهوم‌بود که مردم ناگهان خود را نه به منزله افراد مطیع ، بلکه در مقام شهروندان کشور دیدند ، در مقام شهروندانی که حق داشتند خواستهای خود را مطرح کنند ، انتظارات ، امیدها و صدایی داشته باشند و مهمتر از هر مسئله دیگری از مقامات کشور بخواهند پاسخگو باشند  .  پس از گذشت چهل سال از حاکمیت دولتمردانی که به آن‌ها تحمیل شده‌بود ، مردم امیدهای خود را تعریف کردند و از حاکمان خود خواستند تا به ندای آن‌ها گوش دهند و آرمان‌های خود را ابراز کنند ، مردم خواهان پاسخ‌گویی مقامات کشور شدند  .  مردم مصر ، تونس ، سوریه و یمن گفتند « دیگر کافی است » . فقط در سوریه که حکومت شهروندان خود را به قتل می‌رساند و به جای تغییر حکومت ، مردم را سرکوب می‌کند ، دولت هنوز بر سر قدرت مانده است  .  با این وجود ، بشار اسد در شرایطی بر مسند قدرت تکیه زده است که شعله‌های آتش جنگ داخلی این کشور زبانه می‌کشند و بخش‌های بزرگی از کشوری به نام سوریه نابود‌شده‌است  . حالا در مصر هم شاهد هستیم که برخی خواهان وقوع انقلاب دوم شده‌اند  .  ما در ایالات متحده و در مقام هواداران دموکراسی به راحتی با این ایده که یک رهبر برگزیده ، نه با برگزاری انتخابات مجدد و بلکه با درخواست مردم در خیابان‌ها از قدرت برکنار‌شده‌است ، کنار نمی‌آییم  .  این در حالی‌ست که شاهد‌بودیم ارتش مصر ، با وجودی که در موضع دشواری قرار دارد به درخواست‌های مردم پاسخ مثبت می‌دهد ، اما نباید واقعیت عمیق تری را که در مصر وجود دارد ، نادیده بگیریم  .  پرزیدنت محمد مرسی و اخوان المسلمین زمانی که بر سر قدرت‌بودند به گونه‌ای عمل کردند که گویی بر یک حکومت استبدادی دیگر حکم می‌رانند  .  درست است که آقای مرسی رئیس جمهوری برگزیده مردم‌بود اما او و همکارانش در اخوان المسلمین به شیوه‌ای عمل کردند که گویی قصد دارند با اعمال قدرت و کنترل حکومت کنند  .  مرسی به جای این که از همه گروه‌ها و احزاب دعوت همکاری به عمل بیاورد ، بیشتر اعضای اخوان المسلمین را در دولت خود منصوب کرد و به جای نظرخواهی از مردم با صدور حکم و دستور حکومت می‌کرد  .  مرسی اطمینان حاصل کرد که اسلام گراها مسئولیت تدوین قانون اساسی جدید را به عهده بگیرند ، او خبرنگاران را به اتهام « توهین » به رئیس جمهوری مجازات و قضاتی را که با او مخالف‌بودند ، برکنار کرد و نیازهای اقتصادی کشور را نادیده گرفت  . جنبش « تمرد » در ناامیدی و سرخوردگی اقشار بسیار وسیعی از مردم مصر از حاکمیت مرسی و اخوان المسلمین ریشه داشت  .  مسئله فقط حذف گروه‌ها و افراد دیگر و هراس از آن نبود که تصمیم مرسی برای استقرار یک حکومت اسلامی در مصر نبود ، بلکه مردم این کشور نگران ناتوانی و بی‌عرضگی رهبران کشور در رویارویی با مشکلات مصر‌بودند  .  نرخ بیکاری به‌طور قابل‌توجهی بالا رفته‌بود ، روزی چند بار برق قطع می‌شد و این‌ها با کمبود نان ، صف‌های طولانی خرید بنزین و سوخت و فقدان فزاینده حاکمیت نظم و قانون در کشور نیز مردم را به ستوه آورده‌بود  .  فقط مردم سکولار و لیبرال در خیابان‌ها تظاهرات نمی‌کردند ، بلکه اقشار وسیعی از جامعه که همه آن‌ها چاره دیگری به جز اعتراض نداشتند نیز در این راهپیمایی‌ها حضور داشتند  . از این منظر ، مورد مصر شبیه الجزیره نیست که ارتش برای باطل کردن انتخابات وارد عمل شد و از به قدرت رسیدن رهبری اسلام‌گرایی که با رای مردم انتخاب شده‌بود ، جلوگیری کرد  .  این مردم مصر‌بودند که به واقع نافرمانی مدنی کردند ، سر به شورش گذاشتند و خواهان اصلاح شرایط شدند  .  تردیدی نیست که هم اکنون در مورد آینده و تحولات آتی این کشور پرسش‌هایی مطرح می‌شوند : آیا ارتش واقعا راه را برای‌گذار سیاسی هموار خواهد کرد  ؟  آیا اخوان المسلمین نسبت به برکناری از قدرت را کماکان با خشونت پاسخ خواهد داد  ؟  اگر فرض بر این باشد که اخوان المسلمین به خشونت متوسل نشود ، آیا این جنبش بار دیگر اجازه مشارکت سیاسی در امور کشور را خواهد یافت  ؟  به هر حال ، اخوان در مصر یک نیروی اجتماعی محسوب می‌شود  .  آیا عوامل متفاوت و مختلفی که تنها توافق آن‌ها بر سر سرنگونی مرسی و اخوان المسلین‌بود ، می‌توانند در انتخابات آتی به یک نیروی معتبر و کارآمد بدل شوند  ؟  به واقع ، اگر اخوان اجازه بیابند که در روند سیاسی کشور مشارکت داشته باشند و این سازمان و همبستگی آن بار دیگر در انتخابات موفق عمل کند ، چه خواهد شد  ؟  با وجودی که با توجه به از دست رفتن اعتبار اخوان و شکست آشکار این گروه در اذهان عمومی مردم مصر احتمال چنین امری اندک است اما این سازمان هنوز در این کشور مطرح بوده و افراد و گروه‌هایی که علیه مرسی به خیابان‌ها آمدند و بسیح شدند نشان دادند که از توانایی حضور گسترده و نافرمانی مدنی علیه رئیس جمهوری مصر برخوردار هستند  .  اما آیا این گروه‌ها می‌توانند یک نیروی سیاسی مثبت بیافرینند  ؟ در حالی که ایالات متحده برای پاسخ به این پرسش‌ها نفوذ محدودی دارد ، اما تحولات آتی مصر برای منافع کشور ما مهم است  .  سقوط مصر و دولت آن به معنای تهدیدی برای بی‌ثباتی در سراسر منطقه خاورمیانه است و به نفع ایالات متحده نیز نخواهد‌بود  .  در شرایطی که همیشه توطئه و بدگمانی حضور ما در این کشورها وجود دارند ، ما باید روی اصول کلیدی خود ایستادگی کنیم و حامی هیچ گروه و یا حزب خاصی در مصر نباشیم  .  پرزیدنت اوباما در واکنش به برکناری مرسی از سوی ارتش ، رویکرد کشور در قبال این تحولات را به خوبی روشن کرد  . در حال حاضر ، ما باید بر ضرورت‌گذار سیاسی معتبری تاکید کنیم که تاریخ برگزاری انتخاباتی را تعیین می‌کند که رئیس جمهوری جدید را انتخاب کند چون این امر زمینه را برای برگزاری انتخاباتی فراهم می‌کند که افرادی که مرتکب خشونت شدند را از صحنه سیاسی کشور حذف خواهد کرد و از همه احزاب و جناح‌ها خواهد خواست تا از ارتکاب به خشونت خودداری کنند  .  در همین ضمن ، دولت موقت ترغیب می‌شود تا به نیازهای اقتصادی مردم رسیدگی کند و پس از انتخابات نیز از آن‌ها طفره نرود  . هنوز پیش‌بینی برای تحولات آینده مصر و رهنمون شدن آن به مسیری امیدوارکننده خیلی زود است  .  با این وجود مسئله‌ای که به‌طور قطع و اطمینان می‌توان از آن سخن راند این است که اخوان المسلمین چنین مسیری را برای کشور و رهبری آینده آن هموار نکردند و تقسیم قدرت و مسئولیت‌پذیری بخشی از این مسیر‌بود  .  یافتن راهکاری برای مشکلات عدیده مصر به این عوامل کلیدی متکی خواهد‌بود  . این مقاله در تارنمای WashingtonInstitute  .  org ، موسسه واشنگتن برای سیاست خاورنزدیک منتشر‌شده‌است