قومی به دنبال عذر و بهانه و قومی به دنبال انگیزه – روز نود و نهم
برای پی بردن به منش و رفتار ملت ها، باید به میزان دنبال عذر و بهانه گشتن آنها پی برد و اینکه تا چه حد از این عذر و بهانه ها برای سکون و بی تحرکی و دنبال کاری و هدفی نرفتن استفاده می کنند یا نمی کنند
افسانه‌ای یا حکایتی میان ایرانیان رواج داشت و شاید هنوز هم دارد ، که منشا آن را هم من جائی ندیدم  .  تو را نمی‌دانم ، که بله انگلیسی‌ها به این نتیجه رسیدند که « عرب‌ها را باید سیر نگه داشت و ایرانی‌ها را گرسنه » تا به این وسیله آن‌ها را کنترل کنند  .  اصلا کاری ندارم که این حرف کی و از کجا آمده و آیا حقیقتی در این سخن بوده یا نبوده ، اصل قضیه این است که به هر حال تاریخ مصرف این‌گونه داروها صرفنظر از موثر بودن یا نبودن آن‌ها ، دیریست گذشته  . اما امروز ، برای پی بردن به منش و رفتار ملت‌ها ، صرفنظر از آنکه ایرانی باشند یا آمریکائی یا اروپائی یا آفریقائی و یا از هر سرزمین پیشرفته و یا همچنان در تعقیب پیشرفت ، باید به میزان دنبال عذر و بهانه گشتن آن‌ها پی برد و اینکه تا چه حد از این عذر و بهانه‌ها برای سکون و بی‌تحرکی و دنبال کاری و هدفی نرفتن استفاده می‌کنند یا نمی‌کنند و بعد از همین خاصیت استفاده کنی و بهانه به دستشان دهی  . مثلا اگر قرار باشد « تو » امروز که از خواب چشم باز می‌کنی ، شروع کنی به شمارش عذر و بهانه‌ها ، که بله من یک انقلاب را پشت سر گذاشتم ( این یک بهانه )، هشت سال جنگ با عراق را پشت سر گذاشتم ( این دو بهانه )، در اینجا حقوق‌بشر رعایت نمی‌شود ( سه بهانه )، حقوق زن و مرد مساوی نیست ( چهار بهانه )، آزار و اذیت اقلیت‌ها از قومی گرفته تا مذهبی رواج دارد ( پنج بهانه )، فساد در جامعه رواج دارد و قبح خود را از دست داده است ( شش بهانه )، و الی آخر ، و بعد از این عذر و بهانه‌ها برای توجیه تلف کردن زندگی و اوقات بهره بگیری ، آن وقت تکلیف این جامعه چه می‌شود  ؟  و چه عاملی موثرتر از این می‌تواند جامعه‌ای را وادار به در جا زدن کند  ؟ نمی‌گویم که تو چنین هستی  .  می‌گویم اگر چنین‌بودی ، بهتر از این راهی برای متوقف کردن تو وجود داشت  ؟ جوامعی را می‌شناسی و می‌شناسم که از این « شرایط » به عنوان نه عذر و بهانه که « انگیزه » استفاده کردند و می‌کنند  .  مثلا آلمان تجزیه‌شده‌و شکست خورده بعد از جنگ جهانی دوم را در نظر بگیر که اگر به جای استفاده از شرایط ناگوار موجود و به کار بردن آن به عنوان اهرم « انگیزه » متوسل به عذر و بهانه شده‌بود ، که من امروز عذرم پذیرفته است که خسته و درمانده آنچه را بر من نارل‌شده‌بپذیرم و دست از هر کار و فعالیتی بشویم ، امروز آلمان جایگاهش در میان کشورهای دنیا کجا‌بود  ؟  ژاپن که می‌توانست حتی عذر و بهانه‌ای بالاتر از آن بیاورد که بمب اتمی بر سرش فرود آمده‌بود  .  اما این‌گونه ملت‌ها ، شرایط را به عنوان واقعیت می‌پذیرند و آنگاه از آن به عنوان « انگیزه » در تحرک جامعه استفاده می‌کنند  . خلقیات و منش ملت‌ها را دوست گرامی من ، امروز در سیر کردن و یا گرسنه نگاه داشتن آن‌ها نمی‌توان جستجو کرد ، اما می‌توان از روحیه دنبال عذر و بهانه و سلب مسئولیت از خود کردن آن‌ها به جای دنبال انگیزه گشتن ، برای سوئاستفاده از آن‌ها استفاده کرد  . نمی‌دانم من و تو خودمان را جز کدام یک از دو گروه می‌دانیم  ؟  به دنبال انگیزه ایم یا در جستجوی عذر و بهانه  ؟