بحران اوکراین، محکی برای سیاست خارجی اوباما
حمله جدایی‌طلبان تحت حمایت روسیه به هواپیمای مسافری مالزی بر فراز اوکراین و کشته شدن مسافران آن، روابط سرد آمریکا و روسیه را وارد دور جدیدی از تنش کرده است.
ساعاتی پس از انتشار خبر سقوط هواپیمای مسافری مالزی در شرق اوکراین ، اعلام شد که تمامی 298 سرنشین غیرنظامی آن ، قربانی جنبش جدایی‌طلبان تحت حمایت روسیه شدند و اجساد آن‌ها همراه با لاشه هواپیما ، در یک مزرعه آفتابگردان در مناطق شرقی اوکراین پخش شد  . مدتی پیش ولادیمیر پوتین ، رئیس جمهوری روسیه شبه جزیره کریمه در شرق اوکراین را ضمیمه خاک روسیه کرد و وقوع جنگ و درگیری میان روسیه و اوکراین ، روابط پر تلاطم مسکو - واشنگتن را دستخوش سردی بیشتر کرد  . حال ، هدف قرار دادن پرواز شماره 17 خطوط هوایی مالزی و احتمال این که روسیه دستورالعمل کار با سامانه موشکی زمین به هوا برای زدن هواپیمای در حال پرواز را به جدایی‌طلبان داده ، تنش‌های دیپلماتیک جدیدی را مطرح کرده است  . نحوه مواجهه با این مسئله ، امتحانی دیگر برای آزمایش سیاست‌های دولت باراک اوباما و اتحادیه اروپا در قبال کرملین است  .  واشنگتن و اتحادیه اروپا ، هر دو برای ارعاب پوتین ، تحریم‌های هدفمندی را بر مسکو اعمال کرده‌اند  . یوری فلشتینسکی ، نویسنده و مورخ روس که با برخی منتقدان سرسخت پوتین روابط نزدیک دارد به صدای آمریکا گفت : « تحولات اخیر به سرعت پیش‌ می‌روند  .  به نظر من آقای اوباما می‌تواند از این فرصت برای تغییر اساسی موضع خود استفاده کند  . » شروع دوباره روابط واشنگتن - مسکو شش سال پیش ، چشم‌انداز روابط واشنگتن - مسکو به این تیرگی نبود و بارقه‌ای از امید داشت  . اوایل دور اول ریاست جمهوری باراک اوباما‌بود که رئیس‌جمهوری آمریکا گفت قصد دارد در روابط با مسکو ، شروعی نو را رقم زند  .  او گفت هدفش از این کار احیای به گفته او « اختلاف خطرناک در روابط دوجانبه مهم » میان دو طرف است  . سیمون سارادژیان ، پژوهشگر مرکز بلفر در دانشگاه هاروارد و معاون برنامه مشترک آمریکا - روسیه در جلوگیری از تروریسم بین‌الملل به صدای آمریکا گفت : « به گمان من ایجاد تحول و بازنگری در روابط عقیده مفیدی‌بود و منافع محسوسی هم برای آمریکا و هم روسیه به ارمغان آورد  .  چیزهایی از قبیل پیمان جدید موسوم به استارت ، توافقنامه 123 برای انتقال به افغانستان و دور جدید تحریم‌ها علیه ایران  .  این‌ها در جهت منافع آمریکا و روسیه‌بود  . » تحلیل‌گران می‌گویند از نظر آمریکا ، هدف از شروع دوباره روابط با مسکو این‌بود که داشتن همکاری با روسیه بر سر مسائل مهم امنیت ملی ، بهتر از نداشتن آن است  .  به باور آن‌ها چنین ابتکار عملی ، احتمال موفقیت بالاتری داشت  . مایکل مکفال ، معمار کلیدی سیاست شروع دوباره روابط با مسکو ، که از سال 2012 تا فوریه سال جاری سفیر آمریکا در مسکو‌بود ، گفته است که یکی از دلایل ناکامی این سیاست ابتکاری این‌بود که « پوتین آن را در جهت منافع روسیه نمی‌دانست  . » به گفته آقای مک‌فال پوتین حساب کرد دشمنی با آمریکا به جای همکاری ، آنچه را که دنبالش است در اختیارش می‌گذارد : روسیه‌ای قوی از نظر نظامی و اقتصادی با جایگاهی درخور در عرصه جهانی  . از نظر آقای سارادژیان ، شکست سیاست احیای روابط بیشتر نتیجه فقدان زمینه مشترک است : « آن‌ها میوه‌هایی که دستشان می‌رسید را چیدند و در اموری که سال‌ها مورد اختلاف‌بود درماندند ، از جمله سیستم دفاع موشکی  . » تاثیر بحران اوکراین در ماه مارس ، شبه جزیره کریمه ضمیمه روسیه شد  .  واکنش در مقابل تغییر نقشه اروپا چیست  ؟ اوباما و اتحادیه اروپا بلافاصله پوتین را سرزنش و تحریم‌هایی را علیه حلقه افراد نزدیک به او اعمال کردند  .  اروپا و آمریکا این سختگیری‌ها را افزایش دادند اما تحلیلگران می‌گویند تردید اروپا در اعمال نوعی از تحریم‌ها که بخش انرژی روسیه را هدف قرار دهد ، نشان‌دهنده ضعف غرب در مواجهه با پوتین است  . با وجود توافق گسترده میان کارشناسان مبنی بر این که پوتین به احتمال زیاد برای ضمیمه کردن کریمه نقشه قبلی نداشت ، برخی می‌گویند دولت اوباما باید هنگامی که ویکتور یانوکویچ ، رئیس‌جمهوری اوکراین از امضای توافقنامه تجاری با اروپا سرباز زد و پس از اعتراضات کیف را ترک کرد ، دست‌کم احتمال آن را در نظر می‌گرفت  . تامس گراهام ، کارشناس مسائل روسیه و مدیر بنیاد کیسینجر و عضو شورای امنیت ملی آمریکا در دوره ریاست جمهوری جرج بوش می‌گوید : « تنها نگاهی به سوابق به من نشان می‌دهد که دولت آمریکا واقعا بد کار کرد  . » گراهام می‌گوید چنین استیصالی این سوال را برمی‌انگیزد که دولت آمریکا حقیقتا در سیاست خارجی خود در قبال روسیه ، کجا قرار داشت : « دولت اوباما تا چه حدی ، طی ده سالی که با اوکراین کار می‌کرد ، به پاسخ احتمالی روسیه و میزان تاثیرگذاری آن فکر کرده‌بود  ؟  و بعد آیا دولت آمریکا به این که پاسخ مناسب آمریکا به اقدامات روسیه چیست ، فکر اساسی کرده است  ؟ » سارادژیان می‌گوید فقدان آینده‌نگری در دولت اوباما‌بود که باعث شد فرصت کلیدی پس از یانوکویچ از دست برود : « سقوط یانوکویچ با وجود حضور نسبتا پررنگ افراد ملی‌گرا در پست‌های کلیدی دولت موقت ، برای پوتین حکم عناصر صحنه گردان را داشت و همین امر‌بود که او را وادار به عمل کرد  . » به گفته این تحلیلگر ، پوتین در عین حال خطوط قرمز مشخصی را در مقابل نفوذ ناتو و اروپا به مزرهای حیاط خلوت خود ترسیم کرده است  . تحلیل‌گران دیگری هم هستند که می‌گویند اوباما در مقابله با تهاجم‌های پوتین گزینه‌های زیادی نداشت  .  آنجلا استنت ، مدیر مرکز اوراسیا ، روسیه و اروپای شرقی در دانشگاه جرج‌تاون در واشنگتن می‌گوید اوباما به نوعی خلع سلاح‌شده‌است  .  اوکراین آنقدر که برای روسیه اهمیت حیاتی دارد برای آمریکا ندارد : « اعمال تحریم ، موضع اولیه آمریکا به شمار می‌رود و تحریم‌ها تاثیر خود را بر اقتصاد روسیه گذاشته و سرمایه‌گذاری‌های آینده را به خطر انداخته است  .  اما هنوز اثری از تاثیر سیاسی تحریم‌ها و تغییر رفتار روسیه به چشم نمی‌خورد  . » او گفت با آن که تحریم قرار است تنبیهی باشد اما تاریخ نشان می‌دهد که کمتر چنین اثری داشته است  . فراخوان تسلیحاتی اما ساقط کردن هواپیمای مالزی اضطراری بودن وضعیت را برای غرب گوشزد کرد و اوباما و اروپا را برای اقدام زیر فشار بیشتری گذاشت  .  از ایالات متحده خواسته‌شده‌تا از نظر اقتصادی و نظامی و در تلاش برای مقابله با جدایی‌طلبان مسلح حامی روسیه ، در کنار اوکراین بایستد  . آقای مک‌فال چند روز پیش ، به دنبال سقوط هواپیما در حساب توییتر خود از جمله نوشت : « اگر پوتین شورشیان را مسلح می‌کند ، چرا ما نمی‌توانیم اوکراین را مسلح کنیم  ؟ » و « غرب باید از تلاش برای تغییر دادن طرز فکر پوتین دست بردارد و بیشتر بر کمک به اوکراین تمرکز کند  . » گراهام می‌گوید کمک به ثبات اوکراین موثرتر از انتظار برای آن است که تحریم‌ها پوتین را وادار به مذاکره و یافتن راه حل بحران کند  .  گراهام در مقاله‌ای در روزنامه فایننشال تایمز نوشت : « اگر اروپا و آمریکا درباره مقابله با روسیه بر سر بحران جدی‌تر‌بودند ، بر تحریم روسیه کمتر تمرکز می‌کردند و توجه بیشتری را معطوف کمک به کشور اوکراین و ارتقائ اقتصاد آن می‌کردند  . » آنتونی کوردمزمن ، مدیر مرکز تحقیقات بین‌المللی و استراتژیک می‌گوید : « زدن هواپیما به آمریکا ، اهرمی قوی‌تر در جهت تغییر افکار عمومی جهان و جلب حمایت بیشتر متحدان اروپایی‌اش از تحریم‌ها می‌دهد  ...  اما نحوه رفتار روسیه با کشورهای اطرافش در آینده مشخص می‌شود  . » بازسازی کشوری با ناکارآمدی‌های ژرف سیاسی و اقتصادی مانند اوکراین کار ساده‌ای نیست و ممکن است بدون تضمین موفقیت ، سال‌ها وقت ببرد  . برخی معتقدند بزرگترین اشتباه اوباما از دست دادن موقعیت پس از ترک یانوکویچ‌بود ، دیگران اما می‌گویند تغییر اساسی در روابط آمریکا - روسیه ، هفدهم ژوئیه رخ داد  . آریل کوهن ، از مدیران و مشاوران مرکز تحلیل بازار بین‌المللی که کارش پژوهش درباره منابع طبیعی است می‌گوید : « سقوط هواپیما واقعه‌ای‌بود که به روسیه فرصت عقب‌نشینی و جست و جوی راه‌حل دیپلماتیک داد  . » او می‌گوید « در عوض ، روسیه اینطور انتخاب کرد تا گناه ساقط کردن هواپیما را بر گردن اوکراین بیاندازد ، از شورشیان حمایت کند ، دخالت واضح و صریح آنان در اسقاط هواپیما را انکار کند ، و خشونت‌ها در شرق اوکراین را تشدید کند  . » به گفته آقای کوهن « غرب گزینه دیگری ندارد ، مگر این که ، یا رفتار روسیه را بپذیرد ، یا تحریم‌های اقتصادی را گسترش دهد ؛ و به نظر می‌رسد که آمریکا راه دوم را انتخاب کرده است  . »