Viết lời phê hay nghệ thuật phản hồi trong lớp
Trong bài 'Nghĩ về một bài luận văn bị điểm 0', tôi có nhận xét về lời phê của giáo viên đối với bài văn bị xem là tục tĩu
Trong bài “” vừa rồi, tôi có nhận xét về lời phê của giáo viên đối với bài luận văn bị xem là tục tĩu của một em học sinh lớp 12 trong nước: “Em cần xem lại đạo đức bản thân”. Tôi cho phê như vậy không những sai trong cách đánh giá mà còn sai cả về nguyên tắc sư phạm. Nhưng nguyên tắc sư phạm trong việc viết lời phê như thế nào? Dưới đây, tôi chỉ xin tập trung vào việc nhận xét và đánh giá của các thầy cô giáo trong các lớp ngôn ngữ. Một số nguyên tắc chung, tôi nghĩ, có thể ứng dụng cho việc dạy các môn khác. Tôi gọi chung tất cả các nhận xét và đánh giá của thầy cô giáo, bao gồm cả các lời phê trên các bài làm của học sinh, là “phản hồi” (feedback). 1. Định nghĩa: Phản hồi (feedback) bao gồm những nhận xét và đánh giá của giáo viên đối với các bài làm và bài tập của học sinh. Đó là một phần quan trọng trong nội dung giáo dục và là một trong những nhiệm vụ chính của giáo viên. Phản hồi có thể được chia thành hai loại chính: Một, phản hồi tích cực nhằm khẳng định những cái đúng và sự tiến bộ của học sinh để biểu dương hoặc khuyến khích. Hai, phản hồi tiêu cực (negative feedback) hoặc còn gọi là sửa lỗi (error corrective feedback) nhằm chỉ ra những lỗi sai và sửa các lỗi sai ấy. Hai loại phản hồi ấy có thể được thực hiện theo nhiều mức độ khác nhau. Một, một cách nhẹ nhàng, bằng cách gật đầu hay cười khi học sinh nói đúng hoặc nói hay; lắc đầu nhẹ khi họ sai hoặc làm điều gì không phải; nhắc lại chữ mà học sinh phát âm sai nhưng không cần giải thích (recast). Hai, một cách chi tiết hoặc bằng lời nói (khi khen hay sửa lỗi của học sinh) hoặc bằng văn viết (sau mỗi bài làm, bài tập hay luận văn của học sinh). 2. Chức năng: Dù dưới hình thức hay mức độ nào thì phản hồi, nói chung, cũng có năm chức năng chính là giúp học sinh: Ý nghĩa của việc phản hồi trong các lớp ngôn ngữ khác hẳn các ngành học khác. Thứ nhất, các lỗi của học sinh đều có tính chất cá nhân và do đó, chỉ có thể sửa hay khắc phục thông qua cá nhân. Ví dụ, trong giờ học toán, sau mỗi bài tập, giáo viên chỉ cần đưa ra bài đáp mẫu, từ đó, học sinh có thể hiểu ngay tức khắc là mình đúng hay sai; nếu sai, sai chỗ nào. Trong giờ ngôn ngữ, ngược lại, mỗi bài làm của học sinh, dù về một đề tài chung, vẫn có những chỗ sai khác nhau. Do đó, một đáp án mẫu do giáo viên đưa ra sẽ không có ý nghĩa gì nhiều. Giáo viên cần phải nhận xét từng bài. Mà không phải chỉ nhận xét suông. Sau khi chỉ ra chỗ sai, giáo viên cần chỉ cả cách sửa các lỗi sai ấy. Thứ hai, các lỗi sai của học sinh học ngôn ngữ thứ hai thường nhiều và để sửa hay khắc phục, cần rất nhiều thời gian. Do đó, giáo viên cần phải có cả một chiến lược phản hồi trong dài hạn. Ví dụ, trong một, hai học kỳ đầu tiên của lớp tiếng Việt dành cho người ngoại quốc, đừng quan tâm quá nhiều đến việc sửa cách phát âm các thanh điệu. Quan tâm, đã đành; nhưng đừng quan tâm quá mức. Phải xem các sai sót của họ là điều có thể chấp nhận được và sẽ giải quyết dần dần. Với học sinh Việt Nam ở hải ngoại cũng vậy, ở giai đoạn đầu, nên có thái độ khoan dung với việc bỏ dấu thanh điệu: Đó là một công việc cần nhiều thời gian, không thể giải quyết ngay tức khắc. 3. Phân loại: Phản hồi có thể được chia thành hai loại chính: Hai loại phản hồi trên có thể xuất hiện dưới hai hình thức chính: nói và viết. : Cũng bao gồm hai loại phản hồi chính nêu trên, tích cực và tiêu cực. : Khi chấm bài viết của học sinh, giáo viên cần làm ba điều: