Xalq dardini kuylagan san'atkor nega hijrat qilishga majbur bo'ldi?
O'zbekistonda san'atkorga bo'lgan munosabat ayanchli, erkin ijod uchun imkoniyat qolmagan, deydi O'zbekiston xalq artisti Yulduz Usmono
O’zbekistonda san’at va san’atkorga bo’lgan munosabatayanchli holatda, erkin ijod uchun imkoniyat qolmagan, deydi O’zbekiston xalqartisti Yulduz Usmonova. O’zbek estradasi “primadonnasi” nomini olgan Usmonovayaqinda Turkiyaga ko’chib o’tdi. Mana bir necha yildirki xonanda rasmiy bayramva tantanalardan chetlatilgan. Davlat televideniyesida qo’shiqlari va kliplariman qilingan. El ardog’ida bo’lib, xalq dardini kuylaydigan san’atkor negahijrat qilishga majbur bo’ldi? “Nega bo’lardi? Men ijodkor odamman, san’atkorga erkinlikkerak. Mening g’ashimni keltirgan narsa, siyosatchilarning san’atkor bilan nimaishi bor? Shunga aqlim yetmaydi. Men bundan charchadim. Ijodkor odamman, san’atimninamoyish etishim kerak. Shuni hisobga olishmagani uchun men prujinaga o’xshabportlab chiqib ketdim.” Bundan bir necha yil avval Turkmaniston mustaqillikayyomlarida qatnashish uchun Ashgabatga borgan Usmonova, bu bilan kattamuammolar girdobiga kirayotganini bilmagan edi. O’zbek san’atini chetdatanitishni faxr deb bilgan xonandaga bir yerga borishdan avval davlatrahbarlarining kayfiyati bilan hisoblashish kerakligi uqtirilgan. “Xuddi bog’cha bolasiga o’xshashadi. Sen u bilan o’ynama, bubilan gaplashma degandek. Mening tirikchiligim bor. Xalqning muhabbati,e’tibori - yaxshimi, yomonmi, ig’vogarmi – menga shu juda ham kerak. Menuchun bu juda qadrli narsa. Meni taklif qilishsa, yo’q, uzr, bormayman deyaolmayman. 1996 yilda haydab yuborishdi, keyin yana qaytarib olib kelishdi. Manahozir yana chiqib ketdim. Bilasizmi, ochig’i, charchadim. Shuning hammasio’sha-o’sha, bir hokimiyat davrida bo’layotgan narsa. Men ularga aytdim, tinchqo’ying meni deb. Avval ketganimdan afsusda bo’lgan bo’lsam, hozir zarrachaachinmayman. Shu ishni oldinroq qilmaganimdan afsusdaman. Hayronman, hammasigaqanday qilib chidab yurgan ekanman? Men ijodkor odamman, qoraga qarab turib oq,oqqa qarab turib qora deya olmayman. Xalqimizga ham hayronman, bir nimalarnio’ylab topadi. Nima ekanmish? Borib (Turkmanistonga), ana, O’zbekiston hamshunday bo’lsa edi, deb aytgan emishman. Mana shunday yolg’on, tuhmatlardancharchaganimdan, o’sha yerdagi konsertning videosini olib kelib, MilliyXavfsizlik Xizmatiga ham berdim. Unaqa gapning o’zi bo’lgani yo’q. Men rahmatliTurkmanboshining oldiga ketayotganimni bilganim ham yo’q edi. Konsert haqinito’lashdi. Meni O’zbekistonning Turkmanistondagi elchixonasi taklif qilgan edi.” Yulduz Usmonova saroy xonandasi… uning qo’shiqlariamaldorlar ko’nglini ovlash uchun, vatanparvarlik nolishlari yaxshi ko’rinishuchun qilingan, degan gaplarga u shunday javob qiladi: “Oldingi va hamma qo’shiqlarimda nina degan joyi bor.Vatanparvarlik, patriotizm kimga kerak? Tepadagilarga emas, xalqning o’zigakerak! Misol uchun, o’sha yerda rosa portlash bo’ldi, "vahobiy"lar paydo bo’ldi...O’zbekiston askarlari yutgani yo’q. “Adoying bo’lganmiz seni, O’zbekiston”degan qo’shig’im yutdi. Yo, noto’g’rimi gapim? Xo’sh, birovga yaxshi ko’rinishuchun aytgan bo’lsam, nima uchun bu qo’shiqlar gimnga o’xshab qoldi? Masalan,o’zlari Yulduz Usmonovaga havas qilib, qo’liga mikrofon tushib qolsa, ungataqlid qilib chiqishga tayyor. Qilig’imgacha takrorlashgan. O’zligingni saqlabqol, nega menga taqlid qilasan? Men hali o’lganim yo’q. Tirikman.” O’zini shartaki deb biladigan Yulduz Usmonova qanday odambo’lmasin, nima degan bo’lmasin, qilgan ish va gaplariga afsuslanmasiliginiaytadi. Aybim bo’lsa ham, haqiqatni berkita olmasligimda deydi u. “Tilim achchiq. Boshimga balo ham shu. Lekin haqiqat shu.Agar yolg’on gapirsang, xalq ustingdan bosib o’tadi. Agar ochig’ini aytsang,hech vaqt oyoqosti qilmaydi xalq. Ha, borim shu. Agar laganbardor bo’lib,birovga paxta qo’yganimda edi, allaqachon Madaniyat vaziri bo’lib o’tirib, qora Opellarda borib-kelib yurgan bo’lar edim ishga.” O’zbekiston san’ati, qo’shiqchilar sifati va, umuman,muammolar haqida gapirar ekan, Usmonova parlamentda deputat bo’lgan davridako’p narsani istaganini, ammo amalga oshirish qo’lidan kelmagach, siyosatdan kechganiniaytadi. San’atimiz suyulib, bulg’anmoqda, bundan esa yoshlar ongi va kelajagizaharlanyapti, deydi u. “Opa bir duo qiling deb iltimos qilsa, nima qilasan? Bor-yo’qol deb haydab yuborsang, nazaridan qolasan! Ha, mayli, duo qilib, yo’lingnibersin, deb aytasan. Endi, voy, opa menga fotiha berdi, men san’atkormandeganlar ko’payib ketdi. San’atimiz bunday darajaga tushganini qachonko’rgansiz? Biz sobiq ittifoq davrida tug’ilgan san’atkorlarmiz. Lekin mustaqilO’zbekiston hali o’zining san’atkorlarini tuqqani yo’q.” Bugun Yulduz Usmonova Turkiya estradasiga kirib bormoqda. Yangi “Inadim”, ya’ni “Ahd qildim” albomini taqdim qilar ekan, endigi maqsadlariumuman boshqa ekanini ta’kidlaydi. Oldimda yangi auditoriya, yangi yo’nalish vayangi qiyinchiliklar turibdi, deydi xonanda. "Men 25 yillik yulduzligimni chetga yig’ishtirib qo’yib, noldan boshlashga tayyor bo’lib keldim. Endi Turkiya bozorini qozonish kerak.Men hadeb, dardni qo'shiq qilib aytishni xohlamayman. Charchadim, dardniaytaverib. Aqlli ashulalar ham bo’ladi. Lekin hozir vaziyat shunaqa og’irki,tinglovchi rost gapni eshitishi qiyin. Darrov orqasini o’girib oladi. Mahkamturib olmagunimcha, Turkiyada konsert bermayman. Rosa o’zbeklarimiz ko’p,keling konsert qilaylik degan takliflar bo’ladi. Menga bunaqangi kafolatningkeragi yo’q. Nima uchun Turkiyada faqat o’zbeklar uchun ishlashim kerak ekan?Men bu bozorni qozonishim kerak, aynan turkiyaliklar uchun konsert berishgaqaror qildim. Orada o’zbeklari ham bo’lishi mumkin. Bu bozorni zabt etaman,nasib qilsa.” Bir yilda ikki albom yozish bilan bandman, har birkonsertdan oldin olti oy tayyorgarlik ko’raman, biroq Turkiya bozorida mustahkamoyoqqa turmagunimcha mendan yangilik kutmang. Qattiq mehnat qilishim lozim,deydi xonanda. Yulduz Usmonova Turkiyadagi faoliyatidan tashqari, xayriya ishigaham qo’l urganini aytadi. Bugungi kunda u Avstriyaning bolalar xori bilan qo’shma loyiha boshlagan. “Necha pul berishimiz kerak deb so’rashgan edi, qanaqapul? dedim. Bolalar qo’shiq aytayapti, “Shoh va gado”ni kuylashayapti. Bunidunyo eshitadi. Shundan pul istaymanmi? Kerakmas, mendan hadya bo’lsin dedim. Xursand bo’lishdi, yo’lkira va viza xarajatini o’zlari ko’tarib, menitaklif qilishdi. Borib keldim, haqiqatan ham ajoyib xor. Bolalarni aytmaysizmi!" deyanomlangan katta opera tomoshasida Yulduz Usmonovaning “Shoh va gado” qo’shig’iham ijro etiladi.