Afg'onistondagi vaziyat haqida rahbarlar va ekspertlar turlicha fikrda
Afg'onistondagi vaziyatni yaqindan kuzatib borayotgan Xavfsizlik va Taraqqiyot Xalqaro Kengashiga ko'ra, mamlakatning 75 foiz qismida T
Afg’onistondagi vaziyatni yaqindan kuzatib borayotgan xalqarotashkilot Tolibon harakati keng qanot yozayotgani haqidaogohlantirmoqda. "Mamlakatning 75 foiz qismida Tolibon mahkam joylashibolgan va aholi tinchligiga raxna solishda davom etmoqda",- deydi rahbari Pol Burton. Yaqin kungacha ham toliblar faqat janub va sharqda faol ekanima’lum edi. "Bugunga kelib Afg’oniston g’arbi va shimoli ham ular tahdidi ostida", - deydi janob Burton. Notincho’lka xavfsizligi uchun mas’ul NATO va afg’on hukumati yuqoridagixulosani inkor etmoqda. "Tolibon qayta jonlangani sir emas, ammo xavfdarajasi u qadar yuqori emas",- deydi NATO so’zlovchisi Jeyms Appaturay. “Tolibon hamon janub va sharqda kuchli, Afg’onistonning qolgan qismlari ancha tinch”, - deydi u. Afg’onistondaTolibon hokimiyati ag’darilganiga yetti yildan oshdi. O’shanda afg’onsiyosatchilari Germaniyaning Bonn shahrida yig’ilib, mamlakatni qaytaqurishga va’da bergan edi. Bugun mamlakat hamon terror o’chog’i bo’libqolmoqda. Barqarorlikdan darak yo’q. Buni Tolibon bilan bas kelishgaurinayotgan xalqaro koalitsiya ham tan olmoqda. BMT boshkotibining Afg’onistondagi maxsus vakili Kay Idining ogohlantirishicha, havo hujumlarida begunoh odamlarning nobudbo’layotgani afg’onlarning xalqaro qo’shinga nisbatan nafratinikuchaytirmoqda. 2001 yilda AQSh bochchiligidagi koalitsiyaAfg’onistonga kirib borganida, dushmanga havodan zarba berish eng qulaytaktika ekani isbotlangan edi. Biroq toliblar bugun aholi punktlarinio’ziga manzil qilgan. Ular yashiringan qishloqlarning yer bilan yaksonqilinishi xalqaro kuchlarga ishonchni pasaytirmoqda. Bu esa dushmangaqo’l keladi, deydi Kay Idi, "New York Times" gazetasiga berganintervyusida. Shu yilning aprel oyida BMT bosh kotibiningAfg’onistondagi maxsus vakili etib tayinlangan norvegiyalik diplomatshuningdek qayta qurish loyihalariga mas’ul. Uning aytishichaAfg’onistonda yo’l, maktab va kasalxonalar qurish jarayoni juda sekinkechayogani, aholi turmush darajasi yaxshilanmayotgani norozilikkasabab bo’lyapti. Bu o’z navbatida qashshoqlik va ishshizlikmuammolariga ulanib ketadi. Afg’oniston prezidenti Hamid Karzaynazarida ham harbiy, ham iqtisodiy jabhada ish sust olib borilayti.Uning gapida jon bor, deydi BMT vakili. Qo’shma ShtatlarAfg’onistonga 20 ming sonli qo’shin jo’natish arafasida. Hozirmamlakatda 34 ming amerikalik askar xizmatda. Bu bilan, deydi harbiytahlilchilar, AQShning amaldagi va bo’lajak ma’muriyati Iroqdaorttirilgan tajribani qisman Afg’onistonda ham qo’llamoqchi. “AmmoAfg’oniston bu Iroq emas”, - deydi sobiq ichki ishlar vaziri AliJaloliy. Uning fikricha mamlakatda tinchlik o’rnatish uchun 10 yilchavaqt kerak. Iroqdan farqli o’laroq, Afg’oniston aholisiningyarmi qishloqlarda istiqomat qiladi. Bu olis hududlarda hukumatningqayta qurish siyosatiga nisbatan norozilik kuchli. Tolibonga xayrixohodamlar ko’p. Iroq bilan solishtirganda, 32 million aholigaega Afg’onistonning o’z xavfsizlik kuchlari ham yetarli emas. Kelasi4-5 yil ichida armiya safini 70 mingdan 134 mingga kengaytirish rejasi,hisoblarga ko’ra, 17 milliard dollarga tushadi. Ammotahlilchilar ta’biricha asosiy muammo - Afg’onistonda markaziy hukumattushunchasining o’zi yo’q. So’nggi paytlarda Tolibon bilan muzokarabo’lishi haqida gap ko’p, ammo jangarilar zaif hukumat bilangaplashirmikan? 2001-2004 yillarda BMT bosh kotibiningAfg’onistondagi maxsus vakili bo’lib ishlagan Laxdar Brahimi 3 savolnio’rtaga tashlaydi: - Tolibon o’zi kim va nima istaydi? Aholi bu harakatga qanchalik xayrixoh? - Afg’oniston va Pokiston o’rtasida ishonchni tiklash nima talab qiladi? - Mintaqadagi jarayonlarning bu ikki mamlakat munosabatlari va xususan Afg’onistondagi muhitga ta’siri qanday? LaxdarBrahimi nazarida bu savollarga javob topmay turib, yangi strategiyahaqida gapirish mushkul. Uni ishlab chiqish Afg’oniston qo’shnilari,shu qatorda Hindiston, Eron va Saudiya Arabistoni, BMT XavfsizlikKengashi a’zolari va xalqaro donorlarning faol ishtirokini taqozo etadi.