Saylov-2012: Debatlar - nomzodlar uchun jiddiy sinov
Har bir debatda nomzodlar vatanga muhabbatini izhor etadi, ammo bir-biriga emas. Raqobat kuchli. Tele-debatlar poyganing ajralmas qismi.
Prezident saylovlari shu yili 6-noyabrda bo’lib o’tadi. Demokratlardan nomzod – Barak Obama. Respublikachilar esa o’z safidan da’vogarlarni saralash bilan band. Har bir debatda nomzodlar vatanga muhabbatini izhor etadi, ammo bir-biriga emas. "Spikerlik lavozimidan ketganidan beri, Nyut Gingrich Vashingtonda lobbichilik qilib yuribdi",- deya kesatadi Mitt Romni, prezidentlik uchun yetakchi da'vogar. "Bu gaplar g’irt safsata. Hatto javob berishga arzimaydi",- deydi raqibi Gingrich. Saylov kampaniyasi shunday jarayonki, da’vogarning shaxsiy hayoti, professional faoliyati ipidan ignasigacha ko'rib chiqiladi. 2012-yilgi poygada Demokratik partiyadan kim qatnashishi hammaga ma’lum - amaldagi prezident Barak Obama. Muxolifat, respublikachilar orasidan esa nomzodni tanlash jarayoni davom etayapti. Raqobat kuchli. Televizion muhokamalarda da’vogar aql-zakovatini namoyish etadi, o’ziga tarafdor to’playdi. Jonli debatlar Amerikada uzoq tarixga ega. Ko’pchilik 1976-yilda prezident Jerald Ford va uning demokrat raqibi Jimmi Karter orasidagi qizg’in bahsni eslaydi. Davlat kontitutsiyasida bu majburiy deb belgilanmagan, lekin saylov jarayonining ajralmas qismi. Asosan savol-javob shaklda o’tadigan diskussiyalarni millionlab odam tomosha qiladi yoki radioda tinglaydi, deydi Jorjtaun universiteti professori Mark Rom. "Umuman olganda, debatda qattiq qonun-qoidalar yo’q. O’z reytingini oshirish uchun har bir nomzod alangali va’dalar beradi, raqiblarining kirdikorini fosh etadi, hangomabop gaplar aytadi",- deydi u. Ammo jonli efirda xato qilish qimmatga tushadi. Masalan, prezidentlikka intilgan Rik Perri o’z dasturining muhim bir qismini esdan chiqarib qo’ydi. "Prezident bo’lsam, uch agentlikni yopaman. Ta’lim ... Tijorat ... Uchinchisi yodimdan ko’tarildi. Uzr!",- deydi Perri. Odatda har bir partiya o’z nomzodini aniqlab olgunicha, o’nlab debatlar o’tkaziladi. Undan so’ng, noyabrdagi saylov oldidan, ikki nomzod orasida uch debat. Shuningdek, vitse-prezidentlikka nomzodlar orasida ham alohida bahs. 2008-yilda Barak Obama va Jon Makkeyn orasida keskin kurash kechgan. Debatlarni odatda xususiy telekanallar, gazetalar yoki siyosiy partiyalar tashkillashtiradi va moliyalaydi. Bundan tashqari 1987-yilda tuzilgan mustaqil komissiya ham bor. Komissiya o’tkazadigan tadbir eng muhimi, e’tiborlisi, deydi jurnalist Deyvid Levintal. "Demokratlardan bir nomzod, respublikachilardan bir nomzod. Yuzma-yuz, yonma-yon turib bellashadi. Ana sizga chempionlik bahsi. Saylov qanday natija bilan tugashini aksar hollarda hal qiladigan tomosha mana shu",- deydi Levintal. Bunga eng yorqin misol bu 1960-yillarda demokrat Jon Kennedi va respublikachi Richard Nikson o’rtasida kechgan so’z urushidir. Kennedi omma orasida shuhrat qozonib, Oq Uyga saylangan.