O'zbekistonlik kuzatuvchi: amerikaliklar davlatiga ishonar ekan
Amerika bo'ylab sayohat qilib, saylov jarayoni bilan tanishayotgan Shuhrat G'aniyev nazarida bu mamlakatda tuzum haqiqatda xalqniki; xa
Amerikadasaylov jarayonini kuzatishga kelgan o’zbekistonlik nazarida bu mamlakatda tuzumhaqiqatda xalqniki; xalq uchun xizmat qiladi va xalq tomonidan saylanadi. Lekinamerikaliklar o’z demokratiyasi bilan qanchalik faxrlanmasin, o’zsaylagan hukumatidan bugungi kelib xafsalasi pir ekanini yashirmaydi. O’zgarish bo’lmasa,deydi ular, bu jamiyatda boshqaruv va avom bir-biridan uzoqlashishda davometadi. Insoniyattarixi shundan dalolat beradiki, xalq dardiga quloq tutmagan va uning manfaatlariuchun ter to’kmagan hokimiyat bir kun kelib baribir yemiriladi. Saylov tizimlari bo’yicha xalqaro tashkilot vakili , amerikalik saylovchi qonunga ishonadi va uning ovozi muhim rol o’ynashini biladi. "Jarayondahar safar xato ishlar topiladi, ammo xalq ulardan boxabar. Saylov shu qadaroshkora kechadiki, uning natijasiga saylovchining ovozidan boshqa biror narsata’sir qila olmaydi", - deydi Antoni Boyer. AQSh axborot vositalari rahbarlikkanomzodlarni savolga tutish, ularning har bir so’zi va qadamini tahlil qilish,omma fikrini o’rganishni o’z burchi deb biladi. Saylov adolatli o’tishi va omma irodasini aks ettirishi uchun fuqaro faol harakat qilishi va tizim oshkora ishyuritishi lozim. 300 milliondan ziyod aholilik AQShningdeyarli yarmi ovoz berish huquqiga ega. Federal Saylov Komissiyasiga ko’ra, bu safarqariyb 150 milliondan oshiq amerikalik ovoz berish niyatida. “Nomzodlarga qarab, AQShning bugungi ahvoligaqarab, ovoz bermasdan iloj yo’q. Davlatni to’g’ri yo’lga solish kerak”, - deydi“Amerika Ovozi” bilan gaplashgan saylovchilardan biri. Haqiqatdan ham nomzodlar, ularningbugungi zamon haqidagi fikr-mulohazalari va takliflari amerikaliklarni judailhomlantirib yuborgan. 72 yoshli Jon Makkeyn va 47 yoshli Barak Obama turlichaqarash, siyosiy guruh va avlod vakillari. Ammo, ko’pchilik nazarida, ularninghar ikkisi Amerika faxrlansa arziydigan farzandlar. Har ikki nomzod millionlab sodiq tarafdorlargaega. Makkeyn vatan uchun qon to’kkanqahramon, uzoq yillardan beri Kongressda xizmat qiladi va mustaqil fikrli vahalol siyosatchi sifatida tanilgan. Obama yosh, ammo tirishqoqsiyosatchi. Tajriba bobida Makkeyn bilan tenglasha olmaydi, ammo “davlatniboshqarish uchun zarur idrok va bilimga egaman”,- deydi. Otasi qora tanli,onasi oq tanli, oddiy oiladan chiqib, eng nufuzli oliygohlarni bitirgan,jamoatchi faol va advokat sifatida nomqozongan Obama Amerika yangicha o’ylashi, dunyoga ochiq ko’z bilan qarashi, tizginniyosh avlod vakillariga ishonib topshirishi kerak deydi u. Saylovni Yevropada Xavfsizlik vaHamkorlik Tashkiloti kabi xalqaro muassasalar va yuzlab mehmonlar kuzatmoqda. Ulardan biri o’zbekistonlik huquq himoyachisi Shuhrat G’aniyev AQSh Davlatdepartamentining maxsus dasturi bilan kelgan. “Bir narsa meni hayratga soldi: xalqnihoyatda faol. Amerikaning asosiy boyligi, o’zimning shaxsim fikrim, bu uningpuli emas, qurolining kuchi emas, bu uning jamiyati. O’sha fuqarolik jamiyatideymizmi... Amerika fuqarosi va jamiyatining qanchalik faolligini hozir mana shuyerda ko’rayapman”. Ga’niyevning kuzatishicha, bugungifaollikdan hatto amerikaliklarning o’zlari ham hayron. Jon Kennedi (1960 yillar boshida prezidentlikqilgan) davridan boshlab, deya sharhlaydi G’aniyev, saylovlarda yoshlar,afro-amerikaliklar va ispan tilida gaplashuvchi muhojirlar bunchalik faolqatnashmagan ekan. Shuhrat G’aniyev Florida, Illinois vaMassachyusetts shtatlarida saylov uchastkalarida bo’lib, ovoz berish jarayoninikuzatmoqda. Safar davomida mehmonlar oddiy oilalarda yashaydi. Amerika hayotibilan yaqindan tanishadi, balki jamoatchi faollar va arboblar bilan muloqotqiladi. Afsuski, deydi Shuhrat G’aniyev, O’zbekistonda axborotni asosan Rossiyamanbalaridan oladigan men kabi odamlar asl jarayon haqida ko’p bilmaydi.“ Amerikani bir necha kundan beri kezib, ko’p narsalarni tushundim”, - deydi u. “Ochiq va oydin... Mana shu narsa amerikaliklarningeng yoqadigan narsasi. Bilasizmi, har kuni televideniyeda alohida kanallardaertalabdan kechgacha har bir narsani sinchiklab ko’rsatayapti: “Mana qaranglar,Obama bugun mana bunday deydi, mana qaranglar Makkeynning yordamchisi manabunday qildi. Mana qaranglar Makkeyning o’zi mana bunday deyapti... Ammo mana buyerda nohaqligi bor ekan, mana bu yerda haq ekan”,- deb ko’rsatayapti”. “Bilasizmi, bunday fikrlashamerikalikka juda oddiy ko’rinar, ammobizdek, o’zbekistonlik fuqarolar uchun bu taajjubli hol”,- deydi G’aniyev. “Chunki biz mana shu yillar ichida, ayniqsaoxirgi 15-16 yil ichida ochiq va oydin ravishda saylov o’tkazishga o’rganaolmadik”. Amerikada saylovlar uchun yuzlabmillion dollar sarflanadi. Mablag’nomzodga tarafdorlar va uning saylanishidanmanfaatdor tomonlardan keladi. Ammo, saylanish uchun moliya eng muhim omil emasekan, deydi Shuhrat G’aniyev. Amerikaliklar “nomzod menga nima beradi”? - deb so’rarkan deya xulosa qiladi kuzatuvchi. “Odam uchun, uning manfaatlari uchun yaratilgan dasturlar... Ijtimoiyprogrammalar, tibbiyot bo’yicha dasturlar, ichki iqtisodiyotni rivojlantirishprogrammalari... Amerikaliklarni saylov dasturida ularga nima berilishiqiziqtirar ekan”,- deydi G’aniyev. “Agar Amerika fuqarosi uning talabiga e’tiborsizlikni sezsa, nomzodmilliardlab dollar sarflagan taqdirda ham saylovchi unga ovoz bermaydi”. Shuhrat G’aniyev nazarida O’zbekistonAmerikadan ko’p narsa o’rgansa bo’ladi, xususan xalq fikrini hurmat qilishni va fuqarolarning davlatganisbatan ishonchli bo'lishini. “Xalqning ishonchi Amerikaning engkatta boyligi... Davlat qiyin muammolarbilan yuzlashmoqda. Hozir inqiroz payti... Butun dunyoda har kuni ertalabdankechgacha Amerika inqirozga tushdi, moliyaviy tanazzul degan gaplar... Albatta bubor narsa. Lekin, qarangki, xalq shu paytda davlat tizimiga ishonayapti. O’zbekistondahozir eng katta muammo bu fuqarolarimizning davlatga nisbatan ishonchi yo’qligi”.