Qishloq va suv xo'jaligi islohoti - iqtisodiy zarurat
Markaziy Osiyoda iqlim o'zgarishi asoratlari asosan suv taqchilligi, ekologiyaning keskin buzilishi bilan kuzatiladi. 30-40 yil oldin a
ButunjahaonYovvoyi Tabiatni Asrash jamg’armasi () Markaziy Osiyodamehnat muhojirlarining ko’payishi iqlim o’zgarishi bilan bog’liq degan xulosagakelgan. Jamg’armaning Rossiyadagi muvofiqlashtiruvchisi AlekseyKokorin izohicha, havo haroratining 2 darajaga ko’tarilishi oqibatida mintaqadamuzliklar erishi tezlashishi bilan birga, qishloq xo’jaligi bilan band bo’lganaholini inqirozga keltiruvchi qurg’oqchilik ham kuzatiladi. Bujarayon asosan qashhoq aholisiga ta’sir qilishi, natijada ekologik muhojirlarqatlami yuzaga kelishi mumkin. Xalqaro insonparvarlik tashkilotlari buasoratlarni yumshatish uchun hozirdanoq chora-tadbirlar ko’rilishi lozim debogohlantirmoqda. “Ekosan”xalqaro jamg’armasi rahbari Yusuf Shodimetovga ko’ra ham haroratning 2 darajagako’tarilishi kutilayotgan holat. “2020-2030yillarga borib bu muammoning keskinligi orta boradi. Mintaqadagi harorat 2 -2,5 darajaga ko’tarilishi mumkin. Bu jarayon ketyapti, shuning ta’siridaqurg’oqchilik, yerni sho’rlanishi, cho’llanish, Orol dengizini qurib borishioqibatidagi degradatsiya - hammasi umumiy bir ekologik muammoning ko’rinishi”,- deydi Shodimetov. Qishloqxo’jaligi fanlari doktori, Orol muammosi bo’yicha bir qancha tadqiqotlar qilganprofessor Rustam Razzoqovning iqlim o’zgarishi haqidagi qarashlariboshqacharoq. “Buborada aniq bir prognoz yo’q. Katta davlatlar ishlayapti. Ba’zan qarama-qarshixulosalar chiqayapti. Muhojirlar masalasida - biz muhojirlarni u yoqdanko’chishi haqida emas, Orol bo’yidagi vaziyatni yaxshilash, barqaror qilishhaqida gapiryapmiz. Chunki ming-ikki ming yil avval ham u yerda olimlaryashagan, u paytda ham Orolning yarmi qurib ketgan”, - deydi Razzoqov. Ungako’ra mamlakatda suvga va sug’orishga nisbatan munosabat o’zgartirilgantaqdirda, 2025 yillarga borib barqarorlikka erishish mumkin. “Shusuv yetishi kerak. 2025-30 yillarga borib tejab ishlatilgan taqdirda, fanyutuqlari, yangi seleksiya tizimi tadbiq qilinsa, barqaror rivojlanib 4-5kubokilometr suvni Orol dengizi uchun ham ajratish mumkin,ko’kalamzorlashtirish maqsadida”, - deydi professor Razzoqov. Sharhlovchilarmehnat muhojirlari ko’payishini asosan iqtisodiy omillar bilan, mamlakatdagiishsizlik bilan bog’lashadi. Hozircha bu jarayon iqlim o’zgarishiga bog’liqdegan qarashlar kam. Ayrimsharhlovchilar O’zbekistonda qishloq xojaligi bilan shug’ullanish aholi uchunsamarasiz qolayotganini davlat monopoliyasining mavjudligida ko’rishadi. O’zbekistonlikmutaxassislar mintaqada qurg’oqchilik kutilayotganini e’tirof etsa-da, bujaryonni yengish mumkin deydi. Buning uchun qishloq va suv xo’jaligi bo’yichayangi strategiya qabul qilinishi zarur. PofessorRustam Razzoqov fikricha O’zbekistonda 30-40 yil oldin asos solingan sug’orishtizimi vaziyatni keskinlashtirish uchungina xizmat qilmoqda. “Drenaj yaxshi ishlamasa, 10-15 metr chuqurlikda yotgantuzlarni eritib yer ustiga olib chiqadi. 40 yildan buyon yerni sho’ri yuviladi.Natijada sho’rlanish ikki barobarga ko’paydi, hosildorlik ikki barobargakamaydi. Tahlil qilib chiqsangiz, shu tuzni yer sathiga ko’tarmasdan, o’zimiznizaharlamasdan yangi jarayonlarni tadbiq qilish mumkin. Masalan yer-osti suvinipasaytirish, tomchilab sug’orish. Shunda tuz qayerdan kelishi mumkin, umumanbo’lmaydi. Isroilda drenaj degan narsani o’zi yo’q”, - deydi Razzoqov.