Tinchlik va iqtisod - yilning eng dolzarb masalalari
Siyosatdonlar nazarida jahonda kim qanday qudratga ega bo'lishini hozirgi moliyaviy tanazzul oqibatlari ko'rsatib beradi. Bugun mahalli
Globalmaydondagi siyosiy holatni tahlil qiluvchi Yevrosiyo Guruhi degan tashkilotrahbari Yan Bremmer fikricha 2009 yilda jahon ahli boshqa ko'plab muammolarqatorida 10 muhim jumboq bilan yuzlashadi. 1. Iqtisodiytanazzul va uning oqibatlari 2. Janubiy Osiyo, jumladan Afg'onistondaTolibonga qarshi kurash pand berayotgani, Pokistonning terror o'chog'i bo'libqolayotgani, u va Hindiston orasidagi kelishmovchiliklar 3. Yaqin Sharqdagi nizolar, xususan Eron va Isroil orasida dushmanlikningkuchayishi; 4. Rossiya siyosati va uning qo'shni davlatlargata'siri 5. Iroqdagi qaltis vaziyat 6. Venesueladaavtoritar va AQShga qarshi hokimiyatning nufuzi oshayotgani 7. Meksikada qoradori savdosining kengayib borayotgani 8. Ukrainada hukumatning tarqoq va zaif bir holda qolayotgani 9. Turkiyada dunyoviy va diniy tuzumni yoqlayotganlar orasida kurash avjolayotgani 10. Afrikadagi siyosiyparokandalik YanBremmerning tahlil qilishicha Rossiya xalqaro maydonda "to'polonchidavlat" sifatida gavdalanmoqda. Energetik qudratini ochiqchasigasiyosiy qurol sifatida ishlatayotgan Rossiya, deydi tahlilchi, o'z manfaatlariyo'lida hech narsadan hayiqmasligini eslatmoqda. Lekin bu yil, deydiolim, Rossiya o'tgan yildagidek harbiy harakatlarga berilmasligimumkin. Ukrainabilan qanchalik o'chakishmasin, deya mushohada qiladi Bremmer, Rossiya budavlatda katta iqtisodiy manfaatga ega va Bosh vazir Vladimir Putin millionlabruslar yashovchi bu mamlakatga qarshi qurol ishlatishgacha bormaydi. Ko'pchiliksiyosatshunoslar nazarida Rossiya jamiyatida millatchilik ruhi baland ekan,buning oqibatlari uning qo'shni xalqlar bilan aloqalariga rahna solaboshlaydi. YanBremmer ham bu fikrga qo'shiladi va amerikalik yurtdoshlariga "Rossiyadabugun anti-amerikanizm kayfiyati osmonda" deya eslatmoqda. Uningtaxminicha Barak Obama ma'muriyati Rossiya va sobiq Sovet Ittifoqi hududidagiboshqa davlatlarda demokratik islohotlar targ'ibotini kuchaytirishi mumkin. Buesa AQSh va Rossiya hukumatini bir-biridan yanada uzoqlashtirishi tayin, deydiBremmer. YevrosiyoGuruhi rahbari fikricha Rossiya bilan til topishish xalqaro sahnadagi ko'plabmuammolar yechimiga yetaklashi mumkin. Rossiya buni biladi va shu bois ham o'ztalablari bilan chiqmoqda, deydi Bremmer. Usingari siyosatdonlar Eron, Isroil-Falastin, Iroq va Afg'onistondagijumboqlarni hal etish uchun Kreml bilan hamkorlik qilish zarurligini ta'kidlabkeladi. Rossiya, deydi ular, xalqaro kuchlar tarozisining bir tomoniniegallashga urinmoqda. Putin va Medvedev tarozining ikkinchi tomonidagiAmerikani gegemon siyosatda ayblab keladi. Vashingtondaiqtisodiy masalalar bo'yicha maslahatchi fikricha esa jahondakim qanday qudratga ega bo'lishini hozirgi moliyaviy tanazzul oqibatlariko'rsatib beradi. "Tanazzulsabablari yoki yechimi bir davlat qo'lida emas. Undan o'zini tiklab olganmamlakatlar", - deydi Mitchev, "dunyo kelajagini hal qiluvchi o'ringaega bo'ladi". Siyosiytaxminlar o'z yo'liga. Markaziy Osiyodagi ahvol bilan yaqindan tanishsharhlovchilar nazarida bugun mintaqa xalqlari uchun eng dolzarb masala –iqtisod. Oilasiga boqishga qiynalayotgan odamlar uchun tashqi dunyodagivoqealar, hatto qo'shni mamlakatdagi xunrezlig-u urushlar, hatto huquq vaerkinlik masalasi ham ikkilamchi narsa, deydi mutaxassislar. AleksandrMirtchev fikricha Markaziy Osiyoning qayeriga bormang, sarmoyagamuhtojlikni sezasiz. "Mintaqada taraqqiyot bo'lsin desak, ungako'makni oshirish lozim",- deydi Mitchev. "MarkaziyOsiyo strategik hududda joylashgan. Lekin bu xalqlar Rossiya, Xitoy vaAQSh orasida sarson bo'lmoqchi emas. Ularga yordam bermoqchi bo'lsangiz",-deydi Mirtchev, "Qozog'iston, O'zbekiston va Turkmaniston kabi tabiiyjihatdan boy bu mamlakatlarni bir tomonni tanlashga majbur qilmang". "Mintaqadagivaziyat va mentalitetga qarab konstruktiv muloqot olib borish. Markaziy Osiyo rahbarlariham o'z navbatida iqtisodiy va siyosiy taraqqiyot ular manfaatida ekaninitushunib, islohotlarga zo'r bersin, xalq farovonligi uchun xizmat qilishnio'ylasin",- deydi Mirtchev.