Amerikalik professor O'zbekistondagi talabalarini eslaydi
"Juda tarbiyali va itoatkor edi ular. AQShdagi talabalardan farqli ravishda talabalarim o'qituvchi fikriga qarshi chiqmas, bahs qilmas
ToshkentdaAQSh elchixonasi ayni damda bir yillik almashinuv dasturiga hujjat qabulqilmoqda. Tanlov g'oliblariga Fulbrayt (Fulbright) dasturi asosida AQShuniversitetlarida bir yil o'qish imkoniyati taklif etiladi. Bu borada to'liqma'lumotlarni elchixona sayti – dan olish mumkin. Biroq yoshlaro'zga yurtga borishdan oldin, u yerning tartib-qoidalarini bilib qo'ysa zararqilmaydi. Har holda boshqa davlatda domlaga munosabat, kiyim-bosh, darslar vabaholash – hammasi farq qiladi. "Amerika ovozi" O'zbekistonda ta'lim berganamerikalik professor Erik Fridman bilan ana shu tafovutlar haqida suhbatlashdi. MichiganDavlat Universiteti professori Erik Fridman (Eric Freedman) 2001-2002 o'quv yilida O'zbekiston JahonTillari Universitetining Xalqaro jurnalistika fakultetida dars bergan. "O'zbekistonliktalabalarim uchun domlaning aytgani aytgan edi", - deydi u. "Judatarbiyali va itoatkor edi ular. AQShdagi talabalardan farqli ravishda talabalarimo'qituvchi fikriga qarshi chiqmas, bahs qilmas edi domla bilan". Masalan,"Amerika universitetlarida,"- deydi Erik Fridman, "dars bahs-muhokama shaklida,jonli o'tadi". Gap to'g'ri yoki noto'g'ri javobda emas, maqsad studentnimustaqil fikrlashga o'rgatish. ProfessorO'zbekistondagi talabalarini eslar ekan, ular mushohada va tahliliy javobberishdan yiroq edi, ayniqsa imtihonlarda bunga ko'nikmagan edi, deydi. Holbuki,Amerika universitetlarida talaba juda ko'p o'qib, yozishi kerak, o'z fikrini hamog'zaki, ham yozma ravishda aniq ifoda eta olishi shart. "Amerikauniversitetlarida studentdan ko'p adabiyot o'qish talab qilinadi. Muammo shundaediki, O'zbekistonda mavzuga doir o'zbek va rus tilidagi qo'llanmalar yo'q edi.O'zim bilan juda ko'p kitob, jurnallar olib borib kutubxonaga topshirganman.Biroq o'zbekistonlik talabalarim jurnallar, katta-katta boblarni o'qishgaodatlanmagan edi". Amerikadao'qishga otlangan talaba ko'p mutolaa qilishi kerak bo'ladi. Buyerda kutubxonalar – universitet ustuni, xazinasi sanaladi. Undagi jamikijavohirot – kitoblar talaba uchun. "Xalqarojurnalistika fakultetida, esimda, kutubxonachi kitoblarni o'z mulkiday changallabo'tirar edi. Student kitobni olish uchun talabalik bileti yoki pasportinigarovga tashlab ketishi kerak edi. Hatto adabiyotlar uyga kamdan-kam berilardi.Amerikada, kitoblarni uyga olib ketib, haftalab foydalanishga haqlisiz",- deydi professor. Qo'shmaShtatlarda talaba erkinlik va haq-huquq nima ekanini juda yaxshi biladi. Darslarda o'zini erkin his qiladi, professor bilan tengma-teng gaplashadi. Bilim olish fikr almashishni talab qiladi, ham tengqurlar, ham o'qituvchibilan, deydi Erik Fridman. "Amerikalikstudent "universitetga pul to'ladimmi, demak qoidani ham men belgilayman"qabilida ish tutadi. Darsni bajarmasa, dakki berishga hech kimning haqqi yo'q. Bahoyoqmasa shikoyat qilib keladi, talashib-tortishadi. Bu ular uchun tabiiy hol.Shunga haqqi bor". Yanabir misol. O'zbekistonda student ko'chirishni ayb deb bilmaydi. Maktabda nishurgan bu illat keyinchalik universitet va idoraga ko'chadi. Umuman, plagiat –jinoyat degan tushunchaning o'zi yo'q, deydi Erik Fridman. "Ko'chirgantalabaning qog'ozini tortib olib, g'ijimlab yerga tashlasam ham ta'sir qilmasedi". Albatta,bu Amerikada plagiat yo'q degani emas, deydi Erik Fridman. Kimdir o'rtog'idaniltimos qiladi, hatto pul to'lab, diplom ishini yozdiradiganlar bor. Farqishundaki, AQShda talaba qo'lga tushib qolsa, qattiq jazolanadi - fandanyiqiladi, hatto o'qishdan haydaladi. Kelajagi barbod bo'lishi mumkin. ProfessorFridman Toshkentdagi bir voqeani eslaydi. "O'zbekistonliktalabalarimni guruhlarga bo'lib, har biriga alohida topshiriq berdim. Turlidavlatlarda matbuot erkinligini o'rganib, ma'ruza qilishlari kerak edi. Hammasiqaysidir kitobdan ko'chirib kelgan. Nimani talaba yozgan-u, nimako'chirilganini bilish qiyinmasdi". ProfessorO'zbekistonda talaba ko'chirdi, deb ma'muriyatga shikoyat qilganida, "qo'ying,e'tibor bermang," deb qo'l siltashgan. Boshqalarningfikrini tinglashga o'rganmagan, izlanish va ilmiy munozara olib borishgao'rganmagan yoshlar uchun Amerika oliygohlari o'ta raqobatli tuyulishi mumkin. Maqsadbilim olish, fikr doirangizni kengaytirish ekan, o'zga jamiyat va o'zgachao'qish usullariga ham tayyor bo'lishingiz kerak.