O'zbekiston ekstremizmga qarshi global kurashda o'z hissasini qo'shmoqda, deydi olim
Zabihulla Soipov Toshkentdagi Jahon Iqtisodiyoti va Diplomatiya Universitetida dars beradi, fan nomzodi. Amerika va Yevropada o'qigan.
Olimning aytishicha, O’zbekiston hukumati ekstremizmga qarshi ko’rayotgan choralar Amerika manfaatlari uchun ham xizmat qilmoqda. Soipov Londonda Diplomatik Akademiyani, Nyu-Yorkdagi nufuzli Kolumbiya Universiteti, so’ngra esa Germaniyadagi Bonn Universitetini bitirgan. Barak Obama va uning ma’muriyati terrorga qarshi urush degan iborani qo’llamaslikka qaror qilgan. Bu Amerikaning avvalgi prezidenti Jorj Bush, ushbu urush asoschisi, davridan qolgan gap. Lekin so’zni ishlatmaslik bilan ish bitmaydi. Urush davom etmoqda va hali-beri to’xtamasligi tayin. Balki bu cheksiz urush, deya tan oladi rasmiylarning o’zlari ham. AQSh Mudofaa Universitetida ikki kunlik konferensiyaga yig’ilgan ziyolilar hukumatga ko’p maslahalatlar berdi. “Al-Qoida” guruhi yetakchilari yashiringan Pokiston hukumati bilan ochiqchasiga gaplashish, gapga ko’nmasa moliyaviy yordamni qirqish; Afg’onistonning korrupsiyaga botgan rahbarlari bilan og’iz burun o’pishavermay, dangal muzokara qilish; Tolibon hokimiyatga qaytmasligini ta’minlash uchun uzoq muddatli choralar ko’rish. Anjuman yakunida olimdan bu taklifni izohlab berishni so’radik. Amerikaning O’zbekistonga nisbatan qiziqishi ortgani ijobiy hol, deydi u. “Shu bilan birgalikda Amerika Qo’shma Shtatlari Markaziy Osiyo davlatlari, xususan O’zbekiston to’g’risida juda oz ma’lumotga ega va bu ma’lumotlar har doim ham haqiqatga to’g’ri kelmaydi, yumshoq qilib gapiradigan bo’lsak. Shuning uchun men o’z ma’ruzamda shuni tushuntirishga harakat qildimki, Markaziy Osiyoni tushunish uchun nazariy bir konsepsiya yaratish kerak. Bu konsepsiya ketma-ketlikka, uzviylikka asoslansin”. Chetdan turib baholash oson, deydi Soipov, lekin ichki vaziyatni tushuna olish kerak. O’zbekistonga yosh va rivojlanishga harakat qilayotgan jamiyat sifatida qarang. Aks holda, deydi u, Amerika tahlili va qarorlari mintaqa ravnaqi uchun xizmat qilmaydi. Soipov Vashingtonda ilm va siyosat ahliga O’zbekiston hukumatining ekstremizmga nisbatan siyosatini tahlil qilib berayotgan paytda, Davlat departamenti e’tiqod erkinligi yuzasidan xalqaro hisobot chiqardi. Hujjatda sakkiz davlat “alohida tashvishga molik” ekani aytiladi, diniy huquqlarni muntazam ravishda buzayotgani uchun. Xitoy, Eron, Saudiya Arabistoni, Sudan, Eritreya, Birma, Shimoliy Koreya va O’zbekiston. Zabihulla Soipov fikricha Amerika hukumati ekstremizmning oldini olish siyosatini e’tiqod erkinligini buzish bilan adashtirmasligi kerak. Mutaassiblik - bor narsa. Uning chuqur ildiz otmasligi, O’zbekistonga xos dunyoviy islom tahdid ostida qolmasligi, toat-ibodat zo’ravonlikka aylanmasligi uchun uni nazorat qilish kerak, deydi olim. Ma’rifiy islomga urg’u berish kerak. “Mustaqillikka erishganimizdan keyin, qo’pol qilib aytganda, hamma deraza-eshiklar lang ochilib ketdi. Ulardan chang-to’zon ham, toza havo ham kirishi mumkin. Ota-bobolarimiz ham namoz o’qishgan, lekin bu yangi oqimlar, mutaassib guruhlar, jamiyatdagi barqarorlik, insonlarning xavfsizligiga, odob-ahloq va an’analariga zid bo’lmasligi kerak”,- deydi olim. Soipovning fikrlariga qo’shilmaydigan ziyolilar O’zbekistonda ham, xorijda ham juda ko’p. Ular odamlarni e’tiqodi uchun ezish zo’ravonlikka yo’l ochishi mumkin deb ogohlantirib keladi. Respublikada adliya tizimi mustaqil emas, yakkahokimlikka asoslangan davlatda haqiqat va adolatga yetaklovchi yo’llar yopilgan, deydi ular. Zabihulla Soipov singari tadqiqotchilar esa O’zbekiston jamiyatida islomning o’rni xususida chuqurroq izlanishni masalahat beradi. Navbahor Imamova - "Amerika Ovozi"ning yetakchi multimedia jurnalisti. turkumidagi teledasturlar muallifi. Ko'rsatuvlar taqdim etish bilan birga prodyuser, muxbir va muharrir. O'zbekistonda akkreditatsiyadan o'tgan yagona amerikalik jurnalist. "Amerika Ovozi"da 2002-yildan beri ishlaydi. Jurnalistik faoliyatini 1996-yilda O'zbekiston radiosining "Xalqaro hayot" redaksiyasida boshlagan. Jahon Tillar Universiteti Xalqaro jurnalistika fakultetida dars bergan. Ommaviy axborot vositalari bo'yicha bakalavrlikni Hindistonning Maysur Universitetidan , magistrlikni esa AQShning Bol Davlat Universitetidan olgan. Shuningdek, Garvard Universitetidan davlat boshqaruvi va liderlik bo'yicha magistrlik diplomiga ega. Jurnalistik va ilmiy materiallari qator xalqaro manbalarda chop etilgan. Amerikaning nufuzli universitetlari va tahlil markazlarida so'zlab, ma'ruzalar o'qib keladi. "Amerika Ovozi" oltin medali sohibi. Tashkilotda gender va jurnalistika bo'yicha kengash raisi. Toshkent viloyati Bo'stonliq tumani Qo'shqo'rg'on qishlog'ida ziyoli oilasida ulg'aygan.