Amerika dollari Afg'onistonni oyoqqa turg'aza oladimi?
So’nggi 10 yilda Afg’onistonda 19 milliard dollar taraqqiyot loyihalariga sarflangan. Biroq ko’mak doimo ham kutilgan natija bermaydi.
Jim Xeyk terrorizmga qarshi kurashga hissa qo’shishni ko’ngliga tukkan. Kompyuter bo’yicha mutaxassis shu maqsadda sakkiz yil ilgari bir tashkilot tuzib, Afg’oniston xalqi uchun zarur anjomlarni yetkaza boshladi. “Afg’onlarga nima kerakligini harbiylardan bilib olamiz”, - deydi u. “Ayollar uchun tikuv mashinalari, o’quvchilarga daftar-qalam, erkaklar uchun mehnat qurollari”. Los-Anjelesda joylashgan tashkilot xususiy donorlardan internet orqali pul to’playdi. Mablag’ Afg’oniston iqtisodiyotini ko’tarishga, aholi uchun zarur anjomlar xarid qilishga sarflanadi. Maqsad - Amerika zobitlari va afg’onlar o’rtasida rishtalarni mustahkamlash. AQSh Tinchlik instituti olimi Endryu Vaylder shu kabi tashabbuslar samarasini izohlaydi: “Ko’mak dasturlari ezgu maqsadni ko’zlaydi, ammo natijasi doim ham kutilgandek emas”, - deydi tahlilchi. AQSh Senatining Tashqi aloqalar qo’mitasi bu xulosani tasdiqlaydi. Jahon Banki hisobiga ko’ra, Afg’oniston yalpi milliy mahsulotining 97 foizi xalqaro tashkilotlardan, Tolibonga qarshi jang qilayotgan mamlakatlardan keladi. “Kontraktor yoki boshqa kompaniyalarga murojaat qilmaymiz. Mahsulotni vaqtida va kerakli joyga o’zimiz yetkazamiz”, - deydi Jim Xeyk. Afg’oniston dunyodagi eng beqaror va chuqur qarzga botgan davlatlardan. Tadqiqotchi Endryu Vaylder deydiki, AQSh askarlari bilan bir qatorda ko’mak hajmini ham sekin-asta kamaytira borish, Hamid Karzay ma’muriyatiga ko’proq vakolat berish kerak. “Afg’oniston hali uzoq yillar xalqaro hamjamiyat yordamiga tayanadi. Milliardlab dollarni to’g’ri taqsimlash – katta mas’uliyat. Lekin bu ishni baribir mahalliy hukumat boshqarsin deyman, chunki aholi ehtiyojini qondirish uning vazifasi”.