"O'zbekiston ipak parda ortida yashaydi"
Shved jurnalisti Elin Yonsson fikricha SSSR davrida odamlar temir parda ortida yashagan bo'lsa, O'zbekistonning yuziga bugun ipak parda
Shu kunlarda G’arb kitob rastalariga chiqqanyangi hujjatli asar deb ataladi. Muallif MarkaziyOsiyo hayotini bir necha yildan beri sharhlab kelayotgan shved jurnalisti ElinYonsson (Elin Jönsson) bo’lib, kitobini 2005 yilning may oyida Andijonda yuz bergan qonlivoqealarga bag’ishlaydi. Elin Yonsson qirg’izistonlik bir yosh ishchi yigittaqdiri haqida ham hujjatli film ishlagan va shu kunlarda Yevropada namoyishetilmoqda. Elin Yonsson "Markaziy Osiyonisevaman",- deydi. Jurnalist ayniqsa O'zbekistonva Qirg'izistonni ko'p kezib, bu davlatlarda ishlagan va yoshlar hayoti bilanyaqindan tanish. Andijon voqealari, uch yil oldin ro'y bergan bo'lsa-da, respublikadagi bugungi ahvol haqida ko'p narsani bildiradi, deydi Elin Yonsson. "Andijon fojiasi hamma uchunsaboq bo'lishi kerak. Unda faqat bir tomon aybdor deyish qiyin, chunki har ikkitarafda qurollangan kuchlar bo'lgan. Lekin 13 may kuni Bobur maydonigato'plangan minglab insonlarning ko'pi begunoh insonlar bo'lganini va ular hechqanday ogohlantiruvsiz birvarakayiga nishonga olinganini hisobga olsak, voqeaniqatliom deyishdan boshqa iloj yo'q",- deya tushuntiradi Elin Yonsson. Nega chet ellik tanqidchilarAndijonga yopishib olgan? Bundan ularga nima foyda? O'zbekiston xalqiningboshqa dardi yo'qmi? - deb so'rayotganlar bo'lishi mumkin. Elin Yonssonfikricha bular tabiiy savollar. "Javobim shuki, Andijonunutilsa, chuqur tahlil qilinmasa, shunday qonli voqealarning takrorlanishehtimoli oshadi. Haqiqatni bilishga intilish insonga xos tabiiy bir narsaemasmi"? - deydi u. "O'zbekistonda ikki turlihaqiqat bor",- deydi Elin Yonsson. "Biri hukumat nima deyayotgani, ikkinchisiesa real hayot. Hokimiyatdagilar axborot oqimini cheklab, o'z qora ishlariniustalik bilan berkitib, jurnalist va guvohlarning og'zini yopib, Andijondamaydonda yig'ilgan odamlarning hammasini terrorchi va xalq dushmani debtamg'alashni shu qadar epladiki, hech kim og'iz ocha olmadi. O'zbekistondaodamlar nega va nima uchun deya savol bera olmaydi",- deydi Elin Yonsson. O'sha paytda Toshkentda"Darakchi" gazetasida ishlagan Yonsson 13 may voqeasi ketidan Andijonga borib,ahvolni o'rganishga harakat qilgan, aholi vakillari bilan gaplashgan. "Hukumato'lganlarga aza tutishni man etganiga, bu odamlarni g'azabga keltirganiga,shahar qanchalik qo'rqinchda ekaniga guvoh bo'lganman. Kitobim ana shu va undankeyingi voqealarga, fojia respublikada va chet elda qanday talqin etilganigaasoslanadi",- deydi u. "O'zbekiston beqiyos mamlakat,ammo u parda ortida qo'rqinchda yashayotgan jamiyat",- deydi Elin Yonsson. "SSSR davrida odamlar temir parda ortida yashagan bo'lsa, O'zbekistonning yuziga tortilgan bugungi parda yupqava yumshoq. Chunki odamlar tashqi dunyoda nima bo'layotganini biladi, ammo sukutda.Ayniqsa yoshlar. Internet, kino va musiqa orqali bu zamonda xalqdan birornarsani batamom yashirish mumkin emas",- deydi Elin Yonsson. "Ertami-kech harqanday to'siq vayron bo'ladi. Tashqi dunyo shu sabab ham O'zbekiston xalqiniyakkalab qo'ymasligi kerak",- deydi jurnalist, AQSh va Yevropa Ittifoqininazarda tutib. "Oddiy xalq bilan bog'lanish yo'llarini izlash kerak. Yoshlarniquvvatlash kerak",- deydi u. "Yosh bo'lganim, O'zbekistondatengqurlarim bilan ko'p vaqt o'tkazganim uchun shuni aniq bilamanki, yoshlaro'z kelajagini xorij bilan bog'laydi. Demak, erkinlikni cheklash ham hukumatgaoson bo'lmaydi",- deydi u. Prezident Islom Karimovningqizi Gulnora Karimovaning yaqinda Jenevada BMTdagi maxsus vakil sifatida ishboshlagani ayrimlar nazarida O'zbekiston o'zgarayotganidan bir darak. Ularhatto Gulnora Karimovani mamlakatni boshqara olishga layoqatli ayol deya tilgaolmoqda. Mamlakatda turli ijtimoiy-madaniy tashkilotlar ish yuritmoqda. GulnoraKarimova turli jamg'arma va tashabbuslar ortida turibdi. "Yevropa, sizga aytsam,Gulnora Karimova biror o'zgarish qiladi degan fikrdan yiroq. Uning asosan modava mol-dunyo shaydosi ekanini bilamiz. O'zbekistonda daromadbop sohalarnio'ziniki qilib olganidan boxabarmiz. Shu bois unga haqiqiy elchi deb qarashqiyin",- deydi Elin Yonsson. "LekinO'zbekiston albatta o'zgaradi",- deydi u. "Chunki dunyo o'zgaryapti. Andijondaaslida nima bo'lganini bilmasmiz, qatliom ham bir amallab berkitilgandir, ammoodamlarni o'ylashdan, orzu qilishdan va vaziyatga qarab to'g'ri xulosachiqarishdan to'xtata olmaysiz",- deydi Elin Yonsson. Jurnalistning kitobi hozircha shved tilida chop etilgan va yaqin kelajakda ingliz tilida ham chiqishi mumkin. Elin Yonsson asarini rus va o'zbek tillariga tarjima qildirish haqida hozircha biror qarorga kelmagan.