AQSh sudyasi: O'zbekiston huquq bobida yordamga muhtoj
"O'zbekiston hukumatida fuqaro erkinliklari va siyosiy huquqlar e'zozlanishi uchun nima qilmoq zarurligi hamda o'z vazifa-mas'uliyatlar
AQSh federal sudyasi Jon Tunxaym () O'zbekiston bilan inson huquqlari bobida hamkorlik qilish lozim, bu xalqqa qonunni hurmat qilish va huquqni kafotlash borasida yordam berish kerak deb chiqmoqda. Jon Tunxaym Minnesota shtatida sudyalik qiladi, lekin O'zbekiston bilan uzoq yillardan beri tanish. AQSh Davlat departamenti 10 yilcha burun O'zbekiston bilan inson huquqlari sohasida muloqot boshlaganida Tunxaym ana shu tashabbusga qo'shilgan va 2005 yilgacha bu dasturda faol ishtirok etgan. Andijon voqealari ketidan bu hamkorlik to'xtab qolgan. Sudya fikricha, Amerika hozir ana shu muloqotni yangilab, huquqiy islohotlar bobida O'zbekistonga yordamni oshirishi kerak. "Karimov ma'muriyati, sizningcha, bunga tayyormi"?- deya so'raymiz Jon Tunxaymdan. "O'zbekiston hukumatida fuqaro erkinliklari va siyosiy huquqlar e'zozlanishi uchun nima qilmoq zarurligi hamda o'z vazifa-mas'uliyatlarini tushunishga harakat qilayotgan odamlar bor. Ular qayerda qanday muammo borligini biladi. Ularni tuzatishga ham harakat qilmoqda",- deydi Jon Tunxaym. "Ulkan o'zgarishlar bo'layapti deyolmaymiz, ammo oldingigaqaraganda ahvol ancha tuzuk",- deya fikr bildiradi AQSh sudyasi. Huquq himoyasi bilan mashg'ul tomonlarning bayon qilishicha, respublikada insonning uzviy huquqlari kundalik ravishda buziladi. So'z erkinligidan tortib, siyosiy norozilikni ochiqchasiga bildirishgacha, militsiya zo'ravonligi, adliya tizimining korrupsiyaga botgani... Muammolar cheksiz. "O'zgarishlarniadliya tizimining quyi pog'onasidan boshlash kerak",- deydi u. "Shaxsni qachon qamoqqa olish mumkin, kimningbuyrug'i bilan, uni sudga tortish uchun qanday va qancha dalil va isbot kerak? Ayblanuvchiqanday huquqlarga ega? Jabrlanuvchi-chi? Har bir jarayon o'ziga xos nozikbosqich. O'zbekistonda qamoqqa olish masalasi endi faqat sudyalar qo'lida ekan,vaziyat yaxshilanishi kerak",- deydi sudya Jon Tunxaym. Vashingtondaasoslangan Yangi Demokratiyalar Instituti () tahlilicha, O'zbekistonda huquqhurmat qilinishi uchun zarur qonunlarning barchasi muhayyo. Tashkilot rahbariMargarita Assenova "Hukumat bilan ishlash kerak",- deydi. "Tashkilotimizasosiy urg'uni malaka oshirishga bermoqda. Maqsad sud, prokuror vahimoyachilarga milliy va xalqaro qonunlar doirasida ishlashi uchun yordamberish",- deydi Margarita Assenova. Bugungikunda Toshkentda o'z vakolatxonasiga ega Yangi Demokratiyalar Instituti, ayrimhuquq himoyachilar nazarida, O'zbekiston hukumatiga yon bosadigan, huquqiyahvolning og'ir ekanini tan olishdan bosh tortadigan guruh. "To'g'ri, hukumat bilanhamkorlik qilamiz va qilishda davom etamiz", -deya tan oladi MargaritaAssenova. "Bizinson huquqlari himoyasi bilan shug'ullanmaymiz, balki uning ta'minlanishiuchun zamin hozirlash, ya'ni adliya tizimini yaxshilash uchun hissa qo'shishgaharakat qilayapmiz",- deydi mutaxassis. "O'zbekistondagi muammolar bilanyaqindan tanishmiz va ularning yechimi mavjud qonunlar amaliyotida deb bilamiz.Buning uchun esa jamiyatning huquqiy uquvini oshirish kerak, toki odamlar qonunbuzilayotganini bilsin, huquqini talab qila olsin",- deydi Margarita Assenova. "O'zbekistondabiror o'zgarish bo'lishi uchun davlat idoralari bilan ishlashga majburmiz.Chunki qonunni tanishtirish va uning ijrosi hukumat qo'lida. Huquqtashkilotlari avholni kuzatib borishi kerak albatta. Ammo muloqot olibborilmasa, muammolar hal bo'lmaydi",- deydi Margarita Assenova. Uningaytishicha, O'zbekiston hukumati tanqiddan to'ygan. "Bizning harakatlarimizsamara berayapti. Biz bugun huquq-tartibot organlari bilan gaplasha olamiz. Ular bilan fikr almashamiz",- deydi Assenova. JonTunxaym fikricha inson huquqlari jamiyatni jamiyat qiladigan nozik omil. "Adliya tizimi mustaqil organ bo'lishi va amalda shunday ishlashi shart",- deydi sudya. "Hukumat hozir unga yoqmagansudyani olib tashlaydi. Bu odatdan vozkechilishi kerak. Korrupsiya va siyosiy bosimlar ostida suddan adolat kutibbo'lmaydi",- deydi u. Jon Tunxaym O'zbekistonda sudya, prokuror va advokatlar malakasinioshirganini aytib, "Mamlakat yuristlari nimaga qodir va qodir emasliginibilaman",- deydi. O'zbekistondaadvokatlar sinovdan o'tayotgani haqida esa sudyaning fikri shunday: "Advokatlikqilaman deganlarni imtihondan o'tkazish, mustahkam yuristlar bazasiga egabo'lish, vazifasini ado eta olmaganlarni javobgarlikka tutish mexanizminiyangilash – maq'ul ish. Hozircha buattestatsiya natijalarini bilmaymiz",- deydi Jon Tunxaym. Jarayon,deydi u, faol advokatlarni kasbdan ayirish uchun xizmat qilmasligi kerak. "Sinovni hamma kuzatib turibdi. Hukumat bosimostida ekanini biladi. Bu tuzum uchun bir imtihon. Adliya mustaqil bo'lishitarafdorimiz",- deydi AQSh federal sudyasi.