Yevropa energetik jihatdan Rossiyaga tobe bo'lmoqchi emas
"Nabukko" quvuri loyihasiga qiziqish kuchaygan. Unda Ozarbayjon va Markaziy Osiyo gazini Turkiya orqali G'arb bozorlariga yetkazish ko'
YaqindaRossiya-Ukraina o’rtasida gaz narxi va qarzlar bo’yicha kelishmovchilik yuzagakelib, Yevropa Ittifoqiga tabiiy gaz ta’minoti uzib qo’yildi. Yevropadavlatlari gazning chorak qismini Rossiyaning Gazprom kompaniyasidan xaridqiladi. Quvurlar Ukraina hududi orqali o’tadi. Qahraton qishda 18 mamlakatnigazsiz qoldirgan mojaro, deydi mutaxassislar, Yevropani muqobil quvurlar haqidajiddiy o’ylashga undamoqda. Rossiyava Ukraina orasida gaz janjali odat tusiga kirmoqda deyish mumkin. 2006 yildaham Kreml Kiyevga va natijada Yevropaga gazni uzib qo’ygan edi. Avvaligamojaroni “oddiy tijoriy kelishmovchilik, o’zlari hal etishsin” deb chiqqanYevropa Ittifoqi 5 yanvarga kelib, Rossiya ta’minotni butunlay to’xtatgach, aralashishgamajbur bo’ldi. Muammobir hafta ichida hal etildi, chunki hech bir tomon ishonchli hamkor degannomdan ayrilmoqchi emas. Bryusselda esa Yevropa energetik siyosati qayta ko’ribchiqilmoqda. “Yevropadabugungi eng dolzarb masala tabiiy resurslar uchun Rossiyaga tobelikdan qutulish”,-deydi professor Robert Legvold. “Qit’a bo’ylab yagona energetik siyosatyuritish, inqiroz eshik qoqqanda uni birgalikda yengish vazifasi anchadan berimuhokamada. Markaziy Yevropa davlatlari, ayniqsa Polsha”,- deydi olim, “radikalchoralar ko’rishga, energetikaga xavfsizlikka tegishli masala deb qarashgaundab keladi. Ittifoqning boshqa a’zolari, jumladan Germaniya bundayyondashuvga qo’shilmaydi”. Yevropagayonilg’i yetkazuvchi muqobil quvurlar haqida gap ketganda, AQSh tomonidan quvvatlangan va olg'a surilayotgan “Nabukko” loyihasiga qiziqish katta. Maqsad – yonilg’ini Rossiya va Ukrainani chetlab o’tib, Ozarbayjonva Markaziy Osiyodan Turkiya orqali G’arb bozorlariga yetkazish. Muammoshundaki, bu uzoq muddatga mo’ljallangan loyiha. Uzunligi 3,300 kilometrga tengquvurni qurish ishlari faqatgina kelasi yilda boshlanishi mumkin. “Nabukko”loyihasi 2006 yildan beri joyidan jilganiyo’q. "Vaholanki, Rossiya Ukrainaga tabiiy gazni kesgan o’sha yilda hamalternativ quvurlar quramiz deb baland minbarlardan turib jar solishgan”, - deydi tadqiqotchi Katinka Barish. “Hozirda 27mamlakatning har biri alohida, go’yo kichik gaz orollaridek, mustaqil ishyuritadi. Ichki tizimlar sustligi sabab biridan ikkinchisiga gaz yuborish murakkab”. Kelajakda quyosh va shamoldan quvvat olish, atom zavodlarini bunyod etishhaqida o’ylash kerak”, - deydi Katinka Barish. Rossiya-Ukrainao’rtasidagi so’nggi tortishuv gaz narxini kelasi 10 yilga belgilab olgach, haletilgan. Har ikki mamlakat o’zini Yevropaga ishonchli hamkor deb biladi. Biroqamalda buning aksini ko’rish mumkin. SiyosatdonDeyvid Marples deydiki, Yevropa oldida 3 yo’l bor: yadroviy energiya,alternativ quvurlar, yangi hamkorlar. Balki har xil yo’llarini sinab ko’rar. Gap shundaki, deydi Marples, “Yevropa Rossiya va Ukrainaga tobelikdancharchagan. Biznes olamida ishonchsiz hamkor o’rnini ertami-kechmi boshqasiegallaydi”. Moskva-Kiyevo’rtasidagi adovat va kelishmovchiliklar ortida siyosiy sabablar yotgani siremas. Ukrainaning NATOga qo’shilish istagi hamda Kavkazdagi urushda Gruziyaniqo’llab-quvvatlagani Kremlning asabiga tegib keladi. Oqibatda esa ulargaenergetika bobida tayanadigan xaridor zarar ko’rmoqda. Bu hol esa Yevropani yangi ta’minotchilarizlashga undamoqda.