Mintaqaviy tarqoqlik kimning aybi? Elchilar bilan muloqot
Rahbarlar yuzma-yuz o’tirib, muammolarni bir piyola choy ustida hal etishi mumkinmi? Siyosiy va shaxsiy iroda kerak buning uchun.
Vashingtondagi Jeymstaun Jamg’armasida o’tgan davra suhbatida O’zbekiston va Turkmaniston elchilari qatnashmadi. Vaholanki, ular ham taklif qilingan edi. Tojikistonning AQShdagi elchisi deydiki, uning davlati uchun energetik mustaqillik eng ustuvor masalalardan. Mamlakat yozda haddan tashqari ko’p, qishda esa haddan tashqari kam energiya ishlab chiqaradi. Ta’minotdagi bu nomutanosiblikni hal etish uchun tashqi dunyo yordami muhim, deydi u. Tojikiston jahon bozoriga chiqish orzusida, lekin bunga yakka o’zi erisha olmaydi, mintaqaviy hamkorlik va birdamlik zarur, deya tan oladi u. Shirinov fikricha, Markaziy Osiyoda davlatlar ikki tomonlama aloqa qiladi, ammo guruh sifatida ishlay olmaydi. Birdamlik yo’qligida kim aybdor - xalqlarmi yoki rahbarlar? Yonma-yon yashaydigan elatlar bir-biriga tarixiy va madaniy qanchalik yaqin ekani haqida ko’p gapiradi, lekin muammolarni yechishga kelganda, rahbarlar tafovutlarga urg’u bera boshlaydi: iqtisodiy taraqqiyot bir darajada emas, siyosiy manfaatlar boshqacha, har bir davlatning o’z tanlagan yo’li bor. Tojikiston elchisi Abdujabbor Shirinov Rog'un va boshqa kelishmovchiliklar oddiy masalalar emas, rahbarlar yuzma-yuz o’tirib yecha olmaydi, deydi. Nima uchun? Rahbarlar murosa qilmasa, bu ishni kim qiladi? O’tgan 20 yillik tarixni kuzatgan mutaxassislar nazarida, regionda birdamlik yo’qligining sababi ko’p jihatdan prezidentlarning kekkaygani va bir-biri bilan til topisha olmasligi. Rahbarlar murosa qilmasa, bu ishni kim qiladi? “Prezident Nursulton Nazarboyev uzoq yillardan beri iqtisodiy va siyosiy birdamlik haqida gapirib keladi, ittifoq tuzish takliflari bilan chiqqan”, - deydi u. O’zbekistondan bu borada biror izoh olish qiyin. Lekin prezident Islom Karimov ham 1990-yillarda Markaziy Osiyo birlashishi kerak, iqtisodiy ittifoq zarur deb chiqqan. Oradan 10 yil o’tib, 2000-yillardagi muzokaralarda, davlatlar siyosiy-iqtisodiy jihatdan bir-biri bilan teng emas degan fikrlarni bildirgan. Qirg’izistonning AQShdagi elchisi, uning davlati demokratik jamiyat ekanini qayd etib, yaqinda saylangan yangi prezident birdamlik tarafdori ekanini aytadi. Umuman olganda, regionda barcha hukumatlar Amerika bilan Yangi Ipak Yo’li ustida ishlashga tayyor. Lekin, deya bildiradi ular, Vashington olg’a surayotgan tashabbus aslida yangi emas. Xitoydan Markaziy Osiyo orqali Yevropa tomon yo’nalgan savdo va transport yo’nalishlari allaqachon ochilgan va ularni kengaytirish uchun harakat avjida. Amerika biror yangi loyiha taklif qilsa, unga mablag’ ham topish kerak. Qirg’iziston va Tojikiston moliyaviy jihatdan qiyin ahvolda ekan, tashqi sarmoyaga tayanmay iloj yo’q. Qozog’iston elchisi Idrissov esa “tashabbus quruq gap emasligini amalda isbotlash kerak, Amerika loyihalarga boshchilik qilsin, biz tayyor”, - deydi. Diplomatlar terrorizm tahdidi va qoradori savdosi singari masalalarni tilga oladi. Ularga qarshi kurashda Amerika yordami beqiyos, deydi ular. Yangi Ipak Yo’li tashabbusini quvvatlayotgan, Markaziy va Janubiy Osiyoda bir necha yirik loyihalarga boshchilik qilayotgan Osiyo Taraqqiyot Banki vakili deydiki, transport yo’llari savdo yo’llariga, ular esa o’z navbatida vaqti kelib iqtisodiy tizimlarga aylanishi kerak. CAREC, Markaziy Osiyo Mintaqaviy Iqtisodiy Hamkorligi nomli loyihalar, yuqoridagi maqsadni ko’zlaydi va 2004-yildan beri Osiyo Taraqqiyot Banki unga 275 million dollar ajratgan. Navbahor Imamova - "Amerika Ovozi"ning yetakchi multimedia jurnalisti. turkumidagi teledasturlar muallifi. Ko'rsatuvlar taqdim etish bilan birga prodyuser, muxbir va muharrir. O'zbekistonda akkreditatsiyadan o'tgan yagona amerikalik jurnalist. "Amerika Ovozi"da 2002-yildan beri ishlaydi. Jurnalistik faoliyatini 1996-yilda O'zbekiston radiosining "Xalqaro hayot" redaksiyasida boshlagan. Jahon Tillar Universiteti Xalqaro jurnalistika fakultetida dars bergan. Ommaviy axborot vositalari bo'yicha bakalavrlikni Hindistonning Maysur Universitetidan , magistrlikni esa AQShning Bol Davlat Universitetidan olgan. Shuningdek, Garvard Universitetidan davlat boshqaruvi va liderlik bo'yicha magistrlik diplomiga ega. Jurnalistik va ilmiy materiallari qator xalqaro manbalarda chop etilgan. Amerikaning nufuzli universitetlari va tahlil markazlarida so'zlab, ma'ruzalar o'qib keladi. "Amerika Ovozi" oltin medali sohibi. Tashkilotda gender va jurnalistika bo'yicha kengash raisi. Toshkent viloyati Bo'stonliq tumani Qo'shqo'rg'on qishlog'ida ziyoli oilasida ulg'aygan.