Obama: Turkiya dunyoviy demokratiya va shunday qolishi kerak
Islom dunyosidagi birinchi nutqida Obama Turkiyani zamonaviy va erkinlik qadrini biladigan jamiyat deb atadi.
Barak Obama prezident sifatida Yevropaga ilk safarini yakunladi. So’nggibekat Turkiya bo’lib, bugun AQSh prezidenti Anqarada bu davlat parlamentida so’zladi. Bu Obamaning musulmon davlatidagi birinchinutqi bo'ldi. AQShningyangi rahbari Turkiyadek, o’zini ham musulmon, ham demokratik jamiyat debbiluvchi, g’arbu-sharq orasidagi ko’prik vazifani o’tab faxrlanib kelayotgandavlatga murojaati chuqur hayajon va ulkan umidlar bilan kutib olingan. ZamonaviyTurkiya davlati asoschisi Mustafo Kamol Otaturk qabrini ziyorat qilgan Obamaushbu mamlakatni AQShning yaqin do’sti, ishonchli ittifoqchisi deb atadi. “Turkiyademokratiyasi buyuk”,- deydi AQSh rahbari. “Otaturk boshlab bergan bu tuzumnisiz tashqi kuchlar bosimi ostida emas, o’zingiz barpo etgansiz. Uzoq sinovlargachidab, mustahkam irodali jamiyatga aylangansiz”,- dedi Obama Turkiyaqonunchilari va ularni saylagan xalqqa murojaat qilarkan. AQShprezidenti fikricha Turkiya Yevropaning ajralmas qismi va bu davlat YevropaIttifoqiga qabul qilinishi kerak. “BuAQShning ittifoqqa qo’yayotgan talabi emas, balki do’stona taklifi”,- deydiObama. “Biz Turkiya demokratik, dunyoviy va taraqqiy etgan davlat bo’libqolishini istaymiz”,-deydi u. AQSh-Turkiyaaloqalari uzoq tarixga ega ekanini qayd etarkan, ikki davlat har doim hamkelishavermagan, deydi Obama. Bu tabiiy,deydi u, lekin zamon bugun yaqindan hamkorlik qilishni talab qilmoqda. BarakObama nazarida iqtisodiy krizisdan chiqish, ekstremizmni yengish, energetiktalabni qondirish, ekologiyani muhofaza qilish, yadroviy qurollarddan vozkechish va urushlarning oldini olish - insoniyat oldida turgan asosiy vazifa. “Bubizning avlod uchun sinov”,- deydi prezident. BarakObama Turkiyani kurd millati huquqlarini hurmat qilishga chaqirdi. Ajralibchiqish uchun kurashayotgan jangari harakatlariga bu elatga farovonlik va tenghuquq taklif qilibgina barham berish mumkin, dedi Obama. AQShTurkiya- Armaniston orasida vositachilik qilib kelarkan, Obama chegaralarni ochishga, o’tmishdaginafrat va adovatni unutib, kelajak ustida qayg’urishga undadi. Armanlar 1915yilda usmoniylar tomonidan ularga qarshi genotsid amalga oshirilgan deb keladi.Turkiya buni rad etadi. AQSh siyosatchilariva xalqaro hamjamiyat voqeani haqida turlicha talqin qiladi. Obama unigenotsid demaydi va bugungi nutqida mojaroni tarixning qonli davri deb atadi vahar ikki tomonni kechirimli bo’lishga, haqiqatni tan olib, oshkora fikrlashgachaqirdi. “Isroil-Falastinorasida tinchlik ta’minlash harakatlarida Turkiyaga yaqindan tayanamiz”,- deydiObama. Suriya-Isroil orasidagialoqalarni yaxshilash uchun ham birgalikda ishlash kerak, deydi u. Obama grek va turk qismlariga bo’linib qolganKipr orolini birlashtirish kerakligiga ham to’xtab o’tdi. "Mintaqatinchligini ta’minlash yadroviy dasturini davom ettirayotgan Eron bilan muloqotqilishni ham talab qiladi",- deydi Obama. “Atom qurollari va materiallariningtarqalishi hech kimning manfaati uchun xizmat qilmaydi”,- deydi Obama. Obamafikricha Iroq, Turkiya, Afg’oniston, Pokiston va AQSh bir dushmanga ega. Al-Qoida, kurd jangarilari, Tolibon varadikal kuchlar terror urug’ini sochib, hammaning hayotiga birdek tahdidsolmoqda, deydi AQSh rahbari. “Amerikaislom yoki musulmonlarga qarshi urushda emas”,-deya ta’kidlaydi Obama. “Aksincha, biz bu e’tiqod bayrog’i ostidayovuzlikni targ’ib qilayotgan kuchlarni yo’q qilmoqchimiz”,- deydi Obama. Qay dinga e’tiqod qilmang,mutaassiblik iymonni yemiruvchi vosita, deydiObama. “Amerikaislom va musulmonlarni tushunadi va tushunishga harakat qilmoqda”,- deydiObama. “Mening oilam musulmonlar bilan qorishgan va yoshligimni musulmonmamlakatida o’tkazganman”,- deydi prezident. “Madaniyatlar va dinlararobirdamlik Turkiyaga xos narsa. Kelajak haqida o’ylaganingizda, Turkiya G’arbbilan bo’ladimi yoki Sharq bilan deb emas, davlatingiz hamisha dunyo xalqlarinibir-biri bilan bog’lovchi ko’prik bo’lib qolishi haqida o’ylang". "Bu turk madaniyati, tarixi va sizning demokratiyangizning kuchi”,-deydi Obama bu davlat parlamentida gapirar ekan.