Xitoy "uyg'ur ekstremistlari" haqida ogohlantirmoqda
Xitoy hukumati nazarida Sharqiy Turkiston Islomiy Harakati hamon faol. Uyg'urlar fikricha esa bu siyqasi chiqib ketgan uydirma.
Xitoy bu yil kommunistik tuzumning 60 yilligini nishonlaydi. Oktabr oyida katta tantanalar rejalangan. Ular oldidan esamamlakatning barcha nozik nuqtalarida xavfsizlik choralari kuchaytiriladi. Diqqat, deydi mamlakat diplomatlari, Shinjon uyg'ur muxtoriyati va Tibet kabitahlikali hududlarga qaratiladi. O'tgan oylar ichida Xitoy qo'shni va yaqin davlatlar, xususan Pokiston, Afg'oniston va Markaziy Osiyo davlatlariga "uyg'ur jangarilar hamon faol" deya eslatib, ularni ogohlikka undagan. Rasmiy Pekin nazarida Sharqiy Turkiston Islomiy Harakati, bir paytlar Amerika tomonidan ham terror tashkiloti deb tan olingan guruh, Xitoy tinchligiga raxna solishda davom etmoqda. Guruh a'zolari Pokiston va Afg'onistondan panoh topgan, ayrimlari hatto Markaziy Osiyoda ham izg'ib yuribdi, deydi Xitoy rasmiylari. Ularning gapini Pokiston senatori Mushohid Husayn Said ham tasdiqlaydi. Yaqinda O'zbekiston va Qozog'istonda bo'lib qaytgan siyosatchi "Amerika Ovozi" bilan Islomoboddan turib suhbatlashar ekan, "Xitoy Pokistonning qabilaviy hududlarida uyg'ur ekstremistlar yuribdi degan xavotirda", deydi. "Xitoy hisobicha bizning mamlakatimizda hozir taqriban 100-150 uyg'urjangari bor va ular bu yilgi marosimlar paytida terror xurujlari uyushtirishimumkin",- deydi Pokiston senatori. Uning aytishicha o'tganoy Xitoy Islomobodga maxsus elchi yo'llab, masala jiddiy ekanini uqtirgan. Qolaversa Pokiston prezidenti Osif Ali Zardariy Pekinga safar qilganida buborada gaplashgan, deydi senator Mushohid Husayn Said. "Xitoy bizning hamkorimizva bu davlatga qarshi bizning hududimizdan turib biror harakat qilinishiga yo'lqo'ymaymiz. Pokistonda yashiringan uyg'ur terroristlarini yo'q qilish uchunbarcha choralarni ko'ramiz",- deya ta'kidlaydi bu davlat arbobi. Uyg'urlar esa yuqoridagikabi bayonot va tahdidlardan charchaganini aytadi. Birinchidan, deydi NuriTurkel, Jahon Uyg'urlari Kengashi a'zosi, "Sharqiy Turkiston Islomiy Harakatidegan tashkilot Xitoyning uydirmasi". Ikkinchidan, deydi u, uyg'urlar hech kimdan hech narsani tortib olmoqchi yoki zo'ravonlik qilmoqchi emas, balki siyosiyva madaniy erkinlik uchun kurashmoqda. "Xitoy uyg'ur millatinitag-tugi bilan yo'q qilishga, ular yashaydigan tabiiy boyliklarga ega mintaqanitamoman o'zlashtirishga urinar ekan, turli bahonalar bilan bu elatni ezishga,ozodlik talab qilayotgan odamlarning ovozini o'chirishga bel bog'lagan". Nuri Turkel fikrichaXitoy geopolitik o'yin boshlagan va uning nafratidan qo'rqqan qo'shni davlatlar,jumladan Pokiston, O'zbekiston, Qozog'iston va Qirg'iziston rasmiy Pekinga tizcho'kib uni xursand qilishga tayyor. Ular siyosiy manfaatlarni ko'zlamoqda;qardosh xalq dardi bilan qiziqmayapti, deydi u. O'zini turkiy elat debbiluvchi uyg'urlar azaldan erkinlikka intilgan va buning nima aybi bor? - deyaso'raydi faol. "Bizning da'vomiz islomiy emas, milliy va uzviy", - deydi NuriTurkel. Sharqiy Turkiston IslomiyHarakati, bu tashkilot faoliyatinio'rgangan tahlilchilar nazarida, ko'p hollarda bo'rttirib ta'riflanadi. Buguruh birlashgan kuch emas, deya bildiradi Vashingtonda asoslangan XalqaroAloqalar Kengashi. Amerika bu tashkilotni 2002 yilda terrorchilar ro'yxatigaqo'shgan. Guruh o'sha yili Qirg'izistonda portlashlarda ayblangan va ikkiuyg'ur tutilib, Xitoyga deportatsiya qilingan. Aksariyat uyg'urlar butashkilotni qoralab uni bu millat erkinligiga soya solgan harakat deb biladi. Ularning besh nafari Albaniyadan panoh topgan, qolgan 17 nafari uchun esa boshpanaizlanmoqda. Xitoy Vashingtondan ularni topshirishni so'ramoqda, lekin Bushma'muriyati ham, hozirga kelib Obama ma'muriyati ham bu talabni rad etgan. Jahon Uyg'urlariKengashi rahbari Robiya Qodir Xitoyda uzoq yil qamoqda o'tirib chiqqan. 11bolaning onasi bo'lmish bu ayol uyg'urlar faqattinchlik va erkinlik istaydi, deydi. Robiya Qodir va Nuri Turkel singari faol uyg'urlar fikricha Sharqiy Turkiston IslomiyHarakati - Xitoy tomonidan siyosiy maqsadlarga ko'ra to'qib chiqarilgan tizim. Uyg'urlarning bu fikriga qo'shilmaydiganlar ko'p, lekin jamoa orasida shundaybir nazariya hukm suradi.