Olimlar ilmiy hamkorlik va aloqa muhim ekanini eslatmoqda
Garvard Universiteti professori Jon Shuberlayn fikricha mintaqadagi ba'zi ilm-fan dargohlari dunyo bilan bog'lanish va muntazam aloqa q
, , Qozog’istonMilliy Universiteti, Qirg’iziston Davlat Universiteti va boshqa ta’limmaskanlaridan kelgan olim, o’qituvchi-pedagoglar bor. nufuzli Garvard Universitetida Markaziy Osiyo/Kavkaz (Central Asia/Caucasus Working Group)mavzusida o’tayotgan yig’ilish tashkilotchisi va professor Jon Shuberlayn () va anjumanda ma’ruza qilishi kutilayotgan qirg’izistonlik olimaElmira Kochumkulova bilan gaplashdi. Universitet talabalari va professorlar deyarli har haftauchrashib, kim nima bilan band ekani, kimga qanday yordam kerakligini muhokamaqiladi. Bu kabi ilmiy muhokamalar 1994 yildanberi o’tkazib kelinadi. Garvard Universitetida o’zbekistonlik olimva talabalar bormi? Universitet O’zbekiston ta’lim dargohlari bilan qanchalik hamkorlikqiladi? “Yo’q, bundaylar ko’p emas",- deydi professor Shubarlayn. "Borlari ham siyosiy boshqaruv va biznes kabi sohalarda izlanadi. Gumanitar fanlar, tarix vamadaniyatga qiziqqanlarni kam ko’rasiz. Hamkorlik masalasiga kelsak, GarvardUniversiteti O’zbekistondagi ta’lim maskanlari bilan bevosiya aloqa qilmaydi,lekin u yerdagi olimlarni yaxshi taniymiz, tez-tez gaplashib turamiz.” Professor Jon Shuberlayn fikricha MarkaziyOsiyo olimlari xorijlik hamkasblari bilan hamkorlik qilish yo'llarini o’rganishi kerak. “Mintaqadagi ba’zi universitetlar va ilm-fandargohlari dunyo bilan bog’lanish o’rniga yakkalanib qolmoqda. Ular jahon kezibnima qildik, xorij olimlari bilan aloqa qilishning nima keragi bor, o’zimiz hammuvaffaqiyat qozonamiz, deb ishonadi. Lekin, Qirg’izistonni olaylik. Bu davlatqo’shnilariga qaraganda tezroq rivojlanmoqda. Qirg’izistonlik olimlar jahonilm-fan arboblari bilan qalin bo’lib qolgan. Eng qizig’i, Sovet Ittifoqi endiqulaganida Qirg’iziston olimlari mintaqadagi boshqa hamkasblari, masalan,O’zbekiston va hatto Tojikiston olimlaridan ancha zaif edi”,- deydi professor Shuberlayn. Qirg’izistonlik Elmira Kochumkulova professorningshogirdlaridan. U Vashington Universitetini ()bitirgan, hozirda Qirg’izistondagi Markaziy Osiyo Universitetida () dars beradi. “Men Bishkek Gumanitar Universitetiningikkinchi kursini bitirib, almashinuv dasturi bo’yicha AQShning VashingtonUniversitetiga (Near Eastern Languages and Civilization Faculty) o’qishgakirdim. Bakalavrlik va magistrlik darajalarini olgandan keyin uyga qaytaman debturganimda Amerikadagi domlalarim “kandidatlik ishini ham shu yerda yoqlagin”deb ko’ndirishdi. O’qib, ishladim; qirg’iz, qozoq tillaridan dars berdim”,- deydi u. Elmiraning bu yerdagi sharoitga moslashishi qiyin bo’ldi." Qirg’izistonda darsga og’zaki tayyorlanib, tez-tez javob berib chiqib ketaredik. Amerika universitetlarida esa uzundan uzoq bayon yozish, ilmiy bahslasha olishingiz, uni asoslab berishingiz kerak, juda qiynalganman",-deydi u. Elmira uchun vatanga qaytish muhim bo'lgan. “MenQirg’iziston janubidan, Jaloloboddanman. Qishloqda katta bo’lganman. Oiladakatta qizman, rosa inoqmiz. Amerikaning madaniyati, hayot tarzi umumanboshqacha. Qo’shma Shtatlarga kelganimda 19 yoshda edim, bunday imkoniyathammaga ham berilavermasligini bilib, qattiq harakat qildim, oq’idim, lekinketishimni doim bilganman”,- deydi olima. Lekin, deya eslatadi Elmira, bilimga intilgan, kasbiy jihatdan yuksalishga qiziqqan yoshlar uchun xorijda imkoniyatlar albatta katta. Kimdir Amerikadan ish topadi, kimdir boshqa davlatdan. “Ayrimlari Amerika fuqarolaribilan turmush qurib, shu yerda muqim qoldi. Men o’z yurtim, odamlarimgabog’lanib qolgan ekanman shekilli. O’qishni bitirib, qaytdim, qirg’iz yigitibilan oila qurdim. U mening sinfdoshim, 5 yil meni kutdi.” Elmira Kochumkulova Garvard Universitetida “Qirg’iz va qozoq xalqi udumlari. Inson vafotidan bir yil o’tib oshberish an’anasi” mavzusida ma'ruza o'qish arafasida. “Garvard Universitetida birinchi borma’ruza qilishim bo’ladi. O’zimga ham qiziq, odamlar nima der ekan, yoqadimi,yo’qmi? Bilasiz, bizda odam vafotidan bir yil o’tib, ot so’yib, el-yurtga oshberiladi, sarf-xarajat deganday. Bu odat ko’chmanchilik davridan qolgan. HozirQirg’izistonda islom dini, e’tiqod mavzusi qayta ko’tarilmoqda, diniy kayfiyatkuchaygan. Ba’zida islomiy tartib-qoidalar xalqning azaliy urf-odatlarigazid kelib qoladi. Islom mintaqaga kirib kelishidan oldin ham an’analarbo’lgan-ku. Mana shu qarama-qarshilikni o’rganish juda qiziq”,- deya tushuntiradi Elmira Kochumkulova. Olima dars beradigan Markaziy OsiyoUniversiteti “Aga Khan Development Network” nomlixalqaro agentlik, Qirg’iziston, Qozog’iston va Tojikiston bilan hamkorlikdatuzilgan. Hozirda bu uch davlatning tog’li hududlarida diplomi xalqaro miqyosda tanolinadigan universitetlar qurilmoqda. Biri Tojikistonning Tog’li Badaxshon,boshqasi Qirg’izistonning Norin viloyatida va yana biri Qozog’istonning Tekeleshahrida bunyod etiladi. Professor Jon Shuberlayn fikricha, O’zbekiston talabalari vaolimlari xorijga ilk bor safar qilganida “albatta qaytib kelaman, mamlakat rivojigahissa qo’shaman” deydi. “Lekin dunyo ko’rib, jahon ilm-madaniyatibilan tanishgach, vatanidagi ahvol kun-sayin og’ir bo’lib borayotganini ko’rib,AQShda qolish yo’llarini qidira boshlaydi. Davlatning eng sara olimlarivatanidan yuz o’girishga majburmi, demak, mamlakat kelajagi qorong’i bo’libqolaveradi”,- deydi Shuberlayn.