Internet cheklangan, ammo o'zbek yoshlari, jurnalistlari uchun umid manbai
Turli to'siq va cheklovlarga qaramay internet jurnalistika Markaziy Osiyoda kelasi yillar ichida yanada kengroq qanot yozsa ajabmas.
Bugunga kelib, bu raqam Turkmanistondan tashqari boshqa barcha mamlakatlarda 10 foizdan oshgan. So’z va matbuot erkinligi cheklangan mintaqada global tarmoqqa ham to’siqlar qo’yilgan. O’zbekiston va Turkmaniston bu borada dunyoda yetakchi davlatlardan, deya bildiradi Parijda asoslangan “Chegara bilmas muxbirlar” tashkiloti. Axborot istagan odam internetga imkoniyat topsa, to’siqlarni yorib kirish yo’llari ko’p. “Amerika Ovozi” va “Ozodlik” singari sahifalari man etilgan xalqaro vositalar proksi va muqobil adreslar orqali o’quvchi, tinglovchi va tomoshabinlarni jalb etib keladi. Tashqi dunyoga darvoza izlayotganlar uchun bu saytlar ayni muddao. Ular orqali nafaqat axborot, balki fikr-mulohaza almashasiz. Ular, shuningdek, reklama va targ’ibot maydoni. 2010 yilda “The Social Network” - “Facebook” asoschisi Mark Zukerberg va bu tizim tarixi haqidagi kartina jahon ekranlarida katta qiziqish bilan kutib olindi. Ko’plab yoshlar shu filmni ko’rib, “Facebook” va umuman internetga qiziqib qolganini aytadi. Internetda o’z fikr-qarashlaringizni bloglar, internet sharhlar orqali ham o’rtoqlashishingiz mumkin. An’anaviy axborot manbalari va jurnalistlar bugun mana shu bloglar va ularni yuritadigan bloggerlar bilan raqobatlashishga majbur. Bugungi manzaraga qarab bunga ishonish qiyin, ammo tobora ko’plab odamlar global taqmoqdan keng foydalana boshlagan. Bugun aholi yangilikni qayerdan olayapti? Vashingtonda asoslangan InterMedia, axborot vositalariga nisbatan munosabatni o’rganuvchi xalqaro tashkilot yiqqan ma’lumotlarga ko’ra, televideniye birinchi o’rinda turadi. Ommaviy so’rovlar natijasi shuni ko’rsatadiki, Markaziy Osiyo bo’ylab, odamlar yangilikni asosan Rossiya telekanallaridan tomosha qiladi. Qirg’izistonlik To’lqin Umaraliyev vatanidagi manzarani sharhlar ekan, auditoriyani ikkiga bo’ladi. ”Birinchi guruh bu katta shaharlarda, ayniqsa Bishkek va O’shda yashaydigan jamoa, ikkinchisi bu asosan qishloqlarda yashaydiganlar. Axborot olishda shaharliklar ko’proq televideniye va internetga tayansa, qishloqlarda bu televideniye va bosma matbuot, gazetalar. Radioning ham auditoriyasi bor, lekin uncha katta emas”, - deydi jurnalist. “Lekin hozir Qirg’izistonda 1-kanal, oldin KTP (Qirg’iziston Teleradiokompaniyasi) edi, hozir OTR (Jamoat Teleradiokompaniyasi), borgan sari saviya va sifati oshib bormoqda. Iloji boricha neytral, xolis axborot uzata boshlagan”,- deydi To’lqin Umaraliyev. Jurnalistik me’yorlar haqida qancha gapirsak, shuncha kam. Televideniye, radio, gazeta yoki internet, axborot to’plash va uzatish – buyuk bir mas’uliyat. ”Kamida uch televideniye bor edi: O’sh TV, Mezon TV va DDD TV... Hozir ular yopilib kerdi, yopilmaganlar ehtiyotkorlik bilan ish qilishayapti. Asosiy e’tibor ma’lumot tarqatish emas, ko’ngilochar programmalarda”. Mahalliy axborot vositalari siyosiy bosimdan shikoyat qiladi. Hukumat buni inkor etadi. "Anchadan beri, shu o’tgan yilning 7 aprelidan beri, ya’ni Bakiyev prezidentlikdan ag’darilganidan beri, O’sh va Jalolobod siyosiy jihatdan ham, matbuot bobida ham avtonom bir joy bo’lib qolgan. O’shning meri Melis Mirzahmatov hozir o’zini qiroldek his qiladi. Aytgani bo’ladi, prezident va parlament unga bosim o’tkaza olmaydi. Bosim o’tkazishga harakat qilishdi, lekin foydasi bo’lmadi. O’zbek matbuoti ham, qirg’iz matbuoti ham Mirzahmatovning qo’lida. Shuning uchun hozir o’zbek matbuotiga ishlash juda ham qiyin”. Boshqa tomondan esa internet ham asossiz, ishonchsiz, sifatsiz materiallarga to’la. Qog’oz har qanday yozuvga chidaganidek, internetga ham har narsani qo’yish mumkin. Bu vositada ham me’yor va madaniyat nozik masalalar va ularni shakllantirish uchun uzoq vaqt va qunt kerak bo’ladi. Internetga jurnalistika kelajagi deb qarovchi mutaxassislar zimmasiga shu tariqa yana bir og’ir vazifa yuklanmoqda. Navbahor Imamova - "Amerika Ovozi"ning yetakchi multimedia jurnalisti. turkumidagi teledasturlar muallifi. Ko'rsatuvlar taqdim etish bilan birga prodyuser, muxbir va muharrir. O'zbekistonda akkreditatsiyadan o'tgan yagona amerikalik jurnalist. "Amerika Ovozi"da 2002-yildan beri ishlaydi. Jurnalistik faoliyatini 1996-yilda O'zbekiston radiosining "Xalqaro hayot" redaksiyasida boshlagan. Jahon Tillar Universiteti Xalqaro jurnalistika fakultetida dars bergan. Ommaviy axborot vositalari bo'yicha bakalavrlikni Hindistonning Maysur Universitetidan , magistrlikni esa AQShning Bol Davlat Universitetidan olgan. Shuningdek, Garvard Universitetidan davlat boshqaruvi va liderlik bo'yicha magistrlik diplomiga ega. Jurnalistik va ilmiy materiallari qator xalqaro manbalarda chop etilgan. Amerikaning nufuzli universitetlari va tahlil markazlarida so'zlab, ma'ruzalar o'qib keladi. "Amerika Ovozi" oltin medali sohibi. Tashkilotda gender va jurnalistika bo'yicha kengash raisi. Toshkent viloyati Bo'stonliq tumani Qo'shqo'rg'on qishlog'ida ziyoli oilasida ulg'aygan.