Yevropa Ittifoqi Toshkentni jazolash siyosatidan chekinmoqda
Ba'zilar nazarida O'zbekiston qamoqxonalarida minglab  begunoh odamlar saqlanayotgan bir paytda sanksiyalardan voz kechib, Yevropa dikt
, , kabi xalqaro tashkilotlar Yevropa Ittifoqini inson huquqlari masalasiga befarqlikda ayblamoqda. Ittifoqning rasmiy Toshkentga qo’yilgan sanksiylarni bekor qilish qarori xalqaro tashkilotlar tomonidan keskin tanqid bilan kutib olindi. Yevropa huquq masalasida O`zbekiston hukumatiga ta`sir ko`rsatishi mumkin bo`lgan so`nggi choradan ham voz kechdi. Bu qadam O`zbekistonda inson huquqlari bilan bog’liq vaziyatning yanada og`irlashishiga, fuqarolik jamiyati uchun kurashayotgan faollarga nisbatan tazyiqlar kuchayishiga sabab bo`lishi mumkin. Moskvadagi “Memorial” inson huquqlari markazi ham yaqinda Yevropa Ittifoqini diktatorga yon bosishda ayblab, bayonot chiqardi. Bayonotga ko`ra, O`zbekiston qamoqxonalarida minglab begunoh odamlar saqlanayotgan bir paytda sanksiyalardan voz kechishni diktaturaga ko`rsatilgan marhamat sifatida tushunish mumkin. Mamlakat ichkarisida faollarning sanksiyalardan voz kechilishiga munosabati munozarali, turlicha. O`zbekiston inson huquqlari jamiyati faoli Baxtiyor Hamroyev nazarida Yevropa Ittifoqi inson huquqlari masalasini geosiyosiy maqsadlar uchun qurbon qilayotganini ochiq namoyish etmoqda. “Yevropaning geosiyosiy maqsadlari, ayniqsa energetika bo`yicha manfaatlari inson huquqlaridan ustun ekanidan afsusdaman”, - deydi huquq himoyachisi. Baxtiyor Hamroyevning aytishicha, hozirgacha sanksiyalarning mavjudligi, bu sanksiyalar ramziy bo`lishiga qaramasdan, mamlakatdagi inson huquqlari masalasida natija bergan. “Umuman olganda, O`zbekistonga albatta ta`siri bo`ldi, huquq himoyachilari, mustaqil jurnalistni ozod bo`lishi, qonunchilikda amalga oshirilgan islohotlar sanksiyalarni samarasi”, - deydi Hamroyev. “Tezkor guruh” tahlilchisi Abdusalom Ergashev deydiki, sanksiyalar hukumat uchun hech qanday qiymatga ega bo`lmagan, ularni saqlab turishdan ham biror natija yo`q. “Davlat fuqarolik jamiyati vakillariga tazyiqni kuchaytirdi, mana senga bo`lmasa, degandek. Umuman, sanksiyalar juda sharmandali bo`ldi, hukumat mutlaqo e`tibor ham bergani yo`q. Shuning uchun bunday samarasiz sanksiyadan voz kechib, uning o`rniga boshqa muqobil yo`llar topilgani ma`qul degan fikr bor edi. Oxir-oqibat sharmandali tugadi. Islohotlar, qabul qilingan qonunlarni sanksiyalar natijasi deb hisoblamayman. O’zbekiston baribir ularni imzolashi yoki qabul qilishi kerak edi. Endi Yevropa ham, AQSh ham O`zbekiston manfaatlaridan kelib chiqqan holda talab qo`yib, shu y`oldan davom ettirsa kerak”, - deydi Ergashev. Yevropa Ittifoqi tomonidan sanksiyalarning bekor qilinishiga nisbatan norozilik asosan mamlakat tashqarisida kuzatildi. Bryusselda birlashgan muxolif harakat - “13 may Ittifoqi” norozilik aksiyasini o`tkazdi. Bu ittifoqqa Andijon fojealari qochqinlari tuzgan “Andijon - Adolat va Tiklanish” tashkiloti, “Erk” partiyasi, “Tayanch” tashkiloti kiradi. “13 may Ittifoqi” a’zolari fikricha, O`zbekistonda huquq bilan bog`liq vaziyat yomonlashgan bir paytda sanksiyalardan voz kechishga asos yo`q. Yevropa Ittifoqi so’nggi sanksiya - qurol-yarog` embargosini bekor qilar ekan, rasmiy Toshkent fuqarolik jamiyati va inson huquqlari masalasida qator ijobiy o`zgarishlar qilganini ta`kidladi. Bir necha huquq himoyachisining qamoqdan ozod etilishi, sud-huquq tizimidagi islohotlar nazarda tutiladi. Yevropa Ittifoqi va rasmiy Toshkent o`rtasida davom etgan muloqotlarning mamlakatdagi fuqarolik jamiyati bilan bog`liq vaziyatga biror ta`siri sezilmaydi. Suh-huquq tizimida isloh qilingan sohalardan biri - advokatlar faoliyatidir. Advokatlarni qayta litsenziyalash bo`yicha boshlangan sinov imtihonlari mustaqil faoliyati bilan tanilgan bir necha advokatning ishdan chetlatilishi bilan tugadi. “Sanksiya deganda aniq narsalarni tushunish mumkin. Masalan, qamoq jazosi yoki shuncha miqdorda jarima to`lash. His qilinmagan sanksiyalarni ushlab turgandan olib tashlagan ma`qul emasmi? Lekin kerakli paytda biz teskarisini ham his qilganmiz. Advokatura bo`yicha tashkiliy majlislar o`tkazishda qo`llab-quvvatlashni so`rab, Yevropa Ittifoqiga murojaat qilganmiz, lekin hech qanday natija bo`lmagan. Biz foydasidan ko`ra zararini ko`proq his qildik. Advokatura sud-huquq tizimini ko`zgusi. Shunga qarab, sud tizimi haqida gapirish mumkin. Ahvol bu bo`lsa, sud tizimidagi islohotlar haqida nima deyish mumkin? ”, - deydi advokat Ruhiddin Komilov. Yevropa bilan boshlangan muloqotdan umid kutayotgan boshqa bir soha matbuot, so`z erkinligi, mustaqil jurnalistlar faoliyati. “Aslida bu sanksiyani hech bir qiymati yo`q edi, faqat butun Yevropa Ittifoqining birlashgan e`tirozi hukumatni biroz sergaklantirgan edi. Hozir sanksiyalar olib tashlanganini hukumat o`zicha tushunishi mumkin. Demak, nima qilsak, ham ta`siri bo`lmaydi, deb o`z siyosatini davom ettirishi mumkin. Buni mustaqil jurnalistlar uchun foydali tomoni yo`q, lekin zarari katta. Biz hamon erkin so`z aytishdan, mavzuni erkin yoritishdan, eng dahshatlisi - yoritgan taqdirda ham o`z nomimizni ochiq qo`yishdan mahrummiz. Bu vaziyat sanksiyalardan avval ham bor edi, lekin endi battar bo`lishi mumkin, chunki Yevropa Ittifoqi o`z ojizligini ko`rsatib qo`ydi”, - deydi mustaqil jurnalistlardan biri. Mahalliy faollardan biri deydiki, O`zbekistonda aholining ko’pi uchun sanksiya masalasi farqsiz. Bugun aholini qiynayotgan muammolar mutlaqo boshqa. Shu ma’noda sanksiyalardan voz kechilisi xalq uchun foydali bo`lishi mumkin. “Demokratiya rivojlanishiga ta`sir qilmas, lekin ijtimoiy vaziyatga ijobiy ta`sir qiladi deb o`ylayman. Avval Yevropa dori-darmonlar, ijtimoiy yordamlar bilan qarashib turardi. Nogironlar bor, hozirgi nafaqalar nonga zo'rg'a yetadi, dori-darmonni qayerdan olsin? Agar shunaqa yordamlar ko`paysa, aholi uchun yaxshi bo`ladi. Bizni davlatimizda ham adolat qaror topar. Shunaqa ketaversa, hukumat o`z qozig`iga o`zi o`ralashib qolishi mumkin. Vaziyat nihoyatda og’ir, maoshlar berilmayapti, bu vaziyatdan chiqib ketish uchun ham boshqalar yordami kerak”, - deydi u. Yevropa Ittifoqi Andijon fojealaridan keyin O`zbekistonga nisbatan bir necha sanksiyalar joriy etdi. Avvaliga voqeani mustaqil tergov qilish talabi bilan qo`yilgan sanksiyalar keyinchalik inson huquqlari masalasidagi o`zgarishlar bilan bog`landi. 2007 yilda Yevropa Markaziy Osiyo bilan hamkorlik bo`yicha yaxlit strategiya qabul qildi. 2008 yildan boshlab O`zbekistonga nisbatan sanksiyalari yumshay boshladi. 2009 yilga kelib esa ulardan mutlaqo voz kechildi. Sharhlovchilar nazarida, ittifoq sanksiyalardan ko`zlangan maqsadlariga erishgan bo`lishi mumkin, biroq O`zbekistondagi demokratik jamoatchilik biror naf sezmagan.