Muhojirotdagi o'zbekistonliklar huquqiy himoya so'ramoqda
Ayrimlar nazarida siyosiy va diniy bosimni ro'kach qilib xorijdan boshpana so'rayotgan fuqarolar bor. Muhojirlar esa o'zga davlatga sig
Ukrainadayashayotgan o’zbekistonlik muhojirlar huquqlari poymol etilayotganidan shikoyatqilib keladi. Ba’zilar “muxolifatchi ekanim va siyosiy faoliyatim O’zbekistongaziga xaridor Ukrainaga yoqmayapti” desa, boshqalar mezbon davlat idoralariniqog’ozbozlikda va osiyoliklarga nisbatan diskriminatsiyada ayblaydi. BMTQochqinlar idorasi ham tanqid ostida. Yaqinda AQShning Ogayo shtatiga besh a'zolik o'zbekoilasi ko'chib keldi. O'zini siyosiy faol deb tanishtiruvchi, nasroniylikkakirgan Baxtiyor Hasan - uch farzandning otasi. Ukrainada bir yilcha yashabqochqin degan maqom ololmagan. "Nima uchun status bermayapsiz desam, sababi aytilmaydideyishdi. Xohlasangiz sudga bering deyishdi. Sudga bermoqchi bo'lmasangiz,oilangiz bilan Ukrainani tark etishga majbur bo'lasiz. Bugundan boshlab umumannoqonuniy ravishda yashayotgan hisoblanasiz deyishdi",- deydi Baxtiyor Hasan. Muhojir 70 dollar miqdorida jarima to'lagan va Ukrainani o'ziistab tark etmasa, deportatsiya qilinishi mumkinligi haqida ogohlantirilgan. Boray desa joyi, ishlay desa ruxsati yo'q o'zbekistonliklar Ukrainada juda ko'p, deydi u. "Ukrainada qochqinlarning ahvoliga qaraydigan insonqolmagan hozir". Baxtiyor Hasan taxminicha Ukrainada qochqin maqomigaega o'zbekistonliklar qariyb 100 nafarni tashkil etsa, hujjatsiz yurganlar birnecha ming. Qrimning o'zida, deydi u, ikki-uch ming o'zbek bor. Qora ish qilibkun ko'rayotgan bu insonlar bir sharpadek yashaydi deydi muhojir. "Masalan, afrikaliklarga munosabat boshqacha. Ular qonuniyyashab, qonuniy ishlashi uchun ularga katta yo'l ochib berilgan. Osiyoliklarga,jumladan o'zbekistonliklarga, davlat tomonidan ochiq namoyon qilinayaptiki, bizsiz bilan ish qila olmaymiz. Ukrainaga zarur gazning 13 foizini O'zbekiston ta'minlaydi",- deydi u. Baxtiyor Hasan AQShdan boshpana olgach, Klivlend shahridavaqtinchalik turar joy bilan ta'minlangan. O'zbekistonda tilga olinadigan tanqidlardan biri shuki,ko'plab odamlar xorijga ketish uchun "hukumat menga siyosiy yoki diniy qarashimuchun bosim o'tkazayapti", "muxolifatchiman" yoki "huquq himoyachisiman" deganiddao va bahonalar bilan elchixonalarga yoki BMT qochqinlar idorasiga murojaatqilmoqda. Baxtiyor Hasan fikricha bu tanqidda jon bor. Lekin, deydi u, vatanni buahvolda tark etish, boshqa bir davlatga 'boshimni sila" deya murojaat qilishhar qanday inson uchun juda og'ir. "Boshpana so'rayotganlarning ko'pi iqtisodiyemas, siyosiy aziyatda qolgan odamlar",- deydi u. Qolaversa, deya da'vo qiladiBaxtiyor Hasan, qochqinlar orasida O'zbekiston hukumatining odamlari ham bor. Baxtiyor Hasan va u kabi yana ko'plab muhojirlar BMT Qochqinlar idorasiniqog'ozbozlikda, loqaydlikda va qiyin ahvolda qolgan odamlarga yordam berishdanbosh tortayotganlikda ayblaydi. Rossiya va Ukrainada o'zbekistonlik migrantlar ahvoliyaxshi emasligini ochiq tan oladigan BMT Qochqinlar idorasiga ko'ra esamuhojirlarga har tomonlama g'amxo'rlik qilish - hukumatlar zimmasida. Ular qochqinlarhuquqini himoya qiluvchi qator xalqaro hujjatlarga imzo chekkan. "BMT Qochqinlar idorasining vazifasi hukumatlarga vamustaqil muassasalarga muhojirlar va boshpana so'rayotgan odamlar ishini ko'ribchiqishda va immigrantlarning huquqi buzilmasligini ta'minlashda yordamlashish",-deydi tashkilot xodimasi Nataliya Prokopchuk. Qochqinlar taqdirini hal etish juda murakkab, xalqaro vaqaltis jarayon, deydi BMT vakili. Huquqi hurmat qilinishini talab qilayotganmuhojir avvalo ular haqida yaxshi bilishi, idoraviy tizimlar haqida ma'lumotgaega bo'lishi kerak. Bu oson ish emas, deydi BMT xodimasi, sabr-toqatkerak. "Masalan",- deya qayd etadi Nataliya Prokopchuk, "BaxtiyorHasandek qochqinlar vaziyatdan qanchalik shikoyat qilmasin, BMT Qochqinlaridorasi dasturi orqali bir davlatdan bo'lmasa, boshqasidan, xususan Qo'shmaShtatlardan boshpana olgan. Demak mavjud mexanizmlar ish bergan". Hozirda, deydi Nataliya Prokopchuk, Ukrainada 2500 gayaqin qochqin bor. Yana taxminan shuncha odam bu maqomni olish uchun ariza topshirgan. "Har bir ariza sinchiklab ko'zdan kechiriladi. Da'vo vasabab, isbot va dalil... bularning barchasi tekshiriladi. Har bir da'vogar, kimbo'lishidan qat'iy nazar, individual tarzda ko'rib chiqiladi. Jarayonga hechkim aralasha olmaydi, hatto BMT ham. Biz AQSh yoki Shvetsiyaga biror odamningishini tezroq bitiring yoki bir haftada javob bering deya talab qo'ya olmaysiz. Hukumatlar arizaga bir yilgacha javob bera olmaymiz desa, demak, kutishgamajbursiz. Odamlarni tushunamiz, chunki ular nazarida ish chetga surilgandekyoki oldinga siljimayotgandek tuyulishi mumkin, ammo haqiqat shuki, jarayonmashaqqat va vaqt talab qiladi",- deydi Qochqinlar agentligi vakili.