Nazif Shahroniy: Afg'onistonda hukumat xalqniki bo'lsin
Afg'onistonlik o'zbek olimi Nazif Shahroniy fikricha mamlakatga tinchlik olib kelishning bir yo'li boshqaruvni to'g'ri taqsimlash.
BMTXavfsizlik Kengashiga a’zo 15 mamlakat vakillaridan iborat maxsus guruh KobuldaAfg’oniston hukumati va mahalliy xalq namoyondalari bilan uchrashib, xavfsizlikva xalqaro yordam xususida fikr almashgan. Afg’onistonda kun sayin chigallashibborayotgan muammolarga yechim topish oson emas. Poraxo’rlikva yulg’ichlik girdobidagi Kobul hukumati hozir Tolibon kuchlarining bosimi ostida. Karzay, toliblar bilan muzokara qilmoqchi va kerak bo’lsa, buning uchun ular yetakchisi Mulla Umar xavfsizligini kafolatlashga tayyor. Ba’zilar ushbu tashabbussamara berishiga umid bilan qarasa-da, AQShning Indiana Universiteti professori, afg’onistonlik o’zbekolimi Nazif Shahroniy bu fikrdan yiroq. "Toliblar bilan muzokara qilish mumkin. Ammo muzokara nima ustida kechadi? Bu ma'lum emas. Agar hukumat toliblarga vazirliklardan sizga joy ajratamiz yoki viloyatlarda sizga o'rin beramiz deb sulh tuzsa, bu mamlakatga zinhor tinchlik olib kelmaydi",- deydi Shahroniy. Olim nazarida Afg'onistonda davlatboshqaruv tizimini butunlay isloh qilish kerak. Hokimiyatni yolg’iz bir guruh vakillari, ya'ni pashtunlargatopshirmasdan, deyd u, viloyat va shaharlarda aholi rahbarlarni mahalliy kadrlarorasidan tanlagani ma’qul. "Afg'onistondagi boshqa millatlarga ham shu huquq berilsa, ya'ni ular har jihatdan o'z mahallasini o'zi yuritsin va o'z vakilini o'z saylasin. Bundan tashqari agar zarur bilsa, qo'mondonlarni ham o'zi saylasin. Qozini, hatto, o'zi saylasin. Qonun bo'yicha viloyat sho'rolari (kengashlar) bor. Saylovlarda ana shu sho'rolarga ham haq berilsin. Hozirda muammo shuki, markaziy hukumat qonunni o'zi tuzadi, o'zini tadbiq etadi va uni o'zi taftish qiladi. Bu mumkin emas. Bir organ bunday uch narsani qilishi mumkin emas. Bu yangi emas, eski tuzum. Podsholik davrida ham shu holat bor edi. Mahalliy idoralarni o'sha mahalla xalqiga topshirish kerak. Toki pashtun, turkman, o'zbek, tojik yoki nuristonlik o'z mantiqidan kelib chiqib, o'z idoralarni o'z qo'liga olsin. Aholisi aralash joylarda ham xalq boshqaruvga o'z orasidan odam saylasin. Shu bilan bu janjallardan qutulish mumkin",- deydi Shahroniy. Ammo, deydi olim, prezidentHamid Karzay mahalliy hokimiyatlar kuchayishiga qarshi bo’lib, viloyatlarnimarkazdan turib boshqarishni afzal ko’radi. "Yangi qonun tuzilgan paytda, parlament tuzumini tashkil etish maqsad qilingan edi. Buni Karzay istamadi. U qonun asosini o'zi uchun tuzatdi, ya'ni barcha vakolatlar uning qo'lida bo'lsin. Bu mamlakat va xalq uchun emas. Mamlakatimizning badbaxtligi shu yerdan boshlandi. Bu kishi hamma narsani o'z qoliga olmoqchi bo'ldi. Xalqqa haq bermadi",- deydi professor. Hozirgi muammolarni hal qilish uchun yagona yo'l bu tuzumni o'zgartirish. Karzay bunga qarshi, deydi Shahroniy. Nazif Shahroniy deydiki hokimiyatdan mahrum bo’lgan siyosatchilar ushbumasalani g’arb va ayniqsa, AQSh hukumatiga yetkazishi zarur. Chunki yangisaylangan prezident Barak Obama Afg’oniston masalasiga jiddiyroq e’tiborberishini aytgan. Afg’oniston xalqi esa bu imkoniyatdan va fursatdan foydalanib qolishi zarur, deydi olim. Afg’onistongaqo’shni mamlakatlar, jumladan O’zbekiston ham tinchlik tiklanishi yo’lida o’zhissasini qo’shishi kerak, deydi Nazif Shahroniy. "Afg'onistonga tinchlik qaytishi hamma uchun muhim. Agar bunga erishilmasa, mamlakatda yaxshi boshqaruv yo'lga qo'yilmasa va xalq tinchlik bilan hayot kechirmasa, O'zbekiston ham tinchlik ko'rmaydi". Qolaversa, deydi Nazif Sharoniy, Afg’onistondagi beqarorlik butun MarkaziyOsiyo hayotiga raxna soladi.