Xillari Klinton AQShning Markaziy Osiyoga nisbatan siyosatiga oydinlik kiritishi kerak
Obama ma'muriyatiga savollar: Markaziy Osiyo Amerikaga nima uchun muhim? Vashington bilan kelishib ishlashdan ularga foyda nima?
Vashingtonda bu yili Markaziy Osiyoga e’tibor bir oz oshdi, ayniqsa, Qirg’izistonda aprel va iyun oyidagi qonli voqealar ketidan. Lekin rishtalar Afg’onistondagi murakkab vaziyatga borib taqaladi. Hamkorlik, asosan, u yerdagi urush bilan bog’liq. Lekin Davlat departamentida mintaqa uchun mas’ul rasmiylar amaldagi siyosat hali ham shunday deya javob qiladi. Amerika Markaziy Osiyo davlatlari mustaqillikka erishganida ularning suverenitetini tan olib, bu jamiyatlar endi erkin diyor bo’ladi deb, ularni har tomonlama qo'llab-quvvatlashga bel bog’lagan edi. “Oradan 20 yil o’tib, siyosatimiz ish berdi deya olmaymiz”,- deydi Ross Uilson, sobiq diplomat, hozirda Atlantika Kengashida Yevrosiyo bo’limi rahbari. "Birinchidan, Markaziy Osiyo biz uchun juda muhim mintaqa ekanini unutmaylik. Bir tomonda Yevropa, ikkinchi tomonda Osiyo. Afg’oniston - uning janubi. Harakat qilinsa, mintaqa dunyoning eng farovon qismlaridan biriga aylanishi tayin”,- deydi Ross Uilson. “Qonun va huquq hurmat qilinadigan, G’arb bilan do’stona aloqa qila oladigan jamiyatlarga aylanishi mumkin. Vashingtonga butun diqqatni hozir shu yerga qarating deb bosim o’tkaza olmaymiz”, - deydi u. Lekin prioritetlardan biri Afg’onistonda tinchlikka erishish ekan, Obama ma’muriyati qarmoqni uzoqroqqa tashlashi, kelasi 2-3 yil emas, uzoq muddatni ko’zlab ish ko’rishi lozim, deyiladi Ross Uison va Atlantika Kengashi rahbar o’rinbosari Deymon Uilson yozgan tavsiyanomada. “Markaziy Osiyoda rasmiy iqtisodiy ko’rsatkichlar yomon emas. Milliy yalpi daromad oshib borayotganiga guvohmiz, lekin mintaqani kezsangiz, turmush juda og’ir ekanini ko’rasiz”,- deydi Ross Uilson. Uning fikricha, ta’lim sohasi va ilm-fanga chuqur ziyon yetgan. Katta shaharlarda manzara boshqacha bo’lishi mumkin, ammo mintaqada ko’pchilik qishloq joylarda yashaydi. Ularning hayotiga e’tibor past, ko’pchilik ishsiz, ilojsiz kun kechiradi. Atlantika Kengashi Amerikani siyosatda mana shu omillarni hisobga olishga undamoqda. Odamlar deb so’raganida, ularga konkret javoblar bera olishimiz kerak, deydi bu ekspertlar. 1. Har bir davlat bilan muzokara oliy darajaga ko’tarilishi kerak. 2. Demokratiya va inson huquqlarini targ’ib qilish prioritet sifatida belgilanishi kerak. 3. Davlatchilik, boshqaruv va qonun ustuvorligini mustahkamlash bobida yordamni oshirish kerak. 4. Iqtisodiy taraqqiyot yo’lida xususiy sektorlarni bir-biri bilan bog’lashi, hamkorlik yo’lidagi to’siqlarni olib tashlashga undashi kerak. 5. Mintaqaviy birdamliksiz Markaziy Osiyo rivojlana olmaydi. Bu borada Amerika o’z takliflari bilan chiqishi, mana reja va uning amaliyoti uchun mana bunday qadamlar tashlash kerak bo’ladi deya nasihat qilishi kerak. Bu aql o’rgatish emas, deydi olimlar, yordam. Qanday qilib? Mintaqada har ikki davlatga nisbatan shubha kuchli. Siyosiy doiralar ular bilan hamkorlik zarur deydi, lekin AQSh-Rossiya yaqinlashgani region uchun foyda sifatida ko’rilmaydi. Deymon Uilson va Ross Uilson bu savolga aniq javob bermaydi. AQSh va Rossiya orasida ishonch oshsa, Vashington-Moskva kelishmovchiliklar va manfaatlar to’qnashuvi haqida ochiq gaplasha olsa, ish oson kechadi, deydi ular. Chunki har ikkisi tinchlik, terrorizmga qarshi kurash va qoradori savdosini yengishdan birdek manfaatdor. Masalan, Obama ma’muriyati, bu eksperlar fikricha, Qirg’izistondagi qayg’uli vaziyatga nisbatan qanday chora ko’rish xususida Kreml bilan kelisha olgan. Oq Uy mojaroga xalqaro hamjamiyat bir yoqadan bosh chiqargan holda javob berishi kerak deganida, Kreml bu yondashuv unga ma’qul ekanini bildirgan. Navbahor Imamova - "Amerika Ovozi"ning yetakchi multimedia jurnalisti. turkumidagi teledasturlar muallifi. Ko'rsatuvlar taqdim etish bilan birga prodyuser, muxbir va muharrir. O'zbekistonda akkreditatsiyadan o'tgan yagona amerikalik jurnalist. "Amerika Ovozi"da 2002-yildan beri ishlaydi. Jurnalistik faoliyatini 1996-yilda O'zbekiston radiosining "Xalqaro hayot" redaksiyasida boshlagan. Jahon Tillar Universiteti Xalqaro jurnalistika fakultetida dars bergan. Ommaviy axborot vositalari bo'yicha bakalavrlikni Hindistonning Maysur Universitetidan , magistrlikni esa AQShning Bol Davlat Universitetidan olgan. Shuningdek, Garvard Universitetidan davlat boshqaruvi va liderlik bo'yicha magistrlik diplomiga ega. Jurnalistik va ilmiy materiallari qator xalqaro manbalarda chop etilgan. Amerikaning nufuzli universitetlari va tahlil markazlarida so'zlab, ma'ruzalar o'qib keladi. "Amerika Ovozi" oltin medali sohibi. Tashkilotda gender va jurnalistika bo'yicha kengash raisi. Toshkent viloyati Bo'stonliq tumani Qo'shqo'rg'on qishlog'ida ziyoli oilasida ulg'aygan.