Qimmat yonilg'i ayrim davlatlar siyosatini o'zgartirmoqda
Jahon bo'ylab yonilg'ining qimmatlashishi natijasida Rossiya jahondagi mavqeini tiklamoqda. Eron daromadining katta qismini mudofaaga s
Jahon bozorida neft qimmatlashib borarkan, bu AQSh prezident saylovlarikampaniyasida ko’p muhokama qilinayotgan mavzuga aylangan. Yonilg’iningqimmatlashayotgani jahon siyosatiga ham ta’sir qilmoqda. Ayrimdavlatlar esa ana shu ta’sir ostidan chiqish uchun yonilg’ining muqobilmanbalarini rivojlantirishga kirishgan. Vashington universiteti mutaxassisi Jeyms Robbinsning aytishicha, Qo’shmaShtatlar yonilg’i importi bo’yicha birinchi o’rinda turadi vaiqtisodiyoti asosan shu mahsulotga bog’liq. "Yonilg’iningturli manbalaridan foydalanish imkoniyati bo’lsa, iqtisodiyotrivojlanishda davom etadi. Yonilg’i narxining o’sishi yalpi ichkimahsulotga salbiy ta’sir ko’rsatmoqda. Jahon bozorida resurslarcheklangan, xaridorlar esa ko’p. Shu sabab narxlar ko’tarilmoqda. BuAQSh iqtisodiyotining o’sishiga to’sqinlik qilmoqda." Buomillarning AQSh va jahon iqtisodiyotiga tahdidi qay darajada? Chunkineft ishlab chiqarayotgan ayrim davlatlardagi siyosiy vaziyat beqaror. Jeyms Robbinsning aytishicha, beqarorlik narxlarning qimmatlashishiga olib kelayotgan omillardan. "Yaqin Sharqda shunday davlatlar borki, narxlarningbalandligidan qo’shimcha daromad ko’rib, pulni AQShga qarshimafkuralarga sarflaydi. Terrorizmini qo’llab-quvvatlaydi. Bu esa AQShva jahon tinchligiga rahna solmoqda." Bundaydavlatlarni sanksiya va boshqa diplomatik choralar bilan jazolash ishbermayapti. AQShlik mutaxassis fikricha yonilg’iga zor mamlakatlarEron, Sudan va Birma kabi gaz va neft eksport qiluvchi davlatlardagiinson huquqlari buzilishlariga ko’z yumadi. Ulardan biri Xitoy. "Xitoyningrivojlanayotgan iqtisodiyoti uchun yonilg’i juda zarur. Ularning insonhuquqlari bilan ishi yo’q. Beqaror davlatlar bilan bu sohada hamkorlikqilish uzoq muddatda foyda keltirmaydi. Ammo Xitoyni bu holtashvishlantirmaydi chamasi," deydi Robbins. Beqaror davlatlargasarmoya qilish jahondagi beqarorlikni yanada kuchaytiradi. AQSh buningoldini olishga harakat qilmoqda, deydi yana bir siyosatshunos,Kaliforniya universiteti professori Maykl Ross. "Qo’shmaShtatlar Xitoy hukumatiga inson huquqlariga ko’proq e’tibor qaratishkerakligi haqida gapirib keladi. Xitoy hukumati AQSh talablariga quloqsolayotganday bo’lyapti. Bundan tashqari AQSh yonilg’ini tejaydigantexnologiyalarni rivojlantirish bobida Xitoy bilan hamkorlik qilyapti. Agar Xitoyning yonilg’iga tobeligi kamaysa, inson huquqlarinibuzayotgan davlatlardan gaz va neftni sotib olish ham kamayadi." Yonilg’ining qimmatlashishi nafaqat uni sotib olayotgan, balki uni sotayotgan davlatlarga ham ta’sir qilmoqda. Vashingtonuniversiteti professori Jeyms Robbinning aytishicha, Rossiya buningnatijasida jahondagi mavqeini tiklamoqda. "Eron daromadining kattaqismini mudofaaga sarflamoqda. Venesuela esa ijtimoiy dasturlarga.Buning oqibatida Venesuelada boshqa sohalar rivojlanmayqolishi mumkin," deydi u. AQSh iqtisodiyotining xorijiy yonilg’igatobeligi Oq Uy ma’muriyatining inson huquqlari va demokratizatsiyabobidagi harakatlarini cheklab qo’ymoqda.