Markaziy Osiyo: Axborot erkinligi har qachongidan ham zarur
Yillik hisobotga ko'ra, Markaziy Osiyoda ijobiy burilishlar bor lekin ular davom etishi uchun islohotlar jadallashishi kerak, xususan O'zbekistonda.
VASHINGTON — RSFning bu yilgi hisobotda () Markaziy Osiyo axborot ustidan yakkahokimlik hukmron mintaqalardan biri deb qayd etiladi. Tahlilga ko'ra, dunyoning bu qismida ham davlat rahbarlari ommaga zarur informatsiya oqimini cheklab kelmoqda. Tashkilot, umuman olganda, dunyoda erkinlik darajasi pasayib bormoqda, deya ogohlantiradi, g'arbdan sharqqacha, shimoldan janubgacha. RSF 180 davlatdagi vaziyatni o'rganib, mamlakatlar reytingini tuzadi. Eng erkini boshida, eng cheklangani oxirida. Markaziy Osiyoda ijobiy burilishlar bor, deyiladi hisobotda, lekin ular davom etishi uchun islohotlar jadallashishi kerak, xususan O'zbekistonda. 179-o'rindagi Turkmaniston eng yopiq jamiyatlardan biri. Internetga kirish u yerda amri mahol - xavfsizlik organlarining doimiy kuzatuvidasiz. 161-o'rindagi Tojikistonda bloklash davlat siyosati bo'lib, har qanday tanqidiy ovoz bo'g'iladi. 157-o'rindagi Qozog'istonda xorijiy media, qolaversa, "Google" va "Telegram" singari onlayn platformalarga to'siqlar qo'yilgan. 156-o'rindagi O'zbekiston so'nggi yillarda ancha pozitiv qadamlar tashlab, reytingda ildamladi biroq axborot olish va tarqatish tizimi hamon avtoritar ko'rinishga ega, deya tahlil qiladi RSF. Mintaqada eng erkin davlat - Qirg'iziston. Lekin u yerda ham tanqidiy OAVlarga kiber-hujumlar va siyosiy hamda biznes tahdidlar tinimsiz bo'lib, jurnalistlarning ishlashi tobora qiyinlashib bormoqda. "Avtoritar davlatlar axborot oqimini to'sish va nazorat qilish uchun ilg'or texnologiyalarni ishga solmoqda. Demak, OAVni cheklash uchun yangi usullar qo'llanilmoqda". Turkmanistonda internetdan xavfsizlik organlari nazoratisiz foydalana olmaysiz. Qozog'istonda ham to'siqlar ko'paygan. Qirg'izistonda ham ahvol og'irlashib bormoqda. OAVga kiber-hujumlar qilinganida hukumatlar ko'p hollarda tekshirmaydi. "To'g'ri, O'zbekistonda vaziyat rahbar yangilanganidan beri ancha yaxshilandi", - deydi Janna Kaveliye. Jurnalistlar qamoqdan ozod etildi, lekin hali reabilitatsiya qilingani yo'q. Ya'ni RSF va boshqa huquq tashkilotlari nazarida bu jurnalistlar so'z va matbuot erkinligi uchun kurashib, asossiz panjara ortiga tashlangan va qamoqdan chiqib ham oqlanmagan. Ularning faoliyati tiklanmagan. "Uzoq yillar turgan bloklar olib tashlandi. Qator axborot vositalari registratsiya qilindi, akkreditatsiya jarayoni oydinlashdi. TV kanallarda jonli efir va siyosiy muhokamalar uchun yo'l ochildi. Ayrim jurnalistlar nozik masalalarni yorita olmoqda, xususan korrupsiya va majburiy mehnat", - deya sanab o'tadi RSF vakili. "Shu bois ham O'zbekiston xalqaro reytingda to'rt pog'ona ko'tarildi, ijobiy tarafga. Lekin hukumatda eng tepada o'tirganlarni tanqid qilish hamon mumkin emas. Shuningdek, qonunchilikda OAV bilan bog'liq qator cheklovlar olib tashlanmadi. Zimdan kuzatish, tahdidlar, senzura, ichki senzura - bu muammolar hamon mavjud. Qolaversa, ayrim chet el jurnalistlari ham akkreditatsiyadan o'tishga qiynalmoqda". "Hukumatlar bir narsani aslo unutmasligi lozim: jurnalistikasiz, biror global va katta masalani hal qila olmaysiz. Insoniyat matbuotsiz bunga qodir emas. Xitoyda ko'rganimizdek, axborot cheklanganida buning oqibatlari butun dunyoga salbiy ta'sir ko'rsatadi. Aynan axborotga qo'yilgan to'siq sabab biz hozir shunchalik azob chekayapmiz. Shunday ekan, koronavirus haqida biror axborotni yashirmang va aholining erkin axborot olish huquqini hurmat qiling. Odamlarga ishonchli, erkin yig'ilgan va uzatilgan informatsiya zarur. Va bu informatsiya bir tomonlama emas, serqirra va xilma-xil bo'lishi kerak", - deya javob beradi Kaveliye xonim. Navbahor Imamova - "Amerika Ovozi"ning yetakchi multimedia jurnalisti. turkumidagi teledasturlar muallifi. Ko'rsatuvlar taqdim etish bilan birga prodyuser, muxbir va muharrir. O'zbekistonda akkreditatsiyadan o'tgan yagona amerikalik jurnalist. "Amerika Ovozi"da 2002-yildan beri ishlaydi. Jurnalistik faoliyatini 1996-yilda O'zbekiston radiosining "Xalqaro hayot" redaksiyasida boshlagan. Jahon Tillar Universiteti Xalqaro jurnalistika fakultetida dars bergan. Ommaviy axborot vositalari bo'yicha bakalavrlikni Hindistonning Maysur Universitetidan , magistrlikni esa AQShning Bol Davlat Universitetidan olgan. Shuningdek, Garvard Universitetidan davlat boshqaruvi va liderlik bo'yicha magistrlik diplomiga ega. Jurnalistik va ilmiy materiallari qator xalqaro manbalarda chop etilgan. Amerikaning nufuzli universitetlari va tahlil markazlarida so'zlab, ma'ruzalar o'qib keladi. "Amerika Ovozi" oltin medali sohibi. Tashkilotda gender va jurnalistika bo'yicha kengash raisi. Toshkent viloyati Bo'stonliq tumani Qo'shqo'rg'on qishlog'ida ziyoli oilasida ulg'aygan.