Prezident Atambayev, erkin matbuot, o’zbek matbuoti
Ikki inqilob, qonli qirg’indan o'tgan va rahbari yangilangan Qirg'izistonda o'mmaviy axborot vositalari, etnik matbuot nima bo'ladi?
Yaqinda Mamlakatda millatchilik kayfiyati hamon kuchli, parlamentda etnik ozchilik – o’zbeklar manfaati xolis aks etmagan. Biroq, deydi xalqaro tashkiloti rasmiysi Mariya Razner (Mariya Rasner), Qirg’izistonda o’zbek tili matbuotga sekin-asta qaytmoqda. Tashkilotning Qirg’izistondagi bo’limi boshlig’i saylov paytidan misol keltiradi: Mazkur ishlarni amalga oshirayotgan - “Intenyus” tashkiloti, uning moliyasi va treyninglari. Aytib o’tish kerak, “Jalal-Abad Unu”da o’zbek tilida maqolalar chop etila boshlagach, tahririyat telefon orqali qo’rqitishlar, yuzma-yuz tahdidlarga yo’liqqan. “Bashat TV” janubdagi yopilib ketgan “Mezon TV”ning o’rnida paydo bo’lgan va unda hozir ham qirg’iz, ham o’zbek jurnalistlari ishlaydi, - deydi Razner. Qirg’iziston adliyasi “Mezon TV” sohibi Javlon Mirzaxo’jayevni o’tgan yil yozda millatchilik va nafratni avj oldirganlik, namoyishlar uyushtirganlik kabilarda ayblab, oktabrda 14 yil qamoq jazosi belgilagan. Erika Marat, Amerika Universiteti tadqiqotchisining aytishicha, yangi rahbar Almaz Atambayev millat emas, jamiyat, davlatni birdamlikka undamoqda. Lekin “Qirg’iziston hamma uchun!” shiori bilan chiqib, AQShdan o’rnak olishga va pasportda “millat” satriga Qirg’iziston fuqarosi deb yozishni taklif qilayotgan bu arbobga shubha bilan qaraydiganlar kam emas. “Matbuotga eshiklarni sekin-sekin ochgan Roza Otunbayevaday progressiv, demokrat emas u”, - deydi Marat. “Atambayev markazga bo’ysunadigan hokimiyat tarafdori ekani sir emas. U bosh vazir paytida parlamentni ochiqchasiga hurmat qilmasdi va endi bu idora vakolatlarini kesishga urinishi mumkin. Lekin avvalgi prezidentlar misolida aytishim mumkin – repressiv yurtboshi oppozitsiya, matbuot, xalq ovozini o’chirishi mushkul va Atambayev bilan hisoblashish kerak bo’ladi”, - deydi Erika Marat. Mariya Razner yangi prezident erkin matbuotni jamiyat uchun zarur bir kuch, deb bilmaydi, deya xavotirda. Ammo... “Atambayev qasamyod keltirayotib, elatlarni birlashtirish haqida bir necha bor gapirdi. Etnik (o’zbek, qozoq, rus, va hokazo) televideniyeni qo’llab-quvvatlashini aytib keladi, imzosi bor hujjatlari, chiqishlaridan ham buni ko’rsa bo’ladi”, - deydi “Internyus” tashkilotining Qirg’izistondagi bo’limi boshlig’i. Lekin gap faqat prezidentdami yoki matbuot rivoji boshqa omillarga ham tayanadimi, degan savolga Jon Xopkins Universiteti olimi, doktor Alisher Hamidov: “Kurmanbek Bakiyev davridan ma’lumki, bema’ni rahbar barcha demokratik yutuqlarni bir tiyin qilishi mumkin. Jurnalistlar tahqirlanib, mustaqil telekanallar, gazetalar yopilib ketganini ko’rdik. Qirg’iziston ommaviy axborot vositalarini himoya qiluvchi tizim yo’q. Xalqaro hamjamiyat, donorlar Qirg’iziston matbuotini unutib qo’ygan, keragi yo’q. 1990-yillar boshida bizda jurnalistikani gullatgan xalqaro yordam edi. O'zbek, qozoq, rus va boshqa ommaviy axborot vositalari bemalol ishlar, bundan faxrlanib yurar edik”, - deydi Hamidov. Muhokamani ingliz tilida tomosha qiling: