Ko'hna Xivada mennonitlar tarixiga oid ko'rgazma ochiladi
Ekspozitsiya AQShdagi Kauffman va Xivadagi Ichon Qal'a Muzeylari hamkorligida yaratilmoqda.
Kelasiyil Xivada ochilishi kutilayotgan ekspozitsiya AQShdagi Kauffman va Xivadagi Ichon Qal’a Muzeylari hamkorligidayaratilmoqda. Mennonitlar Xiva me’morchiligi, Turkistonda fotografiyava kinematografiya rivojiga hissa qo’shgan qavm sifatida tilga olinadi. Mennonitlar - XIX asrda Turkistonda, aniqrog'i, Xivadayashab, tirikchilik qilgan, nasroniy va nemis kelib chiqishiga ega jamoa. Mennonitlar nasroniylarning Menno Simons (1496-1561) degan faylasufiboshlagan oqim bo'lib, bugun dunyo bo'ylab taqriban 1,5 millionnitashkil etadi. Yevropada tazyiqqa olingan bu insonlar keyinchalik Shimoliy Amerika va Afrikada qo'nim topgan. Injil ularning muqaddas kitobi va mennonitlar har bir nasroniyning asosiy vazifasi kamtarona hayot kechirib, xunrezlik va urushdan saqlanishdir deb hisoblaydi. Jamoa orasida zamonaviy turmush va texnologiyani rad etuvchilar ko'p. Tarixiy kitoblarda mennonitlar MarkaziyOsiyoda xristianlikni targ'ib qilgan va Yevropa uslublarini tanishtirgan guruh deb ta'riflanadi. AQShning Betel Kolleji (Bethel College) sobiq muallimi, hozir iste'foga chiqqan professor Jim Yanke (JimJunhke) deydiki, Xiva xalqixotirasida mennonitlar boshqa xislatlari bilan esda qolgan. "Xivada qo'nim topgan nemislar qishloq xo'jaligi, duradgorlik va me'morchilikda juda ustamon bo'lgan. Xivada zamonaviy binolarqurishda ularning xizmati katta. Masalan, pochta, maktab va kasalxonalar,Nurullaboy saroyining parketdan ishlangan poli, naqshinkor eshiklari, jihozlarmenonitlarning ishi. "Zinger" (Singer) tikuv mashinalarini birinchi bo'lib Xivaga olibkelganlar ham ular. Yangilik, islohot olib kelgani bilan ajralib turar edi bujamoa." Mennonitlar XIX asr boshigacha Rossiyada yashagan.1880 yilda rus podshosi Aleksandr II ularni harbiy xizmatga chaqiradi. E'tiqodiga zid bo'lgan bu majburiyatdan qutulish uchun jamoa yordam so'rabTurkiston general-gubernatori Fon-Kauffmanga murojaat qiladi. Generalmenonitlarni Turkistonga taklif qiladi. Muhammad Rahimxon II o'z davri uchun juda ilg'or fikrlaredi. Iste'dodli, ijod ahlini rag'batlantirgan, yangilikka intilgan arbob, kuybastalab, she'r yozgan xon juda murakkab davrda yashadi. Ayniqsa, hozir dunyoxalqlari diniy adovatdan charchagan bir pallada xonning qarorini esga olishmuhim, deydi professor Jim Yanke. Nasroniy ajnabiylarni panohiga olish uchunjasorat kerak bo'lgan. "Chor Rossiyasi bilan murosa qilish ham oson bo'lmagan.Rossiya istagan payt bosib, yanchib tashlashi mumkin edi. Xorijdan mehmon qabulqilish kerak ekan, Feruz bu mehmon tinchlikparvar nasroniy nemis jamoasiekanidan xursand edi, fikrimcha. Bundan tashqari, menonitlar qo'li gul ustabo'lib chiqdi. Ilg'or xonga astoydil xizmat qildi",- deydi professor Yanke. Darvoqe, Turkistonda fotografiya va kinematografiya rivoji ham mennonitlar migratsiyasi bilanbog'liq. Nemis ruhoniysi va muallimi Vilgelm Penner XudoyberganDevonovga suratkashlik sirlarini o'rgatib, unga ilk fotokamerani sovg'a qilgan. Devonovga rus tilidan saboq bergan ham Penner, deydi doktor Jim Yanke. Shundanso'ng birinchi o'zbek kino operatori Devonov Moskva va Peterburgga safar qilib,teleskop, grammofon, foto va kinoapparatlar olib keladi. XudoyberganDevonovning operatorlik faoliyati rus kino san'atkorlari faoliyati bilandeyarli bir vaqtda boshlangan. U 2007 yilda Amerikadagi Kauffman Muzeyibilan bog'lanib, birgalikda loyiha boshlashni taklif qilgan. Shu yili Xorazmgasafar qilgan professor Jim Yanke va Kauffman Muzeyi xodimlari bu tashabbusnima'qullagan. Tez orada Xiva va mennonitlar haqida kitob bosmadan chiqishikutilmoqda.