Inson savdosi bugun uyushgan jinoyatchilik tizimi
Masala ildizi mahalliy muammolarga borib taqaladi - ishsizlik, imkoniyatsizlik va korrupsiya. Ularga qarshi kurash esa hukumatlar zimma
Bugungi dunyodahar yili qariyb 800 ming kishi qullikka sotiladi. Muammoga qarshi keskinroq choralarko’rishga undayotgan nazarida Markaziy Osiyo -“inson bozori”. Bunga barham berish esa hukumatlar zimmasida. Yiliga mintaqa davlatlaridan minglab qiz-juvonlarg’arbu-sharqqa yolg’on va’dalar ostida olib ketiladi. BMT va Xalqaro MigratsiyaTashkilotining qayd etishicha inson savdosi hozir jahondagi eng yirik uyushganjinoyatchilik tizimi. Uni kim boshqarayotganini bilish qiyin, ammo tizim birnecha qatlamdan iborat: chet elda ish bor deya odamlarni ishontirishgaurinayotganlar, buni hujjatlashtirib beruvchi firmalar, rasmiy yokijinoyatchilar, qiziqqan odamlardan yig’ilgan pulning huzurini ko’rayotganlar,dallollar va hokazo. “Inson savdosi negizida korrupsiya, mas’uliyatsizlik vanochorlik yotadi”, - deydi Bermet Moldobayeva, Xalqaro MigratsiyaTashkilotining Bishkekdagi xodimasi. Texnologiya rivoji bilan, deydi mutaxassislar, odamlarnibir davlatdan ikkinchisiga soxta hujjatlar bilan olib o’tish va qalbakiism-shariflar ostida noqonuniy ishlarga majburlash ham osonlashgan. Imkoniyatlar cheklangan jamiyatda chet elga boribishlashni kim ham xohlamaydi. Mamlakatdan chiqib olsam bir ilojini topaman deyayurganlar juda ko’p. "Inson savdogarlari uchun ularni bu jinoyat to’rigailintirish juda oson",- deydi Bermet Moldobayeva. "Bu to’rga ilinayotganlar orasidasavodli va oliy ma’lumotli insonlar ham bor. Qirg’izistonlik o’rta yoshli ayollarningDubaydek tijorat markazlariga fohisha sifatida yuborilayotgani ma’lum". "Tergov va sud ishlari inson savdosi aybi asosidaboshlanib, oxir-oqibat ayblanuvchilar moliyaviy jinoyat qilgan yoki yolg’onva’da bergan deb topilyapti. Qabih jinoyatlar nega yengil qilibko’rsatilayapti? Adliya tizimi nega inson savdosiga ko’z yummoqda? Hamma narsatizimning korrupsiyaga botib ketganida. Bo’lajak qullar – voyaga yetmaganqizlar chegarama-chegara olib o’tilar ekan, nega ularni olib ketayotgan jinoiyto’dalar tutilmayapti”? Xalqaro Migratsiya Tashkiloti Markaziy Osiyoning,O’zbekistondan tashqari, barcha davlatlarida klinika va markazlar yuritadi. Ular jabrdiydalarni aniqlab, tibbiy va ruhiy yordam ko’rsatadi. Maqsad odamtrafigi qurbonlarini normal hayotga qaytarish. 2007 yilda Qirg’izistonda 127kishi qullikdan ozod etilgan. O’tgan yillar ichida Osiyoning ko’plab davlatlarida,jumladan Hindiston, Malayziya va Tailandda o’zbekistonlik o’nlab xotin-qizlarfohishalikda ayblanib, qamoqqa olingan va ko’pi hali ham panjara ortida. Aksariyati xorijga qalbaki hujjat va ism-shariflar bilan chiqqan. AQSh Inson savdosiga qarshi kurash idorasi rahbari fikricha Qozog’iston va O’zbekiston tegishli qonunlar qabul qilgan vamasalaga dolzarb muammo sifatida qaray boshlagan. “Ammo amalda unga nisbatansamarali kurash ketayapti deya olmaymiz”,- deydi Mark Lagon.