Beyker va Kristofer: Urush xatolarni kechirmaydi
AQShda sobiq davlat kotiblari - Jeyms Beyker va Vorren Kristofer Kongressdan prezidentning urush e'lon qilish vakolatlarini cheklashni
AQShdasobiq davlat kotiblari, ya’ni o’tmishda tashqi ishlar vazirlari bo’lgan ikkiarbob - Jeyms Beyker (James Baker) va Vorren Kristofer (Warren Christopher) Kongressdan prezidentning urush e’lonqilish vakolatlarini cheklashni so’ramoqda. Toki, deydi ular, prezident urushboshlash yoki unda qatnashish uchun qonunchilardan ruxsat so’rasin va Kongressbuni kamida bir oy ko’rib chiqsin. Jeyms Beyker amaldagi respublikachiprezidentning otasi - keksa Jorj Bush davrida, Vorren Kristofer esa demokratBill Klinton rahbarlik paytida tashqi siyosat uchun mas’ul rasmiylar bo’lgan. Urush vakolatlari haqidagi rezolyutsiya AQSh Kongressitomonidan 1973 yilda, Vyetnam urushi yakunida, qabul qilingan. Amerika qonunchilik organi prezidentlar xalqruxsatisiz urush ochishni bas qilsin deya yangi qonuniy talablar qo’ygano’shanda. Toki, degan ular, Oq Uy Kongress bilan maslahatlashsin. Ushbu qonun,deydi ayrim xizmat ko’rsatgan arboblar, samara bermayapti. Rezolyutsiya yangilansin deydi Jeyms Beyker. “Amerika demokratiyasini qonun ustuvorligi tebratadi. Lekinurush bilan bog’liq qarorlar qonun chetlab o’tilgan holda qabul qilinar ekan,davlatchilikning muhim tamoyillaridan biri xavf ostida”. AQShning ikki sobiq davlat kotibi maxsus komissiya tuzib, masalani bir yilo’rganib chiqdi. AQSh prezidenti, deydi ular, urush e’lon qilishdan oldinKongressning iznidan o’tsin, qaror tasdiqlansin. Konstitutsiyasiga ko’ra, prezident - oliy qo’mondon, qurolli kuchlar uningqo’lida. Kongress esa urushga pul ajratish va uni e’lon qilish vakolatiga ega. Qizig’i shundaki, Kongress 1941 yildan beri urush e’lon qilmagan. Taklif qilinayotgan yangi qonunga ko’ra, prezident qo’shinni bir haftadan ortiqmuddatga biror joyga safarbar etmoqchi bo’lsa, Kongressdan ruxsat olishi shart. Kongressda urush masalasi uchun mas’ul qo’mita ham joriy etilsin deydi VorrenKristofer. Har qanday mojaroga aralashish yoki urushda qatnashish taklifi qonunchilartomonidan kamida bir oy muhokama qilinsin deydi arbob. "Bu juda zarur qonun. Kongress a’zolari prezident bilan bir davrada o’tirib,urushga borish yoki bormaslikni muhokama qila olsin. Qonunchilarimiz buninguchun zarur barcha resurs, razvedka ma’lumotlari va vositalarga egabo’lsin", - deydi Kristofer. Amerika Afg’oniston va Iroqda urushni davom ettirarkan, Vashingtonda “Eronbilan nima qilamiz”? - deya o’ylanayotgan rasmiylar bor. Beyker va Kristofer muhokamadagi qonun loyihasi bular bilanbog’liq emas deydi, ammo Bush ma’muriyati Iroqqa shoshib urush ochganlikdatanqid qilinadi. Urush xatolarni kechirmaydi deydi keksa diplomatlar. Ularnazarida tinch kelajak va to’g’ri qarorlar qabul qilish uchun zaminhozirlanishi kerak.