Elis Uells: Tojikiston saylovlar yilida ochilishi kerak
Shu kungacha Vashington Tojikiston chegaralari xavfsizligi uchun 200 million dollarlik yordam ko'rsatgan. 
Tojikistonda ilk bor 1992-1994-yillar faoliyat yuritgandim. U paytlar Dushanbeda AQSh Elchixonasining tashkil etilishiga hissa qo‘shgan edim. Bugun Tojikistonning aqalli oxirgi 20 yilda qo‘lga kiritgan yutuqlari bilan tanishish imkoniyatiga ega bo‘ldim. Bugungi uchrashuvlarda Tojikistonning qo‘lga kiritgan yutuqlari to‘g‘risida gapirdim, jumladan, davlat xalqni elektr energiyasi bilan to‘liq ta'minlaganligi haqida. Albatta, bu suhbatlarda Afg‘onistondagi notinch holat tufayli mavjud bo‘lgan muammo va xatarlar haqida ham suhbatlashdik. Davlat hukumatiga xushxabar shu ediki, Qo‘shma Shtatlar Tojikiston xavfsizligiga alohida e'tibor beradi. Buning bir isboti ikki davlatning chegara xavfsizligi masalasidagi hamkorligi. Qo‘shma Shtatlar chegara xavfsizligini mustahkamlash uchun 200 million dollardan ortiq yordam qildi. Bu texnik va amaliy yordam bo‘lib, davlat kuchlari uchun radar, maxsus moshinalar, maxsus aloqa tajhizotlari kabilar edi. General Rahmonali [Rajabali Rahmonali, Tojikiston Milliy xavfsizlik davlat qo‘mitasining Chegara qo‘shinlari qo‘mondoni] bilan chegarada taktik xavflar va ularga qarshi kurash to‘g‘risida oliy darajada suhbat qildik. Men davlatning yuqori mansabdoridan shunday yordamlar uchun minnatdorchilik eshitdim, xususan, o‘nta chegara o‘tish joylarini yaratganimiz uchun minnatdorlik bildirishdi. Men Tojikiston hukumatini Amerika Qo‘shma Shtatlari mintaqani tark etmasligiga ishontirdim: biz Afg‘onistonda terrorizmga qarshi kurashni davom ettiramiz va Afg‘oniston bundan keyin terrorchilar uchun Tojikistonga yoki AQShga va uning ittifoqchilariga qarshi ko‘prik vazifasini o‘tamasligiga ishonchimiz komil. Ushbu mavzu bo‘yicha yuqori darajadagi amaldorlar bilan suhbatlarimdan qat'i nazar, shuni ta'kidlashni istardimki, rasmiylar "Ozodlik" radiosi xodimlarini o‘z vaqtida akkreditasiya qilishi kerak va akkreditasiya mexanizmi jurnalistlarning kasbiy huquqlarini samarali amalga oshirishga yordam berishi kerak. Ishonchimiz komilki, mustaqil OAV mamlakatlar rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi, masalan, AQSh bu rolni juda muhim deb biladi. Tojikistonda bu yil parlament va prezident saylovlari davri bo‘lganligi sababli, faol, ochiq va ozod muhokamalar bo‘lishi juda muhimdir. C5+1 formatidagi (Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston, Turkmaniston, O‘zbekiston va AQSh) mintaqaviy hamkorlikda katta imkoniyatlar mavjud. Men bir misol keltirmoqchiman: Shavkat Mirziyoyev O‘zbekiston rahbari bo‘lganidan keyin chegaralar ochilib, mintaqa davlatlarini birlashtirish uchun katta imkoniyatlar paydo bo‘ldi. Mintaqa davlatlari bu imkoniyatdan foydalanishi kerak. C5+1 formatining bir qismi sifatida biz iqtisodiy loyihalarni ham muhokama qilmoqdamiz. Terrorizmga qarshi kurash masalalari, xususan sobiq jangchilarni vatanlariga qaytarish choralari muhokama qilinadi. Tojikiston C5+1da xavfsizlik masalalari bo‘yicha ishchi guruhga rahbarlik qiladi va biz Afg‘onistondagi vaziyatni muhokama qilishimiz mumkin. Ta'kidlamoqchimanki, biz Markaziy Osiyo davlatlarini, shu jumladan, Tojikistonni ham u yoki bu tomonni tanlashga majbur qilmaymiz. Qo‘shma Shtatlar ushbu mamlakatlarning boshqa xalqaro va mintaqaviy ittifoq va uyushmalardagi ishtirokiga qarshi hech narsa qilmaydi. Men Tojikistonning tanlash imkoniyatini cheklashga intilayotgan yoki Tojikiston uchun savdo yoki xalqaro hamjamiyat bilan o‘zaro munosabatlarida muammolar tug‘diradigan tashkilotlar haqida tashvish bildiraman. Bundan tashqari, barqaror bo‘lmagan yoki eng yuqori standartlarni yoki xalqaro ekologik me'yorlarni yoki mehnat standartlarini qo‘llab-quvvatlamaydigan iqtisodiy loyihalar haqida tashvish bildirmoqchiman. Biz ishonamizki, Qo‘shma Shtatlar Tojikiston uchun ham, tegishli kompaniyalar uchun ham barqaror, uzoq muddatli va eng foydali loyihalarni taklif etadi. Men bu fikrga qo‘shila olmayman. AQSh Tojikiston bilan faol hamkorlik qilmoqda. Bu yerda AQSh Savdo palatasining tarmog‘i mavjud, amerikalik ishbilarmonlar Tojikiston iqtisodiyotiga sarmoya kiritishga qiziqishmoqda. Shuningdek, AQSh uzoq yillardan beri Tojikistonga xorijiy sarmoyalarni kiritish sharoiti yaxshilanishi uchun iqtisodiy islohotlar o‘tkazilishini tashviq etib keladi. Agar bu ish amalga oshmaydi, desak xato qilamiz. Aksincha, Tojikiston sarmoya kiritishda, tashkilotlar va qo‘shni davlatlar bilan yaxshi munosabatlardan foydalanishi lozim. Bizning loyihalarimizda Tojikistonga va Markaziy Osiyoning boshqa davlatlariga yodam berish ko‘zda tutilgan. Masalan, biz muhim loyihani amalga oshirishda yordam berishni rejalashtirmoqdamiz - Markaziy Osiyo energiya bozori, shu sababli mintaqa mamlakatlari elektr energiyasini taqsimlashni yaxshiroq hal qilishi uchun, qolgan qismi boshqa mamlakatlarga - Afg‘oniston, Pokiston va kelajakda, hatto Hindistonga eksport qilinadi. Hozirgi paytda men bilganimdek, Tojikiston Afg‘onistonga elektr energiyasini eksport qilmoqda. AQSh Tojikiston va mintaqani rivojlantirishga qaratilgan CASA-1000 mintaqaviy loyihasini qo‘llab-quvvatladi. Shuni ta'kidlashni istardimki, C5+1 formati nafaqat mintaqa mamlakatlari o‘rtasidagi hamkorlikni mustahkamlashga, balki Afg‘oniston va boshqa davlatlar bilan ham yaqin hamkorlik aloqalarini o‘rnatishga imkon beradi.