Makkeyn yoki Obama? Markaziy Osiyo bilan aloqalar kelajagi
AQShda prezidentlikka respublikachi Jon Makkeyn fikricha Markaziy Osiyoda diktatorlar hukmron. Demokrat Barak Obama uchun esa mintaqa h
AQShda prezidentlikka nomzodlar – tashqi siyosatda ulkan o’zgarishlar va’daqilmoqda. Makkeyn, keksa senator, Markaziy Osiyoni kezib, rahbarlar va siyosiy doiralar bilan muloqotda bo’lgan. Yosh senator Obama uchun, deydi tahlilchilar, mintaqa hali ochilmagan dunyo. OqUyga saylangan taqdirda Makkeyn yoki Obama dunyoning bu qismiga nisbatan qandaysiyosat yuritishi mumkin? AQSh, qisqacha tasvirlasak, tarixiy saylovlar arafasida.Bu jamiyatda nafaqat mafkuralararo, balki avlodlar va ijtimoiy sinflararosiyosiy kurash avjiga chiqqan damlar. Jahon ahli ham Amerika siyosiy maydoninibu qadar qiziqish va hayajon bilan kuzatmagan deydi Vashingtonda doktorlikdissertatsiyasi ustida ishlayotgan yosh olim Alisher Hamidov. "Amerika tarixida ilk bor qora tanli nomzod ishtiroketmoqda. AQSh aholisining 10 foizdan ziyodini tashkil etuvchi qora tanlilarijtimoiy-iqtisodiy jihatdan nochor qatlam hisoblanadi. Barak Obama saylansa,ularga ahamiyat oshadi. Yana bir muhim jihati, Obamaning otasi musulmonbo'lgan. Obamaning ismlaridan biri Husayn. Menimcha uning saylanishi Afrika vaYaqin Sharqda ham o'ziga xos aks sado beradi",- deydi u. Markaziy Osiyoda "Bizga Makkeyn saylangani yaxshimi yokiObama"? - deb so'rayotganlarga mintaqa bilan yaqindan tanish professor PiterSinnott (Peter Sinnott) shunday javob beradi: Tahlilchi nazarida munosabatlarning mustahkamlanishi va ijobiyo'zgarishlar bo'lishi uchun mintaqa birdamlik bilan harakat qilishi, suv,iqtisod va chegara bilan bog'liq muammolarni o'zaro hal qila olishi va engmuhimi, bu jamiyatlar oshkoralik yo'lini tanlab odamlar erkin fikr almashaolishi lozim. "Aks holda Markaziy Osiyo, jumladan O'zbekiston Vashingtonnazarida muammolar makoni bo'lib qolaveradi", - deydi Piter Sinnott . Amerikahukumati ham uzoqni ko'zlamay, "kengqamrovli emas, bir yoqlama - yo harbiy, yo iqtisodiy hamkorlikka urg'u beribxato qiladi. Yaqin o'tgan yillar buni isbotladi",- deydi olim. Sinnott fikricha demokrat Bill Klinton (Bill Clinton) prezidentligidavrida O'zbekiston bilan munosabatlar ko'proq iqtisodiy, respublikachi JorjBush (George Bush) davrida esa asosan harbiy hamkorlikdan iborat bo'ldi. Buning ustiga, deydiu: Piter Sinnott va Alisher Hamidov ta'biricha Afg'onistonnotinch ekan, Vashington Markaziy Osiyoni diqqat markazidan qochirmaydi. Ammo mintaqada diktatorlar hukmron deyabong urib, Karimovni zolimlikda ayblaydigan Jon Makkeyn O'zbekistonga nisbatanagressiv siyosat yuritishi, demokratiya va erkinlik ta'minlansin degan talabqo'yishi mumkin. "Demokratlar yutsa, Obamamintaqa bilan umuman tanish emas va siyosat ham shunga yarasha bo'ladi.O'zbekiston hukumati uchun balki shu yaxshiroq",- deydi Hamidov. Chunki, deydi u, Makkeyn IslomKarimovning ashaddiy tanqidchilaridan. 2005 yilning may oyida, Andijon voqealaridan keyin, Toshkentgaborganida Karimov u va AQShning boshqa senatorlari bilan uchrashmagan. Makkeyn Vashingtonga qaytgach, "IslomKarimov o'z xalqini qatliom qildi" deb uning ma'muriyatiga qarshi sanksiyaqo'yish taklifi bilan chiqqan. 47 yoshli Barak Obama esa dunyo tinchligi, jumladan AQShxavfsizligi diplomatiya orqali ta'minlanishi kerak deydi. Tadqiqotchi Alisher Hamidov Amerika siyosiy sahnasigaObamadek yangi avlod vakillari kirib kelayotgani Markaziy Osiyoga namunabo'ladi deydi. Siyosatshunos Piter Sinnottesa Markaziy Osiyo taraqqiyotida AQSh muhim rol o'ynay oladi, "ammo mintaqaoshkora fikrlamas, erkin bahsu-munozara yuritmas va xalqlar birlasha olmasekan, biror yutuqqa erishish qiyin",- deydi.