Makkeyn va Obama Markaziy Osiyo haqida nima biladi?
Prezidentlikka nomzod senatorlar - Jon Makkeyn va Barak Obama tashqi aloqalar bo'yicha qo'mitaga a'zo. Makkeyn Markaziy Osiyoga ko'p ma
Buhafta Amerikada demokratlar haftasi bo’ldi. Saylovoldi qurultoyida partiyaBarak Obamani bir ovozdan prezidentlikka nomzod etib tasdiqlab, Bush ma’muriyatiningsalkam sakkiz yillik siyosatini keskin qoraladi. Obama AQSh tashqi siyosatinitubdan o’zgartiradi, kelishmovchiliklarni qurol bilan emas, diplomatiya orqalihal eta boshlaydi deydi demokratlar. Obama va uning safdoshlari firkicha terrorga qarshi kurashIroqda emas, aynan Afg’on- Pokiston chegarasidagi hududlarda olib borilishilozim, chunki Tolibon va Al-Qoida, razvedka ma’lumotlariga ko’ra, shu mintaqaga joylashib olgan. So’nggi oylarichida Afg’onistonda vaziyat tang, terror xurujlari ko’payib, xalqarokoalitsiya kuchli zarbaga uchramoqda. Barak Obama Afg’onistonda NATO kuchlarigayordamni oshirish kerak deydi. Obama Iroqda ahvol biroz barqarorlasha boshlaganini tanoladi. Bush ma’muriyati Iroq hukumati bilan qo’shinlarni u yerdan 2012 yilgachaolib chiqishga kelishib olgan. Obama prezidentlikka saylansa, armiyani ertaroqqaytarish niyatida. Yana bir masala - bu Amerikaning xalqaronufuzi tushib ketganidir. Obama fikricha bunga AQShning Iroqqa xalqaro hamjamiyat bilanhisoblashmay bostirib kirgani, Guantanamo va Iroqning Abu-G’aribqamoqxonalaridagi qiynoqlar, Saudiya Arabistoni kabi repressiv davlatlar bilanneft sabab olib boriladigan hamkorlik, muvozanatsiz siyosat sabab bo’lgan. Barak Obamaning maslahatchisi FilipKrovli Bill Klinton prezidentlik davrida davlat xavfsizligi masalalari bilanshug’ullangan. Krovlining tushuntirishicha, Obama jahon ahli bilan bog’lanmoqchi. "Davlatlarbilan aloqalarda faqat harbiy yoki faqat iqtisodiy emas, ko’p-tomonlamahamkorlik qilishni istaydi", -deydi u. "Chunki Amerika beradigan yordam ko’phollarda xalqqa emas, bevosita amaldorlar cho’ntagiga ketadi". Keksa demokrat, sobiq prezident Jimmi Karter fikricha, dunyo hozir Amerikagaumuman ishonmay qo’ygan. “Biz kimmiz boshqalarga aql o’rgatadigan? Bush davridaAmerikaga bo’lgan hurmat, sodiqlik hissi butunlay chilparchin bo’ldi”, - deydi82 yoshli arbob. "Barak Obama prezidentlikka saylansa, inauguratsiya marosimidayoq jahon ahligaqarata, “Men prezident ekanman, AQSh hech kimni qiynoqqa solmaydi. Menprezident ekanman, aniq sababsiz biror davlatga o’t ochmaymiz. Men prezidentekanman, inson huquqlarini hamma narsadan ustun qo’yamiz”,- deya so’z berishikerak. Shu so’zlari bilanoq Obama dunyo xalqlarini eritishimumkin". Prezidentlik uchun Respublikachilar partiyasi nomzodi Jon Makkeyn Obamani“aqlli, ammo xom siyosatchi” deb ataydi. Uningcha Obama global masalalarini,ayniqsa xavfsizlik bilan bog’liq muammolarni tushunmaydi. ”Makkeynning bu tanqidi asossiz va o’rinsiz”,- deya javob beradi Obamaningmaslahatchisi Filip Krovli. “Eron masalasini olaylik. AQSh 30 yildan beri budavlat bilan aloqada emas. Makkeyn fikricha terror homiysi deb ataluvchi Eronbilan hech qanday munosabat yuritmaslik lozim. Obama esa global tinchlikyo’lida AQSh har bir davlat bilan gaplashishi, kelishmovchiliklarni yechishuchun diplomatiyaga zo’r berish kerak degan fikrda. Gaplashmasangiz, muammogayechim qaydan keladi”?- deya so’raydi Krovli. Respublikachi kongressmen Erik Kantor esa Obama va uning o’rinbosari bo’lishuchun nomzod Jo Bayden xavfli davlatlar bilan yuzma-yuz muzokara qilib, hammanitahdid ostiga qo’yadi deydi. ”Hizbulloh va Xamas singari qonxo’r guruhlarni moliya bilan ta’minlab, bizni vabizning Isroildek sodiq ittifoqchilarimizni nishonga olib kelayotgan tomonlarbilan bir davrada o’tirish AQShga yarashadigan ish emas, bu sharmandalik bo’ladi”,- deydi kongressmenKantor. Shimoliy Koreyani atom qurollaridan voz kechtirish masalasida ham demokratlarva respublikachilar turlicha strategiya taklif qilmoqda. Obama muzokaralardavom etsin deyapti, Makkeyn esa Pxenyanga nisbatan keskinroq talablar qo’yishtarafdori. Gapga ko’nmasa, bu davlat BMT Xavfsizlik Kengashi tomonidanjazolanishi kerak, deydi Makkeyn. Barak Obama ham, Jon Makkeyn ham Rossiya-Gruziya urushidaKremlni ayblagan va har ikkisi nazarida Rossiya eski ittifoqni tiklashga vademokratiya yo’llarini to’sishga urinmoqda. Makkeyn va Obama senator sifatida tashqi siyosat va aloqalar bilan shug'ullanuvchi qo'mitalarga a'zo. Makkeyn Markaziy Osiyo bo’ylab ko’p marta safar qilgan va mintaqa hukumatlaribilan yaqindan tanish. Uning fikricha Qirg’izistondan boshqa hech bir davlatdademokratik o’zgarishlar ko’zga tashlanmaydi. Harakatlar bor, deydi u, lekin fuqarojamiyati bosim ostida va huquqqa hurmat past. Makkeyn O’zbekistonni strategik jihatdan juda muhim davlat deb hisoblaydi vaIslom Karimovni eng zolim rahbarlardan biri deb ataydi. 2005 yildagi Andijon voqealarinikeskin qoralagan va O’zbekistonga nisbatan sanksiyalar qo’yish taklifi bilanchiqqan. Saylansa, nohukumat tashkilotlarga yordamni oshirishi va hukumat bilanochiq muloqot qilishga, xavfsizlik yo’lida birga ishlashga harakat qilishimumkin. Obama Markaziy Osiyoga nisbatan qanday siyosat olib borishimumkinligi haqida hozircha biror aniq izoh yo’q, ammo demokratlar diqqatni insonhuquqlari, ijtimoiy yordam va madaniy aloqalarga qaratish zarur deb keladi.