Markaziy Osiyo davlatlari xalqaro sahnadagi rolini oshirish harakatida
Mintaqa davlatlari dunyo siyosatini tebratuvchi tomonlar bilan o'ziga ma'qul shartlar asosida ish ko'rmoqda. Ammo, deydi tahlilchilar,
MarkaziyOsiyo davlatlari so'nggi paytlarda tobora mustaqil siyosat yurita boshlagan. Dunyoningstrategik bir mintaqasida joylashgan va energetik jihatdan boy bu mamlakatlaro'z milliy va tashqi siyosiy manfaat va maqsadlari uchun kurasha boshlagan. 2005yilda AQShning Xonoboddagi harbiy bazasini yopgan O'zbekiston yaqinda NATOdavlatlari bilan hamkorlikni qayta yo'lga qo'yishga rozilik berdi. Mamlakathududi Afg'onistonga gumanitar yuk yetkazish uchun tranzit vazifasini o'taboshlaydi. Qo'shni Turkmaniston, Qozog'iston va Tojikiston ham NATO bilanbunday hamkorlikka tayyor. Qirg'iziston esa o'tgan oy AQShdan "Manas" aerodrominibo'shatishni so'radi. Bukabi qarorlar tashqi siyosatda katta burilish deb baholanmoqda. Rossiya, AQSh,Xitoy yoki Yevropa Ittifoqi bo'ladimi, mintaqa davlatlari dunyo sahnasidagi asosiysiyosiy o'yinchilar bilan o'ziga ma'qul shartlar asosida ish ko'rmoqda. Ammo,deydi Qirg'iziston Davlat Universiteti professori Murat Suimbayev, MarkaziyOsiyo Rossiyadan qanchalik mustaqil bo'lishni istamasin, hamon uning soyasida. "Biz jun gazlama-yu paxtamizni AQShga sota olmaymiz. Rossiyaga esa bemalol. Shundayekan, mintaqa AQSh uchun hech qachon yirik va ahamiyatli savdo hamkori bo'laolmaydi", - deydi Suimbayev. Uning nazarida Qirg'ziston shu kunlarda hamdaO'zbekiston 2005 yilda AQSh bilan strategik hamkorlikdan oson voz kechganida buomil muhim rol o'ynagan. BishkekKreml maslahatini olgan bo'lishi mumkin. Rossiya-Tojikiston o'rtasida esaso'nggi ikki yil ichida sovuqlik sezilmoqda. Sharqshunos olim Andrey Grozinfikricha, bunga Tojikistondagi muammolar sababchi. "Tojikistonijtimoiy-iqtisodiy muammolar girdobida; ularni hal qilishga qodir yordamchi-sherikqidirmoqda". Bu AQSh, Yevropa Ittifoqi, Rossiya yoxud Xitoy bo'ladimi, Grozinfikricha, amaldagi rahbariyat uchun farqi yo'q. Shunisi aniqki, deydi olim,hozirgi iqtisodiy sharoitda Kremlning Markaziy Osiyo davlatlariga yordamberishga qurbi yetmaydi. Shuo'rinda, Qirg'izistonga 2 milliard dollardan oshiq moliyaviy ko'mak berishva'dasi qog'ozda qolib ketsa, ajabmas. Sharhlovchilargako'ra, Barak Obama ma'muriyati diqqatini Markaziy Osiyoga jalb etuvchi asosiyomil bu -- Afg'oniston. Shuningdek, mintaqa tabiiy zaxiralarini G'arbbozorlariga yetkazuvchi loyihalarga qiziqish katta. Rossiya, tabiiyki, busohada monopoliyani saqlab qolmoqchi, ammo siyosiy tahlilchi Aleksey Malashenkonazarida bu uzoqqa cho'zilmaydi. "Gap", -deydi Malashenko, "Rossiya uni chetlab o'tgan yo'nalishlarda ta'sir kuchinisaqlab qola olishida. Kreml buni qanday amalga oshirish ustida o'ylab ko'rishikerak". Amudarayova Sirdaryo boshida joylashgan Qirg'iziston va Tojikiston suvga boy bo'lsa,O'zbekiston uning asosiy iste'molchisi. Uni qanday taqsimlash hozirda birinchidarajali masala. "Mintaqadavlatlari orasida biror mojaro chiqadigan bo'lsa, bunga obi-hayot sababbo'ladi", - deydi Malashenko. Suv nafaqat irrigatsiya va energetika ehtiyojlariuchun zarur. Mintaqa qurg'oqchilik ta'siri ostida ekan uning qadri yanadaoshgan. Hozirgacha hech kim barchagama'qul yechim taklif qila olgani yo'q. MarkaziyOsiyo mamlakatlari Kollektiv xavfsizlik shartnomasi va Shanxay hamkorligi kabiqator tashkilotlarda birgalikda ishtirok etsa-da, ular o'rtasida do'stlik vahamkorlikdan ko'ra ziddiyatlar ko'p. Mintaqada iqtisodiy yetakchilikni qo'lgaolgan Qozog'iston, deydi Andrey Grozin, ishchi migrantlar oqimini kamaytirishharakatida. "MarkaziyOsiyo bugun boshdan kechirayotgan iqtisodiy muammolar bir jihatdan mintaqaga nisbatankatta davlatlar qiziqishi keskin pasaygani bilan bog'liq. Bu hududga prioritetdeb qaralmaydi", - deydi Grozin. "AmerikaOvozi" bilan suhbatlashgan siyosatdonlar fikricha, Markaziy Osiyo siyosat vaiqtisodda o'zaro kelishib, birdamlikda harakat qilsa, taraqqiyot yo'llari hamochiladi.