Senator Makkeyn: Karimovga ishonib, huquq chetda qolmasin
"Huquqqa hurmat, xalqqa hurmat",- deydi AQShning nufuzli arbobi.
Xalqaromaydonda ko'zga ko'ringan huquq himoyachisi Tom Malinovskiy (Tom Malinowski) nazarida O'zbekistonda hukumat xalqdan, xalq esahukumatdan qo'rqadi. Uning tahlil qilishicha respublikada insonning barcha uzviy huquqlari cheklangan. 13 may kuni Kongressda Andijon voqealari va uning qurbonlari yodga olindi. Xotiramarosimini uyushtirgan va tashkilotlariObama ma'muriyatini O'zbekiston bilan aloqalarda demokratiya targ'ibotiga urg'uberishga undadi. AQShning nufuzli senatori tadbirda so'zlab, "huquqqahurmat – xalqqa hurmat" deya ta'kidladi. O'zbekistonlik muhojirlar, Amerika rasmiylari,matbuot xodimlari va nohukumat tashkilotlar ishtirokida o'tgan bu yig'in –siyosiy-madaniy munozara bo'ldi. Barak Obama hali Markaziy Osiyoning biror rahbaribilan uchrashmagan yoki mintaqa borasida aniq fikrlar bildirmagan. Biroqrasmiylarning gapiga qaraganda, Oq Uy va Davlat departamenti munosabatlarko'p-qirrali bo'lishi, erkinlik va huquq masalasi chetda qolmasliginita'minlash harakatida. Senator Jon Makkeyn, Obama bilan prezidentlik uchunbellashgan respublikachi, "Huquq va demokratiya alohida bir soha emas,xavfsizlik va tinchlik erkinlik talab qiladi" deydi. "O'zbekistonAfg'onistondagi qo'shinlarga yuk yetkazib berishda yordam taklif qilmoqda. Afg'onistonda tinchlikni ta'minlash o'ta muhim masala. Lekin men Islom Karimovbilan ehtiyotkorona hamkorlik qilish kerak degan fikrdaman. Biz Karimovningbeg'araz ko'magiga uchib, uning qo'li ostida O'zbekistonda inson haq-huquqlarimuntazam ravishda buzilayotganiga ko'z yuma olmaymiz". Afsuski,deydi senator Makkeyn, O'zbekiston fuqarolar doimiy qo'rqinchda yashayotganyagona jamiyat emas. Siyosiy bosimlar, qiynoqlar, erkinlikni cheklash jahonningturli burchaklarida, hattoki taraqqiy etgan davlatlarda ham kuzatiladi. Makkeyn,respublikachi safdoshi Jorj Bush prezidentligi davrida Guantanamo va boshqaqamoqxonalarda mahbuslarga beshafqat munosabatda bo'linganini Amerika yuzigabosilgan qora tamg'a deb biladi. "AQShning erkinlik kuychisi degan nomiga dog'tushdi",- deya afsuslanadi u. MakkeynAndijon voqealari ketidan O'zbekiston hukumatiga sanksiyalar qo'yish taklifibilan chiqqan. O'tgan yili senator prezidentlikka nomzod etib ko'rsatilganida,Markaziy Osiyoda hukumatlar agar u saylansa, aloqalar qiyin kechishi mumkindeya xavotirlangan bo'lsa, demokratiya tarafdorlari "qaniydi, u saylanib,Amerika bu diktatorlar bilan jiddiyroq gaplasha boshlasa",- deya umidlarbildirgan edi. "Prezidentbo'lganimda huquqqa ko'proq e'tibor bergan bo'lardim. Xavfsizlikmi, iqtisodiyrishtalarmi... Diktatorlik tuzumlari bilan xuddi hech narsani bilmagandekhamkorlik qila olmaymiz. Chunki bu tuzumlar baribir o'z boshini yeydi. Ularag'dariladi. Bu esa bizning xavfsizligimizga ham raxna soladi",- deydi Makkeyn. "Eron bungayaqqol misol. Oddiy qilib aytganda, agar shoh u yerda xalq manfaatlariniko'zlaganida, balki islomiy inqilob yuz bermagan, balki bu davlat bugun atomqurollari ustida ishlamayotgan, dunyo tinchligiga tahdid solmayotgan bo'laredi",- deydi senator. "Huquqni hurmat qilish, odamlarga erkinlik berish O'zbekistonnimustahkamlaydi deb tushuntirgan bo'lardim. Xalqni ezish, u qanchalik bardoshberayotgan bo'lmasin, o'z tomiringizga bolta urish bilan barobar deya hukumatgaochiq aytgan bo'lardim",- deydi Makkeyn. "Obama o'z atrofiga juda aqlli, strategik fikrlovchiodamlarni to'playapti. Ular huquq bebaho ne'mat ekanini, Amerika qudratierkinlikda ekanini biladi". SenatorJon Makkeyn bilan yonma-yon o'tirib, ommaga Andijonda 2005 yilning may oyida o'ziguvoh bo'lgan voqealarni aytib bergan, hozirda AQShda yashayotgan LutfulloShamsutdinov fikricha bu davlat O'zbekiston bilan munosabatlarni rivojlantirishi kerak. Shundagina huquq ahvolini ham yaxshilash mumkin bo'ladi, Amerika muhim rolo'ynay oladi, deydi u. "O'zbekistondahamma sohada inson huquqlari buzilishda davom etmoqda. Shuning uchun Amerikahukumati uchrashuvlarda inson huquqlarini birinchi o'ringa qo'ysa, juda ijobiy holbo'ladi deb hisoblayman. AmerikaO'zbekiston bilan yaqin aloqada bo'lishi tarafdoriman",- deydi Shamsutdinov. O'zbekistonrasmiylari, qolaversa Vashingtondagi diplomatlar yuqoridagi fikrlarga o'zmunosabatini bildirishni, hukumat pozitsiyasini tushuntirishni lozim topmaydi. Andijon voqealari ekstremistik xuruj, konstitutsion tuzumni to'ntarish harakatideya ta'riflanadi. "Bolalarnipaxtazorlarga majburan olib chiqishdan tortib, qamoqxonalardagi ahvol, siyosiymahbuslar, xavfsizlik, Afg'onistondagi vaziyat, iqtisodiy taraqqiyot,barchasini nazarda tutgan holda ish yuritishga harakat qilamiz",- deydi Xushek. KongressdaO'zbekiston har kuni ham tilga olinavermaydi. Olinganida ham bir o'zbek ayoliko'ziga yosh bilan Amerika arboblariga vatanidagi ahvolni tushuntirib, yordam so'raganiga shu paytgachaguvoh bo'lmaganmiz. "O'shaAndijondagi to'kilgan qonlarni, xunrezliklarga qarshi chiqqani uchun, adolatniqalamiga olganligi uchun, hozirgi kunda dunyoning eng dahshatli turmasidaqiynoqlarga solinayotgan shoir Yusuf Jumayevning ayoli bo'laman. Shu qo'llaringbilan she'rlar yozdingmi deb uning qo'llarini urishib, ezib tashlashgan,tirnoqlarini qo'porishgan, ko'pqiynoqlarga solinayapti. Bu qiynoqlar O'zbekistonda qachon to'xtatiladi?"- deya nidolar qildi Gulnora Oltiyeva. Uning turmusho'r'tog'i Yusuf Juma hukumatga qarshi ig'vo ko'tarib, rahbariyatni haqoratlaganlikdaaybdor deb topilib, besh yilga kesilgan. Shoir hozirda Jasliq qamoqxonasidao'tiribdi. Oilasi esa yaqinda Amerikadan boshpana olgan.