Suvchechakni yengib, tibbiy inqilob qilgan olim
Amerikalik olim Donald Xenderson suvchechak va boshqa ko'plab yuqumli kasalliklarga qarshi kurash uslublarini ishlab chiqqan.
Xenderson ishlab chiqqan strategiyao’sha davrdan beri yuqumli kasalliklarga qarshi kurash va epidemiyalar oldiniolish uchun asos sifatida xizmat qilmoqda. 2001yilda AQShda kuydirgi kasalligi tarqala boshladi. Virus kukun ko’rinishida konvertlargasolinib, hatto Kongress idoralariga yuborilganedi. Oqibatda 5 kishi o’lgan, 10 dan ziyodi kasalxonaga tushgan. Virus tahdidisabab bir necha muassasalar yopib qo’yilgan. Rasmiylaryana doktor Xendersonga murojaat qilib, vaziyatni o’nglash uchun va biologikhujumga tayyor turish uchun tezkor guruh tuzishni so’ragan. "Bio-xavfsizlikkeng qamrovli tushuncha. U virusli poroshokni olib kelayotgan yoki tarqatayotganodamni qo’lga olish bilan cheklanmaydi. Tabiiy yo’l yoki sharoitdan kelibchiqib biz virus hujumiga, epidemiya qurshoviga tushib qolishimiz mumkin",- deydi Xenderson. Kasallikni izchil tekshirib chiqqan tadqiqotchi ish faoliyatini Atlantadagi Epidemiologiya markazidan boshladi. 1967 yilda uJahon Sog’liqni Saqlash Tashkilotiga o’tadi. Olimhaqida hujjatli film ham olingan. Suvchechakbilan hastalanganlarning uchdan bir qismi vafot etganiga qaramay Xendersonchekinmadi. U arzon, biroq ish beradigan ignalarni kashf qilib, vaksina aynankasallik o’chog’iga yetib borishini ta’minladi. Turli mamlakatlardan bemorlarniqidirib ularni vaksinalash o’rniga, kichik tadqiqot guruhi tuzib, kasalliknidavolash strategiyasi ustida bosh qotirdi va dasturamal tadbiq etdi. Xendersontadqiqotni davom ettirish uchun ishonchli odamlarni topdi. Biroq suv toshqiniavj olgan va konflikt zonalarida emlash juda murakkab ishdir. Engkatta missiya, deydi Xenderson, 1977 yilda Hindistonda amalga oshirilgan. Kattajamoa jalb qilinadi. O’shanda mamlakat aholisi 700 million kishi edi. "Mamlakatninguchdan bir qismini kuzatganimizdan so’ng, ishlarimiz jadallashdi. 10 kun ichida90 foiz xonadonni tekshiruvdan o’tkazishga muvaffaq bo’ldik",- deydi olim. 1980yilga borib Jahon Sog’liqni Saqlash Tashkiloti suvchechak epidemiyasi tugatilganinie’lon qildi. Oradan 20 yil o’tib, virus qaytalab qoladi degan xavotirXendersonni maxsus Epidemiya markazi ochishga chorladi. "Kasalliksabablarini tezda aniqlab, ilmiy izlanishlarni yo’lga qo’yib, virusga qarshivaksina topish har bir jamiyatda murakkab va muhim jarayon",- deydi olim. 2002yilda Xenderson suvchechak virusi qaytsa, AQSh aholisining 75 foizi xavf ostidaqoladi deya bayonot bergan. Sabab xalq bu kasallikka qarshi so’nggi bor 1972yilda emlangan edi. "Bizo’ta tezkor choralar ko’rdik. Bizga vaksina suv va havodek zarur ekaninianiqlab, 5 yillik plan tuzib, 200 million dozaga yetadigan vaksinalarni yaratishgabel bog’ladik. Ishni bir yarim yilda bitirdik",- deydi u. Haqiqiyshifokor uchun inson hayoti hamma narsadan ustun, deydi Xenderson. Ilm vamehnat ko’plab balolarni yengishga qodir.