Rossiya va Xitoy Markaziy Osiyoda ustunlik uchun kurashmoqda
Shanxay Hamkorlik Tashkilotining muhim a'zolari sanalmish bu kki davlatni birlashtiruvchi omil shuki, ular mintaqada AQSh ta'sirini che
Rossiya va Xitoy Markaziy Osiyo bilan siyosiy-iqtisodiy vamadaniy rishtalarni kuchaytirmoqda. Shanxay Hamkorlik Tashkilotining muhima’zolari sanalmish bu kki davlatni hamjihatlikka chorlovchi omil shuki, ularmintaqada AQSh ta’sirini cheklashga intiladi. Ammo ularning hech biritashabbusni boshqasiga berib qo’yishni istamaydi. Shanxay Hamkorlik Tashkiloti 1995 yili tuzilgan bo’lib,O’zbekiston unga qo’shilmasidan oldin Shanxay Beshligi deb nomlanardi. Rossiya va Xitoydan tashqari tashkilotga ularga chegaradosh Qozog’iston,Qirg’iziston va Tojikiston ham kiradi. Chegara masalalarini muhokama qiluvchi tashkilotga O’zbekiston qo’shilgachmaqsad-vazifalariga o’zgarishlar kiritilgan. Kaliforniya shtatidagi Monterrey xalqaro izlanishlarinstituti xodimi Jing-dong Yuanning aytishicha, tashkilot a’zolari uchyo’nalish bo’yicha ishlashga kelishib olgan: xalqaro terrorizm, diniyekstremizm va etnik separatism. Londonda asoslangan Yevropa islohoti markazi vakili Bobo Loning aytishicha,Xitoy tashkilot yordamida Markaziy Osiyoga ta’sirini kuchaytirmoqchi. ”Xitoy Shanxay Hamkorlik Tashkiloti doirasida ikki tomonlama aloqalarda uddalayolmaydigan ishlarni amalga oshirmoqda. Xitoy bilan birga-bir aloqa MarkaziyOsiyo davlatlarini cho’chitib qo’yishi mumkin, ammo tashkilot doirasida Xitoybilan hamkorlik ularni bezovta qilmaydi”, - deydi mutaxassis. Tashkilotning yana bir a’zosi Rossiya o’zini mintaqada hukmron deb bilsa-da,Xitoy bilan mojaroga hozircha bormagan. Kolumbiya universiteti professori Robert Legvoldning aytishicha, Xitoyiqtisodiyoti kuchayib borar ekan, Rossiya buni his qilmay iloji yo’q. Xitoyningmintaqadagi iqtisodiy ta’siri Rossiyani bezovta qilmoqda, deydi Legvold. Ikkala davlatni hamjihatlikka chorlovchi omil shuki, ular Markaziy Osiyoda AQShta’sirini cheklashga intiladi. Ammo shu bilan birga ularning hech biritashabbusni boshqasiga berib qo’yishni istamaydi. ”Amerikadan keyin jahon tartibi qanday bo’lishi kerak? Markaziy Osiyomaqomichi?” - deb so’raydi Yevropa islohoti markazi mutaxassisi Bobo Lo. Rossiya Sovet davridagi vaziyatga qaytishni istaydiyu, yangi Sovet Ittifoqibo’lish salohiyati yo’q. Rossiya tarixiy va strategik tomondan o’zinimintaqadagi asosiy kuch deb biladi. Xitoy ham o’zini mintaqaga da’vogar debhisoblab, siyosiy, iqtisodiy va xavfsizlik siyosatini faollashtirmoqda. Ko’pjihatdan bu ikki davlat bir-biriga bevosita raqobatchidir, deydi Bobo Lo. Aksariyat tahlilchilar nazarida Moskva va Pekin o’rtasida Markaziy Osiyo uchunraqobat yaqin kelajakda keskin tus olishi mumkin. Buning esa Shanxay HamkorlikTashkiloti kelajagi va jahondagi o’rniga ham ta’sir qilishi aytilmoqda.