Huquq himoyachilarining oxirgi umidi - xalqaro hamjamiyat
O'zbekiston AQShni inson huquqlari bahonasida uning ichki siyosatiga aralashayotganlikda ayblamoqda. Tanqidchilar fikricha esa hukumat
Hukumat doirasidagi ayrim ekspertlar AQShni inson huquqlari bahonasida davlatlar ichki ishlariga aralashayotganlikda ayblamoqda. Kuzatuvchilar nazarida, mintaqa davlatlari ichida aynan O`zbekiston inson huquqlari bilan bog’liq vaziyatni shunday baholamoqda. Hukumat, deydi huquq himoyachilari, huquq ahvolini yaxshilash borasidagi har qanday yordamni ichki ishga aralashish sifatida baholamoqda. Mintaqaviy siyosat jamg`armasi eksperti Bektosh Berdiyev mahalliy jurnalistlarga bergan intervyusida AQShni inson huquqlarini himoyalash bahonasida davlatlarning ichki ishlariga aralashayotganlikda ayblagan. Ekspert fikricha, bu – suveren davlatlarning ichki ishlariga qo`pol tarzda aralashuv sifatida namoyon bo`lmoqda. AQSh huquq himoyachilariga yordam ko`rsatish maqsadida tasarrufida 1 million dollarga yaqin mablag’ bo’lgan Jamg`arma tashkil etgani va uning faoliyati Davlat departamenti tomonidan boshqarilishi aytiladi. Huquq himoyachilari ta’biricha, AQSh Davlat departamenti tomonidan inson huquqlari bilan bo`gliq vaziyatning yana bir bor ta`kidlab o`tilishi O`zbekiston hukumatining tashvishiga sabab bo`lgan. “Mazlum” inson huquqlari tashkiloti rahbari A`zam Turg`unovning aytishicha, bu tashvish AQSh Davlat kotibasi Kondoliza Raysning bayonoti, ehg yaxshi inson huquqlari himoyachilarini mukofotlash uchun, demokratiyaning rivojlanishi uchun mablag’ ajratilgani haqidagi xabarlar bilan bo`g`liq. “Barcha diktator davlatlar kabi bu O`zbekiston hukumatini ham xavotirga solib qo`ygan. Bularni xavotirga tushgani o’sha demokratik kuchlarga qayerdandir ko`proq yordam kelsa, bu bilan hukumatga qandaydir qarshilik kuchayishi mumkin bo`ladi. Men aytmoqchi emasman, qurolli qarshilik deb, demokratik tamoyillarni rivojlantirishdagi faoliyat kuchayib ketish mumkin. Mamlakatning ichki ishiga aralashib, bu o`ringa bu nomzod qo`y deyilayotgani yo’q”, - deydi A`zam Turg`unov. Azam Turg`unov yaqinda Qir`gizistondan qaytayotib aeroportda O`zbekiston xavfsizlik organlari tomonidan ushlab qolingan huquq himoyachisi Umida Niyozovani misol tariqasida keltiradi. “Hozir demokratik davlatlar, obro`li tashkilot himoya qilmas ekan, O`zbekistonda kim uni himoya qilishi mumkin? Sudlarmi, huquq tartibot organlari Umidani himoya qilib chiqadi deb o`ylaysizmi? Hech kim bunga qo`l urmaydi, demakki bunga chetdan yordam munosabat bildirilishi kerak, bu ichki ishlarga aralashish emas-ku”. Aeroportdagi tekshiruvlar natijasida Umida Niyozovaga tegishli kompyuter musodara qilingan va hozirda uning o`ziga nisbatan aksilkonstitutsiyaviy harakat yuzasidan tergov ishlari qo`zg`atilayotgani haqida ma’lumotlar bor. Ayrim kuzatuvchilar fikriga ko`ra, O`zbekistonda huquq himoyachilari faoliyati deyarli cheklab bo`lingan, ko`plari hibsga oligan, ko`plab inson huquqlari himoyachilari, nodavlat tashkilotlar mamlakatdan chiqarib yuborilgan. O`zbekiston va AQSh o`rtasida inson huquqlari bilan bo`gliq hamkorliklar to`xtagan. Bunday vaziyatda mintaqada aynan O`zbekiston tomoni ichki ishlarga aralashmaslik haqida tashvish bildirayotgani ayrim kuzatuvchilar nazarida O`zbekiston hukumatining demokratik kuchlar faollashuvidan cho`chishi bilan bog`liq. Kuzatuvchi Baxtiyor Isabek mulohazalariga ko`ra, AQShni ichki ishlarga aralashishda ayblash tendensiyasi Rossiya bilan aloqalar yaqinlashgach boshlangan, biroq Turkmanistondagi voqealar tufayli bu yana kun tartibiga chiqqan. “Lekin mantiq degan narsa bo`lmayapti. Deylik, Turkmanistonga AQSh yordan berayotgan ekan, endi Rossiya O`zbekistonga to`gridan-to`gri ham siyosiy, ham iqtisodiy jihatdan aralashayaptiku. Unda umuman aralashish degan narsani to`xtatish kerak”, - deydi Isabek. Huquq himoyachisi A`zam Turg`unovning so’zlariga ko`ra, inson huquqlarini ta’minlashdan manfaatdor har qanday hukumat bu boradagi ko`makdan xursand bo`lishi lozim edi. “Inson huquqlarini faqat O`zbekistonning ichki ishi deb qarash noto`g`ri, hatto bu to`g`rida prezident, hukumat tomonidan imzolangan hujjatlar bor. Nega endi bunga qarshilik qilishayapti? Hukumat o`zi kirib qolgan “tupik”dan chiqolmayotganidan tashqari, boshqalarni bunga aybdor qilib ko`rsatayapti”, - deydi huquq himoyachisi A`zam Turg`unov. O`zbekiston inson huquqlari, jumladan, huquq himoyachilariga nisbatan keskin bosim boshlagan mamlakatlardan biri sifatida qayd etib kelinmoqda. Huquq himoyachilarining so’zlariga qaraganda, bunga faqatgina hukumatga ta’sir ko`rsata olish qudratiga ega xalqaro tashkilotlar va davlatlar barham berishi mumkin.