Qirg’iziston tillasi, turizmi, suv zaxiralari va AQSh sarmoyasiga tayanib oyoqqa turishi mumkin
Qirg’iz-Shimoliy Amerika savdo kengashi raisi Mark Deyvid Miller nazarida siyosiy beqarorlik tashqi va ichki sarmoyadorni qochirmoqda.
Jamg’arma kelasi yil ahvol biroz yaxshilanadi, deb bashorat qilsa-da, boshqalar bu fikrdan yiroq. Qirg’iziston bilan yaxshi tanish mutaxassis, Qirg’iz-Shimoliy Amerika savdo kengashi raisi Mark Deyvid Miller AQSh ko’proq sarmoya kiritishi kerak deydi. Bu yili siyosiy to’ntarish va janubda etnik qirg’inni boshdan kechirgan bu mitti jamiyat parlament boshqaruvi tizimiga o’tmoqda. Koalitsion hukumat tuzish jarayoni oson kechmayapti. Yangi rahbariyat qanday siyosat yuritishi, qanday iqtisodiy islohotlar o’tkazishi qorong’u. Xalqaro Valyuta Jamg’armasi hisobotiga ko’ra, Qirg’izistonda o’sish sust – 3,5 foiz atrofida. Qirg’iz-Shimoliy Amerika Savdo Kengashi rahbari Mark Deyvid Miller shu yoz O’sh va Jalol-Obod viloyatlarida minglab xonadon va muhim ob’yektlar barbod bo’lgani, tirikchilik butunlay orqaga ketgani haqida gapiradi. “Yangi hukumat soliq, sarmoya borasida qanaqa siyosat yuritadi? Bu noaniq. Mulkka egalik masalasi-chi?”- deya so’raydi Mark Deyvid Miller. O’tgan yilning noyabrida Belarus, Qozog’iston va Rossiya yagona boj ittifoqi tuzishga kelishib olgan, bitim shu yilning yanvarida kuchga kirgan edi. Hujjatga ko’ra, iqtisodiy ittifoq 2012 yilga borib tugal shakllanishi kerak. Bu bilan Qozog’iston Rossiyaning bepoyon bozoriga erkin kirishi, ishchi kuchi va kapital bemalol harakat qilishi mumkin bo’ladi. Lekin, deydi Mark Deyvid Miller, bu kelishuv Qirg’izistonga ziyon qilishi ehtimoldan xoli emas. “Qirg’iziston va Qozog’istonni Xitoydan keluvchi tranzit savdo yo’llari bog’lab turadi”, - deydi Mark Deyvid Miller. Bu yo’llar orqali Xitoy MDHning boshqa davlatlariga mol jo’natadi. Yangi boj ittifoqi natijasida Qozog’iston-Qirg’iziston chegarasidan o’tish qiyinlashishi aytiladi. Bu esa Qirg’iziston hamyonini teshadi. Bu davlat iqtisodiyotini tirab turgan yana bir omil “Manas” tranzit bazasidir. Qo’shma Shtatlar Afg’onistonga askar va yuk jo’natishda mana shu bazadan foydalanib keladi. Deylik, shu yilning mart oyida markaz orqali NATOning 50 ming zobiti olib o’tilgan. AQSh bu xizmat uchun, ya’ni iajara uchun Qirg’izistonga har yili 60 million dollar haq to’laydi. Qo’shma Shtatlar rejasi shuki, 2014 yilda qo’shinlar Afg’onistonni butunlay tark etadi. Mutaxassis Qirg’iziston iqtisodiyotiga turtki berishi mumkin bo’lgan manbalar qatorida oltin zaxiralari va turizm sohasini tilga olib, Afg’onistonda AQSh qo’shinlari uchun qurilish, ofis jihozlari, yegulik va ust-bosh sotishni maslahat beradi. “Qirg’iziston qo’shni Qozog’iston, qolaversa, Pokiston, Xitoy va Afg’onistonga energiya eksport qilish salohiyatiga ega”, - deydi u. Rasmiy Bishkek Vashingtondan ko’proq sarmoya so’rab keladi. Hozircha AQSh Qirg’izistonning konchilik sohasiga investitsiya kiritayotgani ma’lum. Janob Miller “Qirg’iziston va Qo’shma Shtatlar o’rtasida masofa katta, buning ustiga tomonlar hali bir-birini yaxshi bilmaydi”, - deydi. Nasiba Tohir "Amerika Ovozi" O'zbek xizmatida 2006-yildan beri ishlab keladi. Boshlovchi, prodyuser, muharrir, teleoperator.