Amerika yarim asrlik senatori Ted Kennedi bilan vidolashdi
77 yoshli Kennedini miya raki hayotdan olib ketdi. Kennedi siyosatga qadam qo’yganida fundamental huquqlar ta’minlanishi uchun kurash b
Amerika yaqinda atoqli farzandi va buyuk bir arbobi Ted (Edvard) Kennedidan ayrildi. AQSh zamonaviy tarixini Kennedilarsiz tasavvur qilish qiyin. Massachyusetts shtatidan chiqqan bu yirik oila vakillari Oq Uydan tortib vazirliklargacha, Kongressdan tortib mahalliy hokimiyatlargacha qudratli lavozimlarni egallab kelgan va bugun ham bu jamiyat hayotida muhim rol o'ynab keladi. Ted Kennedi anchadan beri kasal, biroq omma nazaridan tushmay kelayotgan senator edi. Uning o'limidan tabiiyki ko'plab amerikalik qayg'uda. Amerikadamotam marosimlari bir necha kun davom etadi, ayniqsa agar marhumtaniqli shaxs bo’lsa. Kennedilar esa AQShning eng mashhur oilasi. Senatorningtobuti Bostondagi Jon Kennedi prezidentligi kutubxonasi va muzeyidaikki kun turdi. Marhumni o’n minglab odamlar ziyorat qildi. Turlishtatlar va davlatlardan kelgan mehmonlar. Senatorni oddiy qilib Teddideb chaqirishar edi. “Teddi Kennedini juda hurmat qilaman. Umen uchun bir qahramon. Hech kimga yomonlikni ravo ko’rmagan odamedi”,- deydi ta'ziya bildirishga kelgan amerikaliklardan biri. Mehmonlarni Kennedi sulolasi a’zolari va marhumning ayoli Viktoriya Regge shaxsan kutib oldi, ular bilan muloqot qildi. Ted Kennedi 77 yoshida rakni yenga olmasligini bilar, o’limi yaqin ekanini his qilar edi. Akalarisobiq prezident Jon Kennedi 1963 yilda, Robert Kennedi esa 1969 yildanafrat o’qidan o’lgan. “Ular uchun yashayapman”,- der edi Ted Kennedi. Uning yosh yelkasiga og’ir yuk yuklangan edi. Akalariningoilasiga g’amxo’rlik qilishdan tortib, ularning siyosiy armonlariniro’yobga chiqarishdek buyuk vazifa. U 1962 yildan beri Senatda edi. Kongressdauzoq yillar u bilan yonma-yon faoliyat ko’rsatgan, hozirdavitse-prezident Jo Bayden Ted Kennedining o’rnini bosish juda qiyinbo’ladi deydi. “Ted Kennedi hech qachon men demas edi, biz der edi. U qadar fidoiy inson juda kam”,- deydi Bayden. Respublikachi senator Jon Makkeyn marhum bilan mafkuraviy jihatdan kelishmasa-da, amalda til topishgan. “Odamlarnibirlashtiradigan sabablar bir dunyo. Ted Kennedi men uchun eng ma’quldemokrat edi. U so’ziga sodiq edi. U siyosat nimaga qodir ekanini,qonun va qarorlar qudratini, ularning ta’sirini tushunar, o’lchay olaredi",- deydi Makkeyn. Ted Kennedining hayoti ochiqdasturxon edi, deydi u. Senator oshkora yashar, oshkora ishlar edi.Xatolarini tan olar bilardi. “Amakim butun diqqatinisiyosiy va ijtimoiy kuchga ega bo’lmagan insonlarga qaratgan. Yo’qsillarga qaramagan jamiyat farovonlikka erisha olmaydi derdi.Qashshoqlikka qarshi kurash hayotiy maqsadi edi”,- deydi Jozef Kennedi,Robert Kennedining o'g'li. “Amerikani bu insonsiztasavvur qilish qiyin. Kennedi bu jamiyatning taraqqiy etishida behisobhissa qo’shgan fidoiy bir inson edi”,- deydi motamga kelganlardan biri. “Kennedi sog’liqni saqlash sohasini rivojlantirish uchun, harbir inson zarur muolaja olishi uchun ter to’kkan siyosatchi. Ko’plabdavlatlarda bu katta muammo, jumladan Amerikada ham. U buyuk shaxsedi”,- deydi yana bir amerikalik. “Vashingtonni, Amerikasiyosatini Ted Kennedisiz tasavvur qilish qiyin”,- deydi Kongressdauning qo'li ostida ishlagan xodimlardan biri. “Shuhratimizva qudratimiz shundaki, biz hammaning dardini tinglaymiz”,- degan edisenator Ted Kennedi o'zining ilk nutqlaridan birida. Kennedi,AQSh tarixida eng uzoq xizmat qilgan senatorlardan biri, haq-huquq vaqonun barcha uchun bir, der edi. Ana shu shior ostida u yuzlabtashabbuslar bilan chiqqan. Uning biografiyasini yozgan Adam Klaymer Kennedi gumanist edi deydi. “Amerikadakambag’al yoki yordamga muhtoj keksalarga ovqat yetkazadigantashkilotlar bor. Bu g’oyani Ted Kennedi tanishtirgan. Ko’plabmahallalarda salomatlik markazlari mavjud. Bu ham Kennedining ishi.Harbiy xizmatni ko’ngilli qilgan siyosatchi ham bu Kennedi. Nogironlarhuquqlari hurmat qilinishini ta’minlagan odam ham bu Kennedi”. JonKennedi otib o’ldirilgach, u ulgurmagan ko’plab ishlarni amalgaoshirgan inson ham bu Ted Kennedi. “Irqiy tenglik akam uchun armonbo’lib qoldi, bu kunlarni ko’rmadi u”, der edi. Yillar o’tib, vaziyatyaxshilandi. Kennedi uchun ichki siyosat, xalq talabiniqondirish, maishiy xizmatlarni yaxshilash, ta’lim va sog’liqni saqlashtizimini mustahkamlash – eng dolzarb masalalar bo’lgan. Og’irxastaliklarga qarshi kurashni kuchaytirish, bemorlar huquqini himoyaqilish - uning uchun oliy maqsadlar edi. AQSh Nogironlar Uyushmasi Ted Kennedi olg’a surgan qonunlardan biri mahsuli. Tashkilot rahbari Endryu Imparato deydiki: “SenatorKennedi nogironlik haq-huquqdan ayrilish degani emas, der edi.Ishlayman, eplayman degan odamga imkoniyat berilishi shart deb chiqqan.Uning undovi bilan nogironlar uchun maxsus korxonalar, majruh bolalaruchun maxsus maktablar ochilgan va bu insonlar uchun zarurshart-sharoit yaratilgan”. AQSh Senati tarixini yaqindano’rgangan Donald Richi fikricha Kennedi kuchli siyosatdon edi. Ufikrini nafaqat tushuntira bilar, balki sizni unga ishontira ham olaredi. Hatto siyosiy raqiblari ham o’zi bilmagan holda Kennediga xo’p debyuborar edi. “Kennedi raqib partiya a’zolari, respublikachilarbilan hamjihatlikda ishlay olgan kamyob demokratlardan biri. U ularbilan gap talashmas edi. O’z pozitsiyasini tushuntirib, “Qani sizdanima taklif bor, maqsad ezgu bo’lsa, birgalashib bu ishni bitiramiz”,der edi",- deydi Richi. Ted Kennedi ona shtati MassashyusettniAmerikaning eng kuchli qismlaridan biriga arbob. Uning o’rniga kimdirkeladi, ammo Kennedi bilan tenglashish qiyin. AQSh tarixidagi muhim birdavr o’z nihoyasiga yetgan ko’rinadi, lekin Demokratik partyiya a’zosiTed Sorensen fikricha: “Ted Kennedi Amerika taqdiri birkishi qo’lida emas va bunday bo’lmasligi ham kerak deb yashadi. U budunyodan o’tdi, ammo u boshlagan ishlarni davom ettira oladiganinsonlar ko’p. Kennedidan saboq olgan yetuk siyosatchilar bor”. “KennedilarAmerikaning yetakchi oilalaridan biri bo’lib kelgan va shunday bo’libqolishi muqarrar. Bu oila vatan uchun xizmat muqaddas burch deb biladiva bu yo’lda bir necha a’zolaridan ayrilgan. Qora kunlarni birdamlikdayenga olgan. Ted Kennedi ularni ushlab turgan, ularni mehr ulashganinson edi”,- deydi Sorensen. Ted Kennedi Barak Obamaningprezidentlikka saylanishini quvvatlagan va uni Amerika orzu qilganrahbar, yangi zamon vakili deb ta’riflagan. SenatorTed Kennedi Vashingtonga qo’shni Virjiniya shtatidagi Arlingtonumummamlakat qabristoniga, akalari Jon va Robert Kennedilar yotganmozorga dafn etildi. Motam marosimida so’zlagan prezident BarakObama Kennedini Amerikaning asl farzandi, mohir siyosatchi,qashshoqlikka qarshi kurash yetakchisi, jafokash inson deya atadi. Ted Kennedining tobuti u ulg’aygan Boston shahri va hayotiningasosiy qismini o’tkazgan Vashington ko’chalaridan olib o’tilar ekan,yuzlab ming odamlar uni abadiyatga kuzatdi. Dafn etishmarosimiga asosan uning oila a’zolari va yaqin do’stlari yig’ildi.Insonni ko’mish, umr yakun topganini tan olish yaqinlar uchun osonemas. Bostonda Kennedilar oilasi qatnaydigan katta katolikcherkovda o’tgan xotira marosimiga bir yarim ming odam to’plandi. Siyosiy, madaniy va diniy ma’raka. Marhumni Kennedilarpatriarxi deyishar edi. Murakkab va katta bir oilani yillar davomidabirlashtirib, tebratib turgan ota. Xotira marosimiga sobiqprezidentlar ham keldi. PrezidentObama Kennediga madh o’qir ekan, uni komillikka intilib yashagan inson,har bir kunini mehr-oqibatga bag’ishlagan, hayotni sevib yashaganamerikalik deya tilga oldi. "Bugun biz Roza va JozefKennedining kenja farzandi bilan vidolashyapmiz. Bu qudratli oilaAmerika o’tmishi va bugunining ajralmas qismi va shunday bo’lib qoladi. Edvard Kennedi Demokratik partiyaning suyangan tog’i edi. Senat arslonideb bekorga nom chiqarmagan. U mingdan oshiq qonunni bitgan, haq-huquqva adolat uchun kurashgan arbob”,- dedi Obama. 77 yoshliKennedini miya raki hayotdan olib ketdi. Kennedi siyosatga qadamqo’yganida fundamental huquqlar ta’minlanishi uchun kurash boshlagan vabutun faoliyatini shunga bag’ishladi. 50 yil bu borada tinimsiz terto’kkan senator. Ted Kennedini liberallarning liberalideyishar edi. Lekin u konservator respublikachilar bilan ko’p jihatdantil topisha olgan. Senatorning o’g’illari - Ted va PatrikKennedi, hozirda kongressmen, fikricha otasi har qanday insonni o’zigaishontira oladigan, so’zi bilan har qanday yurakni ilita oladigan noyobinson edi. Kennedining to’ng’ich o’g’li yoshligida suyak raki bilankurashgan. Senator Kennedining tobuti samolyotda Vashingtongaolib kelinib, Kapitoliy – AQSh Kongressi joylashgan azim imoratdaturdi... Minglab odamlar uni ziyorat qilishga keldi... Kapitoliy – TedKennedining yarim asrlik ishxonasi. Tobut Vashingtonko’chalari orqali Virjiniyaga, oxirgi manzilga olib borilar ekan, xuddibutun mamlakat janoza tutayotgandek tuyuldi. Odamlarning ko’zida yosh;ko’pchilikning tilida fotiha-duo... Kun botar ekan, Kennedilaroilasi – rafiqa, farzandlari, nabiralari va boshqa yaqinlari, qolaversasenatorning do’stlari uning ruhi uchun ibodat keltirib, marhum tobutiustida sukut saqladi. Ted Kennedining quvonch va tashvish, shodlik va g’am-anduhga to’la hayoti shu bilan o’z nihoyasini topdi.