Matbuot erkinligi - uzviy huquq, O'zbekistondagi vaziyatga sharh
“Jurnalistika sistematik ravishda nazorat qilinadi va hukumatga yoqmaydigan narsa yozgan jurnalist qilmishi uchun javob beradi".
Nyu-Yorkda asoslangan nazarida 10 davlat axborot vositalari va ularning xodimlarini tazyiqqa olishda birinchi o’rinda: Eritreya, Shimoliy Koreya, Suriya, Eron, Ekvatorial Gvineya, O’zbekiston, Birma, Saudiya Arabistoni, Kuba va Belarus. Bilish, erkin axborot olish – insonning uzviy huquqlaridan biri. Jurnalistlarni himoya qilish xalqaro qo’mitasi direktori Joel Saymonning (Joel Simon) bayon qilishicha, hukumatlar matbuot xodimlarini siquvga olishga shu qadar o’rganib ketganki, nomigagina qabul qilingan qonunlarni ro’kach qilib, o’z siyosatini oqlashda davom etaveradi. Konkret talablar va choralar haqida og’iz ochmaydi. Axborot vositalari erkinligi haqida so’ralganda rasmiylar shu paytgacha qancha qonun qabul qilingani-yu, mamlakatda qancha nashr, telekanal va radio borligini aytish bilan cheklanadi. Gap sonda emas, sifatda. Odamlar bu manbalardan nima olmoqda? Eritreyadan tortib, Saudiya Arabistonigacha, O’zbekistondan Shimoliy Koreyagacha, hammasi yopiq jamiyatlar, deya ta’riflaydi Joel Saymon. Hukumatlar buni qanchalik rad etmasin, oddiy xalqning o’ziga bu oydek ravshan. Chet el matbuotiga ishlaydigan jurnalistlar bosimga uchraydi, sudlanadi, qamaladi. Qamalmasa, vatanni tark etishga majbur bo’ladi, chunki ular uchun mamlakatda hamma eshiklar yopiq. O’zbekistonda tanqidiy material yozgan jurnalist odatda tuzumga qarshi harakat yoki jamoat tartibiga raxna solish degan ayblovlar bilan yuzlashadi. Bu insonlarga xalq dushmani degan tamg’a bosiladi. Hukumat senzura 2002-yildayoq rasman bekor qilinganini ta’kidlaydi, prezident Islom Karimov o’z murojaatlarida jurnalistlarni dadilroq bo’lishga, professional ishlashga undab keladi, lekin u boshliq tuzumga nisbatan qo’rqinch shu qadar kuchliki, jurnalist yangilik yoki muammoni bemalol yorita olmaydi, mutasaddilarni savolga tutishga haddi sig’maydi. Shu yilning 6-aprelida Toshkent shahar Yunusobod tuman sudi yosh jurnalist Yelena Bondarni milliy, irqiy, etnik, diniy nafrat uyg’otuvchi materiallar tayyorlaganlikda aybdor deb topib, unga 6 million 900 ming so’m jarima soldi. Yelena Bondar fergananews.com saytida ijtimoiy mavzudagi maqolalari bilan tanilgan, ya’ni jamiyatning turli qatlamlarini tubdan qiynab kelayotgan masalalarni yoritadi. “ Jurnalistika sistematik ravishda nazorat qilinadi va hukumatga yoqmaydigan narsa yozgan jurnalist qilmishi uchun javob beradi. Bu oddiy haqiqat. Bu sistematik va konkret repressiya", - deydi mutaxassis. "O’zgacha fikrlovchi odamlarga toqat yo’q. Bu taraqqiyot yo’lida katta to’siq. Xalqaro hamjamiyat buni ko’rib turibdi va unga ko’z yuma olmaydi. Boshqa davlatlar O’zbekiston hukumatiga muammoni eslatib turishi, vaziyatni o’zgartirishga undashi lozim. O’zbekiston rahbariyati xalqni bu erkinlikdan ayira olmaydi. Bu uzviy huquq”, - deydi Kristofer Voker. Navbahor Imamova - "Amerika Ovozi"ning yetakchi multimedia jurnalisti. turkumidagi teledasturlar muallifi. Ko'rsatuvlar taqdim etish bilan birga prodyuser, muxbir va muharrir. O'zbekistonda akkreditatsiyadan o'tgan yagona amerikalik jurnalist. "Amerika Ovozi"da 2002-yildan beri ishlaydi. Jurnalistik faoliyatini 1996-yilda O'zbekiston radiosining "Xalqaro hayot" redaksiyasida boshlagan. Jahon Tillar Universiteti Xalqaro jurnalistika fakultetida dars bergan. Ommaviy axborot vositalari bo'yicha bakalavrlikni Hindistonning Maysur Universitetidan , magistrlikni esa AQShning Bol Davlat Universitetidan olgan. Shuningdek, Garvard Universitetidan davlat boshqaruvi va liderlik bo'yicha magistrlik diplomiga ega. Jurnalistik va ilmiy materiallari qator xalqaro manbalarda chop etilgan. Amerikaning nufuzli universitetlari va tahlil markazlarida so'zlab, ma'ruzalar o'qib keladi. "Amerika Ovozi" oltin medali sohibi. Tashkilotda gender va jurnalistika bo'yicha kengash raisi. Toshkent viloyati Bo'stonliq tumani Qo'shqo'rg'on qishlog'ida ziyoli oilasida ulg'aygan.