Diniy erkinlik: AQSh komissiyasi uni qanday himoya qilmoqda, xususan O'zbekistonda? 
AQSh Xalqaro diniy erkinlik bo'yicha komissiyasi 20 yildan oshibdiki, AQSh nomidan dunyo bo'ylab e'tiqod va din bilan bog'liq huquqlarni targ'ib qiladi. Yaqinda uning vakillari O'zbekistondagi vaziyat bilan tanishib keldi. Muloqot qanday ketmoqda? 
VASHINGTON — Maenza xonim, biz har safar komissiya a'zolari bilan gaplashganimizda, missiya haqida so'raymiz. Umuman olganda bir xil narsa eshitamiz, lekin a'zolar ulardan nima kutilishini turlicha tushuntirishadi. Sizdan ham bir eshitaylik. AQSh tashqi siyosatida qanday rol o'ynaysiz? Missiyamiz aniq: dunyo bo'ylab diniy erkinlik qay darajada va qay ahvolda ekanini o'rganamiz va xulosaga asoslanib, Amerika hukumatiga tavsiyalar beramiz. Davlatlar orasidagi rishtalar va hamkorlik qay tusda ketayotgani, o'zaro manfaatlar va kelishuvlardan qat'i nazar diniy erkinlik masalasini oldinga qo'yamiz. Strategik, geosiyosiy omillardan qat'i nazar, demak? Ha, biz bor gapni aytamiz, ahvol qanday bo'lsa, shuni eslatib turamiz. Diniy erkinlik siz uchun oliy qadriyat va asosiy omil? Xuddi shunday. Hukumatlar diniy erkinlikni buzayotgani, unga to'siq qo'yayotgani uchun jazolanishi kerak, bu davlatlarning Amerika bilan oldi-berdisi qanday ekanidan qat'i nazar. Sizga o'xshagan komissiyalar boshqa davlatlarda ham bormi? Ishlaysizmi ular bilan? Yo'q, biz nohukumat tashkilotlar bilan ishlaymiz. Lekin zimmasiga aynan biznikiga o'xshagan vazifa yuklangan organlar yo'q. Yevropada ham yo'qmi hatto? Yevropa davlatlarida elchilar bor, maxsus vakillar. U bizda ham bor, Davlat departamentida. Ha, maxsus elchi Sem Braunbek. Uning faoliyati siznikidan nimasi bilan farq qiladi? Farqi shundaki, u bu masalaga davlatma-davlat aloqalarga asoslangan holda yondashadi. U ma'muriyatning odami. Siyosatni amalga oshirishda diniy erkinlik hisobga olinishini ta'minlaydi. Biz unga ham maslahat beramiz. Ko'rishib, gaplashib turamiz. Braunbek bir paytlar bizning komissiyamiz a'zosi bo'lgan. Siz Vashingtonda qonunchilar va mutasaddilar bilan ishlaysiz... Ha, brifinglar o'tkazib, ularni hozirgi paytda qay jamiyatda e'tiqod huquqlari qanchalik buzilayotgani, Amerika hukumati bu borada nima qila olishi mumkinligi, choralar va yordam xususida gaplashamiz. Yaqindan boshlabmaxsus ro'yxat bor. Unda diniy sababdan o'ldirilgan yoki nobud bo'lgan insonlar haqida axborot berib boramiz. Jamoatchilik ham bizga bu borada informatsiya berishi mumkin. Bilamiz, hisobotlaringiz keng o'qiladi, lekin tavsiyalarga har doim ham amal qilinmaydi. Afsuski, shunday, chunki qiyin. Tavsiyalaringiz amalga oshirilishi uchun nima qila olasiz? Qanday ta'sir vositalariga egasiz? Muloqot - eng muhim vosita. Bizdan ijobiy baho olishni istagan davlatlar bor, ular bilan ishlaymiz. Masalan, O'zbekiston hukumati. Ular alohida xavotirga molik davlat bo'lishni, e'tiqod erkinligi sistematik toptaladigan jamiyat sifatida qaralishni istamaydi. Lekin Shimoliy Koreya singari davlatlar ham bor. Ular vaziyatni tuzatishni xohlamaydi. Aksincha, bizdan past baho olgani bilan maqtanadi. Biz hukumatimizga ularga nisbatan chora ko'ring, deymiz. Rossiyada, masalan, kim diniy huquqlarni buzayotgan bo'lsa yoki bu muammolarga ko'z yumayotgan bo'lsa, sanksiya qo'yishni tavsiya qilamiz. E'tiqod erkinligi tomon yo'l ochmayotgan davlatlarning Amerika bilan hamkorligi cheklanadi. Komissiyadan tez-tez maslahat so'rab turishadimi? Aynan kim? Doimiy ravishda. Davlat departamenti, Mudofaa vazirligi va boshqa organlar bilan muntazam muloqotdamiz. Hisobotlaringiz chiqishidan oldin ularni Amerika hukumati a'zolari ko'radimi? Bilasizmi, biz ularga ayrim qismlarini ko'rsatib, qo'shimcha ma'lumotlar so'rashimiz, ularning pozitsiyasi haqida savollar berishimiz mumkin. Lekin hisobotlarga ular qo'l tekkiza olmaydi. Biz mustaqilmiz. Ma'lumotlar, xulosalar, tavsiyalar - barchasi faqat komissiyaniki. Sentabr oyida O'zbekistonda bo'ldingiz. Shunday. Uchrashuvlar samarali kechgani haqida eshitdik. To'g'ri. O'zbekistonda bugun ahvol qanday? Umuman olganda, vaziyat ancha yaxshilandi, deb hisobot berdingiz. Hukumat ham shunday deydi. Lekin siyosatda salmoqli o'zgarish bo'ldimi? Amerika hukumati nazarida, bo'lgan. Lekin ular, yuqorida qayd etganimizdek, boshqa manfaatlarni ham hisobga olgan holda shunday xulosa qiladi. Shunday. Bilasiz, o'tgan davrda shunday bosqich bo'ldiki, unda O'zbekiston hukumati BMTning diniy erkinliklar bo'yicha maxsus vakili Ahmad Sharif bilan yaqindan ishlab, birga yangicha yondashuv, reja tuzib chiqdi. Buni ko'rgan Davlat departamenti O'zbekistonni qora ro'yxatdan olishga qaror qildi. Respublika bu ro'yxatda turishi kerak deb biz tavsiya qilgan edik. Biz O'zbekistonda vaziyat yaxshilandi deyish uchun real asos topolmaganimizdan shoshmadik. Biz O'zbekistonda ahvol sal yaxshilandi, deya uning maqomini o'zgartirishni maslahat berdik. Ochig'i, biz O'zbekiston bu ro'yxatdan umuman chiqib ketishini istaymiz. Biroq buning uchun yetarlicha o'zgarish qilinishi kerak va ular hali bo'lmadi. Diniy erkinlik kengaysa, O'zbekiston bundan faqat manfaat ko'radi, ayniqsa iqtisodiy. Biz shunday deb hisoblaymiz. 1998-yilda qabul qilingan qonun o'zgarishi kerak. O'zgarmas ekan, O'zbekistonda e'tiqod erkinligi bor, deya olmaymiz. Kimlar bilan bu borada gaplashdingiz Toshkentda? Senator Safoyev va boshqalar bilan. Safoyevning roli va xizmati muhim va uni qadrlaymiz. Diniy idora vakillari va ulamolar bilan ham muloqot qildik. Diniy tashkilotlar va guruhlarning ro'yxatdan o'tishi O'zbekistonda nihoyatda qiyin. Adliya vazirligi, Ombudsman idorasi va Muftiy hamda uning boshqaruvidagi idora bilan gaplashdik. Farg'ona viloyatida bo'ldik. Mahalliy sharoit bilan tanishdik. Bundan juda mamnunmiz va O'zbekiston ochilayotganini ijobiy baholaymiz. Biroq diniy erkinlik bo'yicha ildamroq harakat qilish kerak. Dastur va rejalar qog'ozda qolib ketmoqda. Hukumat dinga nisbatan siyosatiga yaqinda bir oz aniqlik kiritgandek. Hijobga qarshi ekanini ochiq bildirdi. Hijob emas, ro'molga ruxsat beramiz, deyishdi. Ha, borganimizda hijob degan so'zni eshitmadim. O'zbekiston hukumati hijob yoki soqolga qarshi qonunlar yo'q, ularni man etmaganmiz, deb kelar edi. Lekin mana yaqindan beri Musulmonlar idorasi ham, Prezident Mirziyoyev ham hijob O'zbekistonga xos kiyim emas, O'zbekiston ayollari ro'mol o'raydi, bunga qarshilik yo'q, deya ta'kidlamoqda. Diniy erkinlik haqida gap ketganda, bahslar asosan bosh o'rash va soqol qo'yish singari omillar atrofida aylanadi. Siz O'zbekiston hukumati bilan bu borada qanchalik gaplashasiz? Biz hijobga qarshilik haqida o'z noroziligimizni azaldan aytib kelamiz va bu borada ancha gaplashganmiz. Qizlarga hijob kiyib ilm dargohiga borishni man etish huquqni buzishdir. Soqol qo'yganlarga tazyiqlar haqida ham eshitib turamiz va yaqinda yuz bergan noxush hollardan keyin javobgarlarga nisbatan chora ko'rilibdi, deyishganida buni olqishladik. Keyin yana eshitdik, soqolni majburan oldirib tashlash hollari davom etayotgan ekan. Bu ishlar O'zbekiston o'zi uchun belgilab olgan yangi yo'ldan ketmayotganini anglatadi. O'zbekiston hukumati va mintaqadagi boshqa tuzumlar sizga asosan uch nazar bilan qaraydi. Biriga ko'ra, siz amerikacha pozitsiyani olg'a surasiz va bu davlatlarning tarixi, siyosiy-ijtimoiy kelib chiqishiga befarqsiz. Siz ularni tushunmay aql o'rgatasiz. Yana bir tanqid shuki, siz vaziyatni oq va qora ranglarda ko'rasiz. Tavsiyalaringiz mamlakatlardagi real tahdidlarni hisobga olmaydi. Uchinchi bir qarash shuki, siz aslida nasroniylar jamoasi bo'lib, asosiy maqsadingiz ularning qadriyatlari va manfaatlarini targ'ib qilishdir. Sizga ham bu borada aytishar. Nima deb javob berasiz? Asossiz, deymizInson Huquqlari Umumjahon Deklaratsiyasining 18-moddasi biz uchun hamma narsadan ustun. Asosiy tamoyil mana shu modda, ya'ni vijdon va e'tiqod erkinligi, umumbashariy. Biz hech bir davlatga borib, ularga bizga o'xshang, Amerikadek yo'l tuting, bizning bosh qomusimizdan o'rnak oling, demaymiz. Biz ularga xalqaro qonunlar va me'yorlarni eslatamiz. Masalan, O'zbekistonda diniy tashkilot sifatida ro'yxatdan o'tish uchun 11 bosqichdan o'tish kerak. Bu normal hol emas xalqaro maydonda. Bizga nasroniylar kengashi deb qaraydiganlarga kelsak, o'tgan bir-ikki yildagi faoliyatimizni kuzatsangiz, masalan, nasroniylar haqida deyarli hech narsa demaganmiz. Yaqin Sharqda nasroniylar hayoti xavf ostida qolganida albatta ogohlantirdik, xavotir bildirdik. Lekin bizning diqqatimiz Xitoyda uyg'urlar ezilayotganida, Myanmada rohinjalar azoblanayotganida. Bu musulmonlarning inson huquqlari oyoq osti qilinmoqda. Dunyoda huquqi eng toptalgan guruhlar. Markaziy Osiyoda biz asosan musulmonlar manfaati uchun gapirib kelamiz. Eronda bahaylarning huquqlari buzilayotganini kuzatamiz. Nasroniylar ogoh va faol ekani ma'lum, lekin bizning komissiyamiz aynan ularning foydasi uchun ishlaydi, deyish o'rinsiz. Unday emas. Faoliyatimiz aslida barchaning diniy huquqlarini himoya qilishga qaratilgan. Komissiyada musulmonlar ham bormi? Aynan hozir yo'q, lekin o'tmishda bo'lgan. Hozir hindu a'zo bor, buddist a'zo bor. Yahudiylar bo'lgan. Komissiyaga har qanday din vakili tayinlanishi mumkin. O'zbekistonda, xususan, rasmiylar orasida sizning komissiyangiz haqida turli qarashlar mavjud. Ular sizga nasroniy guruh deb qaraydi. Ular sizni noxolis taraf deb hisoblaydi. Sizni nasroniylikni, missionerlarni targ'ib qilayotgan tomon deb biladi. Masalan, sentabrda Toshkent viloyatidagi nasroniy jamoalar bilan uchrashganingizni ham ular shunday talqin qildi, ya'ni ular nazarida, siz nasroniylikni yoymoqchisiz. Biz musulmonlar bilan ko'proq uchrashdik. Asosiy vaqtimiz musulmonlar bilan o'tdi. Biz nasroniylar haqida gapirganimizda O'zbekistonda bu guruhlar ro'yxatdan o'tkazilsin, deya undaymiz. Missionerlikka kelsak, bu faqat nasroniylar bilan cheklanmaydi. Missionerlik, diniy targ'ibot, hamma e'tiqodlarga tegishli. Bu qonunga qarshi ish emas. Islom, masalan, keng targ'ib qilinadigan e'tiqod. Missionerlik haqida gap ketganda, barcha dinlar targ'iboti nazarda tutiladi. Faqat nasroniylik emas? Yo'q, barcha dinlar. Siz O'zbekiston rasmiylari bilan muloqotdasiz va bu muloqotlar haqida ko'proq bilishni istaymiz. Davlat Xavfsizlik Xizmati, bilamizki, nasroniy jamoalarni va boshqa guruhlarni o'ziga xos tahdid deb biladi, chunki bu to'dalar ular nazarida ijtimoiy-siyosiy beqarorlikka yetaklashi mumkin. Ular asosan musulmonlardan iborat jamiyatga yod odatlar, fikr va g'oyalarni olib kirmoqda, deyishadi. Siz bunday xavotirlar yangraganda, nima deysiz? Bilasizmi, ko'plab jamiyatlarda biz ozchilikdagi guruhlardan xavotirdamiz, chunki hukumat ularni ezayotgan bo'ladi. O'zbekistonda esa, va umuman Markaziy Osiyoda, ko'pchilik bilan bog'liq muammolar talay. Biz bu mintaqada asosan musulmonlarga bosimdan xavotirdamiz. Hukumatlar bilan gaplashganimizda ularga asosan shu haqda aytamiz. Afg'oniston bilan chegaradosh ekanliklarini eslatishadi. Ekstremizm xavotiri yangraydi. Mutaassiblikning oldini olishga harakat qilishayotganini aytishadi. Lekin diniy erkinlik ekstremizmga yetaklamaydi. Ekstremizmning ildizi buning aksiga borib taqaladi, ya'ni odamlarning e'tiqodini ezish va kuchli bosim bilan yashirin faoliyatlarga majburlash. O'zbekistonda bizga hech kim, xususan rasmiylar va taqvodorlar ozchilikdagi guruhlardan nolimadi. O'zbekistonda etnik va diniy ziddiyatlarni kuzatmaymiz. O'zbekiston tolerant muhit, sizningcha? Shunday va shu bois ham ayrim nasroniy guruhlarni, jumladan "Iyegova shohidlari"ni ro'yxatga olishdan qo'rqmaslik kerak. Ular tahdid emas. Lekin rasmiylar bu guruhlar kengayib bormoqda va bu xavfli, deyishsa-chi? Nasroniylikka kirganlar g'alati odamlar, atrofdagilar ulardan qo'rqa boshlaydi, xavotirga tushadi; mahallalarda o'ziga xos vahima bor ulardan, degan gaplarni ham eshitamiz. Bizning nazarimizda bu asossiz xavotir. Hukumatdan biz bu borada eshitmadik. Bir narsaga urg'u bermoqchiman - taqvodor fuqarolar, qay dinda bo'lmasin, namunali fuqarolar bo'ladi. Axloqli, qonunlarni e'zozlaydigan, jamiyat uchun qayg'uradigan. Dindorlarni ezish, taqvodor bo'lgani uchun kimdandir qo'rqish va unga tazyiq o'tkazish hech bir jamiyatda hech qachon yaxshilikka yetaklamagan. Siz, ya'ni sizning komissiyangiz diniy erkinlik himoyachisimi yoki diniy targ'ibotchi? Bularning orasidagi farqni qanday tushunasiz va chegara siz uchun qayerda? Biz biror dinni boshqalaridan ustun qo'ymaymiz. E'tiqod erkinligi - uzviy, umumbashariy huquq. Inson xohlagan dinga ishonishga va ishonmaslikka haqli. Xohlasa, dindor bo'lsin, xohlamasa bo'lmasin. Uni buning uchun jazolay olmaysiz yoki eza olmaysiz. Siz hukumatdan tashqari no-hukumat doiralar bilan muloqotdasiz, shuningdek, diniy doiralar bilan. Ha, shunday, hamma bilan. Ularga nisbatan ishonchingiz nimaga asoslanadi? Kim siz uchun ishonchli manba? Biz hammani eshitamiz. Ma'lumotlarni to'plab, o'zimiz tekshiruv o'tkazib, tahlil qilib, keyin o'z ekspertlarimiz yordamida xulosa qilamiz. Bizga kelgan informatsiyaning hammasiga ham ishonch bilan qaramaymiz. Mustaqil tekshiramiz. [Yevropada asoslangan] "Forum 18" tashkiloti siz eng ko'p tayanadigan manba. Hisobotlaringizda ulardan ko'p ma'lumotlar keltirasiz. Markaziy Osiyoda diniy erkinlik hozir qanchalik yoritiladi, sizningcha, va bu borada progress bormi? a, bor.E'tiqod va diniy erkinlik bilan bog'liq masalalarni tahlil qilayotgan fuqarolar, xususan blogerlar bugun ko'proq va umuman bu boradagi muammolar haqida ochiq gapira oladiganlar hozir anchagina. O'zbekistonda, masalan, oldinga siljish bo'ldi, lekin hozirga kelib yana susaygan. Ochilishda davom etish kerak. Tashkiloting ro'yxatdan o'tmagan deya taqvodorlarni jazolash adolatdan emas. 1998-yilda chiqqan qonun o'zgarishi kerak. Siyosiy va diniy majbuslar hali ham juda ko'p. Aniq raqamlarni bilmaymiz, lekin mahbuslar orasida dindor ekani uchungina o'tirganlar talay. Prezident Mirziyoyev ko'plarini ozod etdi. Bu - katta ijobiy qadam. "Jasliq" yopilmoqda. Bu ham progress. O'zbekiston hukumati din va e'tiqodga nisbatan ham siyosiy islohotlar qilish rejasini tuzib chiqqan, bilamiz. Shuni amalga oshirishga undaymiz. "Alohida xavotirga molik davlat" deya tamg'alashdan nima foyda? Bir tomondan AQSh hukumatining o'zi bu tamg'ani chetga surib, O'zbekiston, Tojikiston va boshqa davlatlar bilan strategik maqsadlarga hamkormiz, deya tavsiyalaringizga ko'z yumadi. Ikkinchidan esa siz alohida xavotirga molik deb qayd etayotgan mamlakatlarda hukumatlar sizga qarshi. Foydali jihati sezilmaydi bu tamg'alashning. Biz diniy erkinlik bobida kim oldinda, kim orqada ekanini tahlil qilib, eng namunali va eng xavotirli jamiyatlarni ko'rsatamiz. Ahvol qayerda qanchalik yomon ekanini eslatib turamiz. Hukumatlar bilishi kerak: siz diniy erkinlik borasida xalqaro normalarni buzayapsiz. Xalqingiz boshqalarga qaraganda kamroq huquqqa ega. Biz faqat uyaltirmaymiz, balki vaziyatni tuzatish yo'lida tavsiyalar beramiz. Mana O'zbekiston bizning qora ro'yxatdan chiqishni xohlayapti-ku. Shu yo'lda harakat qilayapti-ku. Vaziyat haqiqatan yaxshilansa, butunlay chiqaramiz. Turkmaniston va Tojikistonda vaziyat yomonlashmoqda, deb kelasiz. Ha, shunday. Ularda O'zbekistondagi singari o'zgarish, vaziyatni yaxshilash uchun iroda yo'q. Dunyoda shunday rahbariyatlar borki, ular hatto qora ro'yxatda ekani bilan faxrlanadi, chunki vaziyatni tuzatishdan manfaat ko'rmaydi. Ular xalqqa o'tkazayotgan zulmi bilan faxrlanadi. Lekin boshqalar xalqaro maydonda ishonch va hurmat qozonishga, savdo va biznes sohasida oldinga siljishga harakat qilib, farovonlik tomon qadam tashlamoqda. Diniy erkinlik bu boradagi muhim talablardan biri ekanini tushunishadi. Diniy erkinlik darajasi iqtisodiy jihatdan jiddiy omil emas, degan tushuncha ham keng tarqalgan. Ya'ni tizimga nisbatan chet ellik sarmoyador ishonchini xalqning qanchalik dindor ekani belgilamaydi, deyishadi. Bunga nima deysiz? Bizning qo'ra ro'yxatimizdagi birorta davlatda iqtisodiy vaziyat yaxshi emas, hatto Xitoyda ham, degan bo'lar edim. Xitoyning iqtisodiy qudrati oddiy xitoyliklarning kundalik hayotini yaxshilab qo'ygan deya olmaymiz. Elitaning hayoti yaxshi. Boylik ularda. Xalq uzviy erkinliklardan mahrum va turmushi ham shunga yarasha. Biz boshqachamiz, bizning o'zimizga xos mentalitetimiz, yondashuvimiz, siyosatimiz bor, deyishadi. Biz hatto boshqacha musulmonlarmiz, degan argument bor. O'zbekiston musulmonlari Pokiston yoki Erondagi musulmonlardan farq qiladi. Hammani bir qarichda o'lchamang, deyishadi. Hijob emas, ro'mol, degandek, masalan. Mayli, lekin o'ray olishsin. Sizning javobingiz shu? Ha, mayli, ro'mol bo'lsin, lekin boshini o'rashga yo'l berishsin. Tushunamiz, har bir jamiyat o'ziga xos jihatlarga ega. Lekin fuqaro erkin bo'lsin, diniy erkinlikka ega bo'lsin - bu erkinlik umumbashariy, boshqa uzviy huquqlar singari. O'zbekiston - go'zal bir diyor. Barcha din vakillari bemalol, erkin va farovon yashasin. O'zbekiston ahli islomiy tarixi bilan faxrlanadi. Hukumat diniy ta'limni kuchaytirayotganini qayd etib, yangi maktablar, akademiya va madrasalar ochmoqda. Siz bu o'zgarishlarni qanday baholaysiz? Ijobiy o'zgarishlar... lekin bu ilm dargohlari o'rta maktabni bitirganlar uchun, bolalar uchun emas. Bolalarga xususiy diniy bilim berish cheklangan. Diniy kitoblarni uyda guruh bo'lib yig'ilib muhokama qilish mumkin emas. Dunyoning boshqa davlatlari bilan qiyoslaganda O'zbekiston bu borada orqada. Odamlarning islomni o'zlari uchun kashf etishga, uni chuqurroq o'rganishga haqqi bor. Xususiy diniy ta'limni nega cheklayapsiz, deb so'rab kelamiz. Aniq javob yo'q. O'zbekiston rasmiylariga ko'ra, diniy ta'limni bu borada diplomi yoki professional hujjati bor odam berishi kerak. Ha, shuni eshitamiz. Ruxsat bersak, ekstremistlar ko'payadi, deyishadi. Radikallashish yashirin faoliyatga borib taqaladi. Hukumat bundan manfaatdormi? Cheklovlar odamlarni maxfiy ishlarga yetaklaydi. Bizningcha, diniy erkinlikni ezish nomaqbul harakatlarga undaydi. Odamlar erkin e'tiqod qila olsin, dinini bemalol o'rgansin, yig'ilib mutolaa qilsin. Tuzum buni tushunishi kerak. Dunyoviylikni dindorlarni yoki dinga qiziqqanlarni ezib himoya qila olmaysiz. Qo'rqinch darajasi oshadi xolos. Musulmonlar idorasi haqida qanday fikrdasiz? Aslida u nohukumat organ. Lekin odamlar uni davlatning idorasi deb biladi. Siz unga ishonch bilan qaraysizmi? Ishonch bilan qaraymiz. Ular masjidlar va imomlar uchun mas'ul. Lekin nazarimizda ular hukumat va xalq orasida noqulay bir pozitsiyada. Ya'ni o'zi qaror qilishga qanchalik harakat qilmasin, hukumat uni baribir nazorat qiladi. Masalan, hijobli va soqollilarga tegmanglar deb chiqishi mumkin. Biroq masjidlarda imomlar hukumat xohlagan mavzularda ma'ruza qilsin desa, shunday qilishadi. Mintaqaga borib kelganingizdan keyin Vashingtonda siyosatchilar sizdan nimalarni so'raydi? Siz hozir ko'tarayotgan masalalar haqida qiziqishadi. O'zbekiston - muhim sherik. Hamma bu yerda O'zbekiston oldinga ketishini istaydi. Qog'ozdagi rejalar amalga oshsin, belgilangan siyosat real hayotga ko'chsin, degan xohish va umid bor. Islohotlar sekinlashmasin, ildamlashsin, O'zbekistonda hayot yaxshilanaversin, degan ezgu maqsadimiz bor. AQShning hozirgi vitse-prezidenti va davlat kotibi dindor odamlar. Buning sizga foydasi bormi? Ishingizni osonlashtiradimi bu? Ha, ular dindor va diniy erkinlik targ'ibotiga jiddiy yondashishmoqda. Maxsus elchimiz Sem Braunbek qattiq ishlamoqda. Va aytganimdek, biz ayrimlar o'ylaganidek, faqat nasroniylar manfaati uchun ishlayotganimiz yo'q. Biz barcha dinlar va ularning vakillari uchun sharoit yaxshilansin, deymiz. Xitoyda uyg'urlarning, musulmon aholining ahvoli og'ir. Ular uchun qayg'uramiz va gapiramiz. Myanmadagi musulmonlar uchun qayg'uramiz va gapiramiz. Komissiya har yili Kongress tomonidan moliyalanadi, shundaymi? Ha, shunday. Komissiyamiz a'zolari oyda bir marta ko'rishadi. Barchamizning boshqa ishlarimiz ham bor. Bu yerda ko'ngilli xizmatchilarmiz. Siz yana nima bilan mashg'ulsiz? Nohukumat tashkilotda ishlayman. Oila va e'tiqod masalalari bilan shug'ullanaman. Turli diniy tashkilotlarda faoliyat yuritaman, mahalliy va xalqaro. Musulmonlar bilan ham ishlaysizmi? Albatta, muntazam ravishda. Katta rahmat suhbat uchun! Sizga katta rahmat! Navbahor Imamova - "Amerika Ovozi"ning yetakchi multimedia jurnalisti. turkumidagi teledasturlar muallifi. Ko'rsatuvlar taqdim etish bilan birga prodyuser, muxbir va muharrir. O'zbekistonda akkreditatsiyadan o'tgan yagona amerikalik jurnalist. "Amerika Ovozi"da 2002-yildan beri ishlaydi. Jurnalistik faoliyatini 1996-yilda O'zbekiston radiosining "Xalqaro hayot" redaksiyasida boshlagan. Jahon Tillar Universiteti Xalqaro jurnalistika fakultetida dars bergan. Ommaviy axborot vositalari bo'yicha bakalavrlikni Hindistonning Maysur Universitetidan , magistrlikni esa AQShning Bol Davlat Universitetidan olgan. Shuningdek, Garvard Universitetidan davlat boshqaruvi va liderlik bo'yicha magistrlik diplomiga ega. Jurnalistik va ilmiy materiallari qator xalqaro manbalarda chop etilgan. Amerikaning nufuzli universitetlari va tahlil markazlarida so'zlab, ma'ruzalar o'qib keladi. "Amerika Ovozi" oltin medali sohibi. Tashkilotda gender va jurnalistika bo'yicha kengash raisi. Toshkent viloyati Bo'stonliq tumani Qo'shqo'rg'on qishlog'ida ziyoli oilasida ulg'aygan.