"Paxta kampaniyasi": O'zbekistonda majburiy mehnatga qarshi hali ko'p ter to'kish kerak
AQShda asoslangan xalqaro koalitsiya - "Paxta kampaniyasi" bu hafta Vashingtonda O'zbekiston rasmiylari bilan muloqotda. Respublikada majburiy mehnatga barham berish muhokamada.
SAMARQAND — O'zbekistonda nima o'zgardi? Hozirgi vaziyatni qanday baholaysiz? O'zbekistonda o'tish davri.O'zbekiston qattiq repressiya va chuqur korrupsiyadan huquq hurmat qilinadigan, fuqaro jamiyatiga yo'l beradigan yangi bir tizimga aylanish uchun harakat boshlagandek. O'zbekistonda inson huquqlari bilan bog'liq masalalar bilan AQSh Davlat departamentida ishlab yurganimdan beri, 1990-yillar oxiridan tanishman. Hozirgi o'zgarishlarni ijobiy baholayman va ular davom etadi degan umiddaman. O'zbekiston rasmiylari va ularning xalqaro maydondagi hamkorlari mamlakatga nisbatan "progress" degan so'zni ko'p ishlatishmoqda. "Paxta kampaniyasi" vakillaridan ham eshitayapmiz. Yangi prezident sezilarli darajada o'zgarishlar qildi va salmoqli progressga guvohmiz. Ulkan o'zgarishlar qilamiz, deya va'dalar berildi. Albatta, qilinadigan ishlar talay. O'zbekiston o'tish davrining boshida. Real o'zgarishlar bo'lishi uchun vaqt kerak, mehnat qilish kerak. Chunki tizimdagi tub muammolar nafaqat mustaqillik yillariga, balki Sovet davriga borib taqaladi. Hozir O'zbekiston borasida hamma umidga to'la. Mana hozirgidek forumlar O'zbekistonda yangi davr boshlanganidan darak. O'zbekistonhukumati majburiy mehnatga butkul chek qo'ymoqchi ekanini aytmoqda. "Paxta kampaniyasi"ning asosiy maqsadi ham shu. Bu borada qanday yutuqlarni ko'rayapsiz? Progress sezilarli, lekin muvaffaqiyatga erishdik, ish bitdi, deyishga hali erta. Oldinga qadamlar asosan ikki yo'nalishda tashlandi. Birinchisi, bolalar mehnatiga barham berilgandek. Ikki yildan beri bu borada salmoqli ijobiy o'zgarishlarga guvohmiz. Ikkinchisi, 2017-yilda prezident majburiy mehnat muammosini ochiq tan olib chiqqani va uni yo'q qilishga so'z bergani juda quvonchli voqea bo'ldi va biz buni ulkan burilish sifatida ko'rdik. O'tgan ikki yilda, aytganimdek, vaziyat ancha yaxshilandi, lekin majburiy mehnat ko'lami hamon juda keng. Nutqlar va farmonlar bilan uni yo'q qila olmaysiz. Tizim buzuq. 2018-yildagi paxta terimi paytida ham ijobiy o'zgarishlar sezdik va bu boradagi hisobotlarni izchillik bilan tahlil qilayapmiz. Xalqaro Mehnat Tashkiloti va O'zbekiston-Germaniya forumi jarayonni kuzatdi. Ko'rayapmiz, qilinadigan ishlar hali juda ko'p. Uzoq yillar ketadi. O'zbekistonda bu muammodan qutulish uchun siyosiy iroda bor, fuqaro jamiyatiga yo'l berilmoqda va vaziyatni huquq himoyachilari kuzatmoqda, mas'uliyat bilan yondashiladi, huquqni va tartibni buzganlar jazolanadi, deya aytishayotganidan xursandmiz. Viloyatlarda va mahalliy hokimiyatlarda majburiy mehnatga qarshi harakat boshlangan bo'lsa, biz mamnunmiz. Sistemani tubdan o'zgartirish lozim. Kvota tizimini yo'q qilish kerak. Paxta sanoatini xususiylashtirish zarur. Mexanizatsiya - zamon talabi. Qishloq xo'jaligida paxtaga tayanishni kamaytirish kerak. Islohotlar samara bersa, O'zbekiston o'z xalqi va xalqaro hamjamiyat oldida iqtisodiy va siyosiy jihatdan ancha oyoqqa turib olgan davlat bo'ladi. Kecha Toshkentda "Taraqqiyot strategiyasi" markazi va Xalqaro Mehnat Tashkiloti forumida so'zladingiz. Bu ikki organni hamkor deb bilasizmi? Ularning bu jarayondagi rolini qanday ko'rasiz? Xalqaro Mehnat Tashkiloti o'ta muhim rol o'ynaydi. "Paxta kampaniyasi" boshidanoq, 2008-yildan beri, O'zbekiston hukumatini bu organ bilan ishlashga undab kelar edi. Monitoring qilsin va uzoq muddatli reja asosida texnik yordam bersin, deb kelardik. Shu bois Xalqaro Mehnat Tashkiloti O'zbekiston bilan yaqindan ishlayotgani bizni quvontiradi. Bu organ mehnat huquqlarini ta'minlashda, ularni targ'ib qilishda, vaziyatni kuzatib, xolis baho berishdek o'ziga xos vazifani bajaradi. Bu tashkilot hukumat, mehnatkashlar va kasaba uyushmalarini bir davraga olib keladi. O'zbekistonda bu tashkilot katta sinovlar bilan yuzlashmoqda. Mamlakatda, real olib qaraganda, uyushish erkinligi yo'q. Mustaqil kasaba uyushmalari oyoqqa turishi kerak. Xalqaro Mehnat Tashkiloti huquq himoyachilari bilan ishlamoqda. Biz undan xolis ma'lumotlar, xolis hisobotlar, xolis vositachi sifatida faoliyat yuritishni kutamiz. Tahlil xolis bo'lsagina, islohotlar samara beradi va biz birga bu jarayonga hissa qo'sha olamiz. Bizning bu tashkilotga talabimiz shu - xolis bo'lish. O'zbekiston hukumati bilan muloqot qildingiz. Rasmiylar bilan gaplashdingiz, xususan Bosh vazir o'rinbosari Tanzila Norboyeva bilan. Toshkentni nima qilishga undayapsiz? O'zbekiston hukumati fuqaro jamiyati rivojlanishi uchun imkoniyat yaratishi lozim. Fuqaro jamiyatiga jiddiy qarash vaqti keldi. Huquq himoyachilari Toshkentdagi va mana hozirgi (Samarqanddagi) forumlarda qatnashyapti, davrada o'tiribdi. Ularga erkinlik bering. Fuqaro jamiyati qanot yozishi uchun vaqt kerak, ishlash kerak. Muhimi, buning uchun muhit mavjud bo'lsin. Faqat gap, va'da va bayonotlar bilan muvaffaqiyatga erishib bo'lmaydi. Bilamiz, O'zbekiston hukumati majburiy mehnatga qarshi g'alaba qozondik, deya bong urishni xohlaydi. Shunday kunlar tezroq kelishini xohlaymiz. Lekin u nuqtaga yetish uchun qattiq ter to'kish kerak. Tizimni tubdan yangilash kerak. Paxta sanoati va qishloq xo'jaligida ulkan o'zgarishlar qilish lozim. Buzuq tizimni 1-2 yilda tuzata olmaysiz. Hukumat bu muammoga qarshi haqiqatdan ham qattiq bel bog'lagan bo'lsa, realistik yondashsa, majburiy mehnat balosidan rosti bilan qutulish mumkin. Qaytaraman, biz hozirgacha erishilgan yutuqlarni olqishlaymiz. Lekin O'zbekiston hukumati va Xalqaro Mehnat Tashkiloti birgalikda muammolarni birma-bir hal etish yo'lidan boradi, degan umiddamiz. Oldimizda to'siqlar juda ko'p. Suhbat uchun rahmat! Bajonidil, sizga rahmat! Navbahor Imamova - "Amerika Ovozi"ning yetakchi multimedia jurnalisti. turkumidagi teledasturlar muallifi. Ko'rsatuvlar taqdim etish bilan birga prodyuser, muxbir va muharrir. O'zbekistonda akkreditatsiyadan o'tgan yagona amerikalik jurnalist. "Amerika Ovozi"da 2002-yildan beri ishlaydi. Jurnalistik faoliyatini 1996-yilda O'zbekiston radiosining "Xalqaro hayot" redaksiyasida boshlagan. Jahon Tillar Universiteti Xalqaro jurnalistika fakultetida dars bergan. Ommaviy axborot vositalari bo'yicha bakalavrlikni Hindistonning Maysur Universitetidan , magistrlikni esa AQShning Bol Davlat Universitetidan olgan. Shuningdek, Garvard Universitetidan davlat boshqaruvi va liderlik bo'yicha magistrlik diplomiga ega. Jurnalistik va ilmiy materiallari qator xalqaro manbalarda chop etilgan. Amerikaning nufuzli universitetlari va tahlil markazlarida so'zlab, ma'ruzalar o'qib keladi. "Amerika Ovozi" oltin medali sohibi. Tashkilotda gender va jurnalistika bo'yicha kengash raisi. Toshkent viloyati Bo'stonliq tumani Qo'shqo'rg'on qishlog'ida ziyoli oilasida ulg'aygan.