O'zbekistonda repperlar illatdan kuylamoqda
Ayrim musiqashunos mutaxassislarga ko'ra, bugun O'zbekistondagi ijtimoiy hayotni rep qo'shiqchilaridek hech kim yorita olmayapti. Ijodk
Ayrim musiqashunos mutaxassislarga ko’ra, bugunO’zbekistondagi ijtimoiy hayotni repqo’shiqchilaridek hech kim yorita olmayapti. Ijodkorlar “repni qo’pol musiqa deb chetga surishdan avval, ashulaningmazmuniga quloq tuting”, - deydi. Xonandalarning aytishicha ular xalq dardini kuylamoqda. Ya’ni, mavzular qatorida: “oiladagi xiyonat, jamiyatning hirsga berilishi”, “mehribonlikuyidagi bolalarning orzulari”, “ochko’zlik, xasislik, molu-dunyo ketidanquvish, do’stlik va sotqinlik”, “yoki zar bo’l - yoki zo’r” qabilida ishtutish, “ishsizlik, imkoniyatsizlik, pul topish mashaqqatlari” va hakazo. Bu muammolar gazeta-jurnal yoki televideniye varadio kanallarda tilga olinmasa-da, rep musiqasi orqali ko’tarilmoqda desak,hayron bo’lmang. Rep qisqacha“debat”, “qalb isyoni” ma’nosini bildirib bundan 100-150 yil ilgariAQShga Afrikadan qul sifatida olib kelingan qora-tanlilar orasida shakllangan. Qullar o’z turmushidan nolib, yaxshi kunlar oldinda deya, qofiyaviy so’zlarniusulga solib o’zaro munozara qilishardi. Keyinchalik bu so’z o’yini katta birjanrga, musiqa yo’nalishiga aylandi. O’zbekistonga rep 1990-yillar boshida kirib kelaboshladi, deydi biz bilan suhbatda bo’lgan shoira va qo’shiqchilardan biri. “O’zbekistonga rep butun dunyoga ko’p tarqaganibilan juda kech kirib keldi. Bu bizani xalq repni tushunmaydi degani emas.Sabab, bizda bu janr to’g’ri yetkazib berila olinmaganligida. 10 yil oldin“Al-Vakil” degan guruh bo’lardi, lekin ularni rep guruhi deb bo’lmaydi, ulardashunga o’xshash sintez bor edi. Bugun repni xalqimiz ommaviy janr sifatidaqabul qilmoqda. Chunki biz repni ham o’zbek kuylariga sintez qilib, yangilikqilib, yangi oranjerovka, tahlilda, o’zbek mentalitetiga mos ravishdayozyapmiz”, - deydi shoira. Xalq tilida repperlar, ya’ni shu yo’nalishdakuylaydiganlar qo’shiqlariga mavzuni qayerdan oladi? Bu savolga o’smirlarningsevimli repperi Shoxrux shunday javob beradi. “Ko’p odam bilan gaplashib, har xil narsalareshitaman, shunga qarab kelib chiqadi. Ular bilan suhbatlashganda ko’pchilikshaxsiy hayotini gapirib beradi. Maslahat so’rashadi, asosan o’zim tengiyoshlar bo’lgani uchun ularning hayotidan kelib chiqaman. “Bolaligim”qo’shig’iga to’xtaladigan bo’lsak, mehribonlik uylariga borib, hayriyaishlarini olib borganmiz. Shunda bolalarni ko’rib, ularga atab qo’shiq qilishniyati paydo bo’ldi. “Xato” ashulasiga keladigan bo’lsak, bor narsa-ku. Hayotdako’p uchraydi bunaqa holatlar.” O’zbekistondagi FM radio ijodkorlaridan biri repningmuxlislari asosan 12-18 yosh orasidagilar deydi. So’zlarning oddiy, ko’chatilida yozilishi esa ularni xalq orasida tezroq tanilishiga olib kelmoqda. “Balki rep qo’shiq kabi, musiqaviy ohangdakuylanmagani uchun va oddiy gapdan iborat bo’lgani sabab ommaviylashayotgandir. Dangal qilib aytganda, rep - qo’pol yo’nalish hisoblanadi. Balki shuning uchunham bemalol istalgan mavzularni ko’tarib chiqish mumkindir. Masalan,Shoxruxning 90 foiz qo’shiqlari odamlarga yaqin bo’lgan mavzularda yozilgan. Muxlislari ham faqat o’smirlar emas, katta yoshdagilar tinglayotganining quvohibo’ldik”, - deydi radio ijodkor. O’zbekistonda rep maktabi rivojlanmoqda va nimasababdan bu yo’nalishda ijod qiladiganlar ko’paymoqda? “Yoshlar repni gap qilib aytilishi oson debbilishadi. Aslida esa juda qiyin yo’nalish bu. Sabab, gapirilayotganda, bittaharf emas, vergulini ham noto’g’ri qo’ysa ma’nosi o’zgarib ketishi mumkin. Ammoo’zini ko’rsatish uchun, mana bunaqa qilsam, unaqa qilsam yulduz bo’laman, debo’ylaydiganlar bor. Shunaqa maqsad bo’lgani uchun ham, sal ko’rinishadi-yu,darrov g’oyib bo’lishadi”, - deydi ijodkor. “Bachkana, bema’ni repperlar ko’payib ketvotti. Katta mayka kiyib, bo’yniga zanjirosvolib, keng ishtonda chiqsam repper bo’laman deydiganlar bor, biroq buyanglish yondashuv”, - deydi yana bir repper Shaxriyor. Ko’rinishidan G’arbning mashhur repperlarinieslatadigan va muxlislari orasida o’zbek “Snoop Dog”i deya tanilayotganShaxriyorga ko’ra, xip-xop – haqiqat ko’zgusi. Biroq aytishda ham aytish bor,deydi u. “Yoshlar rost gap nimada ekanini biladi. Nimakerakligini his qila oladi. Xip xopning asosi to’g’ri va haqiqatga tayanganso’zlarni yozishga tayanadi. Biz rep qo’shiqlarimizni ko’proqmentailitetimizdan kelib chiqib, sharqona ohang, usul qo’shib muxlislargataqdim etishga harakat qilyapmiz”, deydi repper. Demak, rep haqiqatni kuylash ekan, ana shu haqiqatyoshlar tarbiyasiga qanday ta’sir qilyapti? Bachkanalik o’smirlar onginibuzmaydimi? Qo’pollik va mehrsizlikka yetaklamaydimi? Qolaversa, yoshlarni ilmolishga, kasbli bo’lishga undaydigan vositami? “Rep yo’nalishi hali aytganimday, ruschasiga“derzkiy” yo’nalish”, - deydi radio ijodkorlardan biri. “ “Bu bilan esa bu janr ma’naviyatimizga to’g’rikelmasligi mumkin. Sabab bizda betga choparlik, qo’pol muomala qilish yo’q. Repyo’nalishi esa ancha-muncha qo’pollikka yaqin. Lekin rep ijro qilinganida o’shaijtimoiy mavzulardan, tarbiyaga yetaklovchi omillardan kelib chiqilsa vamuxlislarga to’g’ri yetkazilsa, balki tarbiyaviy ahamiyati bo’lishi mumkin.Biroq hozirgi rep tarbiyaviy ahamiyatga ega ekanini ko’rmayapman”, - deydi u. Shoira nazarida esa, u yozgan qo’shiqlari va har birmatni uchun javob berishga tayyor. “Mana shunaqa tanqid qiladiganlarning farzandlario’zi rep eshitadi. Yaqinda davlat radiosida intervyu berganimda, bitta buvijonkelib, “voy mani nevaram shunaqa qo’shiqlarni eshitadi, manga yoqmaydi”, deganedilar. Mazmuniga quloq tutilsa edi, balki boshqacha fikrda bo’lishardi. Manshu paytgacha odamlar me’dasiga tegadigan, yoshlar tarbiyasiga salbiy ta’sirqiladigan rep yozmaganman. Rep men uchun kichik “mini-film” hisoblanadi. Undaqanaqadir katta bir hikoya aytib beriladi. Unda qofiya bormi, yo’qmi farqqilmaydi. Gapirib berilayotgan suhbatning ritmga solingan turidir - rep.” O’zbekiston radio boshlovchilardan biriga ko’ra esa,rep so’zlari klassik adiblar bisotidan olinsa, ko’proq tarbiyaviy ahamiyatgaega bo’lardi. “Deylik, ruboiy, g’azalni oddiy o’qisangiz hech kimeshitmasligi mumkin, y’ani yoshlarni qiziqtirish juda qiyin bugungi zamonda.Ammo o’sha g’azal va klassik matnlarni rep ohangiga solib, trans musiqada,magnit, metal musiqa sadolari ostida bezatilib yoshlarga uzatilsa yomon fikrbo’lmas edi. O’ziga yarasha miks chiqardi. Tarbiyaga qanday ahamiyati bo’lishimumkin? Yoshlarni hozirgi kunda klassikani eshitishi qiyin bo’lgani tufayli,zamonaviy ruh va sadolarda ularga shu g’azal va tarbiyaviy so’zlari borruboiylarni singdirsak, dunyo qarash va ma’naviy olam ham o’zgargan bo’lardi.Bundan ancha-muncha narsa olish mumkin bo’lardi”, - deydi FM radio ijodkori. Ijodkor va tahlilchilar nazarida qo’pol so’zga boybo’lsa-da, rep bugungi turmush va jamiyatdagi illatlarni fosh etayotgani ijobiyhol. O’sha so’zlarning to’g’ri qofiya va ma’noli ohangda ommaga yetkazilishi,deydi ular, professionallikdan darak beradi. Shou-biznes deb atalmish kattabozorda esa repga ham, klassikaga ham, estrada qo’shiqlariga ham joy topiladi.