Kinzer'den Türkiye Değerlendirmesi
"Türkiye dünyada ve özellikle yakın coğrafyasında daha etkili bir rol oynamaya çalışıyor."
Türkiye uluslararası alanda etkinliğini arttırmaya, komşuları ve müttefikleriyle ilişkilerini geliştirmeye çalışıyor. Uzun yıllar New York Times gazetesinin Türkiye büro şefi olan gazeteci-yazar Stephen Kinzer, Türkiye’deki son gelişmeleri değerlendirdi. Kinzer Devrim Çubukçu’nun sorularını yanıtladı: VOA - Türk-Amerikan ilişkilerinin giderek iyileştiği söyleniyor. Buna katılıyor musunuz? Türkiye hangi alanlarda sizce daha aktif bir rol oynamak istiyor? KINZER Türkiye dünya politikasında son derece özel bir rol oynuyor. Türk diplomasisinin stratejik derinliği olduğu söyleniyor. Pakistan gibi ülkelerle daha yakın ilişki kurduğunu görüyoruz. Ankara, Arap-İsrail çatışmasıyla giderek daha fazla ilgileniyor. Türkiye Uzakdoğu’daki kuruluşlara bile üye oluyor. Aynı şeyi Karadeniz bölgesi ve Kafkaslar için de söylemek mümkün. Dolayısıyla Türkiye ve Amerika’nın yeniden ilişkileri onarması bir bakıma eski dostluğa dönüş. İkili ilişkilerin farklı bir çerçevede yeniden kurulduğunu söylemek de mümkün. Eskiden Türkiye’nin bağımsız bir dış politikası yok gibiydi. NATO’nun parçası olarak Ankara, ittifak ve Amerikalılar ne istediyse onu yaptı. Artık durum farklı. Bence Amerika, Türkiye’nin kurduğu yeni ilişkilerden yararlanmak için Ankara’yla dostluğunu yeniden inşaya önem veriyor. VOA - Türkiye’de demokrasiyle ilgili haber ve kitaplar yazıyorsunuz. Türkiye sizce bugün demokrasi açısından nasıl bir noktada? KINZER Bugün, Türkiye’de, kendini ifade edememiş kesimlerin seslerini yükselttiğini görüyoruz. Bazı kesimler dinin sosyal ve siyasi alanda daha etkili hale gelmesinden kaygılanıyor. Bence bu, büyük bir tehlike değil. Gizli bir plan ya da takiye olduğuna, hükümetin bir din devleti kurmak istediğine inanmıyorum. Bence Türkiye’de başka bir tehlike var. O da aşırı milliyetçiliğin yükselişi. Türkiye demokratikleştikçe bu trend daha da güçleniyor. VOA - Sizce bu iç dinamikler, Türkiye’nin dış politikasını etkiliyor ya da bir değişikliğe neden oluyor mu? KINZER Dış politikada değişen, Türkiye’nin kendine daha çok güvenmeye başlaması. Türkiye, hiçbir ülkenin oynayamayacağı bir rolü ancak kendisinin oynayabileceğini görmeye başladı. Türkiye bence dünyada ve özellikle yakın coğrafyasında daha etkili bir rol oynamaya çalışıyor. VOA - Türkiye bölgesinde daha etkili olmak istiyor ancak, Ankara’nın örneğin Orta Doğu barış süreci gibi konularda etkili olduğunu düşünüyor musunuz? Çünkü barış sürecinde Türkiye’nin adı hiç geçmiyor. KINZER Arap-İsrail çatışmasında Türkiye’nin etkili olduğunu söyleyemeyiz. Ancak hiçbir ülke, şimdiye kadar bu konuda etkili olamadı. Amerika bile taraflara dediğini yaptıramadı. Dolayısıyla bu sürpriz değil. Asıl değişen, artık Türkiye’nin komşularıyla sorunlar yaşamadığı gerçeğidir. VOA - Türkiye, Suriye ve İran’la ilişkilerini pratik yararlar nedeniyle mi geliştiriyor, yoksa bu, daha kapsamlı bir dış politika değişikliğini mi gösteriyor? KINZER Bence her ikisi birden. Yarar esasına dayanıyor. Özellikle enerji alanında. Türkiye ve İran arasında büyük enerji anlaşmaları yapıldığını görüyoruz. Boru hattı projeleri dünyanın o bölgesinde çok önemli. Türkiye artan enerji ihtiyacını karşılamak istiyor, İran da ürettiği enerjiye pazar arıyor. VOA - Türkiye Amerika’yla ilişkilerini stratejik olarak tanımlıyor. Sizce bu ilişki stratejik mi? KINZER Türkiye ve Amerika geçmişte ortak çıkarlara sahipti. Bence bugün de birçok açıdan durum aynı. Diğer taraftan dış politikada inkar edilemeyecek bir konu var. O da politikaları yalnızca hükümetlerin değil, kamuoylarının da belirlediği. Dış politika bir dereceye kadar kamuoyunun görüşünü yansıtıyor. Son yıllarda Türk kamuoyunun Amerika’yla ilgili düşünceleri olumsuz yönde son derece değişti. Türk-Amerikan ilişkilerinin Soğuk Savaş yıllarındaki sıcaklığına dönebilmesi için, önce Türk halkının Amerika’yla ilgili olumsuz düşüncelerinin değişmesi gerekiyor. Amerika, Arap İsrail çatışması, Irak ve Kuzey Irak’la ilgili politikasını değiştirmeden de bu olumsuz düşüncelerin yok olması zor. VOA - Değerlendirmeleriniz için teşekkür ederim. KINZER Ben teşekkür ederim.