Avrupa Konseyi F Tipi Cezaevlerini İnceledi - 2002-07-23
Komite, Diyarbakır ve Sincan F tipi hapishaneleri ile jandarma karakollarına ani ziyaretler düzenlemişti
Avrupa Konseyi İşkenceyle Mücadele Komitesi, Diyarbakır ve Sincan’daki F tipi cezaevlerine Mart ayında yaptığı ziyaretlerle ilgili ön raporunu ve Türk hükümetinin cevabını yayımladı. Komite terör suçlularının, hapisanelerde ortak faaliyetlere iştirak edebilmelerine imkân tanınmasını ve Diyarbakır cezaevindeki tutukluların da avukatları ile rahat görüşmelerini sınırlandıran uygulamaya son verilmesini istedi. Komite tarafından Jandarma’nın tutuklulara kötü muamele uyguladığına dair iddialara ise Türk hükümeti, Jandarma Genel Komutanlığı tarafından gerekli tedbirlerin alınmaya başlandığı güvencesi ile karşılık verdi. Brüksel’de dün toplanan Avrupa Birliği Dışişleri Bakanları Konseyi, gayrı resmi olarak Türkiye’deki siyasi gelişmeleri değerlendirirken, İngiltere’nin bilgi vermesi üzerine de Irak’ta Saddam Hüseyin’e karşı yapılması plânlanan harekat üzerinde durdu. Almanya ve Fransa gelişmelerden kaygılı. Aday ülke Türkiye'nin sınırında bulunan Irak’ta patlak verecek bir krizin her açıdan kendilerini de doğrudan etkileyeceğine inanıyorlar. Türkiye’deki siyasi gelişmeler konusunda ise şimdilik “bekle, izle ve gör” politikası ağır basıyor. Zira, belirsizlik ortamında Avrupa Birliği’nin ilişkilerle ilgili olarak yapabileceği hiçbir şey yok. Türkiye’nin üyesi olduğu Avrupa Konseyi tarafında ise F tipi hapishaneler gündemde. Avrupa İşkence ve Kötü Muameleye Karşı Mücadele Komitesi bugün Strasbourg’dan yayımladığı ön raporunda Türk hükümetini özellikle terörle mücadele yasası kapsamında hüküm giyen mahkumlara karşı daha anlayışlı olmaya, hapishanelerdeki şartları esnekleştirmeye ve onlara adeta ayrıcalıklı davranmaya çağırdı. Komite Mart ayı sonunda habersiz olarak Diyarbakır ve Sincan F tipi hapishaneleri ile özellikle jandarma karakollarına ziyaretler düzenlemişti. Komitenin genel izlenimi olumlu ancak özellikle Türk hükümetinin teröristler olarak adlandırdığı mahkumlara eşit davranılmadığı izlenimi edinmiş gözüküyor. Özellikle Sincan F tipi cezaevinde mahkumların ortak etkinliklere katılımları konusunda yapılan düzenlemeler Komite’ye göre olumlu bir adım. Ama terörle mücadele yasasından hüküm giyenlerin bu etkinliklere katılmayı reddetmelerine yol açan uygulamalara da Türk hükümetinin müdahale etmesini istiyor. Komite’ye göre terör suçundan yatan mahkumların, ıslah etme programlarına iştirak etme şartıyla bir araya gelip konuşabilmelerine izin veriliyor. Komite, Sincan’daki şartlardan genelde memnun. Mahkumlara telefon etme imkânı tanınmasi, atölyelerde çalışabilmelerinin sağlanması ve hatta terör suçundan hükümlü bazılarının da katılmayı kabul etmesi memnuniyet verici gelişmeler olarak, ön raporda yer alıyor. Komite buna karşılık Terörle Mücadele Yasası kapsamına giren mahkumların çoğunun faaliyetlere katılmayı reddetmelerinin, karşılıklı güven sağlayıcı düzenlemeler ve iyi niyetle aşılmasını istiyor. Bu mahkumların düzenli olarak kendi aralarında toplanıp, konuşabilmelerine imkân tanınmasının bir ilk adım olabileceğine dikkat çekiyor. Sincan hapishanesinde hükümlülerin kötü muameleden şikâyetçi olmamaları da bir başka olumlu gelişme, komiteye göre. Ancak, hükümlüler sağlık kontrolleri sırasında, bir hapishane görevlisinin hazır bulunmasından yakınıyorlar. Komite bu uygulamaya son verilmesini istiyor. Diyarbakır’da durum komiteye göre biraz farklı. Mahkumların kendilerine polis ve jandarma tarafından sorgulama sırasında iyi davranılmadığına dair şikâyetleri fazla. Komite üyeleri iddialara konu olan Jandarma Karakolu’na da ani ziyarette bulunmuşlar. Diyarbakır dışında ve Elâzığ yolu üzerinde bulunan Jandarma merkezinde gördükleri, mahkumların iddialarını doğrular yöndeymiş. Türk hükümeti bu konuda acil tedbir almaya çağırılmış. Diyarbakır hapishanesinde de tedavi koşulları ve avukatlarıyla görüştürülmelerine izin verilmemesi, mahkumların en fazla şikâyetçi oldukları hususlar arasında yer alıyor. Türk hükümetinin, Komite’nin tespitlerine verdiği cevapta ise, terör yasası kapsamına giren mahkumların haftada beş saatten fazla ve on kişiyi aşan sayıda toplanmalarına izin verilmeyeceği belirtildi. Islah programlarının da mahkumların yeniden topluma kazandırılmaları amacı güttüğü, ancak örgüt liderlerinin bu programlara katılmak isteyenleri tehdit yoluyla caydırdıkları da yine Türk hükümetinin cevabında yer aldı. Terör suçlularına ayrıcalık tanınamayacağına dikkat çeken Türk hükümeti komitenin gösterilmesini istediği iyi niyet ve karşılıklı güven ortamı tesis etme iradesinin mahkumlardan da gelmesi gerektiğinin altını çizdi. Türkiye ayrıca Jandarma karakolları ile sorgu merkezlerindeki durum dahil komitenin diğer talepleriyle ilgili olarak gerekli düzenlemelerin yapılmaya başlandığı güvencesini verdi.