'Saddam'dan Kalan Boşluk İran'a Yaradı'
Uzmanlar Tahran'ın, Irak ve Afganistan gibi iki düşmanının ortadan kalkmasının, İran'ın İsrail’den sonra bölgedeki en büyük askeri güç
İran’ın nükleer programına devam etme konusundaki ısrarlılığı, başta Amerika olmak üzere, birçok ülkede kaygıya yol açıyor. Bu gelişmelerden ayrı olarak İran, Irak konusunda Amerikalı yetkililerle masaya oturmaya hazırlanıyor. Uluslararası uzmanlar, İran’ın altı ila dokuz ay içinde uranyum işlemeye başlayabileceğini belirtiyor. Bu gerçekleşirse, Tahran’ın birkaç yıl içinde nükleer silah üretebilmesi mümkün. Peki, dünya ülkeleri bu programı durdurmak için neden gerekli adımları önceden atmadı? Kitaplarından birinde Amerika’nın önümüzdeki yıllardaki askeri stratejisine ışık tutan siyasi uzman Thomas Barnett, dünya gündemini yıllarca meşgul eden Irak konusunun, dikkatleri İran’ın nükleer programından çektiğini belirtiyor: Saddam Hüseyin’in devrilmesi, Irak’taki güç dengesini Sünnilerin elinden alıp, nüfusun çoğunluğunu oluşturan Şiilere verdi. Sünni Arapların yönetimindeki Irak, 1980 yılında İran’a savaş açmıştı. Uzman Thomas Barnett, İran’ın iki önemli düşmanının ortadan kalkmasının, bu ülkenin İsrail’den sonra bölgedeki en büyük askeri güç olmasına yol açtığını söylüyor. Uzmanın dikkat çektiği diğer bir nokta da, İran’ın, İsrail’den ya da bir Batı ülkesinden gelebilecek olası saldırılara karşı kaygılarının arttığı yönünde. Bu da İran’ı nükleer güç olmaya iten etkenlerden biri. Ancak Thomas Barnett, İran’ın asıl amacının nükleer silah imal etmekten öte, caydırıcı bir unsura sahip olmak istediğini belirtiyor: Bazı uzmanlar bu görüşe katılıyor. Bu uzmanlar, Devlet Başkanı Mahmud Ahmedinejad’ın sert söylemlerine rağmen, İran’ın İsrail’e saldırmayı planlamadığını da kaydediyor. Washington’da bulunan, Johns Hopkins Üniversitesi Uluslararası Araştırmalar Yüksek Okulu’nda Ortadoğu uzmanı olarak görev yapan Trita Parsi, İran ve İsrail’in Soğuk Savaş döneminde yoğun işbirliği içinde olduğunu, ancak Sovyet tehlikesinin ortadan kalkmasından sonra bu işbirliğinin de sona erdiğini belirtiyor: Trita Parsi, İran’ın uluslararası tecrit durumundan çıkıp, bölgesel güvenlik açısından kilit rol oynama çabalarını da, Amerika’nın reddettiğini belirtti. Uzman, bunun üzerine İran’ın, Ortadoğu barış sürecini bölgesel gücünü kısıtlayacak bir gelişme olarak gördüğünü, bundan dolayı da Hamas gibi, Filistinli radikal ve terörist örgütlere destek verdiğini kaydetti. Trita Parsi, İran’ın ayrıca, Amerika’nın Hazar Denizi bölgesindeki gücünü dengelemek amacıyla, Rusya, Çin ve diğer bölge ülkeleriyle işbirliğini artırdığını sözlerine ekledi. Çok sayıda uzman, İran’a bir operasyon düzenlemenin, bu ülkenin nükleer programını önlemeye yetmeyeceği görüşünde. Bunun bir nedeni de İran’ın nükleer tesislerinin, dağınık bir şekilde inşa edilmesi ve bazı tesislerin yeraltında kurulmuş olması... Uzmanlar, Amerika’nın İran’a düzenleyeceği olası bir saldırının, istenmeyen sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulunuyor. Thomas Harnett de aynı görüşte: Siyasi uzman Thomas Barnett, İran’ı daha çok tecrit etmek yerine, Amerika’nın İranlı gençlerin yurtdışına açılma arzusuna çare bulması gerektiğini belirtiyor. İran’ın nüfusunun yüzde 70’ten fazlasını 30 yaşın altındakiler oluşturuyor. Barnett, İran’ın İsrail’i tanıması ve terörle ilişkisini kesmesi durumunda, Amerika’nın bu ülkeye nükleer enerji konusunda bile yardım edebileceğini söylüyor. Ancak çoğu uzman, İran’nın böyle bir öneriyi Amerika açısından zayıflık olarak algılayabileceği görüşünde. Amerikan Dış Politika Konseyi Başkan Yardımcısı ve Ortadoğu uzmanı Ilan Berman, Washington’un Irak konusunda görüşme yapmak istemesini bile Tahran’ın bir zayıflık işareti olarak algıladığını söylüyor: İlan Berman, İran’daki mevcut rejimin denetiminde oluşturulacak nükleer programın, bütün dünyayı tehdit edeceğini, bundan dolayı da devam ettirilmemesi gerektiğini düşünüyor. Ancak uzmana göre İran’a operasyon düzenlemek, bu işin kısa vadeli çözümü olacak. Berman, Ortadoğu’da düzenin, İran’ın komşuları ve dünyanın geri kalanıyla barış içinde yaşama isteği göstermesi durumunda sağlanabileceği görüşünde.