İran'la İlgili Seçenekler Tartışılıyor
Bazı Amerikalı uzmanlar askeri seçeneği savunurken, ABD yönetimi henüz diplomatik yolların kapanmadığını belirtiyor
İran’ın nükleer programının silah üretme amaçlı olduğu yolunda belirtiler ortaya çıkar ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi bu sorunu önümüzdeki ay ele almaya hazırlanırken İran’ı nükleer silah programından vazgeçirmek için neler yapılabileceği, politikacılar ve uzmanlar tarafından tartışılıyor. Uluslararası alandaki tartışmalar şu sırada, İran’ın niyetlerini doğru olarak tahmin edebilme çabası üzerinde yoğunlaşıyor. Amerika ve Avrupa İran’ın nükleer silah elde etmeye çalıştığına inanıyor. Tahran’daki rejim ise nükleer programının sivil ve barışçı amaçlarla enerji üretmeyi amaçladığını belirtiyor. İran nükleer silah üretebilmek için gerekli teknolojiyi ne zaman elde edebilir? Uzmanlar bu konuda farklı görüşlere sahip. Tahminler, bu sürenin 2’yle 10 yıl arasında değişebileceği yolunda. Bu konuda farklı düşünceler mevcut olmakla birlikte İran rejiminin bu silahları üretmek için gerekli tesisleri kurmaya başladığı konusunda yaygın bir görüş birliği var. Yine uzmanlara göre, İran, büyük miktarda zenginleştirilmiş uranyum elde yeteneğine yakında sahip olacak. Zenginleştirilmiş uranyum, zenginleştirme derecesine göre sivil amaçlı nükleer tesislerde de, nükleer bomba üretiminde de kullanılabiliyor. Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu yıllardır İran’ı, uranyum zenginleştirme çalışmalarını planlarından vazgeçirmeye çalışıyor ancak bu konuda başarılı olamıyor. İran hükümeti geçen ay Natanz uranyum zenginleştirme tesisini yeniden açtı. Bu durum, merkezi Viyana’da bulunan Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu’nu, İran’ın bu uygulamasını, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ne rapor etmeye zorladı. Konseyin konuyu önümüzdeki ay ele alması bekleniyor. İran’la uluslararası topluluk arasındaki gerginlik artarken, karşılıklı söz düellosunun da tonu şiddetleniyor. Bu arada bazı İsrailli ve Amerikalı politikacılar ve hatta Bush yönetiminin bazı yetkilileri, İran konusunda “bütün tercihleri gözönünde tutmak gerektiğini” belirtiyor. Bu sözler, bir askeri saldırının da düşünebileceği anlamına geliyor. Amerika Dışişleri Bakanı Condoleezza Rice geçen ay Londra’da yaptığı bir konuşmada askeri seçenek üzerinde konuşurken şöyle dedi: Uzmanlar, geçmişte yaşanan bir örneği hatırlatıyor: Bu örnek de İsrail’in, Haziran 1981’de Irak’ın Osirak nükleer enerji tesisini bombalaması. Rand araştırma kurumunda güvenlik konuları uzmanı olan James Dobbins, bu saldırıda tesisin tahribolduğunu ancak Irak’ın nükleer programının sone ermediğini hatırlatıyor: Birçok uzman da İsrail’in, Irak’taki nükleer tesise giriştiği hava saldırısıyla bugün İran’da mevcut durumu kıyaslamanın doğru olmadığına inanıyor. Çünkü İran’ın, Irak’ta yaşanan Osirak deneyiminden gerekli dersi çıkardığı tahmin ediliyor. Washington’daki CATO Enstitüsü’nde dış politika uzmanı olan Christopher Preble şöyle diyor: Askeri operasyon seçeneğini savunanlardan biri, Washington’daki Stratejik ve Uluslararası Araştırmalar Merkezi’nde savunma uzmanı olan Edward Luttwak. Uzman, Amerika’nın, bir hava saldırısıyla, kritik önem taşıyan bazı tesisleri hedef alarak, İran’ın nükleer programını yıllarca geciktirebileceğini söylüyor: Buna karşılık birçok uzman da İran’a karşı bir askeri eyleme girişmenin hata olacağını, çünkü 1981’de Irak’ın İsrail saldırısına karşılık vermemiş olmasına rağmen bugün İran’ın mutlaka misillemede bulunacağını düşünüyor. Bu misillemenin, çeşitli cephelerde ve oldukça şiddetli olabileceği belirtiliyor. California’daki Monterey Uluslararası Araştırmalar Enstitüsü’nden Sammy Selame, İran’ın, nükleer tesislerini hedef alan bir askeri operasyonu kendisine karşı savaş açılması şeklinde algılayacağını, İsrail hedeflerine ve Amerikan askerlerine saldıracağını düşünüyor: Uzmanlar, İran’ın ayrıca dünya çapında, Amerika’yı hedef alan terörist saldırıları kışkırtmaya çalışabileceğini hatırlatıyor. İran’a karşı askeri seçeneği savunan uzman Edward Luttwak bunu fazla ciddiye almıyor: Birçok uzman, bir askeri saldırı seçeneğini gündemde tutmak suretiyle İran’ın, görüşme masasına dönmesini sağlamanın mümkün olacağını düşünüyor. Ancak aynı uzmanlar askeri saldırının sadece bütün diplomatik yollar denendikten sonra sözkonusu olması gerektiğini de belirtiyor. Mevcut krizde henüz bu noktaya gelinmiş değil. Uzmanlar, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi ve örgüte bağlı Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu’nun, durumun tamamen kontrol dışına çıkmaması için yaratıcı çözümler geliştirmesi gerektiğini kaydediyor.