ABD-İran Gerilimi Tırmanıyor
İran Atom Enerjisi Kurumu sözcüsü,ülkenin nükleer anlaşma kapsamında izin verilen uranyum zenginleştirme oranının üzerine 10 gün içerisinde çıkabileceğini açıkladı
İran Atom Enerjisi Kurumu sözcüsü Behruz Kamalvandi’nin uranyum zenginleştirme oranını dörde katladıklarını ve 10 gün içinde 300 kg limitini aşacaklarını açıklaması Tahran’ın nükleer silah üretme kapasitesine yaklaştığı kaygılarının artmasına neden oldu. Amerika’nın 2015’te Barack Obama döneminde imzalanan ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi daimi üyeleriyle Almanya’nın da imzacısı olduğu uluslararası anlaşmadan çekilmesi Tahran’da tepkiyle karşılanmıştı. Tahran Mayıs ayında yaptığı açıklamada Avrupa ülkelerinden ABD’nin yeniden yürürlüğe koyduğu yaptırımlara karşı yardım istemiş aksi halde uranyum zenginleştirme oranını arttıracağı açıklamasını yapmıştı. ABD’nin, Hürmüz Boğazı’nda Perşembe günü iki petrol tankerine düzenlenen saldırıların sorumluluğunu İran’a yüklemesi de gözlerin Tahran’a dönmesine neden oldu. Körfez’deki saldırıların ardından İran’ın uranyum zenginleştirme oranını dörde katladığı açıklamasını yapması, uluslararası camiada tepkilere neden oldu. Beyaz Saray Ulusal Güvenlik Konseyi sözcüsü, İran’ın planının “nükleer şantaj” olduğunu söyledi ve uluslararası camiadan daha fazla baskı görmesi gerektiğini vurguladı. Londra da İran’ın anlaşmada uzlaşılan sınırları aşması halinde tüm seçenekleri değerlendireceğini bildirdi. İsrail, dünya güçlerine Tahran’ın belirlenen sınırları aşması halinde yaptırımları acilen arttırmaları çağrısı yaptı. İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu, böyle bir durumda yaptırımların hemen uygulanmaya başlanması çağrısı yaptı ve “Her ne koşulda olursa olsun, İsrail, İran’ın nükleer silah üretmesine izin vermeyecek” dedi. Ancak Avrupa Birliği (AB) Dış Politika Şefi Federica Mogherini AB’nin yalnızca Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu’nun (UAEK) onayladığı bir ihlale yanıt vereceğini söyledi. Mogherini ‘‘Bugün itibariyle İran teknik olarak hala anlaşmaya uyuyor ve biz de güçlü şekilde İran’ın anlaşmaya uymaya devam etmesini umuyoruz ve yüreklendiriyoruz’’ dedi. Mogherini konuyla ilgili UAEK’nın yeni raporunu beklemeyi tercih ettiğini söyledi. Merkezi Viyana’da bulunan UAEK, geçen ay yaptığı açıklamada İran’an anlaşmayla korunan stok sınırlamalarına uyduğunu bildirmişti. Öte yandan Umman Körfezi’nde sonunucusu Perşembe günü meydana gelen ve uluslararası toplumun İran’ı sorumlu tuttuğu petrol tanker saldırıları da tartışılmaya devam ediyor. İran Genelkurmay Başkanı General Muhammed Bakıri, Tahran’ın saldırılardan sorumlu olduğu iddialarını yalanladı ve İran’ın stratejik Hürmüz Boğazı’nı kapatma gibi bir planı olsa bunu açık açık yapacağını söyledi. İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Başkanı Ali Şamkhani ise Tahran’ın Körfez’in güvenliğinden sorumlu olduğunu söyledi ve ABD kuvvetlerinden bölgeyi terk etmesini istedi. İran, ABD’nin yakın müttefiki olan ve tanker saldırılarıyla ilgili Tahran’ı suçlayan Suudi Arabistan’ı askeri ve kriz tabanlı bir yaklaşım benimsemekle suçladı. İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani de, nükleer anlaşmanın korunması için dünya liderlerinin kısıtlı bir süresi kaldığı uyarısında bulundu. Ruhani bu açıklamaları Tahran’da, yeni Fransa büyükelçisinin ziyareti sırasında yaptı. İran Cumhurbaşkanlığı web sayfasında yer verilen bu açıklamada Ruhani şu ifadeleri kullandı: "Şu andaki durum çok kritik bir süreçte. Fransa ve anlaşmanın tarafı diğer ülkelerin anlaşmayı kurtarmak için kısıtlı bir imkanları var. Kuşkusuz, anlaşmanın çökmesi, İran, Fransa, bulunduğumuz bölge ve dünyanın çıkarına olmayacaktır.” Ruhani yönetimi, petrol satışı ve bankacılık sistemi işlemleri konusunda İran’a anlaşma kapsamında tanınan hakların uygulanmasını istiyor. Washington ise Başkan Trump’ın Amerika’yı 2015 yılında imzalanan nükleer anlaşmadan çekmesinin ardından İran'a yönelik yeni yaptırımları devreye sokmuştu. Amerika, Tahran’a uyguladığı yaptırımlarla İran için hayati öneme sahip petrol ihracatı gelirini durdurmayı planlıyor. AB bu yılın başında İran’la ticarette kullanılacak bir ödeme kanalı oluşturmuştu. Amerikalı yetkililer INSTEX adı verilen mekanizmanın Amerikan dolarını uluslararası ticarette baypas ederek Amerika’nın İran yaptırımlarını zayıflatmasından endişe ediyordu. Ancak Avrupa şirketlerinin birçoğu Amerika’nın yaptırımlarına maruz kalmaktan korkarak İran’dan ayrılınca INSTEX de sorunlar çıkmasına neden oldu. Uzmanlar bu anlaşmanın İran’ın istediği gibi petrol ihracatını da kolaylaştırmadığı yorumunu yapıyor.