Bernd Fisher: Marrëdhëniet mes PD-së dhe PS-së më të vështira se kurrë më parë
Një studiues i njohur i historisë shqiptare thotë se dy partitë kryesore politike duhet të kapërcejnë problemet mes tyre, pasi përndrys
Profesor Fisher, ju e keni studiuar Shqipërinë për një kohë të gjatë.Duke pasur parasysh periudha të ndryshme që ju keni studiuar, si edhezhvillimet e fundit politike në Shqipëri, si do ta përshkruanit situatën sot nëShqipëri? Mendoj se rezultatet janë të përziera. Është e qartë se ka pasur disapërparime me zgjedhjet e fundit, pavarësisht nga fakti që kishte disa probleme.Ato ishin një hap përpara si përsa i takon bashkëpunimit fillestar mes dypartive kryesore për ristrukturimin e sistemit. Mendoj se pati përparim tëkonsiderueshëm në drejtim të regjistrimit të votuesve. Por ka edhe një anënegative për zgjedhjet. Zhvillime të tjera pozitive përfshijnë disa raporte tëorganizatave ndërkombëtare, raporti i Komisionit Evropian në nëntor ishtepozitiv, raporti i fundit për klimën e biznesit ishte pozitiv, duke sugjeruarse Shqipëria ka lirinë më të madhe të biznesit në Ballkan. Megjithatë ka disadrejtime ku ende mbetet shumë për t'u përmirësuar, sidomos në aspektetpolitike. Shqipëria u bë anëtare e NATO-s vitin e kaluar. Gjithashtu qeveria kathënë se ka luftuar korrupsionin dhe do të vazhdojë ta bëjë një gjë të tillë.Çfarë mendoni ju për këto zhvillime? Sigurisht që anëtarësimi në NATO është një arritje e madhe, shumëkritike në shumë nivele. Kjo tregon se shpresat janë të mëdha nga vendet etjera të NATO-s, disa prej të cilave u përpoqën shumë për të bërë të munduranëtarësimin e Shqipërisë. Mendoj që që nga përmbysja e komunizmit është njënga arritjet më të rëndësishme për Shqipërinë. Megjithatë ka pasur një nivelzhgënjimi nga ana e Shteteve të Bashkuara dhe anëtarëve të tjerë të komunitetitndërkombëtar, në kuptimin që kishte shpresa që anëtarësimi në NATO do tëpërshpejtonte procesin e reformave, që do të pakësonte praninë e korrupsionit,si në ekonomi, ashtu edhe në strukturën politike. Është e qartë që edhe në këtëdrejtim mbetet ende shumë për t'u bërë, veçanërisht për konceptin estabilitetit politik dhe shtetit ligjor. Ku i bazoni përfundime të tilla për pakënaqësinë e Shteteve të Bashkuara apofaktorëve të tjerë mbi ecurinë e reformave në Shqipëri? Kryesisht tek komentet e ambasadorit Uidhërs, i cili në javët dhe muajte fundit është shprehur shumë qartë në komentet e tij lidhur me bojkotin eParlamentit nga Partia Socialiste. Ambasadori Uidhërs herë pas here ështëakuzuar për përfshirje më të madhe në procesin politik të Shqipërisë, sesaç'duhet të bëjë një ambasador. Megjithatë unë argumentoj se roli i tij është tëmbështesë Shqipërinë dhe jo një qeveri të veçantë, të mbështesë interesat eShqipërisë brenda strukturës euro-atlantike. Mendoj se ai ka kryer një rol tëdobishëm në këtë drejtim. Është e qartë që ai flet në emër të Departamentit tëShtetit . Ka edhe aspekte të tjera, si për shembull raporti për të drejtat enjeriut i Departamentit të Shtetit që pritet të bëhet publik muajin e ardhshëmqë unë parashikoj të ketë kritika për situatën politike në Shqipëri. Si historian ju keni studiuar jo vetëm procesin historik përmes së cilit kakaluar Shqipëria dhe shqiptarët, por gjithashtu edhe rolin qendror që kanëpasur figurat politike në Shqipëri në shekuj dhe vite. Në situatën aktuale si eshikoni rolin e figurave, udhëheqësve politikë në zhvillimet e Shqipërisë? Shqipëria, ashtu si edhe shtete të tjera të Ballkanit, në fund tëshekullit të 19-të dhe shekullit të 20-të ka pasur vështirësi me konceptin eudhëheqësve autoritarë. Disa kanë arritur në nivelin e diktatorëve, disa tëtjerë do t'i karakterizoja thjesht si autoritarë. Mendoj që ky vazhdon të jetëproblem për politikën shqiptare sot, veçanërisht do të thoja kur flasim përnatyrën e partive politike shqiptare. Mendoj se një nga problemet kryesore politikebashkëkohore, është thjesht mungesa e demokracisë brenda partive politike. Nëserealizohen ndryshime në këtë drejtim, do të shihnim ndryshime bazë në gjithëstrukturën e politikës, ndoshta më shumë bashkëpunim mes dy partive kryesorepolitike, i cili duhet realizuar nëmënyrë që demokracia të funksionojë siç duhet. Meqenëse po flasim për partitëpolitike dhe për protagonistët kryesorë të këtyre partive politike në Shqipëri,le të themi se figurat kryesore politike të këtyre partive shpesh fajësohen përmëkatet e politikës shqiptare. Sipas mendimit tuaj, cilat janë përgjegjësitë eprotagonistëve sidomos të dy partive më të mëdha shqiptare. Kemi pasur zgjedhjevitin e kaluar dhe acarimet kanë vazhduar, kemi partinë kryesore opozitare qënuk merr pjesë në parlament. Cili është komenti juaj? Unë sigurisht mund të flas vetëm për perceptimet e mia për situatën,këtu nga Shtetet e Bashkuara. Mendoj se marrëdhëniet aktuale mes dy partivekryesore janë më të vështira se asnjëherë më parë. Jam veçanërisht i shqetësuarpër të atë që nuk mund të cilësohet ndryshme përveçse gjuhë urrejtjeje nga tëdyja partitë kryesore, sidomos kur bëhet fjalë për udhëheqjen e tyre. Qëdemokracia të funksionojë duhet të kesh një opozitë, përndryshe do të ishtevetëm një parti që krijon rregulla nga të cilat do të përfitonte ai institucion.Një nga elementët që po shohim aktualisht me legjislacionin e kohëve të fundit,është prirja për të forcuar pozitën e kryeministrit në krahasim me parlamentin.Nëse flasim për plane afatgjata, kjo nuk është pozitive, pasi ndërhyn mendarjen tradicionale të pushtetit. Ky është një nga aspektet më negative tëgjendjes së krijuar, të bojkotit. Ka edhe shumë pasoja të tjera, përfshirëfaktin që qeevria e ka të pamundur të miratojë ligje të rëndësishme që kanënevojë për më shumë se 50 për qind tëvotave për të kaluar në parlament, veçanërisht reformat e rëndësishme qëBashkimi Evropian i ka kërkuar Shqipërisë të miratojë për ta përmirësuarpozitën e Shqipërisë në përpjekjet e saj për të hyrë në Bashkimin Evropian. Kashumë probleme të krijuara nga marrëdhëniet mes dy partive, përfshirë krizënaktuale politike. Çfarë mendoni ju se janë detyrimet e shumicës në parlament, pra tëPartisë Demokratike dhe aleatëve të saj në situatën politike të krijuar, për tëafruar partinë kryesore të opozitës dhe cila është përgjegjësia e partisëkryesore të opozitës. A ndihmon bojkoti për të zgjidhur diçka në situatën ekrijuar? Nuk mendoj se bojkoti do të jetë efektiv. Besoj se kriza politike mundtë zgjidhet vetëm nëse të dyja partitë kryesore politike bëjnë një kompromis.Më konkretisht unë mendoj se partia në pushtet, qeveria Berisha duhet të marrëseriozisht në konsideratë hapjen e kutive të votimit, rishqyrtimin përmes njëkomisioni parlamentar të zgjedhjeve të fundit dhe mendoj se Partia Socialisteduhet ta shqyrtojë me seriozitet t'i japë fund bojkotit dhe të hyjë nëparlament. Bojkoti mund të kishte qenë efektiv për dy javët e para ndoshta, sigjest simbolik. E dimë që kryeministri Berisha, nuk para u përgjigjet këtyrelloj sinjaleve, por komuniteti ndërkombëtar mund të kishte reaguar dhe mesiguri do ta kishte lënë Partinë Socialiste moralisht në një pozitë tëfavorshme. Tani bojkoti vetëm po shkakton dëme. Por duhet të theksoj se duhet të ketëpërpjekje nga të dyja partitë për të arritur kompromis. Një gjë të tillë esugjeroi së fundmi Këshilli i Evropës dhe mendoj se është diçka e arsyeshme.Nuk mendoj se është e mundur që një parti të presë që partia tjetër të tërhiqtenga pozicioni i vet, kështuqë kompromisi nga të dyja palët besoj se do të ishtehapi i parë për të zgjidhur këtë çështje. Pra ju po sugjeroni që partia në pushtet të vendosë për hapjen e kutivenë mënyrë që Partia Socialiste të hyjnë në parlament? Sepse në fakt opozitakëtë gjë po kërkon... Nuk besoj se do të funksionojë kështu, pasi do të shihej si tërheqje enjë partie para kërkesave të tjetrës. Mendoj se mënyra më efektive në këtë rastdo të ishte që të dyja palët të bënin lëshime në të njëjtën kohë, që të mosduket se njëra po dorëzohet para tjetrës. Do të ishte mirë që udhëheqësit e dypartive të takoheshin dhe të punonin për një zgjidhje të mundshme, ku të dyjapalët të deklarojnë njëkohësisht për ngritjen e një komisioni parlamentar,hapjen e kutive dhe hyrjen e deputetëve socialistë në parlament. Mendoj se Shqipëria është në një pikëkritike kthese, veçanërisht marrëdhënia me Bashkimin Evropian. Deklaratat emuajit të fundit të Bashkimit Evropian kanë qenë të forta dhe mendoj sethirrjet prapa skenave janë edhe më të forta, duke pasur parasysh që BashkimiEvropian ka prirjen t'i paraqesë më të zbutura kërkesat e tij në publik. Pragjendja për Shqipërinë është kritike. Nëse ky problem nuk zgjidhet shumëshpejt, rruga e Shqipërisë drejt Bashkimit Evropian do të ndërlikohetseriozisht. Do të doja të përmendja që më parë fola për disa nga zhvillimetpozitive përsa i takon zgjedhjeve dhe klimës së biznesit. Por duhet t'ukushtojmë vëmendje edhe disa prej zhvillimeve negative, si për shembull ai iTransparency International, ku Shqipëria kishte rënë besoj 10 pikë. Kjo ështëshumë shqetësuese. Po ashtu edhe raporti i Freedom House, ku është erëndësishme të theksojmë se fqinjët e Shqipërisë po ecin përpara përsa i takonprocesit të demokratizimit dhe luftës kundër korrupsionit. Mali i Zi ka kaluarnë kategorinë e vendeve të lira, Kosovaka kaluar nga grupi i vendeve jo të lira në atë pjesërisht të lira. NdërsaShqipëria nuk ka pasur lëvizje. Mendoj se ngecja do të thotë në thelb një happrapa. Pra kjo është një periudhë kritike dhe kërkon pjekuri nga ana eudhëheqësve politikë të Shqipërisë por fatkeqësisht ajo nuk është shfaqur, tëpaktën dy muajt e fundit.