Ekspertët mbi shanset e TAP-it dhe Nabuccos
Dy profesorë flasin për faktorët që do të ndikojnë në vendim-marrje dhe mundësitë e secilit projekt për t’u zgjedhur
Pas disa muajsh pritet të merret vendimi për rrugën përmes së cilës do të kalojë gazi i rajonit të Kaspikut për në Evropë. Shqipëria është një prej vendeve të shumta të interesuara për këtë burim të ri energjitik. Në lojë janë dy projekte konkurrente TAP-i dhe Nabucco West. Por cili prej tyre i ka shanset më të mira për t’u zgjedhur? Cilët faktorë do të ndikojnë në vendim-marrje? Kolegu Julian Zyla bisedoi me dy ekspertë, një në Itali dhe një këtu në Shtetet e Bashkuara, për të marrë mendimet e tyre. Në këtë përballje interesash, është sikur të kishim dy skuadra: në njërën anë janë Greqia, Shqipëria dhe Italia, ndërsa në tjetrën Bullgaria, Rumania, Hungaria dhe Austria. Për çfarë konkurrojnë? Secili grup shtetesh kërkon që gazsjellësi i Korridorit të Jugut – i cili do të shkojë nga vendburimi Shah Deniz i Azerbajxhanit deri në Evropë – të kalojë nëpërmjet territorit të tyre. Për pjesën e gazsjellësit nga Azerbajxhani në Turqi palët kanë rënë dakord, dhe në qershor pritet një vendim për vazhdimin e tij. Projekti i gazsjellësit Trans-Adriatik, TAP, parashikon që pas Turqisë gazi i Azerbajxhanit të kalojë në Greqi dhe Shqipëri për të përfunduar në Itali. Nëse do të zgjidhej projekti konkurrent Nabucco West gazsjellësi do të ndiqte trajektoren më në veri (Bullgari, Rumani, Hungari, Austri). Gianfranco Lizza është profesor i Gjeopolitikës në universitetin Sapienza të Romës. Gjatë një bisede përmes Skypit, ai tha se i ashtuquajturi Korridori i Jugut është rrjedhojë e disa dinamikave historike të nisura dekada më parë. Edhe sipas profesorit të universitetit Columbia në Nju Jork, Jenik Radon, interesimi për projektin e Korridorit të Jugut erdhi si pasojë e suksesit të projekteve të mëparshme për transportimin e rezervave nga Azerbajxhani për në Perëndim. Zoti Radon ka shërbyer si këshilltar i huaj dhe negociator kryesor për Gjeorgjinë në projektet me vlerë prej disa miliardë dollarësh për tubacionet e gazit dhe naftës, që nëpërmjet kryeqytetit gjerogjian, Tbilisi, shkojnë nga Azerbajxhani në Turqi. Gjeorgjia i ka dhënë atij Urdhrin e Nderit, çmimi më i lartë civil në vend. Ai thotë se të dy projektet, TAP dhe Nabucco West, janë shumë të besueshëm dhe konkurrues. Zoti Radon thotë se edhe qëndrimi zyrtar i Shteteve të Bashkuara – të cilat shprehen se nuk kanë asnjë preferencë lidhur me çështjen e zgjedhjes midis TAP-it dhe projektit Nabucco West – ka të bëjë me vlerësime ekonomike e tregtare. Profesor Lizza mendon gjithashtu se aspektet ekonomike do të jenë vendimtare, pasi, sipas tij, interesat gjeopolitike të përfshira nuk do të jenë në gjendje të kenë shumë ndikim tek vendimi i kompanive partnere. Për sa i përket shanseve të secilit projekt për t’u zgjedhur, të dy ekspertët janë të mendimit se Nabucco West ka avantazhe ndaj TAP-it. Profesori Radon, i Universitetit Columbia, thotë se ende nuk është e qartë se cila nga dy alternativat do të fitojë, por sipas tij vendet e projektit Nabucco West kanë përparësi, sepse kërkesa e konsumatorëve në atë zonë është më e lartë. Profesor Gianfranco Lizza përqëndrohet tek veprimet tregtare të mundshme të kompanive të Shah Denizit dhe tek problemet me të cilat përballen vendet e TAP-it. Profesor Lizza nuk përjashton as mundësinë e realizimit të të dyja projekteve në të ardhmen. Eksperti i çështjeve të energjisë Janik Radon thotë se në rastin konkret të Shqipërisë mund të luajë rol garancia që vendi do të arrijë t’i japë partnerëve të Shah Denizit lidhur me kuadrin ligjor mbi të cilin do të mbështetej realizimi i projektit të gazsjellësit Trans-Adriatik. Ekspertët thonë se vendet e përfshira në projektet konkurrente TAP dhe Nabucco West duhet të kryejnë të gjitha lëvizjet e duhura, nëse dëshirojnë që “skuadra” e tyre të mund të fitojë. Por sipas tyre rezultati i përballjes do të përcaktohet nga interesat ekonomike të kompanive që zotërojnë projektin Shah Deniz II në Azerbajxhan.