Ekspozita "Besa – Myslimanët që shpëtuan hebrenjtë" në Uashington
Fundi i Luftës së Dytë e gjeti Shqipërinë me një numër më të madh hebrenjsh sesa kishte para luftës
Përshembull, në vitin 1940 Johana Nojman, dhe prindërit e saj u strehuannë Shqipëri, pasi kishin ikur nga Gjermania, për t’i shpëtuarpërndjekjes naziste. Arjan Myrto,me banim në NjuJork, thotë se ndjehet krenar për ndihmën që i ati i tij, ShyqyriMyrto, u dha hebrenjëve gjatë periudhës së Luftës së dytë Botërore.Emri i familjes Myrto tani ndodhet i gdhendur në qendrën përkujtimoretë holokaustit në Jad Vashem në Jeruzalem, ndërsa fotografia e ShqyqyriMyrtos rendidet në librin përkujtimor menjëherë pas fotografisë sëShindlerit, i njohur për listën e tij. Me këtëekzpozitë, fotografi amerikan Norman Gershman synon të tërheqëvëmendjen e publikut për t’a njohur atë me humanizmin që një popull ivogël në numër e i lashtë si ai shqiptar, tregoi për një popull tjetërtë vogël e të lashtë si ai hebraik në ditët e tij më të vështira. Përhebrenjtë, gjatë Luftës së Dytë Botërore, thotë fotografi Gershman,Shqipëria u bë Shtëpia e Zotit, sepse asnjë prej hebrenjëve që ustrehuan atje nuk ra në duart e nazistëve, ku me siguri që i pristevdekja. Norman Gershman mendon se sikur mes shqiptarëvetë mos kishte ekzistuar institucioni i Besës, hebrenjtë në Shqipëri dotë kishin pësuar të njëjtin fat vdekjeprurës si në vendet e tjera tëBallkanit. Për shqiptarët, Besa është ligj, i cili megjithëse ipashkruar, përbën për ta standartin më të lartë të vlerave morale. Këtënuk ka shqiptar që nuk e di, thotë autori Gershman, ndërsa bota duhett'a mësojë. Norman Gershman tregon se para pesë vjetësh,kur filloi këtë projekt, ai kishte dëgjuar nga të mbijetuarit eholokaustit shumë tregime rreth Besës shqiptare dhe zemra i ishtembushur me admirim për këtë popull. Për sa i përket shpëtimit tëhebrenjëve nga holokausti, thotë Gershman, shqiptarët mund tëkrahasohen me danezët, sepse Danimarka dhe Shqipëria, janë të vetmetvende, qeveritë e te cilave gjatë periudhës së Luftës së dytë Botërore,nuk pranuan t’u dorëzonin nazistëve asnjë hebre, madje i pajisën ataedhe me dokumente fallso. Ambasadori i Shqipërisë nëUashington, Aleksandër Sallabanda thotë se kjo ekspozitë fotografike kaedhe vlera historike e politike, sepse hedh dritë mbi një ngjarje rrethsë cilës regjimi i kaluar heshti, si dhe i njeh të huajt me një ngavirtytet më të lashta shqiptare, siç është Besa. Ekspozitae fotografit Norman Gershman titullohet “Besa - Muslims who saved Jews”(Besa – Myslimanët që shpëtuan hebrenjtë). Të njëjtin titull mban edhelibri i tij, që pritet të dalë në libraritë amerikane në muajin tetor.Por ka shqiptarë që mendojnë se ky titull nuk i përfaqëson drejtë, pasii njëjtëson ata me fenë dhe jo me kombin. Veprimari injohur shqiptaro-amerikan Ilir Zherka thotë se fotografi Gershman etrajton çështjen nga këndvështrimi hebraik dhe në këtë botë konflikteshfetare, ai ka dashur të theksojë se miqësia midis hebrenjëve dhemyslimanëve është e mundshme. Ndërsa AvniMustafa, drejtor i Këshilli Kombëtar Shqiptaro-Amerikan e shehekspozitën si një mundësi të mirë për afrimin e lobit shqiptar me atëhebraik, i njohur si një nga lobet më të fuqishme në Shtetet eBashkuara. Zoti Mustafa mendon se nga ky afrim çështja shqiptare do tëpërfitonte shumë, dhe ndoshta do të ndikonte që Izraeli t’i shtohet sëshpejti numrit të vendeve që e kanë njohur deri tani shtetin e ri tëKosovës. //bsa//