Rose Dosti: Dosjet e ish Sigurimit të Shtetit duhen hapur
Gazetarja shqiptaro-amerikane ka një projekt ambicioz për të dokumentuar krimet e komunizmit
Rose Dosti, gazetarja me origjinëshqiptare e "Los Anxheles Tajmsit", është autore e qindra artikujve dhe e disalibrave që flasin kryesisht për jetën e amerikanëve. Tani, ajo i ka vënë vetesdetyrën e vështirë për të mbledhur, arkivuar dhe publikuar dëshmitë e ish tëpërndjekurve të regjimit komunist në Shqipëri. Ashtu siç janë mbledhur mijrahistoritë e Holokaustit që sot mbahen të arkivuara në pjesë të ndryshme tëbotës. Zonja Dosti ishte para pak ditësh në studiot e Zërit te Amerikës. Zëri i Amerikës:Cila mendoni se ështërëndësia e projektit tuaj? Rose Dosti:Në Shqipëri ka patur 50 mijë tëburgosur politikë, njerëz që kanë qenë të burgosur, të internuar, që utorturuan, u pushkatuan ose u varën gjatë regjimit komunist 50 vjeçar. Historitë e tyre nuk janë treguardhe duhen treguar. Ato duhen regjistruar për të dëshmuar të vërtetën historike,për qëllime arkivimi, në mënyrë që studiuesit, mësuesit, nxënësit apo artistëttë mund të frymëzohen prej tyre. Zëri i Amerikës:Cili është qendrimi i shoqërisë shqiptare sot ndaj asajqë ka ndodhur gjatë 50 viteve të regjimit të Hoxhës? Rose Dosti:Mendoj se ata janë të traumatizuar prej kësaj. Nuk ishinvetëm 50 mijë njerëz në një popullsi 1,5 milionëshe që u prekën prej saj. Mendoj se u prek i tërë vendi, i cili u kthye në një shtet burg. Sot ata nukdëshirojnë të mendojnë për të kaluarën, ata duan të vazhdojnë jetën e tyre, tëmarrin pjesë në botë, sepse nuk e kanë patur këtë privilegj për 50 vjet kohëgjatë së cilës ishin të izoluar nga bota. Bota nuk e dinte se cilët ishin atadhe ende nuk e di sepse për shqiptarët nuk flitet shumë përveç rasteve kur atashfaqen në lajme, për shembull kur ndodh ndonjë shpërthim si ai i Gërdecit. Zëri i Amerikës:Ju sapo jeni kthyer nga Shqipëria. Cila është përvojajuaj në bisedat me ish të burgosurit? A ishin ata të gatshëm të tregoninhistoritë e tyre? Rose Dosti:Ata duan t'i tregojnë historitë e tyre por jo publikisht. Atakanë jetën e tyre priate dhe duan t'i tregojnë historitë e tyre në atë mënyrëqë unë të kuptoja se çfarë kishin hequr. Zëri i Amerikës:Dhe përse jo publikisht? Rose Dosti:Ata nuk duan që emrat e tyre të lakohen. Shqiptarët janënjerëz shumë konservatorë dhe kërkojnë privaci, nuk duan që të tjerët tëpërmendin emrat e tyre. Nga ana tjetër, ata duan që këto histori të dëgjohendhe unë mendoj se është me rëndësi të madhe që këto histori të dokumentohen. Zëri i Amerikës:Personalisht, përse ju intereson historia e ish tëpërndjekurve në Shqipëri? Rose Dosti:Prindërit e mij ishin shqiptarë dhe shqiptarë shumë patriotë.Burri im ishte shqiptar. Vjehrri im, Hasan Dosti ishte kryetar i GjykatësSupreme përpara se të vnin në fuqi komunistët. Këta njerëz jetuan në Amerikëndërkohë që vëllezërit, motrat apo fëmijët e tyre në Shqipëri u arrestuan uburgosën apo u internuan nga komunistët për 47 vjet. Është e natyrshme qëinteresim im për këtë temë të jetë shumë personal. Nga ana tjetër, si gazetare,unë e shoh këtë si një ngjarje shumë të rëndësishme historike, e cila duhetregjistruar. Ne nuk duhet ta harrojmë kurrë atë periudhë. Zëri i Amerikës:Le të flasim për një temë mjaft të nxehtë, një temë qëështë bërë e përhershme në shoqërinë shqiptare. Duhen hapur apo jo dosjet e ishSigurimit? Rose Dosti: Mendoj se të zbulosh është diçka me shumë rëndësi. Dosjet duhen hapur, duhen publikuar dhe kjoçështje duhet përfunduar një herë e mirë. Kjo do t'i bëjë njerëzit që vërtet tëecin përpara me jetën e tyre. Një ditë kjo do të bëhet. Zëri i Amerikës:Kush e pengon këtë proces? Rose Dosti:Kjo pengohet nga vetë njerëzit që kanë frikë nga e kaluara etyre, të cilët ndoshta nuk duan që të tjerët të dinë për ato që kanë bërë në tëkaluarën. Zëri i Amerikës:Çfarë do të sillte hapja e dosjeve? Rose Dosti:Shumë pështjellim dhe akuza të ndërsjella, shumë zemërim,shumë hidhërim por në të njëjtën kohë ky mund të jetë një proces shërimi. Nukjamë psikologe por mendoj se mund të jetë diçka e mirë. Mendoj se e vërtetaështë e më e rëndësishme se sa pasojat. Zëri i Amerikës:Cilat janë planet tuaja konkrete për dëshmitë e ish tëpërndjekurve? Rose Dosti:Ne shpresojmë tazgjerojmë këtë dokumentar prej 12 minutash në një film të plotë i cili do tëjapë pak histori dhe do të tregojë për atë që u ndodhi këtyre njerëzve gjatë 50vjetëve të regjimit komunist. Në këtë mënyrë të rinjtë do ta shikojnë atë,studiuesit do të lexojnë dëshmitë dhe do të shërbejë si frymëzim përshkrimtarët dhe artistët. Pikërisht ashtu si njerëzit që studiojnë dëshmitë eviktimave të Holokaustit në Fondacionin Shoah. Në Los Anxheles ka njëbibliotekë të shkëlqyer me mijra e mijra dëshmi të ish viktimave tëHolokaustit, e cila tani është histori e dokumentuar. Zëri i Amerikës:Dhe përse jo Shqipëria... Rose Dosti: Përse jo Shqipëria. Nuk ishte një spastrim racor por ishtenjë spastrim politik dhe këta njerëz meritojnë të kenë dëshmitë e tyre tëdokumentuara. Zëri i Amerikës:Dhe ky është një brez që po shuhet me shpejtësi. Rose Dosti:Shumë shpejt. Ata janë në të gjashtëdhjetat apo shtatëdhjetatpra është me shumë rëndësi që t'i kapim sa më shpejt. Shumë prej tyre janëlarguar nga vendi dhe historitë e tyre po zhduken. Shpresoj që përmesinternetit, shumë nga këto histori do të mund të regjistrohen dhe do tëvendosen në këtë arkiv. Është një punë tepër e madhe. Unë jam një e vetme që popërpiqem ta filloj atë. Zëri i Amerikës:A gjetët shumë mbështetje në Shqipëri për projektin tuaj? Rose Dosti:Jo dhe aq. Ua tregova disa studentëve dhe ata më thanë: "Oh,po ashtu ishte sistemi atëhere, nuk kishe ç'bëje. Pastaj të paktë ishin ata qëu persekutuan". Unë u thosha: "Jo, nuk ishin pak. Në përpjestim me popullsinëprej 1,5 milion, 50 mijë njerëz janë shumë". //ii