Mësuesja që rrezikon jetën për fëmijët e ngujuar
Liljana Luani, një mësuese nga Shkodra, është e përkushtuar për fëmijët e ngujuar në veri të Shqipërisë
Atje ku kanë frikë të shkojnë shumica e njerëzve, madje edhe policia, Liljana Luani dërgon libra, sende të tjera shtëpiake, por mbi të gjitha, përvojën e saj të gjatë në ndihmë të familjeve të prekura nga tradita e gjakmarrjes. Mësuesja 56-vjeçare nga Shkodra përdor kohën e saj të lirë për të udhëtuar në fshatrat e largëta ku fëmijët jetojnë të ngujuar. Fshatarët nuk reagojnë, madje edhe qeni që ruan shtëpinë e njeh, ndërsa Liljana hap portën metalike dhe hyn në një shtëpi të mbyllur. Por ndjenja e rrezikut është përherë e pranishme. Liljana e di se puna e saj është e rrezikshme, por për të, kjo nuk është thjesht një punë, por një mision. Kur foli me agjencinë Associated Press, në shtëpinë e një djali të ri të ngujuar, ajo sapo kishte përfunduar orët e mësimit në matematikë, gjuhë dhe “Odisenë” e Homerit. Zonja Luani thotë se ajo është e lidhur emocionalisht dhe e ka shumë të vështirë kur sheh fëmijët që vuajnë. Në këtë shtëpi e vjetër, një grua 40-vjeçare qëndron aty e ngujuar me tre bijtë e saj adoleshentë të moshave 14 deri në 19 vjeç. Ata përdorin një oborr të vogël për të rritur perime, dhe për të mbajtur pula dhe një lopë. Fqinjët dhe të afërmit i ofruan ndihmë, ndërsa zonja Luani bindi kompaninë energjitike t’i siguronte energji me ulje çmimi. Bashkëshorti i zonjës së shtëpisë është në burg për vrasje dhe familja nuk është mësuar me vizitorë. Gruaja qan shpesh, ndërsa dy djemtë më të mëdhenj shkojnë tek një dhomë tjetër, me sa duket nga zori që u vjen të pranojnë se ata nuk largohen kurrë nga shtëpia. Zonja Luani i jep mësim djalit më të vogël, me shpresën se do ta ndihmojë atë t’i shpëtojë ciklit të dhunës. Shumica e përpjekjeve, thotë ajo, përqëndrohet për t’i bindur nënat t’i mësojnë djemtë që mos të vazhdojnë me hakmarrje. Ajo i shoqëron ato në kurse ku gratë mësojnë rreth gatimit, higjienës dhe kujdesit personal. Zakonisht vetëm burrat janë të detyruar të ngujohen ose të marrin hak. Por gjakmarrja, e cila nuk lejohej gjatë kohës së komunizmit, vazhdon të praktikohet në zonat e thella, ku sundimi i ligjit është i dobët. Cikli i gjakmarrjes mund të fillojë për një sërë shkaqesh, duke përfshirë vrasje, vdekje aksidentale, mosmarrëveshje për pronat, ose edhe kur bëhet një akuzë e rëndë e rreme. Gratë në përgjithësi nuk përfshihen, dhe kjo i lejon ato të dalin nga shtëpia. Por vrasjet për të marrë gjak jo gjithmonë ndjekin rregullat tradicionale dhe shpesh përfshijnë edhe gratë dhe të miturit. Zonja Luani thotë se ajo e kujton me trishtim djalin e ri i cili këmbëngulte të shkonte në shkollën dhe u vra në një pritë. Për këtë arsye, ajo nuk jep hollësi mbi viktimat që ajo viziton sepse ka frikë se mos ata identifikohen. Zakonisht ajo përfundon mësimdhënien, gatuan për familjen e saj, dhe pastaj udhëton për një orë për në fshatrat në “Bjeshkët e Nëmuna”. tha zonja Luani. Grupe të shoqërisë civile vlerësojnë se disa mijë njerëz, duke përfshirë edhe fëmijë të vegjël, jetojnë të ngujuar për shkak të gjakmarrjeve.