Ambasadori Uidhërs për bashkëpunimin Amerikë-Shqipëri
Intervistë ekskluzive e Zërit të Amerikës me ambasadorin e Shteteve të Bashkuara, Xhon Uidhers, i cili flet për marrëdhëniet dhe për sf
Z. Ambasador, të hedhim një vështrim mbi vitin 2008– një vit i vrullshëm në Shqipëri dhe jashtë saj. Me pak fjalë, cili do tëishte vlerësimi juaj për vitin e kaluar? Ka disa gjëra të mrekulllueshme qëndodhën në vitin 2008: fryma, gëzimi dhe festimi kur Kosova u bë e pavarur mëpak se një vit më parë. Ishte vërtet njëhap përtej një ndarjeje historike. Do tëthoja se për këtë rajon, si dhe për botën, ishte një arritje me përmasahistorike për njerëz që kishin luftuar për aq shumë kohë për të qenë të lirëdhe të pavarur që arritën këtë synim të mrekullueshëm. Pastaj, sigurisht, në prill, ishte samiti i NATOs që ftoiShqipërinë dhe Kroacinë për anëtarësim të plotë, gjë që shpresojmë, do tëarrihet në samitin e ardhshëm pas afro dy muajsh. Edhe kjo ishte një arritje historike dhenjihte vendosmërinë dhe bashkimin e popullit shqiptar në synimin për të arriturdiçka me përmasa të mëdha. Ngjarja e tretë që mendoj pati rëndësi të madhe historikedhe që do të ketë një ndikim shumë pozitiv mbi Shqipërinë ishin zgjedhjetamerikane. Ishte kënaqësi për mua qëudhëtoja anembanë Shqipërisë dhe të shihja se sa nga afër shqiptarët e ndiqninfushatën. Pati një pritje mrekullisht tëngrohtë të zgjedhjes së Presidentit Obama.Ishte një përvojë shumë pozitive për mua të shihja sa të interesuar përfushatën, sa të interesuar në blloqet që ndërtojnë demokracinë, ishin të gjithëshqiptarët kudo. Ishin të interesuar në kandidaturënhistorike të Znj. Klinton, të Znj. Palin, përkrah të Z. MekKein dhe Z.Obama. Ishin të interesuar në natyrënpjesëmarrëse të procesit. Ishin tëinteresuar në mënyrën se si bëhej zgjedhja e kandidatit dhe pastaj edhe nëkonkurimin mes kandidatëve. Mendoj që rezultati i zgjedhjeve ishte i tillë qëmarrëdhënia shumë pozitive mes Amerikës dhe Shqipërisë vetëm do të rritet dheçohet më tej nga zgjedhja e Presidentit Obama. Të gjitha këto ishin zhvillime shumë pozitive. Duhet të them edhe që Shqipëria vuajti një tragjedi, atëqë ndodhi në Gërdec në të cilën aq shumë njerëz, njerëz të pafajshëm, humbënjetën dhe aq shumë njerëz të pafajshëm u plagosën dhe jeta e të cilëvendryshoi, ka mundësi, përgjithmonë. Ishtenjë tragjedi njerëzore që na preku të gjithëve. Unë shkova, vizitova dhe bisedova me njerëzit në Gërdec. Është shumë e rëndësishme që të jepet ndihmëpër jetët e atyre njerëzve në përpjekje për ta kthyer sa më shumë që të jetë emundur pranë normales. Pra, me pak fjalë, këto janë gjërat që do të veçoja gjatëvitit 2008. Pak ditë mëparë, duke folur mbi pritshmëritë e Sh.B.A. ndaj Shqipërisë, ju përmendët:respektin për kushtetutën, përpjekjet për të luftuar korrupsionin, si dhe njëpërkushtim ndaj parimeve e veprimeve demokratike që të jenë përtej çdodyshimi. Janë këto një referim ipërgjithshëm, një citim i pritshmërive që Presidenti Obama ka ndaj vetes, apojanë edhe një referim konkret ndaj zhvillimeve të brendshme në Shqipëri? Mendoj se e diçka e rëndësishme qëduhet mbajtur në mend lidhur me zgjedhjen e një presidenti amerikan është qëpërzgjedhja e tij, zgjedhja e tij, bën dy gjëra; funksionon në të paktën dynivele në arenën e jashtme. Këto parimekanë vlerë jo vetëm për vendet e mëdha me të cilat Sh.B.A. ka lidhje shumë tëngushta, por edhe me vendet më të vogla. Niveli i parë është marrëdhëniaspecifike që Presidenti përcakton dhe që u kërkon të gjithëve në qeverinëamerikane, dhe përmes tyre përfaqësuesve të tij kryesorë në vendet e huaja, qëtë punojnë për ta vënë në zbatim. Në lidhje me Shqipërinë, lajmet do të jenë mjaft tëmira. Kemi një bazë të fortë historikembi të cilën të ndërtojmë. Amerikanëtdhe shqiptarët kanë pasur një lidhje të veçantë që shtrihet në disadhjetëvjeçarë dhe që mbijetoi edhe përpjekjen e regjimit komunist për ta thyeratë. Kemi arritjen e rëndësishme në rajon që përmenda – pavarësia e Kosovës, sidhe NATO. Një prej përfitimeve të mëdhatë samitit të NATOs në prill është që do t'i japë mundësi Presidentit tëfokusohet në mënyrë specifike tek vendet e reja kandidate, Kroacia dheShqipëria; do t'u japë udhëheqësve mundësinë për t'u takuar, për të diskutuarmbi çështjet që kanë në plan; dhe kjo është një mundësi e jashtëzakonshme. Vjennë një kohë shumë të mirë për ne amerikanët dhe për ju shqiptarët sepse në atotakime, ne mund të fokusohemi tek çështjet specifike. Niveli tjetërqë është pak më i vështirë për t'u përkufizuar, por në shumë mënyra edhe më irëndësishëm, është që një administratë e re amerikane sjell me vete energji tëre, një paketë të freskët idesh, si dhe një ton të ri. Personalisht mendoj që nuk ka rëndësi nësekjo administratë është republikane apo demokrate; ndërkohë që zhvillohenrrethanat anembanë botës, kjo administratë formëson tonin e veprimet e veta dhepërqendron energjinë e vet mbi këto rrethana. Në rastin e Presidentit Obama,fokusi i tij shumë qartësisht do të jetë mbi marrëdhëniet e rigjallëruara dhetë internsifikuara kudo në botë. Kjo nukështë diçka që përqendrohet specifikisht mbi Shqipërinë, apo mbi Kinën, apo mbiAfrikën e Jugut. Por, ton ii ri jep njëthemel, jep një ndjenjë të një qëllimi dhe drejtimi të ri që do të na lejojë neqë merremi specifikisht me Shqipërinë të sjellim një axhendë të re, një seri tëre idesh që mund t'ia paraqesim administratës për shqyrtim dh endërveprim. Kjopastaj na lejon të hedhim një shikim të ri mbi mënyrën se si funksionojnëgjërat. Mund të flasimpak më shumë më vonë, por koj është një kohë e mirë për këtë qëllim sepseAmerika sapo kreu zgjedhjet e veta vjet dhe Shqipëria do të ketë zgjedhjet eveta këtë vit. Një prejçështjeve më të debatuara kohët e fundit është Ligji i Lustracionit. Ky ligjështë kritikuar nga Sh.B.A., por edhe nga OSBE, Këshilli i Europës, dhe sëfundi edhe nga BE. Sh.B.A. kanë thënë që ligji ngre shqetësime serioze ligjoredhe kushtetuese. Cilat janë këto shqetësime dhe cilat do ishin pasojat e këtijligji? Pozicioni i qeverisë së Sh.B.A. është shumë i njohur. Pozicioni ështëparaqitur edhe këtu edhe në Uashington. Kemi ngritur problem nëkushtetueshmërinë e ligjit si dhe mbi zbatimin e mundshëm të ligjit. Këto janëçështje që janë ngritur edhe nga një numër institucionesh dhe organesh anembanëEuropës dhe mendoj që të gjithë ne shpresojmë që qeveria e Shqipërisë do qasetndaj këtij ligji, do bëjë një qasje të re ndaj këtij ligji, dhe do tëshfrytëzojë mundësinë e ndihmës që të gjithë ne, që jemi miq të Shqipërisë,kemi ofruar. Megjithëkëtë, zoti Ambasador eshte vene re nje kembengulje e shumices dhe eqeverise per te mos ndryshuar qendrim..... Edhe një herë, si miq të Shqipërisë, gjithçka mund të bëjmë është tëbëjmë rekomandimet tona dhe të japim këshillat tona më të mira. Shpresojmë qëdo të merren parasysh. Të gjithë kemi objektivin përfundimtar të përpjekjes përta bërë situatën lidhur me këtë ligj sa më të mirë që mund të bëhet dheshpresoj që pozicioni ynë është i qartë dhe që merret si një rekomandimkonstruktiv. Shumëvëzhgues e shohin situatën me shqetësim dhe janë të mendimit që procesetintegruese të Shqipërisë mund të vihen në pikëpyetje, sidomos afrimi me BE,sepse çështja e NATOs duket se është një fakt i kryer. Cili është vlerësimi juaj? Nuk mund të flasim në emër të BE. Është një pyetje që u duhet bërë atyre.Mendoj që dinamika e vërtetë këtu ka nevojë të jetë e tillë që drejtimi të jetëpërpara. Shqipëria ka bërë një rrugë të gjatë përparimi nga viti 1991, kurvuante nën një regjim shtypjeje dhe tiranie thuajse të pabesueshme. Mendoj qëtë gjithë miqtë e Shqipërisë, mes të cilëve shpresoj që Sh.B.A. të konsiderohetnjë prej kryesorëve, po përpiqen t'i japin ritëm këtij përparimi dhe, në këtëmënyrë, shpresojmë që të mund të ofrojmë mbështetje dhe ndihmë të madhe përsynimet që kanë shprehur qeveria dhe populli shqiptar – dhe kjo është integriminë bashkësinë euro-atlantike dhe në bashkësinë e demokracive. Z.Ambasador, gjatë vitit të kaluar, në lidhje me disa zhvillime të brendshme,kryesisht lidhur me sistemin e drejtësisë – kujtoj këtu ligjin për prokurorinë,dekretet e presidentit për anëtarët e Gjykatës së Lartë, çështja Fazllic – judhe faktorë të tjerë ndërkombëtarë ishit në oponencë të qartë me qeverinë. Amendoni se kanë qenë raste të izoluara apo një tendencë për të ushtruar ndonjëlloj presioni mbi sistemin e drejtësisë? Do shprehesha kështu: ka shumë vende në botë që, si pjesë e baticës sëhistorisë, kanë qenë në gjendje të dalin nga diktaturat komuniste dhe lloje tëtjera totalitarizmi. Sigurisht, ne amerikanët kemi qenë gjithmonë absolutishtnë krye të luftës kundër diktaturës komuniste dhe mendoj që askush nuk mund tëthotë të kundërtën. Por me të gjitha këto demokraci që linden, procesi iarritjes, sigurimit të synimeve kombëtare shprehur nga popujt e tyre nuk ështënjë mbërritje. Nuk është se mbërrin nënjë destinacion. Gjëja e madhe e demokracive është që janë gjithmonë dukekorrigjuar veten dhe duke përmirësuar veten. Kjo është e vërtetë përdemokracitë më të vjetra të konsoliduara si në Europë dhe Sh.B.A., por edhe përdemokracitë e reja. Synimi ynë në vërtet çdo gjë që qeveria dhe ambasada jonëbën është të nxjerrim mësime nga përvoja jonë, si në vendin tonë ashtu edhe nëndërveprimet tona me demokracitë e reja, për t'i ndihmuar demokracitë e reja tëshmangin shumë prej gabimeve apo shtigjeve të gabuara që kanë ndjekur vende tëtjera. Në lidhje me situatën që kemi parë këtu si dhe në vende të tjera, ajo qëduhet mbajtur mend është që parimi themelor i cilësdo demokraci, dhe këtu mundtë përdor Sh.B.A. si një shembull parësor, është parimi i një qeverie tëkufizuar. Qeverisë ijepet pushteti të bëjë gjëra të caktuara dhe i duhet dhënë fleksibiliteti dheautoriteti të mbrojë vendin dhe të promovojë mirëqenien e përgjithshme tështetasve të saj. Por ka edhe sfera, brenda cilësdo demokraci, në të cilatpushteti i qeverisë nuk duhet të ndërhyjë. Këtë debat e zhvillojmë gjithë kohënnë Sh.B.A. Institucioni kyç për të përcaktuar se deri ku duhet të arrijëautoriteti i qeverisë, fleksibiliteti i qeverisë, veprimet e qeverisë dhe kujo, është sistemi gjyqësor i vendit. Prandaj, është me rëndësi jetësore që kygjyqësor të ruajë pavarësinë e tij në mënyrë që të mund ta ruajë këtëdrejtpeshim midis sferave të veprimit të qeverisë dhe të drejtave të qytetaritpër liritë individuale, në atë nivel ku duhet të jetë. Në lidhje meinteresin për zhvillimet e ndryshme këtu, kjo është vërtet sfera mbi të cilënfunksionojmë. Nuk ka asnjë interes të Sh.B.A. në personalitetet e veçanta qëfunksionojnë në këtë vend. Nuk ka kurrfarë interesi të Sh.B.A. tek partitë. Nukka asnjë interes në llojet e ndryshme të konkurimit politik që zhvillohet. Ajonë të cilën populli amerikan dhe qeveria amerikane përqendrohen këtu dhe kudotjetër janë institucionet. Ato janë themelet; ato janë mekanizmat që jetojnëgjatë. Së dyti, ne shohim proceset dhe procedurat. Edhe një herë, sepse këtojanë mjetet nëpërmjet të cilave mund të përforcohet liria e shprehjes,zgjedhjet e lira e të ndershme. Prandaj, mendoj që kemi një mesazh shumëpozitiv dhe shpresoj një mesazh konstruktiv dhe ndihmues. Publikisht ju i keni dhënë mbështetje të hapur prokurorisë shqiptare, e cilaaktualisht po merret me disa çështje të rëndësishme, si Gërdeci; sapo mbyllihetimet për rrugën Durrës-Kukës, apo edhe çështjen Fazllic. Ka kritika ngamazhoranca që zyra e prokurorit po vepron në mënyrë politike; gjithashtu,kohëzgjatja e këtyre hetimeve ka krijuar idenë e mungesës së eficiencës,sidomos duke pasur parasysh që jemi pranë hyrjes në një stinë zgjedhore.Vlerësimi juaj? Përmenda rolin e kufizuar të qeverisë. Më lini të flas pak mbi rolin ediplomacisë. Fola edhe mbi rolin e institucioneve. Në lidhje me pyetjen qëbëtë, në fakt është një çështje që duhet ta zgjidhë sistemi i qeverisjes.Mosmarrëveshje do të ketë gjithmonë. Ka gjasa të ketë gjithmonë përshtypje sedisa prej çështjeve kanë implikime politike. Secila palë do shohëtjetrën dhe do flasë mbi kohën etj. Por kjo është vërtet një fushë ku mendojshqiptarët kanë nevojë t'i zgjidhin gjërat vetë. Për sa kohë këto pikëpamje tëndryshme gjejnë zgjidhje brenda kuadrit të duhur ligjor, atëhere duhen lejuartë marrin rrugën e tyre. Korrupsioni është një tjetër temë diskutimesh tënxehta. Ka vlerësime të ndryshme për rezultatet e qeverisë në këtë luftë.Sh.B.A. ka ofruar ndihmë në forma të ndryshme për këtë luftë. Jeni të kënaqurme çka është bërë deri tani? Kur bëhet fjalë për korrupsionin –një problem universal dhe në fakt kohët e fundit kemi pasur disa rastekorrupsioni në nivele të larta në Sh.B.A. – askush nuk duhet të jetë i kënaqurpër sa kohë që ai vazhdon. Është një çështjeqë përbën helm për çdo shoqëri dhe duhet luftuar pa pushim. Nuk mund tëndalosh. Nuk mund të jesh i kënaqur. Duhet vazhduar derisa të jetë fshirëtërësisht. Prandaj qeveria dhe institucionet e drejtësisë janë kaq tërëndësishme. Institucionet duhet të kenë pushtet të mjaftueshëm për të gjeturtë korruptuarit, t'i hetojnë ata, dhe t'i sjellin para drejtësisë brendakuadrit të sundimit të ligjit. Në vende të caktuara dhe në kohë të caktuara nëtë gjithë historinë, të korruptuarit duken sikur janë në avantazh, por jo ngapikëpamja afatgjatë sepse në fund, institucionet e forta, do të triumfojnëgjithmonë mbi korrupsionin. E përsëris, prandaj vendosim kaq shumë theks këtu mbindërtimin e institucioneve dhe po bëjmë çka mundemi për të ndihmuar në luftënkundër korrupsionit. Kemi një numër programesh që kanë një rol të madh ndihmepër shqiptarët kundër korrupsionit. Jam shumë krenar për to. Janë programi ynëOPDAT, programi ynë ICITAP, si dhe programet nëpërmjet USAID; është zyra jonë eMarrëdhënieve Publike që merret me edukimin e njerëzve mbi rreziqet dheproblemet e korrupsionit. Besoj që kemi ndihmuar në shumë mënyra këtu, por nukmund të jesh kurrë i kënaqur. Lufta duhet të vazhdojë gjithmonë. Këtë vit Shqipëria do të përballet me një sfidë tërendësishme, zgjedhjet e përgjithshme. Shpesh, edhe në zgjedhjet e kaluara,është thenë që janë një provë vendimtare për të ardhmen e vendit. Cila do tëjetë pesha e vërtetë e përmbushjes apo jo të standarteve mbi marrëdhëniet eShqipërisë me partnerët e saj? Mendoj që këto zgjedhje do të kenënjë rol dhe rendësi shumë më të madhe – nuk kam qenë këtu në zgjedhjet emëparshme – ndoshta se sa zgjedhjet e mëparshme. Peisazhi i Europës dhepeisazhi i Shqipërisë kanë ndryshuar shumë shpejt 20 vitet e fundit. Shqipëriaështë më e angazhuar, bën tregti më shumë, ka marrëdhënie më shumë me njëbashkësi botërore më të gjerë se sa në të kaluarën – jo për faj të sajsigurisht. Ndërkohë që bën këto, përfitimi i atij integrimi dhe ndërveprimi, metë gjitha këto shoqëri të ndryshme, është shumë pozitiv dhe shumë i dobishëmpër Shqipërinë. Ndërkohë që zhvillohet – dhe zhvillimi është shumë i shpejtë –pritshmëritë që Shqipëria të arrijë standartet e atyre vendeve me të cilatradhitet bëhen gjithnjë e më të mëdha. Një prej elementëve kyç të një demokracie janë zgjedhjete lira dhe të ndershme. Të gjithë e dimë dhe dihet publikisht që zgjedhjetshqiptare kanë pasur problem në të kaluarën. Tani, në qershor ekziston njëshans i vërtetë për ta lënë gjithça pas, për të pasur zgjedhje ku organizimi,administrimi, pjesëmarrja e njerëzve dhe shumë gjërave të tjerë të jenë siçduhet; është shumë e mundshme për Shqipërinë t'i arrijë. Po punojmë shumë fortpër ta ndihmuar qeverinë dhe popullin e Shqipërisë që t'i bëjnë këto zgjedhjenjë hap gjigand përpara dhe për të vendosur atë bazë thelbësore të demokracisëkëtu. Edhe një pyetje të fundit. Shtete e Bashkuar janëshumë te ndjeshme ndaj çështjeve të lidhura me lirinë e shtypit. Aktualisht kanjë përplasje të hapur me qeverisë dhe gazetës Tema. Sipas jush, a ështëtregues i një përkeqësimi midis qeverisë dhe medias? Shpresoj që most e përfaqësoje njëpërkeqësim midis qeverisë dhe shtypit. Edhe një herë, një prej elementëve kyçtë demokracisë është shtypi i lirë. Gjithçka që mund të sugjerojë, madje edheperceptimi i një ndërhyrjeje të qeverisë në lirinë e shtypit do të ishte diçkaqë do shkaktonte shqetësim të madh. Mendoj që rasti i Tema-s është diçka që poe shohim nga shumë afër si këtu edhe në Uashington. Me sa kuptojmë, mosmarrëveshjames qeverisë dhe gazetës i është nënshtruar një vendimi gjykate. Është shumë erëndësishme, në kushtet e sundimit të ligjit, që vendimi të respektohetndërkohë që dy palët përpiqen të zgjidhin mosmarrëveshjet mes tyre.//kk//