Paketa anti-shpifje, reagon presidenti Meta dhe përfaqësues të mediave
Intervistë me zotin Koloreto Cukali, drejtues i Këshillit Shqiptar të Medias.
Në Tiranë, Presidenti Ilir Meta foli me shqetësim, si u shpreh ai, mbi “gjendjen e përkeqësuar, në të cilën ndodhen sot gazetarët në Shqipëri”. Ai tha se për ligjet në fushën e medias, si paketa anti-shpifje, duhen dëgjuar kërkesat e vet gazetarëve. Presidenti Ilir Meta tha se çdo goditje ndaj institucionit të medias, është sulm ndaj demokracisë, dhe se po ndiqte shqetësimet e thella të shprehura nga komuniteti i gazetarëve shqiptarë dhe organizatat ndërkombëtare që monitorojnë lirinë e medias. “Zbritja me 7 vende në Indeksin Botëror të Lirisë së Medias, sipas konkluzioneve të organizatës botërore të gazetarëve “Reporterët pa Kufij”, përfundimet e raportit vjetor të “Freedom House” se media në Shqipëri është pjesërisht e lirë, konkluzionet e “Misionit për lirinë e medias” të shtatë organizatave globale, sipas të cilave “autoritetet shqiptare nuk po përmbushin detyrimet ndaj ligjit vendas dhe instrumenteve ndërkombëtare për të garantuar lirinë e shprehjes dhe të medias, duke theksuar se ka pasur një përkeqësim të sigurisë, kushteve të punës dhe aksesit në informacion të gazetarëve”, si dhe raporti paraprak i OSBE/ODIHR ku theksohej se “media të mëdha u shërbejnë si platforma lobuese pronarëve të tyre, duke vënë kështu në pikëpyetje pavarësinë e tyre editoriale dhe duke imponuar autocensurën”; të gjitha këto janë këmbana të forta alarmi për gjendjen e përkeqësuar dhe tepër shqetësuese në të cilën ndodhen sot gazetarët në Shqipëri” - tha zoti Meta në reagimin e tij publik. Ai shtoi se është “kundër çdo tentative që synon të cenojë fjalën e lirë dhe pavarësinë e medias, që rrezikon të kthejë vendin 30 vite pas”, sepse ‘pa media të lirë dhe të pavarur, rruga e Shqipërisë drejt Bashkimit Europian është e pamundur”. Amendamente në ligjet për mediat audiovizive dhe komunikimet elektronike si dhe në dispozita të tjera të lidhura me rregullimin e materialeve që shpërndahen nëpërmjet internetit u miratuan nga qeveria në korrik. Qeveria tha se me paketën anti-shpifje, ajo po ndërhyn në ligjin për mediat audio-vizive, për komunikimet elektronike dhe për tatimin mbi vlerën e shtuar dhe në një vendim për mbrojtjen e fëmijëve. Sipas saj, ndërhyrja parashikon masa të shpejta mbi ankesat për të mbrojtur të drejtat e qytetarëve që ankohen për lajme të rreme dhe krijimin e një regjistri me këto media online si persona të tatueshëm. Qeveria thotë se regjistrimi i portaleve i shërben transparencës, shmangies së konfliktit të interesit, ndikimit të papërshtatshëm të politikanëve, pavarësisë së gazetarëve dhe pluralizmit të medias. Ndërkaq, përfaqësuesi i Këshillit Shqiptar të Medias, Koloreto Cukali, thotë se Shqipëria nuk ka nevojë për një paketë ligjore anti-shpifje ndaj mediave, sepse i ka tashmë ligjet e duhura për këtë. Me zotin Cukali bisedoi korrespondenti ynë në Tiranë, Ilirian Agolli: Zoti Cukali! Presidenti i Republikës Ilir Meta reagoi sot lidhur me projekt-amendamentet e qeverisë në lidhje me mediat online. Cili është qëndrimi i Këshillit Shqiptar të Medias lidhur me të mbiquajturën paketa anti-shpifje? Ndërhyrja e Presidentit është shumë pozitive. Unë kam qenë pjesë e organizatave, të cilat kanë tentuar të marrin pjesë në konsultimet publike. Fjala jonë nuk është dëgjuar në mënyrë absolute. Dialogu ynë konstruktiv me përfaqësues të qeverisë ka patur përpara një mur të shurdhër. Ne kemi perceptimin që qëllimi i këtij ligji nuk është të zgjidhë ndonjë problem të komunitetit të shtypit, as të shoqërisë, por qëllimi i këtij ligji është, mesa duket, të zgjidhë problemet e një apo dy individëve me pushtet. Komuniteti i gazetarëve sigurisht që ka shumë probleme, por ky ligj nuk zgjidh asnjërin nga këto probleme. Media në Shqipëri ka shumë probleme, sidomos me etikën dhe me raportimin, por ky ligj nuk zgjidh asnjë nga këto probleme. Quhet padrejtësisht paketa anti-shpifje, por fjala shpifje nuk përmendet asnjëherë brenda asaj pakete. Ndërkohë, Shqipëria ka një ligj shumë të mirë për shpifjen, me të cilin gjykata shqiptare ka të gjithë instrumentat e duhur për të trajtuar çdo element të shpifjes në media. Pra, nuk ka nevojë për një paketë anti-shpifje; ligji kundër shpifjes ekziston, mjetet janë. Zoti Cukali duket sikur polemikat janë vetëm për mediat online, por një seri vështirësh hasin edhe mediat e tjera shqiptare të gjitha formateve. Si e vlerësoni gjendjen e tyre në raport me qeverinë dhe më pronarët? Problemet që vuan sot shtypi shqiptar nuk kanë lidhje me gazetarinë, por vijnë nga jashtë gazetarisë. Një nga problemet më të mëdha janë problemet me pronarët. Gazetarët censurohen në mënyrë të drejtpërdrejtë, ose në rastin më të mirë ushtrojnë vetëcensurë, për shkak se u ngushothet linja editoriale apo e raportimit në varësi të orekseve të pronarëve. Padrejtësisht konsiderohet sikur media online është elementi nga vijnë problematikat e shkeljes së etikës. Nuk ka asnjë studim serioz, që të provojë këtë gjë. Unë mendoj se mediat online thjesht përhapin lajmet e pasakta, që burimin kryesor e kanë nga televizionet, nga institucionet dhe nga partitë politike. Pra, nuk është media online që e prodhon problemin. Ajo mund ta përhapë më shumë, por problemi i vërtetë janë mediat tradicionale, të cilat mund ta konstatojmë lehtësisht edhe përmes studimeve që janë bërë, që janë përqëndruar në duart e një grupi njerëzish, të cilët janë të lidhur me biznese me kontrata qeveritare. Një pjesë e madhe e mediave tradicionale janë të kapura nga pushteti, i cili për momentin në Shqipëri ka dy koka; qeveria dhe bashkia e Tiranës. Nëse duam të flasim për lajmet e rreme, burimi më i madh i lajmeve të rreme në këtë vend është qeveria, bashkia e Tiranës dhe partitë politike. Ndaj është e padrejtë që këto probleme të kërkohen tek gazetarët. Nuk mund t’u kërkosh gazetarëve llogari kur lajmet vijnë gati nga selitë e partive, nga qeveria, apo nga bashkia e Tiranës. Gazetari pengohet nga pronari për të realizuar detyrën e vet. Zoti Cukali! Edhe marrëdhëniet e mediave shqiptare me politikën kritikohen po aq shumë. Si e vlerësoni këtë problem dhe vështirësi të tjera të gazetarëve? Pas vetë pronarëve, problemi i dytë më i madh i shtypit është transparenca financiare dhe burimet e financimit, të cilat nuk zgjidhen dot me këtë projekt-ligj. Ato duhen zgjidhur me mjete të tjera. Ka shumë media me burime financimi të panjohura, që siç dëgjojmë shpesh, vijnë nga politikanë të pasur, ose nga biznesmenë. Ky problem duhet trajtuar me mjete të tjera kontrolli. Një tjetër problem i madh është mungesa e sindikatës së tyre në kuptimin klasik të fjalës, e cila të mbrojë të drejtat e gazetarëve, në mënyrë që ata të mos hidhen në rrugë për shkrime që nuk i pëlqen pronari. Kjo e cënon rëndë punën e tij. Një gazetar është i pasigurt, për punën e tij, për pagën e tij periodike. Këtu vonohen pagat me disa muaj gazetarëve edhe në televizione serioze. Ka edhe media të tjera që mund t’i kenë lënë edhe një vit pa rroga. Në këto kushte nuk mund të presim asgjë nga gazetarët, të cilët janë në mëshirë të fatit. Përveçkësaj, situatën e rëndon më tej edhe fjalori agresiv i kryeministrit, i cili, si gjithë autokratët e botës, e ka kthyer median në target të sulmeve dhe problemeve të veta personale. Kjo klimë e krijuar nga kryeministri nuk e lehtëson punën e gazetarëve dhe është një sulm i hapur dhe i mirëfillitë i tij ndaj gazetarëve. Gazetari ka të drejtë të bëjë çdo pyetje, ti ke të drejtën të japësh përgjigjen tënde. Këtë gjë kryeministri nuk e bën. Në vend të përgjigjeve që nuk i ka, ai përdor një fjalor rruge, sa që unë nuk ia lejoj vetes ta përmend as në një intervistë. Zoti Cukali! Një grup organizatash ndërkombëtare të lirisë së medias i kërkuan qeverisë dhe mediave të ndjekin përvojën dhe standartet më të mira demokratike. Si duhet perspektiva? Ky ligj i propozuar ka shumë probleme dhe është një projekt-ligj i pakalueshëm. Ky është një ligj krejtësisht anti-europian qysh në thelbin e vet. Europa zgjidhjen e probleme etike të medias e ka realizuar përmes procesit të vetërregullimit. Politika europiane është vetërregullimi. Kjo nënkupton asnjë ligj dhe asnjë rregullim nga qeveria. Ky projekt-ligj tenton të ndërhyjë në media me zyra shteti ndaj është krejtësisht anti-europian. Nuk besoj se me këtë lloj ligji ne mund të hyjmë ndonjëherë.qysh këtu është thyer vlera kryesore europiane dhe pas kësaj nuk kemi pse të flasim për detajet e tjera. Gjobat e larta dhe të tjerat janë detaje teknike. Gjobat janë shumë të larta, janë abuzive, janë në duar të njerëzve të qeverisë. Institucioni që mendohet të bëjë kontrollin është një institucion pranë qeverisë dhe i kontrolluar prej saj. Gazetarëve u merret e drejta për t’u gjykuar nga një gjykatë me këtë projekt-ligj. Gjykatave u merret e drejta për të gjykuar çështje dhe e drejta, atributi për gjykim i jepet një zyre brenda AMA-s. Ky është një problem shumë i madh. Kjo është ndërhyrje në gjyqësor. Por dua ta përsërit: gjykatat shqiptare i kanë të gjithë instrumentat për të gjykuar çdo problem që buron nga media.