Cilët janë faktorët për arritjen e suksesit ekonomik të një vendi? - 2004-01-31
Suksesi nuk përcaktohet nga sipërfaqja apo popullsia e një vendi
Në listën e vendeve më të pasura përfshihen disa nga vendet më të vogla dhe më të mëdha të botës. E njëjta gjë mund të thuhet për vende që luftojnë varfërinë. Cilat janë faktorët që u mundësojnë vendeve të mëdha si Shtetet e Bashkuara apo të vogla si Norvegjia për të arritur sukses ekonomik dhe qëndrueshmëri politike? Norvegjia ka një popullsi prej afro 4 presje 5 milion banorësh, më pak se shumë qytete të mëdha në Shtetet e Bashkuara. Por fuqia blerëse e banorëve të këtij vendi është më e madhe se e qytetarëve të vendeve të tilla si Kina, India, Brazili dhe Indonezia. Është e qartë, shpjegon profesori i Universitetit Brown, Enrico Spolaore, se suksesi përcaktohet nga faktorë të tjerë dhe jo nga sipërfaqja apo popullsia e një vendi. Kolegu i profesorit Spolaore, Alberto Alesina, profesor i ekonomisë në Universitetin Harvard, e ka trajtuar temën e ndikimit të popullsisë në një libër të titulluar “Madhësia e Vendeve.” Vendet e mëdha mund të kenë përpjestimisht kosto më të ulët qeverisjeje: ata mund të kenë ushtri, sisteme qeverisëse dhe ambasada të një shkalle që nuk i rëndëjnë shumë popullsisë së madhe të këtij vendi. Por nga ana tjetër, përzierja etnike e këtyre vendeve shoqërohet edhe me preferenca të kundërta. Autori sjell si shembull çeçenët në Rusi apo shqiptarët e Kosovës dhe preferencat e këtyre grupeve etnike për shkëputje. Për vende si Kina, sipërfaqja e madhe i dha mundësi këtij vendi të ekzistonte e izoluar nga bota, por me një kosto të lartë shton profesori Spolaore: Kur Kina vendosi të ndalë eksplorimet detare në shekullin e 15, ajo humbi mundësinë për të përfituar nga zhvillimi që po merrte Evropa. Zhvillimi i Kinës u pengua edhe nga vitet e izolimit komunist, por sapo ky vend hapi kufijtë për tregtinë ndërkombëtare afro një dekadë më parë, rritja ekonomike filloi me ritme të shpejta. Profesori Spolaore thotë se vendet e vogla vuajnë më shumë në kushtet e izolimit. Ai sjell si shembull Shqipërinë nën regjimin e Enver Hoxhës: Profesori Spolaore thotë se pas hapjes së kufijve, mosmarrëveshjet dhe korrupsioni i brendshëm janë bërë pengesë për zhvillimin: Dy profesorët thonë se në 50 vitet e fundit, me shpërbërjen e disa perandorive politike, janë krijuar një numër vendesh të reja më të vogla. Njëkohësisht, ka pasur edhe disa bashkime si në rastin e bashkimit të Jemenit të Veriut me atë të Jugut, bashkimit të dy Gjermanive. Pas problemeve fillestare që u shoqëruan me bashkimin, tani këta vende po përjetojnë rritje ekonomike. Ndërkaq, vende më të vogla që kanë përqafuar ekonominë e tregut si Malta, Zelanda e Re dhe Singapori po lulëzojnë. Por vetëm ekzistenca e ekonomisë së tregut nuk garanton begatinë. Analistët thonë se politikat e tregut të lirë duhet të ndërthuren me politika të forta monetare. Qeveritë duhet t’u japin qytetarëve të drejtën të këmbejnë. Pra e drejta e zgjedhjes, e drejta e këmbimit, shteti ligjor dhe e drejta e pronësisë janë të një rëndësie të madhe. Të gjitha vendet që kryesojnë listën e vendeve më të begata janë provë e rëndësisë së këtyre faktorëve.//kk//