Problemi i ujërave ndërkufitare
Vendet ballkanike kanë hasur në mosmarrëveshje lidhur me projekte zhvillimi që ndikojnë tek prurjet e ujërave ndërkufitare. Çfarë mësimesh ofron përvoja ndërkombëtare?
Shqipëria dhe Greqia janë zotuar që t’i trajtojnë në mënyrë bilaterale dhe përmes negociatash shqetësimet për projekte zhvillimi që do të devijonin lumin Vjosa. Një situatë e ngjashme është shpalosur edhe pas planeve të Maqedonisë për projekte në lumin Radika që do të ndikonin tek prurjet e lumit Drin në Shqipëri dhe Kosovë. Për momentin projektet janë në fazën e planifikimit dhe Banka Botërore, që mbështet projektin në Maqedoni, thotë se projekti hidroenergjetik nuk do të ketë ndikim të ndjeshëm në rrjedhën e Radikës. Shqetësime të tilla nuk janë unike për Ballkanin. Në raportin e sivjetshëm për Rreziqet Globale të dekadës së ardhshme, Forumi Ekonomik Botëror e rendit mungesën e ujit si rrezikun që mund të shkaktojë ndikimin më të madh përmes konflikteve që lindin për kontrollin e burimeve ujore. Me ambicjet ekonomike të shumë vendeve në zhvillim, mosmarrëveshjet mbi burime ndërkufitare natyrore po dalin më tepër në pah, thotë Profesori i Jurisprudencës në Universitetin A& M në Teksas, Gabriel Eckstein: Profesor Eckstein, i cili ka ofruar ekspertizën e tij ligjore në ndihmë të qeverive dhe organizatave të ndryshme që ballafaqohen me mosmarrëveshje mbi burime ndërkufitare ujore, thotë se zgjidhja qëndron në vullnetin për t’i parë këto burime si pasuri të përbashkëta dhe me vlera të ndërsjellta. Ai sjell si shembull bashkëpunimin mes Shteteve të Bashkuara dhe Meksikës për të menaxhuar burimet e përbashkëta ujore: Është e vetmja zgjidhje e logjikshme, thotë profesori, pasi ligji ndërkombëtar nuk ofron një standard të qartë për këto mosmarrëveshje. Rregullat ekzistuese, thotë zoti Eckstein, janë të përgjithshme pasi kanë aplikim global, por kushtet janë specifike dhe ndryshojnë shumë nga lumi Danub, në lumin Nil, për shembull. Megjithatë, në mungesë të përparimit në bisedimet dypalëshe, mekanizmat ndërkombëtarë mund të japin ndihmesën e tyre: Njerëzimi, na kujton Profesor Gabriel Eckstein, ka një traditë mbi 1400 vjeçare të shoqëruar me 3600 marrëveshje për shfrytëzimin e burimeve ujore – një dëshmi e gjatë dhe e pamohueshme se lumejtë ka qenë më së shumti burim i vullnetit të mirë mes vendeve fqinje. Me mosmarrëveshjet e fundit vendet ballkanike gjenden para sprovës për ta treguar veten shembuj të një tradite globale mbi 1 mijë vjeçare të fqinjësisë së mirë.