Planet e Iranit për të zgjeruar aftësitë bërthamore shkaktojnë shqetësime
Irani deklaroi me 8 qershor, se do të trefishojë prodhimin e uraniumit të cilësisë së lartë
Ambiciet bërthamore të Iranit po shkaktojnë një shqetësim të madh tek një pjesë e fuqive botërore, thuhet në një njoftim të publikuar kohët e fundit prej tyre. Gjatë një takimi në Vjenë të mbajtur nga Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë Atomike, Shtetet e Bashkuara, Kina, Rusia, Britania, Franca dhe Gjermania thanë në një deklaratë të përbashkët se Irani duhet të japë më shumë informacione rreth synimeve të tij bërthamore. Kjo deklaratë pasoi njoftimin e Iranit për të trefishuar prodhimin e uraniumit të pasuruar në nivelin 20%. Fuqitë Botërore janë të mendimit se Irani po zhvillon një program për armët bërthamore. Mark Fitzpatrik është drejtor i Programit për Çarmatimin në Institutin Ndërkombëtar të Studimeve Strategjike, një grup kërkimor për sigurinë botërore me bazë në Britani. Ai tha për Zërin e Amerikës se deklarata e Iranit, bërë kohët e fundit është problematike: Irani thotë se qëllimi i programit të tij është sigurimi i energjisë. I pasuruar në nivele të ulta, nën 5%, uraniumi mund të përdoret si karburant për prodhimin e energjisë nga një reaktor. Irani thotë se ai ka nevojë të prodhojë uranium në nivelin më të lartë, 20% të pastër që të prodhojë energji për një reaktor kërkimor mjekësor për trajtimin e kancerit. Por nëse uraniumi është më i pastër se 90% ai mund të përdoret për të ndërtuar një armë bërthamore - dhe kjo është ajo që i shqetëson fuqitë botërore. Këshilli i Sigurimit i OKB-së i ka kërkuar në mënyrë të përsëritur Iranit të ndalë pasurimin e uraniumit deri sa komuniteti ndërkombëtarë të verifikojë se ai nuk përdoret për qëllime ushtarake. Zoti Fitzpatrik thotë se deri tan ky verifikim ka qenë i pamundur për t’u kryer. Në raportin e fundit, kreu i Agjencisë së Energjisë Bërthamore tha se programi bërthamor i Iranit mund të përmbajë “një dimension të mundshëm ushtarak”. Ambasadori i Iranit pranë kësaj agjencie tha se raporti nuk ishte as i balancuar dhe as i faktuar. Në takimin e Vjenës nuk u planifikuan masa të reja por presidenti Barak Obama tha ditët e fundit se ndaj Iranit mund të vihen sërish sanksione të reja për programin e tij bërthamor. OKB-ja ka vendosur tashmë 4 raunde sanksionesh ndaj Iranit. Teherani thotë se asnjë ofertë nuk mund të ndalë atë nga pasurimi i uraniumit . Zoti Fitzpatrik thotë se gjendja po shkon drejt një ngërçi. Një i dërguar i OKB-së e cilësoi njoftimin e Iranit të datës 8 qershor për pasurimin e uraniumit si një “shembull cinik të shkeljes gjithnjë e më të madhe të angazhimeve të këtij vendi”. Por Riçard Dalon, i cili ka qenë ambasdor i Britanisë në Iran nga vitet 2003-2006, jep një tjetër ide. Duke folur për Zërin e Amerikës, ai thotë se Irani ka nisur të prodhojë uranium 20% të pastër në fillim të vitit të kaluar dhe si pasojë e sanskioneve ndërkombëtare, Irani nuk ka qasje tek ato materiale që janë të nevojshme për të patur një program pasurimi bërthamor të plotë. Ai thotë se zyrtarët e të dyja palëve po përpiqen që të rrisin pretendimet përkatëse rreth kësaj çështjeje. Shtetet e Bashuara dhe fuqitë e tjera botërore, thotë ai, duan një justifikm për të ndërrmarë veprime. Por zoti Dalton thotë se shtimi i sanksioneve nuk do të funksionojë. Ai thotë se politika e këmbënguljes që Irani të pezullojë programin e tij të pasurimit të uraniumit ka dështuar dhe është e nevojshme një qasje e re, më e përshtatshme. Në deklaratën e tij të datës 8 qershor, Irani tha se prodhimi i uraniumit të cilësisë së lartë do të kryhet në Fordo, një fabrikë rreth 150 km larg Teheranit. Ekzistenca e Fordo-s, u mbajt sekret për një kohë të gjatë deri sa u identifikua nga shërbimet sekrete perëndimore në shtator të vitit 2009.