E ardhmja e Libisë pasi të ketë rënë Gadafi
Ekspertët paralajmërojnë se duhen bërë plane për Libinë pas Gadafit, për të shmangur kaosin
Pasi ndërhyrja e Shteteve të Bashkuara në Irak rrëzoi Sadam Huseinin në vitin 2003, zyrtarët amerikanë kuptuan se nuk kishin trupa të mjaftueshme për të parandaluar plaçkitjet dhe mungesën e ligjit, dhe se u mungonte një plan i hollësishëm për vendosjen e shërbimeve qeveritare dhe shmangien e krijimit të lëvizjeve kryengritëse që e futën vendin në vite të tjera me luftë. Xhon Pajk, drejtor i globalsecurity.org, thotë se në Libi ekzistojnë shumë faktorë të ngjashëm, që çuan në mungesën e stabilitetit në Irak, -- duke përfshirë rivalitetet mes fiseve, armët në duart e njerëzve, mundësia e krijimit të një grupi nga ish trupat dhe përkrahësit e qeverisë, dhe mbështetja tek një person i vetëm që e ka drejtuar vendin prej dekadash. Komandanti i operacioneve të NATO-s, admirali i marinës amerikane Xhejms Stavridis, pranoi gjatë një dëshmie para një komisioni të senatit amerikan, se ka të ngjarë të jetë e nevojshme një prani ndërkombëtare në Libinë pas Gadafit. Homologu i admiralit në komandën amerikane të Afrikës, gjenerali Kartër Hem, tha se një forcë e tillë mund të përfshinte trupa amerikane, por ai tha se kjo nuk do të ishte zgjedhja më e mirë, meqenëse mund të ngjallë reagime negative nga njerëzit në rajon. Duke sqaruar fazën fillestare të operacioneve në Libi tre javë më parë, presidenti Barak Obama tha se nuk do të dislokonte trupa tokësore. Tani, megjithëse shumë zyrtarë të lartë po thonë se në Libi do të ketë nevojë për praninë e një force të huaj, nëse Muamar Gadafi rrëzohet nga pushteti, zyrtarët e Pentagonit nuk mund të japin ndonjë informacion mbi përpjekjet për plane. Ata venë në dukje se misioni ushtarak i NATO-s në Libi po drejtohet nga aleatët evropianë, të cilët ata supozojnë se do të drejtojnë edhe përpjekjet e stabilizimit pas konfliktit, nëse kjo do të jetë e nevojshme. Ja si shprehet analisti për sigurinë Xhon Pajk: Ekspertja e stabilizimit Beth Kol, e Institutit Amerikan të Paqes, që është organizata studimore e financuar nga Kongresi, është më optimiste. Ajo thotë se Shtetet e Bashkuara dhe aleatët e saj kryesorë në NATO kanë eksperience shumëvjeçare në operacione të tilla në Irak, Afganistan dhe Kosovë, dhe ata nuk duan t’i përsërisin gabimet e bëra në ato vende. Zonja Kol thotë se planifikimet për Libinë po bëhen pas dyerve të mbyllura mes agjencive kryesore qeveritare amerikane, duke përfshirë Departamentin e Shtetit, të Mbrojtjes dhe Agjencinë Amerikane për Zhvillim Ndërkombëtar. Por ajo thotë se thuajse katër javë pas autorizimit të Këshillit të Sigurimit të OKB-së për përdorimin e forcës, planet janë ende në faza fillestare. Studjuesja thotë se nuk ka ende një marrëveshje mbi objektivat kryesore, ndarjen e përgjegjësive, apo nëse do të përdoren Parimet Drejtuese për Stabilizimin dhe Rindërtimin që ajo ka formuluar, së bashku me drejtuesit e ushtrisë amerikane në vitin 2009. Zonja Kol thotë se situata si ajo që pritet në Libi pas rënies së Moamar Gadafit kërkojnë përpjekje ndërkombëtare dhe bashkëpunim ndërmjet agjencive, me synimin për të vendosur sundimin e ligjit, zhvillimin e një ekonomie të qëndrueshme dhe krijimin e një qeverie efikase. Megjithatë, ajo thotë se gjithçka varet nga vendosja e sigurisë në një situatë që duket se është mjaft e vështirë. Zonja Kol shton se për një stabilitet afatgjatë do të ketë nevojë jo vetëm për një forcë të huaj sigurie, por edhe për përpjekje për të kuptuar dhe trajtuar konfliktet e brendshme mes fiseve libiane dhe grupeve të interesave – pra pikërisht atë lloj planifikimi që nuk ekzistonte gjatë ndërhyrjes në Irak. Zonja Kol thotë se një nga arsyet pse planifikimi për Libinë pas Gadafit është ende në fazat fillestare është sepse vëmendja e zyrtarëve perëndimore ka qenë e shpërndarë në kaq shumë kriza gjatë muajve të fundit – nga Tunizia, Egjipti, Japonia, Bregu i Fildishtë dhe tani Siria, Jemeni dhe Libia. Por Libia është një krizë që fuqia ushtarake perëndimore ka vendosur ta zgjidhë, dhe ku aleatët e NATO-s kanë deklaruar se objektivi i tyre politik është ndryshimi i regjimit. Ekspertët thonë se duhen shumë përgatitje, sa më shpejt, në mënyrë që suksesi, nëse do të vijë, të mos çojë tek të njëjtat probleme me të cilat u përballën aleatët pasi realizuan objektivat fillestare në Irak dhe Afganistan.