بشري حقونو کمیسیون: افغانستان کې معلولیت لرونکو سره دوه‌ګونی چلند کیږي
د افغانستان د بشري حقونو خپلواک کمیسیون، په ۱۳۹۵ لمریز کال کې د دغه هیواد د معلولیت لرونکو وګړو د وضعیت په اړه په خپل تازه رپوټ کې د معلولیت لرونکو پر اوسني وضعیت اندیښنه ښودلې او ویلي یې دي، چې لا هم په افغانستان کې له دغو وګړو سره دوه‌ګونی چلند کیږي.
په دغه ریپوټ کې راغلي، د هغې سروې له مخې چې په ۲۰۰۵ عیسوي کال کې د هندیکپ په نوم یوې موسسې له خوا ترسره شوې، په هره کورنۍ کې یو معلولیت لرونکی وګړی شته چې مجموعي شمیره یې ۲. ۷ میلیونو ته رسیږي. ریپوټ وايي، چې له دې شمیرې ۸۴۰ زره وګړي له جدي معلولیت سره مخ دي او څه د پاسه ۱۱۰ زره نور په مستقیمه او یا غیرمستقیمه توګه د وروستیو جګړو له امله معلول شوي دي. د ریپوټ له مخې، ۴۰۰ زره وګړي د سترګو او د ۵۰۰ نه نیولې تر ۶۰۰ زره نور بیا د غوږونو له معلولیت سره مخ دي. د افغانستان د بشري حقونو خپلواک کمیسیون په خپل ریپوټ کې ویلي، شاوخوا ۱۱۰ زره هغه کسان چې د ناامنیو او نورو پیښو له امله د خپل بدن غړي له لاسه ورکړي او د قانون له مخې ورته هره میاشت تر ۵۰۰۰ افغانۍ تنخواه ورکول کیږي، دغې چارې نور هغه معلولیت لرونکي وګړي خواشیني کړي، چې جنګي معلولیت لرونکي نه شمیرل کیږي. د بشري حقونو خپلواک کمیسیون له معلولیت لرونکو وګړو سره پر دغه دوه‌ګوني چلند اندیښنه ښودلې. دغه کمیسیون په خپل ریپوټ کې، جګړه، ناامني، د روغتیايي او ټولنیزو آسانتیاوو نشتوالی او د حفاظتي لارښونو نه مراعاتول په افغانستان کې د معلولیتونو لوی لاملونه بللي او ویلي یې دي، چې لا هم د دغه هیواد ماشومان د پولیو د ویروس ښکار کیږي. د بشري حقونو کمیسیون د ریپوټ له مخې، د سترګو اکثره معلولیت لرونکي وګړي زده‌کړو ته د نه لاسرسي له امله کړیږي او د ذهني معلولیت لرونکو د روغتیايي وضعیت د سمون لپاره هیڅ ډول پروګرامونه شتون نه لري. دغه کمیسیون اندیښنه ښودلې، چې ذهني معلولیت لرونکي په خورا بد وضعیت کې ژوند کوي او ان ځینې کورنۍ د ذهني معلولیت لرونکو د ورانکارۍ د مخنیوي په خاطر، د هغوی پښې او لاسونه په ځنځیرونو تړي. د بشري حقونو کمیسیون په خپل ریپوټ کې ویلي، چې یو شمیر کورنۍ د ذهني معلولیت لرونکو له ورانکارۍ څخه د خلاصون لپاره، هغوی له کورونو څخه شړي، په داسې حال کې چې له کور څخه بهر د دغو وګړو د ساتنې لپاره کوم دولتي او یا شخصي بنسټ هم فعالیت نه کوي. د کمیسیون ریپوټ کې ویل شوي "په ځانګړې توګه یو شمیر دغه ډول معلولیت لرونکي له لسونو کلونو څخه د زیات عمر درلودونکې نجونې دي او د دې احتمال شته چې ورباندې د جنسي تیری وشي." د افغانستان د بشري حقونو خپلواک کمیسیون وايي، که څه هم د معلولیت لرونکو وګړو د حقونو په اړه په افغانستان کې د عامه پوهاوي پروګرامونه ترسره شوي او په قوانینو کې د اصلاحاتو د رواستلو لپاره افغان حکومت یو لړ کارونه ترسره کړي، خو لا هم په دې برخه کې زیات کار ته اړتیا لیدل کیږي. دغه کمیسیون په خپل ریپوټ کې د معلولیت لرونکو د وضعیت د ښه کیدو لپاره افغان حکومت، پارلمان او رسنیو ته یو لړ وړاندیزونه کړي دي. د بشري حقونو خپلواک کمیسیون له حکومت څخه غوښتي، چې د معلولیت لرونکو د حقونو او امتیازیاتو په قانون کې د تعدیل لپاره د دغه کمیسیون وړاندیزونه تصویب او توشیح کړي. کمیسیون زیاته کړې "د کار، ټولنیزو چارو، شهیدانو او معلولینو وزارت دې ژر تر ژره د معلولیت لرونکو وګړو او هغه ښځې او ماشومان چې ذهني معلولیت لري، د ستونزو د حل لپاره اړین تدابیر ونیسي او له نورو وزارتونو سره په هماهنګۍ کې، د مرستونونو او مرکزونو په جوړولو سره د هغوی له بشري حقونو څخه ملاتړ وکړي." کمیسیون د افغانستان له پارلمان څخه غوښتي چې د کڼو او نابینا وګړو په اړه د مراکش کنوانسیون تصویب کړي او دغه راز له رسنیو څخه یې غوښتنه کړې، چې د معلولیت لرونکو وګړو د حقونو د خوندیتوب او له هغوی څخه د ملاتړ په خاطر عامه پوهاوی وکړي.