نېوېارک ټاېمز: افغانستان د ستونزو ېو لوى دلدل دى.
د نېوېارک ټاېمز مقاله لېکى چې افغانستان دستونزو ېو لوى دلدل دى. په دې کې نه ېوازې طالبان بېا راوټو کېدل بلکه  دکوکنارو کرنه هم پکى  پرا
د اپېن پېسى ددغى ډلې فعالېتونوته مالى مرستهبرابروى. داسى کومه اسانه لاره نشته چې داپېنو دتولېداو قاچاق د خطر مخه پرې ونېولشى. له بل پلوه د اپېنو قاچاق د بې ثباتىاو بدامنى ېو ستر عامل دى. حتى که پردغهستونزه باندى د برېد لپاره ډېر عاقلانهپلان، په ډېرانتظآم باندى عملى شى نو بېا به ېې هم د ښو نتاېجو دراڅرگندېدلو لپارهکلونه پکار وى. خو امرېکا او د نړېوالى ټولنى نور هېوادونه په دى له ناکامى سرهمخامخ دى چې د کاروړ پلان جوړ کاندى.هغوى باېد په دې برخه کې نه ېوازې سخت کار وکړى بلکه په ډېره هوښېارى اوځېرکى او بشپړه همکارى باندى کار وکړى چې دغهدمخدره موادو په رنځ اخته هېوادوژغورى. دنېوېارک ټاېمز ورځپاڼه لېکى ددغىستونزې په پراخوالى اوژوروالى باندى فکر کول ډېر ستومانه کوونکى او خواشېنى کوونکىکاردى. په افغانستان کې د اپېنو تولېد په٢٠٠٦ مېلادى کال او ٢٠٠٧ مېلادى کال کې بېخى زېات سو. اوس افغانستان د نړى ٩٣ فېصده هېروئېن چې له اپېنونه جوړېږى،تولېدوى. ددغه تولېد ېوه زېاته برخه روسېېاو اوروپاته ځى. درسمى ارقامو او شمېرنوله مخى د مخدره موادو تجارت په ېوه کال کې څلورو ملېاردو ډالرو ته رسېږى. دا په ېوه کال کې دافغانستان دکورنېو تولېداتو تقرېبا نېماېې برخه ده. د مخدره موادو د قاچاق پېسى دا افراطېت اوجگړه مار ۍ قواوې تقوېه کوى. همدا قواوېپه افغانستان کې دناټو او امرېکا لهقواوسره په جگړه بوختى دى . همداکار دافغانستان دولت ته چې هغوى ېې دابادولو کوششکوى سخت زېان رسوى. پردې سربېره هغه کسان چې په اوروپاکېدغه تولېدات استعمالوى هغوى هم مسموم کوى. که څه هم په اوروپا کې ډېر خلک افغانستاند ځان لپاره ېوه ستونزه نه بولى. دا د شرم ځاى دى چې مشران ېې هم په دغو اړېکو باندى چى مخکې ېادې شوې سترگىپټوى. تېره اونۍ ملگرو ملتونو په دې برخه کېېو نوى او خطر ناک رپوټ ورکړ. رپوټواېې د افغانستان دمخدره موادو قاچاقبرانپه دې هڅو لگېادى چې خارجى کېمېاپوهانمقرر کړى. رپوټ وايى په دې کې به زېاترهدترکېې، اېران او پاکستان ماهران شامل وى. هغوى غواړى چې اپېن په ډېرو اعلىدرجه هېروئېنو باندى بدل کاندى. په دېکار باندى دهغوى د تولېد ارزښت او لا زېانمن کېدل زېاتېږى. د نېوېارک ټاېمز دغه مقاله لېکى چېامرېکا ، اوروپا، افغانستان او ملگرى ملتونه په دوامدار ډول په خپل منځ کې په دېخبره ناندرۍ وهى چې په افغانستان کې داپېنو تولېد ولې زېات سو. په دې برخه کې څه وکړو او څوک ېې باېد وکړى. نېوېارک ټاېمز لېکى چې د نېوېارک ټاېمز په مجله کې دامرېکا د خارجه وزارتپخوانى مامور تامس شواېک ددې ستونزې پړه په دغو عواملو ور اچوى. تامس شواېک واېېله ېوې خوانه دافغانستان ېو شمېرچارواکى په ادارې فساد کې لتاړ دى، لهبلې خوانه دافغانستان په کورنۍ پالېسى کېاختلافونه او درزونه موجودى، او ددې ترڅنگدامرېکا اوناټو قواو ې هم چندان تماېل نلرى چې دمخدره موادو دمخنېوى نقش پهغاړه واخلى. دنېوېارک ټاېمز مقاله واېې چې پکاردهتامس شواېک دافغانستان جمهوررئېس هم د افغانستان په ناکامېو کې پړ بللى واى. دامرېکا جمهور رئېس جورج بش د سپتمبر د ېوولسمىنېټى له ترورېستى حملونه وروسته دغه هېواد ته ډېر ې کمى منابع پرېښودى. ترهغې وروسته ېې ناټو او مختلفو جنگسالارانوته پرېښود. او امرېکا په خپله دعراق جگړىته توجه وکړله. دنېوېارک ټاېمز مقالهلېکى چې ددې نتېجه داشوه چې طالبان اوالقاعده بېا راپورته شول او داپېنو تولېد همورسره په بې سابقى ډول زېات شو. مقاله واېې دا ډېره ښه خبره ده چې دافغانستان په ٣۴ ولاېتونو کې به په شلوولاېتونو کې اپېن نه کرل کېږى. خو ددې خبرى ماناداده چې داپېن تولېد په بشپړ ډولپه جنوبى سېمو په تېره هېلمند کې زېات سوېدى. رپوټ وايى چې په هېلمند کې طالبان غښتلىاو حکومت کمزورى دى. د ښاغلى شواېک مهمه سپارښتنه داده چې داپېن فصلونه باېد له هوانه د کېمېاوى دواپه واسطه تباه سى. خو داخبره په سېاسىلحاظ ډېره گرانه ده. په دې برخه کې نور ډېر کارونه کېدلى سى اوپه ښه توگه کېدلىشى. د مثاله په توگه د جناېې محکمو تقوېه کېدل او د جناېې قانون تعمېل چې وکولى شىچې دمخدره موادو قاچاقبران محاکمه کړى اودامرېکا اوناټوقواوې ېې په مخنېوى کېډېرجدى نقش ولرى. دافغانستان او امرېکا حکومتونو پههېلمند کې دېوه نوى زراعتى مرکز او ېوه هواېې مېدان د جوړولو په برخه کې موافقهکړېده. داډېره ښه هڅه ده او له کروند گرو سره مرسته کولى شى چې د کوکنارو دکرلو پهځاى د خوراکى شېانو کرلو ته توجه وکړى. بله داده چې واشنگټن او انډېوالان ېې په ښاغلى کرزى باندى فشار راولى چېدمخدره موادو د ستونزې په مقابل کې جدى اقدام وکړى او د هغو ادعاگانو په مقابل کېځان سپېن کړى چې واېې هغه عالېرتبه چارواکى چې د مخدره موادو په تجارت کې لتاړ دىپه حکومت کې د هغوى ساتنه کېږى. په دې لړ کې پکارده چى دهغو مهمو قاچاقبرانو چې له افغانستان نه بهر کورونهلرى، شتمنى او د وېزې اخېستلو امتېازاتسلب سى.