مهمه پوښتنه: آیا لویدیځ هیوادونه په افغانستان کې بریالی دی؟
د برتانېې د انډېپېنډېنټ ورځپاڼه دا پوښتنه مطرح کوی چې اېا غرب په افغانستان کې په گټه کې جگړه گټی اېا نور عسکر باېد هلته ولېږل شی؟
ورځپاڼه د مخکېنېو پوښتنوپه ځواب کې واېې چې د افغانستان د جگړې د پای نښی نښانی نه ښکاری. طالبانورځ په ورځ قوی کېږی او د افغانستان په ډېرو برخو کې حضور لری. دا په داسیحال کې چې اوېازره خارجی قواوې په افغانستان کې موجودی دی. ددې سره دافغانستان د جمهور رئېس حامد کرزی د حکومت اعتبار په داخل او خارج کې مخپه کمېدودی. د برتانېې دانډېپېنډېنټ ورځپاڼه لېکی چې په کابل باندی دسږکال په اوږدو کې ډېرې سختی حملی وشوې. په دې جمله کې دهند پر سفارت باندید بمونو تخرېبوونکی حمله او د کابل د سرېنا په هوټل کې برېدونه شامل دی. هغه څه چې اوس په افغانستان کې پېښېږی هغه ډېر اهمېت لری ځکه چې د امرېکامنتخب جمهور رئېس براک اوباما وېلی دی چی امرېکا به په افغانستان کې جگړېته ادامه ورکړی. ددې خبری خلاف هغه دېته متعهد دی چې له عراق نه ١٥٠ زرهعسکر بېرته امرېکا ته بوزې. په دې لړ کې د برتانېې صدر اعظم گورډن براونوعده کړېده چې خپلی اته زره قواوې به هلته په افغانستان کې نوری هم تقوېهکړی. ددې جگړې خطرناکی نښی نښانی دادی چې پاکستان ته هم خپرېږی ځکه چېامرېکا په خپلو بې پېلوټه الوتکېو باندی د پاکستان په خاوره کې هم داهدافوپه وېشتلوباندی پېل کړېدی. دلته دا پوښتنه هم مطرح شوېده چې په ٢٠٠١مېلادی کال کې داسی معلومېدله چې طالبانو بشپړه ماتې خوړلی ده نو هغویڅنگه وکولی شول چې برته راشی؟ سپېنه مآڼی په دې عقېده وه چې د سېپتبمرد ١١می نېټی نه وروسته ېې په ٢٠٠١ مېلادی کال کې په چټکی او کم قېمت سرهطالبانو ته داسی ماتی ورکړه چې هېچاېې تصور هم نشو کولی. امرېکا په دغهجگړه کې له هواېې قوې نه کار اخېستی و او د د طالبانو د مخالفانو د شمالد اتحآد ملاتړېې کړی و. په همدی سبب طالبانو په کابل او نورو ښارونو کېتقرېبا له جگړی نه پرته سقوط وکړ. خو دا ټول کارونه لږ تېراېستونکی ول. طالبانو ددې لپاره جگړه ونکړه چې ختم سی. د هغوی جنگېالی بېرته خپلو کورونواو کلېوته ولاړل او مشران ېې له سرحد نه پاکستان ته واوښتل. دا حقېقت چېطآلبانو هلته د ٢٠٠١ مېلادی کال نه وروسته ېوخوندی ځای درلود، دهغوی پهبقا کې ډېر زېات اهمېت درلود. دبرتانېې د انډېپېنډېنټ ورځپاڼه لېکی چېهغوی د پاکستان د آي اېس آی په نظامی مرسته باندی هر وخت اتکا کړېده او لههغوی سره په عملېاتو کې لارښوونه اوملاتړ شوېدی. د پاکستان پوځ له دې وېرینه چې د دښمنو قواو له خوانه را اېسار نشی لاتر اوسه پورې هم د افغانستانطالبانو ته د ېوه متحد او انډېوال قوت په نظر گوری. په اوله کې د پاکستانپوځ په ٢٠٠١ مېلادی کال کې دامرېکا د پوځ په مقابل کې روحېه کمزورې سوې خوکله چې جمهور رئېس بش په ٢٠٠٣ مېلادی کال کې په عراق نظامی حمله وکړه د پوځمشرانو دا خبره درک کړه چې د ترهگری خلاف جگړه ډېره جدی نده. نو هغوی په دېپېل وکړ چې طالبان دېوه جدی قوت په حېث بېرته راژوندی کړی. دبرتانېېدانډېپېنډ ېنټ ورځپاڼه لېکی چې دافغانستان حکومت ولی په دې قادرنه و چې دطالبانو له سقوط نه وروسته امن او ثبات راولي؟ په افغانستان کی دجمهور رئېس کرزی حکومت، ډېر کم روزل سوی، مسلکی او صادق ماموران درلودلچې حکومت پرې وچلوی. د افغانستان اقتصادی زېر بنا خرابه او ځپل سوی وه. عامو اولسی خلکو، د جمهور رئېس کرزی د راتلو سره ډېر کم تفاوت په خپل ژوندکې ولېد. امرېکا به زېاتره وخت جنگسالارانو ته د خپلو محلی اوځاېېانډېوالانو په نظر کتل که څه هم هغوی په خپلو خلکو کې په پراخه کچه منفوروو او په کرکه ورته کتل کېدل. د طآلبانو د دېنی تعصب او دنورود نه تحملکولو سره سره، دهغوی سېاسی کشش له دېنه را پېدا شوی و چې هروخت ېې دجنگسالارانو سره مخالفت کړېدی. ملگري ملتونه اوس اټکل کوی چې افغانستان اوسد نړی ٩٢ فېصده اپېن تولېدوی او وروسته بېا هغه په هېروئېنو بدلېږی. دغهمحصولات بېا د کال څلور بېلېونه ډالره باندی خرڅېږی. په همدی سبب موږ وېلیشو چې د اپېنو تجارت ېاغېانو ته مالی مرسته هم برابرولی شی. ېوه پوښتنهداوه چې د زېاتو خارجی قواو د لېږلو او موجودېت لپاره ضرورت سته ده او کهنه ؟ په دې باب دا اندېښنه موجوده ده چې که څه هم ښاېې زېاتی خارجیقواوې به د افغانستان له حکومت سره مرسته وکړی خو ددی منفی اړخ دا دی چېپه افغانا نو کی به داعقېده تقوېه شی چې ددوی حکومت د خارجې قواو لاسپوڅیدی.