٢٠٠٨ د څو لسیزو راهیسې خراب اقتصادي کال
داسې ښکاري چې ٢٠٠٨ کال به په اقتصادي لحاظ په تیرو څو لسیزو کې تر ټولو خراب کال وگڼل شي.
یوه کوچنۍاقتصادي ستونزه په امریکا کې را پیل شوه او وروسته ټولې نړۍ ته وغځېده، پهنړیواله کچه یې بانکي اعتبارونه زیامن کړل او یو نړیوال اقتصادي بحران یېرامنځته کړ. د امریکا غږ مایکل بومن په خپل رپوټ کې وايي چې د ملکونو مرکزيبانکونه په دې کې پاتې راغلي چې د مالي مرستې له لارې مالي ادارې پر پښوودروي او د نړیوال اقتصادي رکود مخه ونیسي. ٢٠٠٨ کال په داسې حال کې پیل شوچې نښو نښانو وښودله چې د امریکا اقتصاد مخ په کمزورئ روان دی. خو د داسېاقتصادي بحران هیڅ پیش بیني نه کېدله چې بانکي اعتبارونه به په دې اندازهزیانمن کړي. د فبروري په میاشت کې، اقتصاد پوهانو وویل چې د ملک اقتصاد مخپه ځوړه روان دی او د امریکا کانگرس له دې ویرې، داسې یو قانون منظور کړچې مالیه ورکوونکو ته باید د هغوی یوه اندازه پیسې بیرته ورکړل شي. خو دمارچ په میاشت کې د امریکا په تر ټولو لویو بانکونو د بیمې په شرکتونو اونورو مالي ادارو کې د اقتصادي ستونزو موجودیت ښکاره شو. په همدې میاشت کېدا خبره واضح شوه چې هغه مالي ادارې چې په امریکا کې خلکو ته د کورونو داخیستلو لپاره پیسې په پور ورکوي د کورونو د قیمتونو د رالوېدو له آمله لهسخت مشکل سره مخامخ شوي دي او علت یې دا وو چې ډیرو خلکو چې پورنه یېاخیستي وو بیرته یې د ادا کولو توان نه درلود. دلته په واشنگټن کې دبروکینگ په تحقیقاتي اداره کې د اقتصادي چارو ماهر جیفري کلینگ دغه حالت دیوه روغتون په عاجله څانگه کې د یوه مریض له حالت سره مقایسه کړ. جیفريکلینگ وايي، په اکتوبر کې هغه وخت د زړه د حملې په څیر تکلیف رامنځته شوچې هغه پیسې چې په اقتصادي سیستم کې په دوران کې وې، کنگل شوې. دا هغهوخت وو چې بانکونه یو بل ته د پور ورکولو ته په اندېښنه کې وو او د پورورکولو یو دم په عاجل ډول امکان نه درلود. همدغه د پیسو کنگل کېدل ډیر ژرد امریکا له سرحدونه واوښته او د اروپا او آسیا اقتصاد یې هم اغېزمن کړ. دملکونو مرکزي بانکونو عاجل اقدامات پیل کړل چې مالي ادارو ته پیسې انتقادکړي او د مالي ادارو د ناکامېدو مخه ونیسي. د جرمني صدر اعظمه انگیلا مرکلیو د هغو مشرانو له جملې څخه وه چې په دې باب یې سخته اندېښنه وښودله. داوايي، د بانکي اعتبارونو وضعیت هیڅ د اطمینان وړ نه دی. حکومتونو مداخلهکړې ده، خو لا تر زیاتو نورو اقداماتو ته ضرورت دی او بانکونه باید خلکوته بانکي اعتبارونه ورکړي. د امریکا پارلمان په اکتوبر کې د مالي ادارو سرهد مرستې لپاره ٧٠٠ میلیارد ډالره بودیجه منظوره کړه. د امریکا د مالیېوزیر هینري پالسن چې ددغه بودیجې د لگېدلو نظارت پر غاړه لري، روان حالتته په جدي سترگه گوري: "موږ له هم تر سخت اقتصادي بحران کاندې کار کوو. پهداسې حال کې چې یو څه پرمختگ شوی، خو مخ په وړاندې لاره به له دې هم سختهوي". اقتصادي ماهرین په دې عقیده دي چې کمزورې اقتصادي توسعه او ورځ پهورځ زیاتېدونکې بې کاري کیدای شي په نړۍ کې لا ډیر خلک اغېزمن کړي.