د پاکستان انتخابي بازار- ګرم که سوړ؟
د کیڼ اړخه سیاست د سوړ بازار یوه وجه د طالبانو ګواښونه دي. پاکستاني طالبانو په ښکاره ویلې چې د پیپلز، عوامي نیشنل پارټۍ او ایم کیو ایم په انتخابي جلسو به حملې کوي. دغو ګواښونو د درې وا ړه ګوندونو انتخابي سیاست شل کړی. د طالبانو ګواښ تر ټولو زیات تاثیر د پښتنو په سیمو کې کړی.
واشنګټن ډي سي — شعیب زاده: د پاکستان ښي اړخه او کیڼ اړخه سیاست کې دا ځل داسې ښکاري چې انتخابي میدان کې مذهب پلوه، زاړه پالي او ښي اړخه ګوندونه زیات زوره ور دي. د دغو ګوندونو په کیټېګوري کې په پنجاب صوبه کې مظبوط مسلم لیګ (ن) او (ق)، د کرکټ د پخواني ستوري عمران خان پارټي تحریک انصاف او په خیبر پښتونخوا او بلوچستان کې د مسلم لیګ (ن) او تحریک انصاف سره سره مذهبي ګوند جمعیت علماء اسلام شامل دې. د کیڼ اړخو ګوندونو لکه پیپلز پارټي، عوامي نیشنل پارټي، ایم کیو ایم او یا د سنده او بلوچستان صوبې سندهي او بلوچ ملت پاله ګوندونو انتخابی بازار د 2013م د مۍ د ټاکنو لپاره تر اوسه سوړ ښکاري. د کیڼ اړخه سیاست د سوړ بازار یوه وجه د طالبانو ګواښونه دي. پاکستاني طالبانو په ښکاره ویلې چې د پیپلز، عوامي نیشنل پارټۍ او ایم کیو ایم په انتخابي جلسو به حملې کوي. دغو ګواښونو د درې وا ړه ګوندونو انتخابي سیاست شل کړی. د طالبانو ګواښ تر ټولو زیات تاثیر د پښتنو په سیمو کې کړی. نو ځکه ېې تاوان هم تر ټولو زیات عوامي نیشنل پارټۍ ته رسولی. د عوامي نیشنل پارټۍ د وټونو مرکز پښتونخوا، قبایلي سیمی، کراچۍ او د بلوچستان ځینې برخې دي. دا ټول هغه ځایونه دي چې طالبان پکې د بل هر وخت نه زیات طاقتور دي. دویمه وجه يې د تیرو پینځو کالو حکومت دی. پیپلز/عوامې نیشنل پارټی/ او ایم کیو ایم په تیرو پینځو کلنو کې نه یواځې دا تاریخ رقم کړی چې پوځ یې د پینځو کالو پورې د حکومت نه جلا ساتلې بلکه په پارلیمان کې يې د اتلسم قانون په ګډون ، په سوونو داسې قانونونه جوړ کړي چې عامو وګړو ته يې ګټی رسولي. خو په میډیا کې او په انتخابي کمپاین کې په تیر حکومت کې پاتې ګوندونو خپلې کامیابۍ تر خلکو غوږونو پورې رسولو کې ناکامه ښکاري. د دوې په مقابله کې ښي اړخه ګوندونه په تیرو پینځو کالوکې د ناکامیو په ښکاره کولو کې زیات فعاله دي. او واېي تیر حکومت اولس د ډیرې ګرانۍ، بې روزګارۍ، او د امن و امان د ستونزو سره مخ کړي. د کیڼ اړخه ګوندونو په شا تګ او د ښي اړخه ګوندونو په اولس کې د خوښۍ دریمه وجه په ځایې میډیا کې د ناستو خبریالانو ده. اکثره خبریالان په ښکاره ډول په هیواد کې د پوځ پلوه، پنجاب پلوه او مذهب پلوه سیاسي مشرانو او ګوندونو پټه یا څرګنده ډله پره کوي. او په میډیا کې يې د نیکو خلکو په توګه ښایې. د مثال په توګه د پاکستان د احتساب د ادارې رپوټ ویلي چې 65 ٪ بډې رشوتونه په پنجاب صوبه کې دي. خو په پاکستاني شخصي یا حکومتي میډیا کې داسې ښودل کیږي چې ګنې پښتونخوا، بلوچستان او سنده کې تر بل په ځایې زیاتې غلاوې او رشوتونه اخستل کیږي. پنجاب صوبه اکثره د یو ښه حکومتي ماډل په توګه اولس ته ښودل کیږي. د پاکستان د انتخابي سیاست فیصله تل پنجاب صوبه کوي. که څه هم د بنګله دیش د جوړیدو وړاندې پنجاب وړه صوبه وه د 1971م ټاکنو کې د ښکاره بریالتوب باوجود، د هغه وخت پنجابي ملکي او پوځي بیورو کریسی اکثریتي بنګال توکمو مسلمانانو ته حکومت ورکولو نه انکار کړی وو. اوس چې اکثریتي بنګال توکمه مسلمانان جلا شوي نو د لويې پنجاب صوبې په مقابله کې پاتې درې وړې صوبې په سیاسي میدان کې د لاهور مقابله نه شي کولې. د پارلیمان زیاتې څوکۍ د پنجاب سره دي. او د هغه ځايې د وټرانو مسلې هغه نه دي چې په فاټا، پښتونخوا، سنده یا بلوچستان په کلیو کې د ناستو نورو پاکستانیانو دي. هلته وټران داسې ګوند خوښوي چې د پنجاب ګټو ته زیات وفادار وي. دا د ښي اړخه ګوندونو د خوش بختۍ بله مهمه وجه ده. اوسني ښي اړخه ګوندونه ځانونه په دغه چوکاټ کې دننه ښایي. لکه عمران خان وايي د پوځ بجټ به نه کموي. دا خپله د پنجاب پلوه پالیسۍ یو مخ دی. ځکه چې 90 ٪ پوځ هم د پنجاب صوبې دی. یا نواز شریف وايی د کارخانو انقلاب به راولي. نو دا هم په فاټا کې یا ډیره بګټي کې امکان نه لري که کارخانی لګي نو بیا به خبره پنجاب ته ځي. دغه شان مذهبي ګوندونه جمعیت علماء اسلام او جماعت اسلامي پارلیماني څوکۍ د پښتونخوا نه ګټي خو سیاست يې پنجاب او پوځ پلوه دی. دواړه ګوندونه په خود مختار افغانستان کې د امریکې او بهرنیو ځواکونو د موجودګۍ مخالفت کوي او د طالبانو ښکاره ملګرتیا کوي. او دغه تور نړۍ بیا د پاکستان په پوځ هم لګوي او وايې چې د ترهګرۍ پرضد جګړه کې یو باوري ملګری نه دی. ټاکنو ته اوس هم د میاشتې نه زیاته موده پاتې ده. د اپریل په لومړۍ هفته کې د هغه یا د غه سیاسي ګوند غټه جلسه یا تند کمپاين په دې معنی نه دی چې ګني د انتخابي سیاست نقشه نه بدلیدونکې ده. د پاکستان غوندې هیواد کې اوس هم د هر ګوند سره دا چانس شته چې لکه د ترب په لوبه کې د رنګ د یوې پاڼې میدان ته په ویشتلو سره ګټه یا تاوان خپل نصیب وګرځوي. دغه حقیقت اولس په 2008م کې په یوه ترخه پیښه کې لیدلې وو. هغه ځل د مسلم لیګ (ن) نوازشریف د پوځي امر جنرال مشرف لويې مخالفه ګڼل کیدو. خو د پیپلز ګوند د مشرې بې نظیر بوټهو وژنې د پیپلز ګوند انتخابي تله درنه کړه. دا ځل څوک هم د نورو مشرانو وژلو ته تیار نه دي. خو هر مشر نه دا تمه کیږي چې څومره په ښه ډول به راتلونکو پینځو کالو کې ترهګرۍ، ګرانۍ، بې روزګارۍ، تعلیم، صحت او د عمومي ترقۍ چیلنجونو ته ځواب وایي.