کاینات څنگه جوړ شوي او څنگه کار کوي؟
په سویس کې سانیس پوهانو یوه داسې لویه پروژه پیل کړې چې دا مالومه کړي چې کاینات څنگه جوړ شوي او څنگه کار کوي.
او ساینس پوهان هیله لري چې دا به دکاینات په جوړښت باندې د پوهیدو ترټولو لوی گام وي. د ‏اروپايي اټومي څېړنې سازمان‏(‎سرن‏)‎ ساینسپوهانو د ذراتو د ټکر دغه پروژه د ساینس په تاریخ کې ترټو سترهپروژه او ترټولو پېچلي ساینسي الات بللي. کله چې د ذراتو شعاع له بري سرهپه تونل کې پرېښودل شوه نو د ساینسپوهانو له خولو د خوشالۍ چیغې ووتلې او پنځهساعته وروسته له مخالف لوري هم د ذراتو شعاع ورپرېښودل شوه. ساینس پوهان اوس تر پخوا د اټميذراتو په ماتولو ښه کنټرول لري چې د هغوی جوړښت ځانته مالوم کړي. بالاخره به له دواړو خواو څخه دپروټونو ‏ذرې په یووار په ټونل کې پرېښودل شي چې هغه له یو بل سره وجنگیږي او دچودنې سم دستي به هغه څه مالوم شي په څه چې ساینسپوهان باور لري چې کائینات د یوېلوې چودنې په نتیجه کې منیځ ته راغلی. کولایډر مشین به د پروټونو دشعاع تاویدل په ټونل کې د رڼا په څېر تېز کړي چې په یوه ثانیه کې به په دغه ټونلکې یوولس زره وار تاو را تاو شي. وروسته چې کله د پروټونونو غټېشعاوې په دغه ټونل کې له یو بل سره ټکر شي، نو په ټونل کې نصب شوې په زرهاو ټنهغټې کمرې به د ټکر د پایلو پرله پسې په هره ثانیه کې ملینونه عکسونه واخلي. هیله کیږي د سرن دغه تجربې به دوخت او د فضا د ابعادو سره سره د پیټر هیگ د زرو د جوړښت په تیوري هم نوره رڼاواچوې. هیگ ددغې تجربې په هکله: په دغې پروژې باندې چې داروپايي اتحاد د شلو هیوادونو لخوا پیل شوې د اتیا هیوادونو ساینسپوهان کار کوي.