د مخدره موادو تولید او قاچاق د طالبانو د بیرته قوي کېدلو 'یو لوی علت دی'
په افغانستان کی د مخدره موادو د قاچاق او د دې ترڅنگ د حکومت او د مخالفینو ترمنځ د خبرو د پیل کېدلو اوازو د مطبوعاتو توجه ور اړولې ده.
په کال ٢٠٠١ کیپه شل زره ایکره مځکه کی کوکنار کرل کېدل او تېرکال په ۴٧٦ زره ایکره مځکهکی کوکنار کرل سوي دي. اوس نو سړی اټکلکولای سي چی د مخدره موادود خرڅلاو د لاري به طالبانو، چی د القاعده د ډلي ساتنه کوی، څرنگه په میلیارډو ډالره ترلاسهکړي وي. ورځپاڼه وایی بده خبره دا دهچی متحده ایالاتو ددغه حالت مخنیوی کولای سوای مگر ویې نه کړ. د ملگروملتونومقاماتو څو کاله نارې ووهلې چی د شمال اتحاد مشران، چی د متحده ایالاتوو سره یې د طالبانو په ماتولو کی مرسته وکړه د مخدرهموادو په قاچاق کی لوی لاس لری. د شمال د اتحاد قوماندانانو خپلی وسلې پر مځکهایښی دي او د جمهور ریس حامد کرزي په حکومت کی یې لویی چوکی نیولي دي مگر د مخدرهموادو قاچاق ته یې دوام ورکړی دی. ورځپاڼه وایی د دې ترڅنگ لا داهم ویل کېږی چی پخپله د جمهور ریس حامد کرزي یو ورور هم د مخدره موادو په قاچاق کی لاس لری، خو جمهور ریس کرزي دا ادعاوي ردکړي دي. مگر هغه څه چی څوک یې ردولای نه سي هغه دا خبره ده چی د مخدره موادو د قاچاق له لاری لاسته راغليپیسې د یاغیانو لاسته ورځي او هره ورځ د متحده ایالاتو او د ایتلاف د قواو تلفات ورسره زیاتېږی. د متحده ایالاتو بری اوس د مخدره موادو د قاچاق دمخنیوی سره تړلی دی. ورځپاڼه وایی تر دې لا لویه ستونزه د افغانستان په حکومت کید ډېری جگي سطحی اداری فساد او رشوت خوري ده، چی د ښاغلي کرزي د حکومت سره بینالمللی ملاتړ کمزوری کوی. که ده په ریشتیا هم د خپل هیواد د ستونزو حلولو تهملا تړلې وي نو باید چی اول یې له خپله کوره پیل کړي. د بلی خوا د پیټزبورگ پوسټورځپاڼی د سه شنبې د ورځی په گڼی کی یو مضمون لیکلی دی او وایی چی دا ډېره ممکنه ښکاری چی د جمهور ریس حامد کرزي حکومت به سقوط وکړي او متحده ایالات او د ناټومتحدین به په څو میاشتو کی له هغه هیواد څخه را ووزی. ورځپاڼه لیکی تېره هفته دهلمند په ولایت کی د برټانیې د قواو قوماندان برید جنرال کارلټن سمیت وویل چی پرطالبانو باندی قاطع بری چندانی احتمال نه لری. ده وویل چی په وروستیو شپو ورځو کید امرکیا او ناټو پروقواو باندی دطالبانو حملې زیاتي سوي او د هغوی تر کنټرول لاندی سیمه ورځ په ورځ پراخېږی. دهوویل د حل یوازینی لاره دا ده چی لهطالبانو سره خبری وسي اود روغی جوړی یوه لاره پیدا سی. ورځپاڼه لیکی پر طالبانو باندی د امریکا د تازه بمباریو په اثر ملکی خلکو ته ډېرزیاتتلفات رسېدلي دي او دغو تلفاتو هم له خارجی قواو او هم د کرزي له حکومت سره د خلکو مخالفت زیات کړی دی. په بل عبارت متحدهایالات اوس د طالبانو په مقابل کی د کرزي له حکومت څخه ددفاع په کولو سره د هغه حکومت نور هم تباه کوي. د دې ترڅنگ په پاکستان کی هم دطالبانو حملو زور اخیستی دی او داسی ښکاری چید هغه هیواد له حکومت سره دامنیتی چارو دپاره د متحده ایالاتو په میلیاروډ ډالرو مرستی نتیجه نه وی ورکړې اود هغه هیواد حکومت هم مجبور دی چی د طالبانو سره خبرو ته کښېنی او د حل یوه لارهپیدا کړی. ورځپاڼه وایی متحده ایالاتو په افغانستان کی هم غلطۍ وکړېاو هم یې ښه کارونه وکړل، خو خبره دا دهچی اوس به څه کوی. د امریکا لویه غلطی دا وه چی د شوروی اتحادله ماتی څخه وروسته یې په هغه هیواد کی میدانپرېښود او ځکه نو طالبانو او القاعده ته مېنه خالی پاته سوه. خو کله چی یې طالبانله قدرته وغورځول او د القاعده مشران یې له هیواده وایستل او یو ډیموکراټیک اومنتخب حکومت یې جوړ کړ دا یې مثبته کارنامه وه. مگر مخکی له دې چی په افغانستان کیحکومت پر پښو ودرېږی، د جمهور ریس بوش حکومت بیا افغانستان ته شا کړه او پر عراقباندی یې یرغل پیل کړ، او القاعده په افغانستاناو پاکستان کی د سره منظم کېدلو فرصت پیدا کړ. ورځپاڼه لیکی چی اوس باید څه وسي. که د جمهوری ریاست دکاندیدانو څخه پوښتنه وسی نو هم جمهوری غوښتونکی سناتور جان مکېن او هم ډیموکراټسناتور بارک اوباما په افغانستان کی دامریکا د پوځیانو د زیاتولو طرفدار دی. مگر څونه پوځیان. دا خبره بالکل څرگنده دهچی امریکا محدود پوځیان لری. ورځپاڼه وایی بهتره به داوي چی موږ له پاکستان، ښاغلي کرزي،ناټو، روسیې او چین څخه وغواړو چی د ټولو گوندونو یو کنفرانس جوړ کړي د افغانستاناو پاکستان د جگړو دپای ته رسېدلو دپاره یو سیمه ایز حل پیدا کړی. که څه هم چی داکنفرانس به ډېر ژر نتیجه ورنه کړي خو د طالبانو لاسته د کابل د لوېدلو مخه بهونیسی او تر هغی خواشینونکي ایندې او لړزونکو صحنو به بهتر وي چی مبصرین یې دافغانستان او سیمی دپاره پېش بینی کوی.