د پښتنو په سیمه کې د ایډز مرض د خوریدو خطر
د خیبر پښتونخوا د ایډز د پروگرام مشر ډاکټر راج ول د ایډز مرض ښکار کسانو باندې غږ کوي چې ځانونه دې پټ نه ساتي، خپل او د بچو علاج د پاره دې مخ ته راشې
شکریه گل ته د ایډز مرض د خپل خاوند نه لگدلی. د هغې خاوند هم ددې مرض د لاسه ژوند د لاسه ورکړی دی. خو د کال ١٩٩٥ راهسې کله چې شکریه گل ته ایډز شوی دی، هغه وائي خپل علاج کوي او د خپلو بچو سره د معمول ژوند کوي. شکریه گل وائي د ایډز نه تحفظ د احتیاط او د خپلو رويو د لارې ممکن دی. خو وائي ایډز د چوت مرض نه دی چې د عام ژوند د لارې د یو ناروغه نه بل کس ته منتقل کیدی شي. د پښتنو په ټولنه کې ممکنه ده چې شکریه گل وړمبۍ داسې میرمن وي چې په میډیا به يي د خپل مرض په حقله خبرې کړې وې. هغې د وائس اف امریکا ډیوه ریډیو په یو پروگرام کې د خپل مرض په حقله ښه په ازاد ډول خبرې کولې. د هغې مرض څه نایابه نه دی خو د دې مرض سره تړلې ځنې خبرې ځنې خلک ډیر معیوب گڼې، دا یواځې جنسۍ بې لاریتوب او د هم جنس پرستۍ سره تړلې او د غربې نړۍ ناروغي يي گڼې. خو ډاکټران وائي د ایچ آئي وي ایډز مرض د ناروغه تن وینه صحت من کس ته د انتقالیدو او د ناروغه کس په سرنج باندې صحت من کس ته ستن یا نشه ورکولو د لارې هم د یو نه بل کس ته لگیدی شي. خو ددې سره سره ایچ ائي وي ایډز مرض په جنسې تعلقاتو کې د بې احتیاطۍ، د یو نه زیاتو کسانو سره د جنسې تعلق، د هم جنس پرستۍ د تعلق د لارې او د ایچ آئي وي یا د ایډز مریض سره د جنسې نزدیکت د لارې هم د یو نه بل کس ته لگیدی شي. هم په دې وجه کارپوهان وائي د ایډز خطر د هاغه خلکو د پاره ډیر زیات وي چې جنسي تعلق کې د بې د احتیاطۍ نه کار اخلي او د سرنج یا د ستنې د لارې د نشۍ توکو استعمال کوي. د پاکستاني حکومت او د ملگرو ملتونو د شمیر شمیرو تر مخه پاکستان کې د ایچ ائي وي ایډز د ناروغۍ سره د مخامخ کسانو شمیره شا او خوا یو لاک ته رسیدلې ده چې یواځې د ۴٠٠٠ نه څه لږ زیات کسان د علاج د لاندې دي. چارواکې وائي ددې مرض سره تړلې معیوبیت او د بد نامۍ په وجه ځنې خلک د ځان علاج نه کوي او خپل مرض پټ ساتې چې د ایچ ائي وي ایډز د خوریدو سبب هم جوړیږي. د خیبر پښتونخوا د ایډز د مخنیوي پروگرام د شمیرو ترمخه په قبائیلي سیمو او خیبر پښتونخوا کې د ایډز د ناروغانو شمیره ٨٣٢ ده چې ٥٩٣ پکښې سړي، ١٩٧ پکښې زنانه او ۴٢ پکښې ماشومان دي. په تیرو دواؤ میاشتو، اگست او سپټمبر، کې د پیښور په خیبر ټیچنگ هسپتال او حیات آباد میډیکل کامپلکس کې د ٥٨ نوي مریضانو نوم لیکنه شوې ده او د اکتوبر په وړمبو ورځو کې د ایډز د شپږو مریضانو نوم لیکنه یا رجسټریشن شوی دی. سیمه کې د ایډز د ناروغۍ ښکار ځنې کسان د روزگار په لړ کې د هیواد نه د اوږدې مودې د پاره بهر پاتې شوې دي، بهر يي په جنسې تعلق کې د بې احتیاطۍ او یا د بل کوم سبب په وجه دغه مرض اخستی دی او اوس نه یواځې خپله بلکه خپلې میرمنې او ددوې نه ځگیدلې ماشومان يي هم د دې مرض ښکار شوې دي. د ټرکونو او بسونو ډرائیوران او مزدوران چې د ډیرې مودې پورې د خپلو میرمنو نه لرې پاتې کیږې او ددې په نتیجه کې جنسي تعلق کې د بې احتیاطۍ نه کار اخلي، د ایډز سره مخامخ شوې دي. د خیبر پښتونخوا د ایډز د پروگرام مشر ډاکټر راج ول د ایډز مرض ښکار کسانو باندې غږ کوي چې ځانونه دې پټ نه ساتي، خپل او د بچو علاج د پاره دې مخ ته راشې چې دا رنگ نه یواځې خپله ددوې بلکه د ماشومانو ژوندونه يي محفظ کړی شي او دا رنگ دې مرض د خوریدو مخه هم اونیولی شي. هغه وائي د ایډز مریضانو ته د صوبائي حکومت د طرفه ویړیا یا مفت علاج ورکولی کیږي. د پیښور د حیات آباد میډیکل کامپلکس د ایډز د مرکز مشره ډاکټر ناصره یاسینزۍ وائي سړې دې د خپل احتیاط د لارې خپلې زنانه د ایډز د ناروغۍ نه بچ اوساتي. هم دغه پیغام شکریه گل هم لري. هغه وائي سړې دې په جنسي تعلق کې د احتیاط او خپل ځان د خپلې ښځې پورې محدود ساتلو د لارې ځان او خپله کورنۍ د ایډز د ناروغۍ نه بچ ساتلی شي. په وخت د علاج شورو کولو په نتیجه کې شکریه گل دا وخت د یوې عامې زنانه په رنگ د معمول ژوند تیروي. هغه وائي د خپلو بچو خیال ساتي او د کور ټول کارونه خپله کوي. هغه زیاتوي چې ایډز د چوت مرض نه دی چې د یوبل سره د عام ژوند کولو، ناستې پاستې او یا په یو ځائې خوراک کولو په زریعه د یو نه بل ته لگي. هغه وائي په رویو کې احتیاط ایډز نه د بچ کیدو ښه طریقه ده.