سه بعد معمای افغانستان
بعد از گذشت هشت سال از ریاست جمهوری حامد کرزی، دست آورد ها و چالش هاییکه متوجه افغانستان میباشند، شکل مختلطی دارد.
گزارشات تقلب گسترده در انتخابات ریاست جمهوری و قرار گرفتن نام افغانستان در سطر دوم ، لست فاسد ترین کشورها از لحاظ وجود فساد اداری ، توجه جهان را بخود جلب نموده است  .  اداره در حال تشکیل ، آن کشور را تحت فشار شدید قرار داده است  .  درحالیکه محکمه و کمیسون اختصاصی بخاطر محو فساد اداری جدیدا ایجاد گردید ، لیسا کرتیس ، کارشناس امور افغانستان در اداره پالیسی هریتج در واشنگتن ، میگوید باوجود فشار بر حامد کرزی پیش‌بینی موثریت اقدامات جدید ، مشکل می‌باشد  . " بر آقای کرزی فشار وارد می‌شود تا به اثبات برساند که کار‌ها را بگونه متفاوتی انجام بدهد و فساد اداری را محو نماید ، و فکر میکنم فرصتی دارد تا چنین کاری را انجام دهد ، ولی باید منتظر ماند تا دیده شود او چگونه به پیش میرود " . کارشناسان ، فساد را در افغانستان به دو نوع طبقه‌بندی می‌کنند  . سید محمد عالمی بلخی ، عضو کمیسون مبارزه با فساد اداری در شورای ملی افغانستان در پهلوی ادارات دولتی ، سازمان‌های بین‌المللی را نیز مقصر و به اصطلاح " شریک جرم " میداند  . آقای بلخی میگوید فساد اداری در سطوح بلند دولتی وجود داشته که حارنوالی و یا محاکم فعلی صلاحیت کنترول و پیگیری آنرا ندارند  .  به اساس قانون اساسی افغانستان ، باید یک محکمه با صلاحیت تحت سرپرستی قاضی القضات ایجاد شود که توانائی محاکمه اشخاص عالی رتبه را داشته باشد داکتر انتونی کاردیسمن ، کارشناس سیاست خارجی ایالات متحده در مرکز مطالعات استراتیژیک و بین‌المللی واشنگتن اخیرا در یک نشست در مورد افغانستان ، با لحن تندی از نظام و وضع آن کشور انتقاد نمود  . " خطرات فوق العاده ، تهدید زیاد و فساد گسترده اداری موجود است ، جلاب‌های زیادی‌اند که به بهترین وجهه در سکتور خصوصی ( بخاطر رشد فساد و سوئ استفاده‌ها ) فعالیت مینمایند  .  پس اگر ما واقعبین و صادق نباشیم ، همانگونه که در بخش نظامی ناکام شدیم ، در بخش ملکی نیز ناکام خواهیم شد " . بخش عمده دیگر که به گفته کارشناسان نیاز دارد تغیر یابد و کارائی بیشتر داشته باشد ، بهبود وضع امنیتی افغانستان می‌باشد  .  از زمان آغاز کار حکومت موقت تا امروز ، کارشناسان میگویند به استثنای مدت کوتاهی در اوایل حکومت آقای کرزی ، اوضاع به بدترین حال آن قرار دارد و مردم نیز ازین بابت فوق العاده نگران می‌باشند  . ریک نیلسن ، کارشناس امور بین‌المللی در مرکز مطالعات استراتیژی واشنگتن میگوید ، بخاطر بهبود وضع امنیتی افغانستان لازم است تا میان آنچه که باید دولت کابل انجام دهد و آنچه را که جامعه جهانی باید انجام دهد ، تفاوتی قایل گردید  . او میگوید قوای بین‌المللی باید تربیه قوای امنیتی افغانستان را ادامه داده و بیشتر بر حکومات ولایتی اتکا نمایند تا ثبات تحکیم یابد  .  ولی در مورد سهم افغانستان در عرصه بهبود امنیتی ، این کارشناس سیاست خارجی میگوید " زمانیکه بر حکومت ملی اعتماد نداشته باشید ، مشکل است ثبات را تحکیم نمایید  .  حکومت باید در سطح ولسوالی‌ها و ولایات همکاران با اعتباری را سراغ کند تا صلح و ثبات در سراسر کشور تامین شود " . درحالیکه به تعقیب حملات یازدهم سپتمبر ، مدت طولانی از تحولات سیاسی افغانستان سپری‌شده‌، خواسته‌های مردم نسبت به آنچه توقع میرفت ، کمتر برآورده‌شده‌است  .  در پهلوی مسائل امنیتی و فساد اداری ، ایجاد اشتغال و فرصت‌های اقتصادی برای افغانستان محدود بوده است  .  روند سرمایه گزاری داخلی و خارجی نیز بدلیل بی‌امنی و وجود فساد اداری ، درحال کاهش است  . کارشناسان امور بدین باور‌اند ، باوجود اینکه نسبت به آنچه برای بازسازی افغانستان نیاز‌بود ، منابع ناکافی مهیا گردید ، ولی با آن هم پول کمک‌شده‌به بهترین وجهه آن استفاده‌نشده‌است  .  اکنون کمک‌ها باید فراتر از کابل به ولایات به مصرف رسیده و پروژه‌های عام المنفعه نیز باید در مناطق دور دست در سراسر افغانستان ، خصوصا ساحات آسیب‌پذیر ، آغاز شود تا تغیرات در زندگی مردم عام از سطح پائین به بالا رونما گردد  . درحالیکه اداره عاری از فساد ، امنیت و ایجاد اشتغال و فرصت‌های اقتصادی معولا لازم و ملزوم یکدیگر تلقی میگردند ، برداشت عمومی طوری است که ظرف چند سال اخیر ، افغانستان شاهد بهبودی حتی در یکی ازین ساحات نبوده است  .  تعداد زیاد افغان‌ها بدین باور‌اند که این سه عنصر ، عامل عمده نزاع روزافزون در کشور شان می‌باشد  .  از سوی دیگر گروه‌های مخالف نیز این خلا‌ها را بحیث ابزار مشروعیت جنگ خود استفاده می‌کنند  . مجموعه این چالش‌ها ، توقعات مردم و همکاران بین‌المللی افغانستان و حقایقی که کشور با آن مواجه بوده ، امتحان تازه برای رهبریت آن کشور است  . بنا پنج سال آینده برای حامد کرزی ، یک فرصت تازه ولی امتحان پرچالشی است که تنها گذشت زمان می‌تواند در مورد آن قضاوت نموده و نتیجه آنرا بیان نماید  .