نظری بر سیاست، اردو و موسسات استخباراتی پاکستان
پس از آنکه پاکستان در ۱۹۴۷ از هند جدا و منحيث يک کشور مستقل اعلام شد، اردو بسرعت در ميان جميع موسسات سياسي اعلام شده کسب قدرت و نفوذ کر
اینکشور از وظایف تعاملی بسرعت خارج‌شده‌و با حکومت‌های نظامی جنرال ایوب ، یحی و ضیا الحق و پرویز مشرف ، این روند استحکام یافت  .  مثال این البته عزل قضات محکمه عالی ، سرکوبی تظاهرات صلح‌آمیز ، قید حقوق دانها و اعلام حالت اضطرار توسط جنرال پرویز مشرف ، رئیس جمهور نظامی تا همین اواخر در پاکستان است  . مشرف از اثر فشار‌های بین‌المللی ، نقض را که در قانون اساسی توسط خودش وارد شده‌بود ، اصلاح کرده و خواست با لباس ملکی از انتخابات ملکی ، بر پایه دیموکراسی دفاع و حمایت کند  . جنرال طلعت مسعود ، مبصر سیاسی پاکستان دلایل عروج قوای نظامی و سایر قوای غیر ملکی در پاکستان را در چند عامل میبیند : « اردو در پاکستان که تازه تشکیل یافته‌بود ، یگانه موسسه یک پارچه‌بود که ساختار اش را بکلی از اردوی بریتانیا به ارث برده‌بود  .  دولت جدید پاکستان ، و موسسات دولتی ضعیف‌بودند ، دستگاه اداری آن نا توان‌بود  . در این بین‌بود که اردو پاه در میان نهاد و در احیای مجدد حیات هزاران مهاجر و تامین امنیت شان نقش مزیدی را ایفا کرد  .  جنگ با هند بر کشمیر عامل دیگر‌بود که نقش اردو را بارزتر و مهمتر ساخت  . جنرال طلعت مسعود میگوید جنگ سرد بین دو ابر قدرت : ایالات متحده و اتحاد شوروی سابق ، برای پاکستان عامل موثر دیگری‌بود : « پیمان‌های دفاعی منطقوی « سنتو » و « سیتو » که پاکستان را وادار ساخت جانب امریکا را بگیرد و شامل آن‌ها گردد ، به اردو اهمیت و حیثیت بیشتری داد  .  صرفنظر از مساعی برای تولید سلاح‌های ذروی که نه تنها سطح نیرو و سلطه اردو را در پاکستان بلند برد ، بلکه حتی موجب تزئید بنیه اقتصادی خاص و مستقلانه اردو در جامعه اکثر غریب پاکستان شد  . شگفت آنکه نیرو و نفوذ داخلی اردو منحیث یک ارگان مستقل در قانون اساسی پاکستان پیش‌بینی نشده‌بود ، چه رسد به اینکه قدرت آن روز بروز قویتر‌شده‌برود و موسساتی که در قانون اساسی پاکستان پیش‌بینی گریده‌بود ، بطور فزاینده جای شانرا در برابر آن خالی کنند : « این نیروی نظامی نه تنها در قانون اساسی پاکستان پیش‌بینی‌نشده‌بلکه اردو با احراز ممتد قدرت که پدیده بسیار نادر است ، از قانون اساسی تخلف کرده است  .  و حتی با تصاحب قدرت عمل خیانت آمیزی را مرتکب‌شده‌است ؛ بخصوص هنگامیکه امروز این امر یک عرف و تعامل‌شده‌است  . » جنرال طلعت مسعود ، تحلیل گیر سیاسی در پاکستان میگوید نظامیان اکنون نه تنها این را توجیه مینمایند بلکه با زیاده روی‌های خود بار دیگر از خط پا برون نهادند  . ادارات استخباراتی پاکستان بخصوص اداره استخباراتی « آی اس آی » ، عناصر دیگری‌اند که وزنه شانرا بیش از پیش در حیات سیاسی و اجتماعی پاکستان انداخته‌اند  .  و از دیر زمان از آن‌ها در مسایل مربوط به آزادی خواهی در کشمیر ومبارزه علیه دهشت افگنی ، بیبشتر نام برده می‌شود : جنرال مسعود میگوید : « آی اس آی » که یک اداره استخباراتی درجه اول پاکستان و بیش از دیگران موظف به مراقبت از تهدیدات از خارج است  .  این اداره بطور فزاینده به تهدیدات داخلی پاکستان نیز توجه کرده و حایز نقش عمده درین رابطه می‌باشد  . و اما این اداره با تاسف بعد از سالهای 1970 به دست بازی و دخالت در سیاسیات پاکستان پرداخت و چون اردو ی پاکستان پایه سیاسی نداشت ، بر « آی اس آی » وسیعا اتکا کرد - بحدیکه آی اس آی برای اردو حکم گوش و چشم را پیدا کرد  .  و این در حالیکه سایر ادارات استخباراتی نیز در ساحه وسیعتر شروع بکار کردند و وظایف محوله استخباراتی خود شانرا فراموش نمودند  . تزئید نیروی ادارات استخباراتی بخصوص « ی اس آی » بزودی باعث رقابت و برهم خوردگی همکاری در بین شان شد  . جنرال مسعود میگوید : « بین اردو و «‌ای س آی » نه تنها همبستگی وجود نداشت بلکه رقابت و خصومت بین شان زیاد مشهود گشت  .  اردوی پاکستان که مدت‌ها در پاکستان به تنهائی حکمرانی میکرد و حیثیت یک حزب سیاسی را اختیار کرده‌بود ، با گذشت زمان ، مورد انتقاد قرار گرفت و عروج « آی اس آی » سبب شد با آن با روابط بسیار خصمانه شروع بکار کند  . سوال این است که این رقابت و خصومت در بین « آس آی‌ای » و اردو چه هنگام توقف خواهد کرد و آیا اردو حد اقل تواسته است تا حدی آن اداره مبهم را تحت کنترول درآورد  . جنرال طلعت مسعود میگوید تا حدی اردو به این امر موفق‌شده‌، اما نه بطور کامل و از جانب دیگر آس اس آی چه بسی قوی‌شده‌و کنترول آن هم ناممکن گشته است  . و در ارتباط به وضع جاری در پاکستان : همه از خود می‌پرسند که انتخابات به تاریخ 18 فبروری صورت خواهد گرفت و آیا اردو باز هم سعی خواهد کرد بنحوی در حیات سیاسی پاکستان اعمال نفوذ کند  . جنرال طلعت مسعود میگوید اگر اردوی پاکستان باز هم بخواهد به سلطه اش ادامه بدهد ، این عمل آن بر پاکستان اثرات بسیار سوئ وارد خواهد کرد  .  و نه تنها سد راه پیشرفت دیموکراسی‌شده‌، بلکه قواعد آن را نیز نقیض خواهد نمود  . جنرال مسعود بتعویق افتادن انتخابات را امر دردناک برای حزبی می‌خواند که دچار غم و اندوه زیاد‌شده‌است - بخصوص هنگامیکه این حزب یعنی حزب مردم پاکستان بهوتو توام با حزب مسلم لیگ نواز شریف خوستار برگذار شدن انتخابات در سر موقع معینه‌بودند  . و اما در برابر این سوال که نظامیان پاکستان باز هم سعی به ماندگار شدن در قدرت خواهند کرد ، جنرال طلعت مسعود میگوید : « فکر نمیکنم پاکستان دیگر آماده پذیرش سلطه اردو باشد و اردو نیز این امر را درک کرده است  .  از جانب دیگر جنرال « کیانی » یک رهبر بسیار معقول است و ما انتظار داریم که او توقعات ما را برآورده سازد  ... »