عدالت انتقالی یا معافیت جنایات جنگی
فهرست تازه به نشر رسیدۀ کشته شدگان اواخر دهه ۵۰ خورشیدی در افغانستان یکبار دیگر واکنش گروه های مختلف را برای تطبیق عدالت انتقالی برانگیخته است.
نشر فهرست پنج هزار نفر که در اواخر دهه 50 خورشیدی از سوی " اگسا " یا اداره استخبارات حکومت وقت افغانستان کشته شدند ، بحث‌های تازه را در رابطه به نیاز عملی شدن عدالت انتقالی در افغانستان ایجاد کرده است  . برخی به این باور‌اند که نشر این فهرست در زمانیکه چند روز از آغاز روند ثبت نام نامزد‌های انتخابات ریاست جمهوری می‌گذرد ، ممکن دلایل سیاسی را در پی داشته باشد  . اما نشر این فهرست تا چه حد برای محاکمه مجرمین جنگی و تامین عدالت انتقالی در افغانستان کمک خواهد کرد  ؟ عبدالواحد طاقت یکتن از مقامات پیشین اداره استخبارات حکومت داکتر نجیب الله به این باور است که نشر همچو فهرست‌ها در این مقطع زمانی مفید نبوده و اگر قرار باشد عدالت انتقالی در افغانستان تطبیق شود ، پس به گفته او جنایات همه ادوار تاریخ باید برملا شود  . آقای طاقت گفت " اگر واقعا وجدان بشریت آگاه بیدار باشد باید روی یک مسئله با ما به فیصله برسد که از کدام طرف شروع می‌کند  .  آیا از امروز شروع می‌کند که حکومت حامد کرزی و ناتو را بر کشور ما مسلط ساخته و هر روز و هر شب نسل کشی پشتون‌ها در این طرف و آن طرف خط دیورند ادامه دارد  .  و یا در عملیات و بمباردمان‌های کور در یک عروسی 150 نفر در در ارزگان به قتل می‌رسد و یا هم در شیندند در فاتحه خوانی 90 یا 110 نفر به قتل می‌رسد و همینطور در جاهای دیگر  . " این کارمند پیشین اداره استخباراتی افغانستان می‌گوید که در اواخر دهه 50 خورشیدی پنج هزار نفر نه بلکه کم از کم 20 هزار نفر به قتل رسید اما ضمن محکوم کردن آن کشتار‌ها می‌افزاید که حزب دموکراتیک خلق افغانستان ، عاملین آن کشتار‌ها را بعدا مجازات کرد  . گروه‌های حامی حقوق‌بشر می‌گویند جنایات جنگی تنها در یک دوره خاص تاریخ معاصر افغانستان اتفاق نیافتاده و به گونه یی ، همه جناح‌های درگیر در جنگ سه دهه یی افغانستان شریک بوده‌اند  . اما داکتر ظهیرالدین سعادت عضو مجلس نمایندگان افغانستان آنچه را او " تلفات " زمان جنگ در دوران حکومت مجاهدین خواند ، با کشتار‌های که در زمان حکومت حزب دموکراتیک خلق صورت گرفته غیر قابل مقایسه می‌داند  . به باور آقای سعادت حکومت به گفته او کمونیستی ، محصلین ، کسبه کاران ، استادان پوهنتون‌ها و افراد عام را جوقه جوقه روانه زندان کرده و بعدا سر به نیست کرد که یک ظلم پنداشته می‌شود اما کسانی که در جنگ‌های به باور او تحمیلی کشته شدند ، یا در دفاع از نوامیس ملی کشته شده‌اند و یا هم برای منافع کشور‌های همسایه  . در آغازین سال‌های حکومت موقت و بعدا هم منتخب ، بحث‌های داغی در رابطه با عدالت انتقالی در افغانستان ، در میان جامعه تازه روی کار آمده مدنی آن کشور صورت گرفت اما گویا در آن زمان مردم به این باور رسیده‌بودند که برای تامین صلح و ثبات و جلوگیری از درگیری‌های بیشتر باید بالای گذشته‌ها خاک ریخت و به آینده فکر کرد  . اما فوزیه کوفی عضو مجلس نمایندگان افغانستان به این باور است که کشتن غیر نظامیان در زمان جنگ توجیه ناپذیر است  .  خانم کوفی علاوه می‌کند که ریشه‌یابی جرایم که حد اقل در 60 تا 70 سال اخیر از سوی حکومت‌های مختلف در افغانستان صورت گرفته ، یک امر مهم است  . به باور خانم کوفی تنها تطبیق عدالت انتقالی در افغانستان می‌تواند ضامن ایجاد صلح و امنیت باشد  . این عضو ولسی جرگه افغانستان دست داشتن دولتمردان کنونی افغانستان را در جنگ‌های داخلی و عدم موفقیت ارگان‌های غیر دولتی آن کشور را در تطبیق عدالت انتقالی از دلایل عدم پیگیرد قضایی جنایات می‌پندارد  . به گفته خانم کوفی سلسله ارتکاب جنایات جنگی هنوز هم در افغانستان ادامه داشته و طرفین درگیر بدون رعایت " فرهنگ جنگ " به کشتار غیرنظامیان مبادرت می‌ورزند  . نشر فهرست کشته شدگان توسط اداره اگسا در حالی صورت می‌گیرد که مجلس نمایندگان افغانستان در سال 1385 طرحی را به تصویب رساند که به اساس آن همه جناح‌های درگیر در جنگ‌های داخلی سه دهه اخیر در افغانستان ، از هرگونه پیگرد قضایی و حقوقی در امان خواهند‌بود  .