آیا مهاجرین افغان در ایران و پاکستان به عدالت دسترسی دارند؟
همزمان با بررسی‌ها در مورد گلوله‌باری نظامیان ایران بر موتر حامل مهاجرین افغان و ادعای غرق کردن شهروندان این کشور در آب‌های مرزی توسط مرزبانان آن کشور، کابل از نقض حقوق بشری مهاجرین در ایران و پاکستان نگران است.
وزارت مهاجرین و عودت‌کنندگان افغانستان می‌گوید که شهروندان افغان کمتر به نهادهای عدلی و قضایی در این کشورها دسترسی دارند  . غلام مرتضی رسولی ، رییس حمایت حقوقی این وزارت به صدای امریکا گفت : " این را باید اعتراف کرد که مهاجرین افغان در بیرون از کشور به ویژه در ایران و پاکستان به حقوق قضایی دسترسی ندارند  . " آقای رسولی دلیل اصلی این مشکل را مهاجرت‌های غیر قانونی عنوان کرد  . مقامات افغان می‌گویند که شهروندان افغان که به گونه غیرقانونی در این کشورها حضور دارند ، به دلیل نداشتن مدرک اقامت از رفتن به مراجع عدلی و قضایی و رسیدگی به مشکلات شان خودداری می‌کنند  . اما شورای امنیت ملی افغانستان تصمیم گرفته است که باید به تمامی شهروندان این کشور که در خارج مهاجر‌اند ، تذکره الکترونیکی توزیع شود  . این شورا روز شنبه 13 جون ( 24 جوزا ) به اداره ملی احصاییه و معلومات با سایر اداره‌های مربوط وظیفه داده است که بی‌درنگ زمینه ثبت هویت و توزیع تذکره الکترونیکی را به آن شمار مهاجرین افغان که با مشکلات حقوقی اسناد روبه‌رو استند ، فراهم کند  . رویینا شهابی ، سخنگوی اداره ملی احصاییه و معلومات افغانستان به صدای امریکا گفت که یک تفاهم‌نامه سه جانبه میان این اداره ، وزارت خارجه و وزارت امور مهاجرین افغانستان امضا می‌شود که زمینه قانونی توزیع تذکره الکترونیکی را به مهاجرین افغان - به ویژه در ایران و پاکستان - فراهم کند  . براساس ماده 16 کنوانسیون 1951 حقوق‌بشر ، مهاجرین حق دسترسی به محاکم و معاونت‌های حقوقی را در کشورهای که زندگی می‌کنند ، دارند  . براساس این کنوانسیون تمامی مهاجرین و پناهجویان باید " بدون تبعیض " از حقوق بشری و آزادی‌های اساسی شان در کشورهای عضو کنوانسیون برخوردار باشند  . برخی از حقوق‌دانان افغان می‌گویند که سازمان ملل متحد در مواقع مختلف تلاش کرده تا برخورداری حقوق بشری و آزادی‌های اساسی را برای پناهجویان تضمین کند ، اما کشورهای میزبان کمتر آن توجه کرده‌اند  . عبدالسبحان مصباح ، معاون اتحادیه حقوق دانان افغانستان به صدای امریکا گفت که سرپیچی از این قوانین بین‌المللی توسط کشورهای میزبان ، به معنی نقض این کنوانسیون‌ها است  . او افزود : " مهاجر باید حقوق‌اش توسط کشور میزبان حفظ باشد ، در صورتی که جرمی اتفاق می‌افتد علیه مهاجر ، کشور میزبان مکلف است توسط هر آن شخصی که جرم صورت گرفته ، آن را تحت تعقیب عدلی و قضایی در آن کشور قرار دهد  . " آقای مصباح همچنان تاکید کرد که حکومت افغانستان مسوولیت دارد تا در این مورد اقدام کرده و از راه‌های مختلف فشار وارد کند تا ایران ، پاکستان و کشورهای دیگر به حقوق مهاجرین افغان رسیدگی کنند  . کمیسیون حقوق‌بشر افغانستان با ابراز نگرانی ‌می‌گوید که بر بنیاد یافته‌های این نهاد ، وضعیت زندگی شهروندان این کشور " متناسب به معیارها حقوق بشری " در ایران و پاکستان نیست  . نعیم نظری ، معاون این کمیسیون به صدای امریکا گفت که همواره " قضایای وحشتناک " علیه مهاجرین افغان در کشورهای منطقه صورت گرفته است و به این قضایا به گونه عادلانه رسیدگی صورت نگرفته است  . آقای نظری افزود که قضایای اخیر در ایران علیه شهروندان افغان نشان می‌دهد که حکومت آن کشور برای رسیدگی به این قضایا هیچ توجهی به خواست مهاجرین و حتی حکومت افغانستان نکرده است  . او علاوه کرد : " گاهی مهاجرین افغان در دریا غرق می‌شوند و گاهی در آتش می‌سوزند ، این فوق‌العاده وحشت‌ناک و غیرقابل قبول است  . " کمیسیون حقوق‌بشر افغانستان باور دارد که ایران و پاکستان از مهاجرین افغان به عنوان یک ابزار و فشار در برابر حکومت افغانستان استفاده می‌کند و این کشورها به ارزش‌های حقوق بشری این مهاجرین هیچ پابندی ندارند  . معاون این کمیسیون از نهادها مهاجرین ، به ویژه ملل متحد خواست که به کشورهای میزبان فشار بیاورند تا مهاجرین افغان به حقوق عدلی و قضایی در این کشورها دسترسی یابند  . وزارت خارجه افغانستان نخواست در این مورد صحبت کند و گران هیواد ، سخنگوی این وزارت به صدای امریکا گفت که مسوولیت بررسی حق دسترسی پناهجویان افغان به حقوق اساسی شان در کشورهای بیرونی به عهده وزارت مهاجرین و عودت‌کنندگان این کشور است  . سید محمد جمال بهشتی ، معاون کمیسیون امور بین‌المللی مجلس نمایندگان افغانستان می‌گوید که کمتر عدالت برای مهاجرین افغان در خارج تامین می‌شود  . آقای بهشتی افزود : " شکایات مهاجرین برای ما می‌رسد و ادعا می‌کنند که بدون محاکمه زندانی استیم یا عدالت تامین‌نشده‌، اما ما این صلاحیت را نداریم که برویم و بررسی کنیم که آیا واقعا عدالت در قسمت شهروندان افغان که زندانی شده‌اند ، تامین‌شده‌یا‌نشده‌است  . " این عضو کمیسیون روابط بین‌المللی مجلس نمایندگان افغانستان تاکید کرد که این موارد با ریاست جمهوری و وزارت خارجه این کشور شریک‌شده‌و آنان خواستار توجه به حقوق مهاجرین افغان در خارج شده‌اند  . وزارت مهاجرین و عودت‌کنندگان می‌گوید که از میان 2.4 میلیون مهاجر افغان در پاکستان ، تنها 1.3 میلیون " کارت اقامت " دارند و متباقی به گونه غیرقانونی در آن کشور زندگی می‌کنند  . بر اساس معلومات وزارت مهاجرین 2.5 میلیون شهروند این کشور در ایران مهاجر‌اند ؛ اما این وزارت آماری از مهاجرین غیرقانونی در آن کشور ندارد  . بر اساس تخمین‌های کمیشنری عالی ملل متحد در امور پناهندگان 1.5 تا دو میلیون مهاجر افغان به گونه غیرقانونی در ایران زندگی می‌کنند  . در دو رویداد اخیر که در داخل و مرز ایران رخ داد ، حد اقل 15 مهاجر افغان جان باختند و شمار دیگری ناپدید‌اند  .