شکست داعش، پایان بحران شرق میانه نخواهد بود
وزیر دفاع پیشین ایالات متحده گفته است که ریشۀ بحران کنونی شرق میانه به قرن ها پیش برگشته و شکست داعش، تنها راه حل این بحران نیست.
ساختارهای ملی و مرزبندی‌هایی که توسط قدرتهای استعماری اروپایی به ویژه پس از سرنگونی امپراتوری عثمانی در پایان جنگ جهانی اول ایجاد شده‌بود ، اکنون در حال فروپاشی بوده یا هم متلاشی‌شده‌است  .  وضعیت موجود ، نیرویی را که جمعیت شدیدا سرکش مذهبی و فرقه یی را با هم نگهداشته‌بود ، به سرعت از میان بر می‌دارد  . مخلوط مسلمانان سنی ، شیعه ، علوی - مسیحیان و جمعیت بزرگ کرد در شمال سوریه و عراق ، از دید تحلیلگران شرق میانه را از دیرباز به کاسه لبریز از ناخوشنودی دیرینه ، درماندگی فرقه یی و بیداد مبدل کرده‌بود  . این وضعیت به گونه ویژه پس از تهاجم به رهبری ایالات متحده در عراق و جنگ داخلی سوریه ، از دید تحلیلگرانی چون وین مری پژوهشگر ارشد در شورای سیاست خارجی امریکایی ، سبب یک انفجار اجتماعی در شرق میانه شد  . در عراق ، صدام حسین و اقلیت سنی طرفدار وی ، سالها با قساوت بر اکثریت شیعه آن کشور حکمروایی داشتند  .  ایالات متحده ، صدام را از قدرت کنار راند و ساختارهای حزب بعث به ویژه اردوی عراق را از میان برداشت  .  سپس واشنگتن در صدد ایجاد حکومت جدید برآمد که اساسا شیعیان آن را رهبری کرده و ادعا می‌شود که نیازمندی‌ها وحقوق سنی‌های عراق را نادیده می‌گیرد  . زمانیکه قوای نظامی ایالات متحده عراق را در کنترول خود داشت ، افراطگرایان سنی زیر پرچم القاعده در آن کشور بسیج‌شده‌و بر ضد نیروهای امریکایی ، سنی‌های میانه رو و اکثریت شیعه صف آراستند  .  ملیشه‌های شیعه از سایر جوانب شکل گرفت و جنگ داخلی در عراق مشتعل شد  .  همزمان با این ، واشنگتن شمار سربازان امریکایی را در عراق افزایش داد و رهبران قبایلی سنی عراق را تطمیع کرد تا بر ضد سنی‌های تندروی که به صفوف القاعده پیوسته‌بودند ، بسیج شوند  . پس از خروج سربازان امریکایی از عراق در سال 2011 ، القاعده در مناطق سنی نشین عراق سازماندهی مجدد کرد و به گروه دولت اسلامی یا داعش مبدل شد  .  داعش گروه تندروی است که به دلیل جنگ داخلی در سوریه به سرعت در آن کشور نیز گسترش یافت و تخمین زده می‌شود که اکنون یک سوم قلمرو دو کشور مهمتر از همه شهر رقه سوریه و شهر موصل عراق را در تصرف دارد  . برای چندین ماه ، ایالات متحده مواضع گروه دولت اسلامی را بمباردمان کرد که تا حدی موفق نیز‌بود  .  اکنون ، فرانسه و روسیه نیز به این تلاشها پیوسته‌اند  .  روسیه نیز مواضع جنگجویان گروه دولت اسلامی را در سوریه هدف قرار داده است ، به ویژه پس از که آن گروه داعش مسوولیت سقوط طیاره مسافربری روسی را در مصر به دوش گرفت  .  فرانسه هم پس از حملات مرگبار پاریس حملات هوایی را بر مواضع داعش شدت بخشیده است  . متخصصان نظامی و استخبارات گفته‌اند که پیش از سقوط طیاره روسی ، مسکو مخالفان حکومت بشارالاسد رئیس جمهور سوریه را هدف قرار می‌داد  .  شورشیان مخالف حکومت اسد ، متحد داعش نبوده اما به هدف سرنگونی رژیم سوریه عمیقا در جنگ داخلی آن کشور درگیر‌اند  .  حکومت ایالات متحده به شمول قدرتهای منطقه یی چون عربستان سعودی و ترکیه تاکید دارند که اسد باید از قدرت کنار برود ، اما ایران و روسیه می‌گویند که وی باید کم از کم در کوتاه مدت ، بخشی از راه حل سیاسی سوریه باشد  . شماری از تحلیلگران دخالت روسیه را در جنگ سوریه ، تلاشی برای نجات رژیم اسد می‌دانند  .  سوریه آخرین جغرافیای نفوذ روسیه در شرق میانه‌بود  .  سواحل سوریه یگانه بندری است که روسیه در حوزه مدیترانه به آن دسترسی دارد ، از سوی دیگر دمشق بزرگترین مشتری اسلحه روسی است  . جاذبه گروه دولت اسلامی در سوریه نیز از ریشه‌هایی که آن گروه در عراق دارد ، رشد می‌کند که همانا در حاشیه راندن و محروم ساختن سنی‌ها از قدرت می‌باشد  .  برعکس عراق که این وضعیت را تازه تجربه می‌کند ، محرومیت سنی‌ها در سوریه به گذشته‌های دور بر می‌گردد  .  بشارالاسد و پیشتر از او پدرش حافظ الاسد ، از چند دهه به اینسو با قساوت بر اکثریت مسلمان سوریه حاکمیت داشته‌اند ، همانگونه که صدام بر اکثریت شیعه عراق حاکمیت می‌راند  . انگیزه دیگر هرج و مرج در عراق و سوریه ، استقلال طلبی و دولتخواهی کردها در این دو کشور است  .  کردها جمعیت بزرگ ساکن در شمال عراق و سوریه ، ایران و ترکیه استند  .  کردهای ترکیه که بیشتر در مناطق جنوبی آن کشور ساکن‌اند ، از دیرزمان با حکومت انقره در جنگ‌اند  .  نیروهای کرد بزرگترین شریک امریکا در جنگ علیه دولت اسلامی‌بود و پیشمرگه‌های کردی دستآوردهای بزرگی در جنگ زمینی با تندروان داعش داشتند  . کردها ، کمابیش یک ساحه خودمختار و خودگردان را در عراق ایجاد کرده و بر ذخایر سرشار نفت آن ساحه کنترول دارند  .  حمایت ایالات متحده از پیشمرگه‌های کردی با انتقاد ترکیه هرچند خود مخالف رژیم اسد است - و حکومت شیعه بغداد روبرو‌شده‌است  . چک هیگل وزیر دفاع پیشین ایالات متحده امریکا روز یک شنبه در صحبت با تلویزیون سی‌ان ان گفت که پیروزی نظامی بر گروه دولت اسلامی به مفهوم پایان هرج و مرج و خشونت در شرق میانه نیست ، مگر اینکه به گفته وی سایر کشورهای منطقه ، اروپا ، روسیه و ایران با هم " بستر ثبات سیاسی " را ایجاد کنند  . اما چنین سکوی ثبات چگونه در منطقه ایجاد شود که قادر نبوده است در 1300 سال گذشته به تفرقه مذهبی پایان ببخشد  .  منطقه که در آن کردها با ایستادگی تمام در صدد تشکیل کشوری‌اند که هرگز آن را نداشته‌اند و در نهایت جغرافیایی که تعدد دیگر اقلیت‌های مذهبی و قومی به پیچیدگی بافت آن می‌افزاید  .  پس تنها با شکست داعش نمی‌توان این شگاف‌ها و انقسام‌های عمیق را ترمیم کرد  . به نظر می‌رسد که راه حل نهایی سیاسی در شرق میانه مستلزم اسکان مجدد جمعیت بزرگی است که به خاطر جنگ عراق و سوریه و گسترش شورشگری گروه دولت اسلامی خانه و کاشانه شان را ترک گفته‌اند و نهایتا راه حل مستلزم از خود گذری سیاسی است که در چند قرن گذشته دیده‌نشده‌است که تحقق هر یک آن زمانگیر خواهد‌بود  .