تنش میان افغانستان و ایران: مهاجران افغان زیر فشار فزاینده قرار دارند
پس از مسلط شدن طالبان بر افغانستان در اگست سال گذشته و فرورفتن این کشور به بحران شدید اقتصادی و بشری، مرز بیش از ۹۰۰ کیلومتری این کشور با ایران به گذرگاه حیات برای افغان‌هایی مبدل شده است که در حال گریز از کشور شان اند.
اما در هفته‌های اخیر ، گذرگاه‌های مرزی میان افغانستان و ایران که تخمین زده می‌شود ، روزانه کم و بیش 5000 مهاجر افغان با عبور از آن قاچاقی وارد ایران می‌شوند ، به منبع تنش میان دو کشور مبدل‌شده‌است  . افزون بر این ، حمله با چاقو در صحن حرم امام رضا که منجر به کشته شدن دو روحانی ایرانی شد ، نیز سبب‌شده‌است که هم مسوولان و هم شهروندان عادی ایران با مهاجران افغان مقیم آن کشور بدرفتاری کنند  . نشر تصاویر این بدرفتاری‌ها با مهاجران افغان در شبکه‌های اجتماعی سبب اعتراضات گسترده افغان‌ها شد ، تاجاییکه معترضان در شهر هرات بر قنسولگری ایران سنگ پرتاب کرده و در مقابل در ورودی این ماموریت دپلوماتیک آتش نیز افروختند  . در تازه ترین مورد ، حسین امیر عبداللهیان ، وزیر خارجه ایران ، روز یکشنبه اول می‌( 11 ثور ) در تماس تلیفونی با امیر خان متقی ، سرپرست وزارت خارجه طالبان ، بار دیگر خواستار تامین امنیت نمایندگی‌های دپلوماتیک این کشور در افغانستان شد  . تحلیل‌گران سیاسی به این باور‌اند که هر چند افغانستان و ایران ، هر دو ، طرفدار تشدد نیستند ، برخی کشیدگی‌های دیرینه میان این دو همسایه ممکن خطر تنش فزاینده و حتا خارج از کنترول میان دو کشور را در پی داشته باشد  . اندرو واتکینس ، کارشناس ارشد در انستیتیوت صلح ایالات متحده ، ‌ در پیوند با وضعیت پیش آمده میان افغانستان و ایران و با اشاره به تنش‌های دیرینه موجود میان دو کشور در صحبت با خبرگزاری اسوشیتدپرس گفت : " یکی از خرابترین بحران‌های مهاجرت [ از افغانستان به ایران ] در حال شکل‌گیری است  ...  زلزله‌ای به وقوع خواهد پیوست  . " در همین حال ، هم طالبان و هم مقام‌های ملل متحد گفته‌اند که در چند هفته اخیر روند اخراج اجباری مهاجران افغان از ایران شدت گرفته است  . اش کارل ، معاون دفتر سازمان بین‌المللی مهاجرت در افغانستان ، به اسوشیتدپرس گفته است که در سه ماه اخیر ، اخراج اجباری مهاجران افغان از ایران هر ماه 60 درصد افزایش یافته است  . دفتر هماهنگی امور کمک‌های بشری ملل متحد ( اوچا ) نیز روز دوشنبه دوم می‌( 12 ثور ) در گزارشی گفته است که در چهار ماه نخست سال روان میلادی ، حدود ، 251 هزار مهاجر افغان از ایران به افغانستان برگشته‌اند که بیشتر آنان جبرا از ایران اخراج شده‌اند  . خبرگزاری اسوشیتدپرس به نقل از مقام‌های ایرانی گزارش داده است که در هشت ماه گذشته که طالبان بر افغانستان مسلط شده‌اند ، کم از کم یک میلیون شهروند افغان به ایران مهاجر شده‌اند  .  مقام‌های ایرانی گفته‌اند که موج مهاجرت افغان‌ها به ایران نمی‌تواند ادامه یابد ، زیرا به گفته آنان ظرفیت ایران برای پذیرش این همه مهاجر محدود است  . از سوی دیگر ، حملات مرگبار اخیر در افغانستان که عمدتا اقلیت شیعه آن کشور را هدف قرار داده است ، مایه نگرانی و دلواپسی فزاینده حکومت ایران‌شده‌است ، هرچند طالبان وعده سپرده است که امنیت آنان را تامین می‌کند  . عباس حسینی ، خبرنگار افغان مقیم تهران ، می‌گوید گزارش‌هایی وجود دارد که تندروان و افراطیان نیز یکجا با سیل مهاجران ، از افغانستان وارد ایران می‌شوند ، آنچه به گفته او سبب واهمه و بدگمانی ایران‌شده‌است  . رسانه‌های ایرانی گزارش داده‌اند که مهاجم مشهد نیز چند ماه پیش به گونه غیرقانونی از مرز پاکستان وارد ایران شده‌بود  .  شماری از رسانه‌های ایرانی گزارش دادند که این مهاجم عبداللطیف نام داشته و از اوزبیک‌تباران افغانستان بوده است  . تنش موجود بین ایران و طالبان تنها محدود به رویدادهای چند ماه اخیر نیست  .  در سال 1998 ، در حاکمیت نخست طالبان بر افغانستان ، کشته شدن 10 دپلومات ایرانی در شهر مزار شریف ، ایران را به جنگ علیه گروه طالبان نزدیک کرده‌بود  . آنچه در دو دهه پسین سبب کاهش تنش میان ایران و طالبان شده‌بود ، حضور نظامی ایالات متحده در افغانستان‌بود و رهبران شیعه ایران که از حضور نظامی امریکا در همسایگی خود نگران‌بودند ، برخی گام‌های عملی را به سمت گروه تندرو سنی طالبان برداشتند  . اکنون که ، به گفته برخی کارشناسان ، ایران و افغانستان از ناحیه تحریم‌های جهانی بر نظام مالی و بانکی شان به شدت متاثر‌اند ، در تقلای دست یافتن به پول نقد‌اند و این وضعیت هر دو را به یک دیگر متکی کرده است و هیچ یکی طرفدار بیشتر شدن تنش نیستند  . صنم وکیل ، معاون برنامه شرق میانه و شمال افریقا در بنیاد چتم هاوس ، می‌گوید که " ایران از طریق همسایگان خود می‌تواند از تحریم‌ها فرار کرده ، تبادله اسعاری و داد و ستد کرده و اقتصاد خود را زنده نگه دارد  . " اما افغانستان و ایران هفته گذشته پس از آن نزدیک‌بود درگیر شوند که مرزبانان طالبان برای قیرریزی یک جاده مرزی تلاش کردند و نیروهای ایرانی مانع آنان شدند  . با درک وضعیت حساس موجود ، هم جانب افغانستان و هم ایران به شدت راه دپلوماسی را در پیش گرفته‌اند  .  سعید خطیب‌زاده ، سخنگوی وزارت خارجه‌ٔ ایران ، هفته گذشته وعده سپرد که ایران به دپلوماتان طالبان برای نخستین بار اعتبارنامه خواهد داد تا به به امور فزاینده قنسولی رسیدگی کنند  .