Bamwe mu Banyeshuri Barara mu Byumba Bigiramo mu Rwanda
Abagize inteko ishinga amategeko bagaragaje impungenge ko ikibazo cy’ubucucike mu mashuri kikibangamiye ireme ry’uburezi kandi ko gishobora gukoma mu nkokora umugambi wa leta wo kwirinda icyorezo COVID-19.
Ku mugoroba wo kuri uyu wa Kabiri, Bwana Edouard Ngirente minisitiri w’intebe mu Rwanda yatanze ibisobanuro ku bibazo bicyugarije urwego rw’uburezi. Ubwo yari imbere y’inteko ishinga amategeko imitwe yombi agaruka ku murongo wa leta y’u Rwanda mu rwego rw’uburezi, minisitiri w’intebe Bwana Edouard Ngirente yavuze ko guverinoma ahagarariye irajwe ishinga no kuzamura ireme ry’uburezi ryo nkingi ya mwamba mu iterambere ry’igihugu n’ubwo ibibazo bitari bike bicyugarije uru rwego. Mu kiganiro yagejeje ku ntumwa za rubanda imitwe yombi ministre w’intebe yatangaje ko u Rwanda rushyize ingufu zidasanzwe mu guteza imbere abanyeshuli biga mu mashuli y’inderabarezi. Yabwiye abadepite n’abasenateri ko guverinoma yanzuye ko uzajya agana ayo mashuri azajya yishyurirwa amafaranga angana na 50% ayandi akayiyishyurira kandi leta ikamugenera amafaranga amutunga. Byumvikanisha umuhate ubutegetsi bushyize mu kuzamura abarezi. Ni na cyo kimwe ku bazajya bagana mu mashuli y’imyuga. N’ubwo biri uku, uru rwego rw’uburezi ruracyugarijwe n’ibibazo bituma ireme ry’uburezi ridatera imbere uko bikwiye. Mu byo abagize inteko ishinga amategeko babajije umukuru wa guverinoma muri ibi bihe isi yose yugarijwe n’icyorezo cya COVID-19 birimo iby’abarezi bigisha mu mashuli yigenga kugeza ubu bakomeje gutakamba kubera bamwe muri bo amasezerano y’akazi yasheshwe n’abakoresha, Ni mu gihe ubutegetsi bwashyizeho ikigega kizahura ubukungu cyagombye kunganira abikorera bagizweho ingaruka na COVID-19. Depite Frank Habineza yabajije niba hari icyo leta iteganyiriza abo balimu, minisitiri w’intebe avuga ko ahanini aba barebwa n’abikorera kuruta kuko leta itabashyiraho amategeko y’uburyo bagomba gukora. Mu bindi bibazo bikibangamiye urwego rw’uburezi bamwe mu badepite n’abasenateri bavuga muri ibi bihe bishingiye ku bucucike mu mashuli. Bavuze ko hari aho bimwe mu bigo by’amashuli bikiraza abanyeshuli mu byumba bigiramo, ubundi abanyeshuli bagafatanya igitabo kimwe barenze umwe. Umukuru wa guverinoma yavuze ko muri rusange bafata umwanzuro wo kwemera ko abanyeshuli basubira ku ishuli byari ukugira ngo umwaka utababana imfabusa. Avuga ko ikibazo cy’ubucucike cyugarije uburezi bw’u Rwanda ariko na none kigitekerezwaho. Muri gahunda ya guverinoma y’imyaka irindwi ubutegetsi buteganya ko byibura bizagera mu mwaka wa 2024 abanyeshuli 60% bagana amashuli y’imyuga yabafasha kwihangira imirimo naho abandi 40% bakajya bagana amashuli asanzwe. N’ubwo biri uko muri miliyoni zisaga 60 z’abatuye isi bata ishuli, miliyoni 33 ziri muri Afurika yo munsi y’ubutayu bwa Sahara u Rwanda rubarirwamo. Ku bireba u Rwanda, imibare itangwa n’ubutegetsi ivuga ko abasaga 8% mu mashuli yisumbuye ni bo bata ishuli mu gihe abandi basaga 7% bo bata ishuli ku rwego rw’amashuli abanza. Ni mu gihe byibura buri mwaka abalimu basaga 1000 na bo bava mu kazi. Ku byifuzo by’ubutegetsi ni uko nta n’umwe wagombye kuba ata ishuli. Ariko bigasaba ko buri wese mu bagize umuryango nyarwanda yabigiramo uruhare. Intumbero y’ubutegetsi ni uko mu mwaka wa 2024 rwagira ubukungu bushingiye ku bumenyi.