ល្ខោននិយាយ អប់រំអំពីការផ្សះផ្សារជាតិ
ល្ខោននិយាយរឿង"បំបែកភាពស្ងប់ស្ងាត់” ឬ "Breaking the Silence" និយាយរៀបរាប់អំពីការធ្វើទារុណកម្មការចាប់រំលោភសេពសន្ទវៈស្រ្តី និង កុមារ និងកា
ដើម្បីស្តាប់ព័ត៌មាននេះ នេះគឺជាឈុតឆាកមួយនៅក្នុងរឿងល្ខោនបែបសម័យទំនើបដែលសម្តែងផ្ទាល់ នៅលើឆាកជូនក្រុមអ្នកភូមិប្រមាណ៥០០នាក់ទស្សនាដោយឥតគិតថ្លៃនៅក្នុង ភូមិក្រាំងតាចាន់ស្រុកត្រាំកក់ ខេត្តតាកែវកាលពីថ្ងៃសុក្រសប្តាហ៍មុន។ ល្ខោននិយាយរឿង«បំបែកភាពស្ងប់ស្ងាត់»ឬBreakingthe Silenceនេះនិយាយ រៀបរាប់អំពីការធ្វើទារុណកម្មការចាប់រំលោភសេពសន្ថវៈស្រ្តីនិងកុមារនិង ការ នាំយកប្រជាជនទៅសម្លាប់ចោលពីសំណាក់កម្មាភិបាលខ្មែរក្រហម។ មានតួអង្គជាសិល្បករចំនួន៦នាក់មកពីសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈបាន សម្តែងរាំពត់ពេនរាងកាយដ៏ទន់ល្វតល្វន់របស់ខ្លួននៅលើឆាកអែបនឹងចេតីយ៍ ដែលមានលលាដ៍ក្បាលជនរងគ្រោះដោយរបបខ្មែរក្រហមជាង១ម៉ឺននាក់។ប្រជា ជនជិត២ម៉ឺននាក់ត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាត្រូវបានអតីតកម្មាភិបាលខ្មែរក្រហម សម្លាប់នៅក្នុងគុកក្រាំងតាចាន់ឃុំគុស ស្រុកត្រាំកក់នេះ។ ក្រៅពីបង្ហាញឈុតឆាកនៃការកាប់សម្លាប់ និង ធ្វើទារុណកម្មហើយនោះល្ខោន និយាយរឿង«បំបែកភាពស្ងប់ស្ងាត់»ដែលមានរយៈពេលជាង១ម៉ោងនេះក៏លាត ត្រដាងផងដែរអំពីទុក្ខវេទនារបស់ប្រជាជនដែលត្រូវបង្ខំចិត្តទទួលទានសត្វជន្លេន រស់រវើកជាអាហារដោយសារតែការអត់ឃ្លានខ្លាំងពេក។ អ្នកស្រីសែម ប៉េង វ័យ៦០ឆ្នាំកំពុងឈរមើលយ៉ាងជក់ចិត្តហាក់ស្លុងអារម្មណ៍ ទៅនឹងឈុតឆាកមួយដែលតួស្រ្តីម្នាក់ប្រថុយជីវិតលួចអង្ករមួយក្តាប់របស់អង្គការ ហើយញ៉ុកពេញមាត់ដោយសារតែការស្រេកឃ្លានខ្លាំងពេក។ អ្នកស្រីសែម ប៉េង មានប្រសាសន៍ថាការសម្តែងនេះបានធ្វើឱ្យអ្នកស្រីនឹកឃើញឡើងវិញនូវបទ ពិសោធន៍នៃការអត់ឃ្លានដែលអ្នកស្រីបានឆ្លងកាត់ក្នុងរបបខ្មែរក្រហមនោះ។ «នឹកឃើញដល់នោះដូចថា អត់បាយអត់ទឹកណា៎។អត់បាយអត់ទឹកអញ្ចឹងទៅ វាកម្សត់។ ចុះខ្ញុំកាលរបបនោះអត់បាយអត់ទឹកដែរហ្នឹង។ហូបអត់បានគ្រប់ពេល ទេ។ដូចថា ខ្លោចចិត្តដែរដល់លេងអញ្ចឹងទៅ»។ លោកសួន ប៊ុនរិទ្ធនាយកអង្គការអម្រឹតាសិល្បៈប្រចាំប្រទេសកម្ពុជាដែលបាន រៀបចំការសម្តែងល្ខោននិយាយបែបសម័យទំនើបនេះមានប្រសាសន៍ថាការ សម្តែងល្ខោននិយាយនេះគឺដើម្បីឱ្យក្មេងជំនាន់ក្រោយចងចាំអំពីប្រវត្តិសាស្រ្តនៃ សោដនាកម្មនៅក្នុងសម័យខ្មែរក្រហម។ «រឿង'បំបែកភាពស្ងប់ស្ងាត់'នេះមានគោលបំណងដូចចំណងជើងហ្នឹងអញ្ចឹងគឺ ថាសូមឱ្យនាំគ្នានិយាយនិយាយអំពីរឿងទាំងអស់ហ្នឹងឡើងវិញនិយាយមិន មែនដើម្បីចងកំហឹងទេតែនិយាយដើម្បីការរួបរួមគ្នាឡើងវិញនិយាយដើម្បីធ្វើ យ៉ាងម៉េចយើងអាចរស់នៅក្នុងភាពសុខដុមរមនាក្នុងអនាគតកូនចៅយើង»។ ល្ខោននិយាយរឿង«បំបែកភាពស្ងប់ស្ងាត់»នេះធ្លាប់ត្រូវបានសម្តែងជាលើកដំបូង នៅក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញនិងនៅតាមឃុំមួយចំនួនទៀតក្នុងខេត្តកំពង់ចាមកណ្តាល និងខេត្តតាកែវនេះកាលពីខែកុម្ភៈឆ្នាំទៅម៉ិញនៅមុនដំណើរការកាត់ទោសអតីត ប្រធានគុកទួលស្លែងលោកកាំង ហ្គិកអ៊ាវ ហៅឌុច។ ការសម្តែងល្ខោននិយាយក្នុងជុំទី២ដែលបានចាប់ផ្តើមពីថ្ងៃទី៣ដល់ថ្ងៃទី១២ខែ កុម្ភៈនៅក្នុងឃុំចំនួន៤ក្នុងខេត្ត២គឺខេត្តកំពត និងខេត្តតាកែវនេះក៏ត្រូវបានធ្វើ ឡើងនៅពេលអង្គជំនុំជម្រះវិសាមញ្ញក្នុងតុលាការកម្ពុជាឬ ដែលគេនិយមហៅ ថាតុលាការកាត់ទោសអតីតមេដឹកនាំខ្មែរក្រហមដែលគាំទ្រដោយអង្គការសហ- ប្រជាជាតិនោះកំពុងត្រៀមនាំខ្លួនអតីតមេដឹកនាំខ្មែរក្រហមកំពូលៗចំនួន៥នាក់ មកកាត់ទោសនៅក្នុងសំណុំរឿងលេខ០០២របស់ខ្លួន។ ការកាត់ទោសជនជាប់ចោទទាំង៥នាក់នេះត្រូវគេរំពឹងថានឹងចាប់ផ្តើមនៅចុង ឆ្នាំ២០១០ឬ ដើមឆ្នាំ២០១១ខាងមុខនេះ។ ជនជាប់ចោទទាំង៥នោះរួមមានលោក ខៀវ សំផនអតីតប្រមុខរដ្ឋនៃរបបខ្មែរ ក្រហមលោក នួន ជាអតីតប្រធានសភាដែលគេស្គាល់ថាជាបងធំទី២បន្ទាប់ពី ប៉ុលពត លោកអៀង សារីអតីតឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តីនិងជារដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងការបរ ទេសនិងភរិយារបស់លោក គឺលោកស្រីអៀង ធីរិទ្ធ អតីតរដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងសង្គម កិច្ចហើយនិងចុងក្រោយគឺលោកកាំងហ្គិកអ៊ាវ ហៅឌុចអតីតប្រធានមន្ទីរសន្តិ- សុខស ២១ ឬ គុកទួលស្លែង។ ជនជាប់ចោទដែលជាអតីតមេដឹកនាំខ្មែរក្រហមទាំងនេះនឹងត្រូវឡើងតុលាការ ដើម្បីប្រឈមមុខនឹងការទទួលខុសត្រូវចំពោះការស្លាប់បាត់បង់អាយុជីវិតប្រជា ជនខ្មែរជិត២លាននាក់តាមរយៈការធ្វើទារុណកម្មការបង្អត់អាហារការបង្ខំឱ្យ ធ្វើការហួសកម្លាំងនិងការកាប់សម្លាប់យ៉ាងព្រៃផ្សៃនៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៧៥ដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩។ លោក ឆាំងយុ នាយកមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជាដែលបានសហការនិងជួយ ជ្រោមជ្រែងក្នុងការរៀបចំការសម្តែងល្ខោននិយាយរឿង«បំបែកភាពស្ងប់ស្ងាត់» នេះមានប្រសាសន៍ថាការសម្តែងសិល្បៈជាល្ខោននិយាយនេះនឹងជួយធ្វើឱ្យ ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរតាមដាននិងយកចិត្តទុកដាក់កាន់តែខ្លាំងឡើងថែមទៀតចំពោះ ដំណើរការរបស់តុលាការកាត់ទោសអតីតមេដឹកនាំខ្មែរក្រហមនៅក្នុងសំណុំរឿង លេខ០០២ដើម្បីជំរុញឱ្យមានការផ្សះផ្សារជាតិឡើងវិញ។ «យើងរៀបចំជាល្ខោននេះមានលក្ខណៈជាខ្មែរមានចម្រៀង។សាច់រឿងទាំងអស់ សុទ្ធតែចេញពីការពិតហើយសំខាន់គឺយើងរក្សាការគាំទ្ររបស់ប្រជាជនមកកាន់ តុលាការហើយជាពិសេសចង់ឱ្យគាត់យល់ថាសំណុំរឿង០០២នេះគឺជាសំណុំ- រឿងសំខាន់បំផុតរបស់តុលាការហើយវាក៏ជាសំណុំរឿងជាប្រវត្តិសាស្រ្តហើយ មួយទៀតឱ្យប្រជាជនពិចារណាចេញពីតុលាការថាតើយើងត្រូវផ្សះផ្សាយោគ យល់អធ្យាស្រ័យគ្នាយ៉ាងដូចម្តេចរវាងកម្មាភិបាលតូចតាចដែលរស់នៅក្នុងភូមិ ផងរបងជាមួយគ្នា» លោកស្រីAnnemarie Prins ជនជាតិហូឡង់គឺជាអ្នកនិពន្ធល្ខោននិយាយរឿង «បំបែកភាពស្ងប់ស្ងាត់»នេះ។លោកស្រីមានប្រសាសន៍ថា ល្ខោននេះមានគោល ដៅជួយសង្គមខ្មែរឱ្យរួចផុតពីការឈឺចាប់និងផុតពីការចងកំហឹងរវាងប្រជាជន ខ្មែរគ្នាឯងដែលជាកេរ្តិ៍មរតកបន្សល់ទុកតាំងពីជាង៣ទសវត្សរ៍កន្លងមកនេះ។ «ការប៉ះទង្គិចផ្លូវចិត្តដ៏ធ្ងន់ធ្ងរគឺនៅតែនៅជាមួយប្រជាជនដែលនៅរស់រានមានជីវិត សព្វថ្ងៃនៅឡើយហើយពួកគេជាច្រើនមានការលំបាកណាស់ក្នុងការនិយាយ អំពីអ្វីដែលបានកើតឡើងនៅក្នុងសម័យខ្មែរក្រហមនោះ។ដូច្នេះការនិយាយអំពី ការប៉ះទង្គិចផ្លូវចិត្តជាពិសេសគឺនិយាយអំពីការប្រល័យពូជសាសន៍គឺមានសារៈ សំខាន់ខ្លាំងណាស់ដើម្បីដោះស្រាយជាមួយពេលដ៏អាក្រក់ដែលទាំងជនដៃដល់ ទាំងជនរងគ្រោះបានឆ្លងកាត់។ការនិយាយនេះគឺពិតជាមានសារៈសំខាន់ណាស់ក្នុងការសះស្បើយពីការប៉ះទង្គិច ផ្លូវចិត្តនិងក្នុងការដែលអាចនិយាយថា‘ខ្ញុំសូមទោស’ទៅកាន់នរណាម្នាក់ដែល អ្នកបានធ្វើឱ្យឈឺចាប់តាមរបៀបណាមួយនោះ»។ លោកសយ សែនវ័យ៥២ឆ្នាំអតីតអ្នកទោសម្នាក់ដែលរួចជីវិតពីគុកក្រាំងតាចាន់ នេះមានប្រសាសន៍ថាក្រោយពីលោកបានទស្សនាល្ខោននិយាយនេះមកលោក ហាក់មានអារម្មណ៍ធូរស្រាលបន្តិចពីកំហឹងចំពោះអតីតកម្មាភិបាលខ្មែរក្រហម ដែលបានធ្វើទារុណកម្មមកលើរូបលោកនៅក្នុងសម័យខ្មែរក្រហមហើយដែល ឥឡូវកំពុងរស់នៅក្នុងភូមិជាមួយលោកនោះ។ «ពេលឃើញអាហ្នឹងមកម៉្យាងឃើញដូចគេលេងកន្លែងណាដែលអត់មានកំហឹង ឈឺចាប់កន្លែងណាសម្រាយគ្នានោះ។ ដល់កន្លែងសម្រាយវារាងធូរចិត្តបន្តិច ដែរ។បើមានច្រើនទៀត វាជួយបានកាន់តែច្រើន”។ សិស្សថ្នាក់ទី១២ម្នាក់នៃវិទ្យាល័យជាស៊ីមតាកែវ ឈ្មោះ ឃឹម សុចាន់វីរៈដែល បានទស្សនាល្ខោននិយាយរឿង'បំបែកភាពស្ងប់ស្ងាត់'តាំងពីដើមរហូតដល់ចប់ នោះបានប្រាប់ឱ្យដឹងថាល្ខោននេះបានធ្វើឱ្យខ្លួនយល់កាន់តែច្បាស់អំពីអ្វីដែល បានកើតឡើងនៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហមដោយបញ្ជាក់ថាខ្លួនពិតជាទទួលបានមេ រៀនមួយយ៉ាងច្បាស់ពីការសម្តែងល្ខោននេះ។ «គេចង់បណ្តុះគំនិតកូនខ្មែរទាំងអស់ឱ្យយល់ថាពួកប៉ុល ពតហ្នឹងសម្លាប់ខ្មែរគ្នា ឯងអញ្ចឹង។កុំឱ្យយើងធ្វើតាមពួកហ្នឹង»។ សូមបញ្ជាក់ថាទស្សនីយភាពនៃការសម្តែងល្ខោននិយាយរឿង'បំបែកភាពស្ងប់ ស្ងាត់'នេះក៏មានលាយឡំទៅដោយឈុតឆាកកំប្លែងខ្លះដោយសកម្មភាពក្រមិច ក្រមើមនៃតួអង្គជាសត្វស្វាដើម្បីសម្រាលអារម្មណ៍តានតឹងរបស់អ្នកទស្សនាផង ដែរ។ ពីខេត្តតាកែវខ្ញុំ ពេជ្រ សំណាង VOAសម្លេង.សរ.អា.៕