ក្រុម​ប្រឹក្សា​ធម្មនុញ្ញ​គឺ​ជា​ច្រក​ចេញ​ចុងក្រោយ​សម្រាប់​លោក​សម រង្ស៊ី​ឈរ​ឈ្មោះ​តំណាងរាស្ត្រ
ក្រុម​ប្រឹក្សា​ធម្មនុញ្ញ​​គួរ​​ពិនិត្យ​មើល​លើ​ការ​បដិសេធ​របស់​គ.ជ.ប.​​ក្នុង​ការ​បដិសេធ​មិន​ចុះ​​លោក​សម រង្ស៊ី​ក្នុង​បញ្ជី​បេក្ខជន​តំណាង​រាស្រ្ត​និង​បញ្ជី​អ្នក​បោះឆ្នោត។​​
វ៉ាស៊ីនតោន — ក្រុមអ្នកជំនាញខាងច្បាប់និងការបោះឆ្នោតស្នើឡើងថា មធ្យោបាយដ៏សំខាន់មួយទៀតដែលអាចធ្វើបានសម្រាប់លោកសម រង្ស៊ី ប្រធានគណបក្សសង្គ្រោះជាតិដើម្បីមានសិទ្ធិចូលរួមបោះឆ្នោតនៅថ្ងៃអាទិត្យទី២៨ ខែកក្កដានេះបានគឺការស្នើសុំអន្តរាគមន៍ពីក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញឱ្យពិនិត្យមើលលើការបដិសេធរបស់គណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោតក្នុងការចុះបញ្ជីបេក្ខជនឈរឈ្មោះតំណាងរាស្រ្តនិងសុំសិទ្ធិបោះឆ្នោត។ កាលពីថ្ងៃច័ន្ទគណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោតបានបដិសេធចោលសំណើរបស់លោកសម រង្ស៊ីសុំចុះឈ្មោះបោះឆ្នោតនិងឈរឈ្មោះតំណាងរាស្រ្តនៅមណ្ឌលខេត្តកណ្តាលបន្ទាប់ពីឈ្មោះលោកត្រូវបានអាជ្ញាធរលុបចោលដោយសារលោកត្រូវបានតុលាការកាត់ទោស១១ឆ្នាំទាក់ទងនឹងការដកតម្រុយបង្គោលព្រំដែននិងផ្សាយឯកសារព្រំដែន។ លោកសុខ សំអឿននាយកប្រតិបត្តិនៃក្រុមអ្នកច្បាប់ការពារសិទ្ធិកម្ពុជាបានបញ្ជាក់ថាករណីនេះអាចបូកបញ្ជូលគ្នារវាងឆន្ទៈរបស់មេដឹកនាំរដ្ឋាភិបាលដោយមានការចរចាសម្របសម្រួលនិងត្រូវប្តឹងទៅក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញឱ្យសើរើពីការលុបឈ្មោះរបស់លោកសម រង្ស៊ីក្នុងពេលកន្លងមកដោយអាជ្ញាធរមូលដ្ឋានគឺធ្វើឡើងដោយខុសច្បាប់។ លោកនិយាយថា៖ «ព្រោះឥឡូវគាត់មានសិទ្ធិបោះឆ្នោតធម្មតាហើយតែបញ្ហាវានៅត្រង់ច្បាប់បោះឆ្នោតដែលគេតម្រូវឱ្យចុះបញ្ជីបេក្ខជនប៉ុន្មានខែមុនការបោះឆ្នោតឥឡូវយើងហួសកំណត់ហ្នឹងហើយដល់ពេលបោះឆ្នោតគិតថាមិនអាចបានតែម្តងលើកលែងតែក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ គេសម្រេចថាការលុបឈ្មោះបញ្ជីដែលជាការសម្រេចរបស់ក្រុមប្រឹក្សាឃុំពីកាលមុនវាអត់ត្រឹមត្រូវទើបអាចមានផ្លូវបាន»។ លោកសុក សំអឿន បានបន្ថែមទៀតថាលោកមើលឃើញថាការលុបឈ្មោះកន្លងមកគឺពិតជាមិនត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ទេ៖ «ប៉ុន្តែតាមពិតសិទ្ធិបោះឆ្នោតគាត់អត់ត្រូវបាត់បង់ទេបើយើងគិតតាមផ្លូវច្បាប់ព្រោះ ការបាត់បង់សិទ្ធិឈរឈ្មោះបោះឆ្នោតហ្នឹងគឺបាត់បង់លុះត្រាតែតុលាការសម្រេចដាក់ក្នុងសាលក្រមថាអ្នកឯងបាត់សិទ្ធិពលរដ្ឋ»។ លោកបានបន្ថែមថាសាលក្រមដែលតុលាការសម្រេចកន្លងមកមិនបានសម្រេចដល់ចំណុចនេះទេ។ លោកអ៊ូ វីរៈប្រធានមជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជាក៏យល់ស្របដែរថាផ្លូវនៃក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញគឺជាជម្រើសមួយព្រោះស្ថាប័ននេះអាចបកស្រាយច្បាប់និងសម្រេចថាការសម្រេចកន្លងមករបស់គ.ជ.បឬរបស់ថ្នាក់មូលដ្ឋានមានភាពស្របតាមផ្លូវច្បាប់ឬមិនស្រប។ លោកនិយាយថា៖ «ខ្ញុំមើលទៅមានតែច្រកហ្នឹងមួយគត់មុនពេលបោះឆ្នោតដើម្បីស្នើសុំដាក់លោកសម រង្ស៊ីជាបេក្ខភាពហើយដើម្បីស្នើសុំទៅកើតទាល់តែធ្វើដោយប្រធានសភា នាយករដ្ឋមន្ត្រី ឬក៏១០ភាគរយឡើងទៅនៃសមាជិកសភាបានន័យថាសភា១៣រូបឬមួយក៏ព្រះមហាក្សត្រ។ អញ្ចឹងបើសិនជាខ្ញុំមើលពីស្ថានភាពនយោបាយប្រទេសកម្ពុជាខ្ញុំមើលទៅ មានតែឆន្ទៈនយោបាយរបស់លោកហ៊ុន សែនដែលជាអ្នកស្នើឬក៏ព្រះមហាក្សត្រជាអ្នកស្នើ។ ខ្ញុំមើលទៅជាជម្រើសមួយអាចទៅរួចក្នុងន័យមួយបង្រួបបង្រួមជាតិ»។ អ្នកវិភាគយល់ថាកូនសោរសំខាន់នៅពេលនេះស្ថិតនៅលើលោកហ៊ុន សែនតែមួយគត់ព្រោះ ពេលបច្ចុប្បន្ននេះគណបក្សប្រឆាំងបានបាត់បង់សមាជិកភាពជាអ្នកតំណាងរាស្ត្រអស់ហើយគឺនៅសល់តែគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាស្ទើរតែទាំងអស់ហើយសភាជាតិក៏កំពុងស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលអន្តរកាលទៀត។ លោកហ៊ុន សែនគឺជាអ្នកដែលត្រូវចាក់សោរនេះដើម្បីទម្លាយឧបសគ្គដោយសារព្រះមហាក្សត្រអាចនឹងមិនលូកលាន់កិច្ចការនេះច្រើនពេកទេ។ នេះបើតាមការបញ្ជាក់របស់លោកបណ្ឌិតឡៅ ម៉ុងហៃ អ្នកវិភាគឯករាជ្យ។ លោកពន្យល់ថា៖ «មានតែការប្តឹងសេចក្តីសម្រេចរបស់គជបទៅក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញទៅ។ ខ្ញុំថាអាចធ្វើអញ្ចឹងបានហើយថាតើក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញទទួលឬមិនទទួល។ ខ្ញុំថារឿងនេះមិនត្រឹមតែការលើកលែងទោសដែលធ្វើឱ្យលោកសម រង្ស៊ី អត់មានទោសអ្វីទាំងអស់ដូច្នេះគាត់មានសិទ្ធិពេញលេញទាំងអស់»។ លោកបានបន្ថែមថាវាកាន់តែងាយស្រួលទៅទៀតដោយសារលោកសម រង្ស៊ីត្រូវបានលើកលែងទោសដោយផ្អែកលើការកាត់ក្តី ខុសរបស់តុលាការនិងការសម្របសម្រួលមួយដើម្បីឱ្យបានស្ថិរភាពប្រទេសជាតិគឺមិនមែនជាមនុស្សដែលមានទោសនោះទេដែលធ្វើឱ្យការផ្តល់បុព្វសិទ្ធិឱ្យមកគាត់វិញកាន់តែងាយស្រួល។ លោកបកស្រាយថា៖ «បើសិនជាលោកសម រង្ស៊ីគាត់សុំព្រះមហាក្សត្រសុំលើកលែងទោសឱ្យគាត់ឈរលើមូលដ្ឋានថាតុលាការហ្នឹងអត់ត្រឹមត្រូវអយុត្តិធម៌ចំពោះគាត់គាត់អត់បានប្រព្រឹត្តខុសអីទេនោះគាត់ជាអ្នករួចខ្លួនតាំងពីពេលនោះមកគឺអត់មានទោសទេហើយដាក់ទោសគាត់នោះ គឺគេអាចថាជាកំហុសខាងតុលាការហើយការខកខានមិនបានចុះ ឈ្មោះ នេះមិនមែនខុសគាត់ដែរដូច្នេះត្រូវតែឱ្យគាត់បានចុះធម្មតាឡើងវិញហើយក៏ឈរឈ្មោះដូចដែលពលរដ្ឋអត់មានទោសអញ្ចឹងទៅ»។ ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញជាស្ថាប័នមួយដែលបង្កើតឡើងដើម្បីធានានូវការគោរពអនុវត្តរដ្ឋធម្មនុញ្ញហើយក៏ជាអ្នកបកស្រាយនិងរដ្ឋធម្មនុញ្ញនិងច្បាប់ដែលរដ្ឋសភានិងព្រឹទ្ធសភាបានអនុម័ត។ ស្ថាប័ននេះក៏មានសមត្ថភាពក្នុងការពិនិត្យមើលនិងសម្រេចលើបណ្តឹងទាក់ទងទៅនឹងការបោះឆ្នោតនៃសមាជិកសភានិងការបោះឆ្នោតព្រឹទ្ធសភាផងដែរ។ រហូតមកដល់ពេលនេះគណបក្សសង្គ្រោះជាតិនៅមិនទាន់បានចូលតាមច្រកនេះនៅឡើយទេដោយកំពុងតែស្នើសុំឱ្យរដ្ឋសភាជាតិផ្តល់អភ័យឯកសិទ្ធិដល់លោកសម រង្ស៊ីវិញបន្ទាប់ពីបានបាត់បង់ដោយសារត្រូវព្យួរដើម្បីមកប្រឈមមុខនឹងតុលាការរឿងដកតម្រុយបង្គោលព្រំដែន។ លោកសម រង្ស៊ីបានសរសេរលិខិតពីរក្នុងថ្ងៃតែមួយកាលពីថ្ងៃអង្គារទី២៣ស្នើសុំឱ្យលោក ហេង សំរិនប្រធានសភាជាតិផ្តល់សុពលភាពអភ័យឯកសិទ្ធិអ្នកតំណាងរាស្រ្តដល់លោកវិញហើយក៏បានស្នើសុំឱ្យលោកអ៊ឹម សួស្តីប្រធានគណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោតពិនិត្យឡើងវិញក្នុងការបញ្ចូលឈ្មោះលោកក្នុងបញ្ជីអ្នកបោះឆ្នោតជាផ្លូវការនិងក្នុងបញ្ជីបេក្ខជនឈរឈ្មោះបោះឆ្នោត។ លោកយឹម សុវណ្ណ ប្រធានប្រតិបត្តិគណបក្សសង្គ្រោះជាតិបានបញ្ជាក់អំពីជម្រើសនោះថា៖ «ជាតំណាងរាស្ត្រមានន័យថាគាត់អត់មានទោសពៃរអ្វី ទៀតទេបើគាត់ទទួលបាននូវសិទ្ធិនិងបុព្វសិទ្ធិរបស់គាត់ត្រឡប់មកវិញហើយមានន័យថាគជបត្រូវតែចុះឈ្មោះ គាត់ក្នុងបញ្ជី អ្នកបោះឆ្នោតពីព្រោះលុបគឺលុបក្នុងហេតុផលគាត់ជាប់ទោសអញ្ចឹងបើឥឡូវគាត់មិនមានទោសនោះត្រូវតែបានឈ្មោះរបស់គាត់ក្នុងបញ្ជីអ្នកបោះឆ្នោតឡើងវិញ»។ មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់រដ្ឋាភិបាលម្នាក់ដែលសុំមិនបញ្ចេញឈ្មោះបានប្រាប់វីអូអេថាមធ្យោបាយឆ្លងតាមសភាជាតិក៏ជាជម្រើសដ៏ប្រសើរមួយហើយការចរចានយោបាយជាការជៀសមិនរួចដោយភាគីទាំងលោកសម រង្ស៊ីនិងលោកហ៊ុន សែនត្រូវបន្ទន់ឥរិយាបទមករកគ្នាជាថ្មីម្តងទៀតដើម្បី ប្រយោជន៍ជាតិ។ ពេលវេលាបានខិតកាន់តែខ្លីសម្រាប់ការឈរឈ្មោះរបស់លោក សម រង្ស៊ីដែលត្រូវសម្រេចកិច្ចការនេះឱ្យទាន់ពេលបោះឆ្នោតជាតិនៅ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី២៨ខែកក្កដានេះ៕