អ្នក​ជំនាញ​ខាង​ព័ត៌មាន​ពន្យល់​អំពី​ផល​ប៉ះពាល់​នៃ​សេចក្តី​ព្រាង​ច្បាប់​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​អ៊ីនធឺណិត​របស់​កម្ពុជា
សេចក្តី​ព្រាង​ច្បាប់​​ស្តីពី​ឧកក្រិដ្ឋកម្ម​តាម​អ៊ីនធឺណិត ត្រូវ​បាន​ធ្លាយ​ចេញ​កាល​ពី​ដើម​នេះ ប៉ុន្តែ​​មន្ត្រី​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​បាន​បដិសេធ​ថា​មិន​មាន​សេចក្តី​ព្រាង​ច្បាប់​នេះ​ទេ។
វ៉ាស៊ីនតោន — ជីលៀន យ៉ក៖ ពិតហើយ ម្យ៉ាងក៏ដោយសារចំនួននៃការប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិតនៅប្រទេសកម្ពុជានៅមានតិចនៅឡើយ គឺប្រហែលតែប្រាំភាគរយនៃពលរដ្ឋសរុប។ ដូច្នេះវាហាក់ដូចជាពេលវេលាសមល្មមដែលរដ្ឋាភិបាលទំនងចាប់ផ្តើមគិតគូរអំពីការគ្រប់គ្រង។ ជាអកុសលសេចក្តីព្រាងច្បាប់ឧក្រិដ្ឋកម្មតាមអ៊ីនធឺណិតដែលពួកគេបានរៀបរៀងនេះធ្វើឲ្យយើងមានការបារម្ភអំពីផលប៉ះពាល់ដែលវាអាចមានចំពោះសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ។ ជីលៀន យ៉ក៖ គឺមាត្រា២៨ ដែលចែងអំពីសកម្មភាពទាំងឡាយណាតាមអ៊ីនធឺណិតដែលអាចត្រូវផ្តន្ទាទោសតាមច្បាប់ ដែលមាត្រានេះមានបញ្ចូលសកម្មភាពដែលគេប្រើពាក្យពេជន៍មិនច្បាស់លាស់ ដូចជាការបោះពុម្ពផ្សាយដែលត្រូវចាត់ទុកថាធ្វើឲ្យខូចខាតដល់សីលធម៌និងតម្លៃវប្បធម៌របស់សង្គម។ ម្យ៉ាងទៀតក៏មានបញ្ចូលការផ្សាយឬបន្តផ្សាយឯកសារដែលចាត់ទុកថាមិនពិត ដែលបង្ខូចឬធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់កេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់ស្ថាប័នរដ្ឋ ក្រសួងជាដើម។ បញ្ញត្តិទាំងពីរនេះ យើងក៏ឃើញមានប្រើពីមុនមកនៅប្រទេសផ្សេងដែរ។ បញ្ញត្តិសីលធម៌សង្គមនេះ គេតែងប្រើហួសពីសម្តីដែលអុចអាលឲ្យមានការស្អប់ខ្ពើមទៅទៀត ហើយប្រើវាសម្រាប់ដាក់ទោសអ្នកសរសេរប្លុកនិងសារព័ត៌មានណាដែលរិះគន់រដ្ឋាភិបាល។ ចំពោះបញ្ញត្តិទី២ទាក់ទងការបង្ខូចកេរ្តិ៍ឈ្មោះស្ថាប័នរដ្ឋវិញ ក៏យើងមានការបារម្ភដែរ។ កន្លងមកយើងតែងឃើញមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលប្រើវាដើម្បីកាត់ទោសអ្នកយកព័ត៌មានឯករាជ្យ។ ជីលៀន យ៉ក៖ យើងមានការបារម្ភអំពីវិធានការច្បាប់គ្រប់គ្រងសម្តីដែលអុចអាលឲ្យមានការស្អប់ខ្ពើម។ តាមបទពិសោធន៍របស់យើង សម្តីទាំងនេះជាទូទៅគេមិនមានកំណត់ច្បាស់លាស់ទេ។ ដូច្នេះថ្វីបើមាត្រា១៩នៃសេចក្តីប្រកាសជាសាកលស្តីពីសិទ្ធិមនុស្ស និងកតិកាសញ្ញាអន្តរជាតិស្តីពីសិទ្ធិពលរដ្ឋនិងសិទ្ធិនយោបាយ បានលើកលែងសិទ្ធិបញ្ចេញមតិក្នុងករណីទាក់ទងនឹងសម្តីអុចអាលឲ្យមានការស្អប់ខ្ពើមក្តី ក៏ពួកយើងមានការបារម្ភពីរបៀបដែលគេគ្រប់គ្រងសម្តីទាំងនេះតាមរយៈចែងស្រពិចស្រពឹល ដែលអាចឲ្យគេពង្រីកដែនសមត្ថកិច្ចរបស់ច្បាប់នេះ។ ហើយរឿងមួយទៀតដែលយើងក៏មានការបារម្ភខ្លាំងដែរនោះគឺ សកម្មភាពតាមអ៊ីនធឺនណិតត្រូវទទួលទោសធ្ងន់ជាងសកម្មភាពដូចគ្នាដែលកើតឡើងក្រៅអ៊ីនធឺណិត។ ដូច្នេះវាប្រាកដណាស់ថាពួកគេមានការព្យាយាមរារាំងពលរដ្ឋកុំឲ្យធ្វើការប្រឆាំងតាមអ៊ីនធឺណិត។ ខ្លឹមសារទាំងឡាយណាដែលមានចែងមិនច្បាស់លាស់ទាក់ទងនឹងសីលធម៌និងតម្លៃសង្គម ដោយមិនពន្យល់លម្អិតអំពីតម្លៃទាំងនោះ ប្រាកដជាអាចឲ្យគេយកទៅប្រើដើម្បីកាត់ទោសអ្នកប្រឆាំង។ ខ្ញុំយល់ស្របថាមានករណីខ្លះដែលគេចាំបាច់ត្រូវមានច្បាប់គ្រប់គ្រង ប៉ុន្តែក្នុងករណីនេះ គឺដំណើរការតាក់តែងច្បាប់ជាលក្ខណៈសម្ងាត់និងមិនឲ្យមានការចូលរួមពីសង្គមស៊ីវិល មិនមានតម្លាភាពនេះ ធ្វើឲ្យយើងបារម្ភដូចគ្នានឹងខ្លឹមសារសេចក្តីព្រាងច្បាប់នេះដែរ។ បើគេចាំបាច់ត្រូវការច្បាប់នេះមែន យើងយល់ថាគេគួរមាននីតិវិធីមួយដែលមានការចូលរួមពីអ្នកមានប្រយោជន៍ក្នុងរឿងនេះទាំងអស់ ដោយមានការចូលរួមមិនត្រឹមតែរដ្ឋាភិបាលទេ គឺត្រូវមានការចូលរួមពីក្រុមបញ្ញវ័ន្ត អង្គការសង្គមស៊ីវិលនិងក្រុមហ៊ុនទាក់ទងផងដែរ។ ជីលៀន យ៉ក៖ ខ្ញុំគិតថា កម្ពុជានាពេលបច្ចុប្បន្ននេះមិនមានអ្នកប្រើប្រាស់អ៊ីធឺណិតច្រើននៅឡើយទេ។ ដូច្នេះយើងមានការបារម្ភថាការបង្កើតប្រព័ន្ធរិតត្បិតតាំងពីដើមដំបូង តាំងពីអ៊ីធឺណិតនៅក្មេងខ្ចីដូច្នេះនឹងនាំឲ្យមានផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានខ្លាំងដល់ការបញ្ចេញមតិនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជានៅពេលអនាគត នៅពេលដែលពលរដ្ឋកាន់តែច្រើនឡើងប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិត។ យើងខ្លាចថានៅទីបំផុតច្បាប់នេះនឹងធ្វើឲ្យពលរដ្ឋរួញរាក្នុងការពិភាក្សាអំពីរឿងនយោបាយនៅក្នុងអ៊ីនធឺណិត។ ជីលៀន យ៉ក៖ ប្រាកដណាស់ ច្បាប់នេះអាចធ្វើឲ្យក្រុមហ៊ុនអន្តរជាតិរារែកក្នុងមកវិនិយោគនៅកម្ពុជា។ ដោយសារកម្ពុជានៅមានការប្រើអ៊ីនធឺណិតទាបនៅឡើយ វាមិនទាន់ជាបញ្ហាធំទេ។ ប៉ុន្តែព្រមជាមួយគ្នានេះ យើងបានឃើញក្រុមហ៊ុនជាច្រើនសម្រេចចិត្តមិនទៅវិនិយោគនៅប្រទេសថៃដោយសារមានការរិតត្បិតតាមអ៊ីនធឺណិត។ ជីលៀន យ៉ក៖ ចាស ខ្ញុំពេញចិត្ត។ ខ្ញុំមិនទាន់ឃើញមានប្រតិកម្មច្រើនពីក្នុងប្រទេសកម្ពុជានៅឡើយទេ ប៉ុន្តែយ៉ាងណាក៏ដោយខ្ញុំរីករាយដែលរឿងនេះទទួលការចាប់អារម្មណ៍ច្រើន។ យើងខ្ញុំបានធ្វើការជាច្រើនឆ្នាំដើម្បីលើកពីករណីសេរីភាពនៅក្នុងបណ្តាប្រទេសដែលជាទូទៅមិនសូវទទួលការចាប់អារម្មណ៍ខ្លាំងពីអង្គការអន្តរជាតិនិងរដ្ឋាភិបាលនានា។ ដូច្នេះខ្ញុំរីករាយដែលប្រព័ន្ធផ្សាយបានផ្សាយអំពីរឿងនេះច្រើនបង្គួរដែរ៕