რეფორმების პერსპექტივა არაბულ სამყაროში
კარნეგის სახელობის მშვიდობის საერთაშორისო ფონდის ახლო აღმოსავლეთის პროგრამამ გამოაქვეყნა წიგნში, რომელშიც განხილულია პოლიტიკური რეფორმი
ახლახან გამოქვეყნებულწიგნში, რომელშიც განხილულია პოლიტიკური რეფორმის შესაძლებლობა არაბულ სამყაროში, ნათქვამია,რომ რეგიონში წინსვლა ძალაუფლების განაწილებისა და დემოკრატიზაციისაკენ მნიშვნელოვნადშეფერხებულია. კარნეგის სახელობის მშვიდობის საერთაშორისო ფონდის მიერ გამოქვეყნებულიწიგნის ავტორების აზრით, რეგიონში რეფორმების ნაკლებობა განპირობებულია მმართველი წრეების,საერო პოლიტიკური პარტიებისა და ზომიერ ისლამურ მიმდევრობებს შორის ძალაუფლების უთანასწოროგანაწილებით. ნარკვევთა კრებული,რომლის ავტორებია კარნეგის ფონდის ახლო აღმოსავლეთის რეგიონის წამყვანი ექსპერტები,დასათაურებულია „კრებულში ნახსენებია ის ოპტიმიზმი, რომლითაც 2003 წელს ბევრს სჯეროდა, რომ დემოკრატიულირეფორმები მალე დამკვიდრდებოდა არაბულ პოლიტიკურ სისტემებში. მაგრამ არაბმა ლიდერებმაჯიუტად წინააღმდეგობა გაუწიეს ძალაუფლების განაწილების იდეას და, როგორც კრებულის ავტორებიიუწყებიან, სამწუხაროდ მათთვის მოდერნიზაცია გაიგივებულია დემოკრატიულ რეფორმასთან. ქალბატონი მარინაოტაუაი კარნეგის სახელობის მშვიდობის საერთაშორისო ფონდის ახლო აღმოსავლეთის პროგრამასხელმძღვანელობს და კრებულის ერთ-ერთი ავტორია. მისი თქმით, არაბული ქვეყნების მთავრობებისმიერ უმნიშვნველო რეფორმების ჩატარებას რასაკვირველია რაღაც შედეგი მოჰყვა, მაგრამმათ დღემდე ვერ მოახერხეს პოლიტიკური ძალაუფლების განაწილება. მისი თქმით: „მთავრობებს აწყობთმართვადი რეფორმების ჩატარება რომელიც მოდერნიზაციის პროცესს წარმოადგენს. მე მგონიარ იქნებოდა მიზანშეწონილი ამგვარი დამოკიდებულების სრული უგულვებელყოფა რადგან არაბულქვეყნებს ნამდვილად სჭირდებათ მოდერნიზაცია, უფრო ეფექტური ადმინისტრაციული სტრუქტურა,და ეკონომიკური რეფორმა. ამდენად, თუ მთავრობებმა განახორციელეს სერიოზული რეფორმებიხსენებულ სფეროებში, მაშინ მე ვფიქრობ, რომ არაბული სამყარო წინ დაიძვრება, მაგრამიმავდროულად ეს დემოკრატიას როდი ნიშნავს.“ ოტაუაის მიაჩნია,რომ არც ლიბერალური პარტიები და არც მათი ისლამური მეტოქეები სარგებლობენ საკმარისისახალხო ნდობით რათა საფრთხე შეუქმნან არაბული სამყაროს მმართველ წრეებს. ამ გამაგრებულმთავრობებს შეუძლიათ გამოიყენონ პოლიცია, სამხედრო ძალები, ინფორმაციის სამინისტროები,მედია და მჭიდრო კავშირები სამეწარმეო წრეებთან რათა შეინარჩუნონ პოლიტიკური ძალაუფლება.ოტოუაის აზრით, რაც უფრო დიდ ხანს გაგრძელდება მათი მონოპოლია ძალაუფლებაზე, მით უფრონაკლებად არის მოსალოდნელი არაბული სამყაროს დემოკრატიზაცია. მისი თქმით: „ეს მხოლოდ შიგნიდანუნდა მოხდეს. მე ვფიქრობ, რომ შეერთებულ შტატებსა და ევროკავშირს შეუძლიათ შეუწყონხელი, თუ შიგნით უკვე დაიწყო შესაბამისი პროცესი. თუ არაბულ ქვეყნებში ნამდვილი პოლიტიკურიდინამიურობა არ შეინიშნება, მაშინ იქ არც ძლიერი პოლიტიკური როლების შემსრულებლებიიქნება და გარეშე ჩარევა უნაყოფო იქნება.“ ოტაუაის მიაჩნია,რომ ამჟამად შექმნილი მდგომარეობა არ არის ხელსაყრელი იმისთვის, რომ პრეზიდენტმა ობამამგამოიჩინოს ინიციატივა არაბული სამყაროს პოლიტიკური რეფორმის საკითხში. მისი თქმით,ვინაიდან შეერთებული შტატების წინა ადმინისტრაციის მიერ მოწონებული დემოკრატიული რეფორმებისგანხორციელება მოხერხდა მხოლოდ სამხედრო შემოჭრისა და რეჟიმის ძალის შეცვლის მეოხებით,არაბების უმეტესობა ეჭვის თვალით უყურებს იმას თუ რას გულისხმობს შეერთებული შტატები,როცა ის მხარს უჭერს დემოკრატიულ რეფორმებს. ამრ ჰამზავი კარნეგისსახელობის მშვიდობის საერთაშორისო ფონის უფროსი მეცნიერ მუშაკია და ხსენებული კრებულისერთ-ერთი ევტორი. მას მიაჩნია, რომ საუდის არაბეთის, სირიისა და ლიბიის გარდა, არაბულიქვეყნების უმრავლესობაში შეინიშნება პოლიტიკური პლურალიზმის გარკვეული დონე, მაგრამპოლიტიკური მოქმედებისა და როფრმის შესაძლებლობები ძალზედ შეზღუდულია. მისი თქმით: „ჩვენ შეგვიძლიალაპარაკი შეზღუდული პლურალიზმის ექსპერიმენტებზე სხვადსხვა არაბულ ქვეყნებში. თუმცამთავრობები მაინც ყველაფერს განაგებენ, და, რაც მთავარია, ისინი აკონტროლებენ ორ საკვანძოფაქტორს, რომელიც არის ხელისუფლების შენაცვლება და ძალაუფლების განაწილება. არცერთარაბულ ქვეყანაში არ არის ხელისუფლების სერიოზული შენაცვლება, ხოლო ხელისუფლების სხვადსხვაშტოებს შორის სახეზეა ძალაუფლების თანაბარიგანაწილების მწვავე ნაკლებობა.“ ჰამზავის თქმით,მნიშვნელობა არა აქვს იმას, თუ რომელი სახის სახელმწიფოზეა ლაპარაკი - არაბულ მონარქიასათუ რესპუბლიკაზე - როგორც წესი, სავსებით შესაძლებელია, რომ შვილი შეცვლის ხელისუფლებაშიდაბერებულ ლიდერს. მაგალითად მას მოჰყავს ეგვიპტელი პრეზიდენტი ჰოსნი მუბარაკი, რომელიცხელისუფლებაშია 1981 წლიდან. მისი გარდაცვალების შემთხვევაში სავსებით მოსალოდნელია,რომ ხელისუფლებაში მოვა მისი შვილი გამალ მუბარაკი. მოამარ კადაფი ლიბიას ოთხი ათწლეულისმანძილზე უძღვება და მასაც მისი შვილი შეცვლის ალბათ. მაგრამ ჰამზავისმიაჩნია, რომ მზარდი სოციალური უკმაყოფილების ნიშნები ადვილად შესამჩნევია და, რომპოლიტიკური სისტემის გარეთ გამხნევებული პოლიტიკური აქტივისტები სულ უფრო ხშირად გამოიყენებენგაფიცვებსა და სხვა საპროტესტო აქციებს რეფორმების ჩატარების მოთხოვნით. მისი თქმით: „ეს იმას ნიშნავს,რომ არაბი საზოგადეობა საკუთა ენერგიას სხვა მიმართულებით, პოლიტიკის მიღმა, წარმართავს.ჩვენ უკვე დავინახეთ დინამიური და შთამბეჭდავი სცენები, რომელშიც სახეზეა სოციალურიმღელვარება, არასამთავრობო ორგანიზაციები და სამოქალაქო საზოგადოება. ეს ორობითობაგარკვეულ ხანს გასტანს და ეს საკმაოდ სახიფათო პერიოდია რადგან თუ არ გამოინახა ისმეთოდები, რომლითაც პოლიტიკის მიღმა არსებული დინამიურობის დაბრუნება მოხერხდა პოლიტიკაში,სადაც გადაწყვეტილებების მიღება ხდება, მაშინ არსებობს იმის რისკი, რომ იმატებს რადიკალიზაციისადა ძალადობის იმპულსი.“ ახალ წიგნში -„პლურალიზმის მიღწევა: პოლიტიკური როლების შემსრულებლები არაბულ სამყაროში“ - ავტორებიამრ ჰამზავი, მარინა ოტაუაი და მიშელ დანი წინასწარმეტყველებენ, რომ დემოკრატიის განვითარებისშესაძლებლობა არაბულ სამყაროში ნაკლებად არის მოსალოდნელი. კარნეგის სახელობის მშვიდობისსაერთაშორისო ფონის ახლო აღმოსავლეთის ექსპერტებს აგრეთვე აღნიშნავენ, რომ დასავლეთისქვეყნებში გავრცელებულია შეხედულება რომლის თანახმად დემოკრატიული რეფორმების ჩატარებასარაბულ სამყაროში შეიძლება მოჰყვეს ხელისუფლების არადემოკრატიული ჩაგდება ხელში რადიკალურადგანწყობილი ისლამისტების მიერ. ამასობაში, ხსენებული ექსპერტების დასკვნა ის არის,რომ დასავლეთის მხარდაჭერა რეგიონის ხელისუფლებაში მყოფი ავტოკრატების მიმართ ნიშნავსიმას, რომ არაბულ სამყაროში თავისუფლების დამკვიდრების აუცილებლობა უფრო რიტორიკულიხასიათის არის და არ ისახავს კონკრეტული მოქმედებების გეგმას.