რუსეთ-თურქეთის ურთიერთობების სხვადასხვა ასპექტს თურქი ექსპერტი შაბან ქარდაში მიმოიხილავს
ბატონი ქარდაში ვებ-გვერდ INSIGHT TURKEY-ის რედაქტორია.
ბატონი ქარდაში უტას შტატის უნივერსიტეტში ასწავლის და ვებგვერდInsight Turkey-ს რედაქტორის მოადგილეა. მას ბევრი ანალიტიკური სტატია აქვს გამოქვეყნებულისხვადასხვა გამოცემებში, მათ შორის ჯეიმსტაუნის ფონდის ცნობილ ყოველდღიურ ანალიტიკურდაიჯესტში Eurasia Daily Monitor-ში. კითხვაზე თუ როგორ შეაფასებდა იგი ახლახან ანკარაში ხელმოწერილშეთანხმებას ნაბუქოს გაზსადენის მშენებლობასთან დაკავშირებით, ბატონმა ქარდაშმა აღნიშნა,რომ ნაბუქოს პროექტი თურქეთისთვის სტრატეგიული მნიშვნელობის პრიორიტეტია. თუ ადრე თურქეთიგარკვეული მიზეზების გამო ფეხს ითრევდა და სამთავრობოთაშორისო შეთანხმების გაფორმებასდაბრკოლებებსაც უქმნიდა, აპრილის შუა რიცხვებში მისი პოზიცია მკვეთრად შეიცვალა. ანკარააშკარა დათმობებზე წავიდა და სწორედ ამის შედეგი გახდა ის დოკუმენტი რომელსაც ორშაბათსმოაწერეს ხელი. ამდენად, თურქეთისთვის ნაბუქოს გაზსადენი ბევრი ფაქტორის გამო ძალზედმნიშვნელოვანია. უპირველეს ყოვლისა თურქეთი ემხრობა დასავლეთის პოზიციას, რომ ენერგომატარებლებითმომარაგების მარშრუტების დივერსიფიკაცია წარმოადგენს ენერგეტიკული უსაფრთხოების საწინდარს.ამასთანავე, თურქეთი ფინანსურადაა დაინტერესებული ნაბუქოს პროექტში ვინაიდან ეს გაზსადენიძირითადად თურქეთის ტერიტორიაზე გაივლის და შედეგად შეიქმნება ბევრი სამუშაო ადგილიდა საინვესტიციო შესაძლებლობა. გარდა ამისა ევროკავშირთან თანამშრომბლობა ენერგეტიკისსფეროში თურქეთისთვის უაღრესად მნიშვნელოვანია თუ მხედველობაში მივიღებთ ანკარის განაცხადსევროკავშირში გაწევრიანების თაობაზე. ბატონი ქარდაშის თქმით, თურქეთის პოლიტიკა ენერგეტიკის სფეროშიორ ძირითად პირობაზეა დამყარებული. პირველი - თურქეთმა უნდა შესძლოს საკუთარი მოთხოვნისდაკმაყოფილება. მაშასადამე ანკარამ უნდა დააკმაყოფილოს საკუთარი მოთხოვნები ენერგომატარებლებთანდაკავშირებით მისი მზარდი ეკონომიკის ფონზე. მეორე პირობა ეს არის თურქეთის როლი ენერგომატარებლებისტრანსპორტირებაში. ამ მხრივ თურქეთმა საკუთარი სისუსტე უპირატესობად აქცია ვინაიდან“ცისფერი ნაკადისა” და ირანიდან და აზერბაიჯანიდან გაზსადენების მშენებლობამ ფაქტობრივადთურქეთი უბრალო სატრანზიტო ქვეყნიდან ენერგეტიკულ ცენტრად გადააქცია. ზოგ შემთხვევაშითურქეთი ყიდულობს რუსული გაზის ჭარბ მოცულობას რათა მოგვიანებით გაყიდოს იგი ევროპულბაზარზე. ეს კი ზოგ ევროპულ ქვეყანას აღელვებს ვინაიდან თავდაპირველად თურქეთის მიმზიდველობაროგორც ალტერნატიული სატრანსპორტო მარშრუტისა სწორედ ის იყო რომ მასზე გავლით რუსეთზედამოკიდებულება მცირდებოდა. ახლა კი ისეთი შთაბეჭდილება იქმნება თითქოსდა თურქული კომპანიაბოტასი შესაძლოა ახალ გაზპრომათ მოგვევლინოს. ამგვარად ევროპელებს სურთ რუსეთზე საკუთარიენერგეტიკული დამოკიდებულების შემცირება, მაგრამ ეს სულაც არ ნიშნავს იმას რომ ისინიმზად არიან გახდნენ დამოკიდებულები თურქეთზე. რაც შეეხება რუსეთის როლს თურქეთის ენერგეტიკისა და საგარეო ურთიერთობებისსფეროებში, ბატონმა ქარდაშმა დასძინა, რომ რუსეთი თურქეთის ყველაზე მნიშვნელოვანი სავაჭროპარტნიორია. რუსეთის გაზის მიწოდებამ თურქეთში, თუ ამჟამინდელ გამოანგარიშებას დავეყრდნობით,შესაძლოა 80 პროცენტს მიაღწიოს. ეს რასაკვირველია რუსეთს აძლევს ძალიან ძლიერი ზეგავლენისბერკეტს თურქეთის რეგიონალურ პოლიტიკაზე და ამ ზეგავლენის დადასტურება გამოაშკარავდაგასულ წელს რუსეთ-საქართველოს ომის დროს. გარდა ამისა თურქეთი დამოკიდებულია რუსეთზესამომხმარებლო საქონლის ექსპორტის გამო. თურქი ექსპორტიორებისთვის რუსეთი გასაღებისუმნიშვნელოვანეს ბაზარს წარმოადგენს. აღსანიშნავია ის რომ სწორედ რუსეთთან ვაჭრობისშედეგად თურქეთს შეუძლია საკუთარი სავაჭრო დეფიციტის დაფარვა. ამგვარად რუსეთთან ვაჭრობაზეთურქეთში დამოკიდებულია ათასობით სამუშაო ადგილი და ამ გასაღების ბაზრის დაკარგვა ეკონომიკურიდა პოლიტიკური თვალსაზრისით თურქეთის მთავრობისთვის თავზარდამცემი იქნებოდა. ბოლოს ბატონმა ქარდაშმა განაცხადა: “ამგვარად ეკონომიკური ურთიერთობების გამო თურქეთი რუსეთზეა დამოკიდებულიდა შედეგად პოლიტიკურ სფეროში თურქეთი ცდილობს დააბალანსოს რეგიონში დასავლეთის, ნატოსადა ევროკავშირის ინტერესები რუსეთის ინტერესებთან. მართალია წარსულში თურქეთი ტრადიციულადმხარს უჭერდა რეგიონის ინტეგრაციას დასავლეთის უშიშროების სტრუქტურებში, უკანასკნელწლებში თურქეთი შეძლებისდაგვარად უპირატესობას ანიჭებს დასავლეთსა და რუსეთს შორისდაძაბულობის განმუხტვას. თურქეთს ადარდებს ის რომ რეგიონის დესტაბილიზაცია თავად მისუსაფრთხოებაზე იქონიებს უცილობლად გავლენას. ამდენად თურქეთს ამჟამად არ აწყობს დასავლეთისგავლენის გავრცელება რეგიონში ვინაიდან ეს რუსეთს გააღიზიანებს, რაც თავის მხრივ იმაზემიანიშნებს რომ თურქეთი ანგარიშს უწევს რუსეთის ინტერესებს რეგიონში.”