თურქეთში ყოფილი მაღალჩინოსანი სამხედროები დააკავეს
საუბრობს ვაშინგტონის ინსტიტუტის თურქეთის კვლევითი ცენტრის დირექტორი სონერ ჩაგაპტაი.
გასული რამდენიმეკვირის მანძილზე თურქეთში ათობით ყოფილი მაღალჩინოსანი სამხედრო პირი დააკავეს. მათბრალად ედებათ სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობაში მონაწილეობის მიღება. ამ და სხვასაკითხებთან დაკავშირებით ამერიკის ხმის ქართულმა რედაქციამ ინტერვიუ ჩამოართვა ახლოაღმოსავლეთის პოლიტიკის ვაშინგტონის ინსტიტუტის თურქეთის კვლევითი პროგრამის დირექტორსბატონ . კითხვაზე თუ რამდენადმნიშვნელოვანია თურქეთში ყოფილი მაღალჩინოსანი სამხედრო პირების დაკავება, ბატონმაჩაგაპტაიმ აღნიშნა: „ყოფილი სამხედრომაღალჩინოსნების დაპატიმრების მნიშვნელობა იმაში მდგომარეობს, რომ ბოლო ორი წლის მანძილზეთურქეთში ხშირად გაისმოდა განცხადებები იმასთან დაკავშირებით, რომ ზოგიერთი ამჟამადმომსახურე და ყოფილი ოფიცრები მთავრობის წინააღმდეგ მიმართულ შეთქმულებაში მონაწილეობდნენ.მაგრამ მდგომარეობა შეიცვალა რადგან განცხადებების ნაცვლად ახლა სამართალდამცავებმაამ პირების დაპატიმრება დაიწყეს. მნიშვნელოვანია ის, რომ გადამდგარი სამხედრო პირებისგარდა ამჟამად მსახური საკმაოდ მაღალ თანამდებობებზე მყოფი ოფიცრებიც დააკავეს. ამდენადჩვენ პირველად გავხდით იმის თვითმხილველები, რომ თურქეთის საერო დაწესებულებებსა, სამხედროძალების ჩათვლით, და პოლიტიკურ ისლამზე დაფუძნებულ მთავრობას შორის სერიოზული პოლიტიკურიდაპირისპირება წარმოიქმნა." ჩაგაპტაის მიაჩნია,რომ ის დაბალი დონის დაძაბულობა, რომელიც მმართველ სამართლიანობისა და განვითარებისპარტიასა და საერო ძალებს შორის არსებობდა მას შემდეგ რაც ხსენებული პარტია ხელისუფლებაში2002 წელს მოვიდა, სამხედრო მაღალჩინოსნების დაპატიმრებების შემდეგ უშუალო პოლიტიკურდაპირისპირებაში გადაიზარდა. ჩაგაპტაის განმარტებით საერო ძალები თურქეთში საერო ოპოზიციურპარტიებს, სასამართლო სისტემასა და სამხედრო ძალებს აერთიანებს. ამდენად ორივე მხარეერთმანეთთან აქტიურ ბრძოლაშია ჩართული. მმართველ სამართლიანობისა და განვითარების პარტიასანუ აკპ-ს სამხედრო ძალების გამოწვევა სურს. ამის ერთ-ერთი მიზეზი ის არის, რომ საზოგადოებრივიაზრის გამოკითხვის შედეგების მიხედვით აკპ-ს პოპულარობა თურქეთში თანდათან კლებულობს.პოლარიზებული ატმოსფეროს შექმნა კი აკპ-ს აწყობს რადგან ეს პარტიის პოპულარობას გაზრდის. ჩაგაპტაი ფიქრობს,რომ სამხედრო პირების დაკავება თურქეთის თანამედროვე ისტორიაში ძალზედ მნიშვნელოვანწყალგამყოფ მოვლენას წარმოადგენს ვინაიდან დღემდე თურქეთის სამხედრო ძალები ხელშეუხებლობითსარგებლობდნენ. ხოლო ბოლო მოვლენებით თუ ვიმსჯელებთ, დაპატიმრებების გარდა თურქეთისსამხედროების წინააღმდეგ ქვეყნის მედიაში აგორებულია უარყოფითი კამპანია. ამის ერთიდასტურია ის, რომ მიმდინარეობს გარკვეული სამხედრო ოფიცრების პირადი სატელეფონო საუბრებისმოსმენა და შემდეგ ამ საუბრების შინაარსი მედიაში ხვდება. აქ აღსანიშნავი ის არის,რომ თურქეთში სასამართლოს განკარგულების გარეშე პირადი სატელეფონო საუბრების მოსმენადა შემდეგ ამ საუბრების შინაარსის საჯაროდ გამოქვეყნება კანონით იკრძალება, მაგრამმთავრობა ამ უკანონო საქმიანობაზე რატომღაც თვალს ხუჭავს. ამდენად ცხადია, რომ მთავრობაცდილობს სამხედროებზე ზემოქმედება მოახდინოს. სამხედროებს კი საპასუხო ზომების მიღებაუჭირთ რადგან მათ პოლიტიკური გავლენის ბერკეტები თითქმის არ გააჩნიათ. ჩაგაპტაის მიაჩნია,რომ მმართველი აკპ პარტია სამხედროებთან შემდგომ კონფრონტაციას უნდა მოერიდოს რადგანსხვაგვარად თურქეთის პოლიტიკური ცხოვრება კიდევ უფრო პოლარიზებული გახდება. რაც შეეხება პრემიერმინისტრ ერდოღანის ინიციატივას თურქეთის სასამართლო სისტემის გარდაქმნის შესახებ, ჩაგაპტაიმაღნიშნა: „თურქეთს ახალიკონსტიტუცია უდავოდ სჭირდება რადგან ქვეყანა 1982 წლის კონსტიტუციით სარგებლობს, რომელიცმაშინ სამთავრობო გადატრიალების შემდეგ სამხედროება შექმნეს. კონსტიტუცია არის ისეთიდოკუმენტი, რომელიც ხალხის თანხმობას უნდა ეყრდნობოდეს . ახლა კი ისეთი მდგომარეობაიქმნება, როცა ახალი კონსტიტუციის აფიშირებას მხოლოდ მმართველი პარტია ასრულებს. აქკი ის უნდა გავიხსენოთ, რომ მმართველ პარტიას თურქეთის მოსახლეობის ნახევარზე ნაკლებიემხრობა. სხვადასხვა გამოკითხვების თანახმად აკპ-ს მხარს უჭერს თურქების 30-35 პროცენტი. შედეგად თუ ახალი კონსტიტუცია და სასამართლო სისტემის რეფორმა განხორციელდა მოსახლეობისუმცირესობის მიერ, მაშინ თურქეთში პოლიტიკური კონფლიქტი გარდაუვალი გახდება. ამას გარდააკპ-ს ისლამისტური თვალთახედვის ერთადერთი შემაკავებელი ფაქტორი ფაქტობრივად განეიტრალდებარადგან სამხედროების გარდა თურქეთის როგორც საერო სახელმწიფოს იდეის დამცველი ყოველთვისსასამართლო სისტემა და კერძოდ კი უზენაესი სასამათლო იყო. ნებისმიერი დემოკრატიის აუცილებელიატრიბუტი ხომ დამოუკიდებელი სასამართლო სისტემაა. ამდენად თუ აკპ-მ ახალი კონსტიტუციაშექმნა, და მას ეს ძალუძს რადგან მას პარლამენტში უმრავლესობა ჰყავს, მაშინ ის ქვეყნისსასამართლო სისტემას თავისი ინტერესების მიხედვით ააგებს, რაც უზენაეს სასამართლოშიაკპ-ს მომხრე მსაჯულების დანიშნვნას ნიშნავს. ეს კი თურქეთში დამოუკიდებელი სასამართლოსისტემის არსებობას ბოლოს მოუღებს." ინტერვიუს ბოლოსთურქეთ-სომხეთის ურთიერთობის ნორმალიზაციასთან დაკავშირებით ჩაგაპტაიმ დასძინა: „ჩემის აზრით თურქეთ-სომხეთისერთმანეთთან დაახლოების მცდელობა მკვდრადშობილია. სხვათა შორის თავდაპირველად მე ამპროცესის მომხრე ვიყავი, მაგრამ დასაწისიდანვე მე ისეთი შთაბეჭდილება შემექმნა, რომეს პროცესი წარუმატებელი იქნება ვინაიდან ორმა ქვეყანამ ხელი მოაწერა პროტოკოლს რომელიცურთიერთობების აღდგენას ითვალისწინებდა. მაგრამ შემდგომში ამას დაემატა წინაპირობა,რომლის თანახმადაც პროტოკოლის ძალაში შესვლისთვის საჭიროა მისი რატიფიცირება სომხეთისადა თურქეთის პარლამენტში. სწორედ მაშინ მე ვთქვი, რომ ეს უბრალოდ არ გამოვა რადგანეს დოკუმენტი როგორც იერევანსა ისე ანქარაში საკმაოდ ძლიერ ნაციონალისტურ წინააღმდეგობასწააწყდება. სამხრეთ კავკასიისთვის კი ის არის მნიშვნელოვანი, რომ ამ მკვდრადშობილიინიციატივის გამო თურქეთ-აზერბაიჯანის კავშირები მნიშვნელოვნად დაზიანდა. აზერბაიჯანიშეურაცხყოფილად გრძნობს თავს და შედეგად ბაქო რუსეთს დაუახლოვდა. ამდენად თურქეთ-სომხეთისურთიერთობის ნორმალიზაციის მკვდრადშობილმა მცდელობამ ყველაზე დიდი სარგებელი რუსეთსმოუტანა, რადგან მან აზერბაიჯანის დაახლოება შესძლო, სომხეთი კვლავინდებურად მისი გავლენისქვეშ არის, ეს კი იმას ნიშნავს, რომ საქართველოს სრული იზოლაცია თითქმის დასრულებულიავინაიდან თურქეთ-რუსეთის ურთიერთობა მჭიდრო და მეგობრულია. მე ვიტყოდი, რომ ამ თურქეთ-სომხეთისურთიერთობის ნორმალიზაციის მცდელობამ სარგებლობა მოუტანა არა შეერთებულ შტატებს, არათურქეთს, არა სომხეთს, არც აზერბაიჯანს, არამედ რუსეთს."