5èm. Somè dè Zamerik: Prezidan Obama Anonse yon Reoryantasyon Politik Lèzetazini Vizavi Rès Kontinan an
Lidè ki prezan nan somè a ap chache mwayen pou yo kowòdone efò yo pou yo pi byen fè fas ansanm ak defi peyi yo ap konfwonte.
Samdi 18 Avril la lidè peyi nan emisfè oksidantal la kòmansebrase lide sou avni kontinan an nanokazyon 5èm somè Amerik yo isit nan Port of Spain, kapitla Trinidad-Tobago. Genyenplizyè kesyon sou kalandriye diskisyon yo, tankou imigrasyon, dwazimen, bongouvènans, trafik drwòg, krim ak lòt pwoblèm rejyon an ap konfwonte. Dirijanyo ap pwofite some Trinidad la pou yo pran angajman sou fason yo pral dirijepèp yo, malgre pwoblèm yo varye de yon zòn a yon lòt. Tèm somè a--ki se “Asire avni sitwayen yo, chanje laviyo, kreyasyon richès, sous enèji ak pwoteksyon dwazimen” ta dwe sèvi kòm twal-de-fon gwo rankontrejyonal sa a kap dewoule pou la premyè fwa nan Karayib la. Prezidan Barrack Obama anonse peyi-manm G-20 an mete a koteyon fon 1 trilyon dola pou ede peyi kriz ekonomik la afekte yo. Lid ameriken anmande kongrè a yon lòt fon dijans 448 milyon dola kòm asistans pou peyi nanemisfè a.An plis de fon sa a, Etazini ap lanse yon pwogram 30 milyon dolaranfòse sekirite nanKarayib la pou ede peyi nan rejyon an nan lit yap mennen kont trafik dwòg. Soukesyon Kiba a, Misye Obama anonse administrasyon n nan pare pou l angajenegosyasyon avèk La Avàn sou yon seri de kesyon enpòtan tankou trafik dwòg,demokratizasyon, imigrasyon, elatriye. Lidè kiben an, Raul Castro, pa pèditan pou l di li byen akeyi anons sa a; men se pou tout bagay fèt ak onè respè. Prezidan Venezuelyen an, Hugo Chavez, bo kote pa l, fè konnen listwa pappadone Prezidan Obama si l pa leve anbago kap peze sou Kiba a, paske se toutlòt peyi nan emisfèkap mande sa e menmmajorite pèp ameriken an an favè yon desizyon konsa. Peyi CARICOM yo,bò kote pa yo, fè konnenpozisyon yo pa chanje sou dosye Kiba a. Sa nou vle di se pou gen dyalòg epipou anbago a leve. « Se te pozisyon nou sa, e li pa chanje », deklarasyonPremye Minis Sen Vensan e Grenadin nan, Ralph Gonzalves, ki te patisipe nan yonrankont preliminè plizye lidè Mache Komen Karayib te fe ak tout pòt fèmen. Prezidan Gayana a, Barrat Jagdeo, di dirijanKarayib yo ap gen yon menm pozisyon sou pwoblèm yap konfronte an komen. ------------------------------------------------------------------ Nan somèPort-of-Spain nan, atansyon patisipan yo santre sou prezans 2 pami lidèemisferik-yo : Barack Obama pou Etazini avèk Hugo Chavez pou Venuela ki tepremye lidè ki antre nan sal kote somè a ap dewoule a, nan Otèl Hyatt nan kapitalTrinidad-Tobago a. Diyitè yo te defile youn apre lòt ak sòlda lame Trinidadyènnan kòm pòt drapo. Avan inogirasyon somèa, manm sosyete sivil la, jèn antreprene yo, ak sektè prive a te reyini pou fèdeba antre yo epi fè rekòmandasyon sou fason yo ta renmen wè lidè yo konpòteyo sou pouvwa. Rekòmandasyon sa yo konsènen divès domèn ; pami yo nou jwennrespè dwa moun, transparans, lit kont koripsyon, yon patisipasyon elaji pèp lanan desizyon otorite yo ap pran nan wo nivo pouvwa a, san bliye pwoblèm chomaj,krim ak lòt pwoblèm kap trakase peyi yo nan emisfe a. Patisipan nan fowòm sa-yomande pou ta gen yon mekanis kotwòl pou garanti aplikasyon rekòmandasyon yo. Yosoumèt doleyans sa yo bay Minis Afè Etranjè ki nan chak delegasyon yo nan fenasanble ki te fèt pou mete fen nan rankont sa yo. ------------------------------------------------------------------ Asistan Sekretè Jeneral l’OEA a, Albert Randim, deklare pèpnan rejyon ap tann rezilta pozitif yo espere ki va sòti somè a. Msye Randim --ki te pran la pawòldevan yon gwoup ki reprezante sektè prive a-- di eta-manm KARIKOM yo dwepwofite somè a pou yo chache konnen jijan yo pral konfwonte defi ki devan yojounen jodiya, sòti nan kriz ekonomikmondyal la, pase pan chomaj, kriminalite, trafik dwòg, pou rive nan sikilasyonzam ilegal ak depòtasyon masif sitwayen yo kap viv ilegalman nan lòt peyi. 5èm Somè dèZamerik, ki kòmanse vandredi 17 avril la, ap pran fen dimanch 19 avril 2009 la. . Jean RobertPhilippe() VOA Creole Port of Spain