Kisa Grip Pòsin nan Ye? 2èm Pati Konsèy pou Piblik ki Pale Kreyòl
Paj sa a genyen repons pou kèk nan kesyon piblik la abitye poze pi souvan yo. Tcheke sit entènèt nou an (VOANEWS.Com/Creole) pou wè kon
Nan kèk peyi gen medikaman anti-viral kontgrip sezonye a; se medikaman ki efikas pou anpeche moun trape maladi a ou tretesila yo ki deja genyen n. Genyen 2 klas medikaman sa yo : 1) (kivini sou 2 fòm : ), epi 2) (ki gen 2 fòm tou : ). Nan pi fò nan ka maladi grip pòsin yodeja rapòte yo, malad yo refè anba maladi a san yo pat menm resevwa swenmedikal e san medikaman anti-viral. Kèk viris grip devlope rezistans kontmedikaman anti-viral yo, e sa limite efikasite ak tretman. Virisyo dekouvri nan ka grip pòsin yo detekte o Zetazini yo (nap pale de ka kote viris la antre sou moun), se viris ke medikaman ak kapab konbat ;men pa gen efè sou tip viris sa yo Enfòmasyon ki la kounyela yo pa sifi poumoun fè rekòmandasyon sou itlizasyon medikaman anti-viral pou prevansyon aktretman enfeksyon ke viris grip pòsin nan bay moun. Doktè ak lòt espesyalislasante baze previzyon yo sou yo fè sou efè pozitifou negatif yon tretman (ou yon pwofilaksi) genyen sou yon malad. Kanta pou grippòsin kap frape Lèzetazini ak Meksik jounen jodiya, otorite yo nan nivonasyonal e lokal rekòmande moun sèvi ak « » oubyen « »kòm tretman ak prevansyon kont maladi a, e se rekòmandasyon ki baze soupwofil viris la ki montre kijan li ka evolye. Menmsi pa genyen okenn prèv klè ki tamontre ke kalte enfeksyon grip pòsin kap atake kretyen vivan jounen jodiya tagenyen yon rapò kèlkonk avèk yon maladi ki sanble grip ki te frape popilasyon kochonyo sa pa gen lontan, oubyen ki kontinye frape bèt sa yo jounen jodiya, yon bonkonsèy se limite le plis posib tout kontak avèk kochon malad epi rapòtetout ka maladi konsa bay otorite lasante nan peyi kote w ap viv la. Pi fò moun ki enfekte yo, pran viris lanan kontak pwolonje e sere avèk kochon malad. Bon jan pratik ijyen se bagayki trè zenpòtan si w gen pou w pran kontak avèk bèt, e sa espesyalman enpòtanpandan wap touye bèt oubyen apre ou fin touye yo, dekwa pou w evitekontaminasyon e pou w pa trape pyès viris. Bèt ki malad ou sila yo ki mouri akmaladi grip la, pa ta dwe resevwa tretman yo bay bèt lè yo prale a labatwa. Episwiv lòt konsèy otorite sante ki nan peyi ou bay piblik la. Nan le pase, moun ki te gen enfeksyongrip pòsin nan bay, pat tèlman genyen twò gwo pwoblèm an jeneral. Men, mounbyen konnen ke enfeksyon sa a konn bay kèk maladi grav tankou nemoni, paegzanp. Sepandan, kanta pou maladi ki eklate o Zetazini ak Meksik la,sitiyasyon klinik la yon ti jan diferan. Pyès nan ka yo konfime o Zetazini yo paprezante sou fòm sevè maladi a, e viktim yo refè anba grip la san yo pa resevwaswen medikal. O Meksik, nouvèl yo fè konnen kèk nan malad yo soufri ak fòmsevè grip la. Pou w pwoteje tèt ou, mete an pratik konsèy jeneral ki sèvi kontgrip : -Evitekontak twò sere ak moun ki sanble yo malad e ki genyen lafyèv ak grip. -Lavemen w ak savon e ak dlo, e fè sa souvan; pa lave yon bò, kite yon bò: se pou w lave tout men w byen lave. -Devlope bon abitid lasante, tankou dòmikòmsadwa (sètadi dòmi pandan tan ki nesesè pou w repoze ni kò w, ni lespri w); manje manje ki bon pou lasante, epi bay kò w aktivite. -Eseye mete moun sa a nan yon patisepare nan kay la. Si se posib, fè malad la rete sou yon distans o-mwen yon mètak rès moun ki nan kay la. -Lè w ap pran swen moun malad la, chacheyon bagay pou w kouvri bouch ou ak nen ou. -Ou ka achte mask sou mache a oubyen ouka fabrike youn ak materyèl ou ka jwenn fasilman, depi ou ka elimine yo apresèvis oubyen netwaye yo kòmsadwa. - Lave mwen w ak savon e dlo totalman apre chak kontak ou pran avèkmoun ki malad la. -Eseye fè bon jan lè pase nan zòn kotemalad la rete a. Ouvè pòt ak fenèt pou van antre. -Itilize pwodui ki sèvi pou fè pwòptenan kay pou w kenbe anviwonnman an pwòp. Si w ap viv nan yon peyi kote grippòsin nan koze lanmò pami moun, swiv lòt konsèy otorite lasante lokal e nasyonalyo bay popilasyon an. Si w pa santi w byen, si ou genyen yon gwolafyèv, si wap touse oubyen wap soufri ak gòj-fè-mal : -Rete lakay ou e pa ale travay, pa alelekòl, ni nan foul moun otan ke w kapab. -Repozew e bwe anpil likid. -Kouvribouch ou ak nen ou avèk yon sèvyèt/napkin lè wap touse oubyen etènye, epielimine sèvyèt la/napkin nan kòmsadwa. - Lave mwen w ak savon e ak dlo souvane totalman, espesyalman lè w fin touse oubyen etènye. -Mete fanmi ou ak zanmi ou okouranmaladi w la, epi kite lòt manm-fanmi an mennen aktivite kay la ki mande kontakak lòt moun, tankou ale nan mache, pa egzanp. : -Kontakte pa telefòn doktè ou (oubyennenpot ki lòt travayè-lasante ki abitye ba ou swen) anvan w al wè yo an pèsonnpou w rapòte sentòm ou yo. Eksplike poukisa ou panse ou genyen maladi grippòsin nan (pa egzanp: si ou te fèk vizite yon peyi kote maladi a eklatepami kretyen-vivan). Swiv konsèy yo ba ou pou w ka refè. -Si l pa posib pou w kontakte davansmoun ki abitye ba w swen-sante a, depi w rive nan klinik la oubyen lopital la, fè moun yokonnen tou swit poukisa ou sispèk ou genyen grip pòsin nan. -Atansyon: Toujou kouvri bouchou ak nen ou pandan wap deplase pou w ale nan klinik la oubyen nan lopital la. Jdesmara@VOANEWS.COM