یک سال از تصرف موصل توسط پیکارجویان داعش گذشت
خلافت خودخوانده داعش، بر بیش از ۲ میلیون و پانصد هزار نفر در عراق حکمرانی می‌کند؛ جمعیتی که یا همسو با داعش می‌اندیشند، یا به ناچار و از ترس جان، با آن گروه بیعت کرده‌اند.
روز دهم ژوئن ، سالروز حمله گروه موسوم به دولت اسلامی یا داعش به موصل ، و کنترل کامل این شهر توسط پیکارجویان افراطی آن گروه است  . دومین شهر بزرگ عراق که در یک سال گذشته به مرکز اصلی خلافت خودخوانده اسلامی ، و پایتخت نمادین آن‌ها بدل شد  .  داعش در این مدت با وضع قوانین جدیدی ، که ادعا می‌کنند بر اساس مبانی « اسلام راستین » پیاده‌شده‌، حکومت می‌کنند  . خلافت خودخوانده داعش ، بر بیش از 2 میلیون و پانصد هزار نفر در عراق حکمرانی می‌کند ؛ جمعیتی که یا همسو با داعش می‌اندیشند ، یا به ناچار و با تهدید و از ترس جان ، انگشت اشاره دست راست را به نشان بیعت بالا برده‌اند  . شهر موصل با بافت و ترکیب مختلف دینی و قومی ، حال پس از گذشت یک سال ، یکدست‌شده‌است  . غیرمسلمانان در شهر ، یا مجبور شدند جزیه و باج پرداخت کنند و در شهر ماندند ، یا به هردلیلی حاضر به بیان اشهد شدند و به اسلامی روی آوردند  .  با این حال ، بخش بزرگی از جمعیت این شهر و دیگر مناطق تحت کنترل داعش ، با ترک خانه و کاشانه خود ، شرایط سخت آوارگی را بر ماندن ترجیح دادند  . مردم بسیاری از مناطق تحت تسلط گروه افراطی موسوم به دولت اسلامی ، به لحاظ مایحتاج اولیه زندگی ، مواد غذایی و سوخت در تنگنا قرار ندارند  .  در حالی که در برخی از مناطق عراق که زیر نظر حکومت مرکزی بغداد اداره می‌شوند ، با مشکلات متعددی مانند کمبود برق در گرمای تابستان ، روبرو هستند  . مواد نفتی و سوخت از راه دو پالایشگاه « بیجی » و « دوره » بغداد ، در یک روند مافیایی به دست داعش می‌رسد  .  تجارت مواد سوختی راهی پر درآمد و آسان است که در یک سال گذشته ، برخی بازرگانان عراقی بدان روی آورده‌اند  . از بسیاری از شهرهای عراق و اقلیم کردستان ، کاروان‌های حامل مواد خوراکی و سوختی ، از طریق کامیون‌ها و تانکرهای سوخت ، به آسانی به مرزهای تحت کنترل داعش می‌رسند و بدون مشکل بارگیری می‌شوند  .  نیروهای امنیتی و مقامات عراق ، چشم خود را بر داد و ستد با داعش بسته‌اند  . از سوی دیگر وزارت خزانه‌داری عراق ، بودجه موصل و حقوق کارمندان آن شهر را در زمان مقرر و به صورت ماهیانه پرداخت می‌کند  .  مقامات عراقی می‌گویند دلیل این کار ، استقلال مالی مردم است تا ناچار نشوند برای گذران زندگی ، با داعشیان همراه شوند  .  این در حالی است که یکی از اختلافات اقلیم کردستان با بغداد ، عدم پرداخت بودجه و حقوق کارمندان دولتی در 14 ماه گذشته از سوی دولت مرکزی است  . داعش تمام قبایل سنی مناطق تحت تسلط خود را وادار به بیعت با خلیفه خودخوانده کرده است ، و کوچکترین اعتراض و تحرکی را با بی‌رحمانه‌ترین شکل ممکن پاسخ می‌گوید  .  در یازدهم آوریل 2015 ( 22 فروردین 1394 )، پیکارجویان داعش قبیله « جبوری » را ، که جنگ مسلحانه‌ای را علیه این گروه آغاز کرده‌بود ، با بی‌رحمی کامل سرکوب و افراد آن را به جوخه‌های اعدام سپرد  .  به دنبال کشتار 300 نفر از جوانان جبوری که در واحدهای نظامی دولت عراق مشغول به خدمت‌بودند ، اهالی این قبیله علیه داعش شوریدند ، اما با پایان تلخی مواجه شدند  . داعش حضور خبرنگاران و فعالیت رسانه‌ای را در مناطق تحت امر خود ممنوع اعلام کرده و در ماه‌های نخست حمله به عراق ، چندین خبرنگار محلی و خارجی را به بهانه‌های مختلف گردن زد  . رکورددار خبرنگاران قربانی دست داعش ، رسانه « سما »، متعلق به استانداری نینوا به مرکزیت موصل است  .  بسیاری از خبرنگاران و کارمندان این رسانه در روزهای نخستین حمله داعش ، تیرباران شدند  . در مناطق تحت کنترل داعش ، هیچ رسانه‌ای جز دستگاه تبلیغاتی داعش اجازه فعالیت ندارد  .  داعش علاوه بر بهره‌گیری از فضای مجازی و رسانه‌ای اجتماعی جهت تبلیغات و انتشار ویدئوهایشان چندین دستگاه رادیویی در شهر موصل در عراق و همچنین رقه در سوریه ، راه‌اندازی کرده‌اند و به زبان‌های عربی و کردی به پخش برنامه‌های مذهبی ، خبری و سرودهای حماسی و جهادی می‌پردازند  . پس از آغاز حملات هوایی ائتلاف بین‌المللی به رهبری آمریکا ، داعش مراکز نظامی و انبار مهمات خود را به مکان‌هایی در زیر زمین منتقل کرد  .  این گروه ، تقریبا تمام مکان‌های نظامی به جا مانده از دولت عراق را منهدم کرده است  .  در آخرین اقدام ، مرکز پلیس باب الجدید در غرب موصل را با خاک یکسان کرد  . سیاه‌پوشان داعش در یک سال گذشته ، با دو هدف اصلی در حال طراحی و ایجاد فضا و تونل‌های زیرزمینی هستند : مصون ماندن از حملات هوایی ائتلاف و نیز آماده شدن برای هرگونه حمله احتمالی به موصل  .  گفته می‌شود داعش در بدترین سناریوی تعریف‌شده‌برای خود ، برای جنگ چریکی و شهری نیز خود را آماده کرده است  . سال گذشته در چنین روزی ، داعش بدون هیچ مقاومتی از سوی نیروهای عراقی بر موصل مسلط شد  . شش گردان زرهی عراقی با 25 هزار نیروی نظامی مسلح و 40 هزار پلیس محلی و دولتی ، فرار را بر قرار ترجیح داده و گروه داعش توانست در کمتر از چند ساعت ، بر جغرافیایی تسلط پیدا کند که زمینه برآورده شدن آرزوی خلافت بزرگ اسلامی در منطقه را برایش آسان می‌کرد  . قبل از آغاز حمله به عراق ، سیاست داعش با هدف مشخص « ترویج ذهنیت شکست ناپذیری‌ آن گروه »، هر آنچه تبلیغات‌بود ، در فضای مجازی و صفحات اجتماعی منتشر کرد  .  از سوی دیگر تصویر بی‌رحمی این گروه در ارتکاب هر جنایتی ، در ذهن مردم منطقه شکل گرفت  . سربازان عراقی با تلفن‌های همراه هوشمند متصل به خطوط اینترنت ، آخرین تصاویر ارسالی داعشی‌ها را در رسانه‌ای اجتماعی دیدند  .  روز حمله ، بسیاری از سربازان عراقی با نادیده گرفتن دستور فرماندهان و با به جا گذاشتن یونیفرم‌های نظامی خود و پوشیدن لباس‌های عادی ، موصل را ترک کردند و بدین ترتیب شیرازه نیروهای مسلح در غرب عراق از هم پاشید  . فرار نیروهای مسلح عراق و مقاومت نکردن آن‌ها در برابر داعش ، به طنز سیاهی بدل شد که آنقدر بین مردم عراق چرخید تا لوث شد ؛ و موصل ماند و داعش و خلافت اسلامی‌اش  . از طرف دیگر برخی کارشناسان سیاسی بر این باور‌بودند که مردم سنی مذهب موصل و مناطق دیگر ، بین تندروی مقامات دولتی عراق و شبه نظامیان شیعه تحت هدایت دولت نوری المالکی و تندروی‌های جریانات سنی ، داعش را برگزیدند  .  چون معتقد‌بودند دست کم به لحاظ مذهبی و دینی تحت فشار نخواهند‌بود  . اما این دلایل ، نمایندگان مجلس عراق را قانع نکرد و در نوامبر سال 2014 ( پائیز 1393 )، کمیته‌ای تحت عنوان هیئت حقیقت‌یاب متشکل از 25 نماینده شکل گرفت ، تا با بررسی موضوع ، دلیل شکست چند ساعته ارتش عراق در موصل را به اطلاع مردم برساند  . هیئت حقیقت‌یاب ، تحقیق و تفحص خود را با گفتگو با بیش از 100 مقام دولتی و نظامی آغاز کرد ، اما با انتظار دریافت گزارش نوری المالکی ، نخست‌وزیر پیشین عراق ، به بن بست رسید  . برخی از نمایندگان مجلس عراق خواهان احضار مالکی به مجلس جهت ارائه توضیح شدند ، که به سرانجام نرسید  .  در مقابله با این اقدام ، نمایندگان فراکسیون‌های عرب ، از دست داشتن مقام‌های اقلیم کردستان در شکست موصل خبر دادند ، و با مسئول دانستن مسعود بارزانی رییس اقلیم کردستان در شکست موصل ، درخواست مشابهی ارائه کردند  . اما نمایندگان کرد حاضر در مجلس ، به مخالفت پرداخته و دلیل آن را‌بند خاص قانون اساسی عراق اعلام کردند که در آن آمده است ، مسئولیت هرگونه شکست در هر جنگی به عهده فرمانده کل نیروهای مسلح یا همان نخست‌وزیر است  .  آن‌ها گفتند ، مسعود بارزانی مسئول شکست‌های اقلیم کردستان است  . با این کشمکش‌ها و اختلافات جریانات سیاسی ، گویی کمیته « حقیقت‌یاب » به این زودی‌ها حقیقت را نخواهد یافت ، و این پرسش کماکان بدون پاسخ خواهد ماند که دلیل اصلی شکست نیروهای تا دندان مسلح ارتش عراق در برابر پیکارجویان داعش چه‌بود  ؟