دادگاه مردم ایران، در گفتگو با پروفسور پیام اخوان
پیام اخوان: امیدوارم در آینده نزدیک، به یاد اعدام هزاران ایرانی، یک بنای ملی در گورستان خاوران بسازیم و زندان اوین را به موزه ای بدل کنیم که یادآور گذشته دردناکی باشد که ما در مسیر دستیابی به آزادی و همبستگی ملی پشت سرگذاشته ایم
پروفسور پیام اخوان ، استاد حقوق دانشگاه مک گیل در مونترال کانادا است  .  دکتر پیام اخوان یکی از بنیانگزاران مرکز ثبت اسناد حقوق‌بشر ایران در نیوهیون در ایالت کنکتیکت است  .  دکتر اخوان اولین مشاور حقوقی دفتر دادستان دیوان بین‌المللی جنایی برای محاکمه سران یوگسلاوی سابق در دادگاه لاهه‌بود  .  وی در دفاتر سازمان ملل متحد در کامبوج ، گواتمالا ، تیمور شرقی و رواندا فعالیت کرده است  .  دکتر اخوان یکی از اعضای کمیته رهبری برگزاری « دادگاه مردم » است  .  این دادگاه نمادین حقوق‌بشر برای رسیدگی به پرونده عاملان اعدام‌های زندانیان سیاسی سال‌های 1980 در ایران است که برای اولین بار از 18 تا 22 ژوئن سال جاری در مقر سازمان عفو بین‌الملل در لندن برگزار شد  .  به بهانه برگزاری « دادگاه مردم »، پروفسور پیام اخوان با وب سایت صدای آمریکا به گفتگو نشست  . پیام اخوان : برگزاری این دادگاه نمادین ابتکار خانواده قربانیان و بازماندگان قتل عام و کشتار دسته جمعی زندانیان سیاسی سال‌های 1980 میلادی‌بود  .  تعدادی از این افراد در سال 2007 در پیک نیکی دیدار و در مورد این که چطور یک دادگاه مردمی برگزار کنند ، گفتگو کردند  .  این دادگاه بر اساس نمونه « دیوان راسل » که در سال 1966 برگزار شد ، شکل گرفت  .  این دادگاه دولت آمریکا را به اتهام ارتکاب به جنایات جنگی در ویتنام محاکمه می‌کرد  .  این یک ابتکار ، حرکتی کاملا مردمی و خودجوش بوده و این افراد نهایت تلاش خود را به کار برده‌اند و برای متحقق کردن آن جانفشانی بسیار کرده‌اند  .  تردیدی نیست که شکستن سکوت پس از سالیان متمادی و کمک به التیام زخم‌هایی این چنین عمیق ، کار سترگ و با اهمیتی برای این گروه بوده است  . پیام اخوان : از من و تعدادی از قضات برجسته و سرشناس خواسته شد تا برای برگزاری این دادگاه و ارائه طریق به دیگر اعضای کمیته رهبری دادگاه بپیوندم و ریاست هیاتی را که در ماه اکتبر در دادگاه لاهه این پرونده و عاملان آن را تحت تعقیب قانونی قرار خواهند داد ، به عهده بگیرم  .  همه ما ، از جمله لرد جفری نایس و جان کوپر ، دو وکیل برجسته بریتانیا و پرطرفدار به صورت داوطلبانه با این گروه همکاری می‌کنیم  .  من این افتخار را دارم که وکالت خانواده‌های قربانیان و بازماندگان این قتل عام دسته جمعی را به عهده داشته باشم و به برگزاری دادگاهی معتبر و نیز روند قانونی و حقوقی صحیح آن کمک کنم  .  این دادگاه یک پیشینه تاریخی به جای خواهد گذاشت تا اطمینان حاصل شود چنین جنایاتی به دست فراموشی سپرده نخواهند شد  .  تا زمانی که عاملان مسئول نقض حقوق بشری پاسخگوی خطاها و جنایات گذشته خود نباشند ، ما قادر نخواهیم‌بود آینده بهتری برای ایران بسازیم  .  من معتقدم که « دادگاه ایران » نیز همچون « کمیسیون حقیقت و آشتی » آفریقای جنوبی که در تبعید و در دوران آپارتاید برگزار شد ، در یک ایران دموکراتیک ، به یک نهاد رسمی بدل خواهد شد و برای آشتی ملی و اجرای عدالت کمک مهمی خواهد‌بود  .  انتقام جویی ، نفرت و چرخه جدیدی از خشونت آخرین احساساتی هستند که ما در یک ایران نوین به آن‌ها نیاز داریم  .  ما به جای انتقام ، به حاکمیت قانون ، پاسخ‌گویی و اجتناب از خشونت احتیاج داریم  .  این ابتکار قدم مهمی است که در همین مسیر برداشته می‌شود  . پیام اخوان : برگزارکنندگان می‌خواهند عاملان این جنایات هولناک پاسخگو باشند و مسئولیت اعمال خود را بپذیرند  .  مادری که پسر چهارده ساله اش را اعدام کرده‌اند ، سزاوار پاسخ به این پرسش است که فرزند او را به چه دلیل به قتل رساندند  ؟  افرادی که این جنایات را مرتکب شدند ، باید به جای تکیه زدن بر پست و مقام‌های مهم دولتی مسئولیت اعمال خود را بپذیرند و پاسخگو باشند  .  به نظر می‌رسد افرادی که مسئول تجاوز ، شکنجه و قتل هستند به بالاترین مقام‌های رسمی و دولتی ارتقا می‌یابند و این در حالی است که افرادی که خواهان اجرای عدالت هستند ، بازداشت و مجازات می‌شوند  .  برگزارکنندگان این دادگاه می‌خواهند این فرهنگ ( مصونیت ) را تغییر دهند  .  آنچه که من بسیار الهام‌بخش یافتم این‌بود که چگونه گروه‌های سیاسی متفاوت ، اختلاف نظرهای خود را کنار گذاشته‌اند تا برای دستیابی به یک هدف مشترک و بر پایه احترامی که برای حقوق‌بشر و احترام به انسان‌های دیگر قائل هستند ، همکاری کنند  .  زمانی که مادری برای فرزند از دست رفته خود اشک می‌ریزد و همه حضار در سالن کنفرانس به همراه او گریه می‌کنند ، دیگر بحث ما توافق و یا اختلاف‌نظر در مورد دیدگاه‌های سیاسی و مذهبی او نیست  .  این دارویی است که ما برای مردم ایران به آن نیاز داریم ، این که از فرهنگ نفرت و فرافکنی فراتر برویم  .  امید این است که این چرخه همکاری توسعه پیدا کند و گروه‌های گسترده تر و بزرگتری به آن‌ها بپیوندند  .  من امیدوارم که روزی فرا برسد که ما حتی با نیروهای بسیجی سر یک میز بنشینیم و گفتگو برقرار کنیم تا درکی از گذشته داشته باشیم ، تا پاسخ پرسش‌های خود را بیابیم و انسانیت قربانیان و نیز مهاجمان و جانیان را بار دیگر بازیابیم و احیا کنیم ، چون بی‌عدالتی و نابرابری انسانیت هر دو طرف را نابود می‌کند  . پیام اخوان : اجرای عدالت باید مهمترین درخواست و تقاضای مردم ایران باشد و این « دادگاه مردم » قدم مهمی برای دستیابی به این هدف است  .  ما باید از شجاعت ابراز حقیقت و بیان واقعیت در برابر رهبران قدرتمند برخوردار باشیم  .  ما باید دریابیم که قدرت بدون احساس مسئولیت و پاسخ‌گویی ، همواره عامل فساد است و اعمال نفوذ مخرب و سوئ استفاده به همراه خواهد داشت  .  فارغ از این که کدام رهبر بر مسند قدرت تکیه زده است ، همه رهبران سیاسی باید بدانند که باید پاسخگوی مردم باشند  .  ما در طول تاریخ شاهد همه انواع موارد نقض حقوق مردم و توجیه آن تحت عناوینی همچون ایدئولوژی مذهبی و سیاسی بوده ایم  .  مسئله جناح چپ و جناح راست و هوادار غرب و مخالف غرب نیست ، قربانی ، قربانی است  .  برای شکنجه هیچ بهانه‌ای پذیرفته نیست ، هیچ توجیهی برای اعدام افراد به دلیل دیدگاه‌های عقیدتی و ایمانشان وجود ندارد  .  من امیدوارم که در آینده نزدیک ، در گورستان خاوران برای یادبود اعدام هزاران ایرانی ، یک بنای ملی بسازیم و زندان اوین را به موزه بدل کنیم تا یادآور گذشته دردناک و غمگینی باشد که ما در نهایت در مسیر دستیابی به آزادی و همبستگی ملی پشت سرگذاشته ایم  .