کشورهای نفت خیز آفریقا و «نفرین ذخایر نفتی»
شکاف فزاینده بین فقیر و غنی، فساد روزافزون و تنگ تر شدن حلقه محاصره دور رهبرهای خودکامه، همه نشانه هایی از «نفرین ذخایر نفتی» است
زمانی که در سالهای 1990 در گینه استوایی نفت کشف شد ، این کشور برای همیشه از خواب پیشین استعمار اسپانیا برخاست و به یک کشور نفت خیز بدل شد  . بر اساس آمار « صندوق بین‌المللی پول » رشد تولید ناخالص داخلی این کشور در سال 1997 ، 71 درصد و فقط بر اساس درآمدهای نفتی‌بود  . اما این ثروت نفتی فقط تئودورو نگوئه ماسوگو ، رئیس جمهوری خودکامه این کشور را ثروتمندتر کرده که بیش از 30 سال است بر مسند قدرت تکیه زده است و برای بهبود وضعیت معیشتی 68٥ هزار شهروند کشورش قدم چندانی برنمی دارد  . گینه استوایی در فهرست شاخص توسعه انسانی سازمان ملل متحد ، از بین 187 کشور رتبه 136 را دارد  .  رتبه دیگر کشورهای تولیدکننده نفت ، از جمله آنگولا ، سودان و جمهوری دموکراتیک کنگو حتی از این هم پایین تر است  . الکس واینز ، رئیس برنامه آفریقا در چتهم هاوس در لندن می‌گوید زمانی که دولت‌های آفریقایی از درآمدهای نفتی به جای توسعه ، برای مصرف سالانه سوئ استفاده می‌کنند ، شهروندان آن‌ها متضرر می‌شوند  . او می‌گوید : ساخت ساختمان‌های مجلل و مصرف کالاهای تجملی ، فقط نمونه کوچکی از الگوی مصرف‌گرایی این کشورها است  .  در مقام نمونه ، گابن مدتی بیش‌ترین میزان مصرف شامپاین در جهان را داشت که همه هزینه آن با درآمد نفتی فراهم می‌شد  . » شکاف فزاینده بین فقیر و غنی ، فساد روزافزون و تنگ تر شدن حلقه محاصره دور رهبرهای خودکامه ، همه نشانه‌هایی از « نفرین ذخایر نفتی » است و این در حالی است که اکتشاف نفت باید به نفع ملت‌ها تمام شود و به جای متضرر کردن آن‌ها ، برای آن‌ها سودآور باشد  . برندن او دانل ، مسئول گروه نظارت بر منابع طبیعی در « Global Witness » می‌گوید : « مسئله نفت و مواد معدنی این است که با وجودی که پول نقد سریع به کشور سرازیر می‌کنند ، اما خیلی زود هم تحلیل می‌روند و مقامات همیشه از توانایی مدیریت این درآمدها و منابع و رساندن سود آن‌ها به شهروندان برخوردار نیستند  . » کشف منابع نفتی جدید در کنیا و ساحل عاج و اکتشاف گاز طبیعی در سواحل تانزانیا در طی ماه‌های اخیر شور و هیجان بسیاری پدید آورده است و این کشورها کشف منابع نفت و گاز را باعث افتخار و سربلندی خود می‌دانند  . آقای واینز می‌گوید : « من فکر می‌کنم که بیشتر شبیه دوران قدیم است که هر کشوری خواهان خط هوایی خود‌بود  .  به‌طور مسلم خواندن مطبوعات کنیا و تصویر بخشی از این مدینه فاضله در مورد کنیایی که هم اکنون نفت دارد ، کمی نگران‌کننده است  . » حتی کشورهایی که در بازی نفت نسبتا تازه وارد هستند ، رفتار نگران کننده‌ای نشان داده‌اند  . اوگانادا در سال 2006 نفت کشف کرد و قرار است تولید نفت را بین سه تا پنج سال آینده آغاز کند  .  اما فقدان شفافیت در تنظیم قراردادهای نفتی نگران‌هایی در این مورد پدید آورده است که دولت به نفع مردم عمل نمی‌کند  . لورنس باته گه کا ، پژوهشگر ارشد « مرکز تحقیقات سیاست اقتصادی » در کامپالا می‌گوید : « دفعه پیش ، گفتگوهای بسیاری انجام شد و اطلاعات موجود در مورد بخش نفت کافی نبود  .  اطلاعات کافی در اختیار عموم مردم قرار نمی‌گیرد  . » پارلمان اوگاندا در پی آن بوده است که دولت را به افشای جزئیات قراردادهای نفتی وادار کند که با شرکت‌های بین‌المللی عقد کرده است  . لورنس باته گه کا می‌گوید شهروندان نسبت به تردید دولت برای همکاری در این زمینه ناخشنود هستند  . او می‌افزاید : « اما دولت حتما توضیحی در این زمینه دارد  .  آن‌ها در پاسخ به پرسشی در مورد علت مخفی کردن اطلاعات ، نگرانی‌های امنیتی را مطرح می‌کنند ، اما عموم مردم این توضیحات و توجیهات را نمی‌پذیرند  . » اکتشاف نفت همچون برنده شدن در قرعه کشی نیست  .  این صنعت نسبت به نوسانات بازارهای بین‌المللی و نرخ تقاضای اروپا ، آسیا و آمریکای شمالی حساس است  . متولی نکوبه ، کارشناس ارشد و معاون « بانک توسعه آفریقا » می‌گوید کشورهای تولیدکننده نفت در آفریقا طی سال‌های اخیر ، در شرایطی که در حال حاضر قیمت نفت به نسبت بالا است ، درآمد خوبی داشته‌اند و ضررهایی که طی سه سال گذشته از بحران جهانی اقتصاد متحمل شده‌اند را تا حدودی جبران کرده‌اند  . او می‌افزاید « اما تعدیل شدن قیمت نفت و شاید حتی کندی رشد اقتصادی در چین به‌طور مسلم بر چشم انداز روند رشد ( اقتصادی ) در این کشورها تاثیرگذار بوده است » . در آنگولا که نود درصد تولید اقتصادی آن به صنعت نفت ، وابسته است ، دولت در اوج بحران مالی سال 2009 ، حدود 9 میلیارد دلار بدهی به مقاطع کاران خود بدهی داشت  . تنها توصیه نکوبه در این مورد ، متنوع تر کردن منابع درآمد و تولید اقتصادی است  . او می‌گوید اقتصاد کشورهای آفریقایی نباید به یک کالا متکی باشد  .  وی ضمن اشاره به روند پیشرفت در نیجریه ، بزرگترین صادرکننده نفت آفریقا اشاره می‌کند  . او می‌گوید « نیجریه به تدریج اما به‌طور قطع اقتصاد خود را به عوامل متنوع تری متکی می‌کند  .  بخش خدمات ، بخش فن‌آوری اطلاعات و بخش کشاورزی هم اکنون از نظر مقیاس و اندازه و کمک به رشد اقتصادی با بخش نفت رقابت می‌کنند » . اودانل ، نماینده « Global Witness » می‌گوید اندیشیدن تدابیر امنیتی برای مدیریت ذخایر ( نفت و معدنی ) نه فقط عامل ارتقای منافع اجتماعی هستند ، بلکه فرصتهای اقتصادی بیشتری فراهم می‌کنند  . این منابع طول عمر مشخصی دارند و در برهه‌ای بالاخره تحلیل می‌روند  .  اگر کشورتان فرصت سود بردن از منابع ( نفت و گاز و طبیعی ) را از دست بدهد ، راه بازگشتی نخواهید داشت و زمان قابل برگشت نیست  . »