آسیب پذیری روستاهای ایران در برابر زلزله
عواملی همچون بافت فرسوده، بهره گیری از شیوه های سنتی ساخت و ساز و عدم اختصاص بودجه به بازسازی و بهسازی مناطق روستایی را در برابر زلزله آسیب پذیر می کند
ایران یکی از کشورهایی است که به دلیل شرایط جغرافیایی در برابر زلزله و سایر فجایع طبیعی آسیب‌پذیر است و زلزله‌های شدید دهه گذشته در شهرها و روستاهای بزرگ و کوچک ایران شاهدی بر این مدعا بوده است  . برپایه اطلاعات موجود در صنعت مقاوم‌سازی و بهسازی و تحقیقات مراکز علمی کشور ، ایران از نظر میانگین سالانه بیش‌ترین تعداد مطلق جمعیت در معرض خطر زمین لرزه ، در جایگاه هفتم آسیا و در جایگاه سیزدهم جهان قرار دارد  . تهران ، پایتخت ایران بیش از 13.6 میلیون جمعیت دارد و گفته می‌شود در فهرست 10 شهر اول جهان است که در معرض بیش‌ترین خط وقوع زلزله قرار دارد  . با وجودی که آمار و ارقام دقیق و رسمی در مورد شیوه ساخت و ساز در مناطق روستایی و حومه شهرهای بزرگ و مقاومت احتمالی آن‌ها در برابر زلزله وجود ندارد اما بسیاری از کارشناسان در مورد پیامدهای بی‌توجهی به مقاوم‌سازی این مناطق در برابر فجایع طبیعی هشدار داده‌اند  . کارشناسان و محققان می‌گویند سکونتگاه‌های پرجمعیت روستایی و شهری در دامنه‌های البرز و زاگرس در برابر زلزله و سیل و سایر تحولات زیست محیطی و اقلیمی بسیار آسیب‌پذیر هستند  . نتایج برخی تحقیقات کارشناسی و دانشگاهی حاکی از آن است که ظرفیت‌های اقتصادی ، اجتماعی و ساختارهای منسجم ناکافی و اندک مناطق روستایی و حومه شهرهای بزرگ ایران را در برابر زلزله آسیب‌پذیر می‌کند  . موسسات بین‌المللی و به ویژه یکی از مراکز تحقیقاتی سوئیس اخیرا نسبت به وقوع زلزله در تهران و آسیب‌پذیری شهرهای حومه پایتخت و پیامدهای ویرانگر آن هشدار داده‌اند  . دکتر مهدی زارع ، معاون پژوهشی پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله ، مهر ماه سال جاری به ایسنا ، خبرگزاری دانشجویان ایران در مورد آسیب‌پذیری شهرهای اطراف تهران که با وجود مساحت اندک جمعیت بسیار بالایی دارند ، گفته‌بود « شمال تهران ، ایوانک ، ری ، کهریزک و مشا در محدوده تهران گسل‌های لرزه خیزی دارند و گسل شمال تهران از محله‌های شمالی پایتخت عبور می‌کند که از جمله خطرناک ترین گسل‌های تهران است  .  همچنین با توجه به طول و توان لرزه‌زایی گسل مشا ، این گسل از توان لرزه‌خیزی بالایی برخوردار است  .  به طوری که براساس برآوردها در صورت فعال شدن این گسل زلزله‌ای تا بزرگی 7.5 رخ خواهد داد که برای تهران به ویژه بخش‌های شمال و شمال شرق آن بسیار مخرب خواهد‌بود » . کارشناسان هشدار داده‌اند که با توجه به زلزله خیز بودن برخی از شهرهای بزرگ ایران و به ویژه تهران ، مقامات باید از تراکم جمعیت روی پهنه‌های گسل‌های خطرناک ممانعت به عمل آورند و جمعیت‌ها را به مناطق دیگری منتقل کنند  . خبرگزاری مهر دی ماه سال گذشته گزارش داده‌بود 1.5 میلیون واحد روستایی کشور در مقابل زلزله آسیب‌پذیر هستند  . عزیزالله مهدیان ، معاون بازسازی مناطق روستایی بنیاد مسکن ایران به این خبرگزاری گفته‌بود با وجودی که بازسازی برخی واحدها در استان‌هایی همچون خراسان جنوبی آغاز‌شده‌اما میلیون‌ها واحد روستایی در برابر زلزله در معرض خطر جدی قرار دارند  . این مقام بنیاد مسکن گفته‌بود « سالانه 200 هزار واحد در مناطق روستایی ساخته می‌شود » اما به نظر می‌رسد تعداد بسیاری زیادی از این واحدها با رعایت استانداردهای لازم جهت مقاومت در برابر زلزله بنا نمی‌شوند و بیشتر خانه‌های مناطق روستایی با خشت و گل ساخته شده‌اند  . از سویی دیگر علی رحیمی زاده ، مدیرکل بنیاد مسکن انقلاب اسلامی استان البرز به خبرگزاری مهر گفته است 22 هزار و 129 واحد مسکونی در روستاهای استان البرز فاقد استحکام در برابر زلزله هستند  .  وی از اجرای طرح ویژه‌ای برای مقابله با تهدید سوانح طبیعی ، عملیات پیشگیری از وقوع سانحه ، بهسازی و نوسازی سکونتگاه‌های آسیب‌پذیر روستایی خبر داده است  . آقای رحیمی زاده گفته است « تعداد کل روستاهای استان البرز 378 روستا است ، اضافه کرد : تعداد روستاهای دارای سکنه 287 روستا ، تعداد واحد‌های مسکونی روستایی67 هزار و 58 واحد و حداقل تعداد واحدهای مسکونی فاقد استحکام در برابر زلزله 22 هزار و 129 واحد است » . این در حالی است که مجید جودی ، مدیرکل بازسازی بنیاد مسکن انقلاب اسلامی اخیرا گفته است به دلیل عملیات بهسازی و مقاوم‌سازی واحدهای روستایی ، 50 درصد واحدهای مسکونی روستایی کشور در برابر زلزله مقاوم هستند  .  وی گفته است از سال 1384 تاکنون 1 میلیون و 600 هزار واحد مسکونی روستایی مقاوم سازی‌شده‌و 300 هزار واحد دیگر در دست احداث است  . مروری بر سرنوشت مردم مناطق زلزله زده مناطق روستایی آذربایجان ، خراسان و بم نشان می‌دهد که خانه‌های روستایی ساخته‌شده‌از گل و چوب ، فرسودگی ساختمان‌ها ، عدم رعایت استانداردها و نکات ایمنی به هنگام ساخت سبب آسیب‌پذیری شدید این خانه‌ها در برابر زلزله بوده است  . کارشناسان آگاه به مسائل مربوط به مقاوم‌سازی خانه‌ها در برابر زلزله پیشنهاد می‌کنند که برای پیشگیری از چنین آسیب‌های مخربی باید سازه‌های محکمی برای ساخت خانه‌ها استفاده شود ، ساختمان‌های فرسوده بازسازی شوند و همه این عوامل به آشنایی مقامات دست اندرکار ساخت و ساز با شیوه‌های جدید ساختمان‌سازی و اختصاص بودجه کافی به این امر بستگی دارند  . مناطق روستایی گیلان و قرار گرفتن این استان روی چندین گسل کوچک و بزرگ نیز از جمله مسائلی بوده که کارشناسان و رسانه‌های منطقه در مورد آسیب‌پذیر بودن خانه‌های مناطق روستایی آن هشدار داده‌اند  .  رسانه‌های استان سیستان و بلوچستان نیز نسبت به آسیب‌پذیر بودن خانه‌های مناطق روستایی و ساختارهای زیربنایی ، بیمارستان‌ها و اداره‌های دولتی آن در برابر زلزله ابراز نگرانی شدید کرده‌اند  . بافت فرسوده مناطق روستایی ، بهره‌گیری از شیوه‌های سنتی ساخت و ساز خانه‌ها ، کم بودن ضخامت دیوارها و عدم اختصاص بودجه به بازسازی و بهسازی این مناطق سبب‌شده‌است که شهرها و روستاهای حومه استان‌های بزرگ و زلزله خیز کشور در صورت وقوع سوانح طبیعی در معرض آسیب‌های جدی قرار داشته باشند  .