اعتراض هنرمندان به استفاده غیرمجاز سیمای جمهوری اسلامی از آثارشان
محسن شریفیان نوشت: حالا باز آقای ضرغامی بدون این‌که ذکر کند چگونه این آواها ضبط شده به گونه‌ای عمل می‌کنند که گویی این اثر زاییده‌ی ذهن و تلاش دست‌اندرکاران صدا و سیما بوده است
محسن شریفیان ( گردآوردنده آلبوم اهل ماتم ) با نگارش نامه‌ای خطاب به سید عزت الله ضرغامی از پخش گفت‌وگو با همسر رئیس علی دلواری بدون ذکر نام از کارگردان در تلویزیون و نسبت به عدم درج نامش در تیتراژ سریال مختار نامه اعتراض کرد  . این نامه اعتراضی انگیزه‌ای‌شده‌تا دیگر موارد نقض مکرر حقوق مالکیت معنوی پدیدآورندگان آثار از سوی صداوسیمای جمهوری اسلامی برای چندمین بار تذکر داده شود ؛ هرچند به گفته محسن شریفیان گوش شنوایی برای این تذکرات وجود ندارد  . اعتراضات حقوقی پیرامون رعایت حقوق آثار معنوی از سوی هنرمندان ، نویسندگان ، و پژوهشگران ایرانی به صداوسیمای جمهوری اسلامی رو به گسترش است  .  سالها پیش برای نخستین بار محمدرضا شجریان طی نامه‌ای رسما خواهان آن شد آثار او بجز « ربنا » از صداوسیما پخش نشود  .  نامه اعتراضی شجریان باعث شد نقض حقوق مالکیت معنوی افراد از سوی صداوسیما مورد توجه قرارگیرد هرچند اقدام سازنده‌ای در این باره صورت نگرفت و هنوز هم نگرفته است  .  بسیاری از پژوهشگران ایرانی در زمینه‌های مردم‌شناسی نسبت به برداشت بی‌نام و نشان صداوسیما از کارهایشان اعتراضات پیاپی‌ای داشته‌اند  . یکی از وکیلان آفرینندگان آثار معنوی می‌گوید سال هاست که وزارت ارشاد کتابهای غیرقابل چاپ ، آلبوم‌های موسیقی و فیملنامه‌های غیرقابل تولید را به صداوسیما تحویل می‌دهد تا آنان با تغییرات مورد نظر خود بدون ذکر نام مولف یا آفریننده اصلی این آثار را به نام عوامل و افراد مورد اعتماد خود در دستگاه تولید و پخش کنند  .  نمونه روشن اخیر آن سریال « حضرت یوسف » است که شهاب الدین طاهری نویسنده کتاب و فیلمنامه دوجلدی یوسف صدیق شکایتی را علیه فرج الله سلحشور ( نویسنده و کارگردان مجموعه تلویزیونی یوسف پیامبر و از عناصر مورد وثوق ضرغامی و جناح تندرو حاکمیت ) تقدیم دادگاه کرد که باوجود محکوم شدن سلحشور و صداوسیما از سوی دادگاه ، این حکم بدون اجرا به فراموشی سپرده شد  . شماری از هنرمندان و پژوهشگران به دلیل وضعیت حاکم بر سیستم قضایی ترجیح داده‌اند از هرگونه شکایت نسبت به استفاده غیرمجاز از آثارشان توسط صداوسیمای ضرغامی خودداری کنند ؛ زیرا کسانی همچون عبدالوهاب شهیدی که اعتراض کوچکی نسبت به اجرای آثار خود توسط عناصر دیگری کرده‌بود تهدید به بازداشت به دلیل مصرف موادمخدر شده‌بود  .  گروهی نیز که در خارج کشور بسر می‌برند که اصولا از دیدگاه صداوسیما از لیست شهروندان کشور خارج‌شده‌و حق ابراز وجود ندارند  . بدنام کردن هنرمندان و پژوهشگران شیوه شناخته‌شده‌صداوسیما نیز هست  .  برای نمونه پخش برنامه‌هایی مثل « هویت » .  استفاده اجباری از پژوهشگران و نویسندگان بازداشت‌شده‌از جمله پخش « گفتگوها » و « اعترافات » سعیدی سیرجانی و پخش سخنان دستگیرشدگان در جریان اعتراضات علیه نتیجه انتخابات از موارد غیرقانونی ، ضدحقوق بشری و دزدی آشکار از مالکیت معنوی افراد بشمار می‌آید  . مدیران صداوسیما از جمله سیدعزت الله ضرغامی اگر پیش از منصوب شدن ، اطلاعی از « مالکیت معنوی » افراد بر آثارشان نداشتند ؛ اما در جریان کار با این حقوق آشنا‌شده‌و بخوبی می‌دانند حتا مصاحبه با یک نویسنده ؛ استفاده از آگاهی و تجربه اش نیز نیازمند پرداخت حقوق و کسب رضایت اوست ؛ حتا اگر کسی مثل سعیدی سیرجانی بازداشت‌شده‌تحت فشار روحی و جسمی وادار به ارائه نظریاتی شود که خلاف آیین و باورش بوده است  . با این همه اما سیدعزت الله ضرغامی ، رئیس صداوسیما و یارانش بی‌توجه به این همه شکایت و پشتگرم به عدم پیگیری شکایات نقض حقوق معنوی از سوی قوه قضاییه ، همچنان به برداشت بدون مجوز از آثار هنرمندان ادامه می‌دهد  .  عملی که از سوی آفرینندگان و هنرمندان « دزدی آشکار زحمات هنرمندان » نامیده‌شده‌و قانون نیز به آن عدم رعایت « حفظ حقوق مالکیت آثار معنوی » یا کپی رایت می‌گوید  . در حالی که ماده 3 قانون قانون ترجمه و تکثیر کتاب‌ها و نشریات و آثار صوتی مصوب ششم دی ماه 1352 ، که از نظر قوانین حقوقی همچنان معتبر و جاری‌ست ، به صراحت اعلام می‌دارد که « حکم مذکور در این ماده شامل برنامه‌های رادیو و تلویزیون و هرگونه پخش دیگر خواهد‌بود  . » این روزها بی‌مهری‌های زیادی نسبت به هنرمندان و اهل پژوهش روا داشته می‌شود ، به ویژه هنرمندانی که در حوزه‌ی موسیقی فعالیت دارند  .  این را گفتم تا شاید با نوشتن گوشه‌ای از آن حداقل خودم را کمی آرام کنم  . چندی پیش در مصاحبه با کارگردان سریال مانای « دلیران تنگستان » استاد همایون شهنواز که در کتابی با عنوان « دلیران خاموش » منتشر شد ، متوجه شدم که احتمال تولید فیلمی از گفت‌وگو با « خیری » همسر « رئیس‌علی دلواری » که پیش از انقلاب صورت گرفته‌بود ، وجود دارد  .  به‌اتفاق استاد شهنواز نامه‌ای نوشتیم و من پیگیری این موضوع را به مدیر صدا و سیمای مرکز بوشهر پیشنهاد دادم  .  خوشبختانه این گفت‌وگو بعدها در آرشیو تهران پیدا شد اما شوربختانه با یک مونتاژ ضعیف ، این کار از شبکه یک سیما بدون نام کارگردان و عوامل این یافته‌ی ارزشمند پخش شد  . با چنین اقدامی این سوال مطرح‌بود که آیا مهندس ضرغامی که مانور تبلیغاتی زیادی بر روی این گفت‌وگو داشت ، از خود نپرسید که این فیلم پس از چهل سال چگونه و توسط چه کسانی در آن منطقه دورافتاده ضبط شده‌بود  ؟!  چه کسی کارگردان‌بود  ؟  چه کسی گزارش گرفت  ؟ پس از این اتفاق ، شهنواز همیشه از من گلایه می‌کند که تو باعث شدی فیلمی که من برای دل خودم گرفتم لو برود  .  او شکوه‌ها می‌کند که « عمری سریال دلیران تنگستان را بدون نام کارگردان پخش کردند و حالا هم این گفت‌وگو  ... » و اما حالا پس از گذشت چند ماه ، این اتفاق تلخ به نوعی دیگر در مورد موسیقی و آواز لالایی در سریال « مختارنامه » تکرار‌شده‌است ؛ سریالی که این روزها حواشی زیادی دارد  . در تیتراژ این سریال مجددا شاهد جفای دیگری هستیم  .  منبع اصلی لالایی تیتراژ سریال و همین‌طور تیتراژ شروع از سی‌دی و کتاب « اهل ماتم » ( کار پژوهشی نگارنده در حوزه‌ی موسیقی آیینی بوشهر ) است البته کارگردان محترم نام مآخذی که از این کتاب استفاده کرده است را در تیتراژ ذکر کرده ، آن‌هم در اقدامی ناپسند و بدون نام گردآورنده آن مجموعه یعنی آقای " جهانگیر نصری‌اشرفی " و بدون نام خواننده یعنی خانم صدیقه بهرانی و یا نام و نشانی گردآورنده و پژوهشگر موسیقی بوشهر و یا حتی نام موسیقی بوشهر  !  از کارگردان نامی این مجموعه که خود اهل قلم و صاحب تالیف است ، بعید به نظر می‌رسد فقط به نام ناشر بسنده کند  !  آنهم در مورد موسیقی‌ای که به کرات از آن در تیتراژ شروع و پایانی و البته در موسیقی متن نیز استفاده‌شده‌است  . تصور کنید شخصی از سریال مختار نامه استفاده فراوانی بکند اما در پایان ننویسد که کارگردان و عوامل چه کسانی‌بودند و تنها برای رفع مسئولیت بنویسد که با تشکر از تهیه‌کننده  !!! اما باز هم در مورد همین موضوع ؛ سال 1380 برای انتشار یکی از پژوهش‌هایم تصمیم به ضبط بخشی از موسیقی مذهبی بوشهر گرفتم  .  برای ضبط موسیقی امکاناتی نداشتم  .  از این رو ، به ناچار ، با صدا و سیمای مرکز بوشهر صحبت کردم  .  گفتند ما فقط استودیو را در اختیارت قرار می‌دهیم  .  در نتیجه تمام هزینه‌های این کار از پذیرایی تا ایاب و ذهاب بعضی از هنرمندان که آن‌ها را باید از روستاها می‌آوردم ، و راضی کردن عوامل ضبط همه و همه به عهده‌ی خود شما خواهد‌بود  ! خیلی‌ها نمی‌دانستند و نمی‌دانند که من برای ثبت و ضبط این ملودی‌ها چه کشیدم  .  بعدها هم حاصل زحمتم ، یعنی ساعت‌ها پژوهش و گردآوری آواهای ناب مذهبی را صدا و سیمای مرکز بوشهر به کام خود ثبت کرد ؛ آن هم بدون پرداخت حقوق مادی و معنوی من و همکارانم  . اکنون هم این‌گونه مورد تقدیر قرار می‌گیرم که آقای ضرغامی بدون اینکه از پژوهشگر و گردآورنده‌ی آن ذکری شود ، از خانم خواننده‌ی لالایی به نفع خود و همکارانش تقدیر می‌کند  !  چه می‌شود کرد  ؟  این روزگار تلخ پژوهشگران موسیقی در ایران است  ... رادیو و تلویزیون همواره بی‌اذن و اجازه از مطالب پژوهشی و یافته‌های صوتی ما استفاده کرده و می‌کند  .  اما حالا باز آقای ضرغامی بدون این‌که ذکر کند چگونه این آواها ضبط‌شده‌با وجود همه‌ی تنگناها و مشکلات از جمله ممنوعیت ضبط صدای زن - به گونه‌ای عمل می‌کنند که گویی این اثر زاییده‌ی ذهن و تلاش دست‌اندرکاران صدا و سیما بوده است  !  این را گفتم چون هم دفتر ایشان و هم امور استان‌های سازمان و هم مرکز بوشهر همگی در جریان اصل ماجرا بوده و جالب اینکه در این خصوص با نگارنده در تماس‌بودند اما  ... در ایران کسی نگران حقوق معنوی پژوهشگران نیست  !  حکایتی که حالا حالاها به قوّت خودش باقی است  !