دیدگاه: جنایات ظالمانه داعش تا چه حد توانسته جامعه اسلامی را دگرگون کند؟
چرا هیچ یک از رهبران ارشد دینی علیه جنایات داعش فتوا نداده و کشتن غیرمسلمانان و یا مسلمانانی را که در خط داعش نیستند "مخالف شرع" اعلام نکرده اند؟
مسلمانان بسیاری در خاورمیانه و دیگر کشورهای اسلامی ، بی‌تردید جنایاتی را که به نام اسلام توسط گروه‌های تندرو و به ویژه داعش رخ می‌دهد نکوهش می‌کنند  . سران بسیاری از کشورهای اسلامی نیز بارها گفته و می‌گویند که داعش و گروه‌های دیگر مانند آن ، هویت واقعی اسلام را که دین رستگاری و همزیستی است مخدوش می‌کند و باید نکوهش شوند  . ولی دو پرسش اساسی همچنان مطرح است : نخست آن که چرا هیچ یک از رهبران ارشد دینی علیه جنایات داعش فتوا نداده و کشتن غیرمسلمانان و یا مسلمانانی را که در خط داعش نیستند " مخالف شرع " اعلام نکرده‌اند  ؟ البته از فردی مانند شیخ یوسف القرضاوی که پیروان بسیار در میان مسلمانان اهل تسنن دارد ( و از قطر خواسته‌شده‌او را اخراج کند )، نمی‌توان انتظار صدور چنین فتوایی را داشت زیرا القرضاوی خود خشونت اسلامی را تبلیغ می‌کند و حتی کشتن شیعیان را مباح دانسته و هنوز از واژه‌هایی مانند «‌دار الحرب و دارالسلام » سخن می‌گوید  . ولی آیا از رهبران روحانی مصری در دانشگاه الازهر که مرجع تقلید بسیاری از مسلمانان جهان محسوب می‌شوند نمی‌توان انتظار صدور چنین فتوایی را داشت  ؟ این انتظار هنگامی افزایش می‌یابد که در نظر بگیریم عبدالفتاح السیسی رئیس جمهوری مصر مبارزه بی‌امانی را علیه گروه اخوان المسلمین در پیش گرفته و حتی حماس را شاخه‌ای از آن می‌داند  . صدور چنین فتواهایی می‌تواند بسیار کارساز باشد  .  زیرا شمار زیادی از جوانانی که از کشورهای خاورمیانه و جهان اسلام ( و حتی از اروپا ) به داعش می‌پیوندند و در اجرای جنایات آن سهیم می‌شوند ، خود دارای گرایش‌های دینی عمیق هستند و به آموزش‌های دینی رهبران بزرگ اسلام اقتدا می‌کنند  . این گمان وجود دارد که بسیاری از علمای اسلامی ، که خود رفتارهای داعش را قاطعانه ضد اسلامی می‌دانند ، از بیم جان خویش مهر سکوت بر لب زده‌اند زیرا تاریخ خاورمیانه عربی ، از این‌گونه قتل‌های دینی ویا سیاسی را تجربه کرده است  . انتظار دیگر آن است که رسانه‌های همگانی و شبکه‌های اجتماعی در کشورهای عرب و دیگر ممالک مسلمان در مقاله‌های اساسی و گزارش‌های تحلیلی خود قاطعانه این رفتارها را محکوم بدانند و به مردم هشدار دهند که فریب داعش را نخورند و از پیوستن به جنایات آن دوری جویند  . این خواسته نیز دور از انتظار نیست که مراکز آموزشی دینی موسوم به « مدرسه » تعطیل شود  .  این مدارس که بیش‌ترین آن‌ها در عربستان سعودی و پاکستان فعالیت می‌کنند ، تفکرات « جهادی » و « شهادت طلبانه » را در ذهن و اندیشه کودکان دانش آموز بارور می‌سازند و عملا آن‌ها را برای پیوستن به گروه‌های ترور تربیت می‌کنند  . بررسی آنچه که در رسانه‌های همگانی و شبکه‌های اجتماعی عرب زبان انتشار می‌یابد ، می‌تواند موضوعی برای یک تحقیق عمقی و مشروح برای جامعه‌شناسان و دانشمندان علوم انسانی باشد  . ولی در یک بررسی اجمالی ، می‌توان مشاهده کرد که برخی شخصیت‌ها و رسانه‌ها این شهامت را دارند که زبان به انتقاد بگشایند ، گرچه در همان حال ، تندروهای اسلامی نیز همچنان به تبلیغات خشونت بار خود ادامه می‌دهند  . به عنوان نمونه ، شیخی به نام « محمد الهامی » مقیم مصر ، در تلویزیون « مکان الدین » متعلق به اخوان المسلمین که از ترکیه پخش می‌شود ، ولی طرف خطاب آن مردم مصر است ، فتوحات اسلام را مورد تجلیل قرار داده و آرزو می‌کند که روزی بیاید که اسلام دوباره بتواند به تصرف سرزمین‌ها و کشورها بپردازد  . " محمد الهامی " در این برنامه تلویزیونی گفت : « به درگاه پروردگار استغاثه می‌کنم که عظمت اسلام را بازگرداند و فتوحات آن از سرگرفته شود » الهامی در این برنامه ، از فتح آذربایجان و ارمنستان به دست " جنود اسلام " در یک هزار و چند صد سال پیش سخن می‌گفت  . در مقابل ، یک شخصیت عراقی به نام « ایاد جمال الدین » که در گذشته عضو پارلمان عراق بوده ، در یک مصاحبه تلویزیونی می‌گوید : « حضرت مسیح گفته‌بود که در برابر دشمنان خود نرمش و مهربانی نشان دهید ولی مسیحیان‌بودند که جنگ‌های صلیبی را علیه مسلمانان به راه انداختند » . این شخصیت سیاسی ، در ادامه سخنان خود گفت : « حضرت محمد از رافت و مهربانی سخن گفت ، ولی تازه مسلمانان به حمله به سرزمین‌های دیگر پرداختند و ممالک را فتح کردند و جنایاتی مرتکب شدند که موجب شرم است » شاید بیان چنین موضعی از جانب یک عرب در یک تلویزیون عربی شگفت‌انگیز باشد ولی نباید فراموش کنیم که « جمال الدین » این سخنان را در تلویزیون " الحیات " که متعلق به مسیحیان است بیان داشت  . جمال الدین در این مصاحبه دو بخشی ، به کشورهای عرب توصیه می‌کند که رفتار خود را نسبت به ادیان و اقوام دیگر بکلی دگرگون سازند و « دین رسمی » را از قانون اساسی خود حذف کنند و در مدارس خویش از افراط‌گرایی دوری جویند " . این شخصیت عراقی افزوده می‌گوید : « تا هنگامی که چنین نشود ، حتی پس از سرکوب داعش ، هزاران گروه مشابه در کشورهای عرب و اسلامی سر بلند خواهند کرد  . » این‌ها تنها چند نمونه از مباحثه و مناظره‌ای است که در این روزها در رسانه‌های عربی بازتاب می‌یابد و نشان برخی دگرگونی‌های فکری است ، که گرچه می‌تواند امیدوار‌کننده باشد ، ولی مسلما کافی نیست  .  در این باره ، باز هم سخن خواهم گفت  .