آیا ایران می‌تواند شکاف با رقبای منطقه‌ای را پر کند؟
اسلامگرایان افراطی داعش در عراق دشمن مشترک کشورهای منطقه خلیج فارس هستند. اما ایران باید بی اعتمادی عمیق و دیرین با کشورهای همسایه را از میان بردارد.
حسن روحانی رئیس جمهوری ایران برای رسیدن به توافق هسته‌ای باید اطمینان قدرت‌های جهانی را جلب کند ؛ اما در این دوران پر از تنش‌های فرقه‌ای در منطقه ، ایران و همسایگانش در خلیج‌فارس برای رسیدن به ثبات درازمدت باید بر سوئ ظن‌ها و رقابت‌های عمیق و ریشه‌دار خود غلبه کنند  . روزنامه کریستین ساینس مانیتور در می‌نویسد روز 27 تیرماه ، ایران و گروه 1 + 5 بر سر تمدید چهارماهه مهلت گفتگوها و رسیدن به توافق جامع هسته‌ای به منظور جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای در برابر کاهش یا حذف تحریم‌های بین‌المللی موافقت کردند  . طرفین مذاکره از حالا تا آذر ماه فرصت دارند تا به توافق دست یابند  .  اما 30 سال بی‌اعتمادی متقابل ، مانعی پیش روی آقای روحانی است  . در سال 1366 ، گروهی از انقلابیون ایرانی که پوسترهای آیت‌الله خمینی را در دست داشتند ، در جریان مراسم حج تظاهراتی به راه انداختند که منجر به کشته شدن بیش از 400 نفر شد  .  عربستان سعودی و کشورهای کوچکتر حاشیه خلیج‌فارس سال‌هاست ایران را متهم می‌کنند که شیعیان در آن کشورها را به نافرمانی از دولت مرکزی تحریک می‌کند  . افشاگری‌های ویکیلیکس در سال 1389 نشان داد که ملک عبدالله پادشاه سعودی بارها به‌طور مخفیانه به واشنگتن فشار آورده تا با حمله نظامی به ایران ، به گفته او « سر مار را قطع کند  . » به گزارش کریستین ساینس مانیتور رقابت میان سنگین‌وزن‌های منطقه‌ای چند دهه است که معادلات قدرت در خلیج‌فارس را شکل داده است  .  اما امروز ، آقای روحانی عربستان سعودی را کشور « دوست و برادر » خواند  .  وی در اسفند ماه سال گذشته به عمان سفر کرد و در نیمه ماه خرداد ماه نیز میزبان امیر کویت‌بود  .  رئیس جمهوری ایران با دراز کردن دست دوستی به سوی کشورهای همسایه ، توانسته است سنی‌های تندرو را غافلگیر کند و تا حدودی آن‌ها را سر جای خود بنشاند  . کیهان برزگر ، رئیس موسسه مطالعات خاورمیانه در تهران می‌گوید « گفتمان معتدل آقای روحانی صداهای افراطگرایانه را در کشورهای حاشیه خلیج‌فارس به انزوا کشانده است  .  عربستان سعودی که برای پذیرش واقعیت جدید ایران تحت فشار است ، تلاش می‌کند تا به روابط خود با تهران سروسامان بدهد دولت ریاض نمی‌تواند چشم به روی این واقعیت ببندد که در داخل ایران اتفاق جدیدی افتاده و یک دولت میانه‌رو روی کار آمده است  . » به باور نویسنده مقاله کریستین ساینس مانیتور ، دشمنی میان ایران و همسایگانش دوسره‌ست  .  هرچند ایران همواره انقلاب سال 1357 را « پان اسلامیست » خوانده ، و خواستار پیروی هم شیعیان و هم سنی‌ها از رهبری دینی ایران‌شده‌اکثریت ایرانی‌ها در طول تاریخ به همسایگان عرب خود به دیده تحقیر می‌نگرند  .  در سال‌های جنگ ویرانگر عراق با ایران ( 59 تا 67 ) همه کشورهای عرب به غیر از سوریه از صدام حسین حمایت کردند  . دکتر داوود هرمیداس باوند استاد و تحلیلگر سیاسی در تهران می‌گوید « تاریخ نشان داده که اگر ایران کشوری قدرتمند باشد ، کشورهای عرب سعی می‌کنند به ما نزدیکتر شوند  .  وقتی ایران در موضع ضعف قرار دارد ، حس خصومت در آن‌ها تقویت می‌شود  .  این یک واقعیت است  . » به نوشته کریستین ساینس مانیتور جنگ داخلی در سوریه ، شکاف بین ایران و کشورهای حاشیه خلیج‌فارس را عمیق‌تر کرده است  .  ایران از بشار اسد رئیس جمهوری سوریه حمایت کرده ، ولی شورشیان و جهادی‌هایی که از خارج به آن کشور رفته‌اند ، از حمایت عربستان سعودی ، قطر و کویت برخوردارند  . خطر مشترک حمایت کشورهای حاشیه خلیج‌فارس که با فتوای روحانیون افراطی سنی به جنگ علیه شیعیان سوریه را هم شامل می‌شود پیکارجویان گروه موسوم به « دولت اسلامی » یا داعش را ، که افراطی‌ترین و مجهزترین گروه شورشی در آن کشور است ، چنان تقویت کرد که در خرداد ماه از شمال و شرق سوریه به مناطق شمالی و مرکزی عراق لشگرکشی کردند ، و از چندی پیش زیارتگاه‌های شیعیان را تهدید کرده‌اند  . اما تهدید داعش در عین حال دولت‌های سنی متحد غرب را هم دربرمی‌گیرد  .  نقشه سرزمین‌هایی که داعش قصد دارد تصرف کند و به بخش‌های تحت سیطره « دولت اسلامی » اضافه کند ، از الجزایر تا افغانستان و البته تمام کشورهای حاشیه خلیج‌فارس را دربرمی‌گیرد  . به باور نویسنده مقاله کریستین ساینس مانیتور ، احساس خطر مشترک می‌تواند به ترمیم روابط میان ایران با کشورهای حاشیه خلیج‌فارس کمک کند  .  حال که داعش روی بخش‌هایی از دو کشور عراق و سوریه چنگ انداخته ، و ضمن تصرف تجهیزات جنگی ، با اعلام نخستین خلافت اسلامی در 90 سال اخیر ، از میان جوانان سربازگیری می‌کند ، ایران و همسایگانش به جز اختلافات موجود ، موضوعات بسیار بیشتری برای بحث دارند  . تهدید دولت اسلامی حتی میان ایران با بزرگترین دشمنش ، یعنی آمریکا ، هم زمینه مشترکی ایجاد کرده است  .  در اواخر خرداد ماه ، حسن روحانی اعلام کرد که ممکن است در عراق با آمریکا همکاری کند البته دیگر مقامات ایران چنین احتمالی را رد کرده‌اند  . هرچند آقای روحانی قول داده که پیام « میانه روی » و « خردورزی » را به روابط با کشورهای همسایه گسترش دهد ، کشورهای حاشیه خلیج‌فارس با ظن و بدبینی با وی روبرو شده‌اند  . عبدالخالق عبدالله ، استاد علوم سیاسی در امارات عربی متحده می‌گوید : « ایران همیشه همسایه پردردسری بوده ، چه به عنوان یک جامعه ، یک نظام سیاسی ، یا مذاکره‌کننده ، دشوار بوده  .  گاهی بیشتر و گاهی کمتر مشکل‌ساز است ، ولی به هر حال ، همیشه مشکل آفرین است  . » ایران مدت‌هاست که به مداخله در امور داخلی عراق متهم‌شده‌است  .  همکاری دولت تهران با نوری المالکی ، نخست‌وزیر شیعه عراق و حمایت از شورشیان شیعه در آن کشور اقلیت سنی را از دولت بغداد به حاشیه راند ، ولی در نهایت به ظهور شورشیان سنی افراطی داعش ختم شد  .  ایران همچنین متهم‌شده‌که از شورشیان شیعه حوثی در مرز یمن با عربستان سعودی حمایت می‌کند ، و به ناآرامی‌های شیعیان در بحرین هم دامن می‌زند هرچند تهان همه این اتهامات را رد می‌کند  . اما چشم انداز بمب اتمی ایران ، بهانه‌ای به دست به کشورهای عرب حاشیه خلیج‌فارس داده تا میلیاردها دلار تسلیحات جنگی از آمریکا و اروپا بخواهند  .  به گفته دکتر هرمیداس باوند « تکنولوژی هسته‌ای بهانه‌ای شد برای دنیای عرب ، برای این که عربستان سعودی بسیار مایل‌بود آمریکا را به مداخله در منطقه و استراتژی سخت افزاری در برابر ایران بکشاند  . » اما در داخل ایران هم خیلی‌ها از راه حلی برای مشکل روابط ایران با همسایگانش حمایت می‌کنند  .  به گفته سیدرضا برقعی که در دهه شصت نماینده آیت‌الله خمینی در کشورهای حاشیه خلیج‌فارس‌بود ، « امروز ایران باید به فکر آینده و منافع اسلام باشد  .  ما باید بر اعتقادات مشترکمان تاکید کنیم و تمرکز کارمان را روی این نقطه بگذاریم ، و به وجوه اختلاف با یکدیگر احترام بگذاریم  . »