مذاکرات بغداد: چه می دانند و چه می خواهند؟
مشکل اصلی غربی ها نه غنی سازی بلکه رفتارهای پیش بینی ناپذیر جمهوری اسلامی و مشکل تهران نه تحریم‌ها و تهدیدها بلکه ترس از براندازی است
مذاکرات جمهوری اسلامی ایران و گروه 1 + 5 در 23 مه 2012 در بغداد هم امیدهایی را برای حل دیپلماتیک مناقشه بر سر جاه طلبی‌های هسته‌ای جمهوری اسلامی و هم نگرانی‌هایی را برای عدم موفقیت آن مثل دفعات گذشته بر انگیخته است  .  دولت‌های غربی در پی آنند که با پیش‌برد مذاکرات از رویارویی نظامی پرهیز شود و مقامات جمهوری اسلامی نیز با ارسال سیگنال‌های دوگانه ( اعلام موفقیت مذاکرات استانبول 2 و شکایت از تلاش صهیونیست‌ها برای تخریب مذاکرات ) طرف مقابل را هم امیدوار و هم مایوس می‌سازد  .  مفروضات این مذاکرات برای دو طرف کدامند و هر طرف چه انتظاراتی می‌تواند از این مذاکرات داشته باشد  ؟ 1  .  طرف ایرانی غنی‌سازی در داخل کشور و در اختیار گرفتن اورانیم غنی‌شده‌را پایان نخواهد داد  .  این نکته توسط همه مقامات کشور اعلام‌شده‌است  .  این موضوع برگ برنده‌ی جمهوری اسلامی در مذاکرات و وسیله مانور دادن در حوزه سیاست داخلی و خارجی است و آن را وانمی گذارد  . 2  .  مدل مذاکره و قطع مذاکره برای همیشه ( مثلا در مناقشه اتمی کره شمالی ) با جمهوری اسلامی نیز امکان تکرار دارد  .  اما آگاهی بدان می‌تواند موجب اجتناب از آن شود  .  تاکتیک طرف ایرانی تداوم مذاکره و توقف مذاکره و فاصله انداختن میان آن‌ها برای به تعویق انداختن فشار تحریم‌ها و کاهش تهدیدهای نظامی است  . 3  .  اختلاف اندازی میان 5 + 1 راهبرد اصلی مذاکره‌کنندگان ایرانی است  .  اولاند به سرسختی سارکوزی نیست و چینی‌ها نقش سازنده‌ای ندارند اما روس‌ها در عدم تمایل به دسترسی جمهوری اسلامی به سلاح اتمی جدی هستند  .  بنابراین همکاری غربی‌ها با روس‌ها در این زمینه جدیت بیشتری دارد  . 4  .  در عین باز نگذاشتن زمان مذاکرات ، باید به مذاکرات آن قدر فرصت داد که افکار عمومی در جوامع دمکراتیک بدین نتیجه برسد که به دیپلماسی فرصت کافی داده‌شده‌است  .  این امر اقدامات بعدی را تسهیل می‌کند  . 1  .  دیپلماسی فعال و مستمر ( باز کردن آغوش ، مذاکره از موضع قوت ، تعیین زمان پایانی برای مذاکرات ، و پی‌گیری قطعنامه‌های شوای امنیت )، تحریم‌های سخت تر ( عدم بیمه نفتکش‌ها ، تحریم بانک مرکزی ، عدم امکان استفاده بانک‌های ایرانی از سوئیفت ، و کاهش فروش نفت ایران )، و تهدید نظامی آشکار و قابل لمس ( استقرار اف22‌ها در کشورهای حاشیه خلیج‌فارس ، حضور ناوهای هواپیمابر در منطقه‌ی خلیج‌فارس در کنار پی‌گیری فروش هواپیماهای حامل بمب‌های نفوذ‌کننده به تاسیسات زیر زمینی و سوخت رسان به اسرائیل در کنگره از سوی برخی گروه‌ها ) سه محور سیاست ایالات متحده بوده است  .  بنابر این طرف ایرانی نمی‌تواند انتظار کاهش یا توقف تحریم‌ها یا تهدید‌ها را در زمان جریان یافتن دیپلماسی و مذاکرات داشته باشد  . 2  .  سیاست ایالات متحده که در سخنرانی اوباما در گردهمایی ایپک ( مارس 2012 ) و مصاحبه با جفری گلدبرگ و یکی از مصاحبه‌های جوزف بایدن ( 6 مه 2012 ) اعلام‌شده‌« مهار » برنامه‌ی اتمی ایران نیست ( زندگی با آن و کنترل آن ) بلکه توقف آن در گذر به نظامی شدن است  .  طرف ایرانی نباید تصور کند که همان‌طور که دولت بوش پس از ده سال از نفی هرگونه استفاده از اورانیم غنی‌شده‌حتی در نیروگاه بوشهر به پذیرش این نیروگاه رسید دولت اوباما پس از چند سال غنی‌سازی 20 درصدی را خواهد پذیرفت  .  پیشگیری از دست‌یابی جمهوری اسلامی به سلاح اتمی به بخشی از سیاست خاورمیانه‌ای ایالات متحده تبدیل‌شده‌است  . 3  .  با توجه به سابقه عدم شفافیت حکومت ایران در مورد برنامه‌ی اتمی‌اش و در حوزه‌های دیگر ، غربی‌ها فریب فتوای آیت‌الله خامنه‌ای مبنی بر حرام بودن استفاده از سلاح اتمی را نخواهند خورد ، گرچه از آن به عنوان موضوعی برای وادار کردن مقامات ایرانی به شفافیت بیشتر استفاده کنند  .  دولتی در غرب و خاورمیانه نیست که نداند جمهوری اسلامی به دنبال کسب ظرفیت‌های ساخت سلاح هسته‌ای است ، حتی اگر در باب در جریان بودن ساخت آن تردید داشته باشد یا این موضوع را به صراحت اعلام نکند  . 4  .  زمان حرکت‌های تاکتیکی برای خریدن وقت مثل ورود به مذاکرات بدون چشم اندازی برای رسیدن به توافق و اصرار بر مواضع قبلی رو به پایان است  .  و 5  .  طرف ایرانی نمی‌تواند روی تغییر سیاست‌های ایالات متحده حتی در صورت انتخاب رامنی حساب باز کند  .  جمهوریخواهان مسیری غیر از این در برابرخود ندارند  . 1  .  غربی‌ها آن قدر خوش بین نیستند که تصور کنند در مذاکرات 23 مه به نتیجه دلخواه یعنی توقف غنی‌سازی و امکان تحقیق‌پذیری آن می‌رسند  .  اما آنچه آن‌ها در یک سری از مذاکرات می‌خواهند و بخشی از آن ممکن است تحقق یابد شفافیت بیشتر و باز گذاردن راه بازرسان برای بازرسی تهاجمی تر بالاخص از سایت پارچین ، ارسال اورانیم‌های غنی‌شده‌به خارج ( حداقل اورانیم غنی‌شده‌تا 20 درصد و در صورت افزایش فشارها بر ایران اورانیم غنی‌شده‌تا 5 / 3 درصد ) و بسته شدن تاسیسات فردو است  . 2  .  هماهنگی بیشتر دول غربی با روسیه و چین ، که در آینده برای ایجاد فشار بر جمهوری اسلامی بشدت مورد نیاز است  .  این هماهنگی در جریان مذاکرات تحقق می‌یابد ونه در خلا  . 3  .  دول غربی می‌توانند در مذاکرات از هر گونه طفره روی جمهوری اسلامی یا بازی‌های آن برای تقویت هماهنگی میان 5 + 1 استفاده کنند و برای توقف کلیت برنامه‌ی هسته‌ای جمهوری اسلامی خیز بردارند ( دیپلماتیک یا نظامی ) . 4  .  چگونگی ورود و خروج از مذاکرات می‌توان یک محصول فرعی نیز داشته باشد : اطمینان دادن عملی به همپیمانان ایالات متحده در خاورمیانه که این کشور در ممانعت از نظامی شدن برنامه اتمی ایران جدی است  . 1  .  تازمانی که مذاکرات به نتیجه‌ای مد نظر 5 + 1 برسد تحریم‌ها و تهدیدها ادامه خواهد داشت  .  بنابراین طرف ایرانی نباید انتظار داشته باشد که صرفا با آمدن مقامات ایرانی به میز مذاکرات ، بخشی از تحریم‌ها مثل تحریم بانک مرکزی متوقف شود  .  از این جهت عباراتی مثل این که « اولین قدم مثبت که گروه 1 + 5 می‌تواند در مذاکرات بغداد بردارد لغو تحریم‌هاست و آن وقت اگر این اتفاق افتاد می‌توان در مورد مذاکرات بعدی فکر کرد » ( محمد رضا باهنر ، خبرگزاری مهر ، 30 اردیبهشت 1391 ) خوش خیالانه است  .  اما مقامات ایرانی می‌توانند متوقع تاخیر برخی از وجوه آن شوند و این ممکن است تحقق پیدا کند  . 2  .  جمهوری اسلامی در پی آن است که با باز گذاشتن برخی بازرسی‌ها برخی پرونده‌ها مثل پرونده پارچین را ببندد  .  اما یک یا چند بار بازدید نمی‌تواند دست جمهوری اسلامی را برای پنهانکاری و تقلب‌های گذشته باز بگذارد  .  جمهوری اسلامی می‌تواند تقلب‌های کوچک تر خود را به ازای عقب‌نشینی در بازرسی تقلب‌های بزرگتر از دور خارج کند  . 3  .  مذاکره وقت بر است  .  بنابر این هر چند غربی‌ها بر روشن شدن برنامه زمانی و نقطه انتها تاکید داشته باشند جمهوری اسلامی از دیپلماسی ، بخش زمان خریدنش را بسیار دوست دارد و از آن بهره مند خواهد شد  .  بخش جالب این مذاکرات برای جمهوری اسلامی تداوم بازی موش و گربه است  . 4  .  روش جمهوری اسلامی به مرگ گرفتن برای رضایت به تب در برابر قدرتهای جهانی است ، و روش دول غربی مصالحه برای رسیدن به توافق  .  غنی‌سازی 20 درصدی برای آن‌بود که غنی‌سازی 5 / 3 درصدی به رسمیت شناخته شود  .  همچنین مقامات جمهوری اسلامی برای شوکه نشدن طرف‌های درگیر اقدامات خود را آهسته اما پیوسته به پیش می‌برد  .  جمهوری اسلامی می‌تواند بر اساس تاکتیک‌های فوق ، در این مذاکرات به رسمیت یافتن حداقل حدی از غنی‌سازی شفاف در داخل کشور دست یابد  . با توجه به اطلاعاتی که دو طرف از سیاست‌ها و خواسته‌های یکدیگر دارند و نیز وجود برخی خواسته‌های ابتدایی یعنی نیاز جمهوری اسلامی به تعویق یا رفع برخی تحریم‌ها و نیاز غربی‌ها به شفاف‌سازی ، مذاکرات بغداد می‌تواند در سطحی بسیار محدود موفقیت‌آمیز باشد  .  اما مشخص نیست که این موفقیت می‌تواند استمرار پیدا کند یا به موفقیت‌های بیشتر منجر شود  .  هیچ یک از طرفین در این مذاکرات حتی اگر نقطه پایانی بر آن متصور باشد به خواسته‌های اصلی خود نخواهند رسید ( توقف غنی‌سازی و انتقال کامل مواد غنی سازی‌شده‌به خارج برای غربی‌ها ، و به رسمیت شناخته شدن برنامه‌ی اتمی تا حد توانایی ساخت بمب و تضمینات امنیتی برای جمهوری اسلامی ) .  بنابراین امکان شکست و توقف مذاکرات در هر لحظه وجود دارد  . مشکل اصلی برنامه هسته‌ای برای غربی‌ها نه غنی‌سازی بلکه رفتارهای پیش‌بینی ناپذیر جمهوری اسلامی و مشکل جمهوری اسلامی نه تحریم‌ها و تهدیدها بلکه ترس از براندازی است  .  موضوعی که نتایج این مذاکرات را کاملا در محاق تردید قرار می‌دهد بازی با نتیجه صفر برای هر دو طرف است : هر گونه موفقیت برای یک طرف از دست دادنی است برای طرف دیگر  .  به دشواری می‌توان توافقی را تصور کرد که برای دو طرف با توجه به تصوری که از منافع خود دارند نتیجه مثبت در بر داشته باشد  .  جمهوری اسلامی کالای گران قیمت دشمنی با غرب را به این سادگی‌ها نخواهد فروخت  .