کشند سرخ نفس دریاچه ارومیه را گرفته است
مرگ دریاچه ارومیه فاجعه ای محیط زیستی است که زندگی میلیون ها نفر را به خطر می اندازد. سازمان ملل در گزارشی زنگ خطر را به صدا درآورده است.
دریاچه ارومیه امسال هم سرخ شد  .  این سومین تابستان است که دریاچه نیلگون ارومیه ، یا اورمیه ، سرخ رنگ می‌شود  .  اما اگر تا دوسال پیش بخش‌هایی از دریاچه رنگ شفق می‌یافت به گواهی شاهدان ، امسال ، با‌گذار از میان گذر دریاچه می‌توان دید که سراسر سطح دریاچه خون رنگ‌شده‌است  .  سرخ شدن رنگ این میراث تاریخی ملی و گنجینه طبیعی جهانی نشانه بحرانی شدن وضع دریاچه است که در دهه اخیر با مصائب بسیاری دست و پنجه نرم کرده است  . سرخ شدن آب دریاچه که در مورد دریاچه مهارلوی فارس نیز پیش آمده براثر فراوان شدن کشند سرخ یا نوعی جلبک ، بوجود می‌آید که به علت تغییر رنگ آب دریا به رنگ سرخ یا مایل به سرخ به آن کشند سرخ یا موج سرخ می‌گویند  .  پدیده‌ای خطرناک برای ماهیان و میگوها و دیگر زندگان درون آب دریاچه‌ها و دریاها که با گرفتن اکسیژن آب آن‌ها را به خفگی و مرگ می‌کشاند  . خلیج‌فارس و دریای خزر نیز ازاین پدیده در امان نمانده‌اند  .  بخشی از بروز این پدیده به دلیل ورود فاضل آب‌ها و مواد آلوده و میکربی و سمی به درون آب است و بخشی دیگر ، که درمورد دریاچه‌های بسته و اب شور مانند مهارلو و ارومیه صدق دارد ، به خاطر کم شدن میزان آب دریاچه و افزایش غلظت نمک است  . در این که چاره بیماری دریاچه ارومیه رساندن آب به آن است ، تردیدی نیست  .  آنچه مورد بحث است چگونگی رساندن آب به این دریاچه است  .  با این حال یک کارشناس علوم جغرافیایی می‌گوید حتی پیش از رساندن آب به دریاچه باید نمک موجود در آن را خارج کرد  .  به گفته سمیه محمدی ، بررسی‌هایی که برای استحصال نمک دریاچه ارومیه انجام‌شده‌نشان می‌دهد که مجموع ته نشست نمک جامد دریاچه به بیش از 5 میلیاردتن می‌رسد  .  که به گفته او « با خارج کردن آن طرح نجات دریاچه با سهولت بیشتری انجام می‌شود و حتی اگر در آینده آب کافی برای رساندن حجم آب دریاچه به وضعیت اولیه نبود شوری دریاچه بیش از این حد بالا نخواهد رفت و گونه‌های حیات آن تهدید نمی‌شود » . نابسامانی وضع دریاچه ارومیه که به سوی خشک شدن تدریجی پیش می‌رود ، به گفته کارشناسان محیط زیست موجب فاجعه‌ای زیست محیطی در منطقه خواهد‌بود و به آوارگی و مهاجرت حدود 13 میلیون ساکنان این منطقه خواهد انجامید  .  خطری که سبب‌شده‌است سرنوشت این دریاچه اکنون به دغدغه‌ای جهانی تبدیل شود و برنامه حمایت از محیط زیست سازمان ملل در این باره هشدار دهد و در جست و جوی راه حل برآید  . برنامه حمایت از محیط زیست سازمان ملل در گزارش مفصلی با عنوان « خشک شدن دریاچه اورمیه و عواقب آن » منتشر کرده است ، چنین می‌نویسد : دریاچه ارومیه یکی از دریاچه‌های پرنمک دائمی جهان و بزرگ ترین دریاچه در خاورمیانه است  .  این دریاچه به طول 140 کیلومتر از شمال به جنوب کشیده است و عرض آن از شرق به غرب حدود 85 کیلومتر است  .  در کنوانسیون رامسر در سال 1971 این دریاچه به عنوان « تالاب مهم بین‌المللی » اعلام شد و در سال 1976 به عنوان « ذخیره گاه زیست کره » به ثبت یونسکو در آمد  .  این دریاچه مسکن نوعی میگوی آب شور منحصر به فرد در جهان است که به نام این دریاچه آرتمیا اورمانیا نام گذاری‌شده‌است  .  در اطراف تالاب و زیستگاه‌های مرتفع این دریاچه انواع خزندگان ، دوزیستان ، و پستانداران زندگی می‌کنند  .  این دریاچه درعین حال زیست بوم موسمی گونه‌های مختلف و پرشمار پرندگان مهاجر است  .  حدود 200 گونه پرنده بر روی دریاچه و پیرامون آن مشخص شده‌اند که از جمله آن‌ها می‌توان از پلیکان ، مرغابی ، حواصیل ( مرغ ماهی خوار )، لک لک و فلامینگو نام برد  .  آبخیز این دریاچه مکان مهمی برای کشاورزی منطقه است که بیش از 6 میلیون و چهار صد هزار نفر را در خود جا داده است  .  حدود 76 میلیون نفر در شعاع 500 کیلومتری این دریاچه زندگی می‌کنند  . سطح دریاچه زمانی حدود 6100 کیلومتر مربع وسعت داشت  .  اما از سال 1995 رو به کاهش گذاشته و بنابر اطلاعات ماهواره‌ای در ماه اوت 2011 به 2366 کیلومتر مربع کاهش یافته است که دلیل آن را مجموعه‌ای از عوامل می‌دانند  .  خشکسالی ، آب برداری‌های بی‌رویه و بیش از حد در آب پخشان‌ها برای آبیاری کشاورزی و سوئ مدیریت آبی  .  به علاوه ، احداث پل میانگذر بر دریاچه به طول 1500 متر برای متصل کردن ضلع شمالی دریاچه به جنوب آن که دریاچه را به دوقسمت تقسیم کرده ، سبب کاهش جریان درون دریاچه‌شده‌و الگوی شیمیایی آب دریاچه را به هم زده است  .  با این حال به استناد شواهد ، میزان تاثیر پل میان گذر بر یکدستی فرمول شیمیایی آب دریاچه اندک است  . با بروز فاجعه زیست محیطی ، بخشاعظم بستر دریاچه به شوره زاری بایر تبدیل خواهد شد  .  دانشمندان هشدار داده‌اند که با ادامه کاهش آب ، غلظت شوری دریاچه بالا می‌رود و زنجیره غذایی و اکوسیستم دریاچه فرو می‌پاشد و این در نهایت به از میان رفتن بوم گاه و وزش و بارش « توفان‌های نمکی »، تغییر آب و هوای محلی از معتدل به خشک و تاثیرهای جدی و وخیم بر کشاورزی و معیشت مردم محلی و نیز بر سلامت وبهداشت منطقه منجرخواهد شد  . هزاران تن از معترضان به خشک شدن ارومیه در اواخر ماه اوت سال 2011 به خیابان‌های تبریز و ارومیه آمدند  .  به نظر آنان مسئولان برای نجات دریاچه کاری نکرده‌اند  .  کسانی که در اطراف دریاچه زندگی می‌کنند ، بیم از آن دارند که به سرنوشت ساکنان اطراف دریاچه آرال محکوم شوند  .  دریاچه یا دریای آرال در طی دهه‌های گذشته خشک شد و با ناپدید شدن این دریاچه و پدیدار شدن توفانهای نمکی ، فاجعه‌ای زیست محیطی بوجود آمد  .  از آنجا که جمعیت ساکنان پیرامون ارومیه از آرال بسیار بیشتر است ، با مرگ ارومیه بی‌شک جان و زندگی عده بیشتری به خطر خواهد افتاد  . دریاچه ارومیه دریاچه‌ای بسته یا درون رو است ، به این معنی که خروج آب آن تنها از راه تبخیر انجام می‌گیرد  .  این امر معمولا غلظت شوری آب را افزایش می‌دهد  .  چنان که درمورد دریاچه ارومیه نیز روی داده است  .  حجم آب دریاچه در 15 سال گذشته به شدت کاهش یافته و باعث غلیظ شدن نمک و افزایش شوری آن تا 300 گرم در لیتر‌شده‌که هشت برابر شورتر از آب دریاهای معمولی است  .  شوری دریاچه میزان تنوع زیستی آبزیان را کم می‌کند  .  چنان که در این دریاچه هیچ‌گونه ماهی یا حلزون یا گیاهی زندگی نمی‌کند و فیتو پلانکتون یا نوعی جلبک تنها گیاهی‌ست که در این دریاچه زندگی می‌کند  . تالاب‌های اطراف دریاچه محل رشد گیاهانی هستند که با نمک سازگارند  .  در دوران‌های پایین بودن غلظت شوری آب دریاچه با رشد فیتو پلانکتون‌ها و گسترش انفجاری نوعی جلبک روبرو بوده است  .  مهم ترین جاندار دریاچه نوعی میگوی آب شور به نام ارتمیا اورمیاناست که نام خود دریاچه را بر آن نهاده‌اند  .  گونه‌ای از خانواده سخت پوستان که حلقه اصلی در زنجیره غذایی دریاچه است  .  تنوع پرندگان دریاچه ارومیه و تالاب‌های مربوط به آن در سلسله بررسی‌هایی که در دهه 1970 انجام گرفت ، ثبت و ضبط‌شده‌و فهرست بالابلند و جالبی را تشکیل می‌دهد  . براساس داده‌های ماهواره‌ای سطح آب دریاچه در سال 1995 دربالاترین سطح خود در 40 سال گذشته بوده و حدود 1275 متر بالاتر از سطح دریا بوده است  .  منحنی بالا از آن پس افت سریعی برابر 7 متر را در بین سال‌های 1995 و 2011 نشان می‌دهد  . از آنجا که دریاچه نسبتا کم عمق است ، این افت سطح آب به معنای کاهش مساحت دریاچه است  .  تصاویر ماهواره‌ای سال‌های دهه 1960 نشان می‌دهد که سطح دریاچه در سال 1963 کوچک تر بوده و در سال 1969 به 6 هزار کیلومتر مربع افزایش یافته است  .  این مساحت از اواخر دهه 60 تا اواسط دهه 90 میلادی تقریبا ثابت مانده و از آن پس با وجود تنوعات فصلی منظم و گسترش اندکی که در دوره‌های پرآبی روی داده ، در اوایل سال‌های 2000 بسرعت کاهش یافته است  . تغییرات دریاچه مربوط به پیش از دهه 1960 مورد بررسی قرار نگرفته است  .  با این حال بر اساس روایتی که از افت سطح دریاچه در سال‌های 1900 وجود دارد ، تنها در سال 1937 در دورانی کوتاه سطح دریاچه پایین آمده وبرای مدتی کمتر از یک سال به 1273 متر بالاتر از سطح دریا رسیده است  .  افت اخیر سطح آب دریاچه نشان می‌دهد که در سال 2008 ( 1387 ) سطح آب 1273 متر بوده است و این امر ادامه یافته تا آنجا که سطح آب در حال حاضر یک و نیم متر پایین تر از همه سال‌ها در صد سال اخیر بوده است  . از آنجا که دریاچه ارومیه دریاچه‌ای بسته است و خروجی‌ای ندارد ، تنها راه خروج آب آن از طریق تبخیر است  .  بنابراین کاهش آب آن یا به خاطر افزایش تبخیر است و یا کم شدن جریان آبی که به دریاچه وارد می‌شود  .  زرینه رود بزرگترین رود از 13 رودخانه اصلی است که به این دریاچه می‌ریزند ومنبع اصلی حجم آب دریاچه را تشکیل می‌دهد  .  ورودی دیگر آب به دریاچه از طریق ریزش باران و سیلاب‌هایی ست که از آب پخشان‌ها یا مصب‌های رودها به دریاچه وارد آن می‌شود  .  بخش اندکی از آب دریاچه را نیز آب‌های زیرزمینی تامین می‌کنند  . بررسی‌ای که برای تعیین تاثیر نسبی عوامل گوناگون بر کاهش آب دریاچه ارومیه به عمل آمده ، نشان می‌دهد که 65 درصد از کاهش سطح آب بر اثر کاهش ورودی آب به درون دریاچه بوده که به دلیل تغییرات اقلیمی و انحراف مسیر رودخانه‌ها برای مصارف بالا دست رودخانه‌ها بوده است  .  بقیه این کاهش به دلیل سدسازی ( 25 درصد ) و 10 درصد نیز به دلیل کاهش نزولات آسمانی بوده است  . بررسی‌های دیگر نیز همه حکایت از آن دارند که انحراف مسیر رودخانه‌ها اگر نه مهم ترین ، که یکی از مهم ترین دلایل کاهش آب دریاچه است و عواملی چون کاهش بارندگی و گرم تر شدن هوا و برداشت از آب‌های زیرزمینی آن را تشدید کرده است  . متوسط بارندگی سالانه در حوضه دریاچه از سال 1967 تا 2006 ، 235 میلی متر بوده است که بین 440 میلی متر در سال 1968 و زیر 150 میلی متر در سال 2000 متفاوت بوده است  .  در دهه اخیر ( 1997 - 2006 ) میزان بارندگی به طورمتوسط 40 میلی متر کمتر از سی سال پیش از آن یعنی در دوره 1967 تا 1996 بوده است  . خشک سالی یا نیمه خشک سالی به معنی نیازبیشتر کشاورزی به آب است  .  کم شدن بارندگی و پایین رفتن سطح رودخانه‌ها و آب‌های زیرزمینی در این ناحیه ، همراه با رشد جمعیت در منطقه آّب پخشان‌ها و رسیدن آن به 6ونیم میلیون نفر ، به احتمال زیاد میزان انحراف مسیرهای رودخانه‌ای را پیش از رسیدن آن‌ها به دریاچه ارومیه به مراتب بالا برده است  . کاهش آب دریاچه تا کنون میزان غلظت نمک را به 300 گرم در لیتر افزایش داده که در بخش‌هایی از دریاچه این غلظت بیشتر است  .  وجود بیش از 320 گرم کلورور سدیم در هر لیتر آب سبب مرگ تنها موجود زنده دریاچه یعنی ارتمیا یا همان میگوی آب شور می‌شود  .  مناسب ترین غلظت نمک برای زیست حد اکثر حدود 200 گرم نمک در لیتر است  .  هرقدر این غلظت افزایش یابد میزان رشد ، تولید مثل و طول عمر این جاندار کاهش می‌یابد  .  بررسی‌های میدانی در دریاچه ارومیه که بر وضعیت زیستی میگوی دریاچه ارومیه در غلظت‌های مختلف آب به عمل آمده ، نشان داده است که غلظت نمک در آب برای زیست پایدار و مطلوب این جانور باید 240 گرم نمک در آب و اندکی کمتر از آن باشد  . میگوی ارومیه یا ارتمیا اورمیانا تنها حلقه رابط میان تولید مثل جلبک دریاچه و پرندگان مهاجر است که از این میگو تغذیه می‌کنند  .  به دلیل اهمیت حیاتی این آبزی در چرخه زیستی منطقه ، کاهش جمعیت آن به نابودی بسیاری از پرندگان مهاجر دریاچه ارومیه منجر می‌شود ، که این خود بر کل چرخه زیست بوم ( اکوسیستم ) پایدار تاثیر منفی خواهد گذاشت  .  کاهش جمعیت این پرندگان شمار گردشگرانی را نیزکه به منظور مشاهده این پرندگان به منطقه می‌روند بشدت تقلیل خواهد داد و بر تجارت توریسم آن تاثیر منفی خواهد گذاشت  . با کاهش آب دریاچه بستر خشک آن با نمک‌های گوناگون و مهم تر از همه با کلرور سدیم پوشیده خواهد شد که آن جا را به کویر نمک تبدیل خواهد کرد  .  هم اکنون حدود 400 کیلومتر مربع از بستر دریاچه که آب خود را از دست داده به این سرنوشت دچار‌شده‌است  .  این زمین‌های نمک پوش برای کشاورزی و رشد بسیاری از گیاهان نامناسب است  .  نمک با وزش باد سبب وزش یا بارش « توفان نمک » می‌شود که نظیر آن را در مورد دریای آرال ، که در فاصله 1200 کیلومتری دریاچه اورمیه قرار دارد ، دیده ایم  . توفان‌های نمکی برخاسته از دریای آرال نه فقط باعث نابودی گیاهان و یا کند شدن رشد آن‌ها و در نهایت کاهش محصولات کشاورزی شده‌اند ، بلکه بر زندگی حیوانات اهلی و حیات وحش منطقه نیز تاثیر سوئ نهاده‌اند ونیز موجب بروز شبیماری‌های شدید تنفسی ، امراض چشمی ، و سرطان‌های حنجره و مری شده‌اند  .  در صورت خشک شدن دریاچه اورمیه ، به احتمال زیاد حدود ده‌ها میلیون مردمی که در فاصله چند صد کیلومتری دریاچه زندگی می‌کنند به سرنوشتی نظیر آنچه از خشک شدن دریای آرال تجربه شد ، مبتلا خواهند شد  . زمین‌های کشاورزی اطراف دریاچه به آبیاری با آب‌های زیرزمینی و جاری نیاز دارند و این نیاز با افزایش تقاضا برای مصارف خانگی افزایش می‌یابد  .  بر اساس تحقیقاتی که به عمل آمده میزان برداشت از سفره‌های آبی زیرزمینی در آب پخشان‌های دریاچه ارومیه به مراتب سریع تر از فرصت لازم برای آب زایی در این سفره هابوده است  .  همچنین تغییر مسیر و منحرف کردن جریان آب‌های جاری برای استفاده کشاورزی از ورود میزان کافی آب به دریاچه برای جبران آب از دست رفته بر اثر تبخیر جلوگیری کرده است  . استفاده از آب‌های حوضه دریاچه در حال حاضر دریاچه را در وضعیت ناپایدار قرار داده اما هنوز آن را به مرحله نابودی کامل و مصائب ناشی از آن برای کشاورزی و حیات حیوانات و انسان‌های پیرامون آن نکشانده است  . به عبارت بسیار ساده ، برای جلوگیری از بروز فاجعه‌ای زیست محیطی باید به دریاچه ارومیه آب رساند ، هم از درون حوضه و هم از بیرون آن  . برای حل این مشکل باید به دو صورت اقدام کرد : تخصیص متعادل آب در حوضه دریاچه تا آنجا که جریان زیست محیطی به مرحله پایدار برسد ؛ و راه دیگر که می‌تواند به جای آن و یا همراه با آن باشد ، آوردن آب از بیرون حوضه دریاچه است به طوری که سطح آب دریاچه را به میزان لازم برای رقیق شدن نمک دریاچه برساند  . کاستن از تعداد رودخانه‌هایی که مسیرشان برای مصارف کشاورزی ، خانگی و صنعتی منحرف‌شده‌، یا دست کم جلوگیری از افزایش انحراف‌های بیشتر ، می‌تواند در متوقف کردن یا کاستن از نابودی دریاچه کمک کند  .  بر اساس تحقیقی که آقایان عباس پور و نظری دوست با نام « تعیین زیست محیطی نیاز آب دریاچه ارومیه » در سال 2007 انجام داده و در مجله مطالعات بین‌المللی محیط زیست منتشر کرده‌اند ، حجم ورودی آب به دریاچه برای آن که « وظایف زیست محیطی دریاچه را در وضعیت پایدار نگاه دارد » و شرایط زندگی را برای ارتمیا اورمیانا زیست‌پذیر و پایدار کند ، سالانه 3 میلیون و 85 متر مکعب است  .  پژوهشی دیگر این میزان را سالانه بین 2 میلیون و 600 تا 4 میلیون و 200 مترمکعب تخمین زده است  . این تحقیق همچنین تاکید می‌کند که برای آن که دریاچه آسیب‌های خود را ترمیم کند به چندین سال زمان و به میزان آب بیشتری نیاز دارد  .  مشکل این راه حل وابستگی بیش از حد کشاورزی منطقه به آب‌های روی زمینی برای آبیاری‌ست  .  اما می‌توان با مدیریت صحیح و افزایش کارآیی در استفاده از این آب‌ها صرفه‌جویی بیشتری کرد  .  با این حال با رشد جمعیت در منطقه و با ادامه سدسازی و توسعه آبیاری و بویژه با تداوم کاهش بارندگی و افزایش حرارت هوا ، این راه حل احتمالا برای ساکنان منطقه می‌تواند نامطلوب ، غیرعملی و در نهایت ناکافی باشد  . راه حل دیگری که طرفداران بیشتری دارد ، منحرف کردن آب از منابع دیگر برای جبران حجم آبی‌ست که دریاچه از آن محروم‌شده‌است  .  منابع چندی تاکنون پیشنهاد شده‌اند که عبارتند از رود زاب ، رود ارس ، و دریای خزر  .  انتقال آب از حوضه‌ای به حوضه دیگر به خاطر میزان هنگفت آب مورد نیاز ، می‌تواند راه حلی باشد که بیش از بقیه نوید نجات دریاچه را بدهد  .  برای انتقال آب از دریای خزر حدود 300 کیلومتر راه و هزینه‌ای حدود 4 تا 5 میلیارد دلار برآورده‌شده‌است  .  بعلاوه مدت زمان برای اجرای این طرح حدود 5 سال است و در سریع ترین حالت دست کم یک سال لازم است تا دریاچه به سطحی برابر سال 2003 برسد  .  در ضمن انتقال آب از دریای خزر نیاز به مذاکرات و توافق با دیگر کشورهای هم مرز با خزر دارد  .  تاکنون این مذاکرات به نتیجه‌ای نرسیده است  . انتقال از حوضه رودخانه‌های دیگر با آن که کم خرج تر است وبه مدت زمان کمتری نیاز دارد ، اما میزان آب انتقالی محدود و حتی براساس برخی محاسبات ناکافی است  .  همین برداشت کم نیز به معنای تاثیر منفی آن بر حوضه منبع آب است  .  حوضه رود زاب در ترکیه و عراق قرار دارد و برداشت از آن نیاز به همکاری آن دو کشور دارد  .  حوضه ارس تقریبا بین دو کشور ایران و آذربایجان به تساوی تقسیم‌شده‌است  .  بنا به گزارش‌ها ، مذاکرات بین دو کشور درباره انتقال آب از رود ارس برای ارومیه آغاز‌شده‌است  . راه حل دیگر برای رساندن آب اضافی به ارومیه بارور‌سازی ابرهاست که با پراکندن موادی در ابرها انها را باران زا می‌کنند  .  طرح‌هایی نیز برای بارور‌سازی ابرها « تحت بررسی و انجام » قرار گرفته‌اند اما باید دانست که بارور‌سازی ابرها کاری بحث انگیز ، با تاثیری محدود است که در بهترین حالت فایده‌ای مقطعی و غیر قابل اتکا دارد  . آب دریاچه ارومیه از اواسط دهه 90 میلادی و پس از 30 سال ثبات نسبی ، بسرعت رو به خشکی گذاشته است  .  ساختن سد ، انحراف مسیر رودخانه‌ها برای مصارف کشاورزی ، کاهش بارندگی و بالا رفتن حرارت در این حوضه ، همراه با کاهش جریان داخلی آب دریاچه از بسترهای زیرزمینی ، به‌طور کلی به عنوان دلایل اصلی کاهش سطح آب آن شمرده می‌شود  . کاهش حجم آب ، غلظت نمک دریاچه را افزایش می‌دهد و این امر حیات میگوی اورمیه یا ارتمیا اورمیانا را به خطر می‌اندازد  .  ارتمیا اورمانیا حلقه اصلی زنجیره ساده غذایی است که حیات پرندگان متنوع مهاجر را ، که دریاچه بوم گاه مهم آنهاست ، تداوم می‌بخشد  .  تالاب‌های شورآبه پیرامونی دریاچه که مایه زندگی و رشد گیاهان متنوع‌اند نیز خشک و نابود خواهند شد  .  واپس نشینی دریاچه از خط ساحلی اش ، لایه‌ای از املاح و بویژه کلرور سدیم برزمین برجا می‌گذارد که زمین را برای کشاورزی بایر و سترون می‌کند و خطر بروز تندبادهای ویرانگر نمک را برای منطقه به بار می‌آورد  . در حال حاضر غلظت نمک آب از 300 گرم در لیتر فراگذشته است و گونه منحصر به فرد میگوی ارومیه را که رابط اصلی در اکولوژی دریاچه و تالاب‌های اطراف آن است ، در معرض نابودی قرار داده است  .  برای چاره آن بسیاری از کارشناسان خواستار مدیریت کارآمد و منسجم آب شده‌اند اما راه چاره آسانی وجود ندارد  .  ذخایر آب زیر زمینی می‌توانند تنها تا حدی شفابخش باشند  .  با این حال برای تامین حجم آب لازم برای احیای دریاچه در منطقه آب پخشان آن لازم است بیشتر میزان آبی که برای آبیاری به سوی زمین‌های زیر کشت منحرف‌شده‌، به دریاچه بازگردانده شود  . انتقال آب از دریای خزر کاری پرهزینه و زمان گیر است و احتمالا وقتی به مرحله بهره برداری می‌رسد که دیگر برای احیا و ترمیم آسیب‌هایی که به زیست بوم دریاچه وارد آمده بسیار دیر باشد  .  منحرف کردن آب رودخانه‌ها از آب پخشان‌های همسایه هزینه و زمان کمتری می‌برد اما با مشکلات جدی روبروست  . » گزارش برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد با این نتیجه‌گیری به پایان می‌رسد : « در طرح مدیریت همه جانبه و جامع آب برای نجات دریاچه ارومیه ، علاوه بر درنظر گرفتن همه منابع تامین آب برای دریاچه ، باید تعدیل تقاضای آب برای آبیاری زمین‌های زیر کشت ، حفظ زیست بوم ، عواقب و تاثیرهای سیاسی و انسانی و کیفیت آب ، همراه با واقعیت‌های سیاسی ملی و منطقه‌ای درنظر گرفته شود  . »