افزایش ایدز در ایران به رغم کاهش آن در جهان 
ر حال حاضر ۳۵/۳ میلیون نفر در جهان مبتلا به ایدز هستند و تا سال آینده قریب به یک میلیون و پانصد هزار نفر آنان خواهند مرد
اول دسامبر ، دهم آذر ماه ، روز جهانی ایدز است  .  تعیین این روز موقعیت مناسبی را برای مبارزه با ایدز در سراسر جهان فراهم می‌کند  .  تعیین این روز به ما خاطر نشان می‌کند که به رغم همه پیشرفت‌ها هنوز روزانه 14 هزار نفر در جهان به ایدز مبتلا می‌شوند  .  از ما می‌خواهد به خاطر بسپاریم که در حال حاضر 35 / 3 میلیون نفر در جهان مبتلا به ایدز هستند و تا سال آینده قریب به یک میلیون و پانصد هزار نفر آنان خواهند مرد ، در حالی که بیش از دو میلیون نفر دیگر به ویروس اچ آی وی آلوده می‌شوند  . تعیین روزی به نام روز جهانی ایدز ، به مردم ، به فعالان مبارزه با ایدز و به متولیان بهداشت و سلامت جامعه یادآوری می‌کند که اصلی ترین راه کنترل این بیماری ، آموزش و افزایش آگاهی درباره راه‌های انتقال ایدز و مبارزه با تبعیض‌های اجتماعی است  .  این گزارش نگاهی اجمالی به تاریخچه ظهور ایدز در جهان می‌اندازد و مسیر پر فراز و فرود آن را در ایران دنبال می‌کند  . سی و دو سال پیش ، به نظر می‌رسید که همه چیز از نیویورک شروع‌شده‌است  .  بیماری مرموزی شایع شده‌بود که اوایل حتی نامی بر خود نداشت ، اما آدم‌های صاحب نام بسیاری را به کام مرگ فرستاد  .  فردی مرکوری ، راک هودسن ، ایساک آسیموف ، میشایل فوکالت ، آرتور اش و بسیاری دیگر بعدها این بیماری ، ایدز یا سندرم نقص ایمنی اکتسابی نام گرفت  .  دانشمندان با مطالعه نشانه‌های بیماری ، نحوه سرایت و دلیل ابتلا به آن دریافتند که انسان قرن بیستم ، چشمش به جمال ویروسی به نام اچ آی وی یا نقص ایمنی انسانی روشن‌شده‌است  . ماجرا چنین آغاز شده‌بود که ابتدا ، هشت مرد نیویورکی ، به نوعی بیماری وخیم به نام سارکوم کاپوزی مبتلا شدند و سپس پنومونی نادر نوموسیستیس کارینی در مردان هم‌جنس گرای کالیفرنیا شایع شد  .  آزمایش‌های متعدد پزشکی بر روی این گروه مشخص کرد که آنان با ویروس اچ آی وی یا نقص ایمنی انسانی آلوده‌شده‌و ایدز گرفته‌اند  .  بیماری ایدز به معنی از کار افتادن سیستم ایمنی بدن توسط ویروس اچ آی وی است که به صورت اکتسابی به انسان منتقل می‌شود  . تحقیقات انجام‌شده‌بر ویژگی‌های ژنتیکی این ویروس ، مشخص کرد که اچ آی وی ، در دهه شصت میلادی در آفریقا و از ترکیب دو ویروس مختلف در شامپانزه ایجاد و به انسان منتقل‌شده‌است  .  ویروس سپس از طریق مهاجران بین‌المللی و سفرهای بین قاره‌ای به کشورهای غربی رسید  . اما ورود آن به ایران مسیر دیگری طی کرد  .  مسیری که یک سر آن کمپانی مریوی فرانسه‌بود و سر دیگر آن سازمان انتقال خون و آزمایشگاه رفرانس وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی  . یک پسر بچه 6 ساله ی هموفیلی ، اولین بیمار مبتلا به ایدز در ایران‌بود  .  به این کودک فاکتور 8 انعقادی آلوده به اچ آی وی تزریق شده‌بود و فرآورده‌ خونی مورد استفاده ، از مریوی فرانسه خریداری شده‌بود  .  پس از بستری شدن این کودک ، مشخص شد که تعداد زیادی از بیماران هموفیلی و تالاسمی که سابقه مکرر تزریق خون و فاکتورهای انعقادی داشتند ، از طریق مشابهی و به دلیل تزریق خون ناسالم به ویروس هپاتیت و ایدز آلوده شده‌اند  . ابتدا وزارت بهداشت آلودگی فراورده‌های خونی وارداتی به ایران را تکذیب کرد ، اما شرکت فرانسوی ، آلوده بودن خون‌ها را تایید کرد  .  در پی آن ، در سال 1376 کانون هموفیلی ایران و قریب به هزار شاکی خصوصی به دادگاه شکایت کردند و در پایان دادرسی ، دادگاه طی حکمی بی‌سابقه در خرداد 1383 ، دو نهاد دولتی یعنی وزارت بهداشت و سازمان انتقال خون را محکوم به پرداخت غرامت و عذرخواهی رسمی از قربانیان کرد  .  تاکنون بالغ بر 20 میلیارد تومان خسارت به شاکیان پرداخت‌شده‌، اما موضوع اعاده حیثت و عذر خواهی ازبیماران مسکوت مانده است  . خلاصه آن که ، از آن روز که تخت 32 بخش عفونی بیمارستان امام خمینی تهران ، پذیرای مسعود 6 ساله شد ، تا امروز که صدها شاکی خون‌های آلوده جان خود را از دست داده‌اند ، بیش از ربع قرن می‌گذرد ، بیست و پنج سالی که در آن سیمای اپیدمیولوژیک ایدز در ایران تغییر بسیار کرده است  . در آن سال‌ها ، در میان هیاهوی خبری خون‌های آلوده و تلاش برای کنترل بیماری ، ویروس اچ آی وی راه خود را از طریق دیگری باز کرد  .  موج دوم همه‌گیری ایدز ایران ، در میان معتادان تزریقی و از طریق انتقال ویروس از مسیر سرنگ‌های آلوده و مشترک آغاز شد  . نخستین غربالگری ایدز در زندان‌های ایران در نیمه اول دهه 70 ، شیوع ایدز را در بین معتادان تزریقی زندان 25 درصد نشان داد  .  گفتنی است ، طبق معیار دفتر اجرایی برنامه مشترک سازمان ملل متحد در زمینه ایدز ، اگر 5 درصد افراد یک گروه به ویروس اچ آی وی آلوده باشند ، آن گروه در وضعیت بحرانی قرار دارد  .  پس از این بررسی و با اجرای برنامه‌های کاهش آسیب وزارت بهداشت ، و از طریق برپایی کلینیک‌های مثلثی و توزیع سرنگ و کاندوم در میان معتادان تزریقی ، شیوع اچ آی وی در اواسط دهه هشتاد ، به 15 درصد رسید و در این حد ثابت نگاه داشته شد  .  گرچه این رقم هنوز بسیار بالاست ، اما ثابت نگاه داشتن آمار ابتلا در این گروه پرخطر بیانگر موفق بودن ایران در کنترل ایدز در میان معتادان است  . در نیمه دهه هشتاد شمسی ، موج سوم ایدز با انتقال جنسی ویروس از راه رسید  .  ابتدا ویروس از طریق رابطه جنسی معتادان با همسر یا شریکان جنسی دیگرشان ، به آن‌ها انتقال یافت و از آنجا که برخی از معتادان برای کسب درآمد یا تهیه مواد مخدر ، مجبور به تن فروشی می‌شوند ، ایدز از معتادان به تن فروشان و از هر دو گروه به دیگر قشرهای جامعه گسترش یافت  . آمارهای جمع‌‌آوری‌شده‌از دانشگاه‌های علوم پزشکی ایران نشان می‌دهد که انتقال جنسی بیماری ایدز ، به صورت تصاعدی در حال افزایش است  .  تا سال 1389 ، فقط 329 مورد یا کمتر از دو درصد جمعیت آلوده به اچ آی وی از طریق ارتباط جنسی محافظت‌نشده‌به بیماری مبتلا شده‌بودند ، اما گزارش اخیر مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت حاکی از آن است که در سالهای 1389 و 1390 ده درصد از مبتلایان به طریق جنسی بیمار شده‌اند و این میزان در سال‌های 91 و 92 به بیش از 30درصد افزایش یافته است  . علاوه بر این ، با آن که هنوز اکثر مبتلایان به ایدز در ایران ، مرد هستند ، تعداد زنان مبتلا نیز به سرعت رو به افزایش است  .  گزارش مدیریت بیماری‌های واگیر ، همچنین خاطر نشان می‌کند که به لحاظ سنی 75 درصد یا سه چهارم مبتلایان به ایدز در ایران ، در گروه سنی 15 تا 49 سال یا گروه سنی فعال و مولد جامعه قرار دارند  . در گزارش دیگری نیز وزیر بهداشت ایران گفته است که در طول 11 سال گذشته آمار ایدز در کشور به 9 برابر افزایش یافته است  .  او همچنین به ابتلای پنج درصد کودکان کار به بیماری ایدز اشاره کرده و گفته است متوسط شیوع این بیماری در کودکان کار 40 برابر جامعه عمومی است  . این شاخص‌های آماری حکم هشدار را دارند ، طریق انتقال آمیزش جنسی است ، شیوع ایدز در گروه‌های محروم جامعه ده‌ها برابر مردم مرفه است و در زنان با شتاب بیشتری رشد می‌کند  .  به نظر می‌رسد اظهار نظر خردمندانه میشل سیدیبه ، مدیر اجرایی برنامه مشترک سازمان ملل متحد در زمینه ایدز ، مصداق کاملی در شرایط اجتماعی بهداشتی امروز ایران دارد  . آقای سیدیبه گفته است که :« ایدز آینه تمام نمای نابرابری‌های جامعه است » و دلیل آن را عوامل زمینه ساز بیماری ایدز ، یعنی نداشتن آگاهی ، رفتار‌های جنسی پرخطر و اعتیاد تزریقی در اقشار محروم جامعه می‌داند  . نابرابری در دسترسی به امکانات رفاهی جامعه از جمله ثروت ، آموزش ، خدمات بهداشتی و منزلت اجتماعی ، بسترهای اجتماعی پدید آمدن ایدز هستند  .  از بین بردن این نابرابری‌ها تنها راه کنترل و به صفر رساندن موارد ایدز است  .  .