راز موفقیت در ایران: پندهایی از روسیه و چین
سرمایه‌گذاران خارجی، باید درِ باغِ سبزِ فرصت ها را، که دولت روحانی به آنها نشان می‌دهد، فراموش کنند و بدانند که باید با حدود ۱۲۰ نهاد شبه خصوصی، که نیمی از تولید خام کشور را در دست دارند، سروکله بزنند.
گاردین در گزارشی از دفتر این نشریه در تهران ، به فضای اقتصاد ایران در آستانه توافق احتمالی نهایی اتمی این کشور پرداخته و می‌نویسد ، در حالی که دولت حسن روحانی به امید رسیدن به توافق نهایی اتمی و پایان دادن به تحریم‌ها ، در جلب حمایت پایتخت‌های غربی می‌کوشد ، سرمایه‌گذاران خارجی که در ایران به‌دنبال فرصت می‌گردند ، بهتر است درس‌هایی را که از اقتصادهای اتحاد شوروی فروپاشیده در سال 1991 ، و دوران گی‌ژی چین حدود یک دهه بعد ، آموخته‌اند ازنو مرور کنند : تیم حقوقی‌ات را تقویت کن ، اعتماد را یک کالا بدان ، و مراقب سرپایان ( اختاپوس‌ها ) باش  . کوان هریس از دانشگاه پنسیلوانیا می‌گوید ، از زمان دولت اکبر هاشمی رفسنجانی ، رئیس جمهوری نسبتاعمل‌گرای جمهوری اسلامی ، دولت‌های ایران کوشیده‌اند بخش‌هایی از اقتصاد را که بخش اعظم آن در مالکیت دولت است ، به « بخش خصوصی واقعی » بفروشند  .  اما پس از‌گذار از گستره‌ای از استراتژی‌های ایدئولوژیکی و انتقال حجم کلانی از سرمایه ، بیش از 80 درصد آن نصیب نهادهای وابسته به رژیم‌شده‌است  .  یعنی نصیب : بانک‌ها ، شرکت‌های نظامی ، بنیادهای مذهبی ، صندوق‌های خیریه و امداد و طرح‌های رفاهی عامه پسند  . سرمایه‌گذاران خارجی ، باید در باغ سبز فرصت‌ها را ، که دولت روحانی به آن‌ها نشان می‌دهد ، فراموش کنند و بدانند که باید با حدود 120 نهاد شبه خصوصی ، که بنا به تخمین محسن صفایی فراهانی ، معاون پیشین وزارت صنعت ، نیمی از تولید خام کشور را در دست دارند ، سروکله بزنند  . ماروین زوناس از دانشکده علوم بازرگانی دانشگاه شیکاگو می‌گوید « بازیگران شبه‌دولتی بسیار قدرت دارند و اختاپوس‌وار بازوهای خود را برگرد اقتصاد ایران گسترده‌اند » .  به گفته او « به هرحال ، شرکت‌های خارجی مهم باید با بسیاری از آن‌ها که تشنه کارآیی بیشتر هستند رابطه برقرار کنند  ...  اما نباید به این زودی‌ها به عوض شدن فرهنگی که در لایه‌های زیرین گسترده است ، چشم امید داشت  ..  و البته نباید به تغییر ساختار سیاسی بسته کشور هم امیدوار‌بود » با این همه ایران پذیرای ده‌ها شرکت خارجی است که با پیچیدگی‌های فضای بازرگانی محلی ایران دست و پنجه نرم کرده‌اند  .  درپی شرکت‌های صنعتی ومهندسی ترکیه‌ای و چینی ، که دولت‌هایشان هیچ‌گاه نظام تحریم‌ها را به تمام و کمال رعایت نکردند ، شرکت سامسونگ کره جنوبی و چند خودروسازی اروپایی با اغتنام فرصت استثناهایی که آمریکا ، پس از مذاکرات اتمی در سال 2013 اعلام کرد و شامل بخش‌های خاصی از بازرگانی می‌شود ، فعالیت‌شان را در ایران ازنو آغاز کردند  . احتمال نمی‌رود که تا زمانی که تحریم نظام مالی در کشور برقرار است ، بانک‌های بین‌المللی بخواهند به معامله با ایران دست بزنند  .  بنابراین شرکت‌هایی چون شرکت کامپیوترسازی چینی له نووو ، و خودروسازی فرانسوی رنو ، بر معاملات نفت - در برابر - کالا و دیگر انواع معاملات پایاپای متکی خواهند‌بود  .  در حالی که این تدبیرها به رفع نیازهای فوری بازار مصرف ایران ، که حریص کالای خارجی است ، کمک می‌کند ، شرکت‌های دست درکار غالبا به سبب قطع معاملات زیان‌ده که چشم انداز دراز مدت اقتصاد کشور را به واپس رانده است ، هدف انتقادهای تند مطبوعات قرار می‌گیرند  . مهاجران بازگشته به وطن که پس از انتخابات اخیر ریاست جمهوری و روی‌کار آمدن روحانی به وسوسه بازگشت به ایران گرفتار آمده‌اند نیز دست به کار سرمایه‌گذاری‌های آزمایشی و اکتشافی شده‌اند  .  اما بسیاری از آنان از تجربه‌های دشوار خود در رویارویی با فرهنگ فساد و بی‌اعتمادی خبر داده‌اند  .  یک وکیل پیشین امور تجارت در ایران ، به دفتر گاردین در تهران گفته است موارد نقض قراردادها در سال‌های اخیر مثل قارچ گسترش یافته و هزینه‌های حقوقی معاملات بازرگانی را افزایش داده است  . تخلفات در بازار بورس تهران ، که بخش اصلی و عمده آن به دست شرکت‌های هولدینگ است که در مالکیت مشترک نهادهای شبه‌خصوصی قرار دارند ، امری معمول است  .  ماه گذشته 43 نفر در یک روز 18 میلیون سهم شرکت پتروشیمی مبین را خریداری کردند و ارزش سهام را به 30 درصد افزایش دادند  .  یک کمیسیون مجلس این معامله را فسخ کرد و مدیران بورس « خرابی نرم‌افزار معاملات بورس » را عامل آن ذکر کردند  . اندریاس شوایتزر مدیر اجرایی شرکت مشاوران ارژن کاپیتال می‌گوید برای رویارویی با « شرایط خاص » در فضای بازرگانی ایران ، تعداد افرادی که برای تیم حقوقی شرکت استخدام کرده به طرز بی‌تناسبی زیاد است  . « باید به ایران مثل یک اقتصاد چینی یا روسی نگاه کنید که به‌طور عمده در مالکیت دولت است » « باید تصمیم بگیرید که این وضع را می‌پذیرید یانه  .  اگر پذیرفتید ، باید خودتان را با آن تطبیق بدهید  .  به نظر ما نباید با سرمایه کم به ایران رفت چون هزینه خیلی بالاست  . » او می‌گوید ، درحالی که دولت بیشتر اقتصاد را در کنترل دارد « نمی‌توانید مانع خرید عمده سهام شرکت‌ها توسط نهادها و شرکت‌های دولتی بشوید  .  نمی‌شود نظام را ملامت کرد  .  چون می‌شود دوباره همان شرکت را خصوصی کرد  ...  فکر نمی‌کنم که دولت دنبال بهترین قیمت برای دارایی‌هایش باشد  .  چون اگر هدفش این‌بود ، و اگر می‌خواست پول بانک‌های سرمایه‌گذاری غربی را جلب کند ، باید این روند به صورت رقابتی می‌بود » . فعالیت‌های تجاری شوایتزر در ایران هشت سال پیش با طرح ساختن کارخانه تولید انرژی بادی در شمال غربی کشور آغاز شد  .  بخش انرژی‌های بازیافتی از تحریم‌ها معاف‌بود و باد یکی از موضوع‌های منافع ملی‌بود  .  بنابراین شوایتزر و شرکایش توانستند به وام‌های یارانه‌ای دست یابند  .  او به همراه یک شریک ایرانی در تبریز با حمید چیت چیان ، رئیس پیشین یک نهاد اطلاعاتی سپاه پاسداران و وزیر کنونی انرژی تماس گرفت و توانست حدود 200 مجوز لازم و مدارک مربوط به بررسی‌های محیط زیستی را به دست آورد  . در دوران دوم احمدی نژاد به سبب بحران تورم و بی‌ثباتی‌های سیاسی ، شرکت ناگزیر کار را متوقف کرد  .  اما شوایتزر می‌گوید این چیزها هم جزو ویژگی‌های این منطقه است  . « باید خودتان را با آب و هوای ژئوپلیتیک سازگار کنید  . » شوایتزر توصیه می‌کند برای موفقیت در ایران سرمایه تان را به صورت محلی افزایش دهید و از زیربنا و متخصصان موجود در محل استفاده کنید  .  کمال مطلوب آن است که فقط مدیریت و تخصص‌های ارشد را از خارج وارد کنید  .  در حال حاضر شرکت ارژن کاپیتال به شرکت‌های خارجی در زمینه‌های مختلف مشاوره می‌دهد : ساخت و ساز ، هتل و رستوران‌داری ، انرژی و کالاهای مارک‌دار  .  « مثل چینی‌ها ایرانیان هم عاشق مارک‌های غربی‌اند بنابراین ما چند شرکت خیلی جدی را که برنامه‌های بلندمدت دارند می‌آوریم » ...  « هیچکس نمی‌آید فقط یک هتل بسازد  .  اینجا می‌آیند که بمانند چون هزینه مستقرشدن بالاست  . » همچنان که در اقتصادهای درحال‌گذار دیگر دیده‌ایم ، در ایران نیز استخدام کارمند یکی از مشکلات پیش روی شرکت‌های خارجی‌ست  .  کادرها و کارگران ایرانی ، پس از سال‌ها دور و منزوی بودن از روند‌های بین‌المللی ، فاقد مهارت‌های لازم برای اشغال مقام‌های مدیریت ارشد و مدیریت میانی‌اند  .  « اگر 20 سال پیش در روسیه برای یک شغل باید با 16 نفر مصاحبه می‌کردید ، باید این رقم را برای ایران دوبرابر کنید  . » سیاست داخلی نیز احتمالا بر نقش بازرگانان غربی ، که احتمالا باید با شرکت‌های شبه‌خصوصی و جناح‌های مختلف حاکمیت کار کنند تا کارشان زمین نماند ، تاثیر خواهد گذاشت  .  یک ایرانی مهاجر که درآمریکا تجارت می‌کند می‌گوید « فکر نمی‌کنم حالا‌حالا‌ها درهارا به روی شرکت‌های آمریکایی باز کنند  .  اروپایی‌ها با شرکت‌های وابسته به سپاه پاسداران و بنیادها و سازمان‌های امداد و رفاه اجتماعی کارخواهند کرد تا قراردادهای چاق را بقاپند  .  خرده ریزش را هم رژیم برای بستن دهان تندروهای مخالف توافق اتمی بین آن‌ها پخش خواهد کرد  . » و شواتزر اضافه می‌کند که ایران همچنان یک اقتصاد مدیریت‌شده‌باقی خواهد ماند و سرمایه‌گذاران نباید از آمادگی کشور برای اداره موج هجوم خارجیان به میان مردم و محصولات غافل باشند  .  شوایتزر می‌گوید « حتی اگر اشتیاق و فشار زیادی هم وجود داشته باشد عاقلانه‌تر آنست که این روند در طی یکی دوسال انجام شود  .  وگرنه مثل سونامی خواهد‌بود که ضررش بیش از نفعش است  . »