چرا ایران قادر به اصلاحات نیست؟
بیشتر کارشناسان سیاسی از امید به اصلاحات در دولت تدبیر و امید روحانی خبر می دهند، اما یک پژوهشگر ارشد خاورمیانه این امید را نابجا می داند
در حالی که بسیاری از تحلیل‌گران و مفسران سیاسی انتخاب حسن روحانی را به عنوان پیروزی انتخاب مردم ارزیابی می‌کنند اما کریستین کاریل ، در مقاله‌ای که در نشریه آمریکایی فارین پالیسی ( سیاست خارجی ) چاپ‌شده‌، می‌گوید در این روایت خوش بینانه داستان اصلی از نظر افتاده است  . کریستین کاریل در مقاله‌ای با عنوان « چرا ایران قادر به اصلاحات نیست » می‌نویسد : اکنون یک میانه رو برنده انتخابات‌شده‌است  .  میانه رویی که خود را مدافع بلند پروازی‌های هسته‌ای ایران می‌داند  .  میانه رویی که به کشورهای غربی هشدار می‌دهد خود را از جنگ داخلی سوریه کنار بکشند ، میانه رویی که از صافی شورای نگهبانی گذشته است که نامزدان مصلحت گراتر را از شرکت در انتخابات بازداشت  .  میانه رویی که از آغاز روشن کرده است که کاری به کار اصل ولایت فقیه یا حکومت روحانیون ندارد  .  اصلی که محور اصلی نظامی‌ست که آیت‌الله روح الله خمینی بنیان آن را پی افکند  .  و سوال این جاست : آیا با این همه جایی برای جشن و سرور باقی‌ست  ؟ کریستیان کاریل می‌نویسد : در لایه بیرونی حسن روحانی‌ست که برنده انتخابات ریاست جمهوری‌شده‌است زیرا رای‌دهندگان می‌خواستند به رهبران خود نشان دهند که رئیس جمهوری می‌خواهند که به آنان وعده حتی کم ترین تغییرات را در نظم حاکم داده باشد ( مانند وعده‌های مبهم در مورد متوقف کردن گشت ارشاد یا پلیس اخلاق که مورد انزجارعموم مردم است ) . اما واقعیتی که باقی می‌ماند آنست که حتی اگر روحانی بخواهد تغییرات بیشتری انجام دهد آیا ساختار قدرت موجود ایران به رئیس جمهور کمترین فضایی برای این کار می‌دهد  ؟  رای‌دهندگان ایران آرزوی خود را برای اصلاحات با رای دادن به روحانی نشان داده‌اند ، اما این به معنای آن نیست که احتمال انجام آن بیشتر‌شده‌باشد  . واین درست همان است که خمینی می‌خواست  .  از همان آغاز ، او و پیروانش قصد داشتند ایران را به دولتی تبدیل کنند که در آن روحانیت شیعه حرف آخر را بزند  .  قانون اساسی خمینی در سال 1357 تصویب شد و چند سال بعد نیز بازنگری‌هایی در آن انجام شد  .  در این قانون فرصت‌های محدودی برای رقابت‌های سیاسی منظور‌شده‌است  .  مانند انتخابات مستقیم برای شوراهای شهر و روستا ، مجلس شورای اسلامی و ریاست جمهوری ( با این شرط که تنها نامزدهای تایید صلاحیت‌شده‌اجازه شرکت در انتخابات را داشته باشند ) .  اما هیچکس رهبر را انتخاب نمی‌کند  .  مردی که قدرت نهایی را در دست دارد  .  زیرا که او به عنوان رئیس روحانیت تجسم اصل حکومت خداست  .  و حکومت خدا بر حکومت بشر تسلط دارد  . البته در واقع عده قلیلی از انسان هاهستند که بر صدر نشسته‌اند و خواست‌های خدا را برای زمینیان تفسیر می‌کنند  .  درواقع چنان که اندکی پس از انقلاب بر همگان روشن شد ، دیدگاه خمینی در مورد ولایت فقیه حتی همه روحانیون شیعه را دربر نمی‌گرفت  .  رهبران مذهبی که با دیدگاه دین سالاری او مخالف‌بودند گروهی به مراتب پرشمار تر و بانفوذتر از آنچه در غرب تاکنون وجود داشته است به طرزی مستمر به حاشیه رانده شدند و دستشان از همه چیز کوتاه شد و سرانجام همگی ساکت شدند  .  بارزترین نمونه آنان آیت‌الله حسین علی منتظری ، جانشین برگزیده خمینی‌بود که وقتی از نقض حقوق‌بشر توسط رژیم انتقاد کرد از نظر افتاد  .  او سرانجام پس از سال‌ها تحمل آزار و بازداشت خانگی در کنج خانه خود درگذشت  . همین داستان همه چیز رادرباره ظرفیت ایران برای اصلاحات به ما می‌گوید  .  هیچ کس نیست که با نفس تغییر مخالف باشد  .  امروز جمهوری اسلامی منفور جامعه بین‌المللی و از نظر اقتصادی ورشکسته است  .  حامی بشار اسد و یار نزدیک کره شمالی‌ست  .  کشوری‌ست که دولتیانش با درخواست روز افزون شهروندانش برای آزادی بیشتر و مشارکت سیاسی روبروست  .  سی وچهار سال پس از انقلاب اکنون روز به روز روشن تر می‌شود که نظام بنیان - نهاده خمینی خشک و صلبی‌شده‌و از همین روسخت شکننده است  .  فضای محدود مشارکت دمکراتیک که نسل اول رهبران انقلاب به آن قائل‌بودند ، رفته رفته جا به نوعی اقتدارگرایی زمخت و خشن سپرده است  . واین ، بالاتر از همه ، دست پرورد رهبر فعلی ، آیت‌الله علی خامنه‌ای است  .  خامنه‌ای در دوران 14 ساله حکومت خود همواره از اصل خمینی گرایانه سپردن قدرت واقعی به نخبگانی معدود پیروی کرده است  .  وقتی محمد خاتمی ، روحانی اصلاح گرا ، کوشید فضا را برای آزادی‌های شخصی بگشاید خامنه‌ای نیروهای محافظه کار را برای مسدود کردن آن تلاش‌ها بسیج کرد  . محمود احمدی نژاد که اکنون دوره دوم و نهایی ریاست جمهوری را به پایان رسانده است برای رهبر مایه دردسر‌های دیگری شد  .  خامنه‌ای تلاش‌های عوام گرایانه احمدی نژاد را برای ایجاد یک مرکز قدرت رقیب نقش بر آب کرد و در عین حال مجبور شد در برابر ایرانیان خشمگینی که به نتیجه انتخابات 2009 ( 1388 ) اعتراض داشتند و آن را تقلب‌آمیز می‌دانستند از احمدی نژاد حمایت کند  .  اعتراض‌های گسترده مردم خامنه‌ای را بر آن داشت که برای سرکوبی آن به هر ابزاری که در انبان داشت ، دست زند  .  و نیز به او این درس را داد تا در انتخابات امسال با سختگیری شدید شورای نگهبان در روند تعیین صلاحیت‌ها ، از شورشی دیگر جلوگیری کند  . در این میان خامنه‌ای حلقه نخبان حکومتی را هرچه تنگ تر کرده است  .  با حذف یار قدیم انقلاب 1979 و سیاست مدار کهنه کار و سنگین وزن در عرصه سیاسی ایران ، یعنی اکبر هاشمی رفسنجانی ، از دایره نامزدان ریاست جمهوری امسال ، خامنه‌ای آخرین پیوند میان حکومت خود و انقلاب مقدس را گسست  .  در طی سالیان ، خامنه‌ای بتدیج به سپاه پاسداران وابسته تر‌شده‌است  .  سپاه که قرار‌بود ارتشی موازی برای کوتاه کردن دست دشمنان انقلاب در داخل و خارج باشد اکنون اکثریت آن را فرصت طلبانی تشکیل می‌دهند که قدرت خود را برای کنترل مجموعه‌های عظیم اقتصادی به کار می‌برند  .  سپاه در حفظ نظم موجود منافع زیادی دارد و البته برای این کار هم همه تسلیحات و تجهیزات در اختیار اوست  . آیا می‌توان سناریویی را تصور کرد که در آن رهبر بر آن شود که ایران به تغییر نیاز دارد و برنامه‌ای برای آن آغاز کند  ؟  داشتن چنین توقعی از خامنه‌ای همان قدر بی‌جاست که از لئونید برژنف در سال‌های 1970 انتظار می‌رفت ( و این مقایسه‌ای کاملا موجه است از آنجا که هم اتحاد شوروی قدیم و هم ایران امروز می‌کوشند فاجعه سوئ مدیریت اقتصادی خود را با نقاب منابع عظیم نفتی بپوشانند ) . سپاه پاسداران در برابر هر سیاست اقتصادی که با او رقابت کند ایستادگی خواهد کرد زیرا این امر احتمالا در امتیازهای رانتی کنونی آن مداخله و ایجاد مزاحمت خواهد کرد  .  یاران و متحدان دین سالار خامنه‌ای نیز هرگونه تلاش برای لیبرالیزه کردن سیاسی را به عقب خواهند راند ، زیرا این امر بی‌تردید در اعتقاد به ارکان الهی ولایت فقیه شک وتردید ایجاد خواهد کرد و تازه ، در آن صورت ولی فقیه مشروعیت خود را از کجا خواهد گرفت  ؟  ادعای داشتن حکم ولایت از خدا قبول  .  اما وقتی این حکم بازپس گرفته شد دیگر بازگشت‌پذیر نیست  . نویسنده کتاب » در اینجا این سوال را مطرح می‌کند : و پس از خامنه‌ای چه می‌شود  ؟  و می‌گوید : گمان می‌کنم برای نخبگان فعلی ایران این امکان همیشه وجود دارد که نسخه ایرانی میخاییل گورباچف را پیدا کنند هرچند که به نظر من سرنوشت اتحاد شوروی قدیم ( که مانند ایران کشوری چند قومیتی است که اقلیت‌های سرکش از چند سو آن را می‌کشند ) و فرجام شوم سقوط نهایی آن ، الگویی نیست که رهبران ایران در پی تقلید از آن باشند  .  آن‌ها احتمالا همگی خوب می‌دانند که شهروندان ایرانی تشنه آزادی‌هایی بیش از آنچه رژیم کنونی به آن‌ها می‌دهد هستند ، بی‌آن که بخواهند موجودیت آن را از ریشه قطع کنند  . پژوهشگر ارشد موسسه لگاتوم و دبیر نشریه فارین پالیسی می‌افزاید : می‌دانیم که حزب کمونیست چین فروپاشی همه رژیم‌های تک حزبی و اقتدار گرای دیگر را بخوبی بررسی کرده و تجربه‌های‌گذار در کشورهای مختلف را ، از مکزیک تا لهستان ، از نظر گذرانده است تا درس‌هایی برای حراست از قدرت خود بیاموزد  .  اما نشانه‌ای از به کارگیری چنین روشی برای روحانیون حاکم بر ایران وجود ندارد  .  والبته دلیل آن واضح است  . کریستین کاریل در پایان می‌نویسد : به روحانی بازگردیم ، و بگذاریم تا چند گام کوچک در جهت اصلاح بردارد  .  اما اگر بتواند قدمی بزرگ بردارد جای حیرت خواهد‌بود  .  او خود خوب می‌داند که اگر از این حد فراتر رود گردنش به زیر تیغ خواهد رفت  .