توافق هسته ای ایران همه چیز را تغییر خواهد داد
ایران بیش از هر کشوری در جهان بد فهمیده شده است. این تصور غلط از ایران، وقتی شش قدرت جهان با ایران در تیر ماه ۹۴ به توافق جامع هسته ای رسیدند، رو به تغییر گذاشت.
وقتی تصاویر تهران را نشان می‌دهم چشم‌ها از شگفتی درشت می‌شوند  .  همیشه نفسی عمیق می‌کشند  .  بعد از چند ثانیه بعضی با تعجب می‌گویند " این ایران است  ؟ " تهران مملو از بلوارهایی عریض و تمیز و پر ترافیک ، پارک‌هایی زیبا ، مجموعه‌ای از آثار هنری شهری ، یک مرکز شهر پر ازدحام ، و محله‌هایی پر جنب و جوش است که با وجود سال‌ها تحریم اقتصادی حسی از موفقیت را منتقل می‌کند و بیش از این که شبیه قاهره و بمبئی باشد مانند مادرید و استانبول است  .  برای افرادی که از بیرون به مساله نگاه می‌کنند این واقعیتی حیرت آور است  .  چیزی که به آن‌ها گفته‌شده‌آن‌ها را به این باور رسانده که ایران جهنمی است که مردم در آن در ترس و بدبختی زندگی می‌کنند  . این پدیده محدود به آمریکا نیست  .  در ملاقاتی که با یک توریست آلمانی داشتم وقتی درباره تصویری که مردم کشورش از ایران در ذهن دارند پرسیدم با تکان دادن سرش گفت : " شبیه آمریکا  .  رژیمی بیرحم ، دولت ترور ، محور شرارت ، و این که سرت را خواهند برید  . " ایران بیش از هر کشوری در جهان بد فهمیده‌شده‌است  .  ایران دهه‌ها با غرب ارتباط نداشته است و طی این دوره بیشتر رسانه‌ها که دسترسی محدودی به داخل کشور داشته‌اند تصویری شریرانه از آن نشان داده‌اند  . این تصور غلط از ایران ، وقتی شش قدرت جهان با ایران در تیر ماه به توافق هسته‌ای رسیدند رو به تغییر گذاشت  .  این توافق در عمل ، ایران را دوباره به جهان معرفی کرد و جهان را به سوی ایران بازگرداند  .  یک کارمند اداری در تهران در سفر خرداد ماه من به ایران به من گفت " مردم خیلی هیجان زده‌اند  ! " من این هیجان را همه جا حس می‌کردم  . آمریکایی‌هایی که به ایران سفر می‌کنند همیشه از استقبالی که از آن‌ها می‌شود تعجب می‌کنند  .  ایران از جمله کشورهایی است که مردمش بسیار به آمریکایی‌ها علاقه مند هستند  .  وقتی ایرانی‌ها با آمریکایی‌ها روبرو می‌شوند با شوق و سر و صدا از آن‌ها استقبال می‌کنند و عکس‌های سلفی می‌گیرند تا نشان بدهند که با شهروندی از کشوری بزرگ در تماس بوده‌اند  . من به دفعات از ایرانی‌ها شنیدم که وقتی انزوای بین‌المللی شان تمام شود ، شراکت با آمریکا را به شراکت با دیگر کشورها ترجیح می‌دهند  .  آن‌ها از بریتانیا و روسیه به خاطر سوئ استفاده‌هایشان در گذشته منزجرند ، نسبت به اسراییل موضعی محتاطانه دارند ، و به چین بی‌اعتمادند  .  از نظر آن‌ها آمریکا قابل اعتمادترین کشور به نظر می‌رسد  . بعد از خوردن کباب بره با ریحان تازه و نان داغ در رستورانی در تهران و گردش در خیابان‌ها به نمایشگاه ماشینی مملو از پورشه رسیدم  .  صاحب نمایشگاه گفت با وجود صد درصد مالیاتی که بر خودروهای لوکس اعمال می‌شود تقاضا بسیار بالا است  .  او سپس ، از سفرش به میامی ، لاس وگاس و لس آنجلس صحبت کرد : " من دیدم ما به لحاظ اجتماعی خیلی شبیه هم هستیم  .  من احساس خوبی نسبت به آمریکایی‌ها دارم  .  بیشتر ایرانی هم همین طور  .  اما ما باید این احساس خوب مان را به سوی چیز بزرگتری هدایت کنیم  .  مردم ایران می‌خواهند که این توافق دوباره ما و آمریکا را به هم نزدیک کند  .  این امید ما است ،" او بعد از لبخندی مشتاقانه گفت " من هم می‌خواهم دوباره به لاس وگاس بروم  . " سفر فروشنده پورشه به لاس وگاس احتمالا به زودی امکان‌پذیر نخواهد‌بود  .  نیروهای پر قدرتی در هر دو کشور مدت‌های مدیدی در پارادایم خصومت زندگی کرده‌اند از این رو به سختی می‌توانند گزینه دیگری را تصور کنند  . کاندیداهای انتخابات آمریکا در تقبیح ایران با هم رقابت دارند  .  در ایران ، نظامیان از نفوذ خود بر نظام قضایی برای بازداشت مخالفان با هدف ارعاب و ممانعت از هر گونه آشتی استفاده می‌کنند  . با این وجود ، توافق هسته‌ای به ایران و آمریکا پایه‌ای برای اعتماد بیشتر خواهد داد  .  این یکی از مهمترین تحول‌های دیپلماتیک در صحنه جهانی از زمان آشتی آمریکا و چین طی بیش از چهل سال گذشته است  .  این توافق تامین‌کننده منافع بنیادی ایران ، آمریکا و بیشتر جهان است  . روابط سیاسی آمریکا و ایران در شصت و پنج سال گذشته طیفی از عالی تا وحشتناک را طی کرده است  .  همیشه این روابط برای مردم ایران بد بوده است  .  از ماجرای سرنگونی دولت مصدق با کمک سی  .  آی  . ‌ای ، مردم ایران آمریکا را مقصر روش‌های سرکوبگرانه شاه و فساد آشکار آن دوره می‌دانستند  .  این خشم در جریان گروگانگیری دیپلمات‌های آمریکایی پس از انقلاب خود را نشان داد  .  آمریکا هم تحریم‌هایی را وضع و از صدام حسین در جنگ عراق با ایران حمایت کرد  . در روزهای پایان جنگ پس از این که شلیک یک موشک آمریکا به سقوط هواپیمای مسافربری ایران و مرگ تمام 290 سرنشین آن منجر شد ؛ جرج اچ دبلیو بوش ( پدر )، رییس جمهوری وقت آمریکا ، اعلام کرد " واقعیت هر چه که باشد من هرگز از طرف آمریکا عذرخواهی نخواهم کرد  . " از آن زمان به بعد ، آمریکا ایران را با پایگاه‌های نظامی اش در منطقه محاصره کرد  .  جرج بوش ( پسر )، رییس جمهوری پیشین آمریکا ، ایران را در کنار عراق و کره شمالی در " محور شرارت " قرار داد  . ایران هم به سهم خود در مسموم کردن این روابط طی سال‌ها نقش داشت  .  رهبران ایران و گروه‌های وابسته اش در ضربه زدن به منافع آمریکا در سراسر جهان کم نگذاشتند  .  بمبگذاری سفارت آمریکا و پایگاه تفنگداران دریایی آمریکا در بیروت در سال 1983 ، ربودن و شکنجه و مرگ رییس دفتر سی آی‌ای در بیروت در سال 1984 ، ربودن هواپیمای تی دبیلو‌ای و کشتن یک غواص نیروی دریایی آمریکا در آن پرواز در سال 1985 ، بمبگذاری برج‌های خبر در عربستان در سال 1996 که کشته شدن 19 هوانورد را در پی داشت ، و آموزش شورشیان عراقی در جنگ با آمریکا ، بخشی از فهرست اتهاماتی است که حتی اگر گوشه‌ای از آن‌ها حقیقت داشته باشد ، تصویری ترسناک را نشان می‌دهد  . روابط دو کشور به یکی از مهلک ترین روابط دو جانبه در جهان بدل شد  .  خصومت میان ایران و آمریکا برای 35 سال واقعیتی آشکار در سیاست بین‌الملل بوده است  .  تمام سیاستگذاران کنونی در واشنگتن و تهران در این فضا بزرگ‌شده‌و رشد کرده‌اند ؛ اما جهان آن‌ها در حال تغییر است  .  توافق جدید پر از قابلیت‌های سیاسی ، فرهنگی ، اقتصادی و استراتژیک است  . در هر یک از سفرهای من به ایران موضوعی خود را بیشتر نشان می‌داد  .  این بار " بد حجابی "‌بود  .  البته همچون گذشته دیگر شاهد گشت‌های ارشاد که موجب ترس مردم می‌شدند نبودم  .  اعتماد به نفس و اشتیاق برای تغییر اجتماعی بیش از هر زمانی در ایران قابل‌مشاهده است  .  ایران کشوری جوان با میانگین سنی 28 سال است  .  بیشتر مردم حکومت شاه ، گروگانگیری ، یا حتی جنگ ایران و عراق را به خاطر ندارند  .  نسل جوان مدافع جمهوری اسلامی نیست و در برابر نظامی که می‌کوشد در زندگی خصوصی مردم مداخله کند مقاومت می‌کند  . در بعضی کشورها چنین وضعیتی می‌تواند زمینه ساز بی‌ثباتی باشد و خواست تغییرات سریع به آشوب منجر شود  .  تاریخ نشان می‌دهد این اتفاق در ایران بعید است رخ بدهد  .  در جریان " جنبش سبز " مردمی که مورد ضرب و شتم قرار گرفتند به جای این که با خشونت به سرکوب واکنش نشان بدهند به خانه‌هایشان بازگشتند  .  آن‌ها حفظ آرامش اجتماعی را به فرو بردن کشور در آشوبی با عواقب ناروشن ترجیح دادند  . ایرانی‌ها نگاهی بلندمدت و متفاوت از غربی‌ها به دنیا دارند  .  آخرین باری که ایرانی‌ها به دنبال تغییرات اساسی رفتند رژیمی نصیبشان شد که از جهاتی بدتر از قبلی‌بود  .  مردم ایران همچنین شاهد فرو رفتن کشورهای همسایه در خشونت و ناامنی هستند ؛ کشورهایی که مردمش در پی سرنگونی دیکتاتورهایشان‌بودند  . طغیان ایران امری فرهنگی است ، نه سیاسی  .  مردم حاضرند تا زمانی که از آزادی در زندگی خصوصی شان برخوردار هستند حتی یک رژیم نامطلوب را تحمل کنند  .  این امر ممکن است دلیل ادامه تسلط حکومت اسلامی طی سال‌های آتی باشد  .  یک ایرانی طبقه متوسط که به آمریکا هم سفر کرده است گفت : " از شما آمریکایی‌ها انتظار می‌رود که حکومت تان را دوست داشته باشید  .  ما نه  .  ما هزاران سال حکومت‌های بد داشته ایم  .  تا زمانی که آن‌ها بر زندگی خصوصی ما تاثیری نگذارند می‌پذیریم شان  . " زنان " بد حجابی " که من در ایران دیدم هیچ شباهتی به انقلابی‌های کلاسیک ندارند  .  اگر انقلاب ایران یک انقلاب فرهنگی و نه سیاسی باشد ، این زنان پیش‌قراولان آن هستند  .  با ادامه تعامل ایران با جهان بلندپروازی آن‌ها بیشتر خواهد شد  .  سنت‌گرایان از این ترس دارند  .  آیت‌الله خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی ، از همین رو تاکید کرد که تهدیدهای اقتصادی و امنیتی کم اهمیت تر از تهدیدهای فرهنگی و سیاسی است و نسبت به مقاومت مردم در برابر رخنه آنهاهشدار داد  . خامنه‌ای پس از امضای توافق هسته‌ای در پیامی در توییتر خود نوشت : " آن‌ها قول می‌دهند ایران ظرف ده سال کاملا متفاوت خواهد‌بود  .  ما نباید اجازه دهیم چنین افکار و برداشت‌های شیطانی در مغز دشمن شکل بگیرد  . " ده‌ها هزار آمریکایی در دهه شصت و هفتاد میلادی به ایران سرازیر شدند و در کارخانه هلی کوپترسازی بل در اصفهان و دیگر مجتمع‌های بزرگ دوران شاه مشغول کار‌بودند  .  حال نفوذ خارجی از طریق تجارت بار دیگر در راه بازگشت به ایران است  . ایران برای بازسازی بخش انرژی اش که طی سی و پنج سال گذشته مورد غفلت قرار گرفته است به 150 میلیارد دلار سرمایه خارجی نیاز دارد  .  هواپیمایی فرصت بزرگ دیگری برای شرکت‌های خارجی است  .  ایران خواهان چند صد هواپیمای مسافربری است  .  فهرست این موارد بی‌پایان است  .  ایران باید ناوگان حمل‌ونقل زمینی و صنایع خودروسازی اش را نوسازی کند  .  صنعت توریسم و هتلداری در مسیر توسعه خواهد‌بود  .  ایرانی‌ها مردمی بسیار علاقمند به فناوری‌های نو هستند و از این رو بازار تجهیزات الکترونیک هم قوی می‌شود  .  یکی از دوستان ایرانی آمریکایی‌ام اخیرا برایم نوشت : " من فقط امیدوارم استارباکس و مک دونالد به این زودی‌ها پایشان به ایران باز نشود  . " در سفر اخیرم به تهران در هتل با مهمان‌های خارجی فراوانی روبرو شدم : مدیر یک شرکت نرم‌افزاری در کره جنوبی ، رییس یک صندوق سرمایه‌گذاری در بحرین ، یک بازاریاب اهل اسلوونی  .  پولی که می‌تواند از توافق هسته‌ای به دست بیاید بخشی از این واقعیت است که توافق هسته‌ای بزرگتر از آن است که به شکست بیانجامد  . پیامدهای استراتژیک توافق هسته‌ای حتی بزرگ تر از دیگر جنبه‌های آن است  .  ایرانی‌ها دشمن سرسخت داعش و گروه‌های تروریستی سنی در منطقه هستند  .  این امر ایران را به کشوری جذاب تر تبدیل می‌کند  . بدون این توافق ، ایران ممکن است بدون نظارت و محدودیت‌های لازم ، برنامه هسته‌ای اش را گسترش داده و به سوی تکمیل ساخت جنگ افزار هسته‌ای حرکت کند  .  اگر متعصب‌ها در ایران یا در یک رژیم دشمن ایران قدرت را در دست بگیرند رو در رویی آخر الزمانی دور از تصور نیست  . هدف این توافق قرار دادن ایران در کانون سیاست خارجی آمریکا نیست ، بلکه هدف گسترده تر کردن آلترناتیوهای استراتژیک است ؛ امری که همیشه ارزشمند است  . ایران نفوذ قابل‌توجهی در میان شیعیان افغانستان ، عراق ، سوریه ، لبنان ، یمن ، و بحرین دارد  .  این نفوذ تا کنون در جهت ایجاد بی‌ثباتی استفاده‌شده‌است  .  اما با تبدیل شدن ایران به بخشی از معماری امنیتی جدید منطقه و ورود دوباره اش به اقتصاد جهانی ، ترویج هر چه بیشتر ثبات در جهت منافع ایران است  . بیلبوردهایی با شعارهای ضد عربستان سعودی در تهران به روشنی به چشم می‌خورد  .  ایران و عربستان تنها قدرت‌های باقیمانده در خاورمیانه هستند که رو در روی یکدیگر ایستاده‌اند  .  هر یک دیگری را به بی‌ثباتی در منطقه متهم می‌کند  .  سعودی‌ها تلاش فراوانی کردند که جلوی ایران را سد کنند  .  ولی جریان تقویت ایران در منطقه از زمان حمله آمریکا به افغانستان و عراق آغاز شد  .  آمریکا با از بین بردن دو دشمن آشکار ایران طالبان و صدام حسین زمینه را برای حضور بیشتر ایران در منطقه فراهم کرد  .  تضعیف مصر ، سقوط عراق ، لیبی و سوریه ، خلائ بزرگی ایجاد کرد که ایران قدم در راه پر کردن آن برداشت  . اگر هدف استفاده حداکثری از پتانسیل توافق هسته‌ای باشد ، ایران باید به همسایگانش اطمینان بدهد تهدیدی برای آن‌ها نیست  .  ایران باید با عربستان سعودی به نوعی تفاهم سیاسی دست پیدا کند  .  این امر ممکن است خیلی زود اتفاق نیافتد  . سعودی‌ها و اسراییلی‌ها معتقدند یک ایران ثروتمند از توان بیشتری برای اعمال قدرت برخوردار خواهد‌بود  .  این انتقادها در اصول درست است ، اما ایران بازیگری منطقی و عاقل است که منافعش با منافع غرب در منطقه در شکست افراطیون سنی همپوشانی دارد  . سعودی‌ها که قبلا از نقض توافق هسته‌ای توسط ایران ترس داشتند الان بیشتر از پایبندی ایران به توافق و پیامدهای مثبت اقتصادی اش ترس دارند  . رسیدن به توافقی کلی با عربستان سعودی بر سر چگونگی برخورد با مناقشات در همسایگی امکان‌پذیر است ، اما تغییر نظر اسراییل نسبت به ایران بسیار دشوارتر خواهد‌بود  . روحانی در مقایسه با رهبران قبلی جمهوری اسلامی که موجودیت اسراییل را تهدید کرده و هولوکاست را رد می‌کردند برای یهودیان پیام تبریک می‌فرستد ، ولی این کافی نیست  .  انزجار از اسراییل همچون انزجار از آمریکا بخش کانونی ایدئولوژی انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی است  .  رد این انزجار بسیار دشوار است ، زیرا دست کشیدن از اصول بنیادین نظام جمهوری اسلامی است  .  برای رسیدن به یک تفاهم سیاسی میان ایران و اسراییل احتمالا باید تا روی کار آمدن نسلی جدید صبر کرد  . طی سفر اخیرم به تهران در هتلی مستقر‌بودم که به زندان اوین مشرف‌بود ؛ زندانی هولناک برای مخالفان سیاسی سلطنت پهلوی که حال محل نگهداری زندانیان سیاسی جمهوری اسلامی از جمله یکی از دوستانم ، جیسون رضاییان ، است  . چند سال پیش شام فوق العاده‌ای با جیسون در شهر بوستون صرف می‌کردیم  .  من برای انتخاب شدنش به عنوان خبرنگار واشنگتن پست در تهران به او تبریک گفتم  .  جیسون قبل از آن ، مسائل ایران را برای گلوبال پست پوشش خبری می‌داد  .  آن موقع هیچکدام از ما نمی‌توانستیم چنین کابوسی را حتی تصور کنیم  .  جیسون که تابعیت ایرانی و آمریکایی دارد از ژوییه 2014 با اتهاماتی مبهم در اوین در حبس بوده و دادگاه او را به جاسوسی محکوم کرده است  .  وقتی از پنجره هتل به بیرون نگاه می‌کردم ، به فکر وضعیت جیسون در سلولی در اوین در فاصله کوتاه از اتاق گرم و نرم خودم در هتل می‌افتادم  . زندان‌ها ، دادستان‌ها ، و قوه قضاییه تحت کنترل تندروهای غیرمنتخب است  .  آن‌ها با نگه داشتن جیسون در زندان می‌توانند به حس ضد ایرانی در آمریکا دامن بزنند و روند آشتی جویی را کند کنند  . این وضعیت نشان‌دهنده توان محدود مقام‌های انتخابی در مقابل روحانیون است  .  روحانی حتی قادر به آزاد کردن میرحسین موسوی و مهدی کروبی ، کاندیداهای انتخابات سال 1388 نبوده است  .  ایران اگر می‌خواهد جایگاه حقیقی اش را در صحنه بین‌المللی به دست آورد باید این سردرگمی قدرت بین مقام‌های مذهبی و سکولار را حل و فصل کند و به حقوق شهروندانش بیشتر احترام بگذارد  . در واشنگتن ، افراد محدودی توانسته‌اند از ذهنیت شان نسبت به ایران فاصله گرفته و به ایران به عنوان یک شریک امنیتی بالقوه ارزشمند نگاه کنند  . در جریان بررسی توافق هسته‌ای در واشنگتن ، حتی حامیان توافق هم ایران را محکوم می‌کردند و استدلال شان این‌بود که این توافق ایران را محدود ، محصور و دست و پا بسته خواهد کرد  .  واقعیت این است که ایران کمتر از دیگر کشورهای خاورمیانه غیر قابل اعتماد نیست و به همان اندازه که غرب به ایران بی‌اعتماد است ؛ ایران هم دلایلی برای بی‌اعتمادی به غرب دارد  . ایران نیروی نظامی مهیب و مخرب منطقه نیست  .  عربستان پنج برابر ایران خرج نیروهای نظامی اش می‌کند  .  امارات متحده عربی که یک هفتم ایران جمعیت دارد ، احتمالا از امکانات نظامی به مراتب پیشرفته تری از ایران برخوردار است  .  ایران هنوز از بخشی از فناوری‌های نظامی خریداری‌شده‌در دوران شاه استفاده می‌کند  .  از منظر توان نظامی متعارف ایران بیشتر یک کوتوله است تا یک غول  . ایران از هر دو کیفیت مورد نظر غرب برخوردار است : نخست ، اشتیاق فراوانی برای خرد کردن داعش و القاعده و گروه‌های افراطی دارد  .  دوم ، جامعه ایران با توجه به حضور مهم زنان در میان قشر دانشجو و تمایل مردم به موسیقی پاپ و اینترنت بیشتر شبیه جوامع اروپایی و آمریکایی است  .  مردم عادی ایران بیش از همتایانشان در عربستان سعودی ، پاکستان ، ترکیه ، مصر ، اسراییل ، و دیگر کشورها احساس مثبتی به آمریکا و اروپا دارند  . باراک اوباما رییس جمهوری آمریکا ، در دفاع از توافق هسته‌ای خیلی متبحرانه صحبت کرد  .  او به آمریکایی‌ها گفت بی‌خردی است اگر باور کنیم " که می‌توانیم به راحتی خواستمان را بر دیگر نقاط دنیا که فرهنگ و تاریخی کاملا متفاوت دارند تحمیل کنیم " و در مورد ایران " انتخاب پیش روی ما سرانجام بین دیپلماسی و شکلی از جنگ است  . " توافق هسته‌ای یک جهش استراتژیک کوچک است و هنوز روشن نیست که می‌تواند مبنایی برای روابطی جدید بین ایران و جهان بیرون و به ویژه ایران و آمریکا باشد  .  گروه‌هایی که برای متوقف کردن توافق کوشیدند ، حالا بر محدود کردن تاثیراتش متمرکز خواهند شد  .  آن‌ها کارزارهایی به راه خواهند انداخت تا روابط آمریکا و ایران را تا حد ممکن خصمانه نگهدارند  . اگر چه این توافق در نفس خود پیامدهای مهمی دارد ، قابلیت‌هایش فراتر از حل یک مشاجره است  .  این توافق با دوباره چیدن مهره‌ها در شطرنج خاورمیانه احتمالات اقتصادی و استراتژیک امیدوارکننده‌ای را ارائه می‌کند  .  توافق هسته‌ای قاطعانه منافع امنیتی غرب را به پیش می‌برد  .  این توافق راهی به سوی موفقیت و جامعه‌ای بازتر را در مقابل ایران قرار می‌دهد  .  این مهم در منطقه‌ای که امید بستن به تحولات دشوار است ، به شکل منحصر به فردی بسیار امیدوارکننده است  .