نیاز به باز سازی سیاست خارجی در مناظره نامزدها
شبکه خبری سی ان ان، در مقاله ای تحلیلی درباره نحوه پرداختن به سیاست خارجی در مناظرات انتخاباتی پرداخته است.
روز جمعه گذشته سومین و آخرین مناظره تلویزیونی نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری ایران برگزار شد  .  الکس وطن خواه ، کارشناس امور خاورمیانه در وبسایت شبکه خبری سی‌ان ان می‌نویسد مسئله سیاست خارجی ایران برخلاف دو مناظره پیشتر ، محور اصلی این مناظره‌بود که آن را به یکی از حادترین برخوردهای سیاسی که تاکنون از تلویزیون دولتی ایران پخش‌شده‌، تبدیل کرد  . مبادلات لفظی چنان تند‌بود که پس از برنامه ، نامزدها به افشای اسرار امنیتی متهم شدند  .  حتی برخی از خبرگزاری‌های راست گرا به همین دلیل ، از احتمال رد صلاحیت حسن روحانی خبر دادند که از نامزدهای نزدیک به اصلاح‌طلبان است  .  خبری که از سوی سخنگوی شورای نگهبان رد شد  . آقای وطن خواه می‌نویسد : منتقدان رژیم جمهوری اسلامی ، این مناظرات را نمایشی و مردود می‌دانند  .  هر هشت کاندیدا ( که اکنون با کناره‌گیری دو تن از آنان به شش نفر تقلیل یافته‌اند ) از صافی احراز صلاحیت شورای نگهبان گذشته‌اند و نمی‌توان آن‌ها را قادر به ایجاد کمترین تغییر در مسیر سیاست خارجی ایران قلمداد کرد  .  از دید این منتقدان ، انتخابات 24 خرداد تنها نمایشی ظاهر فریب است که توسط آیت‌الله خامنه‌ای ، رهبر غیر انتخابی ایران کارگردانی می‌شود  .  رهبری که جهان بینی غرب ستیز و اسلام‌گرایی سختگیرانه اش از زمانی که به قدرت رسیده به حکومت و جامعه ایران شکل داده است  . دور اندیشی این منتقدان کاملا موجه است  .  انتخابات خرداد 1392 بی‌تردید به دقت هماهنگ‌شده‌است  .  حدود 678 نفر از کل کسانی که برای انتخابات ریاست جمهوری ثبت نام کرده‌بودند ، رد صلاحیت شدند  .  با این همه تردید نیست که هشت مردی که توسط شورای نگهبان احراز صلاحیت شدند در مورد مشی سیاست خارجی نظام و بهترین راهی که برای سیاست خارجی یکی از پهناورترین کشورهای خاورمیانه با جمعیت 76 میلیون نفری آن باید اتخاذ کرد ، توافق ندارند  . در سومین مناظره ، هشت کاندیدا به سوابق و سیاست‌های یک دیگر به هنگام مسئولیت حمله کردند  .  مبادلات لفظی تلخ و تند میان خود تندروها دیگر خط فاصل نامزدهای اصلاح‌طلب و تندرو را از میان برداشته‌بود  . به نوشته وطن خواه ، یکی از داغ ترین برخورد‌های لفظی بین علی اکبر ولایتی ، وزیر خارجه ایران از سال 1360 تا 1376 ، و سعید جلیلی که گفته می‌شود کاندیدای مورد نظر رهبر جمهوری اسلامی است ، صورت گرفت  .  سعید جلیلی از سال 1385 ریاست هیئت مذاکره‌کنندگان مسئله هسته‌ای ایران را با گروه 5 + 1 برعهده داشته است  . به نوشته الکس وطن خواه ، ولایتی روش دیپلماسی جلیلی را مورد سوال قرار داد و او و تیمش را متهم کرد که به هنگام مذاکره با قدرت‌های جهان در باره برنامه اتمی ایران سرسختی بی‌هوده و هدف از خود نشان داده است  .  او با تندی خطاب به جلیلی گفت :« مذاکره به معنی بده و بستان است نه سخنرانی و خواندن بیانیه » . به نظر آقای وطن خواه سخنان ولایتی از آن جهت اهمیت داشت که در طی سال‌های گذشته ، جلیلی همواره به عنوان کسی که سیاست‌ها و دیدگاه‌های رهبر را منعکس می‌کرد ، شناخته‌شده‌است  .  با آن که همه نامزدها موافق‌بودند که ایران باید در مذاکرات وضعیت اتمی خود را تعدیل کند اما هیچ یک منطقی در اولویت دادن به برنامه اتمی ایران نمی‌دیدند  .  این امر می‌تواند خود نوعی تابوشکنی باشد زیرا علی خامنه‌ای همواره روشن کرده است که اجازه نخواهد داد برنامه اتمی ایران متوقف شود  . تابوی دیگری که تقریبا شکسته شد ، به نوشته الکس وطن خواه ، زمانی‌بود که محسن رضایی فرمانده سال‌ها پیش سپاه پاسداران ، جلیلی را متهم کرد که در مذاکرات بغداد در مه 2012 فرصت مهمی را برای رسیدن به توافق با آمریکا از دست داده است  . رضایی ، که زمانی که جلیلی دوران نوجوانی خود را در فضای پر تب و تاب و ضد آمریکایی اوایل سال‌های شصت می‌گذراند سپاه هولناک پاسداران را فرماندهی می‌کرد ، اکنون نه فقط از ملاقات با آمریکایی‌ها بلکه از توافق با آن‌ها سخن می‌گفت  .  رضایی تنها نامزدی‌ست که به درخواست آرژانتین برای نقش احتمالی اش در حمله تروریستی به مرکز فرهنگی یهودیان در بوئنوس آیرس از پلیس بین‌الملل اخطار قرمز گرفته است  . و اکنون حتی رضایی نیز در مخالفت با سیاست انزواجویانه ایران سخن می‌گفت  . با آن که نقاط مورد توافق میان کاندیدا‌ها کم و دور‌بود اما هر هشت نفر بر سر یک نکته توافق داشتند  .  که دوران هشت ساله ریاست جمهوری احمدی نژاد برای ایران فاجعه‌آمیز بوده است  .  آنان احمدی نژاد را به خاطر سیاست‌های ماجراجویانه غیر لازم ، عدم کارآیی و هزینه‌دار کردن سیاست خارجی ایران مورد سرزنش قرار می‌دادند  . هرهشت کاندیدا مدعی شدند که گزافه گویی‌های شعاری احمدی نژاد در خارج از ایران نتوانست بر توخالی بودن اقدام‌های او سرپوش بگذارد  .  حمله به احمدی نژاد آن قدر شدید و زیاد‌بود که رئیس جمهور فعلی از تلویزیون دولتی جمهوری اسلامی خواست زمانی برای دفاع از خود در اختیارش قرار دهد  .  روز شنبه احمدی نژاد حتی پیش تر رفت و گفت « برنامه هسته‌ای به من ربطی ندارد » و « مسئولش کس دیگری‌ست » . این نوعی سلب مسئولیت از خود‌بود و آن « کس دیگر » نیز اشاره واضحی به علی خامنه‌ای  .  هیچ سیاستمدار ایرانی نمی‌تواند در برابر ایرانیان بایستد و از تحریم‌های دردناک ناشی از موضع جمهوری اسلامی در قبال برنامه هسته اش دفاع کند  . در سخنان احمدی نژاد نکته مهمی وجود دارد  .  او نمی‌تواند همه ابراز نظرهای شرم آورش مانند نفی هولوکاست و خس و خاشاک خواندن معترضان جنبش سبز - را به گردن خامنه‌ای بیندازد  .  اما واقعیت این است که او هرگز نمی‌توانست یک تنه سیاست هسته‌ای ایران را هدایت کند  .  چنین قدرتی در اختیار رئیس جمهوری ایران قرار ندارد  . پیام اصلی این مناظره آنست که پای سیاست خارجی ایران لنگ است و این دفتر باید از نو ورق بخورد  .  با آن که در سخنان نامزدها تفاوت‌های اندکی وجود داشت اما همه متفق القول‌بودند که نباید ایران به کره شمالی دوم شود  . ولایتی گفت : « خوب است که ما دوستانی در آفریقا و امریکای لاتین داشته باشیم اما این کافی نیست » .  در این مناظره بارها و بارها بر نیاز به بازنگری و بازسازی روابط با آمریکا و اروپا تاکید شد و گه گاه منجر به آن شد که کاندیداها در نشان دادن این که کدام و با چه برنامه‌ای بهتر می‌توان بر بحران روابط با غرب فائق آمد ، به رقابت پرداختند  . به نوشته این کارشناس امور خاورمیانه در سی‌ان ان ، با آن که توافقی گسترده میان مناظره‌کنندگان بر سر لزوم هموار کردن راه توافق با غرب وجود داشت ، اما هیچ یک از آنان نخواست به‌طور مستقیم دست بر سر موضوع اصلی بگذارد  .  یعنی بر نقش آیت‌الله خامنه‌ای در شکل دادن به سیاست خارجی ایران اشاره کند  .  نامزدها تنها به صورت میزگرد وار به آن پرداختند و با آن که همه آنان قبول داشتند که خامنه‌ای در هر تصمیم‌گیری استراتژیک صدای اصلی را دارد ، هیچکس جرات نکرد آشکارا استدلال‌های رهبر 73 ساله را مورد سوال قرار دهد  . الکس وطن خواه در پایان می‌نویسد : اما اگر خامنه‌ای این مناظره سوم را دیده باشد ، که مسلما دیده است ، بی‌تردید پیام اصلی آن را گرفته است  .  بانگ درخواست باز نگری و باز‌سازی سیاست خارجی ایران حتی از حلقوم نامزدهایی که با دقت بسیار تایید صلاحیت شده‌اند نمی‌توانست از این بلند تر و رساتر باشد  .