مراسم چهارشنبه سوری در گذر زمان
جشن سرخ یا سور (چهارشنبه سوری) از روزگار باستان همچنان جایگاه قدرتمند خود را حفظ کرده، چنان که در بغداد و در حضور خلیفه وقت با شکوه تمام برگزار می شده و تداوم صورت امروزین آن گواه روشن حیات این آیین هاست
مراسم چهارشنبه سوری امروزه به یکی از بخشهای مهم و تدارکاتی در آستانه فرارسیدن جشنهای نوروزی تبدیل‌شده‌است  . شکل کلی و عمومی چهارشنبه سوری را همه می‌دانند : برپایی آتش و پریدن از روی آن و گفتن « زردی من از تو ، سرخی تو از من »، به همراه خوردن آجیل مخصوص چهارشنبه سوری و پاشیدن آب بر زمین  .  اما به همان اندازه که در ریشه‌های این آیین تفاوت نظر وجود دارد ، شیوه برگزاری آن نیز در مناطق مختلف متفاوت است  . در اوستا ، کهنترین کتاب دینی ایرانیان نامی از جشن نوروز نیامده است ؛ هرچند که این جشن ریشه در آیینها و باورهای بسیار کهن تر از پدیداری اوستا در فلات ایران دارد  . دکتر مهرداد بهار ، اسطوره‌شناس ایرانی در ریشه‌یابی نوروز تاریخ آن را تا هزاره سوم پیش از میلاد به عقب برده ، می‌گوید : « از هزاره سوم پیش از میلاد دو جشن بزرگ در آسیای غربی رواج داشته است جشن آفرینش که در آغاز پاییز بوده ( مهرگان ) و جشن نوزایی که آغاز بهار است ( نوروز )» . سموئیل کندی ادی نویسنده کتاب « آیین شهریاری در شرق » نیز با اشاره به جایگاه والای نوروز در دوران هخامنشی می‌نویسد پادشاهان هخامنشی جشنهای نوروزی را با شکوه و عظمت تمام در شهرهای اهواز و به احتمال تخت جمشید برگزار می‌کرده‌اند  . مهرداد بهار براین باور است که در روزهای آغاز نوروز مسابقه‌های ورزشی در تخت جمشید و در حضور پادشاهان هخامنشی برگزار می‌شده است  . به باور مهرداد بهار جشن نوروز و همه آداب آن مربوط است به نوزایی خدای گیاهی یعنی سیاووش  .  و بازگشت دوباره روح این خدای شهیدشونده به زمین و نماد جسمانی آن نیز گیاهان روینده و طبیعت است  .  از این روست که ایرانیان روزگار کهن در آستانه نوروز شب‌ها چراغ روشن کرده و در اماکن مقدس و آرامگاه‌ها به نیایش می‌پرداخته‌اند تا ارواح پاک نیاکانشان همراه با روان خدای شهیدشونده در بازگشت به زمین آنان را ببینند  . در برگزاری چهارشنبه سوری دو عنصر آتش و آب نقش اساسی دارند ، که از مهمترین بخشهای مناسک بازگشت سیاووش به زمین است  .  هنوز هم در بخشهایی از استان کردستان ، فارس یا شمال خوزستان ، شاهد برافروختن هیمه‌های آتش بر فراز بامها هستیم  .  پاشیدن آب از پشت بام بر سروصورت کودکان کوچه توسط مادران نیز ( که به گفته مهرداد بهار نشانه‌ای از بارش باران است )، از دیگر مراسم این جشن است  . جشن سرخ یا سور آیینی زرتشتی نیست ، و در اوستا نیز به آن اشاره‌نشده‌است ؛ هرچند آیینی بسیار کهن تر از زرتشت بوده است ؛ با این همه و باوجود فراگیر شدن دین زرتشت در فلات ایران ، آیینهای روزگار باستان همچنان جایگاه قدرتمند خود را در میان مردم حفظ کردند  .  چنان که پس از اسلام نیز جشن سرخ یا جشن سور در بغداد و در حضور خلیفه وقت با شکوه تمام برگزار می‌شده و تداوم صورت امروزین آن گواه روشن حیات این آیین است  . در آیین کهن جشن سوری یا سرخ ، آب و آتش نقش برجسته‌ای داشته‌اند  .  نخست زمینی را که بایستی هیزمها بر آن نهاده شود آب پاشی می‌کرده‌اند  .  دوم پیش از پریدن از روی آتش ، آب را نیز از آن گذر می‌داده‌اند  .  در مناطق جنوب ایران به این آب « کر » می‌گویند  .  « کر » در باورهای کهن عیلامی خدای آبهای شیرین زیرزمینی بوده  .  نوزایی سیاووش که با آب و آتش همراه بوده ، در مناسک و نمادهای اجرایی جشن سور معنا می‌یابد  . دکتر مهرداد بهار معتقد است برگزاری جشن سرخ ، جشن نوزایی سیاووش ( خدای گیاهی ) است  .  که سیاهی چهره نماد مرگ و سرخی پوشش نماد خون و نوزایی است که حاجی فیروزها نماد مادی و انطباق یافته سیاووش‌اند با چهره‌ای سیاه ( نماد مرگ ) و پوشش سرخ ( نوزایی ) .  حاجی فیروزها یا همان سیاووشان همزمان با جشن سور یا سرخ در کوی و برزن پدیدار‌شده‌و مردم به نشانه شادمانی و بازگشت سیاوش به جشن و شادمانی می‌پرداخته‌اند  . مهرداد بهار می‌گوید این شادمانی مردم از پی حاجی فیروز روان‌شده‌در کوچه و بازار نماد دگرگون‌شده‌رقصهای جادویی روزگار باستان بوده که برای بارش باران با شکوه تمام برگزار می‌شده است  .  اجرای نمایشهای روحوضی پیش از عید در روستاها و شهرهای کوچک ایران نمادی از این آیین است  . کشت غلات و سبزیها به هنگامه نوروز نیز نماد باززایی طبیعت و خدای شهید شونده ( سیاووش ) است که براساس تصاویر بجا مانده کوزه‌ها و سفالهای یافت‌شده‌پنجهزارساله در بلخ ، مردم آن دوران آیین مرگ و نوزایی سیاووش را به هنگامه آغاز بهار برگزار می‌کرده‌اند  . در آثار الباقیه ابوریحان بیرونی نیز جشن سوری یا زایش سیاووش را با تولد دموزی ( از اساطیر بین النهرین ) قیاس کرده و می‌گوید نوزایی سیاووش تولد دوباره گیاهان و طبیعت است  . به اتکای چنین پیشینه‌ای از آیین و مناسک چهارشنبه سوری ( جشن سرخ ) مردم فلات ایران هرساله برای بزرگداشت آیین‌های نیاکان خود ، سختیهای زمانه و مشکلاتی را که با آن درگیرند ، در این چند روزه فراموش کرده همه توان خود را بکار می‌گیرند تا شادمانی خانه و کاشانه شان ، بوم و برزن و فرای آن دل و وجودشان را فراگیرد و برگزاری آیینهای چهارشنبه سوری از اصول فراموش نشدنی این مناسک است  .