گونتر گراس، نویسنده، شاعر و نقاش آلمانی درگذشت
گونتر گراس در طبل حلبی «اسكار» ضدقهرمان خود را به آسايشگاه روان‌درمانى مى‌فرستد تا براى عقلانيت جامعه روايت كند آن‌چه را كه بر او حادث شده. اين اسكار کوتوله است كه از پرستارش‏ مى‌خواهد چهارصد صفحه سفيد بى‌گناه برايش‏ فراهم كند تا روايت گناه همگانى را بنويسد. اين تنها موقعيت فراهم آمده براى اسكار است
گونتر گراس ، نویسنده ، شاعر ، نقاش و در فرجام فعال سیاسی ، اجتماعی آلمان در 87 سالگی درگذشت  . گونتر گراس بیش از هرچیز نویسنده‌ای خلاق‌بود که درباره روحیات پنهانی ملتی نوشت که در برهه‌ای از تاریخ تحت حکومتی زیست که جهان را به آشوب کشیده و نسل کشی یهودیان را به اجرا گذاشت  . رمان طبل حلبی نخستین کاوش گراس در این باره است  .  داستانی که پیش از انتشار جایزه گروه ادبی 47 را دریافت کرد و پس از انتشار با استقبال پرشور مخاطبان روبرو شد  .  اسکار کوتوله ، ضدقهرمان رمان طبل حلبی که نمی‌خواست شریک جنایات جنگی نازیها باشد ، از بلوغ و بزرگی خودداری کرد  .  این شخصیت ضدجنگ که وجدان ملت ارزیابی شد با نام‌های گوناگون در داستان‌های بعدی گونتر گراس حضور داشت  . گونتر گراس فعال سیاسی نیز‌بود  .  نطق‌های پرشورش در حمایت از ویلی برانت نامزد سوسیال دموکرات‌ها برای رسیدن به صدراعظمی آلمان ، نمونه این تلاش‌ها بود  .  حمایتی که بعدها به پیروزی گرهارد شرودر منجر شد  . گونتر گراس مدافع پرشور آزادی بیان‌بود برای همین پناهگاه امن سلمان رشدی در زمانه‌ای شد که حتا پلیس انگلیس نیز ناتوان از حفظ جان او‌بود  .  برای همین سلمان رشدی در پیامی به مناسبت مرگش گفت بسیار اندوه بار است  .  یک بزرگ حقیقی ، الهام‌بخش و دوست  . گونتر گراس سرانجام در سال 1999 جایزه نوبل ادبی را دریافت کرد  .  اما رمان « سده من » که یکی از واپسین رمان‌های گراس است ، تاکیدی بر ادامه خلاقیت گراس بشمار آمد  .  او اما از یک راز پنهان مانده رنج می‌برد  .  او در جوانی و در سال‌های آخر جنگ به اجبار سرباز نازی‌ها بود  .  کسی نمی‌دانست اما خودش خوب می‌دانست که اعتراف به مشارکت در گناه همگانی که خود همواره بر آن تاکید می‌کرد باعث شد تا زندگی نامه « در حال کندن پوست پیاز » را بنویسد  .  گونتر گراس تا پایان عمر از آزادی ، عدالت و برابری اجتماعی دفاع کرد  . *** « رمان » بعنوان یک ژانر ادبی ، پس از جنگ دوم جهانی دچار بحرانی جدی شد  .  به قول تئودور آدرنائو ، اندیشه ورز تبعیدی ، شعر و ادبیات پس از آشویتس بربریت است  .  برای همین گفته می‌شود حقیقتی که تا پیش از جنگ دوم نزد نویسندگان یافت می‌شد ، بر اثر جنگ آسیب‌های مهلک دید یا به کلی توسط ارتشهای پیروز از صاحبانش سلب مالکیت شد  .  حقیقت نیز همچون توضیح جهان در مجموع به پرسش کشیده شد  .  روایت دیگر نمی‌توانست خود را میانجی بشمار آورد  .  در این گیرودار گونتر گراس طبل حلبی‌اش را به صدا درآورد و ناگهان به گونه‌ای زنده جهان تحقیر‌شده‌را به سرزنش گرفت  . زمان نیاز‌بود تا نویسندگان آلمانی از پس ویرانه‌های جنگ این واقعیت را ببیند که نویسنده و خواننده سرنشینان مشترک قایقی سوراخ شده‌اند  .  موفق‌ترین نویسندگان همچون : « هاینریش بل »، « گونتر گراس »، « ماکس فریش »، « زیگفرید لنز »، نشان دادند که لایه‌های شناخته‌شده‌زبان همچون هدفمندی رنجورست و باید که بتوان به دیگر لایه‌های پنهان زبان اجتماعی اعتماد کرد و نه در جهت بازگویی که بر بستر نمایش رویداد گام برداشت و در جریان زندگی شرکتش داد  .  تا دهه‌ی شصت میلادی این بهره‌گیری از زبان ساده هدفمند ، زبان برخاسته از زندگی طبقات پایین جامعه که با الفاظ و نشانه‌های ادیبانه بیگانه است ، سبکی رایج و شناخته‌شده‌و محبوب نویسندگان آلمانی‌بود  .  تا پیش از این ، زبان روزمره زبانی استنادناپذیر و پیشپاافتاده بشمار می‌آمد و همین امر زبان داستانی آلمان را به پریشی و رخوت کشانده بود رخوت زبان و زمان رمان آلمانی پس از غیاب توماس مان در سال‌های صلح ناگزیر ، حفظ بنیادهای هگلی حکومت توسط دولت محافظه‌کار کنراد آدرنائو و سکوت سنگین سازندگی و دلایلی دیگر ، زمینه‌ساز آن گردید تا نویسندگان جوانتر دست به شورشی به شیوه آلمانی در اجتماع و ادبیات خود بزنند  .  گروه 47 نماد این شورش مسالمت‌آمیز در جامعه‌بود  .  گروه « چهل و هفت » هرگز نه آونگارد‌بود و نه باوری به آونگاردیسم داشت و پیروانش فقط شورشیانی مسالمت‌جو‌بودند که تغییرات اساسی در اجتماع آلمان سال‌های سازندگی را ترویج می‌کردند  .  برای اینان دست کم در ابتدا ادبیات محملی برای اندیشه‌ها و افکار اصلاحگرایانه‌ی اجتماعی‌شان‌بود  .  آنان بر این باور‌بودند که جهان دیگر نوشت‌ناپذیر و به گونه‌ای کنایه‌ای‌شده‌است  .  ادبیات باید با اقشار و طبقات فرودست جامعه آشتی کند و روایت حال آنان باشد  . برای شناخت درست آثار گونتر گراس ضروری‌ست که اندیشه‌های گروه‌ « چهل و هفت » را بازشناخت  .  این گروه درآغاز از سوی « هانس ورنر ریشتر » به کمک جمعی از نویسندگان و منتقدان چیگرای آلمانی مثل « آلفرد آندریش » و « والتر کولبرن هوف » در سپتامبر 1947 در مونیخ بنیان نهاده شد که نشریه‌یرا انتشار دادند  .  به علت انتقادهای سیاسی چپگرایانه مندرج در آن ، نظامیان امریکایی از انتشار آن جلوگیری کردند  .  اما گروه تصمیم گرفت به سازماندهی و گسترش اهداف خود ادامه دهد  .  از این رو گروه 47 بی‌آن‌که از برنامه مشخص سیاسی یا زیبایی‌شناسانه برخوردار باشند ، هدفشان را دوباره زنده کردن ادبیات جوان آلمانی اعلام کردند  .  اعضای گروه برآن‌بودند به اتکای تجربه‌هایشان در دوران نازیسم و جنگ دوم جهانی نهادی ضدقدرت را بنیان نهند که بتوانند علیه نظامی‌گری و جنگ به مبارزه قلمی بپردازند  .  این گروه تا سال 1955 هر ششماه یکبار و پس از آن تا سال 67 پیاپی سالی یکبار گرد هم آمده و آثار ادبی نویسندگان غیرعضو خود را مورد نقد و بررسی قرار می‌دادند که « جایزه گروه 47 » از دل این نشست‌ها و با همکاری رادیو آلمان پدید آمد  .  گونتر گراس در سال 1958 به خاطر کتاب « طبل حلبی » این جایزه را از آن خود کرد  . گونتر گراس در طبل حلبی به شیوه حماسی به روایتگری پرداخت ، شیوه‌ای که بر اثر جنگ زمینه‌های آن مهیا شده‌بود  .  گویا جنگ در ساختار ذهنی‌اش تحولی ایجاد کرد که او را واداشت زبان مردم را با زبان کلاسیک گوته پیوندی تازه دهد  .  می‌شود این نظریه را باور داشت که گونتر گراس به بیگانه‌سازی در زبان آلمانی پرداخت ، زیرا او حقیقتا " یک بیگانه و مهاجر در زبان آلمانی‌بود  .  زبان زادگاهش ، لهجه پروسی سابق ، در برابر زبان رسمی مهجور مانده‌بود و همین به او امکان داد تا همچون کافکا و نیچه به بیگانه‌سازی در زبان آلمانی بپردازد  .  اما این تحول فراتر از آن نرفت تا ذهنیتش را متوجه دگرگونی‌های درونی جهان داستان کند  .  نثر تاثیر برگرفته از نویسندگان کلاسیک آلمانی ، ساخت حماسی رمان را فرارویش قرار داده‌بود  .  در این فضا شخصیت نیز درگیر قدرت است که فرجامش نوعی بازسازی دوباره ادبیات مرکزگراست  .  اسکار ظاهرا " تنها روایتگر است و از آن خصوصیات شخصیت درام حماسی در وجودش خبری نیست  .  این خود ما را به درک و دریافتی دیگر از گراس می‌کشاند  . بدین گونه با انتشار طبل حلبی رئالیزم ادبی آلمانی مورد نظر گروه 47 به بلوغ خود رسید  .  اما « برنو هیله‌براند »، نویسنده و منتقد ادبی در کتاب « تئوری رمان » براین باور است که : رمان‌های رئالیستی برآمده از گروه 47 آلمان این پرسش را به میان می‌کشند که آیا باورمندان به این نحله خواسته‌اند خود را از هرنوع ادبیات دور کنند تا زبان بسان بایگانی اجتماعی تثبیت شود که در آن مایه‌های کلیشه‌ای ، گفتار روزمره به متن آورده‌شده‌یا به نمایش درآید  ؟  آن‌گاه پاسخ گیزلا السنر معروفترین سخنگوی این گروه را می‌آورد : « ‌بله ، فکر می‌کنم با زبان به تنهایی یا از طریق نقد زبان به تنهایی بشود خبررسانی کرد  .  نقد زبان همچون موقعیت اساسی مرا برای دستیابی به فرامتن راهبری می‌کند ، رمان‌های « امیل‌زولا » یا رئالیست‌های امریکایی نمونه‌ی خوبی هستند  .  بدون یک روایت دیدگاه من بسوی « ‌هیچ‌روایی » یا « ‌هیچ‌اندیشی » پیش می‌رود طبل حلبی گرچه معروفترین اثر گراس است ، اما مهم‌ترینشان نیست  .  درواقع « زمینه‌ای گسترده » و « قرن من » تازه‌ترین و مهم‌ترین آثار ادبی او بشمار می‌آیند  .  گونتر گراس از جمله کسانی‌بود که به پیروی از سیاست‌های حزب سوسیال دمکرات آلمان با ادغام شتابزده آلمان شرقی در آلمان غربی مخالفت کرده و به دلایل انسان‌دوستانه خواهان وحدت تدریجی با حفظ حقوق و فرهنگ شرقی‌ها و شناسایی ارزشهای آن شده‌بودند ؛ اما به باور اینان ، دولت مسیحی بی‌توجه به این هشدارها آلمان شرقی را یکباره به غرب ملحق کرده و مشکلات بزرگی برای هردو بخش پدید آورد ، از جمله گسترش بیکاری ، بدهی‌های کلان شرقی‌ها ناشی از خرید کالاهای مصرفی غرب ، پریشانی فرهنگی و مورد تحقیر قرار گرفتن شرقی‌ها  .  این نابسامانی‌های اجتماعی بستری مناسب و دستمایه‌ای قوی برای گراس فراهم آورد تا زمینه‌ای گسترده را به نگارش آورد  .  داستانی از گفتگوها و گردشهای « تئو ووتکه » نامه‌رسان ،( نماد تئودور فونتانه نویسنده و روزنامه‌نگار معروف آلمانی )، با عضو پیشین سازمان مخفی آلمان شرقی : « اشتازی »، بنام « هوف تالر » که بازهم به گونه‌ای نمادین و افسانه‌ای ، کارگزار دستگاه جاسوسی از قیصر پروس و سپس « گشتاپو » پلیس مخفی هیتلر تا اشتازی دوران آلمان شرقی‌ست  . این دو شخصیت در آلمان شرقی به خانواده‌ها و وضعیت اجتماعی شرق نظر می‌افکنند و به بحث می‌پردازند  .  تئو ووتکه که فونتی خوانده می‌شود ، پریشی جامعه‌ای را پس از فروخته شدن به غرب نشان می‌دهد که هویت باخته و مرعوب در برابر غرب هیچ ندارد ، جز عرصه‌ای گسترده برای فروش کالاها و افزایش سرمایه برای غرب آلمان  .  همان‌طور که گفته آمد ، برجستگی این رمان به خاطر پرداخت محکم و مستدل درونمایه‌ی آن پیرامون الحاق شرق به غرب است ( نمادی از الحاق شرق اروپا به غرب نیز بشمار می‌آید ) . گراس در این کتاب تنها بر کاستی‌های جامعه توتالیتر آلمان شرقی نظر نمی‌افکند ، بلکه به جستجوی وجوه مثبت و دستاوردهایی در گذشته از دست‌شده‌آن نیز برخاسته  .  به قطعیت می‌توان گفت : « زمینه‌ای گسترده » سیاسی‌ترین کتاب گراس است که چشم‌اندازی تازه بر اذهان عمومی غرب آلمان گشوده  .  چشم‌اندازی که چندان با اندیشه‌ی محافظه‌کارانه حاکم همخوانی ندارد  .  حضور زنده تئودور فونتانه ، با ساخت کلاسیک رمان چفت‌وبست دارد  .  نوشتارها و گفتارهای ادیبانه فونتانه از زبان تئو ووتکه نامه‌رسان در سراسر داستان جاری می‌شود ؛ اما شوق موعظه‌گرانه‌ی گراس در زمینه‌های سیاسی اجتماعی او را از پرداخت تازه و شگرف در جهان پندارین داستان بازمی‌دارد « زمینه‌ای گسترده » ی گراس در جامعه آلمانی بازتابی گسترده یافت  .  راستگرایان علیه این کتاب و نویسنده‌اش شوریدند  .  تا آن‌جا که ، « مارسل رایش راینسکی » منتقد برجسته ادبی آلمان در یک برنامه تلویزیونی علیه آن موضعی تند گرفت و درونمایه‌ی آن را در تضاد با واقعیت‌های جاری آلمان دانست  .  همان درونمایه‌ای که زمانی افتخار محافظه‌کاران ادبی آلمان از جمله رایشراینسکی‌بود  . درواقع آن‌چه آثار گراس را مطرح نمود ، درونمایه‌اشان‌بود که همه برگرفته از واقعیت‌های جاری آلمان و پوسته برگرفتن از نظم آهنین هنوز بجا مانده در روحیه‌ی ملت است  .  هرچند این منتقد اجتماعی برای تغییرات ، حرکت حلزون سوسیال دمکرات را بهترین راه حل دشواری‌ها در آلمان می‌داند و از گام‌های شتابزده همان اندازه پرهیز دارد که از ایستایی مجسمه‌های دمکرات مسیحی  .  او بخوبی می‌داند شاید به علت بدی هوای آلمان هیچ انقلاب اجتماعی در کشورش به وقوع نپیوسته و تنها حلزون سوسیال دمکرات است که در این هوای بارانی می‌تواند تغییرات اجتماعی را تحقق‌پذیر کند  .  هم از این روست که در داستان ‌زمینه‌ای گسترده خواهان تحقق سیاست سوسیال دمکرات‌ها درباره وحدت دو آلمان است گونتر گراس اما در طبل حلبی نه همچون زائری که جهان‌های تازه‌ای را دیده و شرح می‌دهد ، که دقیقا " همان واقعیت مالوف و کهنه برای آلمانی‌ها را با چشمانی تازه و جوان می‌نگرد  .  او پوسته‌های کشیده‌شده‌بر واقعیت هولناک نازیسم در آلمان را با همین دیدگان جوان و تازه کنار می‌زند و حس واقعیت را بازتاب می‌دهد ، گرچه این دیدگان آلمانی اندیشه‌ها و باورداشت‌های تنیده در روح ملت آلمان را درخود حفظ کرده باشند  .  گراس که خود جزو آخرین سربازان اعزامی هیتلر به جبهه‌های جنگ‌بود ، به اتکای ضمیر ناخودآگاه خود و مشاهدات و شنیده‌ها روایتگر تلخ رویدادی‌ست که ملت آلمان تا سال‌ها در گیجی و بهت آن بسر می‌برد  .  او به گونه‌ای خودزندگی‌نگارانه ، خود را به روح اسکار می‌سپرد تا بیرحمانه به شکافتن واقعیت بپردازد  .  در سراسر طبل حلبی که ادعانامه‌ای بر محکومیت همگانی ملت در دوره نازیسم است ، هیچکس از جمله خود را از این گناه همگانی مستثنا نمی‌کند  .  این ادعانامه علیه ملتش مانع از آن نمی‌شود تا او مصایب جنگ‌های جهانی را تنها در آلمان رویت کند ، جهان خانه اوست و نابسامانی‌های خانه را بر نمی‌تابد : » ‌ناو هواپیمابر امریکایی\ و کلیسای جامع گوتیک \ پنهان می‌کنند خود را میان اقیانوس آرام \ در برابر هم  .  \ تا پایان \ دستیار کشیش ارگ می‌نوازد  .  \ اینک هواپیماها و فرشتگان در هوا سرگردانند\ و نمی‌توانند فرود آیند  . « بر بستر چنین نگرشی‌ست‌ که اسکار ماتسرات را به آسایشگاه روان‌درمانی می‌فرستد تا برای عقلانیت جامعه روایت کند آن‌چه را که بر او حادث‌شده‌ .  این اسکار است که از پرستارش می‌خواهد چهارصد صفحه سفید بی‌گناه برایش فراهم کند تا روایت گناه همگانی را بنویسد  .  این تنها موقعیت فراهم آمده برای اسکار است تا رویداد را بار دیگر برای ذهن‌هایی که نمی‌خواستند آن را به یاد آورند ، تجسم بخشد درسته ( 1 ): من ساکن یک آسایشگاه درمانی‌ هستم  .  پرستار مرا زیر نظر گرفته و به سختی می‌توانم خودم را از دیدش پنهان کنم  . « طبل حلبی با این گزاره آغاز می‌شود  .  ( درست گفتن « فعل کنشی‌ست که با بیان آن گوینده نشانه‌ای را می‌دهد که شنونده به داوری آن می‌نشیند  .  مایه‌ی این فعل را می‌توان درباره‌ی یک گناه نیز دانست  . ) خواننده نقش داوری را برعهده می‌گیرد که در عرف و عقلانیت جامعه متعارف راوی از یک آسایشگاه روانی به بیان حقیقت شهادت می‌دهد  .  همین امکان داوری متن از سوی خواننده است که سیستم ارزشهای جامعه‌اش را که کاملا " موجه جلوه داده شده‌اند ، به نقد بکشد  .  در واقع با این گزاره‌ی بدیع گونتر گراس این باور را به خواننده پیشنهاد می‌کند که هنر مشاهده و ثبت رویدادی‌ست که به وقوع نپیوسته  .  آن هنگام که واقعه صورت گیرد ، دیگر از حوزه هنر خارج‌شده‌و به تاریخ تعلق دارد و گراس این‌گونه راه به حل بحران روایت یا بحران تاریخ می‌برد داستان « موش و گربه » ‌اش هم با این جمله می‌آغازد : « یکبار زمانی که مالکه می‌توانست شنا کند ، ما روی چمن‌های کنار میدان بازی دراز کشیده‌بودیم  . » دو آغاز متفاوت ، اما هردو موقعیت با لحنی پالایش‌شده‌و ناگهانی توجه خواننده را به هسته ماجرا جهت می‌دهد  .  این‌جاست که در می‌یابیم راوی در حاشیه‌ اجتماع به جستجو برخاسته و فعل شناکردن هدفی دوگانه را در این اجتماع ، اجتماعی که قهرمان داستان را به حاشیه رانده ، در برابر قهرمان داستان موش و گربه دنبال می‌کند : کسی که پیش از این خوب می‌توانسته شنا کند ، حالا درمانده در برابر اجتماع و آب رو به فرورفتن است  . گراس در کتاب دیگرش « سال‌های سگی » به موقعیتی دیگر دست می‌یابد  .  او در آغاز رمان می‌ گوید : « ‌تعریف کن  !  نه ، شما تعریف کنید  !  یا تو‌داری تعریف می‌کنی  .  باید مثل هنرپیشه‌ها شروع کنی  ؟ » این بار برخلاف آغاز طبل حلبی ، نوعی تردید به تعریف وجود دارد ، مشکل نوشتن برای نویسنده و تردید به تعریف برای شخصیت‌ها  .  بعد رمان به این شکل گام‌های تردیدگونه‌اش را در بخش دوم به پیش برمی‌دارد : « دختر عموی عزیز تولا  !  کسی پندم داد که تو و نامت را در ابتدای نامه بگذارم  .  تو ] ...  [ درخور گفتنی بی‌شکل ، همچون آغاز یک نامه ، به این خاطر برای خودم است که روایت می‌کنم  .  برای خودم  .  تنها و بدون هیچ‌گونه مقدسمآبی خودم را برای تو روایت می‌کنم گراس تردید نداشت که اسکار ماتسرات در طبل حلبی خودش را با رویدادهای زندگیش معرفی کند ، گرچه شاید این گراس است که خود را بازنمایی می‌کند ، اما کسی نمی‌تواند در وجود فاصله میان کاراکتر اسکار و نویسنده تردیدی داشته باشد  .  جهان این دو باهم متفاوت است مگر در جهان مشترک موقعیت‌ها و تلاقی‌گاه‌های خودزندگی‌نامه‌نویسی گراس  . درواقع این گراس است که از منظر اسکار و اسکار از زبان گراس این داستان را روایت می‌کنند  .  او در داستان‌هایش هرگز نتوانست کاراکتری به قدرت و بی‌نظیری اسکار در طبل حلبی و پلینتز در موش و گربه بیافریند  .  اسکار خودش را آگاهانه شکلی غیر عادی می‌دهد  .  او قصد بزرگ شدن و به رنگ دیگران درآمدن ندارد ، به همین خاطر در جشن سه سالگی وقتی اولین طلیعه‌ی گناه همگانی « فاشیسم » را می‌بیند ، خود را از بالا به کف انباری پرتاب می‌کند که ضربه مغزی مانع از رشدش می‌شود  . اسکار کوتوله می‌ماند ، چرا که نمی‌خواهد « مهره‌ای برای تانک » اجتماع شود  .  او جهان را به دور انداخته از پذیرفتنش سر بازمی‌زند  .  اما دو قهرمان رمان « سال‌های سگی »، آمسل و ماترن ، جهان را با همه قوانین و وضعیتش پذیرفته‌اند  .  جهانی که آن دو را تغییر شکل می‌دهد  .  ( تقابل اسکار و آمسل در برابر تغییرات ) در همان حال که اسکار در ‌آن‌سوی همه‌ی قوانین اخلاقی و مقررات ایستاده ، آن دو دیگر راهی جز پاسخ‌گویی در برابر قانون و اخلاق حاکم ندارند  .  اسکار به نمایندگی از سوی گراس علیه دوران خود عهده‌دار این نقش‌شده‌، آمسل و ماترن نماد محصولات این دوره نشان داده می‌شوند  .  روشن است که اسکار یک شخصیت افسانه‌ای‌ست ؛ اما آن دو دیگر پیکرهایی واقعی‌اند که در اجتماع حضور دارند  .  همین‌ها هستند که در برابر هر شرایط و موقعیت اجتماعی تاب آورده و خود را حفظ می‌کنند  .  اسکار ، این حماسه ریشخند خلقت در وضعیتی ویژه قرار دارد : کودکی پالایش‌شده‌و ابتدایی ، اما پیری فهمیده که از حاشیه‌ی متن نگاه می‌کند  .  گرچه « دیوید روبرتز » در جستار « نظرگاه‌های روان‌شناختی و اسطوره‌ای در طبل حلبی » برآن است که : اسکار همه آن شخصیت‌ها و خصایل کوتوله‌های اسطوره‌ای را دارد که همه دارای سیمای مردانه‌اند  .  اینان شخصیت‌هایی داستانی با قدرت خلاقه‌اند و لیبدو که نیرویی طبیعی‌ست با بدی و خوبی همزمانش که اخلاق اجتماعی حکم به تفاوت آن می‌دهد  .  این نیروی خلاقه در وجود پیامبران ، هنرمندان و آدم‌های اسطوره‌ای که کارهای شگفت‌انگیز می‌کنند یافت می‌شود ؛ اما اسکار به عقده اودیپ مبتلاست ، زیرا این شخصیت با کوبیدن بر طبل بر اساس اندیشه یونگ و فروید که ناخودآگاه کوششی‌ برای سرکوبی لیبدو از سوی اوست و بازگشت به ریتم ابتدایی فعالیت قلمداد می‌شود  .  ارتباطی را که یونگ میان مناسک آتشافروزی خورشید و مادر زمین بعنوان‌دهنده غذا « ماهی » قایل می‌شود ، در رمان بازتاب یافته است  .  غذا و آتش درهم پیچیدگی استعاره _ نماد در قلب رمان را به بینش گروتسک افتادن جهان به چنبره‌ی گناه شهوت کشانده است  . از منظر دیوید روبرتز ، دو نماد آتش و ماهی بن‌مایه‌های مسیحی داشته و » سنت‌کلاس « به تفاوت جهان کافرانه‌ی شهوت و جهان ریاضت کشانه‌ی مسیحی اشاره دارد  .  از سویی دیگر اسکار در نگاه به مادر بزرگ « آنا » در دوسوی قطب مادرزمین و ساحره‌ی سیاه سرگردان است ، سرگردانی‌ای که اسکار میان شهوت جنسی و پرهیز از آن قرار دارد و دایم برای گریز از تمایل به یک سوی قطب بر طبل خود می‌کوبد  .  گرچه در آغاز صدای طبل ، صدایی آنارشی ، درهم برهم و تک‌آوایی‌ست ؛ اما به آرامی ریتمی پخته و منسجم می‌یابد که جانشین صدای مادر و محل تولدش در این گفته اسکار می‌شود : « پیش از این می‌خواستم تنها صدای مادر را از منظر طبل حلبی به بیان درآورم که مرا در پشت خود پنهان کرده‌بود و آرزوی بازگشت دوباره به زهدان مادرم را داشتم  . » گراس از آن‌جا که خود نقاش و طراح است ، به رنگ‌های سفید و سرخ در داستان ارزشی ویژه و ساختاری دوگرایانه می‌دهد  .  سفید و سرخ رنگ لهستان و دانتسیگ ( گدانسگ کنونی ) می‌باشند  .  اسکار قطره خون خود را بر کاغذ سفید ( کاغذی که به باورش بی‌گناه است ) می‌ریزد  .  لباس سفید پرستار با نشان صلیب سرخ ، بدن سفید و موهای سرخ « مادونا اولا » و نان و شراب در مراسم عشای ربانی و نهایتا " نماد گناه و معصومیت  .  دوگرایی گراس در تصویری که از مریم و بچه‌اش کشیده می‌شود ، گفتمان پیرامون گناه و معصومیت را این چنین به پایان می‌برد که : « تو گناهکاری ، تو گناهکاری ، تو همیشه گناهکاری  . » خود گراس در مصاحبه‌ای به موضوع گناه و نوشتن درباره گناه و مفهوم کنایه‌ای آن در تریلوژی دانتسیگی خود اشاره می‌کند  .  ( 3 ) و کلیدی برای فهم پیچیدگی شخصیت اسکار به ما می‌دهد تا بتوانیم پدیده ساحره سیاه « گناه همگانی » را که بر زمین فروافتاده درک کنیم  .  اما گناه اسکار چیست  ؟  سایه ساحره سیاه چیست  ؟  پاسخ آن را می‌توان در چیستی طبیعت جهان درونی اسکار و تاریخ دورانش ، ( دوره‌ای که می‌توان گام‌های ناروشن تاریخ نامیدش )، دریافت گراس اما در مورد دو کاراکتر دیگر داستان‌های دانتسیگی‌اش نمی‌توانسته آزادانه حرکت کند تا آن‌ها نیز فرصت یابند کاراکترهایی پذیرفتنی باشند  .  تجربه‌ها و ماجراهایشان بیرون از داستان به کار می‌آید ( در بطن جامعه آلمان در دوره نازی‌ها و پس از پایان روزگارشان ) به همین دلیل است که دو کاراکتر « سال‌های سگی » نمی‌توانند ضرورتا " دیدنی شوند  .  گراس اما ، در سال‌های سگی برای روایت داستان به « نویسندگی گروهی » متوسل‌شده‌و سه راوی رمان را خود رهبری می‌کند  . بخش نخست ماجرا را ادوارد آمسل نیمه‌یهودی ، مترسک‌ساز و استاد سابق باله و دومین بخش را هری لیبه‌نائو ، مدیر برنامه‌های رادیویی کودکان و آخرین بخش را والتر ماترن ، هنرپیشه‌ی معروف روایت می‌کنند  .  در این‌جا پرسش چرا سه راوی برای یک داستان  ؟  پیش می‌آید  .  آیا گراس دیگر باوری به حاکمیت تک صدایی اسکار در طبل حلبی نداشت  ؟  آیا تردید به بیان حقیقت در وجود یک من‌ روایتگر ، او را واداشته‌بود رویداد را از سه منظر بنگرد  ؟  همان گونه که فاکنر در خشم و هیاهو داستان را از منظر راویان روایت می‌کند و کورساوای ژاپنی در فیلم راشومون یک رویداد را از منظرهای گوناگون و متضاد به تصویر کشید  ؟  این دگرگونی در ساختار رمان ، بیانگر ذهن خلاق و خلاف‌آمد عادت گراس جوان است که کمتر از آن بهره گرفت ؛ اما هرآن‌چه نیز بکار برد ، همه بدیع و شگفت بودند آمسل پنهان و آشکار مترسک‌ساختن را دوست دارد  .  او به دلایل عرفی و اخلاقی‌ست که مترسک‌سازی را دوست دارد و مترسک‌گونگی خود را نیز حس می‌کند  .  وقتی او در اوج خشم ناشی از نومیدی یونیفورم نازی‌ها را به تن مترسک خود می‌کند ، والتر ماترن ، هنرپیشه‌ی شناخته‌شده که حالا با گشتاپو همکاری می‌کند ، بنا به مصلحت دوستی با آمسل ، به او اطلاع می‌دهد که از سر غیرت او را مورد تعقیب قرار داده ، چرا که یونیفورم نازی‌ها به تن مترسک ، خود رفتاری سوئ علیه اجتماع بوده و ضربه‌ای به آمسل می‌زند  .  ناگفته روشن است که وقتی سیستم ارزشهای یک جامعه در روح آدمیان تسری می‌یابد ، این اشیا هستند که بر فراز آدم‌ها قرار می‌گیرند تا جامعه مصون از رفتار سوئ بماند  . « مارسل رایش راینسکی » که به پاپ ادبیات آلمان معروف‌بود ، در جستاری بر سال‌های سگی براین باور است که گویا گراس شخصیت ماترن را از مارتین هایدیگر ، فیلسوف و زبان‌شناس معروف برگرفته که در دوران نازی‌ها با آنان همکاری صمیمانه‌ای داشت ، گرچه می‌توان ردپای این شخصیت را در وجود آمسل هم مشاهده کرد  .  شاید هم همان گونه که گراس در سخنرانی‌اش در آکادمی هنرهای برلین خود را شاگرد و پیرو آلفرد دوبلین اعلام کرد ، اندیشه‌های دوبلین از زبان آمسل در سال‌های سگی جاری می‌شود  . هرچه بوده باشد ، چندان مهم‌تر از موضوع دلنگرانی گراس در تریلوژی طبل حلبی ، موش و گربه و سال‌های سگی نیست که همواره پدیده‌ی نازیسم بر آلمان را موشکافانه مورد بازبینی قرار داده  .  او دلنگران است ؛ زیرا هنوز ملتش بر این گناه همگانی گردن ننهاده و پوزشی همگانی از قربانیان نخواسته است  .  او به درستی در این تاملات سه‌گانه‌اش حمایت بی‌دریغ ملت آلمان را در راهیابی نازیسم به قدرت و مشارکت همگانی در سرکوب و کشتار آزادیخواهان آلمانی ، نسل‌کشی یهودیان و کولی‌ها را علنی کرده است  .  او براین مهم می‌اندیشد که آیا توجیه ضرورت تاریخی پیدایی فاشیسم ، خود پنهان کردن گناه همگانی ملت نیست  ؟ شعر ابلیس گراس این واقعه را در جهان کودکانه‌ای که از قضا در آثار گراس فراوان به آن برمی‌خوریم ، چنین ترسیم می‌کند : » چگونه می‌توان تنها ابلیسی هیجانی بر کاغذ‌بود \ بر خط‌کشی‌های کاغذ آماده می‌کند خود را \ همه کودکان می‌توانند بخوانندش \ و بر آن بدوند \ و روایت کنند خرگوشها را \ و خرگوشها می‌میرند و می‌میرند \ برای کسی که هنوز مرکبی برای نوشتن دارد ، هنگام که هیچ خرگوشی باقی نمانده باشد  . « بعضی از بدجنسی‌های کودکانه ، تصاویر رویدادهای آینده است  .  « هاینریش فورن وگ » در تفسیری می‌نویسد : گاهی شیطنت‌ها تنها زمانی قابل تصورند که صدایشان را بشنویم  .  صدایی که نیاز به شنیدن و فهمیدن دارد  .  صدایی که جهان و همه ایده‌آل‌های کودکانه‌اش را به ضرورت زمانه از دست می‌دهد  .  دلنگرانی دیگر گراس محو همین صدا در جهان کنونی‌مان است : 1 - » zugegeben «  . 2 - : G Grass ، Kritik  .  Thesen  .  Analysen 3 - Herausgeben : Manfred Jugensen / Francke Verlag Bern Munchen / 3791 3 - Gesprch mit G  .  Grass ، Text und Kritik Heft 1 / 1Okt 1791 : 1 - Theorie des Romans / Bruno Hillebrand / Fischer Taschenbuch Verlag / 3  .  erweiterte Auflage 6991 / Frankfurt M 2 - Gesprche ueber den Roman / Manfred Durzak / Surkamp Taschenbuch Verlag / Erste Auflage 6791 / Frankfurt M 3 - Aber ich lebe  ...  / eter Handke / ein Gesprch ، gefrt von Herbert Gamper / Ammann Verlag / Erste Auflage 7891 / Zuerich 4 - Roman von gestern - heute gelesen / M  .  R  .  Ranicki / Fischer Verlag / Frankfurt M / 6991 5 - Grass ، Kritik  .  Thesen  .  Analysen - Herausgeben : Manfred Jugensen / Francke Verlag Bern & Munchen / 3791 Blechtrommel ، Gnter Grass ، DTV ، Munchen ، 3991