سینمای دیاسپورا: پلی بین فرهنگها و ملتها
طی سیزده گذشته صدها فیلم ساخته کشورهای جهان با تمرکز بر مهاجرت، ملیت و مسائل مرتبط با اقوام و زبان ها و نژادهای مختلف در جشنواره جهانی سینمای دیاسپورا اکران شده اند
شهرام تابع محمدی ، مدیر و بنیانگزار « جشنواره جهانی سینمای دیاسپورا » در تورنتو است  .  این جشنواره برای اولین بار در سال 2001 برگزار شد و طی 13 ساله گذشته هر دوره با تمرکز بر یک موضوع و یا ایده خاص برگزار‌شده‌است  .  « جشنواره جهانی سینمای دیاسپورا » امسال و در چهاردهمین سال برگزاری اش قصد دارد بیشتر بر مسائل مربوط به سینمای دیاسپورای آسیای جنوب شرقی تمرکز کند  . این جشنواره منحصر به فرد که در بزرگترین شهر کانادا برگزار می‌شود ، در مقایسه با سایر نقاط کشور از بیش‌ترین تنوع قومی ، زبانی و نژادی در سراسر کشور برخوردار است  .  بنا به گفته مدیر این رویداد هنری ، جشنواره از کشورهای سراسر جهان فیلم دریافت می‌کند و استقبال و تعداد فیلم‌هایی که به جشنواره می‌رسند طی سال‌های اخیر به‌طور قابل‌توجهی افزایش پیدا کرده‌اند  . جشنواره جهانی سینمای دیاسپورا طی دهه گذشته توجه رسانه‌ها ، صاحبنظران و بسیاری از علاقه مندان به فیلم و سینمای متفاوت ، غنی و با روایت‌های انسانی را به خود جلب کرده است  .  این جشنواره هر سال دستچینی از بهترین‌های سینمای مهاجرت از کشورهای سراسر جهان را در تورنتو اکران می‌کند و بسیاری از این فیلمسازها و کارگردان‌ها قدم اول موفقیت و شهرت جهانی خود را از این شهر برمی دارند  . وب سایت فارسی صدای آمریکا در مورد چالش‌ها ، موفقیت‌ها ، و چشم انداز این رویداد فرهنگی هنری و سینمایی در سال 2014 با شهرام تابع محمدی ، موسس و مدیر جشنواره جهانی فیلم دیاسپورا گفتگو کرده است : شهرام تابع محمدی : جشنواره سینمای دیاسپورا به هر موضوعی که به دیاسپورا مربوط می‌شود می‌پردازد مثل نزدیکی فرهنگ‌ها و مهاجرت  .  سینمای دیاسپورا از نیمه‌های قرن بیستم به شکل یک ژانر مستقل ظاهر شد و بسیاری از سینماگران را به خود جلب کرد  .  فیلم‌ها و فیلمسازان بسیاری را می‌توان در این ژانر جا داد  .  به عنوان مثال ، عبدالطیف کشیش ، سینماگر فرانسوی که امسال جایزه بهترین فیلم را از جشنواره کن دریافت کرد ، و حنیف قریشی نویسنده ، فیلمنامه نویس ، و فیلمساز بریتانیایی را می‌توان نام برد  .  این را هم باید دقت کرد که فیلمساز لازم نیست خود دیاسپوریک باشد  .  مثلا فیلم « پنهان » از میکائیل هانکه یک فیلم دیاسپوریک به حساب می‌آید  .  کلمه دیاسپورا یک کلمه قدیمی لاتین است به معنای پخش شدن و گسترده شدن  .  زمانی که انجیل برای اولین بار از عبری به لاتین ترجمه شد این کلمه در رابطه با بیرون راندن قوم‌های مختلف از سرزمینشان به کار گرفته شد که مشهورترین آن‌ها اخراج یهودیان از مصر به‌وسیله رومی‌ها بود  .  در طول قرن‌ها این کلمه ریشه مذهبی خودش را از دست داد و امروز به هر قوم و ملتی که به هر دلیل ، خواسته یا ناخواسته ، از سرزمین مادری شان کنده می‌شوند و در جایی دیگر ساکن می‌شوند اطلاق می‌شود  .  مثلا امروز صحبت از دیاسپورای آفریقا ، دیاسپورای هند ، یا دیاسپورای لاتین بسیار معمول است  .  نزدیک ترین تعبیر در فارسی به این کلمه ، مهاجرت است اگرچه دیاسپورا مفهومی فراگیرتر از مهاجرت دارد  . شهرام تابع محمدی : به نظرم مهمترین عامل موفقیت جشنواره دیاسپورا توان کشف سینماگرانی است که پیش از آن که به موفقیت‌های بزرگ دست پیدا کنند فیلم‌های شان در این جشنواره انتخاب می‌شوند  .  مثلا عبدالطیف کشیش ، سینماگر فرانسوی که امسال با فیلم مشهورش « آبی گرم ترین رنگ‌ها است » به نخل طلای کان دست پیدا کرد و اولین فیلمش « جاخالی » برای اولین بار در کانادا و در جشنواره دیاسپورا به نمایش درآمد  .  همین طور هانی ابواسد که اولین فیلمش « فورد ترانزیت » در جشنواره دیاسپورا به نمایش درآمد پیش از آن که با « اینک بهشت » و امسال با « عمر » دو بار نامزد اسکار بشود  .  رامین بحرانی ، سینماگر با استعداد ایرانی آمریکایی با « دستفروش » و « اوراقچی » شروع کرد که هر دو در جشنواره دیاسپورا شرکت داشتند و آخرین فیلمش « به هر قیمت » در بخش گالای جشنواره تورنتو به نمایش درآمد  .  به این‌ها باید چند نام‌های دیگر اضافه کرد مثل روبا نددا و سوواد البوهاتی دو فیلمساز زن ، اولی کانادایی و دومی فرانسوی که هر کدام در کشور خودشان به شهرت رسیده‌اند و اولین فیلم‌های کوتاه شان را در جشنواره دیاسپورا به نمایش در آوردند  . عامل دیگر کیفیت فیلم‌هایی است که در این جشنواره به نمایش در می‌آیند  .  در انتخاب فیلم‌ها ما هم به سینماگران معتبر و شناخته‌شده‌جهان توجه می‌کنیم و هم به فیلمسازان جوان و تازه کار  .  در هر دو مورد ، هم به کیفیت هنری فیلم‌ها و هم به گوناگونی فرهنگی آن‌ها دقت می‌کنیم  .  نسبت پذیرش فیلم در جشنواره دیاسپورا تقریبا یک به ده است در مقابل جشنواره‌های بزرگ سینمایی مثل جشنواره تورنتو که این نسبت تقریبا یک به چهار است  .  هر سال نقدها و مصاحبه‌های بسیاری در روزنامه‌ها و رادیو و تلویزیون منتشر می‌شوند که همگی بر کیفیت بالای جشنواره تاکید دارند  .  این موضوع در کنار شناختی که بیننده‌های ما در طول سالیان از این جشنواره بدست آورده‌اند ازمهمترین عوامل موفقیت جشنواره هست  . شهرام تابع محمدی : همه این موفقیت‌های جشنواره مدیون یک همکاری همه جانبه است  .  اگر همه این آدم‌های خوبی که برای جشنواره کار می‌کنند نبودند قدم از قدم نمی‌شد برداشت  .  تیمی که خود زیباترین نماد دیاسپورا است و هرکدام از اعضای آن از گوشه‌ای از دنیا آمده‌اند  .  از ایران گرفته تا هند و نروژ و برمه و برزیل و افغانستان و بریتانیا و جامائیکا و لبنان و اسکاتلند و مصر و ویتنام  .  جشنواره از این میان دوستان خودش را پیدا کرده از هنرمندان اسم و رسم‌داری مثل اتوم اگویان و آرسینه خانجیان بگیر که چند سال است داوطلبانه با دیاسپورا همکاری می‌کنند تا دپارتمان سینمای دانشگاه تورونتو که دانشجویانش را گاه به گاه برای یک دوره آموزشی چند ماهه به جشنواره معرفی می‌کند و این دوره را بخشی از برنامه تحصیلی آنان به حساب می‌آورد و تا همان دانشجویان که بعد از این دوره با دیاسپورا می‌مانند و به همکاری شان ادامه می‌دهند  .  تعداد بسیار زیادی داوطلب هرسال در پیش بردن جشنواره بی‌دریغ کمک می‌کنند  . شهرام تابع محمدی : تورونتو میزبان بزرگترین تعداد جشنواره سینمایی در دنیا است  .  از جشنواره جهانی فیلم تورونتو بگیر که یکی از چهار جشنواره بزرگ دنیا است تا هات داکس که در زمینه سینمای مستند نام و نشان بزرگی دارد و جشنواره‌های کوچک تر اما بسیار موفق مثل جشنواره بیرون و درون ( Inside Out )، جشنواره سینمای فلسطین و جشنواره سینمای یهود  .  رقابت با این جشنواره‌ها و بدست آوردن جایگاه مناسبی که بتواند به دوام و موفقیت یک جشنواره منتهی بشود بزرگ ترین چالش نهادی مثل جشنواره جهانی سینمای دیاسپورا است  .  ما خوشبختانه موفق‌شده‌ایم جشنواره دیاسپورا را در بین این همه جشنواره به موقعیت مناسبی برسانیم که نه تنها بینندگان را راضی نگاه می‌دارد بلکه به پلی فرهنگی بین اقوام و ملیت‌های مختلف تبدیل‌شده‌است  .  برای مثال ما تا کنون دو بار موفق‌شده‌ایم دو جشنواره سینمای یهود و سینمای فلسطین را دعوت کنیم تا در نمایش فیلم‌هایی با ما همراه شوند تا جایی که مدیران این دو جشنواره پیش از نمایش فیلم در سالن حضور پیدا کرده‌اند و در کنار ما به معرفی فیلم پرداخته‌اند و وقتی با یکدیگر دست داده‌اند تمام سالن سینما که بیشترشان یهودی و فلسطینی بوده‌اند به شعف آمده است  .  مهمترین معیار موفقیت جشنواره ما این است که ببینیم یک ایرانی به دیدن یک فیلم عرب می‌رود و یک مالزیایی از یک فیلم آرژانتینی تعریف می‌کند و یک آفریقایی بعد از دیدن یک فیلم چینی از ما برای برنامه‌ریزی جشنواره تشکر می‌کند  .  همان قدر که تعصب و خودمحور بینی آتش جنگ را شعله ور تر می‌کند نزدیکی فرهنگ‌ها مثل آبی می‌ماند که آتش کینه را خاموش می‌کند  .  در این میان به عنوان یک ایرانی افتخار می‌کنم که می‌بینم هموطنانم جزئ بیش‌ترین بیننده‌های فیلم‌های فرهنگ‌های دیگر هستند و افتخار می‌کنم که این جشنواره موفق‌شده‌روح بزرگ منش ایرانی که این سال‌ها زیر احساسات عرب ستیزی و برتری طلبی کمرنگ‌شده‌است را اگرچه در حدی کوچک دوباره زنده کند  .  به دلیل همین فعالیت‌ها است که ما موفق‌شده‌ایم حمایت مالی و غیر مالی زیادی را به جشنواره جلب کنیم  .  کمک‌های دولتی تنها بخش نسبتا کوچکی از مخارج جشنواره را تامین می‌کند  .  افزون بر این ، این کمک‌ها مشروط به بدست آوردن کمک‌های غیر دولتی است  .  خوشبختانه ما توانسته ایم منابع مالی بسیار گوناگونی را برای جشنواره فراهم کنیم که هرکدام بخش کوچکی از مخارج را بعهده گرفته‌اند اما همه در کنار هم ما را قادر ساخته‌اند جشنواره را با اطمینان به پیش ببریم  . شهرام تابع محمدی : در آغاز هر سال ما یک جلسه عمومی برگزار می‌کنیم که در آن همه دست اندرکاران جشنواره به بحث و گفتگو می‌پردازند تا موضوع اصلی جشنواره آن سال را تعیین کنند  .  به عنوان مثال چند سال پیش همزمان با جنبش سبز در ایران همگی رای بر این دادند که تاکید جشنواره آن سال بر این جنبش باشد  .  سال دیگری ما به سینماگران زن پرداختیم و سال پیش سینمای دیاسپورای آمریکای لاتین را موضوع قرار دادیم  .  فوکوس امسال بر سینمای دیاسپورای جنوب آسیا است  .  این به آن معنا نیست که تمام فیلم‌های امسال مربوط به این موضوع می‌شوند ، بلکه بیش‌ترین تعداد فیلم از این سینما انتخاب خواهند شد و برنامه‌های جنبی جشنواره مثل کنسرت ، میزگرد ، نمایشگاه عکس و کارگاه به این موضوع اختصاص خواهد یافت  .  تاکنون چند سینماگر پرآوازه دعوت ما را برای شرکت در جشنواره پذیرفته‌اند و ما بررسی فیلم‌ها را آغاز کرده ایم  .