پارسیان: تراژدی سقوط یک امپراتوری
«پارسيان»، کهن ترين نمايشنامه تئاتر مغرب زمين، يکی از شش شاهکار پدر تراژدی، آشيلوس نمايشنامه نويس بزرگ يونان باستان، است که از گزند روزگار به دور مانده است.
آتن یکی از آخرین سنگرهای فتح‌نشده‌توسط بزرگترین امپراتوری آن دوره ، پارس ،‌بود  .  در چهارصد و نود پیش از میلاد داریوش ، پادشاه هخامنشی ، کوشید از طریق دریا آتن را فتح کند  .  آشیلوس و برادرش ، از جمله سربازان یونانی ،‌بودند که در میدان جنگی موسوم به ماراتون به جنگ سپاه داریوش رفتند  .  جنگی که هم به شکست پارسیان و هم کشته شدن برادر آشیلوس منجر شد  . ده سال بعد ، خشایار ، فرزند داریوش پس از مرگ پدر بر تخت پادشاهی تکیه می‌زند  .  او فرزند همسر دوم داریوش ، آتوسا ،‌بود و گرچه بردارانی بزرگتر از خود داشت با حمایت مادر بانفوذش صاحب تاج و تخت شد  .  خشایارشاه برای پایان دادن به ماموریت ناتمام پدرش ، فتح غرب ، بزرگترین سپاهی را که تاریخ به چشم دیده‌بود روانه ی آتن کرد  . آتنی‌ها که در نبرد زمینی حریف سپاه پارس نبودند با نقشه‌ای از پیش تعیین‌شده‌شهر را تخلیه کردند و در جزیره سالامی در نزدیکی آتن پناه گرفتند  .  آشیلوس یکی از سربازان آتنی‌بود که بار دیگر در کنار مردمش به جنگ پارسیان رفت  . بر طبق روایت تاریخ آتنی‌ها که ائتلاف شان با دیگر شورشیان در حال از هم گسیختگی‌بود با اعزام جاسوسانی سپاه خسته خشایارشاه را تحریک می‌کنند تا برای خرد کردن باقیمانده آنان دست به یک حمله دریایی به منطقه‌ای صعب العبور و پر از تنگه‌های باریک در اطراف جزیره سالامی بزند  .  در یک نبرد دریایی ناباورانه سپاه عظیم پارس که انتهایش در افق گم می‌شد در هم کوبیده شد  .  تاریخ دگرگون شد و غرب از زیر تسلط شرق خارج شد  . روایت جدید الن مک لافلین از نمایشنامه « پارسیان » از این جا آغاز می‌شود  .  چهارصد و هشتاد قبل از میلاد است  .  شورای وزیران و درباریان در پایتخت نظامی خالی از سکنه پارسیان ، شوش ، گردهم آمده‌اند  .  ملکه آتوسا ، دختر کوروش ، همسر داریوش و کمبوجیه ، پادشاهان فقید ، و مادر خشایارشاه ، وارد می‌شود تا کابوسی هولناک را تعریف کند که در آن خشایار در برابر پدرش زانو زده و داریوش غمزده به او می‌نگرد  .  این رویاهای صادقه بخش لاینفک تراژدی‌های کلاسیک است  .  سپس سرباز گریخته از جنگ سالامی وارد می‌شود  . در دقایقی نفس گیر روایتی دردناک از شکست سپاه پارس و کشته شدن دریاسالاران و امیران ارتش را شاهدیم  .  همراهی موسیقی افکتیو مایکل روث در تصویرسازی روایت جنگ در زمینه شن‌های سرخی که به رودخانه‌ای از خون می‌ماند فوق العاده است  . در روایات تاریخی آمده است آتوسا که شاهد چهار تاجگذاری‌بود با جنگ سالامی مخالف‌بود  .  ایتن مک سوینی ، کارگردان آمریکایی ، در توضیح این نکته غامض که چگونه آتوسا مانع این جنگ نشد می‌گوید : « آتوسا نمادی از زنان ایرانی است که علیرغم نقش عمیقشان درون دربار یا سیستم حاکمه صدایی سیاسی ندارند  . » هلن کری Helen Carey ، ایفاگر نقش آتوسا ، معتقد است آتوسا یکی از همان درباریانی‌بود که در مخیله شان نمی‌گنجید چنین سپاه عظیمی را کسی بتواند شکست دهد  .  به گفته هلن کری با وجود اینکه آتوسا خود ادیب‌بود و به فرزندانش درس می‌داد اما ، بر طبق روایت آشیلوس ارتباط او با عوام و جامعه اطرافش قطع‌بود  . آتوسا در بخشی از مونولوگش می‌گوید : « من اسیر اهمیت عاری از فایده خود شده‌ام  . » از این روست که ابتدا از سرباز گریخته از میدان نبرد می‌پرسد : « به من بگو پسرم زنده است  ؟ » وقتی او پاسخ می‌دهد که خشایارشاه کشته‌نشده‌نفسی می‌کشد و می‌پرسد : « حالا می‌توانی به من بگویی که چه کسی مرده است  . » زمانی که اعضای شورای وزیران می‌شنوند فرمانده پشت فرمانده ، دریاسالار پشت دریاسالار در سالامی کشته شده‌اند از جاه طلبی غیرمسولانه خشایارشاه ، سلطان جوان ، به خشم می‌آیند و علیه خشایار برمی خیزند  .  در صحنه‌ای به یاد ماندنی و در عین حال دردناک خواب آتوسا تعبیر می‌شود  .  روح داریوش بر روی صحنه ظاهر می‌شود و خشایار برای عذرخواهی در برابر پدرش زانو می‌زند  . ایتن مک سوینی در هدایت هلن برای سه بعدی کردن شخصیت تاریخی آتوسا بر روی صحنه نمایش نقشی بسیار تعیین‌کننده داشته است  .  آتوسای نمایش به مرور از اشرافیت و زرق و برق دور و به درکی تلخ از سقوط و انحطاط می‌رسد  .  فصل نخست او را پیچیده در لباس یک ملکه می‌بینیم که چون یک الهه حرف می‌زند و با طمطراق به این سو و آن‌سوی می‌رود اما ، در پایان او با پیراهنی سیاه به زمین زانو می‌زند و در کنار فرزندش برای جوانان از دست رفته ی سرزمینش مویه می‌کند  . تماشاگر مسحور میزانسن‌های زیبای کارگردان نمایش فصل به فصل شاهد عریان شدن عمق صحنه هست و به مرور با آیینه‌ای عظیم روبرو می‌شود که خود را در آن می‌بیند  . « پارسیان » تنها نمایشنامه یونانی است که بر مبنای وقایع تاریخی و نه افسانه نوشته‌شده‌است  .  آشیلوس این تراژدی را هشت سال پس از پیروزی یونانی‌ها و خطاب به هموطنانش نوشت تا به آنان هشدار دهد شکست پارسیان می‌تواند سرنوشت هر امپراتوری دیگری باشد  .