سایه سیاه جنگ بر سر گهواره باستانی سوریه
بسیاری از آوارگان برای فرار از بمب گذاری‌های هرروزه در روستاهای اطراف عدلب در مقبره‌های رومی و دیگر بقایای باستانی مخفی شده اند.
جنگ داخلی و ناآرامی در سوریه تاکنون بیش از 90 هزار کشته برجای گذاشته و سه میلیون نفر را آواره کرده است  .  حالا ناظران نگران ویران شدن میراث فرهنگی و مناطق باستانی این کشور هستند  . به دلیل ناآرامی‌های جاری ، دسترسی باستان‌شناسان به سایت‌های باستانی که برخی 5 تا 6 هزار سال قدمت دارند برای کار نظارت ، محدود است  . هفته پیش ایرینا بکوا ، از مدیران یونسکو گفت که میزان تخریب آثار باستانی ، بخصوص در اطراف شهر شمالی حلب شدید است  .  او گفت : « پس از آسیب به ارگ و آتش سوزی در بازارهای قدیمی ، و آسیب‌های قبلی به مسجد جامع ، حالا گزارش‌ها حاکی از تخریب جدی مسجدی است که یکی از زیباترین مساجد جهان به شمار می‌رود  .  بویژه میزان خرابی در موزه و گنجینه آثار خطی عمیق است  . » معاذ الخطیب ، رئیس اپوزیسیون سوریه نیز گفته است که با ادامه جنگ ، شهرهای بزرگ و تاریخی سوریه تخریب می‌شوند و « هر کسی به سوریه آسیب بزند مانند آن است که به مادر خود آسیب می‌زند چرا که سوریه گهواره تمدن جهان است  . » گفته می‌شود که حدود دو میلیون تن از آوارگان در مناطق باستانی موسوم به شهرهای مرده ساکن شده‌اند  .  اما کانلیف ، باستان‌شناس از دانشگاه دورهام در بریتانیا گفته است : « غم انگیزترین چیز این است که خانواده‌ها به غارها ، مقبره‌های باستانی ، و معابد زیرزمینی کوچ کرده‌اند  . » خانم کانلیف قبل از درگیری‌ها می‌توانست به مکان‌های باستانی سوریه سفر کند و تحقیقاتش را از نزدیک انجام دهد اما فعالیت‌های تحقیقاتی او اکنون به اینترنت محدود‌شده‌است  .  او می‌گوید اخیرا شماری از خانواده‌ها در « سیرجیله » و شهرهای باستانی دیگری که پنج قرن پیش از میلاد تخلیه شدند ، سکنی گزیده‌اند  . خبرگزاری اسوشیتدپرس به تازگی گزارش داد که بسیاری از آوارگان برای فرار از بمب گذاری‌های هرروزه در روستاهای اطراف عدلب در مقبره‌های رومی و دیگر بقایای باستانی مخفی شده‌اند  . سیرجیله ، یکی از بهترین مناطق حفاظت‌شده‌از میان 600 نقطه باستانی شمال سوریه ، موسوم به شهرهای مرده است  .  خانه‌های اشغال‌شده‌، سازه‌های سنگی یک و دوطبقه و اغلب بدون سقف و پنجره هستند  .  اما دست کم آوارگان را از بادهای کوهستانی درامان نگاه می‌دارند  . شهرهای مرده ، یکی از شش سایت میراث فرهنگی جهان در سوریه به شمار می‌روند  .  دو سایت دیگر نقطه اتصال شرق و غرب هستند : خرابه‌های شهر رومی پالمیرا ( نام عربی آن تادمور است ) یکی از آنهاست که تا همین چند ماه پیش می‌شد میان ردیفی از ستون‌های عظیم قدم زد ، قلعه قرون وسطایی الحصن و قلعه صلاح الدین که در 1217 به مسجد تبدیل شد نمونه‌های دیگر از این آثار باستانی باارزش هستند  . مسجد جامع امیه در دمشق ، که قبلا کلیسا‌بود و حالا یکی از مقدس‌ترین مکان‌های اسلامی به شمار می‌رود ، پیشتر محل نگهداری سر یحیای تعمیددهنده‌بود و مقبره سلطان صلاح الدین ، مدافع اسلام در دوره جنگ‌های صلیبی در آنجا قرار دارد  . سوریه از نظر داشتن اماکن مذهبی اسلامی ، مسیحی و یهودی منحصر به فرد است و کمتر کشوری در جهان می‌تواند با آن برابری کند  . سه مکان دیگر میراث فرهنگی و تحت نظارت یونسکو در سوریه شهرهای دمشق ، حلب و بصری هستند  .  بصری شهری کوچک با چندین هزار نفر جمعیت است که بسیاری از آنان در خرابه‌های رومی زندگی می‌کنند  .  این خرابه‌ها در متون به جای مانده از زمان فرعون مصر در قرن چهاردم قبل از میلاد ذکر‌شده‌است  . مامون عبدالکریم ، رئیس سازمان میراث فرهنگی و تاریخی سوریه مسئله سرقت از موزه‌های عمده دولتی را رد کرده اما دستبرد به اماکن و موزه‌های دوردست مایه نگرانی عمده مقامات است  .  او به نشریه اردن تایمز گفته است که دزدها روز روشن در حال حفاری هستند  . وال استریت جورنال نیز از حفاری‌های غیرمجاز در دره مقبره‌های پالمیرا و شماری دیگر از نقاط باستانی خبر داده است  .  به نوشته این روزنامه تانک‌های دولتی کمی قبل مرکز شهر باستانی آفامیا را اشغال کردند و دژ قلعه المضیق در این شهر رومی را هدف شلیک خمپاره قرار دادند  . از سویی کارشناسان دانشگاهی می‌گویند تخمین و تایید ادعای مبنی بر تخرین در زمان جنگ کار مشکلی است  . کانلیف می‌گوید : « برخی گزارش‌های مبنی بر تخریب آثار ممکن است با اهداف پروپاگاندا و کذب باشند  . » مثلا پس از انتشار گزارش‌ها درباره آتش سوزی در ادارات کاتولیک در حلب و اعتراض واتیکان به آن ، عکس‌هایی که بعدا منتشر شد نشان از کذب بودن گزارش‌ها داشت  . اما گزارش‌های اینترپل ، پلیس بین‌الملل حاکی از انتقال اشیائ عتیقه سوری در یک شبکه بازار سیاه مشابه وقایع افغانستان و عراق است  .  ظاهرا برخی از اشیائ از سوی انقلابیون در معرض فروش قرار گرفته است  . یک انقلابی 27 ساله به نام جهاد ابوسعود از عدلب به نشریه اردن تایمز گفت : « بعضی روزها می‌جنگیم و بعضی روزها باستان‌شناس می‌شویم  . » او به حفاری و بیرون کشیدن لوح‌های عصر برنز که حاوی حکاکی‌های به خط سومری‌بود اعتراف کرده است  .  او گفته است : « انقلابیون به سلاح نیاز دارند و عتیقه جات راه آسانی را برای دستیابی به سلاح در اختیار آنان قرار می‌دهد  . »