چيدمان دن گراهام بر بام موزه متروپالیتن نيويورک
این چیدمان ابتکاری، اثری است که هم با تاریخ هنر و معماری سروکار دارد هم با لحظه معاصر
برای بعضی از میهمانان ، دیدار از نیویورک به خصوص در فصل بهار و تابستان ، بدون سر زدن به بام موزه متروپالیتن تکمیل نمی‌شود  .  به آن‌ها می‌گویند توریست‌های هنری ، که نیویورک با موزه‌های عظیم‌اش ، به خاطر اپرا و باله‌های متعددی که دارد ، با 150 نمایش تئاتری که هر روز در آن بروی صحنه می‌رود و با بیش از 500 گالری نقاشی بزرگ و کوچک ، متمرکز در سه محله خاص ، یکی از جذاب‌ترین مقصدها برای توریست‌های هنری است  . اما آدم اگر توریست هنری هم نباشد ، رفتن به بام موزه متروپولیتن ، که در گوشه پارک عظیم مرکزی نیویورک قرار گرفته ، به خاطر منظره‌های یگانه‌ای که از پاک و ردیف آسمان‌خراش‌ها دارد ، یکی از جذاب‌ترین برنامه هاست  . هر تابستان ، تمام فضای بام را که Roof Garden خوانده می‌شود ، در اختیار یک هنرمند قرار می‌دهند که چیدمان جدیدی مخصوص آن ، بنا کند  .  کاری که هنرمند نیویورکی دن گراهام ( 72 ساله ، زاده ایلینوی و مقیم نیویورک )، همراه با گونتر وویت Günther Vogt معمار برجسته منظره ( 57 ساله ، زاده لیختنستاین ، مقیم بلژیک ) امسال با هم عرضه کرده‌اند ، از این نظر در تاریخ کوتاه چیدمان‌های بام موزه یگانه است که ، به قول آقای تامس کمبل Thomas Campbell مدیر موزه ، انگار پارک شهر و چشم‌انداز آسمان‌ خراش‌های اطراف و بام موزه را به هم وصل می‌کند ، چیدمانی است به نام پرچین آئینه دورو پرسه ( Hedge Two - Way Mirror Walkabout ) . دن گراهام ، به چیدمان‌های خود غرفه می‌گوید ، هر چند که معمولا سقف ندارند  .  شیشه و حصاری از پوشیده از پیچک ، بخشی از فضای اطراف را جدا می‌کند ، بدون اینکه در آن تغییری بدهد  . بازتاب تصویر درون و بیرون در شیشه آینه ، دینامیسم گردش و تماشای مجسمه و منظره را برای تماشاگر عوض می‌کند  .  از یک سو ، جهان بیرون را با جهان خودمانی و محصور درون ، ترکیب می‌کند و از سوی دیگر ، با قرار دادن بیننده در داخل اثر ، تجربه تماشا کردن را با تجربه تماشا شدن ، به صورتی که انسان را از جائی که در آن قرار گرفته آگاه می‌کند ، در می‌آمیزد  . آقای دن گراهام می‌گوید در گالری‌ای که داشت ، هنر مینیمال زیاد نشان می‌داد ولی به جای هنر مینیمال ، که شیئ است ، کار خود او در باره خود مردم‌بود ، که همدیگر را در حال تماشا ‌نظاره می‌‌کردند  . یک جاذبه این چیدمان ، جنبه پوشاننده چشم‌فریب آن است که وقتی از دور به آن نگاه می‌کنیم ، دیوار سبز پوشیده از پیچک آن ، با پرچین‌های سبز دورادور بام موزه در می‌آمیزد ، و سطوح شیشه و فولادی آن ، در سطح‌های شیشه‌ای و فولادی آسمانخراش‌ها نیویورک ، در دوردست ، گم می‌شود  . گراهام می‌گوید بیشتر هنر مینمال در باره داخل گالری است ، در حالیکه کار او در باره خود شهر است  .  او می‌گوید این کار را با پروژه خانه‌های در آمریکا Homes In America شروع کرد و همچنین چیدمان‌اش در « بنیاد دیا » Dia Foundation  .  او تاکید دارد که کارش به همه شهر نگاه می‌کند  . هر چند گراهام ساکن نیویورک است ، ولی سالهاست که کارش در نیویورک دیده نشده‌بود  .  گراهام می‌گوید از چیدمان‌اش در نمایشگاه بنیاد « دیا » سالها می‌گذرد و احساس می‌کند که نیویورکی‌ها او را فراموش کرده‌اند  .  او می‌گوید تماشاگران کارش ، بیشتر اروپائی‌ها هستند و پیش‌بینی می‌کند که بسیاری از آلمان‌ها به بام موزه سربزنند ، چون به خصوص مایل هستند بالای درختان پارک مرکزی نیویورک را تماشا کنند  . دستمایه‌های او ساده و حتی پیش پا افتاده‌اند  .  شیشه آینه‌دار و چارچوب‌های فولادی ، چمن و پرچین ، در میلیون‌ها ساختمان امروزی ، کاربرد دارند ، ایستگاه‌های اتوبوس و باجه‌های تلفن را از آن‌ها می‌سازند ، اما در کار دن گراهام ، که در مرز میان هنر مینمالیستی و هنر مفهومی Conceptual قرار دارد ، تماشاگر وادار می‌شود به این دستمایه‌های روزمره و ظاهرا پیش‌پا افتاده ، نگاهی متفاوت ، نگاهی کنجکاو و بازیگوش ، بیاندازد  . گونتر وویت ، معمار منظره و رئیس دپارتمان معماری دانشگاه زوریخ ، می‌گوید کار دن گراهام همیشه دمکراتیک است ، به روی همگان گشاده است به خصوص برای بچه‌ها ، که بلافاصله تصویر خود را در آن می‌بینند وکار را تبدیل‌ به اتاق بازی می‌کنند  .  او می‌گوید کاری است به‌غایت نرم و آدم را به بازی و گردش دعوت می‌کند  . تامس کمپل ، رئیس موزه متروپالیتن ، در سخنانش برای رسانه‌ها ، اشاره کرد که در سالهای گذشته ، چیدمان‌های بسیاری از هنرمندان روی باغ بام موزه ، عرضه شده‌اند ، اما کمتر توانسته‌اند چنین بی‌درز و مو ، باغ بام موزه و پارک شهر نیویورک را به هم پیوند دهند  .  او می‌گوید این جدیدترین مجسمه در پارک ، همزمان با پایان تعمیر قدیمی‌ترین مجسمه‌ آن ، Obelisk ستون 3 هزار و پانصدساله از مصر باستان‌شده‌است  . کل اثر طی چند هفته کار مهندسان فنی و آهنگر و شیشه‌بر ، روی بام موزه ساخته شد ، به خصوص که بالا آوردن قطعات بزرگ از پیش ساخته از طریق آسانسورهای موزه امکان‌پذیر نبود  . نزدیک ربع قرن است که در ساختن چیدمان‌هایش در باغچه‌ها در سراسر دنیا ، دن گراهام با گونتر وویت همکار است  .  گراهام 25 سال پیش با کار « وویت » که در اروپا ، به خصوص در محافل معماری شهرت یافته‌بود ، آشنا شد  .  آن‌ها با هم ازجمله در صحن دفتر مرکزی شرکت داروسازی معظم « نوارتیس » Novartis در بازل سوئیس چیدمان ساخته‌اند  . چمنی که با آن کف بام را پوشانده‌اند ، از یکسو ، محوطه‌ اثر را از بقیه بام جدا می‌کند و از سوی دیگر ، فضائی شبیه به باغچه‌های حومه شهرها یا به اصطلاح suburb‌ها را به وسط شهر می‌آورد  .  نکته‌ای که در کار دن گراهام اهمیت دارد  .  منتقدها ، کار او را در مرز میان شهر و حومه ، تعریف می‌کنند  . آقای گراهام می‌گوید مشکل فنی هم وجود داشت ، چون پرچین‌ها باید از همان آغاز ، سرسبز و بالغ می‌بودند  .  گونتر وویت پیچک را پیشنهاد کرد  .  خود غرفه قرار‌بود مربع باشد ، اما گونتر وویت مستطیل را پیشنهاد کرد که مهم‌بود ، چون پرچین‌هائی که دور بام را گرفته‌اند را هم عملا داخل اثر کرد  . گراهام می‌گوید مشکلاتی هم ناشی از اشتباه‌های همکاران پیش‌ آمد  .  استفاده از چمن حاضری ، یا استروترف AstroTurf ایده خود دن گراهام‌بود ، اما می‌گوید گونتر بهترین شرکت استروترف را انتخاب کرد  . در گزارش صدای آمریکا ، فیلمی با تکنیک time - lapse پخش می‌شود که مراحل ساخته شدن چیدمان را در چند دقیقه خلاصه کرده است  . به قول کارن روزنبرگ ، ‌ نویسنده نیویورک تایمز ، این چیدمان در موقع مناسبی روی بام موزه قرار می‌گیرد ، چون به تازگی چندین ساختمان بلند در ضلع جنوبی پارک مرکزی شهر ، سر برآورده‌اند که چشم‌انداز جنوب پارک را دگرگون می‌کنند و سایه‌‌های دراز آن‌ها در بعضی ساعات روز ، بخشی از پارک را می‌پوشاند  .  چیدمان دن گراهام ، هم این تحولات را بازمی‌تابد ، هم تماشاگر را تحریک می‌کند که علیه آن‌ها مقاومت کند  . اما انعکاس آسمان‌خراش‌ها و ارتباط اثر با چشم‌انداز شهر ، تنها یک روی کار است  .  آینه‌های مقعر که تصاویر را دگرگون می‌کنند ، ضمنا یادآور تصاویر روان‌پریش دهه 1960 هم هستند  . دن گراهام می‌گوید اعتراف می‌کند که در دهه‌ 60 میلادی از ماری جوانا و حشیش استفاده می‌کرد و کارش یک جنبه سایکدالیک psychedelic یا « روان‌گشته » دارد  .  او می‌‌گوید البته هیچوقت داروی LSD امتحان نکرده است ، ‌ ولی یک گوشه « روان‌پریش » هم درکارش هست  .  او می‌گوید انحناهای آینه مقعر در کار باعث می‌شود که زن‌های چاق ، خود را لاغر ببینند و بچه‌ها خود را ابرمرد تصور کنند  . او می‌گوید چیدمان بام موزه برای بچه‌ها خیلی خوب است ، چون مثل اتاق بازی است ، و ضمنا ، به خاطر وجود آینه مقعر ، و تصاویری که در آن می‌افتد ، برای پدرومادرها ، فرصتی برای عکاسی است  .  بنابراین ، نتیجه می‌گیرد که این چیدمان ، کاری است خانوادگی  . منتقدها در روزنامه‌های نیویورک هم ایده fun - house یا اتاق آینه‌های مقعر ، که به‌طور سنتی بخشی از سیرک‌های دوره‌گرد‌بود را در مقاله‌های خود در باره چیدمان دن گراهام بسط داده‌اند  .  و نه تنها منتقدهای شهر ، بررسی این اثر را در روزنامه‌های شهرهای دیگر آمریکا و جهان هم می‌خوانیم ، در وب‌سایت‌های هنری و پرتیراژ هم آن‌ها را می‌بینیم  . مثلا « آری یلا بادیک » منتقد هنرتجسمی در روزنامه فایننشال تایمز اشاره کرده‌بود که این چیدمان ، سرشار از استعاره و کنایه است  . از یک سو به ساختارهای تزئینی ، مثل غرفه‌های تفننی تقلید یونان باستان یا تقلید ویرانه‌های گاتیک شبیه است که ساختن آن‌ها برای تفنن در قرن هجدهم ، در اوج رواج سبک نئوکلاسیک ، در باغهای ثروتمندان اروپائی و به خصوص انگلیسی رواج داشت  . از سوی دیگر ، دن گراهام گرفتار جادوی روایت امروزی نئوکلاسیسم است ، یعنی معماری مدرن ، که به خاطر خط ‌های صاف و امساک‌اش در تزئین و تاکیدش بر کارآمدی یا فونکسیون ، به سادگی و بی‌پیرایگی روی آورد  . چیدمان او برای بعضی منتقدها یادآور غرفه مشهور بارسلون اثر « لودویگ میز وان در رو » ( Ludwig Mies van der Rohe ) معمار آلمانی‌تبار آمریکائی است  .  مثل غرفه « میز » در بارسلون ، چیدمان گراهام هم گیاه و چمن را با شیشه در می‌آمیزد  . « میز » همراه با لو کوربوزیه و فرنک للوید رایت ، از پیشگامان معماری مدرن است و ساختمان‌های جعبه‌مانند و فاخرش ، در خیابان‌های نیویورک ، از جمله ساختمان مشهور « سیگروم » در خیابان « پارک » همچنان برافراشته‌اند  . جاذبه این کار برای منتقد فایننشال تایمز ترکیب اثری خیال‌انگیز و فانتزی است با منظره ساختمان‌ها در میانه نیویورک ، به خصوص این حقله آسمانخراش‌ها که دور پارک مرکزی شهر را گرفته‌اند  . برای خانم روزنبرگ ، منتقد نیویورک تایمز ، پرهیزکاری این اثر جالب است ، که از بازیگوشی‌های هنرمندهای دیگری که در سالهای گذشته روی بام ، چیدمان گذاشته‌بودند ، دوری می‌گزیند  . او یادآور شد که طرح مینیمال ، یا امساک‌گر و پرهیزکار اثر باعث گردید که شگفتی‌های آن ، جنبه بازتاب تصاویر و ترکیب تصاویر درونی و بیرونی و بازی‌هایش با نور و منظره ، در نگاه اول ، عادی و روزمره جلوه کنند ، نه شکوه‌مند و مجلل ، به همین خاطر هم با ایستگاه‌های اتوبوس و باجه‌های تلفن مقایسه شده‌اند  . روزنبرگ می‌گوید گراهام همیشه در کارش به فضاهائی جلب‌شده‌در لبه شلوغ شهر و خلوت حومه‌ها  . منتقدها این کار را به ویژه با گرایش خاص موزه متروپالیتن به هنر معاصر همداستان یافته‌اند ، به خصوص در آستانه گسترش موزه متروپالیتن به ساختمان موزه ویتنی ، چند خیابان آن طرف تر  . توضیح اینکه موزه متروپالیتن ، ساختمان بزرگ چهار طبقه موزه ویتنی در خیابان مدیسون را به زودی برای نمایش گنجینه بزرگی که از هنر معاصر گردآورده در اختیار خواهد گرفت ، و موزه ویتنی ، که به گردآوری و نمایش نمونه‌های برجسته هنر مدرن و معاصر آمریکا اختصاص دارد ، به ساختمان جدید و بزرگترش در پائین شهر ، خیابان 14غربی ، در ساحل رودخانه هادسن ، نقل مکان خواهد کرد  . در هر حال ، این چیدمان ابتکاری ، اثری است که هم با تاریخ هنر و معماری سروکار دارد هم با لحظه معاصر ، و همانطورکه رئیس موزه ، آقای تامس کمبل ، اشاره کرد ، پیوندی به وجود آورده با پارک مرکزی و موزه ، که آن را متفاوت می‌کند با کارهای دیگری که تابستان‌های پیش ، در باغ بام موزه دیده‌بودیم  .