منطقه حفاظت شده دنا: خطر از همه سو (بخش نخست)
منطقه دنا همراه با ۱۲ منطقه دیگر در جهان در خرداد سال ۲۰۱۰ تحت برنامه «انسان و زیست محیط» یونسکو به عنوان منطقه حفاظت شده به ثبت رسید. یونسکو این منطقه را چه از نظر «ذخیره گاه زیست کره» و چه از حیث «میراث فرهنگی» در نوع خود منحصر به فرد شناخته است
چهار سال است که نام دنا برای حامیان محیط زیست در ایران با دلهره و درد و دریغ همراه است  .  دنا منطقه‌ای است حفاظت‌شده‌به وسعت 255هزار و 537 هکتار ، در دل سلسله کوه‌های مرکزی زاگرس و در میان استان‌های کهکیلویه و بویر احمدی ، اصفهان ، چهارمحال و بختیاری و فارس  .  منطقه دنا قله‌های مرتفع بسیاری دارد که بلندترین قله آن 4484 متر و پست ترین آن 1360 متر ارتفاع دارد و در این میان بیش از سه هزار متر فاصله است  . منطقه دنا همراه با 12 منطقه دیگر در جهان در خرداد سال 2010 تحت برنامه « انسان و زیست محیط » یونسکو به عنوان منطقه حفاظت‌شده‌به ثبت رسید  .  یونسکو این منطقه را چه از نظر « ذخیره گاه زیست کره » و چه از حیث « میراث فرهنگی » در نوع خود منحصر به فرد شناخته است  .  منطقه حفاظت‌شده‌دنا دهمین منطقه زیست محیطی حفاظت‌شده‌در ایران و اولین منطقه زیست محیطی حفاظت‌شده‌است که در دوران جمهوری اسلامی ایران به ثبت جهانی رسیده است  .  پیش از آن در سال 1991 به دلیل آسیب‌پذیری گیاهان و جانوران باقی مانده در این زیستگاه ، دنا به عنوان منطقه شکار ممنوع به ثبت رسیده‌بود  .  پروژه حفاظت از تنوع زیستی زاگرس مرکزی با حمایت « برنامه عمران سازمان ملل » برای هماهنگ کردن فعالیت‌های کشاورزی ، جنگل‌داری ، آب ، مرتع‌داری ، گردشگری ، ورزش و کوه نوردی ، نقشه برداری ، آموزش و تربیت محیط بانان و همیاران و آگاهی بخشی به مردم محلی برای جلوگیری از تخریب این منطقه بکر و بی‌نظیر تصویب و برای اجرا به سازمان‌های غیر دولتی ارجاع شد  .  سازمان با اجرای موفقیت‌آمیز این طرح توانست در سال 2004 میلادی جایزه برنامه عمران سازمان ملل و سازمان ملی جوانان ایران را به خاطر توسعه اشتغال زایی در منطقه به دست آورد  . بیش از دو هزار گونه گیاهی ، از انواع گیاهان دارویی تا جنگل‌های سروکوهی و بلوط و گون و گل‌های وحشی چون زنبق و نسترن و لاله و سنبل و سبزی‌های معطر که عطرشان در کوه می‌پیچد و زنبورهای عسل را در دامنه کوه‌ها به خود دعوت می‌کند تا بهترین عسل جهان را تولید کنند ، چشمه ساران و آبشارها و رودخانه‌های پرآب زلال و شیرین که حدود 45 تا 50 درصد آب شیرین کل کشور را تامین می‌کند ، از فراز قله‌های یخچالی و سفیدپوش و از اعماق دل چشمه‌ها جاری می‌شود و با مشروب کردن زمین‌های مسیر خود سرانجام رودهای کارون و زاینده رود و دز و کرخه  ...  را سیراب می‌کند  .  پرندگان گونه گون و رنگ رنگ و نادر از شاهین و کرکس و عقاب تا کبک دری و بلبل و چکاوک وهما - این پرنده نادر قله‌ها که در شعر ایران نماد بلندی طبع و نظر است - که آوازشان در سراسر کوهستان در ترنم است و با صدای باد و آب و دیگر حیوانات به هم می‌پیچد و موسیقی طبیعت را طنین انداز می‌کند ، حضور حیات وحش متنوع از سمور و راسو و سنجاب ایرانی ، که زیباترین نوع خود در جهان است و نقش مهم اکولوژیکی در ایجاد و احیای جنگل‌های بلوط دارد ، تا یوز و خرس و پلنگ و گور و گرگ و آهو و گوزن و کل و میش و بز و انواع گیاهان و جانوران آبزی  ...  و این همه از برکت حضور هم زمان سه نوع آب و هوا و شرایط اقلیمی مختلف : کوهستانی ، جنگلی ، و استپی یا دشتی آن است که این منطقه را به زیستگاهی بی‌بدیل بدل کرده است  . سلسله جبال زاگرس که چون دیواری رفیع از کردستان و آذربایجان تا تنگه هرمز کشیده است ، علاوه بر آن که از پدیده‌های نادر در طبیعت و محیط زیست است ، از جنبه هویت فرهنگی نیز برای ایرانیان اهمیت دارد  .  به نظر برخی از دانشمندان رشته کوه‌های زاگرس محل زندگی مادها و پارس‌ها بوده است  .  بنا بر نظریه‌ای نام زاگرس نیز از کلمه اوستایی « زاگر » به معنای کوه بزرگ گرفته‌شده‌است  .  اما گروهی دیگر آن را برگرفته از نام اقوام مهاجر هند و اروپایی می‌دانند که زاگارتی یا ساگارتی نامیده می‌شدند و نام خود را به این محل دادند  . اما منطقه‌ای که نه تنها زیست گاه گونه‌های نادر و در خطر و جانوران شاخص و ارزشمند است و علاوه بر آبادانی و برکت برای مردم محلی دشت‌های تشنه دور و جلگه‌های خشک کشور را تا دل خوزستان سیراب می‌کند و بخشی از خاستگاه هویتی و هویت تاریخی این سرزمین را تشکیل می‌دهد ، چهار سال است که با خطرها و نابسامانی‌های گوناگون روبروست و در معرض تخریب و تاراج و تعرض قرار گرفته است  . آخرین خبرهای نگرانی آور را دبیر کانون غیردولتی مدافع محیط زیست « و تشکل « اعلام می‌کند  .  بهمن ایزدی می‌گوید هجوم بی‌رویه ایلات و عشایر به مراتع دنا و چرای دام‌ها از یک سو و تصرف غیرقانونی زمین خواران سودجو از سوی دیگر طوری‌شده‌که که دیگر جایی به عنوان منطقه حفاظت‌شده‌دنا وجود ندارد  .  او می‌گوید « حتی مناطق امن دنا نیز از دستبرد ، تعرض و تخریب مصون نمانده‌اند  . » او می‌گوید : « دام داران بی‌هیچ مانعی وارد این مناطق می‌شوند و مدیریت سازمان ( محیط زیست ) و پروژه ( حفاظت از تنوع زیستی زاگرس مرکزی ) هیچ اقدامی برای جلوگیری از ورود دام و مسببان تخریب انجام نمی‌دهد  . » این کارشناس دلسوز محیط زیست در ایران می‌گوید « اگر مدیریت حفاظتی و سازمان محیط زیست اقدامی نکنند ، به زودی پای تجاوز افراد سودجو برای تصرف اراضی باز خواهد شد  . » فعال محیط زیست همچنین به وضعیت دریغناک شکار حیات وحش در این منطقه حفاظت‌شده‌می‌پردازد  .  او می‌گوید شکارچیان غیرمجاز به سادگی با پناه گرفتن در غارها و اشکفت‌های دنا در این منطقه شکار می‌کنند  .  او کشیدن راه‌های ارتباطی در کوه‌ها و ساختن مکان‌های استقرار در دنا را تجاوز به حقوق مناطق حفاظت‌شده‌می‌داند که کار را برای شکارکشان بسیار آسان تر می‌کند  .  او با اشاره به کم شدن گونه‌های حیات وحش بر اثر شکار بی‌رویه می‌گوید : آمارها نشان می‌دهند که نسبت به سال قبل 500 شکار ( میش ، بز ، کل ) کم‌شده‌است  .  یعنی ( با درنظرگرفتن زادآوری ) به جای افزایش تعداد حیوانات از جمعیت آن‌ها بر اثر شکار کاسته‌شده‌است  . تنها شکارکشان و دام داران و زمین خواران نیستند که زندگی دنا را تهدید می‌کنند  .  خطر برنامه‌های عمرانی دولتی که بی‌کار کارشناسی و بی‌توجه به محیط زیست و به ویژه به این منطقه حفاظت‌شده‌به تخریب جنگل‌ها دست می‌زنند عظیم تر ، ناگهانی تر و مرگبار تر از دست درازی‌های بی‌رویه است  .  به گفته بهمن ایزدی که مدام وضعیت این منطقه را زیر نظر دارد ، در سال 1388 تعداد 14 هزار اصله درخت بلوط کهنسال قلع و قمع شد تا خط لوله گاز عسلویه از این منطقه به سوی شمال و شمال غرب کشیده شود  .  او می‌گوید : « تاسف بار این است که در یک کیلومتری شمال همین خط لوله مسیر سابق خط لوله گاز با عرض 60 کیلومتر قرار دارد و از قابلیت لوله‌گذاری بیش از یک خط لوله برخوردار است  .  با این حال برای خط لوله جدید از مسیر قبلی منحرف‌شده‌و قسمت دیگری از جنگل را تخریب کرده‌اند  . » آقای ایزدی می‌گوید از آنجا که پرندگان لانه خود را در درختان می‌گذارند با قطع این درختان بسیاری از پرندگان نیز از میان می‌روند  .  همچنین سنجاب‌ها که عامل زادآوری و توسعه جنگل‌های بلوط‌اند و در تنه این درخت لانه می‌کنند با قطع درختان بلوط از بین می‌روند و با حذف سنجاب‌ها جنگل‌های بلوط نیز از میان می‌رود  . او می‌گوید قرار‌بود پیمان کار شرکت گاز مسیر جنگلی به طول 25 کیلومتر را تخریب کند اما پس از تخریب هفت کیلومتر مردم محل مطلع می‌شوند و رئیس شورای روستای میمند و روستاییان این روستا با پیگیری و حضور در محل باعث توقف کار و اطلاع‌رسانی درباره این تخریب شدند  .  آقای ایزدی می‌افزاید برخلاف آنچه اعلام‌شده‌در این ناحیه تنها درختان بلوط قطع نشده‌اند بلکه تعداد زیادی گونه‌های درختی دیگر چون کیکم ، ارژن ، بادام کوهی و زالزالک نیز قطع‌شده‌و از بین رفته‌اند  . اما با این همه در بهار سال 1389 بار دیگر بیش از 2 هزار درخت قطع شد و با ادامه آن مسیر بیش از 30 هزار اصله درخت در مسیر نابودی قرار گرفت  . اما هنوز داغ تخریب جنگل بر چهره دنا و بر دل حامیان محیط زیست تازه است که نگرانی‌های تازه تری خاطر‌ها را مشغول کرده است  .  وزارت نیرو قصد دارد با احداث چند سد بر رودخانه‌های منطقه زخم خطرناک تری بر پیکر اکوسیستم ارزشمند این منطقه وارد آورد  .  به گزارش سایت احداث دو سد پیش‌بینی‌شده‌بر رود ماربر بحرانی زیست محیطی و جمعیت شناختی در جنوب غربی ایران پدید خواهد آورد  .  این اقدام سبب خشک شدن چند رودخانه در استان‌های کهکیلویه و بویر احمد و چهارمحال و بختیاری و نابودی تنوع زیستی در این رودخانه‌ها و مناطق اطراف آن‌ها خواهد شد  .  همچنین با زیر آب رفتن عرصه‌های وسیع منطقه ، گونه‌های نادر گیاهی و جانوری ناحیه زاگرس مرکزی نابود و تالاب که از تالاب‌های منحصر به فرد دناست در اعماق دریاچه این سد مدفون خواهد شد  . علاوه بر این با از بین رفتن بیش از 700 هکتار از باغات بومی منطقه و بیش از 800 هکتار از زمین‌های کشاورزی و مرتعی دامداران ، ده‌ها خانوار ایلی و عشیره‌ای این منطقه آواره و ناگزیر از مهاجرت می‌شوند و به خیل حاشیه نشینان و فقیر شدگان شهرها خواهند پیوست  .  این پروژه همچنین سبب تغییرات آب و هوایی می‌شود که تعادل اکوسیستم را به هم می‌زند  .  علاوه بر آن نابودی میراث فرهنگی و ملی تاریخی کشور را در پی دارد  .