به یاد صادق هدایت در سالروز تولدش
در صدوهشت سالگی هدایت هنوز هم تقریبا همه آثارش همچنان گرفتار سانسور حکومتی اند؛ اما تابخواهید نقد و بررسی پیرامون آثارش در ایران منتشر شده و هرکس از منظر و تخصص خود آثار هدایت را واکاویده است
صادق هدایت اگر زنده‌بود ، امروز ( بیست و هشتم بهمن برابر با هفدهم فوریه ) صدوهشت ساله می‌شد  .  او نام آورترین نویسنده مدرن ایران و آغازگری در نگرش متفاوت و بیرون از کلیشه‌ها در بسیاری حوزه‌های فرهنگی بوده و هنوز هست  . از داستان نویسی ، پژوهش پیرامون فرهنگ عامه ، ویرایش انتقادی متون کلاسیک ایران ، گزارش متون پهلوی ، ترجمه آثار داستانی مدرن اروپا گرفته ، تا برپایی محافل روشنفکری و اقتدار در برابر حاکمان و رویدادهای اجتماعی سیاسی روز ، در شمار پدیده‌هایی اند که نوآوریها و نگرش‌های متفاوت صادق هدایت در آن‌ها آشکار است  . به دید من صادق هدایت در آفرینش ادبی با نویسندگانی جهانی همچون : جیمز جویس ، فرانتس کافکا یا مارسل پروست همسنگ بوده است ، آنچه آنان را در جهان ادبی نام آور کرده ، گستره زبانی ، آزادی جامعه و توجه جدی مخاطبان به آثار جدی ادبی و شناخت پایه‌ای مخاطبان از ارجاعات ادبی و فرهنگی در آثار ادبی بوده است  . آشکار است که آثار هدایت هنوز و هنوز گرفتار سانسورند ، حتا اگر نبودند ، باز هم محدودیت گستره زبانی فارسی ( به دلیل فرسودگی تاریخی ارتباط میان فارسی زبانان در قلمرو جغرافیایی این زبان و عدم آموزش ادبیات خلاقه در ساختار آموزشی کشور ) و بسیار عوامل دیگر نمی‌گذاشت نوشته‌های هدایت به همان نام‌آوری کارهای کافکا در قلمرویی فراتر از ایران و به واقع پایتخت رود  .  این چندان عجیب نیست زیرا در کشوری که از گذشته‌ای دور و هنوز هم پیامد مطالعه و کتابخوانی نه تشویق ؛ بلکه تنبیه بوده است ، در کشوری که حکم به تکفیر آثار هدایت می‌دهند ، سخن از جهانی شدن آثارش رویایی بیش نیست  . به دید من آثار پژوهشی و شناخت هدایت در حوزه فرهنگ عامه و رمزگشایی از مفاهیم آیینی روزگار باستان را می‌توان با آثار مردم‌شناس برجسته‌ای همچون : کلود لوی اشتراس سنجید  . صادق هدایت از یکتا روشنفکران ایرانی‌بود که فرای کشاکش‌های سیاسی روز که به واقع گروه کشی دسته جات سیاسی‌بود ، قرار داشت ؛ اما بیگانه نبود  .  او گرچه هیچگاه بی‌اعتنا به رویدادهای سیاسی داخلی و خارجی نبود ؛ با این همه اسیر اخبارگزینشی روزنامه‌ها و یا اخبار شفاهی گروه‌های سیاسی نبود  . زمانه‌ای که او در آن زیست چندان آمادگی پذیرش دیدگاه‌ها و آثارش را نداشت  .  برای همین است که حتا پذیرای جنازه اش در ایران نشدند  . و چنین است که در صدوهشت سالگی هدایت هنوز هم تقریبا همه آثارش همچنان گرفتار سانسور حکومتی‌اند ؛ اما تابخواهید نقد و بررسی پیرامون آثارش در ایران منتشر‌شده‌و هرکس از منظر و تخصص خود آثار هدایت را واکاویده است این خود پدیده‌ای درخور ستایش است  .  ایکاش بجای این همه نقد و بررسی ، آثارش بدون سانسور منتشر می‌شدند تا خوانندگان خود نیز امکان مطالعه و بررسی آثار هدایت را بیابند  . گفتنی‌ست چند سال پیش نسخه‌ای از « بوف کور » مشهورترین اثر داستانی هدایت در ایران منتشر شد که در بالای شناسنامه کتاب آمده‌بود : « نسخه بدون سانسور و کامل » . جالب است بدانیم همین نسخه از نسخه‌های انتشاراتی‌های بازار بین الحرمینی هم بدتر‌بود  .  نسخه‌ای پر از غلط چاپی و حذف عبارات « ناپسند » و « غیراخلاقی » ( این صفات را ناشر نسخه منبع و مورد استفاده این چاپ یعنی بدون سانسور در توجیه حذفیات کتاب آورده‌بود ) و افزودنی‌های سفارش‌شده‌از سوی وزارت ارشاداسلامی که لابد برای پیشگیری از انحراف اخلاقی و انحرافی دینی خوانندگان بوف کور به درون متن راه یافته‌بودند  . ناقصالخلقه کردن مخاطب ادبیات یعنی همین چیزها ، یعنی محرومیت خوانندگان اندک ادبیات داستانی از پیشپا افتاده‌ترین حقوق خود است  .  یعنی « خواننده کشی » .  منظورمان قتل‌فیزیکی خواننده نیست ، اداره‌ی سانسور به قتل عام همگانی و قانونی خوانندگان سرگرم است و در پناه قدرت اعتراضات را هم پاسخگو نیست  .  خواننده‌ی داستان در ایران چاره‌ای جز توبه ندارد  .  او باید آن چیزی را بخواند که صلاحدید مستخدمین اداره‌ی سانسور است  . به دید من مصایب و مشکلات دوران هدایت هنوز و همچنان با ابعادی گسترده تر ادامه حیات یافته‌اند  .  اگر در آن زمان تنها گروه‌هایی از عوام و گروهی روشنفکر سطحی آثار هدایت را انحرافی و مضر به حال مردم و بویژه جوانان می‌دانستند ؛ امروزه حاکمیت با همه اقتدار و امکانات ممنوعیت و بگیروببند حکم به تکفیر آثار صادق هدایت داده است  . حاکمیتی که مطبوعات وابسته هر از چندگاه نقدهای ادبی رهبرش را پیرامون رمان و داستان منتشر می‌کنند ؛ تا بگویند چنان فردی بر سرنوشت ملت حاکم‌شده‌، در همان حال هیچکدام از آثار هدایت بدون سانسور اجازه چاپ و نشر ندارند و شماری از این آثار از جمله : « افسانه آفرینش »، « حاجی آقا »، « بعثه الاسلامیه » و « توپ مرواری » در زمره آثار ضاله و ضداسلامی درآمده ، سخن از نشر آنان برابر است با آمدن کفن پوشان به خیابان‌های تهران و به آتش کشاندن انتشاراتی و کتاب‌ها  .  یاد خوانده‌هایم پیرامون مصایب نویسندگان شوروی به دوران استالین می‌افتم و سرنوشتی که زندگی و آثار نویسندگان بزرگی همچون آخماتووا ، ماندلشتایم و باختین و دیگران را به فنا کشاند  . باید که منتظر ماند برای آمدن روزگاری که هم ملت و هم دولت برآمده از رای آنان بجای مخاطب نیندیشده و اجازه دهند مخاطبان خود به داوری پیرامون آثار ادبی و هنری بنشینند  .