اتحاد غیرمتعارف تهران و واشنگتن در عراقی بی ثبات
برخلاف ادعای ایران و آمریکا در مورد مواضعشان در عراق، بغداد شاهد بوده که سیاست دو کشور در یک راستا به نفع مالکی و برای کاهش خشونت ها بوده است
یادداشت زیر برگردان مقاله کنت پولاک ، پژوهشگر ارشد « مرکز سابان برای سیاست خاورمیانه » است که در تارنمای موسسه بروکینگز منتشر‌شده‌است : جای تعجبی نیست که به نظر برسد عراق در سراشیبی سقوط به جنگ داخلی قرار گرفته است  .  عراق در حلقه مشکلات داخلی کشور که هنوز حل و فصل نشده‌اند و آشوب‌ها و معضلاتی که به دلیل جنگ داخلی سوریه بر این کشور تحمیل شده‌اند ، به دام افتاده است و مجموعه‌ای از این عوامل ، بازگشت خشونت‌های فزاینده به این کشور را ناگزیر کرده است  .  جالب ترین مسئله این است که با وجود توانمندی نیروهایی که عراق را به سمت جنگ داخلی سوق می‌دهند ، سرعت رو به وضعیت گذاشتن وضعیت این کشور چندان سریع نبوده است  . براساس گفتگوهای من با اقشار مختلف مردم عراق دریافته‌ام که سه عامل کلیدی در افتادن عراق به دام جنگ داخلی موثر هستند : هراس بسیاری از رهبران عراق از یک جنگ داخلی جدید و ثمره نتیجه نامطمئن جنگ داخلی به این نگرانی‌ها می‌افزاید  .  رهبران طوائف سنی نیز می‌دانند که در جنگ داخلی اواخر سال 2006 شکست خوردند و اگر ایالات متحده در روند پاکسازی قومی شبه نظامیان شیعه مداخله نکرده‌بود ، اقوام سنی این کشور احتمالا با پاکسازی قومی دهشتناکی روبرو می‌شدند  .  امروز بسیاری از رهبران سنی عراق ، بسیج جهان سنی علیه تهدید شیعیان را به عنوان یکی از تفاوت‌های عمده این درگیری‌ها با جنگ داخلی سال 2006 قلمداد می‌کنند ، تفاوتی که شاید به پیروزی آن‌ها در این درگیری‌ها منتهی شود  .  با این وجود ، بسیاری دیگر از رهبران سنی نگران شکست در جنگ داخلی دیگری هستند  . خویشتنداری غیرمنتظره اقوام کرد : مسعود بارزانی ، رئیس جمهوری کردستان عراق بار دیگر در قبال مالکی موضع خصمانه اتخاذ کرده است ، این امر عامل مهمی در متقاعد کردن سنی‌ها برای مبارزه با ( دولت ) بغداد‌بود  .  با این وجود ، کردها پس از درگیری‌های ماه گذشته به صورت غیرمنتظره‌ای تصمیم گرفتند تا نقش میانجی صلح ایفا کنند  .  دلایل بارزانی پیچیده هستند و بیشتر به عواملی همچون ضرورت نقش او در عقب‌نشینی مسالمت‌آمیز هواداران حزب کارگران کردستان از ترکیه و مشکلات سیاست‌های داخلی کردستان ( عراق ) مربوط می‌شوند  . فشار ایران : بسیاری از منابع عراق می‌گویند ایران مصرانه از مالکی و دیگر رهبران شیعه خواسته است تا نسبت به اقدامات اقوام سنی و کرد واکنش‌های جدی نشان ندهند  . نفوذ ایران در عراق در مورد ایران همیشه باید در مورد اطلاعات موثقی که در اختیار داریم ، احتیاط به خرج دهیم  .  مقامات ایران به دلایل بسیار مشخصی به صورت علنی در مورد اهداف و انگیزه‌های خود در عراق صحبت نمی‌کنند  .  با وجودی که عراقی‌ها بی‌مهابا در مورد نفوذ ایران در عراق سخن به زبان می‌رانند ، اما هر سیاستمدار عراقی برنامه و منافع خود را دنبال می‌کند و این برنامه‌ها اغلب واقعیت پشت پرده این انگیزه‌ها را پنهان می‌کند  .  با این همه ، تردیدی نیست که ایران از توانایی اعمال نفوذ قابل توجه و گسترده در عراق برخوردار است  .  مقامات ایران اهرم‌های قدرت و نفوذ بسیاری در عراق دارند : از مناسبات بازرگانی حیاتی و مهم بین تهران و بغداد گرفته تا توانایی ایران برای به کارگیری خشونت در عراق و حمایت تهران از گروه‌های مختلف داخل عراق  . درک این واقعیت که نوری المالکی ، نخست‌وزیر عراق دست نشانده و آلت دست ایران نیست نیز از اهمیت برخوردار است ، با وجودی که گاهی این امر به اشتباه القا می‌شود  .  با وجودی که مالکی یک شخصیت متعصب و شیعه است ، اما او کماکان خود را یک چهره میهن پرست و عرب معرفی می‌کند  .  یکی از پرافتخارترین لحظه‌های دوران حکومت او در سال 2008 « عملیات مسئولیت شوالیه‌ها »‌بود که دستور داد ائتلافی از نیروهای آمریکایی و عراقی به لشکر المهدی ، نیروهای تحت سلطه ایران در عراق حمله کنند و آن‌ها را از کشور اخراج کنند  .  این امر از این نظر اهمیت دارد که مالکی یک اسلام گرای شیعه است و عملیات بیرون راندن ایران و متحدان آن از عراق او را به یک چهره محبوب مردم کشورش بدل کرد  . با وجودی که مالکی از ایرانیان نفرت دارد و ترجیح می‌دهد که نفوذ ایران در عراق به حداقل برسد ، اما او وابستگی بسیار اما ناخوشایندی به تهران دارد  .  مقامات تهران در چندین برهه کلیدی و بسیار مهم حیات سیاسی مالکی را نجات دادند ، این ایران‌بود که با ترغیب هواداران صدر برای حمایت از مالکی ، در نهایت میانجی بازگشت او به قدرت و مقام نخست وزیری شد  .  زمانی که مالکی از حمایت هواداران صدر برخوردار شد ، او در مقام نامزد شیعیان معرفی شد و اقوام کرد نیز تصور کردند فقط یک شیعه می‌تواند نخست‌وزیر عراق باشد  .  در تابستان سال 2012 ، اقوام سنی ، کرد و هواداران ( مقتدی ) صدر تلاش کردند تا مالکی را با رای عدم اعتماد سرنگون کنند  .  بار دیگر مقامات ایران با مذاکره با جلال طالبانی و ابراز حمایت از مالکی ، دولت او را از سقوط حتمی نجات دادند  .  بنابراین مالکی از ایران متنفر است ، اما به تهران نیاز دارد و همین امر عاملی برای افزایش نفوذ تهران در بغداد است  . اهداف ایران در عراق با وجودی که مقامات آمریکا تصور می‌کنند که ایران و ایالات متحده در مورد هر مسئله خاورمیانه و به ویژه در مورد عراق مواضع مختلفی دارند ، اما این امر بیشتر اوقات واقعیت ندارد  .  ایران طی سال‌های اول پس از حمله نظامی ایالات متحده به عراق نقش مفید و موثری برای ایالات متحده ایفا می‌کرد : ایران از شبه نظامیان و شورشیان حمایت نکرد و در عوض به دلیل هراس فرو رفتن عراق در آشوب و جنگ داخلی و مواجهه با ایالات متحده ، متحدان خود در این کشور را ترغیب می‌کرد تا با پروژه آمریکا برای استقرار دموکراسی در این کشور همراه شوند  .  زمانی که عراق در مسیر سراشیبی جنگ داخلی قرار گرفت ، ایران تغییر موضع داد و هم از شبه نظامیان در عراق و هم از حمله به نیروهای آمریکایی حمایت کرد تا آن‌ها را به ترک این کشور وادار کند  .  اما همه این تحولات تا اواخر سال 200٥ و حتی اوایل سال 2006 به وقوع نپیوستند و تا پیش از این سال‌ها ، ایران منافع خود در عراق را با منافع ما ( آمریکا ) در این کشور همسو می‌دید  . شاید امروز هم چنین رویکردی صحت داشته باشد  .  بنا به گفته منابع متعدد عراقی ، ایران معتقد است که با وجود نقش فعال این کشور در درگیری‌های سوریه ، مقامات تهران دیگر به حضور در یک جنگ داخلی بین شیعیان و سنی در منطقه تمایلی ندارند  .  مقامات جمهوری اسلامی امروز متوجه شده‌اند که از هراس‌های یک جنگ گسترده تر بین اقوام شیعه و سنی منفعتی نخواهند برد و به همین دلیل تلاش می‌کنند تا از ظهور یک جنگ داخلی دیگر پیشگیری کند  .  تهران بدون تردید آگاهی دارد که وقوع یک جنگ داخلی در نزدیکی مرزهای این کشور بسیار خطرناک خواهد‌بود ، چون به راحتی بر اقلیت‌های خشمگین و سیاست داخلی شکننده این کشور تاثیر خواهد گذاشت  . برخی منابع عراقی نیز گزارش داده‌اند که تهران وقوع یک جنگ داخلی جدید در عراق را برای مواضع حسادت برانگیز تهران در داخل این کشور زیان آور تلقی می‌کند  .  تهران ترجیح می‌دهد تا شرایط عراق به حالت کنونی باقی بماند ، مگر این که شیعیان موفق شوند در جنگ داخلی جدید به یک پیروزی قطعی دست پیدا کنند  .  سناریوی دیگر این است که عراق چند تکه شود و دولت تحت حاکمیت شیعیان به احتمال بسیار کنترل خود بر بخش‌هایی از عراق را از دست خواهد داد  .  از دیدگاه مقامات تهران ، کنترل نه چندان جدی شیعیان بر همه مناطق عراق ، ایران را قادر می‌سازد تا از مسیر این کشور به متحدان خود در سوریه دسترسی بیشتری داشته باشد  . بنابراین ، مقامات بغداد بار دیگر در ارتباط با مسائل عراق با تبانی ظاهری ایران و ایالات متحده روبرو می‌شوند  .  با وجودی که تهران و واشنگتن ادعا می‌کنند که مواضع خصمانه و متفاوتی دارند اما مقامات عراق ، حداقل از سال 2010 تاکنون شاهد بوده‌اند که ایران و آمریکا در یک مسیر ، به نفع مالکی و در مخالفت با همه دیگر جناح‌های مخالف او و از سرگیری خشونت‌ها در عراق قدم برمی دارند  .  تعجبی ندارد که بسیاری از عراقی‌ها معتقدند که یا ایالات متحده درک درستی از منافع خود ندارد و یا به ازای مسائلی که از درک آن‌ها خارج است آن‌ها را به مقامات ایران می‌فروشند  .