ایران و رژیم حقوقی دریای خزر
حمایت مسکو از تهران در رویارویی با غرب بر سر برنامه هسته ای، از قدرت چانه زنی ایران در حوزه دریای خزر کاسته است.
نشست وزرای امور خارجه پنج کشور ساحلی دریای خزر به منظور هماهنگی و تهیه پیش نویس اجلاس شهریور ماه سران این کشورها در آستراخان روسیه ، روز سه شنبه در مسکو با حضور محمدجواد ظریف وزیر خارجه ایران برگزار شد  . ایران و 4 کشور دیگر حاشیه دریای خزر روسیه ، آذربایجان ، قزاقستان و ترکمنستان بیش از دو دهه است که پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی بر سر مالکیت و استفاده از منابع دریای خزر اختلاف‌نظر دارند ؛ اختلافی که هنوز حل‌نشده‌و به گفته ابراهیم رحیم پور ، معاون وزارت خارجه ایران به مذاکرات بیشتری نیاز دارد هرچند در طی چند قرن گذشته ، به دلیل جدا شدن بخش‌های بزرگی از سرزمین‌های اطراف خزر ، حاکمیت ایران بر این بزرگترین دریاچه جهان کاهش یافته‌بود ، اما تا پیش از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی ، به رغم آن که در حوزه‌های مختلف در آن آب‌ها از امتیاز و سهم برابری با شوروی برخوردار نبود اما به هر ترتیب رژیم حقوقی مشخصی بین دو کشور حاکم شده‌بود  . پس از فروپاشی شوروی در سال 1991 و ظهور 3 کشور تازه تاسیس آذربایجان ، ترکمنستان و قزاقستان ، به جمع ایران روسیه ، تعداد شرکای حوزه دریای خزر به 5 کشور افزایش یافت و درپی اختلاف نظرها بر سر تعریف یک رژیم حقوقی مشخص و امضای قراردادهای دو یا چند جانبه میان 4 کشور دیگر ساحلی ، سهم یا منافع باقی مانده ایران در آن آب‌ها به شدت به خطر افتاده است  . ایران ابتدا طرح تشکیل سازمان همکاری دریای خزر را مطرح کرده‌بود که براساس آن هر گونه استفاده و بهره‌برداری از دریا و منابع انرژی آن مستلزم همکاری و هماهنگی همه کشورهای ساحلی است و بر همین مبنا از رژیم حاکمیت مشاع دولت‌های ساحلی طرفداری کرد که با استقبال روبرو نشد  . موارد اختلاف به تعیین حدود مرزی خلاصه نمی‌شود ؛ نحوه تقسیم یا استفاده از منابع آبی دریا و همچنین منابع زیر بستر دریا ، از جمله نفت و گاز ، تعیین یک چهارچوب قانونی برای فعالیت‌های ماهیگری و نیز محدودیت‌های کشتیرانی تجاری و نظامی از دیگر موارد مهم مورد بحث میان 5 کشور است  . تا زمانی که این اختلافات حل و فصل نشود ، مالکیت و نحوه استفاده از منابع انرژی مشترک در این دریا نیز نامشخص باقی می‌ماند ، همان‌طور که هر حرکتی در جهت بهره برداری از منابع انرژی موجود در خزر با واکنش جدی طرف‌های دیگر روبرو می‌شود  . روابط ایران و کشورهای ساحلی دریای خزر بویژه روسیه با توجه به همسایگی و پیوندهای دیرینه ، در مجموع روابطی آرام و دوستانه بوده ، اما در عین حال پیچیدگی‌هایی هم داشته است  . از پیچیدگی‌های این روابط می‌توان به رابطه ویژه ایران و روسیه و موضع آن کشور در رویارویی ایران و غرب بر سر برنامه هسته‌ای تهران اشاره کرد که تاثیر حمایت مسکو در حوزه هسته‌ای ، به نحوی از قدرت چانه زنی ایران در حوزه خزر کاسته است نمونه دیگر طرح برخی مباحث قومیتی در بخش‌های شمال غربی ایران و همجوار با جمهوری آذربایجان ، موجب بروز بدبینی‌هایی بین مقام‌های سیاسی دو کشور نسبت به یکدیگر‌شده‌که ، درکنار عوامل سیاسی دیگر همچون انزوای سیاسی ایران در اثر اختلاف با غرب در موضوع هسته‌ای ، امکان رسیدن به تفاهم در مالکیت و چگونگی بهره برداری از منابع دریای خزر را دشوارتر از قبل کرده است دولت‌های نوپای 3 کشور تازه تاسیس آذربایجان ، ترکمنستان و قزاقستان برای ارتقای اوضاع اقتصادی کشورهایشان خواستار بهره برداری هر چه سریع تر از این منابع انرژی هستند که می‌توانست فرصت مناسبی برای ایران برای همکاری در این زمینه باشد ، اما به دلیل تحریم‌های اقتصادی نتوانسته است از این فرصت استفاده کند که در نتیجه آن ، از سیر تحولات دریای خزر و تاثیرگذاری بر آن ناتوان مانده است با انجام دور جدیدی از سفرهای رسمی متعدد دیپلمات‌های ایران به کشورهای حاشیه خزر ، که از نیمه دوم سال گذشته آغاز‌شده‌، امید به رفع این مشکل و جبران عقب ماندگی‌های چند سال گذشته به وجود آمده است ؛ و سفر روز دوشنبه آقای ظریف به مسکو نیز در همان راستاست تهران پس از توافق موقت هسته‌ای آذر ماه 92 با 6 قدرت جهانی ، به رفع تحریم‌های اقتصادی و احیای صنایع انرژی خود دل بسته است ایران که حتی از ترانزیت نفت و گاز کشورهای حاشیه خزر به بازارهای جهانی محروم مانده ، در صورت دستیابی به نتیجه مطلوب در گفتگوهای هسته‌ای با کشورهای غربی ، بویژه آمریکا ، می‌تواند با استفاده از موقعیت مناسب ژئوپولوتیک و تجربیات خود در حوزه انرژی از انزوا بیرون آید و از منافع خود در آن منطقه دفاع کند