بازخوانی یک جنایت، به روایت پرستو فروهر
پرستو فروهر : در کتاب«بخوان به نام ایران» می خواستم زندگی سیاسی پدر و مادرم را به عنوان دو انسان، با گوشت و خون، نشان دهم.
به تازگی ، در فاصله چند ماه ، دو کتاب در آلمان و آمریکا درباره دو اقدام خونبار تروریستی جمهوری اسلامی منتشر‌شده‌است  .  اولی به انگلیسی ، با نام « قاتلان قصر فیروزه » نوشته رویا حکاکیان ، شاعر و نویسنده مقیم آمریکا ، از انتشارات گروو پرس ، نیویورک ، 2011 ، که بازسازی‌ای رمان گونه است از قتل عام فجیع رهبران کرد و غیرکرد مخالف حکومت ایران در رستوران میکونوس در شهریور 1371  .  جنایت کاران هشت ایرانی بی‌سلاح را که در حال صرف شام‌بودند به رگبار مسلسل خودکار بستند و ضمن زدن تیرخلاص به برخی از آنان از دادن دشنام‌های زشت و رکیک نیز ابا نکردند  . دومی کتابی‌ست به زبان فارسی  .  به نام « بخوان به نام ایران ؛ داریوش و پروانه فروهر ، به روایت پرستو فروهر » که در آلمان توسط نویسنده در سال 2012 منتشر‌شده‌و سرگذشت واره‌ای ست بر مبنای زندگی سیاسی پروانه و داریوش فروهر ، دو قربانی دیگر دستگاه امنیتی جمهوری اسلامی که در پاییز 1377 به طرزی دلخراش به دست آدمکشان شرحه شرحه شدند  .  داریوش فروهر ، 70 ساله ، با 15 ضربه چاقو و پروانه فروهر ، 58 ساله با 26 ضربه کشته شدند  . این دو کشتار ، یکی در خارج از ایران ، در برلن و در ادامه قتل‌های مخالفان در خارج از کشور ، و دیگری در تهران ، در خانه فروهرها ، جزو سلسله قتل‌های حکومتی جمهوری اسلامی است که با عنوان « قتل‌های زنجیره‌ای دگراندیشان » از آن‌ها یاد می‌شود  . هر دو کتاب هرچند به بهانه رویدادهایی سبعانه و خشونتی فراتر از تصور انسانی نوشته‌شده‌، اما فراخوانی‌ست به دادخواهی و شهادتی بر فاجعه‌ای که پس از گذشت دو دهه هنوز یادآوری شان دل‌ها را به درد می‌آورد  . اکنون دیگر روشن‌شده‌است که آمران همه این قتل‌ها چه کسانی بوده‌اند  .  بالاترین مقام‌های مذهبی حکومتی ، که برخی چون محسنی اژه‌ای و فلاحیان و مصطفی پورمحمدی پیشوند حجت‌الاسلام داشتند ، و عده‌ای با لقب آیت‌الله شناخته‌اند : مصباح یزدی در راس هرم ، خوشوقت ، خزعلی ، جنتی ، دری نجف آبادی  .  سعید امامی ، معاون امنیتی وقت وزارت اطلاعات که مامور تهیه فهرست مرگ و اجرای فرمان‌های قتل ، و سردسته عاملان‌بود ، در بازجویی‌ها از حضور اسدالله بادامچیان ، از سران حزب موتلفه اسلامی ، در جلسه هیئتی که بر حذف احمد خمینی صحه گذاشتند ، نیز نام برده است  . سعید امامی در بخشی از بازجویی‌های خود نوشته است : « من از آغاز انقلاب تا به امروز سرباز گوش به فرمان نظام مقدس اسلامی و مقام ولایت بوده و هستم ، هیچگاه بدون کسب اجازه و یا بدون دستورات مقامات عالی نظام کاری انجام نداده‌ام  ...  حکم اعدام داریوش فروهر و پروانه اسکندری را به روال معمول همیشگی حجت‌الاسلام علی فلاحیان به من داد  .  احکام اعدام سایر محاربین قبلا در زمان وزارت فلاحیان صادر شده‌بود  .  از مدتها پیش قرار بر این‌بود که عوامل موثر فرهنگی وابسته که توطئه‌ تهاجم فرهنگی را در ایران پیاده می‌کردند و جمعا صد نفر‌بودند اعدام شوند  .  حکم حذف 29نفر از نویسندگان از مدتها پیش مشخص و احکام قبلا صادر شده‌بود که در مورد 7 تن از آن عناصر احکام در دوره وزارت علی فلاحیان اجرا شده‌بود  . وقتی حکم اعدام فروهر به ما ابلاغ شد پرسیدیم که تکلیف احکام معطل مانده اعضای کانون نویسندگان چه می‌شود که حاج آقا دری نیز گفتند هر چه سریع تر اقدام شود بهتر است و این بار نیز مثل ماقبل انجام شد با فرق اینکه بجای ابلاغ از سوی فلاحیان امور از طریق حاج ‌آقا دری نجف‌آبادی هماهنگ می‌شد » . فلاحیان وزیر اطلاعات دوران اکبر هاشمی رفسنجانی ، و دری نجف آبادی جانشین او در آغاز دوران محمد خاتمی‌بود که پس از قتل داریوش و پروانه فروهر و سپس ترور محمد مختاری و محمد جعفر پوینده ، هر دو از اعضای کانون نویسندگان ، که در فاصله کوتاهی پس از آن روی داد ، از کار برکنار شد  . سعید امامی در ادامه بازجویی نوشته است :« فلاحیان با وجود آن که خود حاکم شرع‌بود ، اما معمولا و در موارد حساس احکام حذف محاربان را شخصا صادر نمی‌کرد  .  او این احکام را از آیت‌الله خوشوقت ، آیت‌الله مصباح ، آیت‌الله خزعلی ، آیت‌الله جنتی و گاها نیز از حجت‌الاسلام محسنی اژه‌ای دریافت می‌کرد و به دست ما می‌داد  .  ما فقط به آقایان اخبار و اطلاعات می‌رساندیم و بعد هم منتظر دستور می‌ماندیم » . مقام‌های جمهوری اسلامی کوشیدند این جنایات را به روایت خود بنویسند  .  کشتار میکونوس را ناشی از اختلافات درون گروهی کردها جلوه دادند و ترور فروهرها را همچون دیگر قتل‌های زنجیره‌ای کار اف بی‌آی و سیا و موساد و ماموران آمریکا و اسرائیل وانمودند  .  تلاش وکیلان شجاعی چون شیرین عبادی و ناصر زرافشان ، و افشاگری روزنامه نگاران حقیقت جوی اصلاح‌طلب چون اکبر گنجی و عماد الدین باقی با انتشار کتاب‌های « تاریک خانه اشباح » و « عالیجناب سرخپوش و عالیجنابان خاکستری » توسط اکبر گنجی و کتاب دوجلدی « تراژدی دمکراسی در ایران » نوشته عمادالدین باقی ، همراه با افشاگری‌های روزنامه‌های اصلاح‌طلب چون « سلام » به مدیدیت موسوی خوئینی‌ها ، « خرداد » به مدیریت عبدالله نوری و روزنامه « صبح امروز » به سردبیری سعید حجاریان ، که خود بعدها قربانی همین ترورها شد ، رازهای پشت پرده این قتل‌ها و « آمران و عاملان » آن‌ها را عیان کرد  . در هر دو مورد ، چه در کشتار برلن و چه در قتل‌های زنجیره‌ای و بویژه قتل فروهرها در ایران ، دادگاه برگزار شد  .  در هر دو دادگاه مشخص شد که قتل‌ها ، قتل‌های حکومتی بوده‌اند  .  در دادگاه رسیدگی به جنایت برلن که به دادگاه میکونوس معروف شد ، پای آیت‌الله علی خامنه‌ای ، آیت‌الله اکبر هاشمی رفسنجانی ، علی اکبر ولایتی ، علی فلاحیان و نیز حسین موسویان سفیر وقت جمهوری اسلامی در آلمان ، به میان آمد  . پرستو فروهر ماجراهای پس از قتل پدر و مادر خود و دادگاه آن‌ها را پیش تر در کتابی به زبان آلمانی منتشر کرده است  .  کتاب تازه او نه به دوران پس ازمرگ ، که به دوران زندگی پروانه اسکندری و داریوش فروهر می‌پردازد  . پرستو فروهر هم اکنون برای شرکت در کنفرانس « بنیاد پژوهش‌های زنان » و نیز معرفی کتابش در آمریکا به سر می‌برد  .  فرصتی مغتنم برای گفت و گویی درباره این کتاب تازه  . *** 14 سال از قتل پروانه و داریوش فروهر به دست ماموران امنیتی جمهوری اسلامی می‌گذرد  .  درباره واقعه قتل پدر و مادر پرستو فروهر تقریبا همه چیز گفته‌شده‌، از او می‌پرسم این کتاب چه چیز تازه‌ای بر اطلاعات خواننده می‌افزاید و چه ضرورتی او را به نوشتن آن واداشته است  ؟ پرستو فروهر : « این کتاب صرفا به زندگی سیاسی پدر و مادرم می‌پردازد نه قتل آن‌ها  .  در برخوردهای مختلفی که با کنشگران سیاسی داشتم ، بویژه با نسل جوان آنان ، برایم روشن شد که بسیاری از آن‌ها مواضع و زندگی سیاسی پروانه و داریوش فروهر را نمی‌شناسند و همه معلوماتشان از آن‌ها در چند جمله خلاصه‌شده‌ .  این که مصدقی‌بودند ، ملی‌بودند ، و جزو قربانیان قتل‌های زنجیره‌ای بودند  .  اما پیچیدگی‌ها ، بالا و پایین‌ها ، و مواضع آن‌ها را در برهه‌های تاریخی نمی‌شناختند  .  به نوعی کم حافظگی تاریخی برخوردم که استبداد آن را بر جامعه تحمیل می‌کند تا قرائت خودش را از تاریخ تولید و بازتولید و بر ذهن جامعه تحمیل کند  .  من می‌خواستم آنچه را که شاهدش‌بودم بازگو کنم  . » پروانه و داریوش فروهر در سال 1340 در فاصله یکی از آزادی‌های داریوش از زندان ازدواج می‌کنند  .  پیش از آن از طریق شرکت در کلوب‌های حزبی و ادبی و به خاطر نزدیکی‌های فکری و سیاسی ، از جمله این که هر دو مصدقی هستند ، به هم نزدیک می‌شوند و دل به هم می‌بندند  .  میان این عشق و دلبستگی تا مرحله ازدواج چند سالی فاصله است  .  پروانه فروهر ، شاید در آخرین ویدیویی که از او باقی مانده ، درکنار داریوش فروهر ایستاده و با صورتی خندان به خبرنگار می‌گوید : « ازدواج ما ازدواجی‌بود عاشقانه و سیاسی  .  که هنوز خوشبختانه به همان صورت ادامه دارد  . » و نگاهی گرم و مهربان به داریوش فروهر می‌اندازد  . از پرستو فروهر می‌پرسم : این کتاب به زندگی دو مبارز سیاسی از نگاه فرزندشان می‌نگرد و به آن‌ها شخصیتی انسانی می‌بخشد  .  با این حال به نظر می‌رسد که شما در کتاب تحت تاثیر شخصیت سیاسی آن‌ها هستید و به پدر و مادرتان به عنوان قهرمان نگاه می‌کنید  .  ( یکی پدر است به عنوان نماد استقامت و مبارزه ، با ظاهری جدی و خوددار ، و شیوه زندگی بری از تجمل طلبی و اسراف و شاید خشن ( مردانه ) ( مانند مخالفت او با خریدن بازیچه باربی برای شما ، یا صرفه‌جویی وسواس گونه در استفاده از کاغذ ) .  و دیگری مادر باز بی‌تردید نماد استقامت و مبارزه ، اما مهربان و شکننده و لطیف و عاطفی و رویایی ( زنانه ) .  به عبارت دیگر به نظر می‌رسد به نوعی تیپ‌سازی پرداخته‌اید تا شخصیت‌پردازی  .  برای خواننده این سوال مطرح می‌شود که تقسیم کار در خانه چگونه‌بود  .  مثلا در خانه چه کسی آشپزی می‌کرد ، رفتار پدر و مادرتان با هم بر اساس تقسیم کار سنتی زن و مرد‌بود یا روش برابری و دمکراسی خواهی را در خانه هم اجرا می‌کردند  ؟  با شما چطور  ؟  آیا در بچگی از پدرتان حساب می‌بردید  ... پ  .  ف : « من سعی کرده‌ام تا آنجا که می‌توانم شخصیت انسانی شان را بازگو کنم  .  با همه کلنجارها و بالا و پایین‌های حسی و عاطفی که شاهدش‌بودم  .  شاید پدرم شبیه تیپ خاصی باشد اما من برای توصیف او از آن تیپ حرکت نکردم بلکه کوشیدم بر اساس مشاهداتم در لحظات و زاویه‌های جزئی مختلف ، او را بازسازی کنم  .  مثلا پرخاش جو بودنش را با نشان دادن این که چه جوری بدنش را سفت و شق می‌کرد ، واکنش‌هایش در مواقع سردرگمی ، شعرهایی که زیرلب می‌خواند ، شخصیت‌های مورد علاقه اش  .  مادرم هم اگر چه مهربان و لطیف‌بود اما شکننده نبود  .  خیلی محکم‌بود  .  با در کنار هم قرار گرفتن این دو‌بود که راه سیاسی شان شکل می‌گرفت و بر هم تاثیر می‌گذاشتند  .  نه فقط در گفت وگوها بلکه وقتی پای پافشاری بر مواضع شان در بین‌بود  .  یک پیوند عاشقانه و سیاسی‌بود  . در فضاهای خانگی با توصیف صحنه‌هایی این تقسیم کار را توضیح داده‌ام  .  مثلا یک روز صبح که در مورد شایعه نخست وزیری دکتر صدیقی صحبت می‌کنند ، می‌گویم مادرم داشت لباس‌های پدرم را اتو می‌کرد  .  یا وقتی از غذاهای چربی که مستخدم خانه می‌پخت می‌گویم ، نشان می‌دهد که مادرم در خانه آشپزی نمی‌کند  .  شاید این‌ها خیلی در کتاب مشخص نیست  .  من سعی کرده‌ام با فضاسازی آن‌ها را نشان بدهم  .  شاید برمی گردد به حرفه من که با تصویر کار می‌کنم  .  با ساختن تصاویر و فضاهاست که واقعیت ملموس می‌شود و آدم‌ها خودشان را با پیچیدگی‌هایشان نشان می‌دهند » . یکی از جذاب ترین بخش‌های کتاب کودکی پرستو فروهر است  .  کودکی‌ای بسیار متفاوت با کودکان هم سن و سالش  .  بزرگ ترها از او انتظاراتی دارند و بارهایی برعهده اش می‌گذارند که حتی برای آدم بزرگ‌ها هم آسان نیست  .  او در خانه‌ای زندگی می‌کند که پدر خانواده مدام بین زندان و خانه در حرکت است  .  داریوش فروهر در دوران پیش از انقلاب به مدت 14 سال و بیش از ده بار زندانی می‌شود  .  پرستوی خردسال به ملاقات پدر به زندان می‌رود و در ملاقات‌ها گاه باید با رفتاری کاملا عادی و بی‌آن که حرفی از دهانش بپرد ، پیام‌هایی را به بهانه بوسیدن پدر درگوش او بگوید یا نامه‌هایی را که در کف دست کوچکش مشت کرده به پدر برساند  .  باید کاملا مراقب حرکات و رفتار و حرف‌هایش باشد  .  و او همه این‌ها را با موفقیت وبی آن که « لو برود » انجام می‌دهد  . در خانه نیز با زنانی از سه نسل ، با دیدگاه‌ها و نگرش‌ها و شیوه‌های متفاوت به زندگی سروکار دارد  .  مادری سیاسی و آزاده ، مادربزرگی متجدد و مستقل که می‌خواهد با بکن نکن‌هایش پرستو را یک خانم بار بیاورد ، و مادر مادربزرگ که به خدایی مهربان و رحیم باور دارد و آغوشش پناهگاهی نرم و پرمهر است  ... به پرستو می‌گویم : نگاهی به رابطه شما با اعضای خانواده بیندازیم  .  برداشت من در کتاب این طور است که شما بیشتر ، و مثل خیلی از دخترهای اول ، « دختر بابا » بوده‌اید  .  بویژه در دوران بلوغ و نوجوانی  .  چرا در نوجوانی علیه مادرتان شورش کردید  ؟ پ  .  ف  . :« ( با خنده ) من بچه هردو‌بودم  .  و باید بگویم که اتفاقا نزدیکی ذهنی و حسی من با مادرم بسیار عمیق‌بود  .  دوره بلوغم همزمان با اوج انقلاب‌بود و دوران تسلط روحیه خلقی و مستضعف پسندی بر جامعه  .  من بشدت تحت تاثیر این فضا‌بودم که این‌ها را در طرز لباس پوشیدن و آرایش مویم در کتاب نشان داده‌ام  . مادرم با این روحیه فاصله داشت و پافشاری و سعی می‌کرد در آن فضای انقلاب زده و معوج نظر خودش را نشان بدهد  .  من به اقتضای سنم با او کلنجار داشتم  .  انگار بایست برای پیداکردن خودم اورا پس می‌زدم و خودم را از زیر سایه او که همیشه بر ذهن و نوع نگاهم افکنده‌بود ، بیرون می‌آوردم  .  این نوع رفتار و تفکر و حتی طرز لباس پوشیدنم برای مادرم تلخ‌بود  .  او خیلی تلاش کرده‌بود که دخترش مستقل بیندیشد و افکار سطحی نداشته باشد  . البته یادمان باشد که من بسیاری از بالا و پایین‌های حسی و کلنجارهای درون خانه را که گفته‌ام بیشتر از مبنای سیاسی حرکت کرده‌ام و نمی‌خواسته‌ام همه حریم‌های خصوصی خانه را باز کنم  .  می‌خواستم نگاهی از درون به خوانندگان بدهم که هم گیرودارهای انسانی آن دو را درک کنند و هم به نوعی کنجکاوی شان را به زندگی سیاسی آن‌ها تحریک کنم  .  نخواسته‌ام به صورت گزارشی از وقایع روزمره خانوادگی باشد  .  در کلنجار خودم با مادرم هم بخش سیاسی قضیه مطرح است  ... این روایتی از زندگی آنهاست از دید من و با نگاه خاص من به چگونگی حضور آن‌ها در شرایط مختلف سیاسی و اجتماعی  .  این خط سیاسی را می‌توان در تمام کتاب دید  .  من فقط به زندان ، به رفتن به دیدار افراد سیاسی ، و نظیر این‌ها نپرداخته‌ام  .  می‌خواستم خوانندگانم آن‌ها را به عنوان دو انسان ، با گوشت و پوست شان ، حس کنند  . » به نظر می‌رسد که برادرتان را چندان جدی نمی‌گرفته‌اید  ...  از او به عنوان پسربچه شیرین و بازیگوشی که با اسباب بازی‌هایش سرگرم است یاد می‌کنید  .  که به نوعی انگار بچگی خودتان را با او مقایسه می‌کنید  ... پ  .  ف  . : « در مورد برادرم باید بگویم که خوب اختلاف سنی ما زیاد‌بود  .  من از بچگی ، هم چون بچه اول‌بودم و هم به خاطر شرایط وقت یک آدم بزرگ کوچک‌بودم  .  مثلا در ملاقات‌هایم با پدر درزندان ، یا رفتن به دیدارهای سیاسی و غیره و تربیت‌های مادر بزرگ باید رعایت خیلی چیزها را می‌کردم  .  اما در مورد برادرم این وضع مصداق نداشت  .  او بچه کوچک خانواده و شیرین و بازیگوش‌بود که با کارهایش فضای سنگین خانه را نرم می‌کرد  . رابطه ما دو نفر دربچگی به دلیل اختلاف سنی مان به صورت از کنار هم رد شدن است  .  اما بعدها بویژه در دوره سرکوب بعد از دهه شصت و رشد او به نوجوان و بعد هم به جوان او خیلی بیشتر از من در تنگنا قرارگرفت  .  در حمله به مراسم بزرگ داشت دکتر مصدق در سال 1374 و مقاومت پدرو مادر و همراهان در برابر حاجی بخشی و دارو دسته اش ، حضور آرش و شکستن دماغش را توصیف کرده‌ام  .  این حضور بیشتر جنبه حمایتی داشت از پدر و مادری که باتمام وجودشان سیاسی‌بودند  .  خانه ما خانه‌ای سیاسی‌بود  .  فعالیت سیاسی در آن در اولویت‌بود  .  افراد خانه هم جزو همراهان‌بودند  .  اما این همراهی‌ها انسانی و عاطفی‌بود  .  راه انتخابی ما نبود  .  ما در آن خانه این امکان را داشتیم که با فاصله‌گذاری با راه زندگی پدرو مادرم همدستشان باشیم  ... » و حضور و سایه پدر و مادر در زندگی عاطفی شما  ؟ پ  .  ف  . :« در مورد حضور و سایه پدر در کتاب گفته‌ام که چه طور یک امر جزئی مثل خرید باربی تبدیل به بحث درباره زندگی سیاسی در ایران می‌شد  .  این تاثیر گذار‌بود در ساخته شدن ذهن ، در استدلال کردن ، بحث کردن ، تصمیم گیری‌ها ، در کشمکش‌هایی که با پدرم داشته‌ام  .  حضور او مسلما بر زندگی من سایه انداخته  .  اما حضور مادرم خیلی بدیهی تر بوده ، همواره بوده ، همواره به من نیرو داده ، همواره حضور داشته  ...  مادرم یک رگه رویایی در حضورش داشت و انگار مال آن رویا‌ها بود و به همین دلیل فوق العاده جذاب‌بود  .  به همین دلیل هم نمی‌شد با او این کلنجارها را ، که حرف کدام درست است و کدام درست نیست ، رفت  .  چون فوق العاده احساساتی می‌شد و نمی‌شد با او بحث کرد  .  در صحنه‌ای در کتاب گفته‌ام که یک فرش نو خواسته‌ام و او آن چنان احساساتی حرف زد و می‌خواست باورهایش را توضیح دهد که  ...  نمی‌شد سر چیزی با او بحث کنی  .  به همین دلیل من بحث‌هایم رابیشتر با پدر می‌کردم  ... » به نظر می‌رسد که زندگی پدر و مادرتان به عنوان دو چهره سیاسی شما را از فعال سیاسی شدن دور کرد و نخواستید راه زندگی آن‌ها را در پیش بگیرید  .  آیا همین طور است  ؟  اساسا زندگی پدرو مادرهای سیاسی و سختی‌هایی که فعالیت‌ها و شیوه زندگی آن‌ها برای فرزندان شان به بار می‌آورد ، چه تاثیری ، مثبت یا منفی ، بر بچه‌ها می‌گذارد  ؟ پ  .  ف  . : « برای من و نسل من که در شور انقلابی شرکت کرده‌بودیم فاصله گرفتن از فضاهای سیاسی نوعی واکنش به شکست انقلاب‌بود و ناباوری به این که از طریق سیاست می‌شود به آن شکست پاسخ داد  .  ما راه‌های آلترناتیو پیداکردیم  .  خیلی‌ها به فعالیت فرهنگی روی آوردند  .  من هم رفتن دنبال هنر و گشتن در فضاهایی که به شک‌ها و به شکست‌ها بپردازد و به آن‌ها پاسخ بگوید را درپیش گرفتم  .  این بیش از آن که واکنش به زندگی پدر و مادرم باشد واکنش به شکست‌بود  ...  مسائل ناشی از شکست بر تجربه نسل من تاثیر گذاشت و راه‌های دیگری برای نشان دادن حضورش به روی آن باز کرد » . صحبت از شکست به میان آمد  .  واکنش پدرو مادر شما به شکست به عنوان زوجی که همه امید و آرزویشان را بر سراین انقلاب گذاشته‌بودند ، چگونه‌بود  ؟  در این کتاب شما دورانی از زندگی آن دو را نشان می‌دهید که برای شاید اولین بار رابطه آن‌ها سرد می‌شود  .  به خاطر تفاوت مواضعشان در قبال انقلاب  .  که البته بعدها شاید با گذشت زمان و شاید وقتی پدر به حقانیت موضع مادر پی می‌برد روابط شان ترمیم می‌شود  . پ  .  ف  . :« پدرو مادرم در اوایل دهه شصت در همدستی سیاسی زندگیشان را ساختند  .  بعد از شکست و فروپاشی آرمان‌ها و ایدئال‌هایی که برای به ثمر رساندن آن‌ها انقلاب کردند ، پدرومادرم توانایی تقسیم آن شکست را نداشتند و برای مدتی از هم جدا ماندند و فضای سرد بر خانه ما حاکم‌بود تا آن که هرکدام به نوبه خود ، پدرم با شیوه ساختارگرایی سازمانی ، و مادرم با بینش تفکر آزاد ، از درون خود پتانسیل‌های خود را فعال کردند و سرانجام با طی روندی به آن همدستی که شاخص زندگی شان‌بود بازگشتند  . » در کتاب یک بار بعد از بازگشت پدر به خانه پس از یکی از زندان‌های طولانی اش در دوران شاه به سردی و خشکی رفتار پدر اشاره می‌کنید  .  چرا  ؟  آیا پدر نمی‌توانست پس از یک دوره زندان خودش را با زندگی بیرون زندان تطبیق بدهد  ؟ پ  .  ف  . :« در آن زمان زندگی پس از زندان برای پدرم دوره سنگینی‌بود  .  درست است  .  پدرم نمی‌توانست خودش را با واقعیت‌های بیرون زندان تطبیق بدهد  .  او یک آدم سیاسی‌بود که حتی از درون زندان هم فعالیت می‌کرد  .  بیرون زندان در آن زمان حتی منفذی هم برای کارهای سیاسی نگذاشته‌بود  .  دیکتاتوری سنگین دهه 50 فضای خیلی ساکن و راکدی ایجاد کرده‌بود که پدرو مادرم انگار درآن گیر افتاده‌بودند  .  پدر تا وقتی در زندان‌بود ، خوب ، برایش روشن‌بود که کاری نمی‌تواند بکند  .  اما بیرون از زندان ، وقتی در آن فضای راکد فکری و سیاسی قرار گرفت ، خیلی سختگیر و تلخ شده‌بود  .  واین تاثیر سنگینی داشت بر زندگی ما  . مادرم در آن دوران انگار درحال صبوری کردن‌بود و این حالت او را از رویا پردازی‌هایش دور کرده‌بود  .  در سال 62 هم که پدرم ( از زندان جمهوری اسلامی ) آزاد شد ، فضای فوق العاده سنگینی بر ذهنش حاکم‌بود  .  یک فضای معلق بین مرگ و زندگی  .  مادرم هم تلخ می‌اندیشید و بازتاب سرکوب‌ها آنقدر ذهن و احساسات او را زخمی کرده‌بود که انگار زندگی روزمره راکد‌بود و جاری نمی‌شد  .  گیر می‌کرد  .  گیر می‌افتادیم  .  بعد از دوره‌های زندان و سرکوب تطبیق با زندگی روزمره دشوار می‌شد » . زندان پس از انقلاب چه تفاوتی داشت  ؟ پ  .  ف  . :« اصولا پدر درباره زندان‌هایش حرف نمی‌زد  .  اما در آن دوره فقط صحنه‌ای را از لاجوردی نقل کرد که در کتاب آورده‌ام و دیگر این که در تمام مدت زندان در سلولی‌بود که از قدش کوتاه تر‌بود  .  آرتروز شدید گردن او نتیجه و یادگار زندگی در همان دخمه‌بود  .  به هر صورت زندان جمهوری اسلامی نه تنها به دلیل شرایطی که بر خود پدرم تحمیل کرده‌بود ، بلکه به خاطر نوع خشونت آن که هدفش پاره پوره کردن انسان‌ها و تخریب حس آزادگی و حرمت در انسان‌ها بود ، و به خاطر سرکوب وحشتناک زندانیان سیاسی و تیرهای خلاص که بخشی از آن برای ایجاد ارعاب در جامعه‌بود ، ردپای سنگینی بر او گذاشت  .  او این‌ها را نمی‌گفت و نشان نمی‌داد  .  اما تاثیر آن را می‌شد بر او دریافت  ... بعضی از دوستان پدر معتقدند که باور او به این که حتما نهاد‌های جامعه باید طوری باشد که تضمین‌کننده عدم خشونت باشد ، وتاکید او بر عدم خشونت و حقوق‌بشر ، از تجربه‌های فردی او در زندان می‌آید  .  مثل اعلامیه لغو مجازات اعدام  .  آخرین بیانیه سیاسی او هم درمورد عبدالله اوجلان‌بود که می‌خواستند به ترکیه تحویلش بدهند  .  همان شب قتل از خانه این بیانیه را بیرون فرستاده‌بود و بر حق پناهندگی سیاسی اوجلان تاکید کرده‌بود  .  که حساسیت او را به سرنوشت کردها چه در ایران ، چه درعراق و چه در ترکیه ، نشان می‌دهد » . یکی از بیانیه‌های تشکیلاتی که با پافشاری داریوش و پروانه فروهر به تصویب حزب ملت ایران رسید درباره لزوم لغو مجازات اعدام‌بود  .  این بیانیه در صفحه 386 - 387 کتاب « بخوان به نام ایران » به‌طور کامل چاپ‌شده‌است  . از پرستو فروهر می‌پرسم : اختلاف شدید توده‌ای ها و پان ایرانیست‌ها سابقه‌ای طولانی داشته ، اما شما در کتاب از دیدار پدرتان با کیانوری گفته‌اید  .  آیا این را هم می‌شود نوعی نرم تر شدن دیدگاه‌های او بر اثر دوران زندان دانست  ؟  چون مدت‌ها با زندانیان سیاسی مذهبی و توده‌ای در دوران شاه هم زندان‌بود  ؟ پ  .  ف  . :« دیدار با کیانوری به اوائل انقلاب برمی گردد که گروه‌های سیاسی می‌خواستند باهم آشنا و از عقاید هم آگاه شوند  .  اما با برخی از توده‌ای ها که با آن‌ها در زندان‌بود روابطش را بعد از زندان حفظ کرده‌بود  .  آقای عمویی بعد از آزادی از زندان به من گفت که ارتباطش را با پدرم ادامه می‌داده  ...  » به ماجرای قتل پدرو مادرتان بپردازیم  .  این قتل تقریبا با قتل‌های دیگری هم زمان است  .  پیش از آن هم قتل‌های دیگری روی داده‌بود  .  مثل قتل کشیشان ، یا برخی از نویسندگان و ناشران ، آیا پدر و مادر شما از آن قتل‌ها خبر داشتند  ؟  در مورد آن‌ها چه موضعی داشتند و آیا این را به عنوان اعلام خطر به خودشان نمی‌گرفتند  ؟  به یاد دارم که در مصاحبه با رادیوهای خارجی خانم و آقای فروهر بویژه بسیار تند علیه حکومت حرف می‌زدند  .  احساس خطر نمی‌کردند  ؟ پ  .  ف  . :« چرا ، و خودشان همیشه درباره جنایت‌ها اطلاع‌رسانی می‌کردند  .  در مورد سعیدی سیرجانی ، پیروز دوانی ، آقای زال زاده ،  ...  تهدید به کشته شدن هم همیشه وجود و حضور داشت  .  هم پیش و هم پس از انقلاب  .  چند نمونه اش را در کتاب آورده‌ام  .  مثل بمب‌گذاری در خانه مان  .  یا آن تصادف ساختگی شدید در یک خیابان فرعی خلوت با سرعت کمی که اتومبیل پدر داشت » از اعدام‌های دهه شصت چقدر با خبر‌بودند  ؟ پ  .  ف  . :« از اعدام‌های دهه شصت تاحدی خبر شده‌بودند  .  اما ابعاد آن را به هیچ وجه نمی‌دانستند  .  تنها چیزی که یافتم اعتراضی‌بود که به اعدام‌های بی‌رویه اعضای مجاهدین خلق ، که در عملیات شرکت کرده و بازداشت شده‌بودند ، کرده‌بودند  .  اما در مورد اعدام زندانیان سیاسی ، نه نمی‌دانستند  .  البته اعتراض‌ها فقط به اعدام‌های سیاسی نبود  .  به اعدام‌های اجتماعی هم اعتراض می‌کردند » . سخنان تند آقای فروهر علیه رژیم در مصاحبه‌ها باعث شده‌بود که افراد در اینجا یا آن را حمل بر وجود آزادی در ایران کنند ، یا بگویند که لابد ایشان از خود رژیم اجازه دارد  !  حرفی که درباره سیامک پورزند ، و سعیدی سیرجانی هم می‌زدند و متاسفانه خریدار هم داشت  .  در آن روزگارها بعضی‌ها حتی آنقدر تندروی می‌کردند که فیلم‌های ایرانی و ایرانیانی که در ایران زندگی می‌کردند را هم عامل و وابسته رژیم می‌دانستند وبایکوت می‌کردند  .  در کتابتان همچنین به بدرفتاری با مادرتان در همین « بنیاد پژوهش‌های زنان » که شما هفته گذشته در آن درباره کتابتان سخنرانی داشتید گفته‌اید  .  مادرتان هم برای سخنرانی به همین بنیاد دعوت شده‌بود  .  شما در کتابتان نشان داده‌اید که او چقدر از این جلسه آزرده وافسرده شده‌بود  . پ  .  ف  . :« فقط در بنیاد پژوهش‌ها نبود  .  در مصاحبه‌ها هم‌بود  .  حرف‌های زشت و توهین آمیزی زده می‌شد  .  مثلا می‌پرسیدند چرا شمارا نمی‌گیرند  ...  یا به مادرم ایراد می‌گرفتند و می‌گفتند شما نماینده حزب ملت ایران هستید و عقاید یک حزب را تبلیغ می‌کنید  .  برخوردها تخریبی‌بود  .  فضایی‌بود که دستگاه امنیتی هم به آن دامن می‌زد  .  اما نوعی از بی‌اخلاقی و رفتار زننده در بخش‌هایی از مخالفان سیاسی وجود داشت  .  شاید به دلیل فضای تلخ شکست  . » برخورد پدر و مادرتان با این رفتار‌ها و گفتارها چگونه‌بود  ؟ پ  .  ف  . :« پدرو مادرم در واکنش به این نوع برخوردها خیلی دلگیر و دل شکسته می‌شدند  .  اما آن را بیان نمی‌کردند و می‌کوشیدند به ریشه‌یابی بپردازند ، به جوسازی دستگاه برای دورکردن آدم‌ها از هم  .  مادرم در بنیاد پژوهش‌ها هم همین حرف را زد  .  به آن‌ها گفت :« این حرف هارا می‌سازند تا ما نتوانیم با هم یکی شویم و اختلافات مان همچنان باقی بماند  ... » حالا در مقایسه با فضای آن زمان فکر می‌کنید تغییری ایجاد‌شده‌است  ؟ پ  .  ف  . : « بعدها دیدم کسانی را که می‌گفتند متاسفند که آن جور برخوردها‌شده‌و از این که آن‌ها در آن جلسات حضور داشته و اعتراض نکرده‌اند ابراز پشیمانی می‌کردند  . در « بنیاد پژوهش‌های زنان » برخورد با من متفاوت است  .  من نه ادعای سیاسی دارم  .  نه راه مشخص سیاسی را تبلیغ می‌کنم  .  یک نفر آدم هستم که به عنوان قربانی خشونت سیاسی برای افشاگری و دادخواهی تلاش می‌کنم  .  این با شخصیت‌های سیاسی فرق می‌کند که می‌خواهند راه حل‌های سیاسی بدهند  . من فکر می‌کنم همه باید هویت خود را داشته باشند  .  فرهنگ سیاسی ما باید از حالت تهمت زنی و دفع و تخریب دربیاید  .  به نظرم افراد ، یعنی ایرانیان خارج ، در بازبینی رفتارهای گذشته دارند از آن فاصله می‌گیرند  .  برخوردهای منطقی تر و مسالمت آمیزتر روبه رشد است  .  آنچه اتفاق افتاده زخم‌های عمیقی بر جامعه و آدم‌ها باقی گداشته  .  این زخم‌ها با اتهام زنی و درشت گویی و مقصریابی التیام نمی‌یابد  . » به طورکلی در این کتاب چقدر خواسته‌اید ، یا توانسته‌اید ، واقعیت را بگویید  ؟  گاه مسائلی را بیان می‌کنید که دلیلشان را نمی‌گویید  .  به عنوان نمونه علت جدایی شما از شوهرتان  ؟ پ  .  ف  . :« برای من باز کردن فضای خصوصی‌ام خیلی ساده نیست و نمی‌خواهم آن را در جاهایی که فکر می‌کنم لازم نیست بازکنم  .  ازدواج من در یک فضای خاص ، در سردرگمی ناشی از ضربه‌ها ، انجام شد  .  شاید با یک حس شیرین برای ساختن یک فضای امن شیرین  .  ولی من نمی‌خواستم در کتاب درباره زندگی خودم بگویم  .  من با خودم کلنجار رفتم که اصلا بگویم ازدواج کرده‌ام یانه  .  در حدی گفته‌ام که خواننده باور کند که خواسته‌ام فضا را باز کنم » . کمی از خودتان و کارهایی که می‌کنید بگویید ، از کارهای روزمره تان ،  ... پ  .  ف  . :« کارهای روزمره‌ام  ...  من نمایشگاه می‌گذارم و برای نمایشگاه باید کار کنم  .  برای دانشجوها ورک شاپ می‌گذارم ، در فرصت بین این کارها ، گاهی تدریس می‌کنم ، ولی نه به صورت دائمی  .  بیشتر به تولید کار هنری می‌پردازم  .  در این سه سالی که به نوشتن این کتاب و کتاب دیگری که به آلمانی درآمد ، مشغول‌بودم بیشتر با واژه‌ها کار کردم و از نقش‌ها غافل شدم  .  می‌خواهم برگردم دوباره به سراغ رنگ و تصویر  .  من نقاش هستم تا نویسنده  . » کتاب آلمانی درباره چیست  ؟ پ  .  ف  . : « کتاب آلمانی درباره مقطع زمانی دیگری است  .  از قتل پدر و مادرم به بعد  .  مجموعه‌ای ست از همه چیزهایی که پس از قتل آن‌ها روی داد  .  از سفرنامه‌هایم به ایران که برای پیگیری پرونده‌های قضایی می‌رفتم ، و از روندهای روزمره در برخورد و گفت‌وگو با آدم‌های مختلف ، با راننده تاکسی ، با باغبان ، با مادربزرگم در بهشت زهرا  ...  می‌دانید که برخلاف وصیت پدر و مادرم اجازه ندادند که آن‌ها را درکنار آرامگاه دکتر مصدق به خاک بسپاریم ، مجبورمان کردند که در بهشت زهرا دفن کنیم  ...  امیدوارم بتوانم ترجمه فارسی آن را منتشر کنم » . دو پسر پرستو ، کورش و کاوه ، اکنون دانشجو هستند  .  از او می‌پرسم : و زندگی خصوصی چه  ؟ پ  .  ف  . :« من همسر آلمانی دارم و با او خوشبختم ( بلند و طولانی می‌خندد ) . » *** کتاب « بخوان به نام ایران ؛ داریوش و پروانه فروهر » که نویسنده و ناشر آن پرستو فروهر است به فارسی در 390 صفحه در آلمان چاپ و منتشر‌شده‌است  . تنها تصویر کتاب درپایان آن است که داریوش و پروانه فروهر را با چهره‌هایی خندان در کنارهم نشان می‌دهد  . « بخوان به نام ایران » از نوع سرگذشت نامه است و به همین دلیل وجودتصاویر در کتاب به خواننده در تجسم افراد و فضاها کمک بسیار می‌کند  .  پرستو فروهر پرهیز از زیاد شدن صفحات و مخارج چاپ را به عنوان علت این کمبود توضیح می‌دهد  . از دیگر کمبودهای کتاب ، یک کم بودن موضوع‌بندی و سرفصل‌های آن است و دیگر نداشتن فهرست نام‌ها و بیانیه‌ها  .  از انجا که این کتاب درعین حال سرشار از اطلاعات تاریخی معاصر است وجود فهرست‌ها برای تسهیل استفاده از آن ضروری است  . نثر کتاب روان و سرشار از تصویر سازی‌ها و فضا سازی‌هایی ست که آن را بویژه در مواردی که به توصیف مادر بزرگ‌ها و خاله‌ها و خانه‌های دوران کودکی می‌پردازد ، به رمانی جذاب و خواندنی تبدیل می‌کند  .  هرچند که افراط در آوردن فعل‌های جمع که گاه حتی برای اسامی مفرد و غیر مادی ، یا در فعل‌های مجهول ، هم به کار رفته از روانی آن می‌کاهد  . کتاب آمیزه‌ای است از روایت‌ها و تصاویر شاعرانه در کنار جلسات و مذاکرات و بیانیه‌های سیاسی که خواننده را درمیان تاریخ وتخیل ، و واقعیت و فراواقعیت ، عبور می‌دهد تا او را با نمونه‌هایی از جانهای شیفته و شریفی آشنا کند که راه ناهموار مبارزه‌ای دشوار را با امید و ایمان به دمکراسی و عدالت برگزیدند و برای خوشبختی انسان‌ها از زندگی و جان خود گذشتند  . برخلاف تصور آمران و مولدان خشونت و کشتار ، نه آرمان‌های چهار مبارز کردی که در میکونوس کشته شدند و نه امیدهای پروانه و داریوش فروهر که در خانه خود به قتل رسیدند ، با ازبین رفتن جسم آنان به خاک سپرده نشد  .  کتاب « قاتلان قصر فیروزه » نوشته رویا حکاکیان و کتاب « بخوان به نام ایران » از پرستو فروهر در کنار بسیار نوشته‌ها و فیلم‌هایی که درباره آنان و دیگر قربانیان منتشر شد ، گواهی آشکارند براین مدعا  .