محمدعلی رجایی؛ زجر کشیده اما بد اقبال
محمد علی رجایی نزدیک بیست روز در سمت دومین رییس جمهوری ایران ماند چون انفجاری در دفتر نخست وزیری موجب مرگ او و نخست وزیر دولت اش شد.
محمد علی رجایی که سالها سابقه تحمل زندان در نظام سابق داشت ، بعد از برکناری ابوالحسن بنی صدر از ریاست جمهوری ، به این مقام برگزیده شد ، اما دوران ریاست جمهوری او فقط 19 روز به طول انجامید  . در افکار عمومی ایران مطرح می‌شود که او فقیر‌بود اما چنین نبود  .  واقعیت این است که او فردی ساده زیست‌بود و در خانواده‌ای متوسط ، در سال 1312 در قزوین بدنیا آمد  . هر چند مدتی به آموزشگاه گروهبانی نیروی هوایی رفت اما بعدها جذب دانشسرای عالی شد و به معلمی پرداخت و تحصیلاتش را تا رشته کارشناسی ارشد آمار ادامه داد  . فعالیت سیاسی رجایی جوان ، بارها او را با زندان مواجه کرد  .  او ابتدا با فداییان اسلام آشنا شد که گروهی تند رو‌بود  .  بعد‌ها با آیت‌الله محمود طالقانی آشنا شد و همین آشنایی زمینه نزدیکی او را به نهضت آزادی فراهم کرد  .  او همچنین با سازمان مجاهدین خلق نیز ارتباط داشت  . این ارتباطات او با احزاب مخالف رژیم شاه ، باعث شد بارها زندانی شود و آخرین بار در سال 53 زندانی شد که تا نزدیکی انقلاب در زندان ماند  . محمدعلی رجایی فردی ساده زیست‌بود و این رفتار او خیلی زود به چشم مقام‌های مدعی حکومت جدید ایران در سال 57 آمد  . در دولت موقت مهدی بازرگان که اولین دولت جمهوری اسلامی پس از انقلاب‌بود ، رجایی بجای « غلامحسین شکوهی »، وزیر آموزش و پرورش شد  . رجایی عضو نهضت آزادی ایران به دبیر کلی مهندس مهدی بازرگان‌بود  .  با این حال رجایی و برخی دیگر از اعضای حزب از جمله عزت الله سحابی به دلیل تفاوت دیدگاه با بازرگان ، از این حزب استعفا دادند  . بعد از گروگانگیری کارکنان سفارت آمریکا توسط دانشجویان موسوم به خط امام ، دولت بازرگان در اعتراض به دخالت نزدیکان آیت‌الله خمینی در امور اداره کشور استعفا داد و پس از آن روند انتخابات ریاست جمهوری و مجلس تسریع پیدا کرد  . هرچند در انتخابات ریاست جمهوری بنی صدر پیروز شد اما چهره‌های نزدیک به آیت‌الله خمینی ، اکثریت مجلس را بدست آوردند و همین چالشی برای حکومت شد چون مجلس با گزینه‌های پیشنهادی رییس جمهوری برای نخست وزیری موافقت نمی‌کرد  . بعد از هفته‌ها بحث ، در نهایت مجلس و بنی صدر بر سر نخست وزیری محمدعلی رجایی توافق کردند  .  با حضور رجایی در صدر دولت ، او چهره‌های جدیدی را به دولت آورد که بیش از تخصص ، همراهی شان با انقلاب برای او مهم‌بود  .  در واقع رجایی نماد دورانی شد که تعهد افراد به نظام اسلامی بر تخصص ترجیح داده می‌شد  . رجایی مانند بنی صدر با انقلاب فرهنگی و تعطیلی دانشگاه‌ها موافق‌بود و سعی کرد در اجرای آن نقش داشته باشد هرچند که تا انتهای اجرای این طرح زنده نماند  . یکی از موارد مهم فعالیت رجایی در زمان نخست وزیری نقش او در مذاکرات برای حل ماجرای گروگانگیری‌بود  . بعد از شکست عملیات نجات آمریکایی‌ها در طبس ، عملا رایزنی‌ها برای حل مشکل گروگان‌های آمریکا در ایران مسکوت ماند اما کمی بعد مقام‌هایی از ایران و آمریکا باب مذاکرات غیر رسمی را گشودند  . بر همین اساس‌بود که قرار شد محمدعلی رجایی به عنوان نخست‌وزیر ایران به بهانه حضور در شورای امنیت به آمریکا سفر کند و با مقام‌های آمریکایی برای آزادی گروگان‌ها توافق کند  . سالها بعد « علی شمساردکانی »، نماینده ویژه ایران در سازمان ملل و سفیر وقت ایران در کویت ، به سایت «» گفت که هرچند رجایی برای توافق با دولت کارتر آمده‌بود اما تحت تاثیر برخی جوانان انقلابی و مشاوران آیت‌الله خمینی مانند بهزاد نبوی ، قید توافق را زد چرا که به گفته این دیپلمات ، مقام‌های جمهوری اسلامی در آن زمان باور داشتند که « اگر ریگان به جای کارتر رئیسجمهور آمریکا شود ، بیشتر به نفع ایران است  . » با همین توجیه ، رجایی عملا مذاکره‌ای با مقام‌های آمریکایی نداشت و دست خالی به تهران بازگشت  . با افزایش اختلافات بین بنی صدر و روحانیون قدرتخواه پیرامون آیت‌الله خمینی ، رجایی کم کم طرف روحانیت را گرفت  .  مشخص ترین موضع‌گیری او بعد از اتفاقات 14 اسفند 59‌بود  . بنی صدر در این روز به مناسبت سالمرگ محمد مصدق در دانشگاه تهران سخنرانی کرد  .  بین حامیان او و محمد بهشتی نماد روحانیون نزدیک به خمینی ، درگیری رخ داد  .  رجایی همسو با روحانیت وقایع 14 اسفند را محکوم کرد  . سه ماه بعد ، زمانی که بنی صدر از سوی مجلس و با تایید خمینی عزل شد رجایی اصلی ترین نامزد ریاست جمهوری شد  . او برای پیروزی راه دشواری نداشت به خصوص که بعد از تشکیل نهاد شورای نگهبان ، این نهاد برای اولین بار به بررسی صلاحیت نامزد‌ها پرداخت و از میان 71 نامزد ، تنها صلاحیت محمدعلی رجایی ، سیداکبر پرورش ، عباس شیبانی ، و حبیب الله عسگراولادی مسلمان را تایید کرد  . رجایی در این انتخابات پیروز شد و در مدت کوتاهی کار خود را آغاز کرد  .  او محمد جواد باهنر ، از روحانیون را به عنوان نخست‌وزیر برگزید تا بعد از قوه قضایی و مجلس ، روحانیون در عالی ترین سطوح دولت نیز حضور داشته باشند  .  پیش از آن آیت‌الله خمینی با نامزدی محمد بهشتی برای سمت ریاست جمهوری مخالفت کرده‌بود و تنها روحانیون به نمایندگی مجلس و ریاست شورای عالی قضایی رسیده‌بودند  . محمد علی رجایی نزدیک بیست روز در سمت دومین رییس جمهوری ایران ماند چون انفجاری در دفتر نخست وزیری در 8 شهریور 1360 موجب مرگ او و نخست‌وزیر دولت اش شد  . در فاصله عزل بنی صدر تا مرگ رجایی ، نبردی تمام عیار بین سازمان مجاهدین خلق و حامیان روحانیون در تهران و برخی شهرهای ایران شکل گرفت  .  مجاهدین با ترور سعی در حذف رقیب کردند و در مقابل روحانیان هم با استفاده از بازوهای سرکوب در سپاه و بسیج ، مخالفان را از سر راه بر می‌داشتند  . بنی صدر که به سازمان مجاهدین خلق نزدیک شده‌بود امیدوار‌بود که باز به قدرت برسد اما انتخابات و ریاست جمهوری رجایی او را متقاعد کرد به زندگی مخفی پایان بدهد و راهی فرانسه شود  . ترور رجایی و باهنر ، یکی از مهمترین وقایع در ابتدای انقلاب‌بود که بعد از ترور بهشتی و نزدیکانش در هفتم تیر 60 روی داد  .  هرچند آن زمان مقام‌های حکومت ایران آن را به گروه‌های ناراضی چون مجاهدین خلق نسبت دادند اما گروه‌های اسلامی چپ و راست ، هنوز هم یکدیگر را به دست داشتن در این ترور‌ها متهم می‌کنند  . محمد حسین صفار هرندی از چهره‌های نزدیک به آیت‌الله خامنه‌ای ، از برخی چهره‌های سیاسی که بعد‌ها اصلاح‌طلب شدند به عنوان اعضای مرتبط در این ترور نام برده است  .  او از سعید حجاریان و بهزاد نبوی نام برده است  .  در مقابل فعالان چپ سیاسی ، این محافظه کاران را به دروغگویی متهم می‌کنند  .