هشتادونهمین جلسه دادگاه حمید نوری؛ دادستان: زندان گوهردشت کارخانه کشتار بود
قضاوت دادستان‌های پرونده این است که طبق اسناد کتبی و شفاهی دادگاه، کارکنان زندان گوهردشت در دوران اعدام‌ها روزهای بسیار شلوغ و پراسترسی داشته‌اند و مسئولیت اصلی به اجرا گذاشتن دستور خمینی، به ویژه بر دوش هیات مرگ، ناصریان، لشکریان، و حمید نوری بوده است.
هشتاد و نهمین جلسه دادگاه حمید نوری ، متهم به مشارکت در اعدام زندانیان سیاسی در تابستان 1367 در زندان گوهردشت روز پنجشنبه هشتم اردیبهشت 1401 به دومین جلسه ارائه کیفرخواست نهایی از سوی دادستان‌های پرونده در استکهلم سوئد اختصاص یافت بخشی از تلاش دادستان‌ها در این جلسه اثبات حضور حمید نوری متهم پرونده در روزهای وقوع اعدام‌ها در زندان گوهردشت بود دادستان به همین منظور نخست در مورد شرایط زندان گوهردشت در دوران اعدام‌ها توضیحاتی داد  .  او زندان گوهردشت را در ایام اعدام‌ها به « کارخانه کشتاری » تشبیه کرد که کارکنان آن باید تمام وظایف خود را با سازمان‌بندی صحیح و به موقع و با سرعت بسیار زیاد و به نحو احسن به انجام می‌رساندند  .  هیچیک از کارکنان زندان حق گرفتن مرخصی را حتی در شرایط ویژه و فوق العاده شخصی نداشتند  .  دادستان برای اثبات ادعای خود به شهادت رحیمی و اظهارات حسین فارسی در کتابش رجوع کرد  .  رحیمی با گوش خود مکالمه بین دو تن از کارکنان زندان را شنیده  .  یکی از آن‌ها از عدم رضایت خود برای حضور در زندان و نداشتن امکان مرخصی صحبت کرده است قضاوت دادستان‌های پرونده این است که طبق اسناد کتبی و شفاهی دادگاه ، کارکنان زندان گوهردشت در دوران اعدام‌ها بسیار روزهای شلوغ و پراسترسی داشته‌اند و مسئولیت اصلی به اجرا گذاشتن دستور خمینی بویژه بر دوش هیات مرگ ، ناصریان ، لشکریان و حمید نوری بوده است دادستان تاکید کرد که نکته مبهم در اینجا شناسایی جایگاه متهم به عنوان فرد شماره دو یا سه از نظر میزان مشارکت و اثرگذاری در پروسه اعدام‌ها در زندان است  .  او گفت در دوران اعدام‌ها ناصریان به عنوان رئیس زندان و حمید نوری به عنوان معاون و جانشین او در زندان گوهردشت فعال بوده‌اند  .  از سوی دیگر برخی ادعا می‌کنند که ناصریان هم ریاست زندان را داشته و هم دادیار آن بوده است  . دادستان قویا اعلام کرد که به هرجهت حمید نوری براساس مدارک دادگاه تریبونال ایران ، کتاب ایرج مصداقی ، و کتاب جعفر یعقوبی در دوران اعدام‌ها در زندان گوهردشت بوده و نقش تعیین کننده‌ای نیز در اعدام‌های در آن زندان داشته است دادستان در این باره به مقاله‌ای از ایرج مصداقی استناد کرد که هشت سال پس از اعدام‌ها آن را نوشته است  .  البته ایرج مصداقی در آن مقاله نام حمید عباسی را به اشتباه « عباس » نوشته است و از او بعنوان دستیار دادستان نام برده است  .  محمود رویایی نیز در کتاب خود از نقش فعال متهم صحبت کرده است  .  دادستان در این قسمت برای اثبات حضور نوری در زندان گوهردشت به مصاحبه‌ای با حسن گلزاری و ویدئویی از محمود رویایی نیز اشاره کرد  .  دادستان گفت رویایی از ناصریان و حمید نوری به عنوان افرادی نام برده است که از صبح تا شب در جریان اعدام‌ها در زندان گوهردشت بشدت فعال و مشغول بوده‌اند  .  نصرالله مرندی نیز در ویدئویی از ناصریان ، لشکری و حمید نوری به عنوان افراد فعال در اعدام‌ها نام برده است دادستان از جو حاکم بر زندان گوهردشت در روزهای اعدام‌ها صحبت کرد و گفت : « موج اعدام‌ها چالش بزرگی برای زندان و مقامات آن بوده به طوری که گاهی حتی وقت کافی برای رسیدگی و اعدام زندانیان انتخاب‌شده‌برای اعدام نداشتند  .  هیات در روزهای اعدام تا دیروقت در زندان کار کرد  .  زندانی‌ها برخی حتی چندین بار - به راهروهای مرگ برده شدند  . » حمید نوری در دفاعیه خود بارها در دفاعیات خود ادعا کرده که حدودا دو تا چهار ماه - در همان دوران اعدام‌ها - برای زایمان همسرش در مرخصی بوده است  .  دادستان با قاطعیت گفت براساس تحقیقات آن‌ها درمورد شرایط آن دوران ، امکان قبول مرخصی حمید نوری از سوی مقامات زندان در ایام اعدام‌ها نشدنی و کاملا مردود است دادستان توضیح داد که کارکنان زندان در طول اولین موج اعدام‌ها به بندها رفته و گروه‌ها و نفرات خاصی را انتخاب کرده و با خود برده‌اند  .  او گفت در موج دوم روش کارکنان تغییر کرده و اینبار تمامی افراد را از بندها منتقل کرده وبعدا اعدام شدگان را از بین آن‌ها انتخاب می‌کردند دادستان به موضوع وقوع اعدام‌های اشتباه نیز پرداخت  .  او گفت : « از طریق اظهارات شفاهی شاهدان و ادله کتبی پرونده ثابت‌شده‌که زندانیانی به اشتباه اعدام شده‌اند و از سوی دیگر مقامات در پایان اعدام‌ها از زنده ماندن برخی از زندانیان نیز تعجب کرده‌اند  . » دادستان برای اثبات حرفش به کتاب ایرج مصداقی اشاره کرد که در آن به اعدام اشتباهی مسعود دلیری پرداخته است  .  مسعود دلیری ، زندانی زخمی بوده که پیش از اعدام از بلندی سقوط کرده و فلج شده‌بود  .  او را با برانکارد و با همان وضع و پیش از آنکه حتی در مقابل هیات مرگ قرار بگیرد ، با همان حال به راهروی مرگ برده و بعدا در حسینیه اعدام کردند  . دادستان‌ها معتقدند که ثابت کرده‌اند حمید نوری در روز هفتم مرداد - یکروز قبل از شروع اعدام‌ها - برای انجام کارهای مقدماتی در زندان بوده است  .  این کاملا با ادعای متهم مغایرت دارد  .  همان‌طور که پیشتر گفتیم حمید نوری ادعا می‌کند در زمان وقوع اعدام‌ها برای زایمان همسرش از دو تا چهار ماه در مرخصی بوده است  .  دادستان برای رد این ادعا به مثال‌های بیشتری استناد کرد ، برای مثال بسیاری نیز شهادت داده‌اند که متهم را در روز آغاز اعدام‌ها یعنی هشتم و نهم مرداد در زندان گوهردشت دیده‌اند  .  برای مثال : دادستان در ادامه با ذکر نام شاهدان ، مشاهدات آن‌ها را از برخورد مستقیم شان با حمید نوری در زندان گوهردشت در روزهای دیگر تابستان 1367 به تفصیل توضیح داد  .  این مشاهدات از روزهای پیش از آغاز اعدام زندانیان عضو و هوادار سازمان مجاهدین خلق در موج اول ، آغاز و تا پایان موج اول یعنی بیست و پنجم مرداد و حتی فراتر از آن ، یعنی اعدام زندانیان چپ گرا در موج دوم ادامه یافت دادستان در اثبات حضور فعال متهم در اعدام زندانیان چپ به ادله کتبی و شهادت‌های شاهدان پرداخت و به مواردی مانند کتاب‌های مهدی اصلانی و مقاله رحمان درکشیده اشاره کرد  . دادستان توضیح داد که اعدام‌ها در نهم شهریور به‌بند « ملی کش »‌ها رسید  .  زندانیانی که قبل از نهم شهریور اعدام‌نشده‌و به‌بند برگردانده شده‌بودند موضوع اعدام‌ها را از طریق مورش به‌بند ملی کش‌ها اطلاع دادند  .  این پیام‌ها به‌بند زیرین ، یعنی‌بند « اوینی‌ها » هم منتقل می‌شود  . دادستان در مورد شهادت ملی کش به آذرنوش همت الیزه‌ای اشاره کرد که گفته است در زمان حضورش مقابل هیات مرگ ، حمید نوری و ناصریان پشت سر او ایستاده‌بودند  .  آذرنوش شهادت داده که همانجا سیدعباس رئیسی ، دوستش را برای آخرین بار می‌بیند نادر حدادی مقدم از‌بند اوینی‌ها مورد دیگری‌بود که دادستان از شهادتش به عنوان ادله اثبات حضور حمید نوری در دوران اعدام‌ها در زندان گوهردشت و نقش فعالش در پروسه اعدام‌ها استفاده کرد  . دادستان گفت : « مهدی اصلانی روز نهم شهریور برای بار دوم نزد هیات مرگ می‌رود  .  عبدالرضا شهاب شکوهی نیز دو بار در نهم و دهم شهریور در مقابل هیات مرگ قرار می‌گیرد  .  هیچکدام از این دو طرف در آن روز با حمید نوری مواجه نشدند  .  دادستان در مقابل به موارد اشاره کرد که در همان روز با متهم برخورد مستقیم داشته‌اند  . » دادستان گفت غیر از موارد ، شهادت‌های بسیاری ایراد‌شده‌که حضور نوری را در نهم شهریور در زندان گوهردشت تایید می‌کند  . دادستان در همین راستا مشاهدات ابوالقاسم سلیمان پور ، جعفر یعقوبی و روم افشام را به تفصیل بیان کرد  .  از تعدادی از زندانیان اعدام‌شده‌در‌بند شش ، از جمله حسین حاجی محسن ، محمدعلی پژمان و ابراهیم نجاران نام برد  .  دادستان گفت که ابوالقاسم سلیمان پور ، شاهد دادگاه اگرچه زمان دقیق انتقالش به راهروی مرگ را بخاطر نمی‌اورد ، اما حمید نوری را در راهروی مرگ بخوبی بیاد می‌آورد  .  ابوالقاسم سلیمان پور شهادت داده که حمید نوری حتی در زمان شلاق خوردنش نیز حضور داشته است  .  شهادت جعفر یعقوبی نیز حضور حمید نوری و مشارکت او در اعدام‌ها را تایید می‌کند  . دادستان یکی از مهمترین مدارک خود در این پرونده را مدارک کتبی پروتکل 16 اعلام کرد و گفت تصمیم نوری در خالی کردن تلفن همراهش بسیار در این پرونده مهم است  .  او احتمال دستگیری خود را می‌داده است  .  دادستان گفت او تلفن‌های بسیاری از مقامات زندان‌های گوهردشت ، رجایی شهر و اوین را دقیقا شب قبل از پروازش به سوئد پاک کرده است  . دادستان در پایان جلسه نوبت صبح دادگاه رسما اعلام کرد که جای هیچ شک و تردیدی وجود ندارد که حمید نوری ، متهم دادگاه در اعدام زندانیان مجاهد و بعد از آن زندانیان چپ گراها در تابستان 1367 نقش بسیار فعال و مهمی داشته است نوبت بعدازظهر دادگاه به قضاوت حقوقی پرونده اختصاص داشت دادستان معتقد است که حمید نوری این جرم‌های وارده را با مشارکت سایر افراد انجام داده است و بطور مشخص وظایف خاصی را در اجرای حکم خمینی داشته است  .  دادستان می‌گوید حمید نوری در انجام این کارها اجبار یا ترسی نداشته است و مشخص‌شده‌که این اعمال را داوطلبانه و حتی با میل و اراده شخصی خودش انجام داده است  .  دادستان گفت کارهایی که حمید نوری در زندان گوهردشت در تابستان 1367انجام داده ، جرم محسوب می‌شوند  . دادستان در مورد فرایند هیات مرگ توضیح داد که تحت هیچ شرایطی معادل فرآیند دادگاه‌های عادلانه نبوده است  .  اعدام‌ها ، قتل غیرقانونی بوده است  .  اعضائ هیات حتی زندانیان را گول زده‌اند تا زندانیان متوجه عواقب پاسخ به سوال‌های خود نباشند  .  این کار حتی بر طبق نظام ایران قانونی نبوده است  .  دادستان گفت حتی دادگاه‌های انقلاب هم که معروف به نقض حقوق انسانی هستند هم عمل‌کرد [ غیرقانونی ] هیات مرگ را نداشته‌اند  . یکی از مهمترین مواردی که دادستان‌ها به آن پرداختند ، موضوع ارتباط بین جنگ ایران و عراق ، عملیات فروغ جاویدان ( یا مرصاد ) و انگیزه رژیم ایران در دست زدن به چنین کشتاری‌بود  .  دادستان اعلام کرد که درگیری مسلحانه بین‌المللی بین ایران و عراق پیش از زمان وقوع اعدام‌ها در جریان بوده و بطور کامل متوقف نشده‌بود  .  با توجه به مشارکت شاخه نظامی سازمان مجاهدین خلق در عملیات فروغ جاویدان ( یا مرصاد ) و میزان این مشارکت به نظر می‌رسد که شرایط لازم برای شدت عملیات نظامی در این درگیری‌ها وجود داشته است  . دادستان توضیح داد که اعضای سازمان مجاهدین خلق مایل نیستند که این عملیات یک درگیری بین‌المللی در نظر گرفته شود  .  اما دادستان‌های پرونده معتقدند که تصمیم دادگاه را نه عقاید طرفین بلکه شرایط تعیین‌کننده می‌کنند  . دادستان توضیح داد که کارشناسان دادگاه قدرت اجرایی نظامیان ، میزان نظامی بودن آن‌ها و میزان مشارکت سازمان مجاهدین خلق در درگیری بین ایران و عراق را نیز مشخص کرده‌اند  .  کارشناسان معتقدند تعداد کشته شدگان در درگیری‌ها بالا بوده و شیوه استفاده از اسلحه و شدت عملیات فروغ جاویدان ( یا مرصاد ) زیاد بوده است  . براساس نظر دادستان‌ها همکاری بین سازمان مجاهدین خلق و عراق به مدتی طولانی ادامه داشته و به مرور زمان گسترش نیز پیدا کرده است  .  این علمیات باعث‌شده‌تا محبوبیت سازمان مجاهدین خلق در ایران کم شود  .  در عملیات چلچراغ که در هجدهم جولای 1988 رخ داد ، کنترل و حمایت عراق در عملیات سازمان مجاهدین خلق مشخص تر‌شده‌است  .  دادستان گفت : « از تمام جهات مشخص است که چلچراغ حمله‌ای بوده که در جریان آن ارتش عراق و شاخه نظامی سازمان مجاهدین خلق بطور مشترک با ایران جنگیدند  . » دادستان پرونده نوری صراحتا گفت که عملیات فروغ جاویدان ( یا مرصاد ) نشان می‌دهد که عراق و سازمان مجاهدین خلق با یک برنامه مشترک ، عملیات مشترکی را انجام داده‌اند  .  در این حمله نیروی هوایی عراق ، سازمان مجاهدین خلق را حمایت می‌کرده است ؛ حمله‌ای که نهایتا سازمان مجاهدین خلق را مجبور کرد که در بیست و ششم ژوئیه 1988 عقب‌نشینی کنند  . دادستان توضیح داد که نیروهای هوایی عراق به اسلام آباد غرب نیامده‌اند  .  سازمان مجاهدین خلق از نظر لجستیکی و هوایی از حمایت عراق برخوردار‌بودند  .  دادستان گفت : « کارشناسی می‌گوید این یک تست هم برای صدام حسین و هم برای رهبران سازمان مجاهدین خلق‌بود  ...  که مایل‌بودند با این عملیات ، شورشی همگانی در مردم ایران ایجاد کنند  . » عراق از سیستم بمباران هوایی برخوردار بوده ؛ ویژگی که سازمان مجاهدین خلق فاقد آن‌بود  .  دادستان می‌گوید این حمله‌های مقابل سازمان مجاهدین خلق با اعتماد به کمک و همکاری نیروی نظامی عراق صورت گرفت  .  دادستان معتقد است که سازمان مجاهدین خلق به تنهایی قادر به انجام عملیات و درگیر علیه رژیم ایران نبود و به عراق وابسته‌بودند  .  همزمان برای عراق هم این همکاری مزایایی داشت  . بسیاری از کارشناسان می‌گویند که درگیری میان اعضای مسلح سازمان مجاهدین خلق و رژیم ایران نقش مهمی را در ایجاد انگیزه در مجرمان [ مقامات حکومت ایران ] برای انجام اعدام‌ها بوجود آورد  .  دادستان گفت فتوای خمینی بهترین دلیل برای تایید ارتباط میان درگیری‌های مسلحانه و اجرای اعدام‌ها بوده است  .  تصمیم برای اعدام‌ها و به اجرا گذاشتن آن‌ها از روی فتوا کاملا مشخص است  . دادستان گفت : « عملیات فروغ جاویدان با اعدام‌های تابستان 1367 ربط مستقیم داشته است  .  زندانیان را بطور دسته جمعی به جای سازمان مجاهدین خلق درگیر در عملیات در مرزها مجازات کرده‌اند  .  جرقه اعدام‌های 1367 از عملیات چلچراغ و فروغ جاویدان شروع می‌شود  .  رژیم درک می‌کند که می‌تواند حمایت مردم را برای انجام این اعدام‌ها بخاطر عملیات مسلحانه سازمان مجاهدین خلق [ در مرزها ] کسب کند  . » دادستان در کل گفت معتقد است که عملیات فروغ جاویدان ( یا مرصاد ) دنباله یک عملیات مسلحانه بین‌المللی بوده است  .  او گفت بهرجهت ماده 226 در قوانین بین‌المللی - چه در حالت درگیری مسلحانه بین‌المللی و چه در حالت درگیری مسلحانه غیربین المللی در مورد این پرونده صدق می‌کند  .  براساس قوانین ، رفتار خلاف حقوق عرف ، مشمول مجازات می‌شود  .  برای مثال می‌توان به پرونده یوگاندا ، یوگسلاوی قدیم و دادگاه‌های سوئد در ارتباط با نقض حقوق‌بشر اشاره کرد  .  دادستان گفت شرایط آن‌ها همگی در این پرونده صدق می‌کنند  . دادستان در پایان اعلام کرد براساس تمام شواهد موجود در پرونده ، معتقد است که حمید نوری - مطابق‌بند یک اتهامی - باید به اتهام جنایت جنگی از نوع شدید به « حبس ابد » محکوم شود  .  او باید در بازداشت نگاه داشته شود تا فرار نکند  .  او باید براساس اتهام قتل عمد با محدودیت در زندان باقی بماند  .  او باید پس از خاتمه محکومیتش از سوئد اخراج شود  . لازم به ذکر است که بعد از پایان دادگاه معلوم شد که مترجم سوئدی ایرانی دادگاه در ترجمه درخواست حکم دادستان برای حمید نوری دچار اشتباه شده‌بود  .  او به جای عبارت « جنایت جنگی » از عبارت « جنایت علیه بشریت » استفاده کرده‌بود  . همان‌طور که قبلا نیز اشاره کردیم دادستان در جلسه امروز از دادگاه برای حمید نوری ، متهم پرونده - براساس قوانین سوئد و قوانین بین‌المللی - به اتهام « جنایت جنگی » و « قتل عمد » تقاضای اشد مجازات یعنی حبس ابد کرد  . جلسه بعدی دادگاه فردا ، جمعه نهم اردیبهشت با اولین جلسه دفاعیه وکلای مدافع شاکیان پرونده در استکهلم سوئد برگزار خواهد شد  .