تحریم های هسته ای ایران لغو شد؛ سایه ترس همچنان باقی است
به نظر می رسد حل مشکلات مربوط به تحریم اقتصاد ایران به کلیدهای دیگری نیاز داشته باشد؛ کلیدهایی که می‌تواند به برجام دو و سه که آقای روحانی بارها از آنها یاد کرده ارتباط داشته باشد.
" همچنان باید پولمان را قاچاقی وارد ایران کنیم  . " این جمله یکی از شرکای بابک زنجانی یا تاجران مامور به دور زدن تحریم‌ها نیست ، این جمله سفیر کره جنوبی در تهران است که از دشواری‌های تبادل پول با ایران آن هم نزدیک شش ماه پس از لغو تحریم‌های هسته‌ای حکایت دارد  . کیم سیونگ هو ، سفیر کره جنوبی در تهران ، 21 تیر ماه دو روز مانده به سالگرد توافق هسته‌ای ایران و قدرت‌های جهانی در وین ، در همایشی در تهران از روند لغو تحریم‌های ایران و اجرای برجام انتقاد کرد و گفت که بانکها پول به ایران منتقل نمی‌کنند  .  او گفت : " حتی مجبوریم بودجه سفارت را از طریق کشورهای دیگر و قاچاقی وارد ایران کنیم  . " این جمله آقای سفیر بیانگر وضعیت دولتی است که بیش از دو سال ، تمام توان خود را به مذاکرات هسته‌ای معطوف کرد تا با موفقیت در آن و لغو تحریم‌ها ، وضعیت اقتصاد ایران را بهبود ببخشد ؛ وضعیتی که به نظر می‌رسد حالا با رسیدن به سالگرد توافق هسته‌ای بیش از پیش به نیش و کنایه‌های منتقدان دولت و مخالفان مذاکرات هسته‌ای دامن بزند  . انتقادها از کندی لغو تحریم‌ها در حالی است که توافق جامع اتمی بین ایران و شش قدرت جهانی یا همان برجام ، تا حدود زیادی به اهداف خود رسیده است  .  تحریم‌های بین‌المللی علیه برنامه هسته‌ای ایران که از سوی شورای امنیت ، ایالات متحده و اتحادیه اروپا به‌طور جداگانه وضع شد ، سخت‌ترین اقدامات تنبیهی علیه یک کشور محسوب می‌شد که با توافق هسته‌ای و اجرای برجام از میان برداشته شد  . غیر از تحریم‌های بانک و بیمه ، حمل‌ونقل ، و صنعت نفت ، که در دو سال آخر ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد تشدید شد و صادرات نفتی ایران را به نصف کاهش داد و امکان انتقال پول صادرات نفت را از بین برد ، قطعنامه بی‌سابقه شورای امنیت در بهار سال 89 نیز به کشورها اجازه می‌داد که کشتی‌های ایران را ، در صورتی که حدس می‌زنند با فعالیت‌های هسته‌ای یا سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران در ارتباط هستند ، بازرسی کنند و از فعالیت‌های بانکی و بیمه‌ای ایران نیز با همین فرض جلوگیری کنند  . مقامات جمهوری اسلامی ایران نیز پس از آغاز دور جدید گفت و گوهای هسته‌ای با قدرت‌های جهانی عضو گروه 1 + 5 و ورود به مذاکرات مستقیم با آمریکا ، اعلام کردند که خزانه دولت خالی شده‌بود و دولت دیگر پولی در بساط نداشت  . این در حالی است که پس از اجرای برجام ، محدودیت‌های تولید و صادرات نفت و پتروشیمی ایران برداشته شد ، محدودیت بیمه و حمل‌ونقل از میان رفت و تحریم‌های بانکی هم دیگر برقرار نماند  .  دولت ایران نیز اعلام کرد که صادرات نفت کشور را به دو میلیون بشکه در روز افزایش داده است  . اینها تنها دستاوردهای برجام نبود ؛ دولت آمریکا اعلام کرد که یک میلیارد و 700 میلیون دلار را به عنوان اصل و سود دارایی‌های مسدود‌شده‌ایران در ارتباط با خرید نظامی پیش از انقلاب 57 به ایران باز می‌گرداند  .  آمریکا همچنین اعلام کرد که به شرکت‌های هواپیمایی برای فروش هواپیماهای مسافربری به ایران مجوز خواهد داد ؛ امری که لغو موقت یکی از تحریم‌های قدیمی علیه ایران محسوب می‌شود  . بدین ترتیب ظاهرا دولت حسن روحانی هر آنچه می‌خواست به دست آورده‌بود ؛ امکان تجارت آزاد با دنیا و خوشنامی ناشی از توافق با جامعه جهانی  .  اما چرا همچنان یک سفارتخانه در تهران باید ناچار انتقال بودجه خود از طریق قاچاق پول باشد  ؟ هیچ چیز نمی‌تواند برای یک بانک در ادامه بحران اقتصادی سنگین‌تر از جریمه 9 میلیارد دلاری باشد  ؟  این جریمه بهار گذشته به دلیل نقض تحریم‌ دلاری ایران و دو کشور دیگر نصیب بانک فرانسوی بی‌ . ‌ان  .  پی پاریبا ، بزرگترین بانک فرانسه شد  .  اتفاقی که همچنان امکان دارد در شرایط خاصی بیفتد  . تحریم مبادلات دلاری ایران ربطی به تحریم‌های هسته‌ای ندارد و به مسائل تروریسم و حقوق‌بشر مربوط است  . به گفته مقامات ایران و آمریکا ، قرار نبود با اجرای برجام این تحریم‌ها لغو شود ، و حال بانک‌های بزرگ خارجی ، از جمله اروپایی‌ها که یک بار از تحریم‌های مبادلات دلاری با ایران گزیده شده‌اند ، حاضر نیستند وارد معاملات بزرگ با تهران شوند  .  دو بار اطمینان بخشی دولت باراک اوباما به بانک‌ها هم موجب نشد که آن بندهای محکم از پای مبادلات بانکی ایران و بانک‌های بزرگ جهان باز شود  .  ضمن آن که مشکلات دولت ایران بر سر تحریم‌های باقی مانده ، تنها به این موضوع مربوط نمی‌شود  . در حقیقت پس از توافق هسته‌ای و لغو تحریم‌ها ، سه مانع بزرگ بر سر انجام معاملات بزرگ بین ایران و قدرت‌های اقتصادی جهان باقی مانده است : اگر چه تحریم‌های هسته‌ای ایران لغو‌شده‌است ، اما تحریم‌های مربوط به حمایت از تروریسم و نقض حقوق‌بشر به قوت خود باقی است و موجب می‌شود که بانک‌ها و موسسات بزرگ مالی از انجام معامله با ایران طفره بروند  . از سوی دیگر ، کشورها از معامله با شرکت‌ها ، افراد و سازمان‌های که با سپاه پاسداران ارتباط دارند ، بر اساس تحریم‌های باقی مانده علیه ایران ، منع شده‌اند  .  این در حالی است که شرکت‌ها و فعالیت‌های اقتصادی سپاه به شدت با اقتصاد ایران در هم آمیخته و در بسیاری از موارد امکان تفکیک فعالیت‌های این نهاد نظامی انقلابی از بخش خصوصی یا دولت بسیار دشوار است  . مشکل مهم آخر هم ساختار قدیمی و معیوب بانکداری در نظام جمهوری اسلامی و تکمیل نشدن اقدامات ایران در زمینه پولشویی و جلوگیری از مبادلات مالی تروریسم است  . در واقع ایران به جز توافق هسته‌ای و اجرای برنامه جامع اقدام مشترک ( برجام )، نیاز به اقدامات اصلاحی گسترده‌ای نیز دارد تا بتواند موانع بین‌المللی توسعه اقتصاد آسیب دیده خود را از میان بردارد  . در حالی که رئیس کل بانک مرکزی ایران در ماه‌های گذشته در سفری به نیویورک با وزیر خزانه‌داری آمریکا دیدار کرد و محمدجواد ظریف وزیر خارجه ایران هم برای رفع موانع بانکی پس از برجام با جان کری همتای آمریکایی خود بارها گفتگو کرد ، به نظر می‌رسد حل مشکلات مربوط به تحریم‌ها به کلیدهای دیگری نیاز داشته باشد ؛ کلیدهایی که می‌تواند به برجام دو و سه که آقای روحانی بارها از آن‌ها یاد کرده ، ارتباط داشته باشد  . هر چند آیت اله علی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران پیشتر با طرح موضوع برجام‌های دیگر مخالفت کرده است ، اما برجام‌های دو و سه شاید برای رفع نگرانی‌های بین‌المللی از اقدامات ایران در زمینه تروریسم و حقوق‌بشر و لغو تحریم‌های دیگر ضروری باشد و او دوباره تن به چنین برجام‌هایی بدهد  .