مصاحبه نیویورکر با وزیر امور خارجه ایران
ایران می خواهد موقعیت تاریخی خود را به عنوان یک مرکز علمی احیا کند، و توسعه انرژی هسته ای را در راستای این هدف می داند.
نشریه نیویورکر در شماره این هفته خود مروری دارد بر 25 سال مکالمه با محمد جواد ظریف ، وزیر امور خارجه ایران و سرپرست هیئت نمایندگی این کشور در مذاکرات هسته‌ای با گروه 1 + 5 به قلم رابین رایت  . نویسنده به یاد می‌آورد که نخستین بار آقای ظریف را در 1981 زمانی که جزئ هیئت نمایندگی ایران در سازمان ملل متحد‌بود دیده است ، و می‌گوید از سپتامبر گذشته چهار بار در تهران و نیویورک با او دیدار و گفتگو داشته است  .  آقای ظریف اکنون وزیر خارجه و سرپرست هیئت نمایندگی ایران در مذاکرات هسته‌ای است که در تلاش برای نیل به توافقی جامع و نهائی تا مهلت 29 تیر ماه است  . یک توافق جامع مطمئنا می‌تواند بر آینده سیاسی ایران تاثیر بگذارد  .  آقای ظریف می‌گوید « اگر بتوانیم به ملت ایران اطمینان و نشان دهیم که غرب در مذاکره و معامله با ایران بر اساس احترام و منافع و مصالح متقابل و در چارچوب همسان عمل می‌کند ، در چنین حالتی مذاکره بر هر جنبه از سیاست خارجی ایران و بخش‌هایی از سیاست داخلی ایران اثرگذار خواهد‌بود  . » ایران و قدرت‌های جهانی در مذاکرات باید موارد اختلاف را مطرح کنند ، اما آقای ظریف به نیل به یک توافق جامع امیدوار است  .  رابین رایت وقتی از دشواری رسیدن به توافق و خطوط قرمز بین ایران و آمریکا سخن به میان آورد ، آقای ظریف چنین می‌گوید :« مسیر مذاکره هم سخت و هم آسان خواهد‌بود  .  آسان خواهد‌بود زیرا ما یک قرابت نظر بر اهداف داریم  .  ما سلاح هسته‌ای نمی‌خواهیم و آن‌ها می‌خواهند مطمئن شوند ایران سلاح‌های هسته‌ای ندارد  .  اگر چنین چیزی خواسته آنهاست ، به نظرم هم اکنون به این هدف رسیده‌اند  .  ما فقط باید مکانیزم توافق بر روند مذاکرات را بیابیم  . » آقای ظریف افزود « جزئیات ممکن است کاری سخت و طاقت‌فرسا باشد  .  بیشتر به دلیل این که کسانی نمی‌خواهند توافقی صورت پذیرد ، آنهایی که منافع خود را در عدم توافق و مناقشه می‌بینند ، کار را دشوار می‌کنند و هر چه در توان دارند انجام می‌دهند تا مانع توافق شوند  . » احتمالا ، آقای ظریف به مخالفان توافق در آمریکا ، اسرائیل و ایران اشاره دارد  .  اما ، او پیش‌بینی می‌کند که آن‌ها با تجدید گروه‌بندی ، خود را آماده برای گام بعدی در صورت توافق می‌کنند  . وزیر امور خارجه ایران می‌گوید « حالا ، آن‌ها با داشتن وقت خودشان را بسیج کردند احتمالا با تاکتیک‌های تازه »، اما می‌افزاید « هنوز باور دارد آن‌ها خواهند باخت  .  اما در عین حال کار را قدری بر آنانی که خواستار نتایج مثبت هستند ، سخت تر می‌کنند  . » برای ایران رعایت احترام این کشور در مذاکره مهم است  . سرپرست هیات مذاکره‌کننده ایرانی می‌گوید « احترام برای حقوق ایران » مهم است  .  ایران باور دارد که غنی‌سازی برای توسعه منابع جایگزین انرژی ضروری است  .  زیرا در طی یک نسل به دلیل افزایش مصارف داخلی نفت ، ایران نخواهد توانست نفت به خارج صادر کند ، که منبع اصلی در آمد کشور است  . ایران همچنین می‌خواهد موقعیت تاریخی خود را به عنوان یک مرکز علمی احیا کند ، و توسعه انرژی هسته‌ای را در راستای این هدف اساسی می‌داند  .  اما ، به گمان ایران ، غرب خواستار مسدود کردن مسیر ایران برای نیل به چنین هدفی است  . خانم رایت می‌گوید آقای ظریف به او گفت :« مذاکرات هسته‌ای درباره توانایی هسته‌ای نیست  .  این گفتگوها درباره کلیت ، حیثیت و شرف ایران است  .  اگر طرف مقابل اهمیت این تمامیت ، حیثیت و شرف را درک کند و این واقعیت را بفهمد که ایرانیان از قشرهای مختلف باور دارند که شرف شان برای فروش نیست ، تکنولوژی و توسعه شان برای فروش نیست  ...  فقط در چنین حالتی است که به تفاهم با ما خواهند رسید  . » از یک جنبه ، قلمرو بحث درباره برنامه هسته‌ای ایران در کنترل شورای عالی امنیت ملی است که مورد مشورت رهبر جمهور ی اسلامی قرار می‌گیرد  .  رهبر حرف نهایی را درباره برنامه هسته‌ای می‌زند  .  اما یک کمیته کوچکتری هم وجود دارد که رییس جمهوری هم از اعضای آن می‌باشد و به موارد مشخص درباره مذاکرات می‌پردازد  . آقای ظریف می‌گوید « مناظره و بحث در درون دولت ایران وجود دارد  .  بحث سازنده است ، حال چه داغ و تند باشد و یا به شیوه دیگر  .  یک موضوع بسییار جدی است و دارای پیامدهای مهمی است که این خود دلیلی است برای دشوار بودن تصمیم‌گیری  .  بی‌اعتمادی وجود دارد ، بی‌اعتمادی نسبت به غرب  .  بنابر این هر گامی امیدوارم با احتیاط و ملاحظه بر داشته شود  . » خانم رایت می‌گوید در ماه مارس در تهران از وزیر خارجه پرسید که توافق بر سر برنامه هسته‌ای تا چه حد به شخص او بستگی دارد و پاسخ آقای ظریف چنین‌بود « من نمیدانم » .  اما ناگهان دستیاری که در آنجا حضور داشت ، گفت 90 در صد نتایج گفتگوها به او بستیگی دارد که البته آقای ظریف گفت « امیدوارم این حرف واقعیت نداشته باشد  . » حتی در فضای سیاسی کنترل‌شده‌ایران حسن روحانی و محمود احمدی نژاد ، دو چهره سیاسی کاملا متفاوت هستند مخصوصا در امور سیاسیت خارجی  . وزیر خارجه ایران با اشاره به مواضع خود و رییس جمهوری روحانی می‌گوید « ما یک رویکرد متفاوت در رابطه با جهان برگزیدیم  .  ما لزوما جهان را سیاه و سفید نمی‌بینیم  .  ما باور داریم امکان مشارکت و تعامل وجود دارد  .  ما باور داریم لزوما نیازی به توافق نیست تا با کسی بتوانیم باب گفتگو را باز کنیم ، گفتگو کنیم ، یا به تفاهم برسیم  . » آقای ظریف در ادامه افزود « در نهایت ، ما بیشتر متکی بنفس هستیم  .  بنابراین ما باور داریم که بتوانیم مذاکره کنیم و به اهداف مان نائل شویم زیرا ما توانایی آن را داریم که نقطه نظرهای مان را بطور منطقی مطرح کنیم و طرف‌های مذاکره را متقاعد کنیم که می‌توانند با ما به توافق برسند  . » علیرغم ، آنچه گفته شد هیچ مانعی برای بازگشت جمهوری اسلامی به مواضع تندروها وجود ندارد  .  وزیر خارجه ظریف می‌گوید « رای‌دهندگان می‌توانند ما را به خانه‌هایمان بر گردانند  .  من در سن 47 سالگی با انتخاب دولت احمدی نژاد از وزارت خارجه کنار گذاشته شدم  .  بازهم می‌توانم بازنشسته شوم  .  فکر می‌کنم این حق مردم است که چنین انتخابی را بکنند  . » آقای ظریف انتخاب احمدی نژاد در سال 2005 را شکست غرب در پاسخ به تلاش‌های دیپلماتیک دولت آقای خاتمی برای گفتگو می‌داند  .  وزیر امور خارجه می‌گوید « ایران یک سیاست باز توام با تعامل در پیش گرفت  . » اما واکنش غرب « بر اساس توهمات »‌بود  .  متاسفانه ، گروهی در کاخ سفید‌بودند که بطور افراطی از دانش و درک محدود از واقعیات جهانی برخوردار‌بودند  . واکنش غرب به سیاست‌های دولت خاتمی خودخواهانه و به دور از واقعیات‌بود  .  ایرانی‌ها چنین واکنشی را در تباین با حیثیت و شرف خود دیدند  .  سیاست باز دولت خاتمی با خصومت و خواسته‌های بی‌حد غرب مواجه شد  .  در نتیجه ایرانیان شخصی را به عنوان رییس جمهوری و جانشین خاتمی برگزیدند که کاملا با رویکردهای دولت خاتمی تفاوت داشت  . نوعی احساس قربانی بودن در وجود ایرانیان نفوذ کرده است  .  آقای ظریف می‌گوید « هر سخنی از واشنگتن نسبت به ایرانیان توام با بی‌احترامی و ارعاب بوده است  .  فشاری‌بود بر ایرانی‌ها که خیلی خیلی حساس بوده و بر روح و اعصاب مردم تاثیر می‌گذاشت و واکنش آنان را به همراه داشت  . » خانم رایت می‌گوید که به یاد آقای ظریف آورد که شعارهای ایرانی‌ها علیه آمریکایی‌ها بسیار بدتر و تحریک‌کننده تر از آنی‌بود که آمریکایی‌ها علیه ایرانی‌ها می‌گفتند  .  خانم رایت به شعارهای « مرگ بر آمریکا » در نمازهای جمعه اشاره دارد و از وزیر خارجه می‌پرسد چرا ایرانی‌ها نسبت به آن چه برای آمریکایی‌ها حساس است ، حساسیت نشان نمی‌دادند  . آقای ظریف می‌گوید « ما درباره چیزی که از سوی مردم عادی در برابر آنچه از سوی رییس جمهوری آمریکا انجام گرفت ، صحبت می‌کنیم  . » منظور آقای ظریف به گزینه نظامی از سوی هم آقای اباما و هم آقای بوش در مقابله با بر نامه هسته‌ای ایران است  . وزیر خارجه می‌افزاید « مردم در ایران به ارعاب و فشار ، واکنش منفی نشان می‌دهند ، آن‌ها نسبت به این چیزها حساسیت دارند  ...  این‌گونه فشارها نارضایتی بین مردم بوجود می‌آورد ، شعار‌ها در نماز جمعه نتیجه این ارعاب و فشار است  . » آقای ظریف در ادامه افزود « من به شما اطمینان میدهم که این مردم همانهائی هستند که بعد از یازده سپتامبر به آمریکائیها تسلیت گفتند و ابراز همدردی کردند ، حتی به خیابانها ریختند ، با شمع به دست ، اتحاد خود را با آمریکایی‌ها اعلام داشتند  .  در دو هفته متوالی پس از حملات هیچ شعاری علیه آمریکایی‌ها در نمازهای جمعه نبود  .  آما چه چیزی آنرا تغییر داد  ؟  اعلامیه‌هایی از سوی دونالد رامسفلد و کاندولیزا رایس در تحقیر کردن ایرانی‌ها  . » وزیر خارجه می‌گوید که آمریکا باید در 35 سال گذشته یاد گرفته باشد که ایرانی‌ها « واکنش بسیار مثبت به احترام می‌دهند  .  احترام کنید  .  احترام کردن شما را نمی‌کشد  . » خانم رایت می‌گوید که آقای ظریف به او گفت « دو نوع آینده وجود دارد : یک آینده با تضاد بیشتر ، تنش بیشتر و عدم اعتماد بیشتر - اساسا شبیه آنچه که در گذشته داشتیم  .  اما بیشتر از آن دیگر شاید قابل‌کنترل نباشد و شاید وخیم تر و خطرناک تر هم شود  .  این یک گزینه است که امیدوارم در مقابل ما قرار نگیرد  . » خانم رایت از وزیر خارجه می‌پرسد آیا چنین گزینشی به جنگ دیگری در خاورمیانه منجر می‌شود  ؟  هم آمریکا و هم اسرائیل هشدار داده‌اند که در صورت شکست تلاشهای دیپلماتیک ، گزینه نظامی سر جای خود کماکان قرار دارد  . سرپرست هیات مذاکره‌کننده ایران می‌گوید « من درباره جنگ نگران نیستم  .  فقدان امنیت کلمه‌ای است که من به کار می‌برم - نبود امنیت ، تشنج و مناقشه  .  « من فکر میک ردم که انسان‌های متمدن به جنگ دیگر متوسل نمی‌شوند  .  اما بعضی موارد افراد نمی‌توانند تصمیمات عقلانی بگیرند  . » اما ، آینده نوع دوم مورد نظر وزیر خارجه ایران آینده‌ای است توام با امید ، موقعیتی که علیرغم اختلاف نظرها ، قدرتهای جهان « می‌توانند روی موضوعات بسیار جدی مورد علاقه طرفین با هم همکاری کنند و آنرا مطرح کنند  .  این مواردی چون عدم امنیت ، افراط‌گرایی ، تروریسم در خاورمیانه و افغانستان ، و امکانات دیگر ، از جمله ایران به عنوان یک منبع قابل اتکا برای تامین انرژی اروپا  . » برای دهه‌ها ، ایران یکی از دو ستون اصلی سیاست خارجی آمریکا در کنار اسرائیل در خاورمیانه‌بود  .  خانم رایت از آقای ظریف می‌پرسد 35 سال پس از شکاف دیپلماتیک بین دو کشور ، چه علایق مشترکی بین دو وجود دارد  ؟ آقای ظریف که به بذله گویی و شوخ طبعی مشهور است ، گفت « آیا من از علایق مشترک حرف زدم  ؟  ایران یک منافع ملی - امنیتی در عدم تولید سلاحهای هسته‌ای دارد ، اگر آمریکا هم چنین علاقه‌ای دارد ، پس این یک وجه مشترک است  .  ایران دارای منافع ملی - امنیتی در آزادی کشتیرانی در خلیج‌فارس است  . ما دارای منافع ملی - امنیتی در ثبات منطقه‌ای هستیم  .  ما دارای منافع ملی - امنیتی در پیکار علیه تروریسم در افغانستان ، بی‌ثباتی در افغانستان هستیم  .  ما دارای منافع ملی - امنیتی در ثبات و در حفظ دولت‌های با ثبات در منطقه هستیم  .  ما دارای منافع ملی - امنیتی در پایان بخشیدن به خونریزی در سوریه هستیم  . » در جمع‌بندی وزیر امور خارجه ایران گفت « اگر آنچه آمریکا به ظاهر می‌گوید بپذیریم ، بین ما قرابت وجود دارد  . »