نصیب ایران از مذاکرات استانبول 
پاتریک کلاوسن: حتی اگر ایران در مذاکرات استانبول جدی باشد، به احتمال زیاد چیز زیادی از آن به دست نمی آورد زیرا حتی توافقی همه جانبه در مورد برنامه هسته ای ایران نخواهد توانست شکاف عمیق ژئواستراتژیک میان ایران وآمریکا را برطرف کند. 
در آستانه برگزاری دورتازه مذاکرات اتمی ایران با کشورهای موسوم به 5 + 1 درکنار سخنان مقام‌های ایرانی و نمایندگان آمریکا و دیگر کشورهای مذاکره‌کننده ، ابراز نظرها و تحلیل‌های کارشناسان در باره این مذاکرات ، محتوای آن ونقش آن در سرنوشت سیاسی ، اقتصادی و نظامی ایران و خاورمیانه ابعاد بیشتری یافت  .  هنوز هدف‌های ایران در این مذاکرات یا آنچه سعید جلیلی " ابتکارهای ایران " نامیده ، روشن نیست  .  در حالی که فریدون عباسی رئیس سازمان انرژی اتمی ایران در سخنان روز دوشنبه خود اشاره‌ای به تولید اندک " و در حد نیاز " اورانیوم 20 درصدی داشت ، اما علی اکبر صالحی وزیر خارجه جمهوری اسلامی هرگونه پیش شرط برای مذاکرات را رد کرد  .  تحلیل‌گران این اظهارات متناقض را نشان‌دهنده وجود اختلافات در درون ساختار قدرت جمهوری اسلامی در مورد شیوه پیش بردن مذاکرات تلقی می‌کنند  . اما ایران براستی در این مذاکرات ، اگر به توافق برسد چه به دست می‌آورد  ؟  و آیا مسائل ایران با 5 + 1 با توافقی اتمی حل خواهد شد  ؟ فریدون عباسی ، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران ، روز دوشنبه گذشته گفته است :« اما مسئله این است که گروه 5 + 1 تنها مسائل هسته‌ای را در نظر نداشته و این امر تنها یکی از موارد است » . پاتریک کلاوسن ، مدیر بخش خاور نزدیک در موسسه واشنگتن در پایتخت آمریکا وتحلیلگر مسائل ایران و خاورمیانه ، یک روز پیش از آغاز مذاکرات اتمی ایران با شش کشور قدرتمند جهان به بررسی خواست‌های آمریکا از ایران و آنچه از این معامله اتمی نصیب ایران خواهد شد ، پرداخته است  . به نوشته کلاوسن اکثر تحریم‌های آمریکا علیه ایران به دلایلی فراتر از مسئله تسلیحات اتمی بوده است  .  این تحریم‌ها به خاطر حمایت دولت ایران از تروریسم و نقض حقوق‌بشر در ایران بوده است  .  تحریم بانک مرکزی ایران در ماه فوریه به دلیل برنامه اتمی ایران نبود بلکه آن گونه که در حکم قانونی که به امضای رئیس جمهوری ( آمریکا ) رسید آمده ، به دلیل " روش‌های فریب‌آمیز بانک مرکزی و دیگر بانک‌های ایران برای انجام معاملات پنهانی و دور زدن تحریم‌ها و ادامه یافتن خطر اغماض ناپذیر اقدامات ایران برای نظام مالی بین‌المللی است " .  حتی در یک توافق همه جانبه اتمی نیز هیچ یک از این مسائل منتفی نخواهد شد  . به نوشته پاتریک کلاوسون ، آمریکا معمولا برای برداشتن تحریم‌ها از کشورهایی که مشمول تحریم بوده‌اند به صورت تدریجی و گام به گام عمل می‌کند تا زمانی که یقین کند که تحولات در کشور مورد نظر دائمی و پایدار خواهند‌بود  .  پاتریک کلاوسن با اشاره به عدم تمایل کنگره به پایان دادن به تحریم‌های قانونی که به تصویب رسانده ، می‌نویسد همچنین بسیاری از مجازات‌هایی که در ابتدا جنبه حکم ریاست جمهوری داشته‌اند بعدها به قانون تبدیل شده‌اند ، و با آن که برداشتن همان تحریم‌ها توسط رئیس جمهوری امکان‌پذیر است اما قانع کردن افکار عمومی برای این کار از نظر سیاسی کاری دشوار است  . کلاوسن می‌نویسد در عین حال معلوم نیست که تاثیر توافق اتمی بر سرنوشت تحریم‌های اعمال‌شده‌از سوی دیگر کشورها بر ایران چگونه است  .  بسیاری از تحریم‌هایی که اتحادیه اروپا علیه ایران و علیه مقام‌های ایرانی درنظر گرفته به خاطر نقض حقوق‌بشر بوده است  .  مسئله حقوق‌بشر برای اتحادیه اروپا بسیار مهم است و پیش تر آن را درمورد برمه و زیمبابوه نیز به کار گرفته است و تصویر حقوق‌بشر ایران در چشم اتحادیه اروپا ، تصویری زشت و معوج است  . به نوشته کلاوسن ، از نقطه نظر تحریم‌های سازمان ملل نیز به نظر نمی‌رسد که آمریکا میلی به منقضی شدن قطعنامه‌های سازمان ملل داشته باشد  .  زیرا در صورت عدم پایبندی ایران به تعهداتش ، انفاذ دوباره آن‌ها کار بسیار مشکلی است  .  از همین رو ترجیح با تعلیق تحریم‌ها به جای حذف آن‌ها خواهد‌بود  . پاتریک کلاوسن می‌افزاید حتی اگر به دلیل موفقیت مذاکرات اتمی ، تحریم‌ها از وضعیت جدی خود در آیند ، بازهم شرکت‌های خصوصی علاقه‌ای به بازگشت به بازار ایران نخواهند داشت  .  علت خروج بسیاری از شرکت‌های بین‌المللی از بازار ایران به خاطر جو ناسالم بازرگانی آن بوده است  .  حتی در زمانی که تحریم‌ها در ایران چندان جدی نبود باز ایران سابقه بدی در جلب سرمایه‌گذاری بین‌المللی داشت  .  کلاوسن به جمله معروف کالین پاول در این باب اشاره می‌کند که می‌گوید :« سرمایه ترسو است  .  از فساد و سیاست‌های نادرست و از جنگ و از غافلگیر شدن می‌گریزد » . در واقع به نظر کلاوسون دستاورد اقتصادی ایران در این مذاکرات ، معاف شدن آن از اعمال تحریم‌های بیشتر است  .  تحریم‌های تازه‌ای که برای پایان ماه ژوئن ( تیرماه ) برای ایران در نظر گرفته‌شده‌است  .  این تحریم‌ها عبارتند از منع فروش نفت به اتحادیه اروپا و احتمالا اعمال مجازات‌های آمریکا علیه بانک‌های مرکزی خارجی که به صادرات نفت ایران کمک کنند  .  به نظر او رسیدن به توافق درمذاکرات ، تنها ایران را از آن تحریم‌ها و مجازات‌ها معاف خواهد کرد ، نه بیشتر  .  اما در صورت عدم توافق ، فشارهای آمریکا ، اتحادیه اروپا و کشورهای هم جهت با آن‌ها بیشتر هم خواهد شد  . با این حال به نوشته کلاوسن پرهیز از مجازات‌های آتی نمی‌تواند انگیزه ملموسی برای رهبران ایران باشد  .  به این معنی که توجیه چنین توافقی برای مردم شان کاری دشوار خواهد‌بود  . آیت‌الله علی خامنه‌ای ، رهبر جمهوری اسلامی ، در دیدار روز 29 ماه مارس با رجب طیب اردوغان نخست‌وزیر ترکیه اعلام کردکه :« با هر طرح آمریکایی برای سوریه » مخالف است  .  اکبرهاشمی رفسنجانی ، در سخنانی که به نظر کلاوسن نوعی واکنش به این گفته بشمار می‌رود ، در مصاحبه با فصلنامه مطالعات بین‌المللی چاپ ایران از نامه‌ای سخن گفت که به آیت‌الله خمینی نوشته بوده و در آن هفت نقطه گرهی را در امور ایران تذکر داده که تنها به دست او باز می‌شده و یکی از آن‌ها رابطه با آمریکا بوده است  .  او در این مصاحبه گفته است : « بالاخره سبکی که الان داریم که با آمریکا نه حرف بزنیم و نه رابطه داشته باشیم ، قابل تداوم نیست  . آمریکا قدرت برتر دنیا است » .  رئیس جمهوری پیشین ایران و رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام در مصاحبه می‌گوید ، در این نامه برای آقای خمینی استدلال کرده است که : « مگر اروپا با آمریکا ، چین با آمریکا و روسیه با آمریکا چه تفاوتی از دید ما دارند  ؟  اگر با آن‌ها مذاکره داریم ، چرا با آمریکا مذاکره نکنیم  ؟  معنای مذاکره هم این نیست که تسلیم آن‌ها شویم  .  مذاکره می‌کنیم ، اگر مواضع ما را پذیرفتند یا ما مواضع آن‌ها را پذیرفتیم ، تمام است  . » و سپس می‌افزاید :« آمریکا ابر قدرت در جهان است برای ما با اروپا چین ، و روسیه چه فرقی دارد  ؟  اگر با آن‌ها مذاکره می‌کنیم چرا با آمریکا مذاکره نکنیم  ؟  مذاکره به معنای تسلیم نیست  .  مذاکره می‌کنیم  .  اگر قبول کردند  .... » سخنان رفسنجانی توفانی به پا کرد  .  و هواداران خامنه‌ای طبق معمول فریاد سر دادند که هیچ رابطه‌ای با امریکا قابل قبول نیست  . پاتریک کلاوسن می‌نویسد آقای خامنه‌ای همواره گفته است که حل مسئله اتمی فایده‌ای ندارد زیرا به محض یافتن راه حلی برای آن ، غرب بهانه‌ای دیگر مثل حقوق‌بشر را پیش می‌کشد ، تا همیشه بتواند بر تهران فشار بیاورد  .  او هدف اصلی غرب را " متزلزل کردن " و سپس " براندازی " جمهوری اسلامی می‌داند  .  مدت هاست که او با هشدار‌هایش در مورد برنامه غرب برای " براندازی نرم " به سرکوب جوانان ، زنان ، و روشنفکران پرداخته و اعتراض‌های میلیونی مردم را در سال 1388 گواهی بر صحت مدعای خود می‌آورد  .  نظرگاه سیاسی خامنه‌ای در این باره آنست که هرگونه پیشنهاد آمریکا در مورد مسئله هسته‌ای نوعی اسب ترویاست که برای گشودن کشور به روی عقاید غربی و در نهایت بلعیدن جمهوری اسلامی داده می‌شود  .  این طرز فکر توجیه می‌کند که چرا گاه به گاه جمله معروف خمینی را تکرار می‌کند که :« رابطه ما و آمریکا رابطه گرگ و بره است » . خلاصه آن که تشویق خامنه‌ای به حل بن بست اتمی امری دشوار است ، زیرا گویی از هویج غرب بیش از چماق آن می‌ترسد  .  به این معنی که از آنجا که ( بدرستی ) نفوذ ( یا به گفته خامنه‌ای تهاجم ) فرهنگ غربی را خطری برای رژیم می‌داند با هرگامی هرچند بی‌خطر و اساسی که به سوی اعتماد‌سازی برداشته شود ، مانند روابط مردم دو کشور با یکدیگر ، مخالفت می‌کند  .  از بسیاری از سخنرانی‌های آقای خامنه‌ای چنین برمی آید که او از گشایش کشور به جهان خارج بیشترمی ترسد تا از حمله‌ای نظامی که به نظر او ( به غلط ) مردم را گرد ارزش‌های او جمع خواهد آورد  . مخالفت‌های دائم آقای خامنه‌ای با هرگونه امتیاز دادن در مذاکرات ، که درنظراو به معنای گذاشتن پوست خربزه در زیر پای نظام است ، شاخص دیگری است که از مخالفت او با توافق اتمی حکایت دارد  .  کلاوسن ابراز خوشوقتی می‌کند که با آن که آقای خامنه‌ای مهم ترین بازیگر در نظام سیاسی ایران است ، اما تنها بازیگر آن نیست و افراد دوراندیش و حسابگری نیز در این صحنه حضور دارند  . مهم ترین نفعی که از این توافق هسته‌ای نصیب ایران خواهد شد ، در همان بخش هسته‌ای قرار دارد  .  برنامه اتمی ایران اکنون مهم ترین نقطه قوت تبلیغاتی آن‌شده‌و تهران مدام لاف از پیش رفت‌های علمی و فن‌آوری می‌زند که جمهوری اسلامی را در مرتبه قدرت‌های بزرگ جهان قرار می‌دهد  .  به دست آوردن موافقت بین‌المللی با برنامه اتمی برای تهران موفقیت مهمی خواهد‌بود  .  گروه 5 + 1 ( پنج کشور عضو دائمی شورای امنیت بعلاوه آلمان ) همواره از برنامه صلح‌آمیز هسته‌ای برای ایران حمایت کرده‌اند  .  کاندالیزا رایس دردوران وزارتش حتی گفت که در صورت رسیدن به توافق بر سر برنامه اتمی ایران ، آمریکا با ایران برای ساختن نیروگاه‌های برق اتمی همکاری خواهد کرد  .  سخنی که با سیاست‌های سختگیرانه بیل کلینتون ، رئیس جمهوری سابق آمریکا در مورد احداث نیروگاه بوشهر در اواخر دهه 90 بکلی مغایرت داشت  . بیل کلینتون حتی این امر را به مهم ترین شروطش در مذاکرات با روسیه قرار داده‌بود  .  اگرچه آرزوی خانم رایس شاید دست نیافتنی‌بود ، اما صرف پذیرفتن برنامه اتمی ایران برای رهبران این کشور نوعی پیروزی به شمار می‌رود  .  و با آن که در قبال آن باید به محدودیت‌های تعیین‌شده‌تسلیم شوند ، اما در عین حال از منافع عملی و فوری هم بهره خواهند برد : رسیدن به توافق به معنای پایان دور خرابکاری‌های فنی و ترور دانشمندان خواهد‌بود  . به نوشته پاتریک کلاوسن رسیدن به توافقی اتمی با ایران هرقدر هم که همه جانبه باشد ، باز اختلافات این کشور با آمریکا و متحدانشبر جای خود باقی‌ست  .  مسئله سوریه به تصویر جمهوری اسلامی در جهان عرب سخت لطمه زده و خود دلیل دیگری است بر آن که آمریکا و دیگران اگر با ایران روابط خصمانه نداشته باشند ، اما نتوانند به آن اعتماد داشته باشند  .  ایران اگر بیشتر می‌خواهد باید بیشتر بدهد  .