دیدگاه؛ ۳۶سال بعد از گروگانگیری؛ بحران رابطه چگونه حل می شود؟
صدای آمریکا در سالگرد گروگانگیری دیپلمات های آمریکا در تهران، از تعدادی از فعال سیاسی، کارشناس و تحلیلگر، نظر آنها را درباره آینده روابط ایران و آمریکا پرسیده است. گروگانگیری سرفصل قطع رابطه بود؛ حال چه اتفاقاتی باید بیفتد، تا روابط دو کشور عادی شود:
از بحران گروگانگیری نزدیک 36 سال گذشته است  .  در 13 آبان سال 58 ، دانشجویان موسوم به پیروان خط امام ، به محل سفارت آمریکا حمله کردند و بعد با حمایت آیت‌الله روح الله خمینی از آن‌ها ، تا ماهها این بحران ادامه داشت  .  هرچند رابطه آمریکا و ایران بعد انقلاب سال 57 چندان هم خوب نبود ، اما گروگانگیری دیپلماتهای آمریکایی در تهران ، سرفصلی برای قطع رابطه دو کشور شد  .  قطع روابطی که هنوز ادامه دارد  . با اینکه ایران و آمریکا در قالب مذاکرات ایران و پنج بعلاوه یک ، مذاکرات فشرده و مستقیمی در دوسال اخیر داشته‌اند ، اما هنوز چشم اندازی برای عادی‌سازی روابط دو کشور وجود ندارد  .  بتازگی هم آیت‌الله خامنه‌ای ، رهبر جمهوری اسلامی ایران تاکید کرده که توافق هسته‌ای ، به معنی عادی‌سازی رابطه با آمریکا نیست  . صدای آمریکا در سالگرد گروگانگیری دیپلمات‌های آمریکا در تهران ، از تعدادی از فعال سیاسی ، کارشناس و تحلیلگر ، نظر آن‌ها را درباره آینده روابط ایران و آمریکا پرسیده است  .  گروگانگیری سرفصل قطع رابطه‌بود ؛ حال چه اتفاقاتی باید بیفتد ، تا روابط دو کشور عادی شود : توافق هسته‌ای اگرچه از زاویه‌ای تابو شکنی‌بود اما میزان آن بالا نیست  .  در واقع تغییری در راهبرد آمریکا ستیزی نظام ایجاد‌نشده‌است  . رهبری وبخش مسلط قدرت می‌کوشند که برجام تنها یک استثنا باشد و تغییری بزرگ در قاعده روابط تیره ایران و آمریکا ایجاد نکند  .  دولت روحانی نیز بعید است بتواند خواست خود مبنی بر گسترش تنش زدایی به حوزه‌های فراهسته‌ای را عملی سازد  .  چشم انداز برای بهبود رابطه مبهم است  .  حتی تضمینی وجود ندارد که اختلافات دو کشور در مرحله اجرای برجام بالا نگیرد  . توافق یک سرفصل است اما زمانی این سرفصل می‌تواند به تغییر پایدار منجر شود ، که سیاست خارجی ستیزه جو از دستور کار نظام خارج شود  .  در شرایطی که مسئله نفوذ آمریکا در عصر پساتوافق هسته‌ای بزرگترین تهدید ارزیابی می‌شود و بخش اصلی قدرت اصرار دارد که مبارزه با شیطان بزرگ باید محور گفتمان روابط خارجی باقی بماند ، جایی برای خوشبینی نیست  . در خصوص گروگانگیری باید تمایز ملت و دولت را در نظر داشت  .  اکثریت ملت ایران مخالفتش با تسخیر سفارت آمریکا را اعلام کرده است اما حکومت از گروگانگیری دفاع می‌کندبنابراین سخن از ارائه راهکار زدودن تاثیرات منفی ماجرای گروگانگیری موضوعیت ندارد توفان نابهنگامی که در بهمن 1357 هم نظام شاهنشاهی و هم اپوزیسیون رنگارنگ آن رژیم را غافلگیر ساخت ، بعد از طرح اشغال سفارت آمریکا ، به فرادستی نیروهای اسلامی و رهبری کامل خمینی انجامید  .  تا آنزمان نیروهای غیرمذهبی ، ملیون ، چپ‌ها هرچند همراه نیروهای اسلامی و خمینی‌بودند اما صرفنظر از خواست سرنگونی نظام پادشاهی ، کم و وبیش روی ارزشهای آزادیخواهانه و دمکراتیک پافشاری می‌کردند  . اشتباه نیروهای غیراسلامی از آنجا آغاز شد که به ارزشهای مدرن و مدرنیته پشت کردند و دنباله روی ارزشهای گروههای سنتی و سنت گرا شدند و در حقیقت خط فاصل سنت و مدرنیته را از میان برداشتند تا جایی که وقتی برخی از گروههای چپ مانند فدائیان و چپ‌های مستقل دورخیز کردند که مبارزه ضد امپریالیستی را آغاز کنند ، و در مقابل خمینی پرچم جدیدی را برافرازند ، آن‌ها ( خمینی و نیروهای اسلامی ) متوجه این نکته شدند و به سرعت ، گروههای چپ را از محوطه ی سفارت آمریکا که دوبار در آن نفوذ کرده‌بودند خارج ساختند  .  سرانجام عده یی از جوانان اسلامی که متوجه خطر ازدست دادن رهبری جنبش توده‌ها شده‌بودند به سرگردگی خوئینی‌ها و پس از چند روز با تایید آیت‌الله خمینی ، با اشغال سفارت آمریکا علم مبارزه ضد آمریکایی را به دوش گرفتند  . در این مرحله‌بود که کلیه ی نیروهای به اصطلاح ضد امپریالیستی موسوم به چپ ( مانند حزب توده ) و حتی مجاهدین خلق در دام این فریب بزرگ تاریخی گرفتار آمدند بدون آن که لحظه یی به این واقعیت پی برده باشند که خمینی و روحانیت از موضع ماقبل سرمایه‌داری یعنی شبانی با مدرنیسم و سرمایه‌داری به مخالفت برخاسته‌اند  .  این درهم آمیزی ، یک خطای تاریخی جنبش چپ اردوگاهی و رادیکالیسم چشم و گوش بسته ایدئولوژیکی ایران‌بود  .  و نتیجه اش سرکوب خونین 37 ساله ، خسران مالی ، محاصره اقتصادی و خرابی و اضمحلال فرهنگی کشوری‌ست که می‌توانست در صورت تفاهم تاریخی با جهان امروز ، و آشتی ملی و تعامل و آزادی سیاسی فرهنگی ، به الگوی مردمان آسیای میانه بدل شود  . حال ، پس از 37 سال ، تفاهم 5 + 1 در زمینه مساله اتمی ، گام سودمندی‌ست که ایران در جهت خروج از بن بست تاریخی برداشته است  . بدون شک ، گامهای بعدی به همت نسل جوان ایران و خواست مردم ایران پیموده خواهد شد  . اشغال سفارت آمریکا و گروگانگیری دیپلمات‌ها یک حرکت محکوم و غیر قابل قبول است و نتیجه آن هشت سال جنگ و یک میلیون شهید و مجروح و هزاران میلیارد دلار خسارت و تحریم و  ... ‌بود  . اولا باید دانشجویان پیرو خط امام و مسئولین ذیربط وقت از مردم عذرخواهی کنند و دیگر مردم اجازه این ماجراجویی‌ها را به مسئولین ندهند  . اما برجام یک اقدام ناگزیر عاقلانه‌بود که مسئولین در ته بن بست تن به آن دادند و هر چند ناگزیر‌بودند ، اما باز هم باید قدر فرصت بدست آمده را دانست و به قول شجونی در سال‌های جنگ :" اگر بناست زیر بار تحمیل برویم ، چرا زیر بار جنگ تحمیلی برویم ، خوب زیر بار صلح تحمیلی برویم  ! " این تنها سخن عاقلانه شجونی است  ! من حداقل در کوتاه مدت و یا شاید به تعبیری تا زمان بر سر قدرت بودن آقای خامنه‌ای دورنمایی برای از سر گرفتن روابط دو طرف نمی‌بینم  .  البته این به معنی نفی دورنمای ادامه همکاری‌های ایران و امریکا در باره مسایل منطقه‌ای و جهانی تا زمان ادامه سیاست فعلی در دولت امریکانیست  . روند مذاکرات غیر رسمی و پشت پرده نیز همچنان ادامه خواند داشت  .  در باره اشغال سفارت امریکا باید آن را به عنوان نشانه‌ای از پایان یافتن دوره‌ای از بدبینی در ایران نسبت به امریکا همواره به خاطر سپرد  .  مردم ایران خسارت‌های آن اقدام را لمس کرده‌اند و دیگر خواهان تکرار آن نیستند  .  حتی آقای خامنه‌ای نیز در سخنرانی سالگرد اشغال سفارت امریکا ناگزیر شد توضیح بدهد که شعار مرک بر امریکا برعلیه مردم امریکا و یا فرد خاصی نیست به نظر من پرسش علمی نیست  .  اول این که گفته است " توافق اتمی یک تابو شکنی‌بود " .  این یک گزاره غیر واقعی ، کلی و مبهم است که به مضمون روشن ، ارجاع نمی‌دهد  . دوم این که این گزاره غیر علمی با یک پدیده ی سیاسی تاریخی ربط داده می‌شود که این امر نیز منطقی نیست  . سوم ، نتیجه‌گیری می‌شود : « ایرانی‌ها برای زدودن ماجرای گروگانگیری چه باید بکند  ؟ »؛ به نظر من ذهنیت طراح پرسش به کلی خام است  . 37 سال پیش کسانی کاری کردند که آن روز در اکثریت‌بودند و امروز در اقلیت محض  .  چرا پرسش‌کننده از مردم ایران انتظار نا صواب دارد  ؟  امروز مردم ایران تریبون ندارند  .  انچه از زبان مردم گفته می‌شود ، دیدگاه اقلیت حاکم است در کلیت نظام ایران ، امریکا دیگر " شیطان بزرگ " نیست ؛ تردیدی نیست که توافق هسته‌ای ایران و 1 + 5 آثار و پیامدهای گوناگونی دارد  .  نگارنده بر این باور است که مهم ترین پیامد این توافق را باید قرار گرفتن ایران و امریکا در " کوچه تنگ آشتی کنان " دانست  . در حالی که در ادبیات رایج دو کشور تا پیش از توافق هسته‌ای ، یکی " شیطان بزرگ " و دیگری کشوری " بنیادگرا " توصیف می‌شد ، پس از سه دهه و نیم اینک طرفین با اتخاذ سیاستی نوین ، رویکرد " تعامل " را به جای " تقابل " برگزیده‌اند  . با روی کار آمدن دولت روحانی ، سیاست خارجه " تعامل سازنده " او و سیاست خارجه " تعامل نوین " اوباما () در نقطه‌ای از تاریخ با یکدیگر تلاقی یافته‌اند  .  نخستین برآیند این نقطه تلاقی ، تا اینجا ، توافق هسته‌ای است همچنان که گمان می‌رود دیگر برآیند آن حل بحران سوریه باشد  .  با این توصیف ، پرونده هسته‌ای ، بستری شد که دو کشور در " کوچه تنگ و باریک آشتی کنان هسته‌ای " به یکدیگر برسند  . هیچ استبعادی ندارد که رایزنی‌هایی که به بهانه هسته‌ای آغاز‌شده‌و در ادامه مسیر به چاره اندیشی برای حل بحران سوریه رسیده ، پس از این به چاره اندیشی برای بحران داخلی عراق ، افغانستان ، قاچاق مواد مخدر ، تروریسم و  ..  منتهی نشود به شرط آنکه نیروهای تندروی دو کشور و منطقه موفق به تخریب این فرآیند نشوند  .  بی‌دلیل نبود که در فرآیند شکل‌گیری توافق هسته‌ای ، شاهد مخالفت تندروترین صداهای داخلی در ایران ، امریکا و منطقه‌بودیم  . در مسیر تعاملی که آغاز‌شده‌، فائق آمدن بر بحران گروگانگیری سفارت امریکا که درغیاب نیروهای خرد ورز و به ترفند نیروهای تندرو در 13 آبان 1358 نقطه واگرایی تهران - واشنگتن شد ، به دشواری هیچ یک از بحران‌های یاد‌شده‌نیست  .  گواه این مدعا بازگشایی سفارت اشغال‌شده‌بریتانیا در تهران در ماه‌های اخیر است  . استبعادی ندارد اگر بگویم همان‌طور که بریتانیا دیگر " انگلیس خبیث " نیست ، امریکا نیز دیگر " شیطان بزرگ " نیست  .  می‌توان به جرات مدعی شد که پس از 37 سال از گروگانگیری ، تغییری بنیادین در ایران رخ داده است  . برخلاف فرض مطرح در سوال ، وضعیت فعلی رابطه ایران و آمریکا نتیجه مستقیم گروگان‌گیری آبان 1358 نیست و نگارنده دو سویه برای آن متصور است  . وضعیت این رابطه از یک سو نتیجه طبیعی رویکرد آمریکا بعد از پایان نقش حکومت پهلوی به‌عنوان مهره قابل‌اتکا بلوک غرب بحبوحه جنگ سرد در خلیج‌فارس و خاورمیانه در خط مقدم مقابله با اتحاد جماهیر را شوروی است  .  سویه دیگر ماجرا جایگاهی است که حکومت نوپای انقلابی ایران بعد از پایان دولت میانه‌روهای اهل تعامل با دنیا ، با حمایت از اشغال سفارت آمریکا ، در جهان دو قطبی آن روز برای خود تعریف کرداما حکومت انقلابی ایران با شروع جنگ هشت ساله با عراق و دیدن نتایج رفتار خلاف عرف بین‌المللی خود بر اقتصاد و پیش‌برد جنگ به تغییر استراتژی مجاب شد  . این تغییر نگاه منجر به تلاش‌های موفقی برای تغییر روابط با اروپا شد  .  تلاش برای آزادی گروگان‌های آمریکایی و کمک به پیش‌برد جنگ در افغانستان نمو  .  نه تغییر استراتژی از سوی ایران در رابطه با آمریکا‌بود که به خاطر نگاه یک‌جانبه و افراطی و عهدشکنی تصمیم گیران وقت آمریکا به شکست منجر شد  . الگوی سیاست آمریکا در خاورمیانه بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی تفاوت معناداری با قبل از آن ندارد  .  در این الگو عربستان به‌عنوان مهم‌ترین متحد منطقه‌ای آمریکا بعد از انقلاب ایران مطرح است و نگاه به ایران در واقعه گروگان‌گیری متوقف مانده است در حالی که عربستان به خاطر ایدئولوژی وهابی خود مهم‌ترین تهدید دنیای غرب است و ایران همچنان می‌تواند طبیعی‌ترین متحد آمریکا در منطقه باشد  . در این بین توافق هسته‌ای یک تنفس در حدود چهار دهه رابطه خصمانه است  .  این توافق به خاطر ماهیت برد - برد آن تنها نمونه قابل‌اتکا در تاریخ روابط بعد از انقلاب ایران و آمریکا برای تغییر در شکل روابط این دو کشور محسوب می‌شود  .  نمونه‌ای که در آن می‌توان رگه‌های جدی از تغییر الگوی نگاه آمریکا و آمادگی ایران برای قبول نقشی متفاوت را یافت  . همچنان که این توافق حتی بعد از تصویب در دو کشور در معرض خطر رفتارهای ناپخته احزاب و جناح‌های داخلی است ، روابط دو طرفه ایران و آمریکا هم دچار همین آفات است  .  چنان‌که در سیاست دوست و دشمن دائمی وجود ندارد ، و منافع دائمی هستند ، باید به این رابطه درصحنه سیاست داخلی دو کشور فراتر از رویکردهای حزبی و جناحی و در چهارچوب منافع ملی نگریسته شود و با تغییر الگو ، به‌عنوان پیش‌نیاز جدی تغییر وضعیت رابطه ، منافع دائمی دو طرف در یک بازی برد - برد تامین شود تقریبا از انچه که قانون اساسی جمهوری اسلامی خوانده‌شده‌و بخشی از حقوق ملت محسوب می‌شود ، چیزی باقی نمانده است ولی‌بند ٥ و 16 اصل 3 قانون اساسی مبنی بر جلوگیری از نفوذ بیگانگان و حمایت از مستضعفان جهان ، دو موردی است که همچنان بر ستیز با قدرتهای جهانی و سیاست‌های بین‌المللی تاکید دارد  . دشمنی با امریکا و سیاست‌های این قدرت جهانی همچنین نماد و نشان استقلال تلقی می‌شود و رهبری ایران از این تاکتیک به عنوان اخرین ابزار باقی مانده از سازوکارهای مندرج در قانون برای مشروع نشان دادن جایگاه و عمل‌کرد خود استفاده می‌کند  . از سوی دیگر وضعیت منطقه‌ای خاورمیانه و گرایش‌های نئوتزاریسم روسی بر تشدید این رویکرد جمهوری اسلامی موثر است و به این حکومت نامشروع و غیر مقبول ، وجهه‌ای مستقل نما در عین وابستگی و فساد همه گیر می‌دهد  . سلطه گروههای نظامی - امنیتی و از بین رفتن پایگاه مردمی جمهوری اسلامی موجب افزایش قدرت کسانی‌شده‌است که از دشمنی با امریکا و جهان ارتزاق کرده و فلسفه وجودی خود را تداوم می‌بخشد  . تضاد چنین ساختار رادیکالی با ساختارهای شبه قانونی منتخب مردم که تمایل به عادی‌سازی شرایط با جهان دارد در همین مذاکرات مربوط به برجام نیز کاملا مشهود است و وقتی گروههای نظامی و افراطی توافق را تمام‌شده‌تلقی کرد ، با عیان کردن و حتی بزرگ‌نمایی دست اندازی هاو دخالت‌های خود در منطقه سعی دارد نشان دهد ، دشمنی با سیاست‌های جهانی اصلی پایان ناپذیر است  .  به همین دلیل است که جمهوری اسلامی سالها پس از گروگانگیری دیپلمات‌ها همچنان به این تاکتیک برای جلوگیری از عادی‌سازی شرایط کشور ادامه داده و سپاه پاسداران و بخش‌هایی از نهادهای امنیتی به گروگانگیری اتباع امریکا ادامه می‌دهند تا در بده بستانهای اینده کارتی برای بازی داشته باشند  . میزان کامیابی و شکست سیاست جبران و بهبود روابط با جهان و امریکا نسبت مهمی با این ستیز قدرت در جمهوری اسلامی دارد و بنابر این نباید انتظار داشت روندی که دولت کنونی برای بهبود روابط در دستور کار دارد بدون منازع به پیش رود و قطعا کارشکنی‌های بیشتری در راه خواهد‌بود و گروگانگیری اتباع بیشتری از امریکایی‌ها در دستور کار قرار دارد که نمونه اخیر‌ان را در بازداشت سیامک نمازی می‌توان دید  . اگرچه برجام می‌تواند یک چشم انداز جدید در این میان باشد اما نیاز ایالات متحده بیشتر از انکه خوشبینی به روند کنونی باشد - که تاریخ تحولات ایران نشان داده است در خوش بینانه ترین احتمالات بدترین اتفاقات رخ داده استتاکید بر سیاست‌های منطبق بر قانون اساسی امریکا و التزام به مفاد اعلامیه جهانی حقوق‌بشر به جای چانه زنی با مقامات نظامی و امنیتی ایران است توافق وین تابوشکنی نبود ، بلکه ادامه دو تجربه گروگانگیری و جنگ ایران و عراق است  .  گروگانگیری نیز با امضای " قرارداد الجزایر " از سوی ایران و امریکا " پایان " یافت  .  طبق آن قرارداد ایران هزینه بسیار سنگینی به امریکا پرداخت چنانچه آقای کارتر در کتاب خاطراتش گفت " ایران را نقره داغ کردیم " .  اما با قرارداد الجزایر سیاست " بحران‌سازی و دشمن بازی " رژیم ولایت فقیه پایان نیافت  . در جریان بحران هسته‌ای نیز ایران نشان داد که ترجیح می‌دهد زمانی که نیاز دارد به دول خارجی باج دهد و از خطوط فرمز خود عبور کند اما تسلیم مردم نشود  . ماجرای گروگانگیری زدوده نمی‌شود مگر اینکه حقایق آن از سوی دو دولت ایران و امریکا گفته شود  .  چنین کاری از سوی هیچیک از دو دولت صورت نگرفته است از افتضاحهای اکتبرسوپرایز و ایران گیت در ایران کوچکترین سخنی در میان نیست و در امریکا داده‌های زیادی نشان از تلاش برای باز نشدن حقایق می‌باشد  . قبل از هر چیز رژیم ایران باید از مردم بخاطر گروگانگیری ، ادامه جنگ با عراق و سیاست هسته‌ای اش پوزش بخواهد و با آمریکا و دیگر کشورها رابطه سالم و عادی داشته باشد  .  اما طبیعت رژیم جمهوری اسلامی اجازه چنین کاری را به او نمی‌دهد  . رژیم ایران برای ادامه حیات به بحران نیاز دارد در نتیجه اگر هم رابطه‌ای بین ایران و امریکا برفرار شود رابطه یدون بحران و سالمی نخواهد بود توافق اتمی ، اگرچه به تعبیر شما یک " تابوشکنی "‌بود ، اما این توافق بر اساس منافع ملی و درایت مسئولان جمهوری اسلامی صورت نگرفت ، بلکه حکومت ایران در نتیجه رژیم تحریم‌ها و شدت فشارهای جهانی ، " ناچار " بدان تن داد آنچنانکه هنوز هم پذیرش آن ، برای بخش‌های متعددی از هسته اصلی قدرت ( همچون سپاه ، افراد نزدیک به بیت رهبری ، نماینده‌های مجلس و امامان جمعه ) آسان نیست  . باری ؛ به نظرم اساسا در جمهوری اسلامی نه تنها اراده‌ای برای پاک کردن خاطره گروگانگیری وجود ندارد بلکه سی و یک سال بعد از گروگانگیری و همگام با تغییر زمانه ، جمهوری اسلامی هنوز هم شکل‌های نوین‌تری از گروگانگیری را به کار می‌بندد  . نگاهی به فهرست شهروندان ایرانی - امریکایی که طی سال‌های اخیر به بهانه‌های واهی امنیتی - عقیدتی به زندان‌های بلندمدت در ایران محکوم شده‌اند و هر از گاهی اعتراف‌های آن‌ها مبنی بر جاسوسی برای دولت امریکا منتشر می‌شود ( همچون جیسون رضائیان ، امیر حکمتی و سعید عابدینی ) گویای آن است که حکومت تهران همچنان از ابزار گروگانگیری به شکل جدیدتری استفاده می‌کند هرچند که دولت امریکا متاسفانه از جدیت لازم برای پیگیری حقوق شهروندان زندانی‌اش در ایران برخوردار نیست  . " آشتی‌ناپذیری با ایالات متحده " بی‌تردید یکی از بنیان‌های نظام جمهوری و از فصول مشترک پررنگ در رفتار و گفتار دو رهبر پیشین و کنونی این نظام به شمار می‌رود ؛ از این رو ، عادی‌سازی روابط دو کشور تنها در صورت " مجموعه‌ای بسیار گسترده‌تر " از تغییرات در ساختار حکومت ایران قابل تصور است  .  دست شستن از نفوذ در کشورهای منطقه ، خودداری از ایجاد بی‌ثباتی در خاورمیانه ، پایان منازعه با اسراییل ، باز کردن درهای کشور به روی انواع محصولات غرب ، کوتاه شدن دست سپاه از اقتصاد و ایجاد فضای باز برای گردش اطلاعات تنها بخش کوچکی از این تغییرات است  . اگر بپذیریم که در عالم سیاست ، هیچ امری ، نشدنی و غیرممکن نیست درباره این تغییرات بنیادی هم می‌توان خوشبین‌بود اما قطعا ، در صورت تحقق این تغییرات ، نظام حاکم بر ایران را نمی‌توان " جمهوری اسلامی " با ساختار حقوقی و حقیقی کنونی آن - نام نهاد  . از نظر من ، باید دید " تابو " چه‌بود که اکنون توافق اتمی آن را ، به زعم این پرسش ، شکسته است  .  همه می‌دانند که انقلاب با موافقت و کمک امریکا به سامان رسید  .  انتخاب خمینی برای رهبری انقلاب از آن جهت به نفع امریکا‌بود که خمینی می‌توانست ، به نمایندگی از خدا ، چپ‌ها را ( که ضد « امپریالیسم به سرکردکی امریکا »‌بودند ) قلع و قمع کند  . حتی در گروگانگیری بوسیله چپ‌های اسلامی بیش‌ترین استفاده را هم ضد چپ‌ها بردند و هم دولت در انتظار ریگان  .  پس تابو فقط شعار‌بود و نه واقعیت  .  شکستن آن هم در وقت لازم چندان مشکل نبوده است  .  پس نباید " تابو " را عمده کنیم تا اهمیت توافق اتمی را بزرگ کنیم  . تابو اگر تابو‌بود توافق اتمی به این آسانی به دست نمی‌آمد  .  روزی هم که لازم شود و اسنادش به دست آید که این رژیم در گوهر خود ضد امریکائی نبوده است خاطره گروگانگیری نیز به همان آسانی زدوده خواهد شد  .  مهم آن است که ببینیم امریکا تا کی می‌خواهد با سرمایه گزاری روی چپ‌های اسلامی ، که حالا اصلاح‌طلب شده‌اند ، این بازی را ادامه دهد و به نفع خود بداند  .