هفت بحران بزرگ‌تر از برنامه هسته‌ای ایران در خاور میانه
تهدید ناشی از برنامه هسته‌ای تهران در ماه‌های اخیر تمام فضای سیاست خارجی در واشنگتن را پر کرده است؛ اما آنچه در این هیاهو شنیده نمی‌شود، چالش‌های دشوار خاورمیانه است.
دولت باراک اوباما رئیس جمهوری ایالات متحده موفق به جلب حمایت لازم از توافق هسته‌ای ایران‌شده‌است  .  این مهم پس از اعلام حمایت 42 سناتور از توافقی صورت گرفت که روز 23 تیر ماه در وین بین ایران و قدرت‌های جهانی شکل گرفت  .  حال نیازی نیست کاخ سفید طرحی را که کنگره برای رد توافق در دست بررسی دارد وتو کند ؛ این یعنی کمابیش تصویب بی‌دردسر توافق  . این امر البته به معنای پایان مباحثات بر سر نکات درست و غلط توافق نیست  .  تهدید ناشی از برنامه هسته‌ای تهران در ماه‌های اخیر تمام اکسیژن موجود در فضای سیاست خارجی در واشنگتن را جذب کرده است  .  این واقعیت را در کارزار انتخاباتی در ماه‌های پیش رو خواهیم دید و آغازگر آن دونالد ترامپ و تد کروز در نشست روز چهارشنبه در کنگره‌بودند  . آنچه در سر و صدای موجود در واشنگتن شنیده نمی‌شود ، چالش‌های دشوار خاورمیانه است که ارتباط چندانی به ظرفیت ایران برای ساخت جنگ افزار هسته‌ای ندارد ؛ ظرفیتی که اجماع کارشناسان کنترل تسلیحات بر آن است که بر مبنای توافق محدود خواهد شد  .  این فهرست مسائل به مراتب پر دردسرتر خاورمیانه است  . بحران کنونی پناهجویان در اروپا ، مشکلات ده‌ها هزار پناهجوی سوری در حال فرار از جنگ و مشقات را برجسته کرده است  .  در حال حاضر موشکافی‌های بسیاری درباره سیستم بی‌نظم پناهجویی و مهاجرت در قاره اروپا و دلسوزی‌های جهانی برای مخمصه‌ای که سوری‌ها در آن گرفتار شده‌اند انجام می‌گیرد ، اما درباره دلیل ریشه‌ای این سیل پناهجویان کمتر گفته می‌شود  . البته این امر قابل درک است  .  جنگ داخلی سوریه طی چهار سال موجب مرگ دست کم 300 هزار سوری و آوارگی حدود 11 میلیون نیمی از جمعیت آن کشور -‌شده‌است  .  اما با وجود این وضعیت هولناک ، پیچیدگی ژئوپولتیک مناقشه موجب ایجاد نوعی رخوت استراتژیک و بی‌عاطفگی عمومی‌شده‌است  . حمایت روسیه و ایران از رژیم بشار اسد همچنان محکم و قوی است  .  اما نگاه بخش عمده‌ای از جامعه بین‌المللی به اپوزیسیون متشتط سوریه توام با بیم و هراس است  .  در عین حال ، رژیم بی‌رحم اسد به ریختن بمب‌های بشکه‌ای بر سر مراکز جمعیت و مجموعه‌ای از جناح‌های شورشی ادامه می‌دهد  .  البته در میان این جناح‌ها ، داعش وحشی هم وجود دارد که خودش سهمی در این قساوت‌ها دارد  . فرستاده در مخمصه افتاده دبیر کل سازمان ملل متحد به سوریه نیز اذعان دارد که تلاش‌های دیپلماتیک برای رسیدن به یک آتش بس « متوقف »‌شده‌است  . تشکیلات افراطی داعش هنوز بخش گسترده‌ای از سوریه و عراق شامل شهر بزرگ موصل را در اختیار دارد  .  داعش همچنان به کارزار بی‌رحمانه غارت و قتل عام ، بردگی و سلاخی اقلیت‌ها ، همزمان با تخریب میراث باستانی بسیار با ارزش پیش از اسلام ادامه می‌دهد و جامعه جهانی ناگزیر نظاره‌گر است  . حدود 13 ماه جنگ تحت رهبری آمریکا علیه جهادیون هنوز به بیرون راندن داعش از استحکاماتش منجر‌نشده‌و احتمالا موجب مجروح شدن ده‌ها شهروند غیرنظامی سوری و عراقی‌شده‌است  . فراتر از این ، گستره نفوذ داعش رو به رشد است : عوامل داعش مسولیت حملاتی را در اروپا بر عهده گرفته‌اند ، همچنین نقشه‌هایی برای حملاتی از استرالیا تا آمریکا داشته‌اند ، و شعبه‌های مهمی را از لیبی در غرب تا افغانستان در شرق گشوده‌اند  . در میان سرخط خبرهای هفته گذشته یک تحول هولناک گم شد : ده‌ها نیروی امارات متحده عربی در جنگ یمن کشته شدند  .  این تلفات نشان‌دهنده ابعاد درگیر شدن کشورهای حوزه خلیج‌فارس در جنگ تاسف آور داخلی یمن است  . قطر این هفته اعلام کرد که یک هزار نیروی خود را برای نبرد با شورشیان حوثی که از حمایت نیم‌بند ایران برخوردارند در یمن مستقر می‌کند  . مداخله نظامی کشورهای حوزه خلیج‌فارس تحت رهبری عربستان سعودی در یمن ، شامل ماه‌ها محاصره ، بمباران هوایی و از هم گسیختن اندک باقیمانده‌های دولت سقوط کرده یمن بوده است  . بر اساس گزارش سازمان ملل متحد ، از آغاز کارزار تحت رهبری عربستان سعودی علیه حوثی‌ها که بعضی ناظران آن را یک اشتباه استراتژیک پر هزینه می‌پندارند حدود یک و نیم میلیون یمنی مجبور به ترک خانه و کاشانه خود‌شده‌و تقریبا نیمی از جمعیت آن کشور نیاز فوری به کمک‌های غذایی دارد  . این تابستان خونینی برای ترکیه بوده است  .  صلح شکننده میان ترکیه و پ  .  ک  .  ک ( حزب کارگران کردستان ) - گروه چریکی جدایی‌طلب کرد که آنکارا و واشنگتن آن را سازمانی تروریستی می‌دانند - در تیر ماه سقوط کرد  . از آن زمان ، بیش از 100 پرسنل امنیتی ترکیه در بمبگذاری‌ها و حملاتی هدفمند کشته شده‌اند و همچنین ده‌ها و شاید صدها نفز از اعضای پ  .  ک  .  ک در حملات هوایی و عملیات ضدشورش از پای درآمده‌اند  . احمد داوود اغلو نخست‌وزیر ترکیه ، این هفته گفت « کوهستان باید از این تروریست‌ها پاک شود  .  هر اتفاقی بیافتد ، آن‌ها باید محو شوند  . » منتقدین رجب طیب اردوغان ، رییس جمهوری ترکیه ، می‌گویند دولت تحت رهبری داوود اغلو عامدانه به آتش احساسات ضد کردی در آستانه انتخابات پیش رو در ماه نوامبر دامن می‌زند  . در رای‌گیری خرداد ماه ، « حزب دموکراتیک خلق‌ها » گروه حامی کردها ، با کسب 14 درصد آرا اکثریت حزب اردوغان بر پارلمان را شکست  .  سه شنبه شب چند دفتر « حزب دموکراتیک خلق‌ها » ظاهرا توسط جمعیتی از ملی‌گرایان هدف حملات هماهنگ علیه کردها و نهادهای کردی قرار گرفت  . در ضمن ارتش ترکیه وارد بخش‌های کردی شمال عراق‌شده‌است ، که نشانه‌ای از ظرفیت تبدیل یک مناقشه داخلی ترکیه به یک آتش منطقه‌ای است  . طی تابستان ، ده‌ها هزار لبنانی و عراقی در اقدامی اعتراضی به خیابان‌های پایتخت‌هایشان آمده و در تظاهرات ضددولتی تندی شرکت کردند  . هر دو کشور به لحاظ فرقه‌گرایی وضعیتی خطرناک دارند ، اما تظاهرات نمایانگر تنشی متفاوت‌بود : نگرانی گسترده شهروندان عادی ناامید از دولت‌های فاسد و نخبگان سیاسی بی‌مایه  . هر چند امنیت نیم‌بند موجود نشان از ناتوانی این دولت‌ها در مقابله با تروریسم و نزاع طلبی دارد ، اما تظاهرکنندگان در پی چیزی دشوارتر و شاید حیاتی تر هستند : پاسخ‌گویی  . راه حل تشکیل دو کشور طرحی برای ایجاد کشور جداگانه و زیست‌پذیر فلسطینی در کنار اسراییل در بهترین حالت چشم اندازی در دور دست است  . افراد بسیاری با دیدگاه‌های سیاسی متفاوت گفته‌اند ، ایده تشکیل دو کشور که باور محکم دولت‌های پیاپی آمریکا بوده است ، مدت‌ها پیش مرده است  .  جان کری وزیر خارجه آمریکا ، تلاش پر مایه‌ای را برای احیای روند مسکوت مانده به خرج داد ، اما این تلاش‌ها در بهار سال 2014 به شکست انجامید  . بعضی از اعضای ارشد دولت دست راستی بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر اسراییل ، بی‌اعتنایی خود را نسبت به حاکمیت دولت فلسطینی پنهان نمی‌کنند  . اگر وضعیت جدید به تحریک بیشتری در آمریکا نیاز داشت ، این کار را مایک هاکبی یکی از کاندیداهای انتخابات مقدماتی ریاست جمهوری آمریکا با خودشیرینی در مورد یهودی نشین‌های کرانه باختری انجام داد ؛ یهودی نشین‌هایی که موجودیت‌شان از منظر دولت آمریکا و بخش عمده‌ای از جامعه جهانی غیرقانونی است  . بخش قابل‌توجهی از کشورهای غربی که به شکلی فزاینده از دولت نتانیاهو خشمگین هستند با انجام رای گیری‌های پارلمانی ، فلسطین را به عنوان کشوری مستقل به رسمیت شناخته‌اند  .  در حال حاضر حرکت‌های تشویق‌کننده تحریم و عدم سرمایه‌گذاری در اسراییل ، به بخشی از جریان اصلی به ویژه در اروپا بدل می‌شوند  . در عین حال ، محمود عباس رییس تشکیلات خودگردان فلسطینی ، در راس مجموعه سیاسی ناکارآمدی قرار گرفته است که به‌طور روزافزونی نامحبوب و دور از مردم عادی فلسطینی است  .  گروه شبه نظامی حماس هم که عملا کنترل نوار غزه را در اختیار دارد ، در نتیجه محاصره و جنگ فلج‌شده‌است  . در نبود هر گونه محل ارجاعی برای برخورداری فلسطینی‌ها از حقوق برابر زیر اشغال اسراییل ، چشم انداز خشونت و مناقشه بیشتر جلوه می‌کند  . با توجه به انعکاس سریع و گسترده مشکلات در مناطق فلسطینی و اسراییل ، سیاستگذاران آمریکایی باید پیش از آن که مسائل مربوط به پس از ایجاد تشکیل دو کشور روبروی آن‌ها قرار بگیرد ، با آن‌ها روبرو شوند  . چهار سال پیش ، پرجمعیت‌ ترین کشور جهان عرب آغازگر الهام بخش‌ترین داستان منطقه‌بود  .  یک قیام دموکراسی خواهانه به سرنگونی دیکتاتوری منجر شد و بهار در هوای منطقه قابل استنشاق‌بود  . شکوفه این خوش بینی در خاورمیانه در نقاطی از جمله مصر به سرعت پژمرده شد : از کودتای سال 2013 که به قدرت گرفتن ژنرال عبدالفتاح السیسی انجامید ، دستاوردهای شکننده دموکراتیک مصر معکوس‌شده‌است  .  مخالفان دستگیر و ناپدید‌شده‌و روزنامه‌نگاران و خبرنگاران زندانی می‌شوند  . بعضی از پشتیبانان رژیم سیسی می‌گویند این هزینه ثبات در جهان عرب است  .  اما حقایق خلاف این را نشان می‌دهند  . مصر با یک بحران امنیتی بسیار سخت روبرو است ، خصوصا در منطقه پر مساله صحرای سینا ، جایی که عناصر داعش ظاهرا پا گرفته‌اند  .