نگاهی به سه دهه اختلاس در ایران؛ از فاضل خداداد تا بزرگترین اختلاس تاریخ
برخی کارشناسان ، سال ۹۰ را ، سال «پرده برداری از اختلاس های بانکی» در ایران نامیده اند
در دو هفته اخیر ، خبر اختلاس در استانداری تهران و بانک صادرات خوزستان در رسانه‌ها منتشر شد  .  در گزارش زیر نگاهی به چند پرونده اختلاس مهم در سه دهه گذشته خواهیم داشت : هنوز از دهه شصت و اقتصاد دولتی ، زمان زیادی نگذشته‌بود که خبری مثل بمب ، در شهر صدا کرد : اختلاس 123 میلیاردی از بانک صادرات  . در میان متهمان ، نام مرتضا رفیق دوست آشنا‌بود  .  برادر وزیر سابق سپاه و رییس وقت بنیاد مستضعفان و جانبازان  . رسانه‌های آن پرونده را « اختلاس 123 » نامیدند و پرونده در دست قاضی غلامحسین محسنی اژه‌ای بود که رفیق دوست را به حبس ابد محکوم کرد و فاضل خداداد ، تاجر متهم در این پرونده را به اعدام  . کامران دادخواه ، استاد اقتصاد دانشگاه « نورث ایسترن » در شهر بوستون آمریکا آن اختلاس را به یاد می‌آورد که به نظر او مختصات خاصی داشت  .  به گفته ی آقای دادخواه ، در آن اختلاس ، پای یکی از اقوام نزدیک یک مسوول دولتی مطرح‌بود  . دادخواه می‌گوید :« معمولا آدم‌های عادی جامعه توان اختلاس ندارند و در واقع جایگاه مرتضی رفیق دوست و نزدیکی اش به مسوولان دولتی موجب شد که او جسارت این کار را داشته باشد  . » پرونده ی اختلاس 123 ، با اعدام خداداد و زندانی شدن رفیق دوست ظاهرا بسته شد  . پیروزی محمد خاتمی و سریال محاکمه غلامحسین کرباسچی ، شهردار تهران  . در میانه ی دهه هفتاد ، اینبار غلامحسین محسنی اژه‌ای ، شهردار وقت تهران را به پای میز محاکمه کشاند  . دو دهه بعد از اختلاس 123 ، محسن رفیق دوست در مقام دفاع از مجرمان این پرونده ، آن‌ها را قربانی ، یک « تسویه حساب سیاسی » نامید اما در روزهای دادگاه کرباسچی ، همان روزها ، خیلی‌ها آن دادگاه را تسویه حساب سیاسی دانستند  . قبل از محاکمه کرباسچی ، شهرداران مناطق تهران توسط محمد رضا نقدی از مقام‌های نیروی انتظامی این شهر بازداشت و شکنجه شده‌بودند  .  با اینکه دولت خاتمی بعد‌ها خواستار مجازات نقدی شد اما این سردار سپاه کمی بعد در پرونده حمله به کوی دانشگاه نیز نقش داشت و البته دوری او از قدرت چندی نپایید چرا که با روی کار آمدن دولت احمدی نژاد ، ابتدا رییس ستاد مبارزه با قاچاق کالا در دولت او شد و بعد از انتخابات ، رییس پایگاه‌های بسیج ایران شد  . فراز و فرود پرونده در مقابل بینندگان میلیونی هرچند به تبرئه کرباسچی از برخی اتهامات منجر شد اما با حکم محسنی اژه‌ای ، کرباسچی برای دو سال در زندان ماند  . جنجالی ترین پرونده اختلاس و فساد مالی در دهه هشتاد به شهرام جزایری تعلق داشت  .  جوان تاجر ؛ وقتی گیر افتاد که به هر دو طیف سیاسی‌های ایران ، مبالغی را به عنوان کمک بلاعوض پرداخت کرده‌بود  .  از هادی خامنه‌ای برادر رهبر تا مهدی کروبی رییس مجلس ششم  . او حتی برای رهبر جمهوری اسلامی هم کمک فرستاده‌بود اما چک او برایش پس فرستاده شد و مدتی بعد شهرام جزایری بازداشت شد  . رسیدگی به پرونده جزایری به داستانی دنباله‌دار تبدیل شد که تا سالها طول کشید  .  سال 85 ، او از زندان فرار کرد اما در عمان بازداشت شد و برای تحمل کیفر به زندان برگشت  . یکبار دیگر هم در مناظره‌های انتخاباتی دو سال پیش ، نام شهرام جزایری مطرح شد و آن هم زمانی که محمود احمدی نژاد آن را نقطه ی ضعفی برای رقیبش می‌دانست  . شهرام جزایری در آخرین تحول پرونده اش ، به زندان محکوم‌شده‌و شاید تا چند سال دیگر از زندان آزاد شود  . از میان اختلاس‌های مهم سه دهه گذشته ، به دو پرونده اختلاس در فرودگاههای پیام و مهرآباد هم باید اشاره کرد که برخی مسوولان آن‌ها ، با سوئ استفاده از موقعیت خود ، امکاناتی را بدست آورده‌بودند که بعد در دادگاه محکوم شدند  . پرونده سلطان شکر هم از جمله پرونده‌های مهم سالهای اخیر‌بود که در تلاش قوه قضاییه ایران با مفاسد اقتصادی رو شد  . روند رسیدگی به این پرونده با قبلی‌ها فرق داشت  .  اگر فاضل خداداد برای اختلاس بزرگ اش اعدام شد و یا شهرام جزایری ، زندانی ؛ سلطان شکر به رغم محکومیت قطعی در دادگاه ، مرخصی‌های طولانی مدت از زندان گرفت تا بتواند بدهی‌های خود را به دولت پرداخت کند  .  موضوعی که اعتراض برخی نمایندگان اصولگرای مجلس را به همراه داشت  . برخی اعتقاد دارند که سیستم اقتصادی ایران زمینه فساد اقتصادی را فراهم می‌کند  .  جمشید اسدی ، استاد اقتصاد در پاریس می‌گوید وقتی در ایران رقابت آزاد وجود ندارد این یعنی اینکه عده‌ای که به قدرت دسترسی دارند در رقابت نابرابر ، امکان استفاده از امتیاز و رانت را داشته باشند  . در سالهای گذشته پرونده اختلاس‌ها ظاهرا بسته شد اما هر از چندگاهی رسانه‌ها از اختلاس جدیدی خبر می‌دهند  . ضعف دولت و بانک مرکزی در نظارت بر بانک‌ها موجب‌شده‌که برخی صاحبنظران سال نود را ، سال اختلاس‌های بانکی نامیده‌اند  .  تا کنون چند پرونده از بانک‌های مختلف در رسانه‌ها مطرح‌شده‌که از میان آن‌ها ، اختلاس 3 هزار میلیاردی بانک صادرات ، بزرگترین اختلاس تاریخ بانکداری ایران نام گرفته است  .