بازرسی هسته‌ای با ابزار پیچیده
طی ۱۲ سالی که غرب بر برنامه هسته‌ای ایران تمرکز کرده است، بازرسان آژانس بین المللی انرژی اتمی با چالش نظارت بر فعالیت‌های ایران با فناوری‌های قدیمی روبرو بوده‌اند.
« گروه مامور امور ایران » در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی آماده است تا به محض دستیابی آمریکایی‌ها و ایرانی‌ها به یک توافق هسته‌ای ، کار خود را آغاز کند  . حدود پنجاه تن از برجسته ترین بازرسان و اعضای آژانس بین‌المللی انرژی اتمی ، با پیچیده‌ترین ابزارهایی که تا کنون در ایران به کار گرفته‌شده‌است ، منتظر ورود برای بازرسی‌های جدید هستند  .  حسگرهای لیزری ، دوربین‌‌های هوشمند ، و شبکه‌های کدگذاری‌شده‌، به بازرسان امکان می‌دهند فعالیت‌های هسته‌ای ایران را در « زمان واقعی » از مرکز نظارت در دانوب زیر نظر داشته باشند  . بازرسی‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی چند سالی است که در گوشه و کنار جهان به‌طور دیجیتالی انجام می‌شود  .  اما طی دوازده سالی که غرب بر برنامه هسته‌ای ایران تمرکز کرده و در مقاطعی هم به خرابکاری دست زده است ، بازرسان با چالش نظارت بر فعالیت‌های ایران با فناوری‌های قدیمی روبرو بوده‌اند  . مقررات بازرسی‌های هسته‌ای به کشورها اجازه می‌دهد که بر نحوه اجرای بازرسی در خاک کشورشان تاثیر بگذارند  .  ایران هم اغلب در این سال‌ها ، با ایجاد محدودیت‌هایی ، راه انتقال تصاویر و اطلاعات توسط بازرسان به وین را محدود به انتقال غیرخودکار کرده است ؛ روندی که روزها یا هفته‌ها وقت می‌برد  . یکی از مقام‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی ، که عمیقا درگیر بازرسی‌ها است ، می‌گوید « ما یک نظارت به زمان واقعی داریم و یک نظارت به زمان ایران  .  اگر نیاز به تضمین‌هایی وجود دارد که ایران به تعهداتش پایبند خواهد ماند بازرسان باید از دنیای فیلم‌برداری و مهر و موم‌های کوچک فراتر بروند » . هر چند در این باره در انظار عمومی زیاد صحبت نمی‌شود ، اما نظارت به زمان واقعی در کانون اجرای یک توافق هسته‌ای قرار دارد  . باراک اوباما رییس جمهوری آمریکا ، در ماه آوریل گفت توافق مقدماتی با ایران مبتنی بر « شدیدترین و سرزده ترین بازرسی‌ها و نظام شفافیتی است که در تاریخ مذاکرات بر سر هر برنامه هسته‌ای در جهان انجام گرفته است  . » یکی از نقاط حساس مذاکرات « توافق دسترسی‌ها » با جزییات است که به بازرسان اجازه می‌دهد به اقداماتی فراتر از پروتکل‌های آژانس در دیگر کشورها دست بزنند  . مقام‌های دولت فدرال در مصاحبه‌هایی روند جدید نظارت برای اطمینان از عدم فریبکاری ایران در شرایط پیچیده را بسیار مهم توصیف کردند ؛ نظارت‌هایی که قرار است تا 25 سال ادامه یابد  . ارنست مونیز وزیر انرژی آمریکا ، در میانه ملاقات‌هایش با علی اکبر صالحی رییس سازمان انرژی اتمی ایران در هتل محل مذاکرات می‌گوید « درگیر بودن همه در این امر به نفع همه است  .  این روند نظارتی به نیروی انسانی کمتری نیاز دارد و کارآمدتر و اطمینان برانگیزتر است ؛ به ویژه که این امر برای ایرانی‌ها بسیار اهمیت دارد  . » ارنست مونیز بازرسی‌های برنامه ریزی‌شده‌را « بسیار قوی » توصیف کرده و می‌افزاید نظام تایید شامل « گام‌هایی فوق العاده » است  . بازرسان طی 20 ماه گذشته در جریان مذاکرات هسته‌ای دسترسی گسترده‌ای به 18 مرکز هسته‌ای عمده ایران داشته‌اند  .  مرکز غنی‌سازی نطنز تقریبا هر روز هدف بازرسی‌های پیاپی بوده و تاسیسات فردو در اعماق زمین هم شاهد بازرسی‌های متعددی بوده است  . این مراکز و دیگر آزمایشگاه‌های ایران مملو از میلیون‌ها شیرآلات ، ماشین ، مخزن‌های ذخیره ، ظروف ترکیب ، پمپ ، کمپرسور ، تنظیم‌کننده ولتاژ ، حسگرهای فشار ، میله‌های سوخت هسته‌ای و کیلومترها لوله و هزاران کیلو مواد مهلک از جمله مواد رادیواکتیو هستند  . کار بازرسان چنان دشوار است که معمولا از نظارت بر زیرساخت‌های هسته‌ای مدرن با تجهیزات دوره ویدئوهای بتاماکس انتقاد می‌کنند  . ایرانی‌ها نگاه متفاوتی به این مساله دارند و تا کنون مانع بازرسی شماری از بازرسان ، خصوصا آمریکایی‌ها ،‌شده‌و آن‌ها را جاسوس خوانده‌اند  . آرین طباطبایی کارشناس امور ایران در دانشگاه جرج تاون ، می‌گوید ادعای ایرانی‌ها هیچ ربطی به فناوری پیشرفته ندارد : « منظور آن‌ها این است که بازرسان همیشه آن جا هستند  . » اولی هاینونن که در فاصله سال‌های 2005 تا 2010 میلادی بازرسی‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در ایران و کره شمالی را اداره می‌کرد ، می‌گوید بازرسی‌های جدید از ایران « بر روی کاغذ موثر به نظر می‌رسد ،» اما اغلب شامل « نشستن و ورق بازی است ،» زیرا اعضای گروه اوقات زیادی را در انتظار دسترسی به مراکز و نتایج فنی می‌گذرانند  . در طول دهه‌ها ، مهر و موم آژانس که شبیه کابل‌های قفل لپ تاپ است ، بخش مهمی از ساز و کار آژانس بوده است  .  این مهر و موم فلزی نشان می‌دهد اگر دستگاهی برای پالودن سنگ معدن یا سیلندری حاوی سوخت رادیو اکتیو مورد استفاده بدون مجوز قرار گرفته است  . بازرسان آژانس برای بو بردن از هر گونه فریبکاری باید مهر و موم را برداشته و آن را برای تجزیه و تحلیل به وین برگردانند  .  در حال حاضر ، از کره جنوبی تا فرانسه بازرسان مهر و موم‌های الکترونیکی و فیبر نوری نصب کرده‌اند که به‌طور مداوم « گزارش سلامت » به آژانس می‌فرستند تا یقین حاصل شود همه چیز آن طور که باید پیش می‌رود  . تام شی یک مقام پیشین آژانس بین‌المللی انرژی اتمی می‌گوید « ما کار را با دوربین‌های سی و پنج میلیمتری مینولتا آغاز کردیم که هر چند دقیقه یک فریم می‌گرفت  .  پیش از آن دوربین‌های سوپر هشت اس داشتیم که باید روشن و خاموش می‌شد و کیفیت اش بسیار بد‌بود » . اخیرا ، دوربین‌هایی نصب شده‌بود که بازرسان برای دریافت اطلاعات آن باید کارت الکترونیکی را از داخل دوربین در می‌آوردند اما سیستم‌های جدید امکان انتقال اطلاعات به مکان‌های دور دست را فراهم می‌کند  . ارنست مونیز می‌گوید « این روش نیاز به ورود بازرسان را به حداقل می‌رساند » . به گفته آرین طباطبایی « نصب تجهیزات جدید در ایران احتمالا پر هزینه است اما در بلندمدت به صرفه تر خواهد‌بود » . اولی هاینونن محتاطانه تر به مساله نگاه می‌کند و معتقد است نباید خام‌بود و تصور کرد فناوری جدید عمل ایران به تعهداتش را تضمین می‌کند  .  به اعتقاد او ایران پیشتر وعده‌های زیادی داد اما کمتر به آن‌ها عمل کرد : « ایران به سادگی نصب فناوری‌های جدید را نخواهد پذیرفت  .  ما ده سال برای آن تلاش کردیم » . هاینونن می‌گوید موافقت ایران با نصب این تجهیزات پیشرفته هم گامی « مهم اما کوچک » است  .  هاینونن این امر را در مقایسه با نظارت شدیدی عنوان می‌کند که آژانس‌های اطلاعاتی غربی برای اطمینان از عدم حرکت ایران به سوی ساخت مرکزی پنهان برای تولید بمب اتم باید انجام دهند  . به اعتقاد هاینونن این احتمال که دور از انتظار اما غیرقابل تصور نیست « بزرگترین چالش » پیش رو است  .