در ستایش مرتضی احمدی حافظ ترانه های تخت حوضی
بهزاد فراهانی با اشاره به مرتضی احمدی گفت: این هنرمند بزرگ در حفظ آرشیو رادیو در بعد از انقلاب سهم بسزایی داشت و با تلاش خود اجازه سوزانده شدن این آرشیو گرانبها را نداد.
جشن تولد هشتادوشش سالگی مرتضی احمدی ، که به « پدرخوانده ترانه‌های روحوضی » معروف‌شده‌همراه با رونمایی از آلبوم تازه اش : « صدای طهرون » در تالار وحدت تهران برگزار شد  . جشن تولد هشتادوشش سالگی مرتضی احمدی ، که به « پدرخوانده ترانه‌های روحوضی » معروف‌شده‌همراه با رونمایی از آلبوم تازه اش : « صدای طهرون » در تالار وحدت تهران برگزار شد  .  در این مراسم که به همت « مرکز موسیقی بتهوون » و « بنیاد رودکی » برگزار شده‌بود هنرمندان و دوستداران فراوان مرتضی احمدی شرکت کرده‌بودند  . مرضیه برومند در این مراسم گفت : « مرتضی احمدی تبلور فرهنگ فولکور ایران زمین است  .  انسانی متواضع ، صادق و با فرهنگ که هیچ‌گاه غیر از ادب ، متانت و تواضع چیز دیگری از او ندیده‌ایم  .  مرتضی احمدی جامع الهنر است و در این سن و سال هنوز به دنبال فولکلور و فرهنگ عامه ایران زمین می‌گردد  .  امیدوارم ما بتوانیم از دانسته‌های ایشان استفاده لازم را ببریم  . » در این مراسم هنرمندانی چون حسین پارسایی رئیس بنیاد رودکی ، حسین علیزاده ، جمشید مشایخی ، بهزاد فراهانی ، مرضیه برومند ، هوشنگ گلمکانی ، شهرام زرگر ، شقایق فراهانی ، سحر زکریا ، اردشیر صالح پور ، صابر ابر ، هوشنگ گلمکانی و  ....  حضور داشتند  . که با تشویق حاضران روی سن حاضر شد گفت : آقای احمدی ده سال از من بزرگترند و من حکم شاگرد ایشان را دارم  .  مشایخی در ادامه سخنانش بعد از تعریف خاطره‌ای از مرتضی احمدی چند جمله از کورش کبیر با این مضمون نقل کرد « اینجا مزار مهیای من است  .... / پس‌ای امیران آینده بدانید / شهسواران و شهریاران می‌میرند / اما شادمانی مردمان هرگز » مرتضی احمدی ادامه داد : من از دوازده سالگی عاشق هنر روحوضی شدم و کار ضربی خوانی را دنبال کردم  .  در سال 1328 اولین ضربی خوانی را در تئاتر فرهنگ اجرا کردم  .  من همیشه از اساتید و همکاران خودم خواهش می‌کردم که این میراث گران‌بها را برای آیندگان به یادگار بگذارند  .  اما متاسفانه آن‌ها این کار را نکردند و از میان ما رفتند  . وی افزود : من از سال چهل و چهار پنج سالگی تلاش کردم که به دنبال احیای تئاتر روحوضی باشم و بالاخره بعد از سال‌ها دوندگی در سال هزاروسیصدوهشتاد توانستم اولین کتابم را با نام " کهنه‌های همیشه نو " منتشر کنم هم اکنون نیز جلد دوم این کتاب آماده است که امیدوارم بتوانم بازهم توسط نشر ققنوس آن را چاپ کنم  .  " فرهنگ برو بچه‌های تهرون " نام کتاب دیگر من است  . احمدی افزود : من تلاش کرده‌ام که در ترانه‌هایم شادی وجود داشته باشد  .  اگر توانسته باشم برای یک لحظه غم را از چهره مردم بیرون ببرم بزرگترین رسالت خود را انجام داده‌ام  . احمدی در پایان سخنانش یاد کریم چمن آرا که به موسیقی ایران خدمات شایانی کرده ، را گرامی داشت  .  و پس از آن در میان تشویق حاضران کیک تولد 86 سالگی‌اش را برید  . نیز با اشاره به اینکه احمدی با توجه به هنری که دارد مرد بسیار خجالتی است ، گفت : جای تقدیر و تشکر از شما علاقه مندان را دارد که حرمت و غیرت یک هنرمند مقتدر را قدرمی‌دانید  . این هنرمند ادامه داد : ایشان درست است که تاریخی شده‌اند اما به تاریخ نپیوسته‌اند  .  چقدر زیباست که مرتضی احمدی هنوز می‌تواند بخواند و بنویسد و نوه جوانش بهرنگ بقایی نیز توانسته استادگونه روی صحنه حاضر شود و تار بنوازد  .  آرزو می‌کنم مرتضی احمدی همیشه شاد باشد  . درپایان مراسم از سوی بنیاد رودکی گنجینه‌ای تصویری اثر استاد نورمحمدزاده به مرتضی احمدی اهدا شد  .  همچنین از طرف مرکز موسیقی بتهوون نیز یک صفحه زرین به او تعلق گرفت و نماهنگی با صدای مرتضی احمدی که ضربی خوانی وی برای فیلم بر روی عکس‌هایی از فعالیت‌های گذشته او را نمایش می‌داد ، نشان داده شد  . مرتضی احمدی در دورانی دست به گردآوری این ترانه‌ها زده که نه پیشکاران فرهنگی دولت به این نحله از فرهنگ شعری موسیقایی ایران توجه داشته‌اند ، نه پژوهشگران دانشکده‌های ادبیات به این بخش از فرهنگ عامیانه توجه داشتند  .  نه شرایط آنچنان امن بوده که بتوان همه یافته‌ها را هویدا کرد ، و در فرجام نه پاداشی در انتظار ، مگر شوق پنهان مخاطبانی پراکنده که با خواندن این ترانه‌ها در خلوت خانه‌ها و میهمانی‌ها و به دور از دیدگان گزمه‌های فرهنگی به سنت دیرینه مشعوف از پرده دریهای ماجراهای ترانه‌ها می‌شوند  . ناگفته روشن است بسیار ترانه‌های روحوضی در این کتاب غایب است  .  چرایی آن روشن و مولفش بری از مسئولیت  . مرتضی احمدی در کتاب « ترانه‌های تخت حوضی » به گردآوری ترانه‌های دوران پهلوی بسنده کرده و آنچه را به گوش خود شنیده یادداشت کرده و بخشی از آن را در این کتاب آورده است  .  همین خود کاری است در خور ستایش و باشد تا روزگاری که پژوهشگرانی به یافتن کلیدهای رهگشا به درون تالارهای تاریک و نامتعین اسرارآمیز ترانه‌هایی برخیزند که طی قرون متمادی دوام آورده و به ما رسیده‌اند  . بخشی از ترانه‌های دوران قجری را کسانی همچون صادق هدایت ، انجوی شیرازی و چند تن از ایرانشناسان اروپایی گردآوری و ویرایش کرده‌اند  .  اما ترانه‌های عامیانه یا روحوضی در ایران پدیده‌ای شناخته‌شده‌است  .  دست کم از اسلام به بعد ، که روایت نویسی ، در جوار مقامه نویسی ، گسترش یافت ، شرح کارکرد و خویشکاری فرهنگ عامیانه ، بویژه ترانه‌های کوچه در این متون به وفور یافت می‌شود  .  از جمله تاریخ طبری بخشهایی از ترانه‌هایی را ثبت کرده که در نکوهش ستمگری سرداران عرب از جمله حجاج ابن یوسف ثقفی بر زبان کودکان و مردم جاری بوده است  .  ترانه‌های روحوضی اما پیشینه‌ای دیرتر از اسلام دارد و به دوران آیین میترایی و بسا دیرتر ، به دوران آیین فراباستانی پرستش خورشید در تمدنهای بومی جنوب مرکزی ایران باز می‌گردد که مردم نیایشهای آهنگین را در برابر محراب خورشید برگزار می‌کرده‌اند  .  سپس تر همین سنت در میترایسم و پس از آن ، از پی بازگشت روزآمد‌شده‌آیین روشنایی زرتشت ، در آتشکده‌ها ادامه یافت یا نقالان روزگاران کهن ، که به انگیزه برگزاری جشنهای ماهانه در کوی و برزن شهرها و روستاها همراه با نوای موسیقی ترانه خوانی می‌کرده‌اند ، بخشی ارزشمند از فرهنگ مردم ایران بوده است  .  دامنه محبوبیت گوسانهای چنان بالا گرفت که می‌گویند پادشاهان ساسانی از سر اجبار تن به خواست ذائقه مردم می‌دادند  .  از قداست خشکه آیینهای درباری ، از جمله موسیقی یک نواخت و زبان از نفس افتاده و رو به مرگش کاسته ، دربار را جایگاه ترانه خوانی‌های مردم کوچه کرده‌بودند  .  چنانکه خسروپرویز ، پادشاه ساسانی ، دلقکان ، خیمه شب بازان و ترانه خوانان روستایی ایرانی و هندی را ارج بسیار می‌گذاشته است  . سنت انتقال دردها و آلام مردم از طریق ترانه‌های روحوضی به حاکمان وقت امری معمول به نظر می‌رسیده ؛ زیرا روایات بسیاری در آثاری همچون « تاریخ الرسل و الملوک » جریر طبری ، « شاهنامه » فردوسی ، « تاریخ سیستان » و بویژه و هزارویکشب هست که موید تاثیر شگرف زبان بلاواسطه ترانه‌ها بر حاکمان وقت بوده است  .  اما متاسفانه از آن همه میراث فرهنگی ، جز دستغاله‌ای ناچیز ، آن هم به زبان سغدی ، و بازیافته در متون مانوی تورفان ( شهری در چین )، تا به امروز ، چیزی مکتوب به دست ما نرسیده است  .  مگر آن که باور کنیم مایه و اساس بیشتر ترانه‌ها و شعرهای عامیانه امروزی همچون متلها و اوسانه‌ها از روزگاران اساطیری سینه به سینه گشته تا به ما رسیده‌اند  . در این باره می‌گوید « تاکنون کمترین توجهی در گردآوری ترانه‌های عامیانه زبان فارسی‌نشده‌، به استثنای مختصری توسط خاورشناس مشهور ژورکووسکی و مختصری در رساله موسوم به « اوسانه » ( ترانه‌های اخیر را مستشرق سرشناس آقای هانری ماسه در کتاب خود راجع به اعتقادات و عادات ایرانی به زبان ساده و ادبی فرانسه ترجمه کرده و برای اولین بار به دنیا معرفی نموده است  ...  هرگاه در جمع‌‌آوری دقیق و علمی آن مسامحه شود ، بیم آن می‌رود که آنچه هنوز باقیمانده است به زودی فراموش‌شده‌به کلی از بین برود  . » 1 - : که بیشترینه ترانه‌های عامیانه را شامل می‌شده است  .  چنین پیداست که گویی بعلت التزام به رعایت اصول اخلاقی طبقه حاکمه طرح علنی رویدادهای عاشقانه و همخوابگی‌ها از سوی شاعران ، نویسندگان و ادیبان زمانه ، خوشایند زبان رسمی نبوده است  . شاید بتوان گفت همانگونه که در سنت دوران هخامنشی زنان درباری و اشرافی مقید به رعایت حجاب‌بودند در حالیکه بقیه زنان اجتماع برخوردار از آزادی کامل‌بودند ، می‌توان نتیجه گرفت زبان کوچه نیز از قید اخلاق درباری آزاد بوده است  .  از این رو ، بیان آشکار و صریح مسائل جنسی ، آزادی همسرگزینی ، اشارات ، کنایات ، استعارات و تشبیهات جنسی ، وزن و جنس ترانه‌های روحوضی را شکل می‌داده‌اند  .  در این گروه از ترانه‌ها واژه‌ها برای بیان مقصود به سادگی و بدون واهمه بکار می‌آمده‌اند و اگر استعاره‌ای نیز به کار می‌رفته ظرافت کلام و رسایی بیان بوده است ، نه واهمه از تنبیه خودکامگی اخلاق فرمایشی  . طبقه حاکمه نیاز به تجربه‌ای طولانی داشت تا به این حقیقت دست یابد که برای ادامه سلطه بر مردم راهی جز تشدید مقررات و خلق روشهای اخلاقی جدید و مجازات خاطیان مقررات « اخلاق خودساخته » نیست  .  حاکمان با تشدید سلطه خود در پیش‌برد اخلاق حکومتی چنان پیش رفتند که کرتیر ، موبدان موبد ساسانی ، که قدرتش لرزه بر اندام پادشاهان ساسانی می‌انداخت ، سرایندگان ترانه‌های « هرزه » را در برابر دیدگان مردم به‌دار می‌آویخت  . بخشی از ترانه « دیشب که بارون اومد » را به نقل از کتاب اوسانه صادق هدایت می‌آوریم : « دیشب که باورن اومد / یارم لب بون اومد / رفتم لبش ببوسم / نازک‌بود و خون اومد / خونش چکید تو باغچه / یه دسه گل دراومد / رفتم گلش بچینم / پرپر شد و وراومد / رفتم پرپر بگیرم / کفتر شد و هوا رفت / رفتم کفتر بگیرم / آهو شد و صحرا رفت / رفتم آهو بگیرم / ماهی شد و دریا رفت  . » 2 - یا فلسفه عامه مردم ، ریشه در باورهای اساطیری داشته است  .  به روزگار اساطیری مردم نیازی به آموزش باورها و آیین‌ها نداشته‌اند ، زیرا خود در آن جهان می‌زیسته‌اند  .  آموزش باورها و آیین‌ها نشانه‌ای آشکار از رشد بی‌باوری و بی‌آیینی در مردم بوده است  .  هرچه به این سو می‌آییم ، ترانه‌ها رنگ پند وحکمتی وارونه با آیین‌های رسمی می‌یابند  .  هرکنشی با واکنشی برابر مواجه است  !  به باور میخائیل باختین ، اندیشه ورز روس ، ترانه‌ها و متلهای پندآمیز ، که سراسر کفر و بی‌دینی و طبیعت‌گرایی است ، واکنش مردمانی است که جهان اسطوره‌ای و آیینی شان توسط حاکمان ویران‌شده‌تا گرایش به مذهب درباری همگانی شود  .  یکی از نمونه‌های مدون ترانه‌های پندو حکمت زبان فارسی ، که به دست ما رسیده ، کتاب « درخت آسوریگ » است که به زبان پهلوی تدوین و تنظیم‌شده‌، اما گفته می‌شود پیشینه‌ای دیرینه تر دارد  . 3 - یکی از پایه‌های بنیادین ترانه‌های عامیانه « لودگی »‌ست که بازتابی از اعتراض به ظلم و ستم اجتماعی و بیان دردهای دوران اختناق است  .  آن گونه که روند تحولات ترانه‌های روحوضی نشان می‌دهد ، به دوران اختناق و ستم شدید سرودن این‌گونه ترانه‌ها رواج و محبوبیت بسیار داشته است  . در بررسی آثار رابله ، نمایشنامه نویس فرانسوی خنده و شوخی را یکی از پایه‌های تعادل قوای روحی انسانی دانسته و گفته است هرگاه حکومتها جلوی خنده و شادی مردم را به بهانه‌های گوناگون می‌گیرند ، حاصل آن سربرآوردن خشونت و خونریزی خواهد‌بود  .  اشاره باختین به ممنوعیت شوخی ، اجرای « ترانه‌های لودگی » و کمدیهای سرگرم‌کننده از سوی دولت فرانسه و کلیسای وقت بوده است  .  دو دهه پس از این ممنوعیت کشتار و خونریزیهای منطقه‌ای گربیانگیر سراسر فرانسه شد  .