نقدی بر دو صد خورشید رو – ادای دين خالد حسينی به زنان افغانستان
رمان دو صد خورشید رو روایت رنج و محنت زنان افغانستان است و جایگاه آنان را در جامعه ای سنتی و مرد سالار، که همواره دستخوش ناآرامیها و دگرگونیهای سیاسی بوده است، در یک دوره سی ساله به تصویر می کشد
خالد حسینی در مقدمه رمان « دو صد خورشید رو » می‌نویسدزنانی را در کشورم دیدم که همراه با کودکانشان از کنار دیوارها با شتاب عبور میکردند  .  زنان برقع پوشی که درست مثل خورشید در پس ابر مانده‌اند  ...  دوست داشتمبدانم در این سی سال در مسیر تندباد سرنوشت افغانستان چه بر آن‌ها گذشته است  ...  وبه این ترتیب « دو صد خورشید رو » ادای دینی است به زنان سرزمینم  . رمان دو صد خورشید رو روایت رنج و محنت زنان افغانستان است وجایگاه آنان را در جامعه‌ای سنتی و مرد سالار ، که همواره دستخوش ناآرامیها ودگرگونیهای سیاسی بوده است ، در یک دوره سی ساله به تصویر می‌کشد  . مصائب زندگی دو زن افغان ، که به دو طبقه اجتماعی متفاوتتعلق دارند ، محور اصلی داستان را تشکیل می‌دهد  .  هر کدام به اجبار و با فاصله زمانیبه همسری مردی سنتی و خشن در آمده و بهاصطلاح هووی یکدیگر شده‌اند  .  این داستاننه تنها روایت عشق و دوستی و رنج این دو زن ستمدیده است بلکه تبلور مشکلات واندیشه‌های زنان افغانستان در دوره‌ای از تحولات و رویدادهای سیاسی و اجتماعی آنکشور است  . به عقیده بسیاری از منتقدان آنچه کتاب دو صد خورشید رورا متمایز می‌سازد بیان احساسات و عواطفدرونی زنان افغان به قلم مردی است که خود در جامعه مردسالار افغانستان زندگی کردهاست  . میچیکو کاکوتانی ، منتقد نیویورک تایمز ، نثر خالد حسینیرا ساده و عامه فهم می‌خواند و می‌گوید او شخصیتهای داستان را بر پایه عواطفو احساسات خاص قصه‌های افسانه‌ای خلق می‌کند و احساس خواننده را بیشتر نسبت بهشرایطی که داستان در آن اتفاق افتاده است ، بر می‌انگیزد  . لیلا و مریم ، شخصیتهای اصلی داستان ، که هر یک درگیرعواطفو احساسات شخصی خود هستند ، تنها چاره تحمل مشکلات و رنجهای زندگی را در دوستی بایکدیگر می‌بینند و در مسیر مشترکی که سرنوشت برایشان رقم زده است ، با یکدیگر همراهمی شوند  . ناتاشا والتر ، روزنامه نگار بریتانیایی ، در روزنامهمستقل گاردین چاپ انگلستان می‌نویسد حسینی تاریخ را با قصه در هم می‌آمیزد و باقرار دادن دو شخصیت کاملا متضاد در فضایی مشترک ، پیچیدگی جامعه افغانستان را برایخواننده ملموس می‌کند  .  والتر معتقد است داستانهای حسینی دیدگاه معمول غربیهادرباره افغانستان را به چالش نمی‌کشد ، ولی بر غنای آن می‌افزاید  . مریم فرزند یک پدر ثروتمند و سنتی و حاصل آمیزش جنسی اوبا کلفت خانه است که به منظور از سر باز کردن او را به زور به عقد مردی مسن در می‌آورد  .  خودکشی مادر نیز زندگی مشقت باراو را پر تلاطم تر از پیش می‌کند  .  اما لیلا ، دختر پدری تحصیلکرده و روشنفکر است  .  او در مسیر پر فراز و نشیب زندگیبا مریم هم گام می‌شود  . بر خلاف عقیده برخی از خوانندگان که این داستان را اغراقآمیز و ملودرام می‌خوانند ، والتر آن را دور از حقیقت نمی‌داند و می‌گوید در ملاقاتبا زنان افغان در کابل ، با داستانهایی به همین تلخی برخورد کرده است و می‌داند کهدر پس هر برقع خموش ، داستانی نهفته است  . جاناتان یاردلی ، منتقد ادبی روزنامه واشنگتن پست ، آثارحسینی را در ژانر ادبی قرار نمی‌دهد ولی سبک نگارش کتاب را برای خوانندگان غربی کهآشنایی اندکی با شرایط زندگی در افغانستان دارند ، مناسب می‌خواند  . درک بسیاری از خوانندگان از داستان این است که تحولاتسیاسی ، راه حل مشکلات و مصائب زنان رنجدیده افغانستان نیست  .  در بخشی از داستان ، حسینی از زبان مادر مریم می‌گوید زنان « بی‌سوادی » چون ما چاره‌ای جز تحمل تحقیر ، اتهام ، و خشم مردان ندارند  .  او می‌گوید هر دانه برف