گزارش: رويارويى نهايى در دوحه
گزارش جدیدی که بر اساس اسناد قبلا محرمانه فراهم آمده است می گويد ریچارد نیکسون و جرالد فورد، روسای جمهوری پیشین آمريکا، زمینه سقوط شاه را فراهم آورده و به انقلاب اسلامی ایران  یاری رساندند
گزارش جدیدی که بر اساس اسنادقبلا محرمانه فراهم آمده است می‌گوید ریچارد نیکسونو جرالد فورد ، روسای جمهوری پیشین آمریکا ، زمینه سقوط شاه را فراهم آورده و بهانقلاب ایران در سال 1357 یاری رساندند  . مجموعه یادداشتها ، مکالمات و سایراسناد نشان می‌دهد در اواسط دهه 1970 میلادی اختلافات شدیدی میان دولتهای جمهوریخواه در آمریکا و محمد رضا شاه پهلوی بر سر قیمت نفتبروز کرد  .  این گزارش نتیجه دو سال تحقیق اندرو اسکات کوپر است ، و در « میدل ایست ژورنال » کهتوسط انستیتو خاورمیانه در شهر واشنگتن دی سی منتشر می‌شود چاپ‌شده‌است  . گزارشاسکات کوپر بر نقش سیاستمداران کاخ سفید از جمله دونالد رامسفلد ، وزیر دفاع پرزیدنتفورد ، تاکید می‌کند و می‌گوید آن‌ها امیدوار‌بودند بهای نفت را کاهش دهند وبلندپروازی‌های شاه را مهار کنند  .  این تلاشها به رغم اخطارهای هنری کیسینجر ، وزیر امور خارجه وقتآمریکا ، انجام می‌شد که معتقد‌بود چنین تلاشهایی ممکن است به ظهور یک رژیم افراطی در ایران بیانجامد  . در حالی که جرالد فورد مشغول بررسیگزینه‌های موجود به منظور فشار آوردن بر شاه برای کاهش قیمت نفت‌بود ، هنری کیسینجرطی گفتگویی در اوت 1974 به او هشدار داد ، « شاه یک آدم پوست کلفت و خودپسند ، امادوست واقعی ماست  .  اگر زیر پایش را خالی کنیم کمرش را شکسته ایم  . » تحلیل‌گران و مورخان اغلب براین باورند که خرابکاری جیمی کارتر ، رئیسجمهوری دموکرات آمریکا ، باعث شد ایران به یکی از مخالفان آمریکا در منطقه تبدیلشود  .  اما گزارش میدل ایست ژورنال حکایت از آن دارد که اسلاف جمهوریخواه کارتر در کاخ سفید ، نه فقط به سقوط شاه کمک کردند ، بلکه در حال جایگزین کردن آن با عربستان سعودی ، به عنوان متحد کلیدی آمریکا در منطقه خلیج‌فارس ،‌بودند  . بررسی اوضاع قبل از انقلاب در ایران ، برای فهم حوادث امروز این کشور نیز دارای اهمیت است  .  آقای کوپر می‌نویسدوضعیت اقتصادی ایران در پیش از انقلاب کاملا به وضعیت کنونی آن شباهت دارد ، ولی این بار محمود احمدی نژاد رئیس جمهوری ایران است که با تکیه بر بهای بالای نفت ، پول زیادی خرج می‌کند  . آقای کوپر دریک ایمیل درباره این تشابه نوشته است بی‌پروایی مالی آقای احمدی نژاد یادآور تورمنزدیک به سی درصدی دوره شاه و کسر بودجه تقریبا 12 میلیارد دلاری کنونی بعلاوهبیکاری و کم کاری‌های گسترده است  . گزارش آقای کوپر عمدتا بر اسنادبایگانی‌شده‌در کتابخانه ریاست جمهوری جرالد فورد در آن آربور ، میشیگان ، استوار است  . این گزارش پنجره‌ای را بروی حوادثبیش از سی سال پیش در ایران می‌گشاید که به تهییج نهضتهای مذهبی مسلمانان در خلیجفارس انجامید  . بر اساس این اسناد ، با نمایان شدن آثار شدیدا منفی بهای سنگین نفت در اوایلدهه 1970 ، روابط واشنگتن با تهران به تدریج به سردی گرایید  .  پس از پایان تحریم نفتی به خاطرحمایت آمریکا از اسرائیل در مارس 1974 ، مقام‌های آمریکایی شاه را عامل اصلی گرانیقیمت نفت می‌دانستند و خواهان متوقف کردن وی‌بودند  . در آن زمان دونالد رامسفلد ، که بعدا به عنوان وزیر دفاع جورج بوشرئیس جمهوری کنونی آمریکا خدمت کرد ، به یک مقام ارشد ایرانی مسئول خریداری تسلیحاتهشدار داد که تهران در حال از دست دادن دوستانشاست  .  وی در برخوردی با ژنرال حسنطوفانیان ، که سه دهه پیش در گزارشی توسط واشنگتن پست تشریح‌شده‌، به او گفت ، « سعینکن مرا دور بزنی  ...  فراموش نکن که تمامیصادرات تسلیحاتی باید به تایید من و کیسینجر برسد  . » ویلیام سایمون وزیر خزانه داریو انرژی در دولت‌های نیکسون و فورد ، از جمله کسانی‌بود که طرفدار فشار بر ایرانبودند  .  وی شاه را در بالا رفتن بهای نفت مقصر می‌شناخت و می‌خواست آمریکا از معاملهتسلیحاتی به عنوان اهرم فشار بر ایران استفاده کند  . آقای سایمون در ژوئیه 1974 ، با اشاره به شاه ایران ، به پرزیدنت نیکسون گفت ، « او ، بههمراه ونزوئلا ، رهبر کسانی است که مسئول بالا رفتن قیمت نفت هستند  .  آیا می‌شود بر شاه فشار واردکرد  ؟ » در طول این سالها ، هنری کیسینجر از درپیش گرفتن رفتاری دوستانه تر باایران و شاه حمایت می‌کرد  .  این گزارش حاکیست که آقای کیسینجر دارای بینشی ویژه در مورد بی‌ثباتی ایران‌بود  .  در آن زمان محیط‌های دانشگاهی در ایران متلاطم بوده و چریکها به تاسیسات آمریکاحمله می‌کردند و مقامهای کلیدی ترور می‌شدند  .  در سال 1974 نیز یک تحلیل سازمان اطلاعات آمریکا ( سیا ) زنگ خطری به صدا درآورد مبنی بر این که برنامهسازندگی بلندپروازانه ایران توسط شاه باعث کشمکشفرهنگی و ایجاد قطبهای متضاد اقتصادی در کشور‌شده‌است  . اواخر سال 1976 شاه به دلیلکمبود شدید پول گرفتار مشکلات عمیق مالی شد  .  او خواهان افزایش 25 درصدی بهای نفت توسط اوپک‌بود  .  آمریکا با این حرکت مخالفبود  . براساس این اسناد ، پرزیدنت فورد در دسامبر 1976 به اردشیر زاهدی سفیرایران درواشنگتن گفت ، « مشاوران من اتفاقنظر دارند که وضع اقتصاد جهانی خوب نیست  .  هر گونه افزایشی در بهای نفت اثری جدی برساختار مالی جهان برجای خواهد گذاشت  . » اما مقام‌های آمریکایی به خصوصسایمون ، بدون آگاهی شاه سرگرم همکاری با عربستان‌بودند تا در ازای کمک به افت قیمتنفت به این پادشاهی عرب کمک سیاسی و تسلیحاتی ارائه دهند  .  سعودیها در اجلاس ماهدسامبر آنسال در دوحه ، قطر ، با اعلام افزایش سه میلیون بشکه‌ای تولید نفت در روز ( از 8 میلیون و 600 هزار به 11میلیون و 600 هزار ) اوپک را شگفت زده کردند  .  آن حرکت باعث افت قیمت نفت شد  .  کیسینجر به فورد گفت ، « ما بایدبه دلیل آنچه در اوپک اتفاق افتاد به خود تبریکبگوییم  ...  من همواره گفته‌ام که سعودی‌ها نقش کلیدیدارند  ...  دیپلماسی عالی ما باعث این وضع شد  . » اما این پیروزی ضررهای زیادی به دنبال داشت  .  ایران که همه ذخایرخود را صرف خریداری سلاحهای آمریکایی و برنامه تمدن بزرگ شاه کرده‌بود ( که با تزریق حجم عظیم پول به کشور به تورم دامن زد ) با کمبود شدید مالی روبرو شد  .  شاه بی‌پول شده‌بود  .  افت بهای نفت همراه با تورم ، شاه راوادار به ترک طرحهای بلندپروازانه برای مدرن‌سازی کشورش کرد  . آقای کوپر در گزارش خود می‌نویسد ، فروپاشی اجلاسدوحه ، و تصمیم عربستان سعودی برای تضعیف بهای نفت خام ، و افزایش تولید برای اشباع بازار ، اقتصاد ایران را بهسوی پرتگاه سوق داد  . دولت شاه که به دلیل افتشدید درآمد نفتی به تزلزل افتاده‌بود ، مجبور به کاستن از طرح‌های مدرن‌سازی شد که به بیکاری هزاران نفر و از بین رفتن اعتمادسرمایه‌گذاران منجر گردید ، و طبقه متوسطایران را وحشتزده کرد  .  هرج و مرج اقتصادی و بیکاری به سرعت گسترش یافت  . ظرف یک سال پس از اجلاس دوحه ، اولین تظاهرات انبوه در خیابانهای پایتخت ایران شکل گرفت ؛ تظاهراتی که انقلاب رابه دنبال داشت  .