گفتگو با آرش سيگارچی، روزنامه نگار
روزنامه نگاری ايرانی نسبت به روزنامه نگاری كه در دنيا وجود دارد، يك روزنامه نگاری جوان است. اين به آن علت است كه تاريخ مطبوعات دنيا بيش از ۴۰۰ سال است، درحالی كه در ايران اولين روزنامه ۱۶۰ سال پيش منتشر شد
آرش سیگارچی از 17 سالگی به روزنامه نگاری روی آورد و در طول سالهای گذشته با نشریات و روزنامه‌های گوناگونی همکاری داشته است  .  او در طی این سالها به عنوان خبرنگار ، مسئول بخش ، سرپرست شورای نویسندگان و همچنین سردبیر کار کرده که پربارترین آن‌ها ، حضورش بعنوان سردبیر روزنامه گیلان امروز بوده است  . وی در طول این سالها اقدام به برگزاری کلاس‌های تئوری و عملی آموزش روزنامه نگاری نمود که ماحصل این کلاس‌ها تربیت روزنامه نگاران جوانی‌بود که اینک در برخی از روزنامه‌های ایران فعال هستند  .  سیگارچی همچنین از وبلاگ نویسان مشهور ایرانی است که فعالیت‌هایش در راستای آزادی بیان و ترویج اندیشه بوده است  . همزمان با افزایش سانسور دولتی در سال 2005 ، آرش سیگارچی نیز بازداشت شد و حکومت ایران ابتدا او را به 14 سال زندان محکوم کرد که پس از فشار افکار عمومی ، این محکومیت به سه سال کاهش یافت  . آرش سیگارچی پس از ابتلا به بیماری و با استفاده از مرخصی پزشکی به آمریکا آمد و اکنون در این کشور زندگی می‌کند  .  بهنود مکری گفتگویی را با آرش سیگارچی درباره روزنامه نگاری در ایران و حضور جوانان در این عرصه در برنامه شباهنگ داشته که متن آن را ملاحظه می‌کنید : : آقای سیگارچی برای اینکه در فرصت اندک مان بحث را از جایی شروع کنیم ، خواهش می‌کنم برای ما توضیح بدهید که شغل یا حرفه روزنامه نگاری در ایران چگونه آغاز می‌شود  ؟  آیا مراکز آموزشی برای این امر وجود دارد  ؟ : روزنامه نگاری ایرانی نسبت به روزنامه نگاری که در دنیا وجود دارد ، یک روزنامه نگاری جوان است  .  این به آن علت است که تاریخ مطبوعات دنیا بیش از 400 سال است ، درحالی که در ایران اولین روزنامه 160 سال پیش منتشر شد و پس از آن انتشار روزنامه با وقفه‌هایی همراه‌بود بطوریکه روزنامه نگاری ایرانی در صد سال اخیر منسجم‌شده‌است  .  شاید به همین دلیل است که روزنامه نگاری ایرانی بیشتر از وجه علمی ، یک روزنامه نگاری تجربی‌شده‌است  .  به همین دلیل در ایران ما تا سالها مرکزی برای آموزش علمی علاقمندان نداشتیم و اولین بار در سال 1345 با تاسیس دانشکده علوم اجتماعی آموزش روزنامه نگاری به روش علمی در ایران رسما آغاز شد که اتفاقا فارغ التحصیلان این دانشکده الان جزو روزنامه نگاران برجسته کشور هستند  . متاسفانه این دانشکده در سالهای پس از انقلاب تا مدتها تعطیل‌بود و همزمان با پایان جنگ ، در اواخر دهه شصت این دانشکده مجدد کار خود را آغاز کرد و که در سالهای اخیر بر فعالیت خود افزوده است  .  در حال حاضر غیر از این دانشکده سایر مراکز دانشگاهی نیز اقدام به آموزش روزنامه نگاری می‌کنند که می‌توانم به دانشگاه آزاد اشاره کنم  .  در این مورد صدا و سیمای جمهوری اسلامی هم رشته روزنامه نگاری را آموزش می‌دهد  .  یک دانشکده هم مربوط به خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران ( ایرنا )‌بود که البته یکی دو سالی است فعالیت آن تعلیق‌شده‌است  .  با وجود این واحد‌های دانشگاهی ، ما امروز در ایران با یک حقیقت مواجه هستیم که این دانشکده‌ها روزنامه نگاران حرفه‌ای تربیت نمی‌کنند  .  دلایل زیادی برای ناکارآمدی دانشکده‌های روزنامه نگاری در ایران وجود دارد  .  که من به آن‌ها اشاره خواهم کرد  . در ایران عموما دو مکتب رایج روزنامه نگاری وجود دارد اول مکتب روزنامه نگاری آمریکایی هاست که روزنامه نگاری را علم می‌دانند و به همین دلیل از 1920 به آموزش تئوریک روزنامه نگارها اقدام کردند که حاصلش این است که امروز در این کشور بیش از چهارصد دانشکده روزنامه نگاری وجود دارد  .  در مقابل این مکتب نیز مکتب روزنامه نگاری انگلیسی قرار دارد که صرفا معتقد به تجربه در روزنامه نگاری است  .  اینچنین است که در انگلستان تا سال 1980 تنها پنج دانشکده روزنامه نگاری وجود داشت که امروز این تعداد به 30 دانشگاه رسیده است  . حال برگردیم به ایران  .  در ایران نه ما دنبال علم دانستن دانشگاه‌ها بوده ایم که سالها بر روی این مساله کار کرده باشیم و نه تمرکزی بر روی جمع‌‌آوری تجربه‌ها‌شده‌است و به همین دلیل امروز شاهدیم که دانشگاه‌های ما روزنامه نگاری درس می‌دهند اما فارغ التحصیلان آن الزاما روزنامه نگار نیستند و در مقابل روزنامه نگاران تجربی ما هم از ضعف تئوریک رنج می‌برند  . : به نکته مهمی توجه کردید  .  گفتید در دنیا بر علم بودن روزنامه نگاری تکیه دارند حال چرا در ایران این‌گونه نیست و دانشگاه‌ها توان تربیت روزنامه نگاران علمی را ندارند  ؟ : ببینید من یک آماری به شما می‌گویم که از خودم نیست  .  این آماری است که از رئیس دانشکده ارتباطات وقت داشتم که می‌گفت از یکصد دانشجوی روزنامه نگاری تقریبا ده تا پانزده نفر می‌توانند روزنامه نگار شوند ، دلایل زیادی برای این مشکل وجود دارد  .  در ایران برای ورود به دانشگاه‌ها نیاز به گذر از سد کنکور است  .  دانش آموزان رشته ادبیات و علوم انسانی معمولا در کنکور رشته‌های پر اهمیتی چون حقوق ، جامعه‌شناسی و تاریخ را بر می‌گزینند و به این ترتیب کسانی که در این رشته‌ها نمره نمی‌آورند در نهایت رشته روزنامه نگاری را انتخاب می‌کنند  .  بنابراین یک فاکتور مهم در اینجا لحاظ نمی‌شود  .  این نکته مهم این است که امروز در همه دنیا وجه اصلی روزنامه نگار شدن یک فرد را علاقه او به این حرفه می‌دانند در حالیکه بخش اعظم ورودی دانشگاه‌های ما براساس این معیار انتخاب نمی‌شود  . نکته دیگر این است که در دانشگاه‌های ما منابع جدید روزنامه نگاری روز دنیا تدریس نمی‌شود  .  هنوز در کشور ما کتاب‌هایی که چند دهه پیش نوشته‌شده‌است ، تدریس می‌شود این در حالی است که هر هفته چند کتاب جدید درباره روزنامه نگاری به دنیا عرضه می‌شود  . این‌ها تنها بخشی از دلایلی است که امروز شاهدیم فارغ التحصیلان خبرنگاری از دانشگاه‌ها نمی‌توانند روزنامه نگاران خوبی از آب در بیایند  .  به هر حال فاصله زیادی بین این فارغ التحصیلان و آن‌ها که در تحریریه روزنامه‌ها کار می‌کنند وجود دارد  .  به همین دلیل است که میان ما روزنامه نگاران جمله‌ای رایج است که می‌گوییم دانشکده‌های روزنامه نگاری در ایران بجای تربیت روزنامه نگار ، کارمند خبر تربیت می‌کنند اینها کسانی هستند که تعریف خبر را بخوبی می‌دانند اجزای ساختمان خبر ، گزارش و مصاحبه را تشخیص می‌دهند اما از نوشتن خبر عاجز هستند  . : این وضعیت ما الان روزنامه نگاران جوان زیادی در ایران داریم که چه تجربی و چه علمی بکار روزنامه نگاری مشغول هستند  .  می‌شود توضیح دهید که اکنون این روزنامه نگاران در چه شرایطی کار می‌کنند و با چه مشکلاتی مواجه هستند  ؟ : ببینید هر چه در تاریخ مطبوعات بوده ، در دوره آقای خاتمی وضع مطبوعات بهبود یافت  .  در دهه‌های اخیر ما تنها در چند ماه منتهی به انقلاب و روزهای پس از آن شاهد چنین فضای آزادی‌بودیم  .  بعد از اول انقلاب که برخی روزنامه‌ها تا یک میلیون نسخه در روز فروش داشتند دیگر ما شاهد این فراز نبودیم تا دوره خاتمی در این دوران مطبوعات هم رشد کیفی داشتند و هم کمی  .  به عنوان مثال وقتی آقای خامنه‌ای دستور توقیف مطبوعات را دادند ، روزنامه صبح امروز در تیراژ بیش از یک میلیونی منتشر می‌شد  .  در چنین فضایی جوانان علاقمند چه آن‌ها که درس خوانده‌بودند چه آن‌ها که تجربی کار را یاد گرفته‌بودند برای کار عرصه داشتند اما بعد‌ها با توقیف مطبوعات این عرصه محدود شد  .  این توقیف‌ها هنوز ادامه دارد که آخرین آن بسته شدن چند نشریه فرهنگی در روزهای پایانی سال گذشته‌بود  .  بسته شدن این همه روزنامه باعث‌شده‌فضای کافی برای همکاران جوان من نباشد  . در عین حال یکسری عوامل وجود دارد که برکار روزنامه نگاران تاثیر سوئ دارد  .  این عوامل در دو دسته عوامل درون سازمانی و برون سازمانی دسته‌بندی می‌شوند  .  عوامل درون سازمانی مثل آن که مدیر مسوول سازمان خبری شما به شما اجازه ندهد خبری را پوشش دهید یا اینکه اعتقادات شخصی تان باعث خودسانسوری خبری شود  .  فرض کنید من به عنوان خبرنگار موافق حجاب باشم  .  اگر خبری درباره بی‌حجابی باشد ، من آن را پوشش نمی‌دهم  . در مورد عوامل برون سازمانی هم که مشخص است  .  عواملی مثل سانسور در جامعه ایران وجود دارد که اتفاقا هم سیستماتیک و هم غیر سیستماتیک بر روزنامه نگاری ایرانی تاثیر دارد  .  شما به عنوان یک روزنامه نگار با محدودیت قانونی ، مصوبه‌های شورای امنیت ملی یا خواسته فلان امام جمعه یا فرمانده سپاه یا رییس اطلاعات مواجه می‌شوید که از شما می‌خواهد که خبری را پوشش ندهید  .  شما در این مورد راهی ندارید  ! : آیا می‌توانیم این مشکلات را در دوره حاضر نیز بدانیم و مثلا بررسی کنیم که با آمدن آقای احمدی نژاد وضع چه‌شده‌است  ؟ : بله ، نکته خیلی خوبی را مورد اشاره قرار داده‌اید  .  من متاسف هستم که بگویم با روی کار آمدن آقای احمدی نژاد نه تنها از این مشکلات کم‌نشده‌بلکه شدت یافته و شکل‌های جدیدی نیز از سانسور دولتی را شاهید  .  من به آمار سال 2004 و 2005 نگاه می‌کردم ما در آن سال یک روزنامه نگار مورد ضرب و شتم داشتیم ، 13 روزنامه نگار بازداشتی و زندانی داشتیم و همچنین 17 خبرنگار نیز به دادگاه احضار شده‌بودند  .  این وضع اصلا با الان قابل مقایسه نیست چرا که امروز در ایران گاه به روزنامه نگاران حکم اعدام می‌دهند ، گاه آن‌ها را با وثیق‌های خیلی زیاد در زندان نگه می‌دارند و همچنین آن‌ها را به زندان‌های طولانی مدت محکوم می‌کنند  .  چز چند روزنامه سرمایه ، کارگزاران ، شهروند امروز و چند نشریه دیگر ، روزنامه‌ای نمانده که همکاران من بخواهند در آن کار کنند حتی همین چند روز اخیر شنیده ایم که شهروند امروز هم بزودی محاکمه می‌شود  . اما بدعت‌های دولت در محدودیت مطبوعات چیست  ؟  ببینید ، پیش از این روش برخورد با مطبوعات این‌گونه بوده که آقای خامنه‌ای مثلا در " اردیبهشت سیاه مطبوعات " یک سخنرانی کردند و مطبوعات را لانه دشمن نام دادند و بعد از آن‌بود که قوه قضاییه یکشبه چند ده نشریه را توقیف کرد  .  امروزدادستان کل استان تهران در دفتر خود نشسته است و مدیران نشریات را دعوت می‌کند و رسما به آن‌ها می‌گوید در مورد نقض حقوق‌بشر در ایران چیزی ننویسید ، در مورد کمپین یک میلیون امضا چیزی ننویسید  .  یا فلان روزنامه نگارها نباید در نشریه تان مطلب بنویسند  .  این حرف من نیست ، خبری است که منعکس‌شده‌است  .  این یکی از بدعت هاست که با روی کار آمدن دولت احمدی نژاد شاهدش هستیم  . اما یک مورد دیگر ، چندی پیش همکاران من در روزنامه " روز آنلاین " مورد جدیدی را افشا کردند که مصوبه شورای عالی امنیت ملی‌بود  .  این مصوبه جالب از سوی این شورا تصویب شد و بعد توسط مسولان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به نشریات ابلاغ شد  .  در این بخشنامه که پیش از تصویب قطعنامه سوم شورای امنیت سازمان ملل صادرشده ، به مطبوعات توصیه‌شده‌در قبال صدور این قطعنامه مواضع همسو با دولت بگیرند واز جمله از مطبوعات خواسته‌شده‌که در پی صدور احتمالی قطع نامه به مردم بگویند صدور قطعنامه سازمان ملل دخالت در امور ایران است ، این عامل وحدت مردم است ، قطعنامه پیروزی دیگری برای ملت ایران است ، ایران بدون توجه به این قطعنامه به پیروزی هسته‌ای خود ادامه می‌دهد و  ... : این نامه یک نامه رسمی است  ؟ : بله ، این یک نامه رسمی است که به مدیران مطبوعات ابلاغ‌شده‌و بر روی آن مهر " سری " و " محرمانه " دارد  .  نکته جالب تیترهای مطبوعات حکومتی بعد از این بخشنامه است  .  روزنامه ایران که ارگان مطبوعاتی دولت است پس از این بخشنامه و در پی صدور قطعنامه سوم علیه دولت ایران نوشته " پیروزی بزرگ هسته‌ای "  .  کیهان نوشته است : گزارش البرادعی حیثیت غرب را به چالش کشید " .  تهران امروز که نشریه محافظه کار است نوشته است " پیروزی در فینال هسته‌ای "  .  جام جم که مال صدا و سیما است نوشته پیروزی ایران در پرونده هسته‌ای " و روزنامه جوان هم که به سپاه وابسته است نوشته است :" ایران پیروز پرونده هسته‌ای "  .  شما می‌بینید این چهار روزنامه از این پنج روزنامه تحت دستور این بخشنامه از واژه پیروزی در تیتر اول خودشان استفاده کرده‌اند  . امروز شاهد سانسور و دستور برای تیترهای دولتی در نشریات هستیم و این خیلی بد است چون ما حتی در دوران حکومت شاهنشاهی نیز این وضع را ندیده‌بودیم  . : با توجه به این فضایی که شما توصیف کردید ، جوانان در آینده چگونه می‌توانند روزنامه نگاری کنند  . : اتفاقا آقای مکری به تجربه ثابت‌شده‌که هر چه فشار بر روزنامه‌ها بیشتر شود ، شاهد رشد روزنامه نگاری درسالهای آینده خواهیم‌بود  .  نمونه ادعای من رخوت سالهای ابتدای دهه هفتاد است اما شاهدیم در میانه‌های دهه هفتاد عملا روزنامه نگاری ایرانی رشد کرد  .  من فکر می‌کنم در این سالهای سخت بهترین کار برای همه ما روزنامه نگارها و حتی آن‌ها که علاقه به این حرفه دارند این است که خودمان را قوی کنیم ، آگاهی مان را افزایش دهیم و ساکت ننشینیم  .  از طرف دیگر به همه چه روزنامه نگاران وعلاقمندان توصیه می‌کنم روی به وبلاگ نویسی بیاورند  . الان با پیشرفت سایتهای اینترنتی فعال در تمام دنیا ، کافیست که روزنامه نگاران داخلی در این دورانی که فشار زیاد است ، زیاد خود را به خطر نیاندازند و تنها به رویدادهای مهم اشاره کنند چراکه بقیه کار را سایتها دنبال خواهند کرد  . : با سپاس از شما  .  من از طرف شما هم به بینندگان قول می‌دهم که فرصت دیگری در خدمت شما باشیم که درباره وبلاگ نویسی صحبت کنیم که می‌دانم در این مورد هم شما حرف‌های زیادی دارید  . : من هم از شما ممنونم  .