باغی میان دو خیابان: گفتگوی رضا دانشور با کامران دیبا
نخستین کار اثر گذار کامران دیبا ساخت پارک شفق یوسف آباد بود. دیبا از ویرانه ای که محل تلنبار کردن زباله ها در این محله قدیمی بود پارکی تنیده در خانه های مسکونی آنجا ساخت که کوچکی پارک به دیده نمی آید
معماری در ایران یکی از هنرهای قدسی است  .  ساختار پرستشگاه‌ها ، کاخ‌ها ، مدرسه‌ها ، کاروانسراها ، باغ‌ها ، بازارها ، آب انبارها ، برج و باروها ، خانه‌های اربابی و پل‌ها همگی در تلاش برای بازنمون شهرها و اماکن آسمانی است  .  در عصر مدرن نیز می‌توان به بنای موزه‌ها ، کتابخانه‌های عمومی و سالن‌های نمایش اشاره کرد  . سنت پسندیده چنین بوده که معماران و سازندگان بنا از جایگاه والایی در ساختار فرهنگی ایران برخوردار بوده‌اند ، زیرا آنان بارقه‌هایی از بهشت را دیده‌اند که توانا به ساخت چنین بناهایی هستند  . یکی از این معماران و رویت‌کنندگان بهشت کامران دیبا است  .  سازنده موزه هنرهای معاصر در تهران ، باغ و پارک نیاوران ، پارک شفق یوسف آباد ، و پروژه‌ای از دانشگاه جندی شاهپور اهواز  . کامران دیبا معمار ، هنرمند و از کارورزان فرهنگی ایران در کتاب خاطراتش ، نقبی به گذشته هنری خود می‌زند تا لحظه تاریخی تقارن رفاه مادی جامعه و گرایش به نوسازی و بازسازی ساختار فرهنگی ایران را در مقطع دهه پنجاه بازیابی کند  . رضا دانشور ، نویسنده و ادیب ایرانی در بازیایی شرایط آن لحظه تاریخی یاری رسان کامران دیبا است  . موزه هنرهای معاصر ایران ( که هزینه ساخت آن به گفته کامران دیبا مجموعا بیست و هفت هشت میلیون تومان‌بود )، یکی از دستاوردهای فرهنگی بزرگ پهلوی است که به پیشنهاد کامران دیبا و پیگیری فرح پهلوی امکانپذیر شد  . کامران دیبا می‌گوید مجموع خرید آثار هنری این موزه از خارج سه میلیون و ششصدوسی و یک هزار و صدو هفتادو پنج دلار و هزینه خرید آثار ایرانی نیز شش میلیون و هشتصد و چهارده هزار ریال برابر با شش هزار و پانصدر و پانزده دلار شده‌بود  . دیبا می‌گوید برای عظمت بخشی به ساختمان ، با کنار گذاشتن آجر ، از سنگ و بتون و مس و شیشه بهره گرفت تا نمایی از یک قلعه مقاوم در برابر ویرانی یا فراموشی باشد  . کامران دیبا که تجربه و شناخت کافی‌ای از بازار هنری پاریس و نیویورک داشت ، لیستی از هنرمندان سبک نیویورک از جمله « راتک »، « دکونینگ »، « پالاک » و « یکتایی » را به دفتر بنیاد فرح داد تا خرید برای موزه هنرهای معاصر را تکمیل کنند  .  موزه‌ای که امروزه در شمار فهرست میراث فرهنگی تهران به ثبت رسیده است  . کامران دیبا می‌گوید : برنامه گشایش موزه در سه روز پیاده شد  .  روز نخست 21 مهرماه 13٥6 بجز هنرمندان ، علاقه مندان و مسئولان امور ، شماری از میهمانان خارجی ، مقامات هنردوست و دست اندرکاران ، مدیران موزه‌های معتبر جهان و خبرنگاران داخلی و خارجی دعوت شده‌بودند تا از نگارخانه‌های نخستین موزه هنری ایران مدرن بازدید کنند  . نلسون راکفلر ، معاون پیشین رئیس جمهور آمریکا که خانواده اش پایه‌گذار موزه هنرهای معاصر نیویورک هستند ، روز پس از گشایش موزه می‌گوید : « این موزه یک نمونه در سراسر جامعه ی هنری دنیا است و اهمیت جهانی آن در حقیت بیشتر از آن خواهد‌بود که ما در این لحظه فکر می‌کنیم  . » همان نیز شد و موزه هنرهای معاصر ایران یکی از نمادهای گفتگوی فرهنگی و هنری میان ایران و غرب شد و تندیس « مرد رهگذر » در محوطه موزه هنرهای معاصر ساخت پرویز تناولی نشان آشکار حضور زنده کامران دیبا در ایران است  .  الهام‌بخش این تندیس کامران دیبا‌بود بی‌آن که دیبا از مدل بودن خود آگاه باشد  . کامران دیبا می‌گوید :‌بودند مدیران فرهنگی غرب که باوری به شرق نداشتند و بر این باور‌بودند که شرق و ایران باید همچنان متصل به صنایع کاربردی قدیمی مثل « پته »، « سفره قلمکار » و « مینیاتور » بماند  .  برای نمونه ژرژ بودای رئیس دوسالانه پاریس که میهمان این آیین‌بود در مقاله‌ای با عنوان « مرد خیابان » در روزنامه « لوموند » با تردید نسبت به درک و دریافت ایرانیان از آثار مدرن ، نوشته‌بود این موزه برای کیست  ؟  چرا اصلا باید این موزه را بسازند  ؟  چه ربطی میان یک فرزند ایرانی با کار پیکاسو یا پالاک وجود دارد  ؟  در داخل ایران نیز کسانی افرادی این موزه را تشریفاتی و دور شدن از ریشه‌ها می‌دیدند  . کامران دیبا می‌گوید منتقدان خارجی ما را شایسته مصرف فرهنگ جهانی نمی‌دانستند هرچند ما را بعنوان یک بازار مصرف‌کننده تولیدات صنعتی شان قبول داشتند  . نخستین کار اثرگذار کامران دیبا در ایران طرح ساخت پارک شفق یوسف آباد است  .  محل این پارک ، ویرانه محل تلنبار کردن زباله‌ها در این محله قدیمی‌بود  .  در زمانه‌ای که طراحی پارک عمومی در گستره چند هکتاری‌بود ، ساخت پارک در زمینی چند هزار متری کمی عجیب و دور از باور‌بود  .  اما کامران دیبا این پارک کوچک را چنان با خانه‌های آنجا عجین کرد که بازدید‌کننده آن متوجه کوچکی مساحت پارک نمی‌شود  . ساخت فرهنگسرا ، کتابخانه کانون پرورش فکری و کودکان و حفظ یک ساختمان قدیمی کم ارزش در میان پارک ، ساخت چندین تندیس در فضای پارک از جمله هنرنمایی‌های معمار پارک بوده است  . این نخستین تلاش معماران ایرانی برای ساخت بوستان ( پارک ) کوچک محلات‌بود تا مردم جدایی و مرزی میان خانه و پارک نبینند همانگونه که در گذشته تفاوتی میان باغ و خانه شان نبوده است  . اما فرجام همه کارها چه‌بود  ؟  کامران دیبا می‌گوید : « پس از سالها تلاش شبانه روزی در مقابل آنچه کاشته‌بودم باد درو می‌کردم  .  هر روز به دفترم در تهران تلفن می‌کردم و هربار بیش از پیش نومید می‌شدم  .  دفترمان اشغال شد و منشی‌ام نامه‌ای فرستاد که دادگاه انقلاب اموالم را ضبط کرده است  .  خانه پدریم ، کتابخانه‌ام و مدارک خانوادگی و همه مهروموم‌شده‌و حساب‌های بانکی‌ام را بسته‌اند و تابلوهای مجموعه خصوصی‌ام هم بعدتر حراج شد  .  در یک روز طومار تاریخ خانواده‌ام درهم پیچیده شد  .  حتا قالیچه‌هایی که در مقبره خانوادگی مان واقع در صحن حضرت معصومه‌بود ، به یغما رفت  .  تنها چیزی که از زندگی گذشته‌ام در ایران مانده‌بود چند تا چمدان لباس‌بود  . » کامران دیبا می‌گوید خانه پدریش را سه قسمت کردند و سگ او را نیز با زهر کشتند  . دیبا می‌گوید آنچه از ایران دیدم بسیار حیرت آورتر از مصادره خانه پدریم‌بود : عکسی از کابینه مردگان به رهبری امیرعباس هویدا : جسد هویدا نخست‌وزیر و وزیران کابینه اش خونالوده در غسالخانه بهشت زهرای تهران  .