عملیات اکتبر سرخ و افشای جاسوسی سایبری
یک شرکت امنیت سایبری روسیه از عملیات جاسوسی سایبری پیچیده ای پرده برداشته که از سال 2007 سازمان های دولتی و دیپلماتیک را هدف قرار داده است
یک شرکت امنیت سایبری روسیه روز دوشنبه ( 14 ژانویه ) با انتشار گزارشی از شناسایی یک کارزار جاسوسی سایبری پیچیده خبر داد که از سال 2007 تاکنون در جریان بوده است  .  براساس گزارش این شرکت ، سازمان‌های دولتی و دیپلماتیک هدف عملیات جاسوسی سایبری بوده‌اند که اکثرا نه تنها در کشورهای اروپای شرقی و آسیای مرکزی و بلکه در اروپای غربی و آمریکای شمالی انجام شده‌اند  . شرکت امنیت سایبری « لابراتور کاسپرسکی » که از این عملیات جاسوسی پرده برداشت ، اعلام کرده است که سرنخ‌های دیجیتالی حاکی از آن هستند که افراد مهاجم پشت پرده این کارزار جاسوسی به زبان روسی صحبت می‌کردند اما به نظر نمی‌رسد که این عملیات کار مردم یک کشور باشد  . با این وجود ، گزارش شرکت کاسپرسکی که همزمان با چند گزارش هشداردهنده دیگر در مورد جاسوسی کامپیوتری منتشر شده‌اند جزئیات اندکی برای تایید مستقل این اطلاعات ارائه می‌کند و اسامی سازمان‌ها و نهادهایی که تحت تاثیر این عملیات جاسوسی سایبری قرار گرفته‌اند را ذکر نکرده است  . کرت بامگارتنر ، پژوهشگر امنیتی ارشد « لابراتوار کاسپرسکی » می‌گوید « سفارتخانه‌ها ، کنسولگری‌ها و مراکز تجاری جزئ چند صد سازمانی بوده‌اند که قربانی این عملیات جاسوسی شده‌اند » .  اکثریت قریب به اتفاق کامپیوترهایی که آلوده شده‌اند ، در روسیه بوده‌اند و این شرکت 38 دستگاه آلوده در روسیه را شناسایی کرده است  .  قزاقستان با 16 کامپیوتر آلوده در رده بعدی قرار دارد  .  در ایالات متحده نیز 6 کامپیوتر آلوده شناسایی‌شده‌است  . آقای بامگارتنر این کارزار را « تلاشی پیچیده و حاصل چندین سال فعالیت چند بعدی » برای استخراج اطلاعات امنیتی سری و ژئوپلیتیکی از کامپیوترها و دستگاه‌های شبکه‌هایی همچون انواع سوئیچ ، روتر و تلفن‌های هوشمند می‌خواند  . ( هکرها ) برای به دست آوردن اطلاعات فایل‌ها ، یادداشت‌های اینترنتی و گذر واژه‌ها از کامپیوترهای شخصی یک نرم‌افزار مخرب طراحی کرده‌بودند و با ثبت صدای کلیدهای روی صفحه کامپیوتر و عکس گرفتن از صفحه مونیتور و سرقت تاریخچه فعالیت‌های مرورگرهای وب همچون کروم ، فایرفاکس و اینترنت اکسپلورر عملیات خود را اجرا می‌کردند  .  در طی این عملیات شماره تلفن و اطلاعات تماس افراد ، تاریخ تماس‌ها ، تقویم‌ها ، پیامک‌ها و پیشینه مرورگرهای تلفن‌های هوشمند شرکت‌های آیفون ، ویندوز ، نوکیا ، سونی و برخی شرکت‌های تولیدکننده دیگر به سرقت رفته‌بودند  .  در بخشی از این گزارش آمده است که هکرها اطلاعاتی را در مورد انواع نرم افزارهایی که چه به صورت مستقیم و چه از راه دور روی کامپیوترها نصب شده‌بودند ، به دست آوردند  . در گزارش شرکت کاسپرسکی خاطرنشان‌شده‌هکرها به هدف سرقت فایل‌هایی که با نرم افزارهای سری و رمزگذاری‌شده‌طراحی شده‌بودند ، بدافزار ویژه‌ای را برای عملیات خود طراحی و مهندسی کردند و همین امر عامل تمایز این جاسوسی سایبری از سایر فعالیت‌هایی از این دست بوده است  .  بسیاری از کشورهای اتحادیه اروپا و عضو ناتو برای محافظت از اطلاعات سری و امنیتی نرم افزارهای رمزگذاری‌شده‌طراحی می‌کنند  . پژوهشگران این شرکت همچنین چندین واژگان به زبان روسی را یافتند که در بطن کد این بدافزار استفاده شده‌بود  .  این امر حاکی از این واقعیت است که زبان اصلی هکرها روسی بوده است  .  مثلا برخی از لغت‌های روسی که در این عملیات به کار رفته‌بود به معنای « میکروفونی است که در آجر ساختمان یک سفارتخانه جاسازی‌شده‌» .  ( ایالات متحده و روسیه پیشینه طولانی در مخفی کردن دستگاه‌های شنود در سفارتخانه‌های دو کشور دارند  . ) در گزارش شرکت کاسپرسکی آمده است با وجودی که طراحی این بدافزار پیچیده بوده اما شیوه‌هایی که هکرها برای آلوده کردن سیستم‌ها از آن استفاده کرده‌بودند ، چندان پیچیده نبوده است  . آقای بامگارتنر می‌گوید هکرها برای از بین بردن سرنخ و یا رد پای فعالیت‌های مخرب خود « یا از سر تنبلی و یا با استفاده از شیوه‌های هوشمندانه از راه‌های شناخته‌شده‌این نوع عملیات جاسوسی سایبری استفاده کرده‌بودند » . براساس گزارش این شرکت ، مهاجمان بیش از شصت نام دامنه ایجاد کرده و از چندین محل مختلف برای سرورها استفاده کرده بوند که بیشتر آن‌ها در آلمان و روسیه‌بود  .  آن‌ها به این ترتیب می‌توانستند شبکه کامپیوترها و دستگاه‌های آلوده به بدافزار را مدیریت کنند  .  اما بنا به اطلاعات موجود در این گزارش ، این سرورها « پراکسی‌هایی »‌بودند که برای مخفی کردن مرکز « فرماندهی » و سروری که کنترل عملیات را به دست داشت ، طراحی شده‌بود  . آقای بامگارتنر در مورد تصمیم شرکت کاسپرسکی برای عدم ذکر اسامی و شناسایی سازمان‌ها و نهادهایی که هدف این عملیات جاسوسی سایبری بوده‌اند ، می‌گوید هنوز تحقیقات ادامه دارد  . امنیت سایبری به یکی از نگرانی‌های فزاینده و قابل توجه در سراسر جهان بدل‌شده‌است و هکرها به اطلاعات شخصی ، اسرار نظامی ، شرکت‌های خصوصی و مالکیت‌های معنوی دست پیدا می‌کنند  . شرکت « لابراتوار کاسپرسکی » سال گذشته چندین ویروس کامپیوتری را کشف کرد که با حمایت دولتی چندین کشور طراحی شده‌بودند  .  « Flame »، یک ویروس کامپیوتری پیچیده‌بود که در مورد کامپیوترهای ایران جاسوسی می‌کرد و « Gauss » ویروس دیگری‌بود که بانک‌های لبنان را هدف عملیات جاسوسی قرار داده‌بود  .  به گمان این شرکت امنیت سایبری ، هر دو ویروس حاصل عملیات جاسوسی یک دولت و کشور خاص‌بود و در نهایت « Stuxnet » که یک ویروس کامپیوتری پیچیده‌بود ، طراحی شد که بنا به گزارش نیویورک تایمز حاصل عملیات مشترک ایالات متحده و اسراییل‌بود  . کاسپرسکی اطلاعات چندانی در مورد ویروس‌هایی که در روسیه و کشورهای همسایه آن طراحی می‌شوند ، منتشر نمی‌کند  .  به گزارش شرکت‌های امنیت سایبری ، سندیکاهای جنایتکار روس زبان یک سوم کل بازار جهانی جرائم سایبری سراسر جهان که ارزشی معادل 12 میلیارد دلار دارد را در کنترل خود دارند  . اما پرده برداری جدید شرکت کاسپرسکی از این عملیات می‌تواند نقطه عطفی برای کارزارهای مشابه جاسوسی سایبری باشد  . شرکت کاسپرسکی افشای این جاسوسی سایبری را « عملیات اکتبر سرخ » نام گذاشته است زیرا اطلاعات اولیه در مورد کارزار جاسوسی در ماه اکتبر و با ارائه نمونه‌ای از بدافزار طراحی‌شده‌به دست این شرکت رسید  .  کاسپرسکی از آن زمان تاکنون بیش از هزار نمونه یا اجزای این بدافزار را شناسایی کرده است که اولین مورد طراحی آن به سال 2007 بازمی گردد و جدیدترین آن‌ها هفته پیش ساخته شده‌بود  . کاسپرسکی در گزارش خود تاکید کرده است « هکرها توانستند به مدت بیش از پنج سال در این بازی دوام بیاورند و بیشتر محصولات ضدویروس نتوانستند آن‌ها را شناسایی کنند  .  آن‌ها از آن زمان تاکنون موفق شده‌اند صدها ترابایت اطلاعات را از کامپیوترها و سایر دستگاه‌های دیجیتالی استخراج کنند » . برگرفته از نیویورک تایمز