فشارهای امنیتی، مهم ترین عامل فرار مغزها از ایران
امید کوکبی و مریم میرزاخانی هردو عضو المپیاد دانشمندان و ریاضی دانان جوان بودند. خوشبختانه پرفسور میرزاخانی به فعالیت های خود آزادانه ادامه می دهد اما امید کوکبی باید در زندان بپوسد.
نشریه هافینگتون پست در شماره روز پنجشنبه 4 سپتامبر خود ، در مقاله‌ای به قلم جفری تونی ، معاون دانشگاه کین و رئیس بخش مسائل آکادمیک ، که با همکاری علی عرب ، استادیار آمار در دانشگاه جورج تاون و الیس اوبرباک از عفو بین‌الملل تهیه‌شده‌است ، به یکی از جنبه‌های مهم فرار مغزها در ایران پرداخته است  .  نویسندگان در این مقاله می‌نویسند : حتی آنان که سخت دل مشغول ریاضیات‌اند از خبر موفقیت مریم میرزاخانی ، نخستین زن و نخستین ایرانی برنده مدال پرافتخار فیلدز ، مبهوت شدند  . داستان زندگی او - تلاش‌ها ، دست آوردها ، پشتکار - و نیز جان به دربردنش از سانحه اتوبوسی که درآن عده‌ای از ریاضی دانان جوان نخبه در راه بازگشت از یک رقابت ریاضی کشته شدند ، بویژه برای ایرانیان الهام‌بخش است  . حسن روحانی رئیس جمهوری ایران در پیامی توییتری شخصا به پرفسور میرزاخانی تبریک گفت  . با آن که ایرانیان به مریم سخت افتخار می‌کنند اما او در ایران کار و زندگی نمی‌کند  .  او در دانشگاه استانفورد تدریس می‌کند و یکی از بسیار ایرانیان باهوش و با استعدادی‌ست که در پی دسترسی به امکانات و فرصت‌های بهتر در کشورهای دیگر ، ایران را ترک کرده‌اند  . بسیاری از آنان به‌طور عمده آمریکای شمالی و اروپا را برای دست‌یابی به مقصود خود انتخاب کرده‌اند  .  همه می‌دانند که ایران با مشکل فرار مغزها روبروست  .  امری که مقام‌های ارشد ایران ، از جمله رضا فرجی دانا ، وزیر [ پیشین ] علوم و فن‌آوری ، آن را تایید کرده‌اند  .  « هرسال حدود 150 هزار تن از نخبگان ما از ایران مهاجرت می‌کنند که برای مان به قیمت 150 میلیارد دلار تمام می‌شود  . » ایرانیان برای ترک وطن و جست و جوی فرصت‌های بهتر در خارج دلایل مختلفی دارند  .  اما یک عامل همیشگی و محتمل بازداشت ناگهانی و زندانی شدن با اتهام‌هایی چون اقدام علیه امنیت ملی است  .  تنها به خاطر آن که با همکاران شان در خارج به تبادل اطلاعات معمولی پرداخته‌اند  . این همان سناریوی کابوس گونه ایست که برای امید کوکبی ، دانشمند و فیزیک دان جوان و نخبه ایرانی روی داد  .  او که در رشته فوق دکترای فیزیک کوانتوم در دانشگاه تکزاس در استین درس می‌خواند ، وقتی برای دیدار از خانواده اش در ژانویه 2011 به تهران آمد دستگیر شد و در ماه مه پس از محاکمه‌ای ناعادلانه در دادگاه انقلاب و بی‌آن که کمترین دلیلی علیه او وجود داشته باشد ، به ده سال زندان محکوم شد - با اتهام واهی رابطه با کشور خصم و کسب « درآمد نامشروع » .  که همان کمک هزینه‌ای ست که معمولا دانشگاه تکزا س به دانشجویان بالای لیسانس می‌دهد  . سازمان عفو بین‌الملل او را زندانی عقیدتی شناخته که تنها به خاطر رد همکاری و تحقیقات نظامی برای جمهوری اسلامی و به خاطر روابط قانونی آموزشی با نهادهای اکادمیک خارج از ایران به زندان افتاده است  . انجمن فیزیک آمریکا جایزه ساخاروف را به امید کوکبی اعطا کرده است : « به خاطر شجاعتش در رد به کارگیری دانش فیزیک خود در خدمت پروژه‌هایی که به نظر او برای بشریت زیان آور است و مقاومت در برابر فشارهای شدید فیزیکی و روانی که به این خاطر بر او وارد آمده » . مخالفت او با همکاری در برنامه‌های هسته‌ای و نظامی ایران بظاهر یکی از دلایل تنبیه و بازداشت امید کوکبی است  .  اما اتهام مبهم و گنگ رابطه با کشورهای خصم نشان می‌دهد که او بار دیگر یکی از قربانیان داستان‌های همیشگی روحانیون تندرویی‌ست که دستگاه‌های امنیتی قدرتمند کشور را اداره می‌کنند و بر آنند که دولت آمریکا ، موساد اسرائیل و سازمان امنیتی بریتانیا دست در دست یک دیگر قصد انجام « انقلاب مخملی » دارند تا بنیان‌های نظام جمهوری اسلامی را به لرزه درآورند  .  و برای دست‌یابی به این هدف با دعوت ایرانیان به شرکت در کنفرانس‌هایی درآمریکا یا کشورهای دیگر و یا با دادن اقامت در دانشگاه‌ها و دیگر نهادها درآمریکا ، ایرانیان برجسته را استخدام می‌کنند  . امید کوکبی و مریم میرزاخانی هردو عضو المپیاد دانشمندان و ریاضی دانان جوان‌بودند و خیلی زود از توانایی بالقوه خود برای استفاده از استعدادهای فوق العاده خود در خدمت به جامعه آگاه شدند  .  خوشبختانه پرفسور میرزاخانی می‌تواند فعالیت‌های حرفه‌ای و تخصصی خود را در کمال آزادی انجام دهد  .  در حالی که امید کوکبی باید در زندان بپوسد  .  او حتی کوشیده است در پشت میله‌ها به کار علمی خود ادامه دهد و با ارائه تحقیقات و نوشته‌های علمی خود به کنفرانس‌ها خواستار ادامه تحصیل خود شود  .  اما همه آن درخواست‌ها توسط زندان بانان رد‌شده‌است  . وضعیت امید کوکبی تراژدی‌ای مختص مردم ایران نیست  .  بلکه تراژدی‌ای برای تمامی بشریت است زیرا ظرفیت بالقوه‌ای را از آن سلب می‌کند  .  تحقیقات او بر اشعه و فوتونیک‌های لیزری تمرکز دارد که می‌تواند در بسیاری از رشته به کار رود  . او حتی امیدوار‌بود که بتواند تحقیقی درباره برداشتن بافت‌های سرطانی با لیزرهای فوق سرعت ارائه دهد  .  عملی که می‌تواند بسیاری از بیماران سرطانی را از جراحی‌های دردناک و ناقص‌کننده معاف کند  . ایران در این اقتصاد جهانی و دانش بنیاد ، به منابع و ثروت‌های عظیم خود نیازی مبرم دارد  .  واین منابع همانا شهروندان با استعدادی هستند که برای آموزش شان هزینه بسیار خرج‌شده‌اما در نهایت کشورهای دیگر از دانش و استعداد آنان استفاده می‌کنند  .  هیچ یک از ما - تا چه رسد به مردم ایران - نمی‌توانیم خسارت‌های ناشی از ازدست دادن امید کوکبی‌های جهان را جبران کنیم  .