بسترهای زخمی رودخانه ها و درخت های مرده پسته در ایران سوخته
تغییر چشم انداز در استان کرمان کاملا آشکار است. در گذشته نه چندان دور، منطقه کمربند سبز چند صد کیلومتری بود که در آن از آب های سطحی برای تولید گندم و پسته استفاده می شد.
روستای پوزه خون ، منطقه سیرجان - آفتاب صبحگاهی اندکی تیرگی این روستای غمزده را روشن کرده است ؛ مجموعه‌ای از یک سری خانه‌های خالی و مخروبه در کنار بزرگراهی در میان بیابانی پر از گرد و خاک در جنوب شرقی ایران  . تا حدود یک دهه پیش ، امین شول هر سال برای کمک به پدرش در برداشت محصول پسته به این جا می‌آمد ؛ پسته‌ای که چون خاویار نماد ایران است  .  با ته کشیدن آخرین ذخایر آب ، باغ پسته خانواده و زمین‌های بی‌پایان پشت آن مملو از درخت‌های مرده‌ای‌شده‌است که رنگ استخوانی شاخه‌های شان تضاد کشنده‌ای با آبی فیروزه‌ای آسمان دارد  . امین شول ، ژورنالیست 32 ساله ، می‌گوید او و خانواده اش سال‌ها پیش از این جا رفتند  .  خانه آن‌ها در دست کارگران بیکاری‌بود که چشم به مستمری اندک دولتی داشتند و حتی آن‌ها هم شروع به ترک آن جا کرده‌اند  .  او می‌گوید : " نمی‌دانم اصلا چطور می‌توانیم به گذشته باز گردیم  . " با بیرون آمدن ایران از انزوا ، پس از توافق هسته‌ای با غرب ، توجه‌ها معطوف به روابط تجاری به خصوص در صنایع نفت و هواپیمایی‌شده‌است  .  اما ایران در حوزه‌های مختلفی از جمله محیط زیست نیاز به کارشناسی دارد و ضروری ترین حوزه بحران آب است  . ایران در پی هفت سال خشکسالی چشم انداز روشنی پیش رو ندارد  .  بسیاری از کارشناسان معتقدند این واقعیت جدید ایران خواهد‌بود  .  حتی بازگشت سطح بارندگی به گذشته هم اثری نخواهد داشت زیرا ایران تقریبا هفتاد درصد آب‌های زیرزمینی اش را طی پنجاه سال گذشته مصرف کرده است  . ایران با خشک شدن دریاچه‌ها و رودخانه‌هایش با پدیده بیابانی شدن روبرو است و زمین‌های حاصلخیزش غیر قابل کشت می‌شوند  .  بر مبنای گزارش سازمان ملل متحد چهار شهر از ده شهر بسیار آلوده جهان در ایران قرار دارد  .  دلیل اصلی این امر روند بیابانی شدن و گرد و غبار است  . در زنجان ، پل تاریخی میر بهائ الدین نظاره‌گر بستر مملو از شن و سنگ و علف‌های هرز زنجان رود است  .  در گمیشان ، در ساحل دریای خزر ، ماهیگیرانی که خانه‌هایشان را بر روی ستون‌هایی محصور در آب بنا کرده‌بودند برای رسیدن به ساحل عقب نشسته باید کیلومترها رانندگی کنند  .  در ارومیه ، مردم آذربایجان با اعتراضاتی از دولت خواستار بازگرداندن آب به دریاچه بزرگی بوده‌اند که اکنون تنها منشائ توفان‌های شن است  . بیش از پانزده درصد از حدود شصت هزار هکتار باغ‌های پسته در استان کرمان در یک دهه گذشته خشک شده‌اند  . شبکه گسترده‌ای از سدها که عمدتا در تلویزیون به عنوان نماد پیشرفت و مدیریت منابع آبی نشان داده می‌شوند در بسیاری از نقاط کم آبی را تشدید کرده و در تمام شدن آب‌های سطح زمین موثر بوده‌اند  .  در اصفهان ، زاینده رود پر هیبت اینک چون زخمی غبار گرفته درون شهر پیچ خورده است زیرا مقامات مجبور‌بودند آب آن را به سمت یزد بفرستند  . در تهران ، مقامات در شرایطی که ذخایر آب در تابستان به شکلی خطرناک به پایین ترین سطح رسیده‌بود به سختی توانستند به تامین آب ادامه دهند  .  پرداخت یارانه برای آب و برق موجب مصرف بیش از حد آن در مناطق شهری می‌شود  .  عیسی کلانتری ، وزیر پیشین کشاورزی جمهوری اسلامی ایران ، هشدار داده‌بود که بیش از نیمی از استان‌های ایران طی پانزده سال آینده غیر قابل سکونت‌شده‌و میلیون‌ها نفر مجبور به مهاجرت خواهند شد  . مانند کالیفرنیای مبتلا به خشکسالی ، حدود 90 درصد از آب مصرفی در ایران در کشاورزی استفاده می‌شود  .  اما در ایران ، روش‌های همه گیر آبیاری به سبک قرن‌ها پیش و دیگر راه‌های اتلاف منابع آب وضع را پیچیده تر کرده است  . در شرایطی که دیگر آبی برای استفاده در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها وجود ندارد ، کشاورزان و شهرنشینان مستاصل به منابع تحلیل رفته آب‌های زیر زمینی روی آورده‌اند  .  بنا بر گزارش متخصصان حفاری ، برای رسیدن به آب باید تا 180 متر از سطح زمین پایین رفت  .  کارشناسان می‌گویند آبی که در آن عمق به دست می‌آید معمولا آلوده به فلزات سنگین و آرسنیک آزاد‌شده‌در اثر فرو رفتن مته حفاری در رسوبات است  . تغییر چشم انداز در استان کرمان کاملا آشکار است  .  در گذشته نه چندان دور ، منطقه کمربند سبز چند صد کیلومتری‌بود که در آن از آب‌های سطحی برای تولید گندم و پسته استفاده می‌شد  .  امروز ، خورشید دشت‌های بی‌درخت را چنان می‌پزد که همه جا به شکل فزاینده‌ای به بیابان تبدیل می‌شود  .  طی توفان‌ها ، درخت‌های خشک‌شده‌شاخه‌های شان را از دست داده به کنده درخت‌هایی در میان گرد و خاک تبدیل شده‌اند  . باران کم سابقه در باغ مرده پسته رگه‌هایی سفید بر روی خاک سرخ رنگ به جای گذاشته است  . امین شول می‌گوید این « نمک و دیگر مواد » پس مانده از آب آلوده چاه‌ها است که سال‌ها پیش در جریان استفاده از آب‌های زیر زمینی باقیمانده بر خاک نشسته است  .  او گفت چون بسیاری در منطقه در اثر نوشیدن آب محل دچار سنگ کلیه شده‌بود  . امین شول گفت : " نکته طعنه‌آمیز این است که برای کاهش درد باید آب بیشتری بنوشم  . " در حدود هشتاد کیلومتری شمال پوزه خون ، تصمیم‌های دشوار درباره تخصیص منابع کمیاب آب در سیرجان که مدت‌ها به تعویق انداخته می‌شد راهی برای مسولان محلی جز عمل باقی نگذاشته است  . در میان دو محله نو ساز با آپارتمان‌های پنج طبقه ، کاروانی از کامیون‌ها در انتظار پر کردن تانکرهای بزرگ آب خود صف کشیده‌اند  .  بر مبنای توافقی با شرکت مدیریت آب منطقه روزانه تا چهار صد تانکر از چاه اصلی شهر آب به معدن سنگ آهن گل گهر ، بزرگترین معدن سنگ آهن خاورمیانه ، می‌برند  .  در این معدن 7 هزار نفر کار می‌کنند که اکثرا اهل سیرجان هستند ؛ کم آبی شرایط سخت ناشی از افت شدید قیمت سنگ آهن را برای آن‌ها دشوارتر کرده است  . ناصر تقی زاده ، مدیر عامل مجتمع معدنی و صنعتی گل گهر ، به یک خبرگزاری داخلی گفته است : « مساله انتقال آب با تانکر در دنیا بی‌سابقه است ولی ما راه دیگری نداریم  .  اگر آب به مجتمع منتقل نشود و در نتیجه پروژه‌ای تعطیل شود بسیاری از کار بیکار می‌شوند » . ساکنان محلی در اعتراض به این روند حتی دست به تحصن زدند ولی تانکرها همچنان در رفت و آمد هستند و کلی گرد و خاک به پا می‌کنند  .  رانندگان تانکرها که عمدتا اهل سیرجان هستند می‌گویند از سوی همسایگان شان مورد اهانت قرار می‌گیرند  .  سعید سلیمی زاده ، یکی از رانندگان ، می‌گوید : « ما هم باید خانواده مان را سیر کنیم  .  وقتی آب تمام شود برای همه تمام می‌شود  .  باید بین شغل و آب نوشیدنی یکی را انتخاب کنیم » . سیرجان به هیچ عنوان تنها شهری نیست که با کمبود آب روبرو است  .  به گزارش سازمان مدیریت آب منطقه ، در استان کرمان ، ذخیره آب 1455 روستا از 2064 روستا به سطحی پایین تر از میزان لازم برای تامین آب جمعیت رسیده است  .  خبرگزاری مهر در تیر ماه بر اساس آمار محلی گزارش داد که 541 روستای استان کرمان آب مورد نیازشان را از طریق تانکرهای آب تامین می‌کنند  . فقط سطح آب در حال افت نیست  .  اکبر محمود آبادی ، معاون جهاد کشاورزی سیرجان ، در پاسخی مکتوب به یک پرسش می‌نویسد : « کیفیت آب هم مانند سطح آب‌های زیر زمینی به شکل جدی افت کرده است  .  شرایط بسیار نگران کننده‌ای است » . استان کرمان همچنان بزرگترین تولید‌کننده پسته در جهان است اما روش‌های آبیاری در آن اغلب قدیمی و منسوخ است  .  اسماعیل علیزاده ، یک باغدار ، طی روز و زیر آفتاب سوزان لوله آب بیست سانتی متری را برای آبیاری باغ باز می‌کند و به شکلی معنی‌دار می‌گوید " ما همیشه همین طور انجام داده ایم  . " سهیل شریف ، یک تولید‌کننده عمده در منطقه ، می‌گوید وقتی چند سال پیش سیستم آبیاری قطره‌ای به ارزش 600 هزار دلار را در باغ سی و شش هکتاری اش نصب کرد دیگر باغداران او را مسخره می‌کردند  .  اما اینک باغ او بر خلاف دیگر باغ‌ها سر سبز است  . سهیل شریف با انتقاد از دولت برای پایین نگهداشتن بهای انرژی و آب می‌گوید قبض ماهانه برق او برای پمپ بزرگ و بیست کارگرش کمتر از یک میلیون تومان است  .  او گفت : " مسخره است که ما آب نداریم ولی قیمتش هم مفت است  . " شریف 44 ساله اذعان دارد که سرمایه‌گذاری اش جواب داده است  .  او در حالی که در میان درختان پسته اش پس از برداشت محصول قدم می‌زند تاکید می‌کند : « من 15 سال دیگر زمان خریدم » .  این تا بازنشستگی او کافی است  . سهیل شریف گفت : " پس از آن ، این جا مثل هر چیز دیگرش برای من تمام‌شده‌است  . "