رمان تازه اسماعیل کاداره واکاوی شخصیت انورخوجه دیکتاتور پیشین آلبانی
اسماعیل کاداره: پنچ ماه طول کشيد تا اجازه خروج گرفتم. بعد راديو صدای آمريكای آلبانی آن ميكروفونی را كه می‌خواستم در اختيارم گذاشت و از آن طريق به هدفم رسيدم. سخنرانی كه در آن راديو كردم در آلبانی تأثير تكان‌دهنده داشت. رژيم سقوط كرد و هجده ماه بعد- همان‌طور كه در سخنرانی‌ام قول داده بودم، به كشورم برگشتم.
برگردان انگلیسی رمان « تصادف » تازه ترین اثر اسماعیل کاداره نویسنده آلبانیایی برنده جایزه معتبر بوکر ، و چندین جایزه ادبی دیگر ، منتشر شد  . اسماعیل کاداره ( تلفظ اصلی آن کاهداری ) با رمان‌های « پل سه کمانه » و « واقعه نویسی بر سنگ » به انگلیسی بعنوان نویسنده‌ای اجتماعی در جامعه دوستداران ادبیات زبان انگلیسی بویژه آمریکا مطرح‌شده‌است ، این روزها با نسخه انگلیسی « تصادف » امیدوار است بار دیگر توجه خوانندگان انگلیسی زبان بویژه در آمریکا را بخود جلب کند  . گفتنی‌ست همان‌طور که مخاطبان می‌دانند اسماعیل کاداره ویسنده‌ای شناخته‌شده‌در ایران است که بسیاری از آثارش گرچه چاپ و منتشر شده‌اند ؛ اما شاید مخاطبان کمتر بدانند که این آثار با حذف و سانسور بخش‌های مربوط به نکوهش « خودبزرگ بینی‌های رهبر بزرگ » در اختیار خوانندگان فارسی زبان قرار گرفته‌اند  . فصل آغازین رمان « تصادف » روایتگر صحنه تصادف به کلی نامعلومی‌ست که در جریان آن دو سرنشین یک تاکسی در بزرگراهی در وین به بیرون پرتاب‌شده‌و می‌میرند  .  راننده تاکسی که دچار فشارروحی‌شده‌تنها به یاد می‌آورد که از طریق آینه داخلی تاکسی دیده‌بود این زن و مرد در حال بوسیدن همدیگرند  .  زن و مرد اهل آلبانیایی که از سالها پیش عاشق و دلداده هم بوده‌اند  .  مرد که « بسفورت » نامیده‌شده‌برای شورای اروپایی مسئول رویدادهای بالکان کار می‌کرد و « روونا » همکار پژوهشکده آثار باستانی شهر وین‌بود  . داستان می‌گوید از آنجا که بسفورت احتمالا در بمباران یوگسلاوی توسط نیروی هوایی ناتو در جنگ بالکان نقش بسزایی داشته ، دولت صربستان و همزمان با آن ، سازمان جاسوسی آلبانی نیز پا به تحقیقات پیرامون این تصادف می‌گذارند و جدال بر سر کشف واقعه میان این دو جریان آغاز می‌شود  . اما بازرسی‌های جنایی هردو جریان بی‌نتیجه پایان می‌گیرد زیرا هیچ نشانه‌ای از یک سوئقصد در این رویداد به دست نمی‌آید ؛ از آن پس گره گشایی داستان برعهده نویسنده داستان واگذار می‌شود که به گذشته هردوی این شخصیت می‌نهد تا به خوانندگان روایت دیگری فرای پرونده‌های جنایی پاسگاه‌های پلیس را ارائه کرده باشد  . دانای کل که پیش‌برد روایت را در این رمان برعهده دارد می‌گوید ما هرچه به اشیا و رویدادهای بیرونی مشکوک شویم بیشتر از دریافت علت و انگیزه واقعی دور می‌شویم  .  اینها همه نشانه‌هایی گمراه‌کننده است برای آن که ما نتوانیم به اصل رویدادها پی بریم  . این سرگشتگی دریافت علت‌ها را اسماعیل کاداره چنین رمزگشایی می‌کند که هردوشخصیت این داستان وجوهی از شخصیت « انور خوجه » دیکتاتور مشهور آلبانی را بازتاب می‌دهند  .  دیکتاتوری که ملت سه میلیونی آلبانی را به انزوای کامل از جهان کشاند با این همه عشق به آنچه او « کمونیسم ناب » یا « خوشبختی آرمانی و عقیدتی » نامیده‌بود آنچنان بی‌شائبه‌بود که اگر همه ملت آلبانی از گرسنگی نیز می‌مردند ، انورخوجه آن را برای حفظ « مکتب » ضروری و بدیهی می‌دانست  . توهمات و خیالبافی‌های رهبری که قربانی دادن به مکتب و ایدئولوژی حدومرز نداشت و فراموش کرده‌بود که مردمی باید زنده باشند تا مکتبی معنا بیابد  . اسماعیل کاداره در این رمان همچون داستان « آن‌سوی آینه » اثر لوییس کارول وقایع هزارساله را از پس آینه برای خوانندگان دیدنی می‌کند و آنگاه بی‌آن که نتیجه‌گیری معینی در پایان داستان بدست دهد می‌گوید پدیده « تصادف » استعاره‌ای واقعی از رویدادی اساطیری‌ست که در اذهان ما بازمانده است  . اسماعیل کاداره در گفتگو با همکار نیویورکر می‌گوی : من با رییس حزب کمونیست کشور مکاتبات تلخی داشتم  .  از آن مکاتبات فهمیدم که علی‌رغم علائم لیبرالی که رژیم می‌فرستد ، مقامات هیچ قصد شل کردن گره‌شان ندارند  .  آلبانی در آستانه تبدیل شدن به یک کوبا یا کره شمالی دیگر‌بود  .  من نمی‌توانستم نقاب دورویی رییس‌جمهور یا حکومتش را بدون وسیله ارتباطی - رادیو یا روزنامه - بردارم  .  امکان داشتن چنین سکویی در داخل آلبانی میسر نبود  .  این شد که پیغامی به ناشر فرانسوی‌ام فرستادم و از او خواستم در پاریس یک برنامه تبلیغاتی برای کتابم راه بیندازد تا سفر به آن‌جا موجه جلوه کند  . پنچ ماه طول کشید تا اجازه خروج گرفتم  .  بعد رادیو صدای آمریکای آلبانی آن میکروفونی را که می‌خواستم در اختیارم گذاشت و از آن طریق به هدفم رسیدم  .  سخنرانی که در آن رادیو کردم ( که در « بهار آلبانی » چاپ شد ) در آلبانی تاثیر تکان‌دهنده داشت  .  رژیم سقوط کرد و هجده ماه بعد - همان‌طور که در سخنرانی‌ام قول داده‌بودم ، به کشورم برگشتم  .  حالا نصف بیش‌تر وقتم را در آلبانی می‌گذرانم  .