از مردی به نام هاوارد باسکرویل – روز نود و چهارم
و این انسان خردمند نیک دریافته بود که «بنی آدم اعضای یکدیگرند» و آنچه می کرد و آنچه کرد را نه از سر سخاوتمندی، بلکه از سر انجام وظیفه ه
دیروز ، نوزدهم آوریل ، یکصدمین سالگرد کشته شدن « هاوارد باسکرویل » آمریکائی در تبریز و در میانه جنگی‌بود که ظاهرا به او مربوط نبود ، اما‌بود  .  و هاوارد باسکرویل را هر کس نشناسد ، مردم تبریز نیک می‌شناسند و هر کس که فراموش کرده باشد ، تبریزی‌ها از یادش نمی‌برند و هنوز آنچنان که می‌شنویم کسی بر مزارش گلهای رز می‌گذارد  . این آموزگار جوان ، زاده ایالت نبراسکا و فارغ التحصیل دانشگاه معتبر پرینستون ، آنگاه که به ایران رفت ( 1907 ) و با ایرانیان محشور شد ، در شور و التهاب روزهائی‌بود که قرن‌ها نظام مشروعه با خیزش و خرد مردم ایران و پذیرش مظفرالدین شاه به نظام مشروطه تبدیل‌شده‌و اولین سنگ بنای دخالت مردم در سرنوشتشان داشت برپا می‌شد  .  و باسکرویل باز شاهد مرگ مظفرالدین شاه و به اصطلاح دبه در آوردن محمد علیشاه جانشین او‌بود که تصورش آن‌بود که پدر بیهوده کوتاه آمده و با حمایت روسیه خواست تا بنیاد مشروطه را که هنوز جانی نگرفته‌بود از بیخ و بن ویران کند  . اما در تبریز ، موج آزادی خواهی مردم به فرازی رسیده‌بود که آنان حاضر به واگذاری حقی که بدست آورده‌بودند ، نبودند  . و هاوارد باسکرویل اینک به آنچنان الفت و همدلی با مردم تبریز رسیده‌بود که خود را یکی از آنان می‌پنداشت و می‌گفت « تنها تفاوت من با این مردم در محل تولدمان است ، که آن هم آنچنان مهم نیست  . » والاتر از آن ، باسکرویل پی برده‌بود که آزادی ودیعه ایست که هر انسان در هر گوشه دنیا باید موهبت داشتن آن را تجربه کند و این « آزادی »، این « موهبت » مخصوص کلوب انحصاری مثلا اروپا ئی‌ها و آمریکائی‌ها نیست  . و این انسان خردمند نیک دریافته‌بود که « بنی آدم اعضای یکدیگرند » و آنچه می‌کرد و آنچه کرد را نه از سر سخاوتمندی ، بلکه از سر انجام وظیفه هر انسان در قبال جامعه انسانی پنداشت  .  و با این باور یکصد سال پیش ، در روزی چون دیروز ، علیرغم همه توصیه هائی که به او شده‌بود ، خود را در معرض آتش نیروی « استعمار صغیر » قرار داد و تک گلوله‌ای او را در دم از پا درآورد ، زمانی که تنها 24 ساله‌بود  . یکصد سال بعد بسیار ، بسیار مردمان بخصوص در سرزمین زادگاهش او را نمی‌شناسند و هرگز نامش را نشنیده‌اند ، حتی خبرنگاران و روزنامه نویسان به اصطلاح زبده این مملکت هم که باید درسشان را خوب خوانده باشند ، چیزی از او نمی‌دانند وگرنه موقع مصاحبه‌های متعدد با مقامات کنونی ایران آن زمان که یکسره کارنامه آمریکا را به باد انتقاد می‌گیرند ، حداقل نام این آمریکائی را هم به یاد می‌آوردند  .  اما این نکته به هر حال ، قصد من از نوشته امروز نیست  . حرفم این است که بعد از فداکاری و جانبازی یک نفر ، آن هم در جنگی که به ظاهر به او مربوط نمی‌شده ، فقط باید از او ستایش کرد و مثلا بر سنگ مزار او گل گذاشت  ؟  و یا آنکه باید از خود پرسید ؛ آیا من از این سنگ اول بنای آزادی و حکومت مردم بر مردم ، که باسکرویل آمریکائی و هزاران ایرانی پاکدل ، بخاطرش قربانی شدند ، براستی درست و با صداقت نگهداری کرده‌ام  ؟  در تکمیل این بنا که جای « مشروعه » را به « مشروطه » داد و باید ظرف این یکصد سال به تکاملی در حد سرزمین‌های اروپا و آمریکا می‌رسید ، کاری درخور کرده‌ام  ؟ باید از خود پرسید ، به راستی چه کرده‌ام ، کند حرکت کرده‌ام  ؟  تند رفته‌ام  ؟  در جا زده‌ام  ؟  و یا عقب گرد کرده‌ام  ؟ پاسخ را تو می‌دانی و بس  .