نقد کتاب: انقلاب آرام، بازگشت به حجاب از خاورمیانه تا آمریکا!
«احمد» می گوید بازگشت به حجاب به این جهت برای او تا این حد گیج کننده وحتی غیرقابل قبول است که اولا حجاب در اغلب ممالک اسلامی یک پروسه اختیاری است و دوم این که حجاب امروزه بیش از همه به وسیله زنان تحصیل کرده و کسانی که دردهه های گذشته همواره کوشیده اند از آن اجتناب کنند بازگردانده شده و امروز حتی در جایی که پوشش اسلامی اجباری نیست نیز پوشیده می شود!
درکتابی که اخیرا در 3٥2 صفحه توسط « انتشارات دانشگاه یل » به قلم « لیلا احمد » به چاپ رسیده ، نویسنده مسئله بازگشت بی‌سروصدای حجاب و رواج آن را به صورت انقلابی آرام و آهسته مورد بحث و بررسی قرار داده است و در مقاله‌ای به قلم « لیلا لعلامی » منتقد ادبی روزنامه لس آنجلس تایمز می‌نویسد :« وقتی 13 ساله‌بودم یک روز یکی از هم کلاسی‌هایم در حالی که برای نخستین بار یک سرپوش شیری رنگ پوشیده‌بود به مدرسه آمد  . » این واقعه در اوائل دهه 80 میلادی درمحل زندگی آن زمان نویسنده در « مراکش » اتفاق افتاد  .  لیلا احمد می‌نویسد :« آن روز من هم به جمع دختران کنجکاو دیگری پیوستم که از همکلاسی محجب مان می‌پرسیدند منظورش از پوشیدن این سرپوش چیست  ؟  پاسخ او این‌بود که تصمیم گرفته است حجاب داشته باشد چون این کاری است که هر زن مسلمان « واقعی » باید انجام دهد  . » لیلا احمد درادامه می‌نویسد :« این برای یکایک ما بسیار تعجب آور‌بود چرا که ما هم دخترانی مسلمان‌بودیم اما هیچکدام علیرغم درجه مذهبی بودنمان تا آن زمان فکر نمی‌کردیم که مذهبمان از ما بخواهد که زیرحجاب برویم  .  اما پنج سال بعد وقتی من وارد کالجی در « رباط » شدم تعداد همکلاسی‌هایی که آغاز به پوشیدن حجاب کرده‌بودند چندین برابر شده‌بود تا جایی که همزمان با فارغ التحصیل شدنم ، این همکلاسی‌ها از من می‌پرسیدند چرا من حجاب ندارم  ؟! » رواج حجاب در جهان اسلام ، آن هم پس از سالیان درازی که این پدیده اختیاری ، غیراجباری و حتی در مواردی کاملا درشرف برافتادن بوده ، موضوع کتاب تازه « انقلاب آرام ، بازگشت به حجاب از خاورمیانه تا آمریکا » به قلم فمینیست و استاد دانشگاه هاروارد ، پروفسورلیلا احمد نویسنده مصری تبار است  . « احمد » معتقد است که بازگشت به حجاب به این جهت برای او تا این حد گیج‌کننده وحتی غیرقابل قبول است که اولا حجاب در اغلب ممالک اسلامی یک پروسه اختیاری است و دوم آن که حجاب امروزبیش از هرزمان دیگری توسط زنان تحصیل کرده و کسانی که دردهه‌های گذشته همواره کوشیده‌اند از آن اجتناب کنند بازگردانده‌شده‌و امروز حتی در کشورهای غربی ، جایی که پوشش اسلامی اجباری نیست نیز پوشیده می‌شود  ! پروفسور لیلا احمد معتقد است « پدیده حجاب » در جهان امروز نتیجه پیوستن به افکار و ایدئولوژی‌های رادیکال و وجود مقادیرزیادی پول برای حمایت از آن است  . بنا بر این گفته « لیلا احمد »، ایدئولوژی حجاب از جریان « برادران مسلمان » برخاسته است  .  گروهی که در سال‌های پس از استقلال مصر به تدریج به ضدیت با پرزیدنت جمال عبدالناصر و باورهای سوسیالیستی او برخاست :« برادران مسلمان ، حجاب را به عنوان یک نماد اصلی و اساسی در دین اسلام معرفی کرده و از آن برای مخالفت با طبقه مرفه غالب برجامعه آن دوران و تعیین خط سیری که برای هواداران خود درپیش گرفته‌بودند استفاده کردند  . » اما بنا برگفته پروفسوراحمد ، « گروه برادران مسلمان » کوچک ترین سررشته‌ای از قوانین اسلامی نداشتند  .  اغلب آن‌ها افرادی تحصیل کرده ، دکتر یا مهندس‌بودند اما برروی این‌گونه ترجمان‌ها از دین اسلام پافشاری می‌کردند  .  ترجمانی که با خواست‌های سیاسی خاص آن‌ها همخوانی داشت  .  به این صورت‌بود که در آن زمان ناگهان حجاب تبدیل شد به نمادی از مخالفت با طبقه بالای جامعه ، قشر رهبری و سیاستمداران صدرنشین  .  اما حجاب و تبلیغاتی که دراطراف آن انجام می‌گرفت تنها به مساجد محدود نمی‌شد بلکه درهمه برنامه‌های عمومی « برادران مسلمان »، از مدارس گرفته تا کلینک‌های بهداشتی و حتی سرویس‌های اتوبوسرانی حجاب نقشی اساسی و عمده‌ای ایفا می‌کرد  . لیلا احمد درمورد مسئله « پول هنگفتی » که در راه ترغیب به پوشیدن حجاب به کار انداخته شد می‌گوید :« این پول از عربستان سعودی و در دوران « جنگ سرد اعراب » ، دردهه 60 میلادی برای مقابله با سیاست‌های سوسیالیستی جمال عبدالناصر به سازمان‌های مختلف مخالف اوسرازیرشد تا جلوی سکولاریسم و هجوم سوسیالیسم را بگیرد  .  اما شرط اصلی استفاده از این پول‌های بی‌حساب جداسازی جنسیتی‌بود که یکی از گوشه‌های مهم و از ارکان اصلی « اسلام وهابی » و مردسالاری ناشی از آن به شمار می‌رود  .  به این صورت اثرات نفوذ اسلام وهابی به سراسر جهان اسلام گسترش پیدا کرد و به ویژه تاثیرات خاصی بر روی پوشش ازنوع اسلامی گذاشت  . » درهمین حال مهاجران مسلمان کم کم به اروپا و ایالات متحده آمریکا مهاجرت کردند  .  اغلب کشورهای اروپایی این مهاجران را که از مستعمره‌های پیشین آن‌ها به این کشورها می‌آمدند پذیرفتند  .  بسیاری از این مسلمانان کشورهای مختلف جهان نیز به ایالات متحده آمریکا مهاجرت کردند و به این صورت گستره و گوناگونی این مهاجران ، کشورهای اروپایی و آمریکا را تبدیل به رنگارنگ ترین کشورها از لحاظ انواع اقلیت‌های مهاجر کرد  .  گوناگونی که پیش از آن تنها در دوران زیارت « حج » و در مکه دیده می‌شد  .  تنوع نژادی و تحصیلات عالیه درمیان گروه خاصی از این مهاجران موفقیت اقتصادی نیز برای این آن‌ها به همراه داشت  . درنتیجه ، بنا برنوشته « لیلا احمد » در کتاب « انقلاب آرام ، بازگشت به حجاب » برخی از اعضای این مهاجران تازه و سرسپرده به اسلام که اقلیت مسلمانان آمریکا را تشکیل می‌دادند به دنبال تبلیغات و پیش‌برد ایده‌های مذهبی خود‌بودند و در این راه ازهمان شیوه‌های شناخته شده‌ای که در ممالک خود به کار رفته‌بودند استفاده کردند  .  ناگهان در هر دانشگاهی یک « شورای دانشجویان مسلمان » تاسیس شد  .  اغلب این شوراها را شاگردان رشته‌های مهندسی و پزشکی اداره می‌کردند و نه رهبران دینی یا قانون گزاران مذهبی  .  درواقع این شوراها تحت نظر یک اقلیت کوچک اما به نهایت سازماندهی‌شده‌اسلامی همچنان به کار خود ادامه می‌دهند  .  به همین جهت هم اکثریت مسلمان‌های آمریکایی در ایالات متحده آمریکا از قافله عقب ماندند و کسی در آمریکا آن‌ها را به حساب نیاورد  ! پروفسور « لیلا احمد » استاد بخش مطالعات زنان و مذاهب در دانشگاه هاروارد ، بیشتر به خاطر کتاب دیگری به نام « زنان و جنسیت در اسلام » و کتاب خاطراتی به نام « گفتاری روی خط » شناخته می‌شود و هردوی این کتاب‌ها سرسپاری این نویسنده را به ایده‌های فمینیستی و سکولاریسم نشان می‌دهد  .  اما در این کتاب تازه او درباره برخی از دیدگاه‌های پیشین خود به ویژه در رابطه با حجاب تجدید نظرکرده است  . او معتقد است که به حجاب در کشورهایی که زنان آزادند تا هرگونه که می‌خواهند لباس بپوشند باید از دیدگاه متفاوتی با کشورهایی چون ایران و عربستان سعودی که پوشیدن حجاب اجباری است نگاه کرد  .  هم چنین امروزه شاید بجا باشد که به حجاب در کشورهای دیگری چون فرانسه که پوشیدن سرپوش در مدارس را غدغن و پوشیدن حجاب کامل را غیرقانونی ساخته نگاه کرد  . در ایالات متحده آمریکا ، سازمان‌ها و انجمن‌هایی که توسط دانشجویان دورازوطن اسلامی تاسیس شده‌اند امروزه توسط فرزندان آمریکایی آن‌ها اداره می‌شوند  .  فرزندانی که به اسلام از چشم دیگری نگاه می‌کنند  .  برای مثال « انجمن اسلامی آمریکای شمالی » اخیرا یک زن ، « انگرید متسون » را به عنوان رئیس خود انتخاب کرد  .  نسخه تازه‌ای از ترجمه قرآن توسط « لاله بختیار » نویسنده و استاد دانشگاه شیکاگو اخیرا به چاپ رسیده است که ترجمه‌های پیشین این کتاب آسمانی مسلمانان و نقش مردسالاری در آن را به چالش می‌گیرد و تحت رهبری روزنامه نگاری به نام « اسرا نومانی » و دانش پژوهی به نام « آمینا وادود » در ایالت ویرجینای غربی امروزه زنان و مردان دریک عبادتگاه و درکنار یکدیگر نماز می‌گذارند و لیلا احمد معتقد است این نخستین نشانه‌های آغاز یک عصر جدید در تاریخ اسلام و غرب است  . با این احوال ، « یک انقلاب آرام » کتاب مهمی است  .  حتی با اینکه گاه نویسنده با مسائل مطرح‌شده‌در آن به صورتی آکادمیک برخورد می‌کند  .  کتاب از این جهت مهم است که تاریخ کامل و مستندی از بازگشت حجاب چه در جهان اسلام و چه در جهان غرب و به ویژه ایالات متحده آمریکا را در اختیار خواننده می‌گذارد و تا حدود زیادی مسائل و پیچیدگیهایی که در اطراف « حجاب » وجود دارد را روشن می‌سازد  .  آثار « لیلا احمد » بدون شک برانگیزنده نسل تازه‌ای از فمینیست‌های اسلامی خواهد‌بود  .