صنعت هواپیمایی ایران؛ زمین‌گیر، فرسوده، و در آستانه ورشکستگی
بررسی ها نشان می‌دهد اغلب شرکت‌های هواپیمایی داخلی زیان‌ده هستند و با وجود کمک‌های دولتی و سوخت ارزان‌تر به نسبت شرکت‌های خارجی در آستانه ورشکستگی‌اند 
تازه‌ترین ارزیابی‌ها نشان می‌دهد میانگین سن ناوگان هوایی ایران « بالای 20 سال » است  .  بالا بودن سن ناوگان هوایی عمدتا ناشی از ناتوانی مقامات جمهوری اسلامی در خریداری هواپیماهای نو از تولیدکنندگان معتبر جهانی مانند آمریکا و فرانسه است  . در واقع ، بخش عمده‌ای از ناوگان هوایی ایران تحت تحریم‌های آمریکا است ، چرا که واشنگتن می‌گوید جمهوری اسلامی از این ناوگان ، به ویژه خطوط هوایی ماهان ، در نقل و انتقال سلاح به کشورهایی مانند سوریه استفاده کرده است  . بخش عمده سوانح هوایی در ایران ناشی از بالا بودن سن ناوگان هوایی است ؛ ناوگانی که سالانه باید میلیون‌ها نفر را در درون کشور جابجا کند  .  با این حال بررسی‌ها نشان می‌دهد اغلب شرکت‌های هواپیمایی داخلی زیان‌ده هستند و با وجود کمک‌های دولتی و سوخت ارزان‌تر به نسبت شرکت‌های خارجی در آستانه ورشکستگی‌اند ؛ وضعیتی که مدیرعامل ایران‌ایر ، چندی پیش آن را به عنوان زنده ماندن با « تنفس مصنوعی » توصیف کرد  . سال 1324 گروهی از بازرگانان ایرانی شرکتی را به نام « ایرانیان ایرویز » راه‌اندازی کردند که ابتدا بین تهران و مشهد پرواز داشت و سپس به شهر‌های اصفهان ، شیراز ، آبادان ، اهواز و بوشهر نیز این پروازها گسترش یافت  .  این شرکت سپس پروازهایش را به قاهره ، بیروت و بغداد گسترش داد و نخستین پرواز به اروپا را نیز یکسال پس از تاسیس از طریق بیروت به مقصد پاریس انجام داد  . شرکت دیگر هواپیمایی به نام « پرشین ایرسرویس » در سال 1333 در آبادان راه‌اندازی شد که ابتدا تنها مربوط به پروازهای باربری‌بود و سپس پروازهای مرتب به پاریس ، لندن و بروکسل برقرار کرد  .  در زمستان 1340 مسئولین این دو شرکت دست به ادغام شرکتهای خود زدند و شرکت هواپیمایی « ایران ایر » به وجود آمد  . چهار سال پس از تاسیس ، ایران ایر با خریداری جت‌های بویینگ 727 به یکی از مجهزترین ناوگان هوایی تبدیل شد  .  اما دوران طلایی ایران ایر در دهه پنجاه رخ داد که تعداد زیادی از هواپیماهای بوئینگ 727 ، 737 و هواپیمای گران‌قیمت 747 به ناوگان ایران ایر اضافه شد  .  خط مستقیم پرواز تهران به نیویورک طولانی‌ترین خط هوایی بدون وقفه راه‌اندازی شد  .  حتی قرار داد خرید دو فروند هواپیمای مافوق صوت « کنکورد » نیز امضا شد که بعد از پیروزی انقلاب این قرار داد فسخ گردید  . در سال 1355 شرکت ملی هواپیمایی ایران « هما » پرسودترین و مدرن‌ترین ایرلاین جهان‌بود و پس از شرکت کوئنتاس ایمن‌ترین شرکت هوایی دنیا به حساب می‌آمد  . پس از انقلاب بر تعداد شرکت‌های هوایی افزوده شد  .  در حال حاضر 18 شرکت هواپیمایی فعال و حدود 18 شرکت هواپیمایی غیر فعال در ایران وجود دارد  . در حالی که پیش از انقلاب 57 تنها یک حادثه هوایی برای پروازهای ایران رخ داد که مربوط‌بود به سال 1331‌بود ، اما پس از انقلاب سوانح هوایی به طرز چشم‌گیری افزایش یافت  .  به عنوان نمونه ، پرواز تهران طبس هواپیمایی سپاهان ایر در 19 مرداد 1393 به دلیل نقص فنی و سقوط هواپیما 38 کشته بر جای گذاشت  . ولی این سوانح تنها مربوط به سقوط هواپیما نیست  .  در بسیاری از موارد ، بروز نقص فنی باعث تاخیر یا لغو پروازها در ایران می‌شود  .  دو سال پیش ، یک فروند هواپیمای مسافربری تهران ماهشهر به دلیل « نقص فنی » به هنگام فرود از باند فرودگاه ماهشهر خارج شد  . بر اساس گزارش‌ها ، 50 درصد ناوگان هوایی ایران « زمین‌گیر » است  . علیرضا برخور ، نایب رئیس هیئت مدیره انجمن شرکت‌های هواپیمایی و مدیرعامل شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی آذر ماه امسال گفت بیش از نیمی از هواپیماهای ایران « به دلیل نبود قطعات به خصوص موتور » زمین‌گیر هستند  . به گفته او : « اکنون بیش از 170 فروند از هواپیماهای موجود به دلیل نبود منابع مالی لازم و محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها برای تامین قطعات مورد نیاز غیر فعال هستند  . » ایران پنج سال پیش و پس از توافق هسته‌ای با قدرت‌های جهانی و اجرایی شدن برجام با شرکت‌های هواپیماسازی بوئینگ و ایرباس و یک شرکت اروپایی دیگر برای خرید 200 فروند هواپیمای مسافربری قرارداد بست  . با این حال ، بر اساس گزارش‌ها ، امضای برجام باعث شد تنها سه فروند ایرباس و 13 فروند هواپیمای ایتالیایی - فرانسوی « ای‌تی‌آر » وارد ایران شدند و تحویل سایر هواپیماها بعد از خروج آمریکا از برجام و اعمال مجدد تحریم‌ها متوقف شد  . به نظر می‌رسد صنعت هوایی ایران ، مانند بسیاری از دیگر صنایع ایران که به دلیل کمبود سرمایه ، تحریم و انزوای اقتصادی ، فرسوده و زمین‌گیر‌شده‌، قربانی سیاستهای کلان نظام جمهوری اسلامی است ؛ سیاست‌هایی که باعث‌شده‌اقتصاد ایران گروگان برنامه بحث‌برانگیز هسته‌ای شود  .