تجارت دریایی ایران زیر فشار تحریم ها
«ایران برای دور زدن تحریم ها، با مخفی کاری بسیار در زمینه تجارت دریایی و تغییر اسامی کشتی های خود به یک حفره سیاه بدل شده است»
تجارت دریایی ایران زیر فشار تحریم‌های کشورهای غربی کمر خم کرده است  . بخش بزرگی از وادرات ایران ، از جمله مواد غذایی و کالاهای مصرفی از مسیر دریا و از طریق انواع کشتی‌ها انجام می‌شود ، اما همزمان با تنگ تر شدن حلقه تحریم‌های ایالات متحده و اتحادیه اروپا ، بیش از نیمی از کشتی‌هایی که در بندرهای ایران لنگر می‌انداختند ، از این کار صرف نظر کرده‌اند  . با وجودی که ارزش ریال ایران طی چند هفته گذشته به شدت کاهش پیدا کرده است ، تحلیلگران نسبت به احتمال سقوط اقتصاد ایران در آینده نزدیک تردید دارند ، اما آن‌ها معتقدند که برخی کمبودها و افزایش قیمت کالاهای وارداتی می‌تواند عاملی برای ناآرامی‌های عمومی و اعتراض نسبت به عمل‌کرد دولت باشد  . تعداد فزاینده‌ای از شرکت‌های غربی ، به ویژه شرکت‌های فعال در زمینه کشتیرانی و بازرگانی وابسته به آن به دلیل تحریم‌های شدید ، پیچیدگی‌های تبادلات تجاری و محدودیت‌های شدیدتر علیه نظام بانکی ایران و در نهایت از بیم از دست دادن فرصت‌های بازرگانی در کشورهای دیگر ، از همکاری بازرگانی با ایران صرف نظر کرده‌اند  . آنتونی اسکینر ، تحلیلگر ریسک شرکت « Maplecraft » می‌گوید « بخش تجارت کشتیرانی ایران ضربه سنگینی را متحمل‌شده‌است  .  با وجودی که ایالات متحده و اتحادیه اروپا محموله‌های مواد غذایی را هدف تحریم‌ها قرار نداده‌اند ، اما واردکنندگان برای گرفتن اعتبارنامه و تبادلات پولی با مشکلات بسیاری روبرو هستند  .  به تصور من ، تحریم‌های کنونی و تنگ تر شدن حلقه تحریم‌های اتحادیه اروپا بخش بازرگانی دریایی و تجارت بین‌المللی از طریق کشتی را با چالش‌های جدی تر روبرو می‌کند و بازرگانان علاقه کمتری به این بخش نشان خواهند داد » . ایالات متحده و اتحادیه اروپا نقش راهبردی در اجرای تحریم‌ها علیه ایران ایفا کرده‌اند و امیدوار بوده‌اند تا بتوانند ایران را وادار کنند برنامه اتمی خود را متوقف کند  .  در شرایطی که تهران ادعا می‌کند هدف فعالیت‌های اتمی این کشور صلح‌آمیز است ، اما تحریم‌های اقتصادی لطمه‌های سنگینی به تجارت حمل‌ونقل دریایی وارد کرده است  . داده‌های « IHS Fairplay »، ناشر اطلاعات دریایی حاکی از آن است که تعداد کل کشتی‌هایی که طی سال جاری میلادی تا ماه اکتبر در ایران پهلو گرفته‌اند ، 980 فروند‌بود  .  این رقم در مقایسه با ارقام سال 2011 که تعداد این کشتی‌ها 2740 و در سال 2010 ، 3407 کشتی‌بود ، کاهش چشمگیری نشان می‌دهد  . طی سال جاری تعداد کشتی‌های کانتینردار حامل کالاهای مصرفی ، از مواد غذایی گرفته تا اقلام مربوط به لوازم منزل و اسباب بازی و پوشاک که در بندرهای ایران پهلو گرفتند ، 86 فروند بوده است  .  تعداد این کشتی‌ها در کل سال 2011 میلادی 273 و در سال 2010 ، 378‌بود  . « مرسک » بزرگترین شرکت حمل‌ونقل دریایی و کشتیرانی جهان هفته گذشته اعلام کرد به دلیل به خطر افتادن دیگر فرصت‌های تجاری ، به ویژه در ایالات متحده ، کشتی‌های این شرکت دیگر در ایران پهلو نخواهند گرفت  . آلن فریزر ، تحلیلگر امور خاورمیانه شرکت « AKE » می‌گوید « کاهش حجم حمل‌ونقل دریایی به این معنا است که واردات کالاهای اساسی به‌طور فزاینده‌ای دشوار خواهد شد و همین امر تورم را بالا می‌برد و در نهایت به شورش‌ها و ناآرامی‌های مردمی منتهی خواهد شد  . بر پایه داده‌های شرکت « IHS Fairplay » طی سال جاری میلادی تا به حال ، فقط هشت کشتی و محموله حامل محصولات تازه از جمله موز در بندرهای ایران لنگر زده‌اند  .  در سال 2011 ، تعداد کشتی‌های حامل این محصولات 16 و در سال 2010 ، 36 محموله‌بود  . ایران که از درآمد ارزی دلار حاصل از فروش صادرات نفت خام محروم‌شده‌است ، با استفاده از ارز سایر کشورها در اوایل سال جاری مقادیر زیادی غلات خریداری کرد  .  با این وجود ، تعداد کشتی‌های حامل حبوبات و غلات و سایر کالاها همچون آهن و زغال سنگ نیز کمتر‌شده‌است  . مارک دوبویچ ، مشاور « بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها » مستقر در واشنگتن می‌گوید : « به تدریج شاهد وضعیتی خواهیم‌بود که ایران با وجود کاهش شدید ارزش واحد پول کشور ، با بحران توازن پرداخت‌ها مواجه خواهد شد و واردات کالا با وجود تحریم‌های خارجی به‌طور فزاینده‌ای پرهزینه خواهد‌بود » . دوبویچ که مشاور دولت باراک اوباما ، رئیس جمهوری ایالات متحده و نمایندگان کنگره ایالات متحده در امور تحریم‌ها بوده است ، می‌گوید « مجموعه‌ای از این عوامل خرید مایحتاج از خارج از کشور و پرداخت هزینه کالاها و خدمات را برای ایران دشوار می‌کند » . اطلاعات رسمی در ایران وجود ندارد و مقامات کشور در این مورد اظهارنظر نمی‌کنند  .  ناوگان دریایی ایران برای منحرف کردن توجه کشورهای خارجی تجارت دریایی خود را مخفیانه انجام می‌دهد  . یک مقام صنعت کشتیرانی اروپا می‌گوید : « ایران این روزها تقریبا به یک حفره سیاه بدل‌شده‌است و سر در آوردن از برنامه دقیق و قابل اطمینان رفت و آمد خطوط کشتی‌های کانتینردار این کشور دشوار است  .  آن‌ها برای این که فعالیت‌هایشان از دید دیگران مخفی بماند ، نهایت تلاش خود را به کار می‌گیرند ، تغییر اسامی کشتی‌هایشان یکی از این اقدامات است که سبب می‌شود ردیابی آن‌ها دشوارتر شود  . » طی ده روز گذشته ارزش ریال ایران در بازار آزاد 3٥ درصد سقوط کرد ، که علت اصلی آن کاهش درآمد نفتی ایران است  . محمد حسین دجمر ، مدیرعامل خطوط کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران این هفته گفت بانک مرکزی ٥0 میلیون دلار از دارایی‌های این شرکت را مسدود کرده ، تصمیمی که انعکاس‌دهنده کمبود شدید ذخایر دلار آمریکا در کشور است  . مسدود کردن دارایی‌های خطوط کشتیرانی رسمی ایران برای تامین ارز خارجی مورد نیاز بزرگترین خطوط کشتیرانی و بازرگانی دریایی ایران و در نتیجه برای تراز هزینه‌ها در خارج از کشور و ادامه فعالیت‌های این شرکت محدودیت ایجاد می‌کند  . ایسنا از وی نقل کرده است : « متاسفانه این اقدام بانک مرکزی مشکلات بسیاری برای این شرکت پدید آورده است  . » او افزود « بانک مرکزی این مبلغ ( ٥0 میلیون دلار ) ارز را مسدود کرده و فقط حاضر است که معادل آن را به ریال به ما بپردازد » . علاوه بر تصمیم بانک مرکزی برای پرداخت این مبلغ با معادل ریال آن ، مقامات قصد دارند تا 12 هزار و 260 ریال به ازائ هر دلار بپردازند ، در حالی که نرخ دلار و برابری آن با ریال در بازار آزاد حدود 30 هزار ریال است  . شرکت کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران که در فهرست سیاه کشورهای غربی قرار دارد و چندین سال است که تحریم‌شده‌است ، با انکار هر گونه اقدام خلاف ، ادعا می‌کند حتی در شرایط دشوارتر نیز به فعالیت‌های خود ادامه داده بوده است  . آیت‌الله علی خامنه‌ای ، رهبر ایران طی هفته جاری از مقامات کشور خواست تا از مجادله بر سر معضلات اقتصادی دست بردارند  .  این جدال‌ها عاملی برای انتقاد دشمنان سیاسی محمود احمدی نژاد ، رئیس جمهوری ایران از عمل‌کرد او و مسئولیت دولت وی در وضعیت اقتصادی کنونی بوده است  . آقای فریزر می‌گوید « برای این که تحریم‌ها در نهایت به سقوط اقتصادی ایران منتهی شوند ، راه طولانی در پیش است  .  با این وجود ، حلقه گزینه‌های موجود پیش روی تهران محدودتر و اندک تر می‌شوند و احتمال دارد انتقاد داخلی شکاف‌ها و اختلافات بیشتری در داخل اردوگاه‌های سیاسی مختلف پدید بیاورد  .  به نظر می‌رسد به احتمال بسیار جناح احمدی نژاد قربانی این انتقادها شود » . ایران می‌تواند کالاهای مورد نیاز خود را از مسیر زمینی وارد کند ، اما پیش‌بینی شرکت داده‌های بازرگانی و تجاری حاکی از آن است که نرخ واردات ایران در سال جاری ده درصد افت خواهد کرد  . بنا به ارزیابی این شرکت ، حجم واردات کشوری که هر روز به جمعیت آن افزوده می‌شود ، در سال 2013 پنج درصد کاهش خواهد یافت ، اما در سال گذشته میلادی شاهد رشد 1̷2 درصدی‌بود  . چالش ایران خودداری شرکت‌های بین‌المللی از تجارت دریایی و خدمات مربوط به آن است  .  صدور مجوز مورد نیاز برای اخذ بیمه و پهلو گرفتن در بندرها برای ناوگان دریایی این کشور از جمله این نوع خدمات هستند  .  فشار ناشی از تحریم‌ها در اوایل سال جاری سبب شد که سرمایه‌گذاری مشترک شرکت کشتیرانی ایران با یک شرکت هندی در آستانه سقوط قرار بگیرد  . دوبویچ می‌گوید : « هم اکنون ، توجه ویژه‌ای به تحریم واردات تجاری کالاهایی به ایران معطوف‌شده‌است که جنبه غیر بشردوستانه دارند تا بر تراز پرداخت‌های ایران فشار قابل‌توجهی وارد شود و اقتصاد این کشور را هر چه زودتر به مرحله فلج نزدیک کنند  . » برگرفته از خبرگزاری رویترز