پایان «ماه عسل» دولت روحانی، با طعم افشاگری
حسن روحانی زمانی که مخالفانش را «بزدل سیاسی» نامید، شاید می دانست که وزیر علوم را از دست داده، پس به فکر حفظ دیگر اعضای کابینه اش بود.
استیضاح اولین وزیر دولت حسن روحانی با حاشیه‌هایی همراه‌شده‌است  .  در حالی که وزارت علوم ایران می‌گوید بهانه نمایندگان خواستار استیضاح « فرجی دانا »، افشای بورسیه‌های غیر قانونی دولت قبل است ، برخی نمایندگان اصولگرای مجلس در آستانه استیضاح وزیر علوم ، مدرک دکترای رئیس جمهوری ایران را جعلی خوانده‌اند  . روز سه شنبه 28 مرداد ، رضا فرجی دانا ، وزیر علوم ، تحقیقات و فن‌آوری ایران از سوی نمایندگان مجلس شورای اسلامی استیضاح می‌شود  . از یک ماه پیش ، چهره‌های سرشناسی از اصولگرایان نزدیک به محمود احمدی نژاد بحث استیضاح فرجی دانا را پیش کشیدند  .  آن‌ها می‌گویند وزیر علوم تا کنون موفق نبود و موجب نارضایتی رهبر جمهوری اسلامی‌شده‌است  . اشاره این نمایندگان به سخنرانی یازدهم تیرماه 93 آیت‌الله علی خامنه‌ای است که او در سخنانی هشدار داده‌بود « مسئولان ذیربط و مدیران دانشگاه‌ها باید با جدیت از تبدیل مراکز علمی به محل جولان و فعالیت‌های جریان‌های سیاسی جلوگیری کنند  ...  تبدیل دانشگاه‌ها به باشگاه‌های سیاسی سم مهلکی برای حرکت علمی کشور است و متاسفانه در دوره‌ای شاهد این پدیده زیان‌بار‌بودیم » . اشاره آیت‌الله خامنه‌ای به دوران ریاست جمهوری محمد خاتمی است که در آن زمان رهبر جمهوری اسلامی بارها نارضایتی خود را از وضعیت دانشگاه‌های کشور اعلام کرده‌بود  . همین سخنرانی بهانه کافی برای 51 نماینده اصولگرای مجلس‌بود تا درخواست استیضاح وزیر علوم را نهایی کنند  .  رییس مجلس یک ماهی فرصت خواست تا حداقل دولت در اولین سال شروع به کارش استیضاح نشود اما وقایعی دیگر استیضاح‌کنندگان را متقاعد کرد که خواستار اعلام وصول این طرح شوند  . با این که نمایندگان خواستار استیضاح می‌گویند عمل‌کرد فرجی دانا با معیارهای رهبر نمی‌خواند اما وزارت علوم روایت دیگری دارد  . اولین بار خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران ، ایرنا ، نوشت که « استیضاح ؛ تاوان افشای بورسیه‌های غیرقانونی » است  .  اشاره این گزارش مبهم خبرگزاری دولت ، به لیستی شامل حدود سه هزار نفر دانشجوی دکترا‌بود که به گفته مقام‌های وزارت علوم ، « ضوابط قانونی » برای دریافت بورسیه تحصیلی را طی نکرده‌اند  . در شرایطی که علی لاریجانی پادرمیانی کرد که استیضاح‌کنندگان و وزیر علوم مذاکره کنند ، وزارت علوم هم از انتشار لیست خودداری کرد  . با جدی شدن بحث استیضاح ، از چند روز پیش ، بخشی از یک لیست بلند در اختیار سایت‌های خبری قرار گرفته و شامل نام حداقل 539 دانشجویی است که با بورسیه تحصیلی در مقطع دکترا ادامه تحصیل می‌دهند  . از میانه مرداد ماه مشخص‌بود که فرجی دانا و نمایندگان خواستار استیضاح به تفاهم نمی‌رسند  .  طرفین برای هم خط و نشان می‌کشیدند تا این که معاون وزیر علوم اعلام کرد وزیر از وعده‌هایش به مردم کوتاه نمی‌آید  . وزارت علوم یکی از حساس ترین وزارتخانه‌های دولت از دید آیت‌الله علی خامنه‌ای است  . چندین ویدئو و اظهار نظر از رهبر جمهوری اسلامی موجود است که در دوره‌های مختلف دولت‌های ایران ، او شخصا درباره جزی ترین مسایل وزارت علوم اظهارنظر می‌کند  . در دو دهه گذشته نهادهای نزدیک به رهبر جمهوری اسلامی ایران ، تلاش‌های زیادی برای یک دست کردن دانشگاه‌ها انجام دادند  . از بعد از گروگانگیری کارمندان سفارت آمریکا در تهران در ابتدای انقلاب ، انجمن‌های اسلامی خواستگاه چپ اسلامی‌بود و در ابتدای دهه هفتاد ، « جامعه اسلامی » نهادی‌بود که برای رقابت با انجمن‌های اسلامی در دانشگاه‌های سراسر کشور تاسیس شد  . جامعه اسلامی توان رقابت نداشت پس کنار گذاشته شد  .  حکومت سیاست‌های دیگری را دنبال کرد از جمله تضیعف و تجزیه انجمن اسلامی و بعد تقویت نهادهایی مثل بسیج دانشجویی  .  اما تیر خلاص به دانشگاه‌ها در زمان ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد زده شد  .  اخراج دانشجویان و اساتید محصول همین دوران است  . رضا فرجی دانا در میان دانشگاهیان ایران چهره میانه رویی است ، با این حال در یک سال اخیر او توانست صدها دانشجو و استاد محروم را به دانشگاه بازگرداند  . بخشی از محافظه کاران هراس دارند که تلاش‌ها و سیاست‌های اعمال‌شده‌شان در دو دهه گذشته ، با مدیریت فرجی دانا از بین برود  . در این میان ، دلیل استیضاح فرجی دانا را باید در پس رویداد‌های بزرگتر دیگری مورد نظر داشت  . با اینکه اختلاف وزیر علوم و نمایندگان چند ماهی است که ادامه دارد اما استیضاح فرجی دانا بی‌ارتباط با تقابل حسن روحانی و نمایندگان منتقد اش نیست  . محمدرضا یزدانپناه ، خبرنگار رادیو فردا معتقد است « استیضاح وزیر علوم نشانه‌ای از گرم شدن جنگ میان دولت حسن روحانی و مخالفان اصولگرایش پس از ماه‌ها جنگ سرد است  . » یزدانپناه گفت : « به نظر می‌آید ماه عسل دولت حسن روحانی با اصولگرایان و به خصوص فراکسیونی قدرتمند از این جناح درون مجلس به پایان رسیده است  .  طیفی تندرو از اصولگرایان که به مصباح یزدی ، محمود احمدی نژاد و سعید جلیلی نزدیکند ، در ماه‌های اخیر انواع کارشکنی‌ها و حملات لفظی را علیه شخص رئیس جمهوری و تعدادی از نزدیکترین افراد به او مانند وزرای امور خارجه ، ارشاد و علوم انجام داده‌اند و سخنان اخیر آقای روحانی علیه منتقدانش و احاله دادن کارشکنان و دلواپسان به جهنم نشان داد که آن‌ها موفق شده‌اند رئیس دولت را عصبانی کنند  . » اشاره یزدانپناه به سخنرانی 20 مردادماه گذشته است که حسن روحانی در جمع سفرای ایران گفت‌بود : « عده‌ای شعار می‌دهند ولی بزدل سیاسی هستند  . » رئیس جمهور ایران همچنین افزود : « هر وقت مذاکره می‌شود عده‌ای می‌گویند ما میلرزیم ، خب به جهنم ، بروید جایی که نلرزید  . » این اظهارات روحانی علیه مخالفان اش بی‌سابقه‌بود و منتقدان رئیس جمهوری پس از این سخنان ، انتقادات شدیدی علیه دولت مطرح کردند  . در روزی که علی لاریجانی هم پشت درهای بسته مجلس از سخنان روحانی گله داشت ، بزرگترین پس‌لرزه سخنان روحانی ، اعلام وصول ستیضاح اولین وزیر دولت او‌بود  . یزدانپناه در این مورد گفت : « درست بلافاصله بعد از این سخنان جنجالی هم‌بود که هم استیضاح وزیر علوم به جریان افتاد و هم افشاگری‌ها و اتهامات دو طرف علیه یکدیگر چه درباره بورسیه‌های غیر قانونی و چه درباره مدرک تحصیلی حسن روحانی به شکل بی‌سابقه‌ای افزایش یافت  . » بعد از این که در روزهای گذشته لیست‌هایی از دانشجویان بورسیه غیر قانونی منتشر شد ، روز یکشنبه گزارش‌هایی از مجلس ایران حکایت داشت که « شبنامه‌ای » علیه حسن روحانی پخش‌شده‌است  . کمال الدین پیرموذن یکی ازنمایندگان مجلس خبر داد که شبنامه‌ای توسط مهدی کوچک زاده از نمایندگان مخالف روحانی نوشته‌شده‌است  . شبنامه یا نامه‌ای که نوشته‌شده‌چیز جدیدی نیست  .  در چند خط به مدرک تحصیلی روحانی اشاره‌شده‌که او در سال 74 دکترای خود را از دانشگاهی در اسکاتلند اخذ کرده ، در حالیکه از سال 58 او به عنوان دکترا حقوق دریافت می‌کرد  . از زمان انتخابات سال 92 چنین ابهام‌هایی درباره مدرک حسن روحانی وجود داشت ، اما به نظر می‌رسد حالا که وزارت علوم افشاگری را آغاز کرده ، نمایندگان اصولگرای مجلس هم می‌خواهند برای استیضاح روز سه شنبه عقب نیفتند  . روشی که هر چند دولت روحانی چندان سابقه‌ای ندارد ، اما اصولگرایان کارنامه بلندی در افشاگری علیه هم دارند  . محمود احمدی نژاد در همین دوره مجلس‌بود که وقتی برای دفاع از وزیر کار اش حاضر شد ، فایل صوتی و مدارکی علیه برادر لاریجانی‌ها رو کرد  . آیا روحانی بازی‌ای که در آن به اندازه اصولگرایان تبحر ندارد را خواهد برد  ؟ رضا فرجی دانا یکی از معدود وزرای جمهوری اسلامی ایران است که یکسال بعد از کار ، استیضاح می‌شود  .  او در حالی استیضاح می‌شود که از حمایت بخش قابل‌توجهی از جامعه دانشگاهی نیز برخوردار است  .  خبرگزاری‌های ایران از نامه‌های دانشجویان و اساتیدی خبر می‌دهند که خواستار ابقای وزیر علوم هستند  .  چهره‌های سرشناسی چون مصطفی معین و جعفر توفیقی که در صدر وزارت علوم‌بودند در حمایت از فرجی دانا مقاله می‌نویسند  . به نظر می‌رسد که افکار عمومی حالا با دولت روحانی است چنان که سایت عصر ایران نوشته « برنده استیضاح ، روحانی است ؛ چه فرجی دانا بماند چه برود » . یک بار در اواخر مجلس پنجم هم آن مجلس با دولت تازه تاسیس محمد خاتمی به مشکلی مشابه خورد که افکار عمومی با دولت‌بود ، اما مثل آن روزها در ایران ، افکار عمومی وزیر را نگه نمی‌دارد بلکه این رای نمایندگان است که می‌تواند به عزل و نصب وزیری بیانجامد  . محمدرضا یزدانپناه ، خبرنگار رادیو فردا اعتقاد دارد که استیضاح روز چهارشنبه ، از جنس جلسه رای اعتماد به کابینه روحانی در مرداد 92 است : « یادآوری رای اعتماد نخست مجلس به کابینه حسن روحانی نشان می‌دهد که اگر نمایندگان تندروی اصولگرا بتوانند وابستگی وزیر علوم به جنبش سبز / جریان فتنه را به اکثریت مجلس القا کنند ، آقای فرجی دانا نمی‌تواند شانس زیادی داشته باشد  . » یزدانپناه تاکید می‌کند که « یادمان باشد که افرادی مانند جعفر توفیقی ، محمدعلی نجفی و جعفر میلی منفرد هم عملا در برابر حمله مجلس به آن‌ها با اسلحه فتنه خلع سلاح شدند و شکست خوردند  .  درباره وزیر فعلی علوم شاید ترس بخشی از استیضاح‌کنندگان از افشای بورس‌های غیر قانونی منسوبانشان و حمایت پشت پرده مقام‌های قدرتمند هیئت رئیسه مانند علی لاریجانی و محمدرضا باهنر ، تنها شانس او باشد  . » موضع و حضور رییس جمهوری ایران در استیضاح روز چهارشنبه برای دولت او تعیین‌کننده است  . اگر وزیر علوم استیضاح شود ، وزرای دیگری از دولت او بزودی استیضاح خواهند شد  .  از علی جنتی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی تا وزرای اقتصادی و تجارت  .  برعکس این حالت هم متصور است  .  اگر روحانی و فرجی دانا به سلامت از جلسه روز چهارشنبه بیرون آیند ، دولت روحانی کار چندان سختی تا پایان عمر این مجلس در دوسال آینده نخواهد داشت  .  نشانه‌هایی هم هست  .  از جمله نماینده ساری گفته « برخی امضاکنندگان استیضاح وزیر علوم ، آماده پس گرفتن امضای خود هستند  . » با در نظر گرفتن این دو پیش فرض است که می‌توان سخنان روحانی در جمع سفرای ایران را دوباره خواند  . حسن روحانی زمانی که مخالفان اش را « بزدل سیاسی » نامید ، شاید می‌دانست که وزیر علوم را از دست داده ، پس به فکر حفظ دیگر اعضای کابینه اش‌بود  .  او جنگ را از قبل شروع کرد شاید که تلفات کمتری بدهد  . هر چه باشد حسن روحانی ، حقوقدانی‌ست که در ستاد جنگ ، سالها کنار اکبر هاشمی رفسنجانی‌بود  .