ایران در قبال بحران سوریه چه گزینه هایی دارد؟
ایران خود را برای سناریوی بعد از اسد آماده می کند و ماه هاست که شبه نظامیان محلی در سوریه را آموزش داده تا یا از دولت سوریه حمایت کنند و اگر دولتی بر سر قدرت بیابد که پس از اسد منافع ایران را به خطر بیندازد، با آن دولت مقابله کند
خبرگزاری رویترز تحلیل درباره گزینه‌های ایران در قبال بحران سوریه منتشر کرده است که فرازهای مهم آن را در زیر می‌خوانید : مقام‌های ایالات متحده هفته هاست که به دلیل حمایت مادی و نظامی تهران از بشار اسد ، رئیس جمهوری سوریه برای حذف ایران از مذاکرات ژنو رایزنی کرده‌اند  .  گفت وگوهای ژنو قرار است اواخر ماه ژانویه برای یافتن راهکارهایی برای پایان دادن به جنگ سوریه برگزار شود  . جان کری ، وزیر امور خارجه آمریکا یکشنبه هفته گذشته گفت ایران می‌تواند در حاشیه کنفرانس ژنو شرکت کند ، تصمیمی که می‌تواند بر اهمیت مذاکرات بیفزاید  . سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی اظهارات آقای کری را رد کرد و گفت ایران « هیچ پیشنهادی را که به شان و جایگاه ایران بی‌احترامی کند ، نخواهد پذیرفت » . با وجود این ، اظهارنظر آقای کری برای مقام‌های ایرانی که مدت‌های طولانی خواسته‌اند که جامعه بین‌المللی اذعان کند که این کشور نقش کلیدی در منطقه ایفا می‌کند و یادآوری کرده‌اند گفت وگوها برای یافتن راهکاری در مورد جنگ سوریه بدون مشارکت تهران بی‌حاصل خواهند‌بود  . دیپلمات‌ها و تحلیلگران معتقدند مهم ترین مسئله این است که احتمال دارد مقام‌های ایرانی به اتخاذ مواضع آشتی جویانه در مذاکرات تمایل نشان دهند تا این درگیری‌ها پایان یابد و شاید خلع اسد از قدرت یکی از این مواضع باشد  . یک دیپلمات که اخیرا با یکی از مقام‌های بلندپایه ایران دیدار کرده‌بود ، به رویترز گفته است « تصور نمی‌کنم که این ( خلع اسد از قدرت ) خط قرمز ایران باشد » . این دیپلمات که به دلیل حساسیت مسئله از ذکر نامش خودداری می‌کند ، گفته است مقامات ایران « آماده هستند تا چهره جایگزینی به جای آقای اسد معرفی شود به شرط این که جانشین او فرد معتبری باشد و آشوب و شورش نیافریند » . از سال 2011 که جنگ سوریه آغاز‌شده‌ایران همواره با ارسال سلاح ، محموله‌های نفت و مشاوران نظامی به شدت از اسد حمایت کرده است  .  همزمان با روند جنگ داخلی سوریه که به‌طور فزاینده‌ای به درگیری‌های قومی و نژادی بدل شد ، ایران شیعه اسد را حاکمی قلمداد کرده که با نظامی گری خصمانه مسلمانان سنی در سراسر جهان عرب مبارزه کرده است  .  اسد عضو اقلیت فرقه علوی و یکی از شاخه‌های اسلام شیعه است  . با وجود این ، بهای حمایت ایران از اسد ، از دست دادن حمایت کشورهای عربی بوده که اکثریت مسلمانان آن‌ها سنی هستند و ظهور خصومت‌های قومی در کشورهای همسایه سوریه مثل عراق و لبنان که خود نیز شرایط شکننده و حساسی دارند نیز یکی دیگر از مسائل عمده منطقه است  . مطرح شدن این ایده که احتمال دارد ایران حمایت خود از اسد را کاهش دهد پس از یکسال مطرح می‌شود که رهبر سوریه به‌طور قابل‌توجهی موضع خود را هم در کارزار جنگ و هم در عرصه دیپلماتیک و با کمک قاطعانه ایران مستحکم کرد  . یک سال پیش ، شورشیان مدام به سمت دمشق پیشروی می‌کردند و بسیاری از کشورهای غربی به‌طور علنی ادعا می‌کردند که روزهای پایانی دولت اسد فرا رسیده است  .  اما از آن زمان تاکنون ، نیروهای دولت سوریه با حمایت هزاران شبه نظامی حزب الله لبنان که شیعه و متحد ایران هستند در میدان جنگ پیروزی‌هایی کسب کرده‌اند  . اگر امروز ایران به اتخاذ یک موضع آشتی جویانه در مورد سوریه تن دهد ، کشورهای غربی به احتمال بسیار بیشتر از گذشته از رویکرد ایران استقبال خواهند کرد  . کشورهای غربی که روزگاری خلع اسد از قدرت را به عنوان یکی از پیش شرط‌های یافتن هر راهکاری برای بحران سوریه می‌شمردند امروز که شبه نظامیان مرتبط با القاعده کنترل مناطق تحت اختیار شورشیان را به دست گرفته‌اند ، در مورد حمایت خود از دشمنان اسد ملاحظه به خرج می‌دهند  . باراک اوباما ، رئیس جمهوری ایالات متحده در ماه سپتامبر حمله موشکی به سوریه را به تعویق انداخت ، این حمله قرار بوداسد را که از سلاح‌های شیمیایی استفاده کرده‌بود ، مجازات کند  .  تصمیم آقای اوباما به دو سال رای زنی در مورد پیوستن غرب به جنگ علیه اسد پایان داد  . با انتخاب حسن روحانیکه چهره به نسبت میانه روتری است به ریاست جمهوری ایران ، مناسبات ایران با غرب متحول‌شده‌است  .  مذاکرات پنهانی و پشت پرده با ایالات متحده در نهایت در ماه نوامبر به عقد موافقت‌نامه تاریخی منتهی شد تا شاید به ازای محدود شدن برنامه اتمی ایران ، برخی از تحریم‌ها علیه این کشور کاهش یابند  . با وجود این ، حتی اگر دولتمردان ایران خلع اسد از قدرت را بپذیرند احتمال این که رهبران تهران با جانشینی فردی موافق باشند که در قبال ایران رویکرد خصمانه‌ای دارد و یا خط لوله لجستیکی این کشور از مسیر سوریه به حزب الله لبنان را در معرض تهدید قرار دهد را نخواهند پذیرفت  . کریم سجادپور ، تحلیلگر ایران در بنیاد کارنگی برای صلح بین‌المللی در یادداشت اینترنتی به رویترز گفته است « شخص بشار اسد برای ایران قابل مصرف است ، اما پرسشی که مطرح می‌شود این خواهد‌بود که آیا از دیدگاه ایران ، در صورت سقوط حکومت اسد تهران می‌تواند منافع راهبردی خود در سوریه و در خاورمیانه را حفظ کند  ؟ » با وجود حمایت راسخ ایران از اسد ، گاه و بی‌گاه شواهدی از سوی ایران مشاهده‌شده‌که گزینه‌های پیش رو را مدنظر گرفته است  .  علی اکبر صالحی ، وزیر امور خارجه وقت فوریه سال گذشته با معز خطیب ، رئیس وقت « ائتلاف ملی سوریه » و مخالف اسد در حاشیه کنفرانس امنیتی در مونیخ دیدار و گفت‌وگو کرد  . از سوی دیگر نشانه‌های دیگری نیز مشاهده شده‌اند که مقام‌های بلندپایه دولت ایران در مورد حمایت از اسد اختلاف‌نظر دارند  . علی اکبر هاشمی رفسنجانی ، سیاستمدار کهنه کاری که رئیس شورای تشخیص مصلحت نظام است اوت سال گذشته گفته‌بود دولت اسد با حمله شیمیایی در دمشق صدها تن را به کشتن داده‌بود ، حمله‌ای که احتمال داشت به مداخله نظامی ایالات متحده در این کشور منتهی شود  . یک خبرگزاری نیمه رسمی به نقل از اظهارات رفسنجانی که نوار ویدئویی آن به اینترنت نشت کرده‌بود ، گزارش داد « از یک سو مردم به دست دولت خود زیر بمباران شیمیایی قرار دارند و از سویی دیگر در انتظار بمباران آمریکا هستند » .  این خبرگزاری بعدا اظهارات رفسنجانی را تغییر داد و رفسنجانی نیز ادعا کرد که حرف‌های او تحریف شده‌بودند  . مقام‌های ایران بهای سنگینی را که کشور برای مداخله در جنگ سوریه می‌پردازد ، مد نظر دارند  .  درگیری‌های سوریه آتش شکاف‌های قومی و نژادی را به سراسر منطقه سرایت داده است  . سفارت ایران در بیروت اواخر ماه نوامبر سال گذشته مورد حمله دو بمب‌گذار انتحاری قرار گرفت ، انفجاری که حداقل 23 کشته به جای گذاشت  .  وابسته فرهنگی ایران در بیروت یکی از قربانیان این سانحه‌بود  .  « لشکر عبدالله الاعظم » مسئولیت این حمله را به عهده گرفت  .  این گروه شبه نظامیانی هستند که از شورشیان سنی تندرو در سوریه حمایت می‌کنند  . دولت به رهبری شیعیان در عراق مناسبات نزدیکی با تهران دارد و شبه نظامیان سنی متحد شورشیان سوریه کنترل شهرهای فلوجه و رمادی را به دست گرفته‌اند  .  این حمله‌ها به اندازه کافی به منزله هشداری برای مقامات بلندپایه نظامی ایران بوده‌اند که روز دوشنبه به دولت عراق پیشنهاد کمک نظامی داد  . والتر پوش ، کارشناس ایران در « موسسه امور بین‌المللی و امنیتی آلمان » می‌گوید « در برهه کنونی ، مشکلات راهبردی و امنیتی پیش روی ایران تغییر کرده است » .  او می‌گوید « با وجود چنین مشکلاتی ، هرگونه دستگاه امنیتی به کار گرفته خواهد شد ، بنابراین بر مشکلات منطقه‌ای تمرکز می‌کنند و درصدد برمی آیند تا صدمه‌ای نبینند و توفان را پشت سر بگذارند » . نمایندگان مجلس ایران در طی دیدار ماه گذشته خود با هیئت پارلمانی اروپا در تهران از یافتن یک راهکار سیاسی برای جنگ سوریه ابراز حمایت کردند  . مارجری شاکه ، رئیس هیات پارلمانی اروپا در تهران گفته است « نوعی حس وجود دارد که ایران به حضور در مذاکرات ژنو تمایل دارد اما حاضر نیست پیش شرطی را بپذیرد  .  آن‌ها معتقدند که آینده سوریه باید به مردم سوریه واگذار شود » . حتی اگر اسد از قدرت خلع شود ، دولت ایران از منافع خود در سوریه عقب‌نشینی نخواهد کرد به ویژه اگر این به آن معنا باشد که مناسبات تهران با حزب الله در معرض تهدید قرار بگیرد  .  یکی از نمایندگان تندروی مجلس ایران که شاکه با او صحبت کرده‌بود ، به ستایش از حزب الله سخن رانده و گفته‌بود این گروه شبه نظامی باید برای فعالیت‌های خود پاداش بگیرد  . وی تاکید کرده است آنگونه که ما امیدوار‌بودیم گفت وگوها همواره بر سطح یافتن راهکار متمرکز نبودند  . محمد علی جعفری ، فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ماه گذشته بار دیگر موضع این سازمان در قبال اهمیت سوریه برای ایران را به روشنی اعلام کرد و گفت « ما برای محافظت از سوریه هر اقدامی که در توان داشته باشیم ، اتخاذ می‌کنیم و این کار را با افتخار خواهیم کرد » . شواهدی وجود دارند که ایران خود را برای سناریوی بعد از اسد آماده می‌کند : ایران ماه هاست که شبه نظامیان محلی در سوریه را سازمان دهی کرده و به سبک بسیجیان ایران آموزش داده است  .  این شبه نظامیان برای حمایت از دولت سوریه آموزش داده شده‌اند اما اگر دولتی بر سر قدرت بیابد که پس از اسد منافع ایران را به خطر بیندازد ، این نیروها می‌توانند با آن دولت مقابله کنند  . پاش می‌گوید « آن‌ها ( ایرانیان ) این شبه نظامیان را به عنوان نیروی پشتیبانی آموزش می‌دهند » . زمانی که سازمان ملل متحد فهرست شرکت‌کنندگان کنفرانس سوریه را دوشنبه گذشته اعلام کرد ، ایران در فهرست کشورهایی قرار نداشت که برای دور اول گفت وگوها دعوت شده‌اند  .  چه ایران در نهایت به کنفرانس دعوت شود و یا در حاشیه در گفت وگوها شرکت کند ، این کنفرانس فقط ابتدای راه است  . یک دیپلمات به رویترز گفته است « کار اصلی تا 22 ژانویه آغاز نخواهد شد ، و آن زمانی است که تحرکات سیاسی آغاز می‌شود  .  کار واقعی بعد از 22 ژانویه آغاز خواهد شد ، البته اگر آن‌ها به این مرحله برسند » .