نمایشگاه کتاب تهران، نمایشگاه یا بازار فروش کتاب؟
ویژگی نمایشگاه کتاب تهران یعنی امکان تک فروشی کتاب به بازدیدکنندگان باعث جذب ناشران داخلی به این نمایشگاه شده است
بیست و پنجمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران روز سه شنبه با سخنرانی محمود احمدی نژاد و با حضور مدیران دولتی حوزه فرهنگ و شماری از رایزنان فرهنگی کشورهای خارجی در تهران آغاز به کار کرد  . نمایشگاه کتاب تهران بنا به آمار سایت رسمی نمایشگاه با 5 میلیون بازدیدکننده در سال گذشته ، به یکی از بزرگترین رویدادهای فرهنگی ایران تبدیل‌شده‌است  .  چنین استقبالی از نمایشگاه تهران در حالی است که سایت رسمی نمایشگاه کتاب فرانکفورت ، کهنترین و بزرگترین نمایشگاه کتاب جهان ، تعداد بازدیدکنندگان از این نمایشگاه را در سال 2011 حدود 300 هزار نفر اعلام کرده است  .  البته این نکته گفتنی است که بازدید از نمایشگاه کتاب تهران مجانی است ولی برای حضور در نمایشگاه کتاب فرانکفورت باید ورودیه‌ای نسبتا سنگین پرداخت  .  شاید از جمله به همین دلیل است که نمایشگاه ( و فروشگاه ) سالانه کتاب در ایران به یکی از تفریحهای عمومی و سالم مردم تبدیل‌شده‌و بازدیدکنندگانی برای خود دست و پا کرده که آن را به جایگاه پربیننده ترین نمایشگاه کتاب جهان رسانده است  . فلسفه برگزاری نمایشگاههای کتاب در جهان ، تبدیل به بازار خرده‌فروشی کتاب نیست ( که به ویژگی نمایشگاه تهران تبدیل‌شده‌است )، بلکه فراهم آوردن موقعیت بازاریابی عمده کتاب ، آشنایی با نوآوریهای این صنعت ، ارتباط ناشران با نویسندگان جهان و خرید وفروش حق ترجمه کتاب در بازار جهانی است  . اما نمایشگاه کتاب تهران با این پدیده‌ها چندان آشنا نیست ؛ زیرا ایران هنوز به کنوانسیون حقوق جهانی مولفان و مصنفان نپیوسته است و کار اصلی نمایشگاه تهران همچنان به خرده‌فروشی کتاب محدود‌شده‌است  .  این موضوع با انتقاد شدید صاحبنظران روبرو‌شده‌و آقای بهمن دری ، رئیس نمایشگاه امسال ، در پاسخ منتقدان گفته است امسال جنبه‌های نمایشگاهی هم دیده خواهد شد  . نویسندگان و مولفان مستقل هم به دلیل ممنوعیت و سانسور شدید دولتی عملا از شرکت در نمایشگاه و ارتباط با مخاطبان عام محرومند  . کانون نویسندگان ایران ، تنها نهاد مستقل صنفی سیاسی خانواده قلم ، از ابتدایی ترین حقوق خود ، از جمله حضور آشکار در مجامع صنفی محروم‌شده‌است  .  شماری از ناشران مستقل نیز به دلیل همراهی نکردن با سیاستهای فرهنگی دولت از حضور در نمایشگاه محروم شده‌اند  .  نشر چشمه ، ثالث ، امید فردا ، آهنگ دیگر ، کویر و بنیاد نشر آثار بهشتی از جمله انتشاراتی‌های محروم‌شده‌از شرکت در این بازار فروش کتابند  . در آستانه برگزاری نمایشگاه بیش از 160 تن از نویسندگان و مولفان ایرانی طی نامه سرگشاده‌ای به وزیر ارشاد خواهان تجدیدنظر در حکم محرومیت حضور ناشران در این نمایشگاه شدند  . یک مدیر انتشاراتی ، که نخواست نامش فاش شود ، می‌گوید : « مسئله اصلی افزایش سرسام آور کتابهای سانسور‌شده‌و ازدحام کتابهای در انتظار مجوز باعث دردسرآفرینی اداره سانسور کتاب وزارت ارشاد اسلامی‌شده‌است ، از این رو اراده‌ای فراتر از وزارت ارشاد برآن‌شده‌شماری از ناشران مستقلی را که کتابهای مسئله‌دار به ارشاد می‌فرستند ، زمینگیر کند تا دیگر ناشران دست به خودسانسوری زده ، از ارسال کتابهای مسئله‌دار به ارشاد خودداری کنند  . » با این حال ، دومین ویژگی نمایشگاه کتاب تهران یعنی امکان تک فروشی کتاب به بازدیدکنندگان باعث جذب ناشران داخلی به این نمایشگاه‌شده‌است  .  ناشران داخلی به تجربه دریافته‌اند فروش کوتاه مدت در نمایشگاه به آنان امکان می‌دهد تا کمبود خریدار کتاب در سال را جبران کنند  . کارشناسان کتاب می‌گویند نمایشگاه کتاب تهران نقش تسکین‌دهنده بازار از نفس افتاده کتاب در ایران را برعهده گرفته است ، اما معلوم نیست این بازار بیمار ، که بر اثر شدت سانسور رنجورتر‌شده‌، در برابر توفان دیجتالی کتاب چه خواهد کرد  .