دانای شەهید جەزا: نیه‌تی باش له‌حکومه‌تی هه‌رێم و حکومه‌تی عێراقه‌وه‌ ده‌بینیین بۆ جێبەجێکردنی ڕێککەوتنەکە
" ئێمه‌ نیه‌تی باش ده‌بینیین له‌حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستان..نیه‌تی باشیش له‌حکومه‌تی عێراقه‌وه‌ ده‌بینیین بۆ جێ بەجێکردنی ڕێککەوتنەکە " 
دانای شەهید جەزا پەرلەمانتاری کورد لەفراکسیۆنی پارتی دیموکراتی کوردستان لەپەرلەمانی عێراق لەم وتووێژەدا باس لەڕێککەوتنەکەی نێوان هەرێم و بەغداد دەکات لەسەر پڕۆژە یاسای بودجە و کاریگەرییەکانی دەکات، هەروەها سەبارەت بەکاتی هاتنی بەشە بودجەی هەرێم لەبەغدادەوە دانای شەهید جەزا دەڵێت." بڕیارێک هه یه که ده ستبه جێ بڕگەی تایبەت بەهەرێمی کوردستان بۆ ناردنی بەشە بودجە لەبەغدادەوە جێبه جێ بکرێت به بێ ئه وه ی یاسای بودجە له ڕۆژنامەی وه قائع بڵاوبکرێته وه واتە پێش ئەوە(لەماوەی مانگێکدا بڵاوکردنەوەی یاسا لەڕۆژنامەی فەرمی هەرێم) به ڵام هه ر پێویستی به هه ندێک ئیشی ئیداری هه یه من پێشبینی ده که م له مانگ که متری پێ بچێت لەسەرەتای وتووێژەکەدا ئەو پەرلەمانتارە کوردە دەربارەی ڕێککەوتنی هەڕێم و بەغداد لەسەر یاسای بودجە وتی" پڕۆژه یاسای بودجه ی 2021 ی عێراق، ئێمه چه ندجارێک وتومانه ئه م یاسایه له سه دا سه د له ئاست خواستی ئێمه نه بووه چونکه زۆر بابه ت تێیدا گۆڕاوه ، هه رخودی یاساکه که ڕێژه ی بۆ پشکی هه رێمی کوردستانی به 12.67% داناوه ئه مه له گه ڵ خودی بڕیاری خۆیان ناگونجێت که وه زاره تی پلاندانی عێراق له ساڵی 2010 خەمڵاندبووی به 13.14 جگه له وه ی ڕێژه ی فه رمانبه ران ئه پده یت نه کراوه له ساڵی 2010 و 2011 یه وه به 600 هه زار که متر دانراوه که ئێستا سه رو 700 هه زار فه رمانبه ر ده بێت ئه وانه هه ندێک بابه تن که نه کراوه جگه له مه سه له ی موچه و شایسته ی هێزی پێشمه رگه جێگیر نه کراوه به ڵام ڕاستیه که ی ئێمه وه کو نیه ت باشیه ک و وه کو هه نگاوێک بۆ چاره سه رکردنی کێشه کان زیاتر ئه مه بابه تێکی سیاسی و ئابوریی تێکه ڵه ، بابه ته سیاسیه که ئه وه یه ئێمه ده مانه وێت له گه ڵ حکومه تی عێراقی فیدڕاڵدا نیه ت باشیه ک پیشان بده ین و هه نگاوێک بێت به ره وپێشه وه به ڵکو بتوانیین له و ڕێگه یه وه بابه ته کانی تر چاره سه ربکه ین که بابه تی زۆر گرنگ و کێشه ی هه ڵواسراو هه یه ئه گه ر له بودجه گرنگتر نه بێت هێنده ی بودجه گرنگتره وه کو مادده ی 140، پشکی هێزی پێشمه رگه ، ئەنجومەنی فیدڕاڵی و زۆر بابه تی دیکه ، به ڵێ ده ستکه وته بۆئه وه ی که سه قامگیری ئابوری دروستکراوه و سه قامگیریه کی سیاسی دروست ده کرێت." دانای شەهید جەزا زیاتر وتی" تموحی ئێمه ئه وه یه له م ڕێگه یه وه سه قامگیریه کی سیاسی بۆ په یوه ندییه کانی نێوان حکومه تی عێراق و حکومه تی فیدڕاڵی دروست بکه ین ئه مه هه نگاوێکه بۆئه وه ی بتوانیین له و ڕێگه یه وه لێکتێگه یشتنێک دروست بێت له سه ر بابه ته کانی دیکه ش هه م له نێوان حکومه ته کان و هه م له نێوان لایه نه سیاسیه کانیش بۆیه به دڵنیاییه وه ئێمه به ده ستکه وتی ده زانیین که له و ڕێگه یه وه بتوانیین ئه و مه له فانه ش ورده ورده به ره و چاره سه رکردن بڕوات چونکه ته نها بودجه و ساڵێک نییه مه سه له که درێژخایه ن تره و مه سه له ی بابه تی دیکه یه په یوه ست به ستراتیژ و به رنامه و مافی گه لی کوردستان له ناو ئه م پڕۆژه یاسایه دا و له ناو ده ستوری عێراقدایە، بۆیه به دڵنیاییه وه ئێمه تموحمان له وه دایه له و ڕێگه یه وه بتوانیین ئارامێکی سیاسی دروست بکه ین بتوانیین کێشه کانی تری هه رێمی کوردستان له گه ڵ عێراقدا چاره سه ر بکرێت." دەوترێت هەرێمی کوردستان دەبێت مانگانە حەوت سەد ملیار دینار نرخی نەوت ڕادەستی بەغداد بکات لەبەرامبەردا بەغداد مانگانە حەوت سەد و نەوەد ملیار دینار دەنێرێت بۆ هەرێم واتە قازانجی هەرێم تەنها نەوەد ملیار دینارە؟ لەوەڵامدا دانای شەهید جەزا وتی" ئه و بابه ته به و ژماره یه ناکرێت، ئه و ژماره یه سه قامگیر نییه ئه مه په یوه سته به نرخی فرۆشتنی نه وته وه مه رج نییه ئه و ژماره یه وه کوخۆی جێگیربێت به ڵام ئێمه ده توانیین وابڵێین حکومه تی هه رێمی کوردستان هه ندێکی نه رمی زۆرباشی نواندووه هه تا ئه وپه ڕی سنوره که ی بۆنموونه له ڕێژه که و له ڕێژه ی دانیشتوانی، هەروەها بابه تێکی تر په یوه سته به وه ی نه وتی هه رێمی کوردستان که ده فرۆشرێت و 250 هه زاره ی ده مێنێته وه به نرخی کۆمپانیای سۆمۆ داده نرێت لێره دا بڕێک پاره حکومه تی هه رێمی کوردستان ده بێت خۆی دابینی بکات بۆ ئه م بابه تانه وه کو وتم نیه تباشی تێدایه ." دانای شەهید جەزا جەختی لەپابەندبوونی هەرێم بەڕێککەوتنەکەی نێوان هەولێر و بەغداد کردەوە لەوڕووەوە وتی " به‌دڵنییایه‌وه‌ ئه‌گه‌ر حکومەتی هەرێم نه‌یه‌وێت ڕێککەوتنەکە جێبه‌جێ بکات هه‌تا ئه‌وپه‌ڕی ئه‌م هه‌نگاوانه‌ ناڕوات له‌گه‌ڵ ئه‌م پڕۆژه‌یاسایه‌ و به‌ڕاستی ده‌توانم بڵێم هه‌ندێک بڕیاری هه‌ستیار و بڕیاری بوێری تێدا دراوه‌ واته‌ به‌نرخی کۆمپانیای سۆمۆ نه‌وت بفرۆشێت نیوه‌ی داهاتی خاڵه‌گومرگییه‌کان ڕاده‌ست ده‌که‌ن به‌پێی یاسای ئیداره‌ی دارایی بەده‌زگای چاودێری عێراق له‌گه‌ڵ ده‌زگای چاودێری هه‌رێمی کوردستان بۆئه‌وه‌ی هه‌موو له‌سه‌ر ژماره‌کان یه‌ک بن، ئه‌وانه‌ هه‌مووی هه‌نگاوی جددییە. " "بۆیه ئێمه نیه تی باش ده بینیین له حکومه تی هه رێمی کوردستانه وه به وپێیه ی ئه م یاسایه به وشێوه یه تێپه ڕبووه و نیه تی باشیش له حکومه تی عێراقه وه ده بینیین، کێشه کان له نێوان هه ندێک لایه نی سیاسیه وه هه بوو ئه وه بوو چه ند بڕگه یه کیان گۆڕی له یاساکه که چه ند گۆڕانکاریه کی به سه ردا هات له بڕگه کانی مادده 11 به ڵام دواجار ئێستا که قبوڵکراوه هه نگاوێکه به ره و ئه وه ی سه قامگیریه کی سیاسی و ئابوری هه م له ناو هه رێم و هه م هه رێمی کوردستان له گه ڵ عێراقدا دروست بێت بۆئه وه ی بتوانیین هه نگاو به ره و چاره سه رکردنی کێشه گه وره کان بنێین." دانای شەهید جەزا پەرلەمانتاری کورد لەفراکسیۆنی پارتی دیموکراتی کوردستان لەپەرلەمانی عێراق وایوت" دانای شەهید جەزا وەڵامی ئەو پرسیارەشی دایەوە کەچ لایەنە (هەرێم یا بەغداد) لەو ڕێککەوتنە سودمەندی یەکەم بووە؟ لەو ڕوەوە وتی" من ده توانم بڵێم هه رێمی کوردستان و گه لی عێراق هه ردوو حکومه ته که ش قازانجیان کردووه به ڵێ له چاو خواستی له سه دا سه دی ئێمه نه بووه ، وه له چاو خواستی له سه دا سه دی هه ندێک لایه نی سیاسی دیکه ش نه بووه به ڵام هێڵێکی ناوه ڕاست بۆئه وه ی هه موو لایه نه کان له سه ری ڕێککه وتن، بۆیه ده ڵێم ده ستکه وتێکه که سه قامگیری ئابوری و سیاسی هه م له نێوان په یوه ندییه کان هه م له ناو خودی هه رێمی کوردستانیش دروست ده بێت، بۆیه به دڵنیاییه وه ده ستکه وتێکه و هه نگاوێکه بۆئه وه ی تێگه یشتنێک و که شێکی له باری سیاسی و کۆمه ڵایه تیش دروست بکرێت له نێوان ئه و دوو حکومه ته دا چونکه په یوه ندیمان له گه ڵ حکومه تی عێراقدا ته نها موچه و بودجه نییه به ڵکو په یوه ندیمان له سه ر چه ند بڕگه یه کی دیکه ی ده ستورییه ، هەروەها په یوه ندی ئه منی و هه ماهه نگی ترمان هه یه و ژیانیش به م بودجه یه وه ناوه ستێت بۆیه گرنگه که ئه مه هه نگاوی تری له دوابێت، وه ئه رکه له سه ر حکومه تی عێراق و لایه نه سیاسیه کانیش پابه ندبن به و ڕێککه وتنه و به و یاسایه ی که کراوه ." پێشتر هەریەکە لە کاوە محەمەد وە د.بەهار مەحمود پەرلەمانتارانی هاوپەیمانی هیوا لە وتووێژیاندا لەگەڵ بەشی کوردی دەنگی ئەمریکا ڕایانگەیاندبوو " ڕێککەوتنەکە هێشتنەوەی هەمان دۆخی ئێستایە تا هەرێم شەرعیەتی فرۆشتنی نەوت بەسەربەخۆ وەربگرێت وە بەغدادیش بەشە بودجەی هەرێم نەنێرێت، هەروەها ئەوەشیان وتبوو" هه رێم و به غداد ڕێککه وتن ده که ن بۆئه وه ی ڕێکنه که ون." لەوەڵامدا دانای شەهید جەزا دەڵێت" ئه و قسه یه مه تاتی –لاستیکیه ، ده توانرێت له هه موو شتێک گومان هه بێت، ده شکرێت باوه ڕ به هه موو شتێک بکرێت به ڵام من مامه ڵه له گه ڵ واقیعه که ده که م، واقیعه که ئه وه یه ئێستا هه رێمی کوردستان خۆشحاڵه به م ڕێککه وتنه هه رچه نده له سه دا سه دی خواستنی ئێمه نییه ، حکومه تی عێراقیش خۆشحاڵه به م ڕێککه وتنه که هه ندێک له لایه نه سیاسیه کان له سه دا سه د به دڵنیایی نییه به ڵام ئه گه ر هاتوو ئه م ڕێککه وتنه به ئاراسته یه کی دیکه ڕۆیشت، هه ر لایه نێک پابه ند نه بوو به هه ر هۆکارێک بێت دوای ئه وه ش "لکل حادیث حدیث" به ڵام ئێمه وه کو په رله مانتار و وه کو ئه رکی سه رشانی خۆمان ئه وه ی که پێویست بووه له سه رشانمان کردوومانه دواجار سیاسه تی به ڕێوه بردنی هه رێمی کوردستان لای حکومه تی هه رێمی کوردستانه گرنگه که هه رێمی کوردستان و حکومه ته که ی چی له به رژه وه ندی گه لی کوردستانه ئه وه بکات که بۆ به رژه وه ندی خه ڵک بێت ئێمه له گه ڵیاندا ده بین." کەواتە ئەگەر لایەنێک (بەغداد یان هەرێم) پابەند نەبێت بەڕێککەوتنەکە کێ و چۆن لێپرسینەوەی لەگەڵ دەکرێت بەپێی یاسا؟ لەوەڵامدا دانای شەهید جەزا وتی" حکومه تی عێراق زۆرجار به داخه وه غه دری کردووه له ماف و شایسته کانی هه رێمی کوردستان هیچ یاسایه کیش نه بووه لێپرسینه وه ی له گه ڵ بکات به بێ یاسایی و بێ ده ستور زۆر بڕیاریان داوه ، بۆ ئه مه ش به داخه وه بابه تێکی یاسایی نییه ئێمه بتوانیین، دادگای فیدڕاڵی خۆشبه ختانه ئێستا هه یه به ڵام ئه مه ش بابه تێکی پرۆسه ییه ، ئێمه باسه یری خاڵه نێگه تیڤه که نه که ین چونکه ئه گه ر هه رێم پابه ند نه بێت حکومه تی عێراق به دادگا شایسته و بودجه ی هه رێمی کوردستان نه نێرێت به ڵام ئێمه نه ئه وه ده بینیین حکومه تی هه رێم ئاماده نه بێت بۆ پابه ندبوون نه ئه وه شمان هه ست پێکردووه که حکومه تی عێراق ئاماده نه بێت دواجار ئه وه ی ئێستا هه رێمی کوردستان ده یکات، ئه و نه وته ی که ده ریهێناوه ده توانیین بڵێین 50% ی زیاتری شایسته ی هه رێمی کوردستان له لایه ن خۆیه وه دابین کراوه واته فشاری له سه ر خه زێنه ی عێراق زیاتر 15%- 20% که مکردۆته وه به و نه وته ی که ده ریده هێنێت، واته هه رێمی کوردستان ئه گه ر نه وتی نه بێت و دایپۆشێت حکومه تی عێراق مه جبوره پاره ی بداتێ و شایسته و بودجه ی خۆی بداتێت." ئەو پەرلەمانتارەی فراکسیۆنی پارتی دیموکراتی کوردستان ئەوەش دەڵێت" ئه مه ی ئێستا هه رێمی کوردستان کردویه تی فشارێکی ئابوری له سه رشانی حکومه تی عێراق که مکردۆته وه بۆیه ئه گه ر گه رمه مه به سته که هه ندێک شتی سیاسی نه بێت تێیدا من پێشبینی ده که م ئه م ڕێککه وتنه ڕێککه وتنێکی سه قامگیر و گرنگه ." کەی بەشە بودجە ڕەوانەی هەرێم دەکرێت؟ وەڵامەکەی دانای شەهید جەزا بەمجۆرەبوو "ئه مه ده مێنێته وه سه ر ئیشوکاره ئیدارییه کانی یاسایه ک که ته واو ده کرێت و بڵاوبکرێته وه و دواتر بچێته وه بۆ وه زاره تی دارایی و ڕێکبخرێت به ڵام مانگی 1،2،3،4 ی ساڵی 2021 ئه وه ش هه رله چوارچێوه ی بودجه ی 2021 شمولی ده کات، ئه وه ش ده بێت شایسته ی هه رێمی کوردستانی تێدابێت ئه و بڕه ی بخەمڵێنرێت به و نه وته ی که فرۆشراوه چه ندبووه پاره که ی و باقیه که ی ڕاده ستی هه رێمی کوردستان بکرێت ئه گه ر به چه ند قیستێکیش بێت من پێشبینی ده که م له ماوه ی مانگێک که متر بێت، بڕیارێک هه یه که ده ستبه جێ جێبه جێ بکرێت به بێ ئه وه ی له ڕۆژنامەی وه قائع بڵاوبکرێته وه به ڵام هه ر پێویستی به هه ندێک ئیشی ئیداری هه یه من پێشبینی ده که م له مانگ که متری پێ بچێت." هەروەها دانای شەهید جەزا لەوەڵامی ئەو پرسیارەی ئایا ناردنی بەشە بودجە بۆ هەرێم دەبەتە هۆی لابردنی لێبڕین و پاشەکەوتی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێم؟ لەوەڵامدا وتی" ڕاستیه که ئه و ڕوونکردنه وه یه لای من نییه ، ئه و لای حکومه تی هه رێمی کوردستان و وه زاره تی دارایی حکومه تی هه رێمی کوردستانه ئه وان ده بێت وه ڵامی ئه وه بده نه وه ."