د.یاد نەقشبەندی: له‌سلێمانی ڕێژەی تووشبوون بەکۆرۆنا بەبەراورد بەپێشوو نزیکەی لە ٤٥٪‏ دابەزیووە
"له‌ئێستادا به‌نزیكه‌یی 120 حاڵه‌ت بوونی هه‌یه‌ له‌ناو نه‌خۆشخانه‌كاندا "
د.یاد نه‌قشبه‌ندی وته‌بێژی فه‌رمی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی ته‌ندروستی سلێمانی ده‌ڵێت" ڕێژه‌ی تووشبوونی كرۆنا له‌ سلێمانی له‌ماوه‌ی مانگێكدا به‌به‌راورد به‌نزیكه‌ی له‌ 45% دابه‌زیووه‌ له‌ ئێستاشدا ته‌نها 120 تووشبووی كۆرۆنا له‌ناو نه‌خۆشخانه‌كانی سلێمانی-دان وه‌ ڕێژه‌ی مردنیش كه‌مبۆته‌وه‌ ده‌شڵێت" دڵنیابن ئه‌گه‌ر له‌ ڕۆژانی جه‌ژندا پابه‌ند بین ، دوای جه‌ژن هه‌واڵی زۆر دڵخۆشكه‌رتر ده‌بێت وه‌ ئاماره‌كان زۆر زیاتر داده‌به‌زێت به‌ڵام ئه‌گه‌ر شته‌كه‌ به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ بێت ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ خاڵی سفر وتوشی كاره‌سات ده‌بین. " له سه ره تای وتووێژه كه دا وته بێژی فه رمی به ڕێوه به رایه تی ته ندروستی سلێمانی له باره ی دۆخی ئێستای شاره كه وه وتی " ماوه ی چه ند هه فته یه كه دۆخه كه به ره و هێوربوونه وه ڕۆیشتووه ، وه ژماره ی توشبووان به ره و داكشان ده چێت به به راورد به مانگی ڕابردوو كه هه بووه كه ڕۆژبه ڕۆژ ژماره ی تووشبوان زیادی ده كرد، وه گه یشتینه ئه وه ی به ڕاستی داوا له هاوڵاتیان بكه ین كه زۆر هاوكارمان بن ، له به رئه وه ی نه خۆشخانه كانمان به ره و پڕبوون ده ڕۆیشتن، وه ترسی ئه وه مان هه بوو كه ئیتر ئێمه نه توانیین تووشبویه كی كۆرۆنا كه پێویستی به نه خۆشخانه هه بێت وه ریبگرین به ڵام خۆشبه ختانه به سوپاسه وه بۆ پابه ندبوونی هاوڵاتیان وایكرد ئێمه بگه ینه ئه م قۆناغه باشه ی ئێستا به ڵام ئه مه به مانای كۆتایی هاتنی ڤایڕه سی كۆرۆنا نایه ت له به رئه وه ی ڤایڕه سی كۆرۆنا، ڤایڕه سێكی جیهانییه شتێكی لۆكاڵی نییه ، وه هه تا تووشبویه كی ڤایڕه سی كۆرۆنا بمێنێت له جیهاندا بێگومان مه ترسی بڵاوبوونه وه ی هه ر ده مێنێت به ڵام گرنگ ئه وه یه ئێمه چۆن بتوانیین شه پۆله كان خاو بكه ینه وه بۆ ئه وه ی نه خۆشخانه كانمان پڕنه بن." د.یاد ئاماژه ی به وه كرد" خۆشبه ختانه له ئێستادا ئه و ژمارانه ی كه له ناو نه خۆشخانه كاندان ڕاسته یه ك حاڵه تیش هه بێت زۆره بۆ ئێمه قورسه به ڵام به راورد به جاران ده توانم بڵێم دڵخۆشكه ره كه له ئێستادا به نزیكه یی 120 حاڵه ت بوونی هه یه له ناو نه خۆشخانه كاندا، به شێكی كه م له م حاڵه تانه باری ته ندروستیان ناجێگیره ، ئه مه ش بێگومان پابه ندبوونی هاوڵاتیانه كه هاتوینه ته ئه م قۆناغه وه له ئه گه ری پابه ند نه بوونی هاوڵاتیان له هه ر قۆناغێكدا بۆ نمونه له سه ره تای بڵاوبوونه وه گه یشتینه ئه وه ی له ماوه ی 14 ڕۆژدا هیچ حاڵه تمان نه بوو به ڵام له به رئه وه ی به ركه وتنی زۆر هه بوو به داخه وه به تایبه ت له جه ژنی ڕه مه زاندا بوونی هه بوو جارێكی تر ئاماره كان هه ڵكشانه وه ، بۆیه به ڕاستی زۆر گرنگه به لامه وه ، قۆناغی باشمان بڕیووه ، ئێمه له جه ژنی قورباندا زۆر به هه ستیاری مامه ڵه له گه ڵ بابه ته كه دا بكه ین." ده رباره ی ڕێنماییه كانی لایه نی ته ندروستی بۆ ڕۆژانی جه ژنی قوربان؟ وته بێژی فه رمی ته ندروستی سلێمانی ده ڵێت." من دڵنیام هاوڵاتیان خۆشیان پابه ند ده بن چونكه من وه كو وته بێژی ته ندروستی سلێمانی قسه ی له سه ر ده كه م ، ئازارێكی قورسمان چه شت به ده ست كۆرۆناوه ، ڕه نگه كه سانێك نه بن ئه گه ر كه سێكی نه ناسیبێت كه به هۆی ڤایڕه سی كۆرۆناوه باری ته ندروستی ناجێگیر بوو بێت یاخود گیانی له ده ست نه دابێت، بۆیه دڵنیام هاوڵاتیان خۆیان پابه ند ده بن ، وه من ئه و پابه ند بوونه شم بینی له ماوه ی ڕابردوو كه سه ره ڕای ئه وه ی قه ده غه ی هاتوچۆی ته واوه تی نه بوو به ڵام ڕۆژانه كه ده هاتیته ده رێ له شاری سلێمانی هه ستت ده كرد كه قه ده غه یه كی ته واوی هاتوچۆیه ، ئێمه باجێكی قورسماندا له جه ژنی ڕه مه زاندا كه یه كێك بوو له هۆكاره كانی دوباره هه ڵكشانی توشبووان دڵنیام ئه م جه ژنه ئه و شته دوباره نابێته وه ، وه دڵنیام له به رزی ئاستی هۆشیاری ته ندروستی هاوڵاتیانی شاری سلێمانی وه هه رێمی كوردستانیش به ڵام هه ندێك دۆخی نه خوازراو به تایبه تی باری ئابووری ڕه نگه هۆكارێك بوو بێت بۆ ئه وه ی كه هه ندێك په رچه كردار یان ته قینه وه ه كی هاوڵاتیان بووه به سه ر بابه تی كۆرۆنایه به ڵام له ئێستادا هه موو كه سێك ته واو له بابه ته كه گه یشتووه وه زانستیانه مامه ڵه ی له گه ڵدا ده كات." كه واته ئێستا سلێمانی له چ قۆناغێكدایه ؟ له وه ڵامدا د.یاد نه قشبه ندی وتی" من ده توانم بڵێم گه یشتینه قۆناغی پابه ندبوون پاشان به داخه وه هاتینه وه ناو قۆناغی مه ترسیدار ، وه هێشتا ئێمه ناڵێین قۆناغه كه به و شێوازه یه هی مانگی پێشووه به ڵام هێشتا ئێمه ترسمان هه یه له گه ڵ ئه وه شدا قۆناغی زۆر باشمان بڕیووه ، وه ڕۆژ به ڕۆژ ئاماره كان دڵخۆشكه رترن، له ماوه ی 14 ڕۆژدا نزیكه ی 1700 كه س له شاری سلێمانی چاكبۆته وه كه به ڕاستی ئه مه جێی دڵخۆشیه ئه و ژمارانه ی ڕاده گه یه نرێت ، ئه و كه سانه ن كه پشكنینیان بۆ ده كرێت به ڵام ژماره یه كیش هه یه كه پشكنیین ناكات یاخود نیشانه كانی سوكه یان هه ر نیشانه ی نییه و ده یگرێت و چاك ده بێته وه ، به ڵام له گه ڵ ئه وه شدا ئه و ژمارانه ش كه ڕاده گه یه نرێت ئه مانه هه مووی پێویستیان به نه خۆشخانه نییه ، به شێكی كه میان پێویستیان به نه خۆشخانه هه یه ئه وانیش به شێكی زۆریان نیشانه یان نییه یاخود نیشانه یان مام ناوه نده ، به شێوه یه كی گشتی دۆخه كه له دۆخێكی كۆنتڕۆڵدایه به ڵام هێشتا مه ترسی كۆرۆنا بوونی ماوه ." "به‌ڕاشكاوی ده‌یڵێم له‌ هه‌ر قۆناغێكدا ئه‌گه‌ر پابه‌ندبوونی هاوڵاتیان نه‌مێنێت ئه‌گه‌ر تاك پارێزی جێبه‌جێ نه‌كرێت له‌لایه‌ن هاوڵاتیانه‌وه‌ به‌ڕاستی دۆخه‌كه‌ جارێكی تر به‌ره‌و خراپی ده‌ڕواته‌وه‌ ، وه‌جارێكی تر ژماره‌ی توشبوانهه‌ڵده‌كشێت."د.یاد نه‌قشبه‌ندی وایوت" ده رباره ی ئه وه ی وه ك ته ندروستی سلێمانی پێشنیارتان بۆ لایه نی حكومه تی خۆجێی سلێمانی كردووه كه له ڕۆژانی جه ژندا قه ده غه ی هاتوچۆ ڕابگه یه نرێت؟ د.یاد نه قشبه ندی وتی" نه خێر ئێمه پێشنیارمان نه كردووه كه قه ده غه ی هاتوچۆی ته واوه تی ڕابگه یه نرێت به ڵام داواكارین له هاوڵاتیان به پێی ئه و ڕێنمایانه ی كه ده ركراوه هیچ قه ره باڵغیه ك نه بێت، به ڕاستی جه ژن كه لتورێكی جوانه له ناو وڵاتی ئێمه و گه لی ئێمه ، بێگومان به ركه وتنه كان له جه ژندا زیاتره بۆیه ئێمه زۆر قسه له سه ر جه ژنه كان ده كه ین به حكومی ئه وه ی ته وقه كردن و ماچ كردنه به ڵام ئه م دۆخه نه خوازراوه ی ئێستا كه هه یه پێویست ده كات كه ئێمه ئه م كه لتوره واز لێبهێنیین هه تا ئه وه نده ی ئه م دۆخه ی كه تێده په ڕێت، به دڵنیاییه وه تێده په ڕێت و كۆتایی دێت به ڵام ڕه نگه كات و ساته كه ی جارێ نه زانیین و پێشبینی كراو نه بێت،بۆیه داوا ده كه م كه به هه ستیاری مامه ڵه له گه ڵ چه ند ڕۆژی پێش جه ژنی قوربان و جه ژنی قورباندا بكرێت." هه روه ها سه باره ت به وه ی باسده كرێت ژماره ی توشبووان زیاتره له وه ی ڕاده گه یه نرێت ئه مه تاچه ند بۆته هۆی دروستبوونی سیستمی به رگری له ش؟ له وه ڵامدا د.یاد ده ڵێت" به ڕاستی بڕیاردان له سه ر سیسته می به رگری گشتی ، شتێكی زۆر قورسه ، شتێكی زانستیانه ی پزیشكانه یه ناتوانیین ئێمه ئاوا بڕیاری له سه ر بده ین به ڵام ئه وه ی ده یبینیین بێگومان ژماره ی توشبوان زیاتره له وه ی ڕۆژانه ڕاده گه یه نرێت ئه مه ئه وه ناگه یه نێت له به ر ئه وه ی سیسته می به رگری گشتی هه یه ئیتر ئێمه با پابه ند نه بین ئه و بڕیاره بڕیارێكی قورسه چونكه قسه یه كی زانستی پزیشكی یه به پێی لێكۆڵینه وه ده كرێت به پێی لێكدانه وه ده كرێت به پێی داتاو ئامار ده كرێت ئینجا ده توانرێت ئه و بڕیاره بدرێت به ڵام تاكپارێزییه كی زۆر ساده ئێستا خه ریكه ده بێت به كه لتورێك له ناوماندا خه ڵك خۆی به كاری ده هێنێت به بێ ئه وه ی هیچ فشارێكی له سه ر بێت ئێمه ده توانیین به وه دۆخه كه كۆنتڕۆڵ بكه ین." سه باره ت به ده رمان و چاره سه ره نوێیه كان كه ڕاده گه یه نرێت بۆ كۆرۆنا؟ وته بێژی فه رمی ته ندروستی سلێمانی ده ڵێت" له ئێستادا چه ندین ده رمان هه یه ڕۆژانه له هه واڵه كانه وه گوێمان لێ ده بێت كێبڕكێیه كی زۆر هه یه له وڵاته گه وره جیهانییه كاندا كه كار له سه ر دۆزینه وه ی ڤاكسین ده كه ن به ڵام تا ئێستا هیچ ڤاكسینێك به ڕه سمی نه ناسێنراوه چونكه ئێمه ڕێكخراوی ته ندروستی جیهانیمان هه یه ، ڕِێكخراوێكمان هه یه كه پێی ده وترێت "ئێف دی ئه ی" ده بێت ئه مانه هه مووی په سه ندی ئه و ڤاكسینانه بكه ن به ڵام بێگومان هه ر چاره سه رێكی نوێ كه ده دۆزرێته وه ئێمه ڕاسته خۆ مامه ڵه مان كردووه و به كاریشمان هێناوه سه ره ڕای ئه وه ش من پێم خۆشه ئاماژه به وه بده م ئێمه خۆشمان له شاری سلێمانی یه كه م شار بووین له ناوچه كه دا پلازما-مان به كار هێنا زۆر سوودمان لێ بینی ، وامانكرد كه به شێوازێكی نوێ له نه خۆشه كه وه ربگیرێت و ئه وكه سه ی كه چاكبۆته وه بۆ ئه وه ی سوودی بۆ زیاد له توش بوویه ك هه بێت، له ئێستادا زیاتر له 500 كه س پاش چاكبوونه وه یان له شاری سلێمانی پلازما یان به خشیووه له گه ڵ ئه وه شدا جۆره چاره سه رێكی دیكه پێی ده وترێت "ئای ڤی ئای جی" ئه وه شمان به كار هێنا له شاری سلێمانی كه ئه ویش ڕێگه یه كی نوێ بوو له ڕووبه ڕووبوونه وه ی كۆرۆنا وه سه ركه وتنێكی باشی هێنا به سوپاسه وه بۆ كارمه ندان و پزیشكان، كه بریتی بوو له به رزكردنه وه ی به رگری له ش به شێوه یه كی ده ستكرد به ڵام بابه تی ڤاكسین شتێكی جیهانییه ده بێت په ه سه ند بكرێت بێگومان له لایه ن وه زاره تی ته ندروستی عێراقییه وه به هه ماهه نگی له گه ڵ وه زاره تی ته ندروستی هه رێمی كوردستان پاشان بۆ به ڕێوه به رایه تیه كان دابین ده كرێت، هه ر چاره سه رێك كه سه ركه وتوو بێت و جیهانیه ن بڕیار بدرێت له سه ری بێگومان كاری له سه ر ده كرێت و له كه مترین كاتدا دابین ده كرێت." وتیشی: تا ئێستا چاره‌سه‌ری نوێ به‌پێی ئه‌وه‌ی كه‌ سه‌لمێنراو بوو بێت ، وه‌كو ڤاكسین به‌شێوه‌یه‌كی یاسایی له‌لایه‌ن وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی عێراقه‌وه‌ ده‌كڕدرێت پاشانده‌درێت به‌ وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی، وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی عێراق له‌سه‌ر خه‌ته‌ بۆ ئه‌وه‌ی دابینی بكات و ڕاسته‌خۆش به‌شی كوردستان ده‌نێردرێت وه‌كو هه‌موو جۆره‌ ڤاكسینه‌كانی تركه‌ به‌كارده‌هێنرێت بۆ حاڵه‌ته‌كانی تری نه‌خۆشی. " د.یاد نه‌قشبه‌ندی ده‌شڵێت "هه‌واڵه‌ خۆشه‌كه‌ له‌ سلێمانی ئه‌وه‌یه‌ له‌ ئێستادا ژماره‌ی چاكبووان ڕۆژانه‌ زۆر زۆر زیاتره‌ له‌ ژماره‌ی تووشبووان، ماره‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ باری ته‌ندروستیان ناجێگیره‌، زۆر كه‌متره‌ به‌به‌راورد به‌سه‌ره‌تای دوباره‌ هه‌ڵكشانه‌وه‌ی ژماره‌ی توشبووان له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ژماره‌یه‌كی كه‌م ئێستا له‌ناو نه‌خۆشخانه‌كاندا هه‌یه‌، وه‌ له‌ئێستادا ئێمه‌ جێگه‌ی به‌تاڵمان هه‌یه‌ بۆ تووشبووانی ڤایڕه‌سی كۆرۆنا كه‌ ئێمه‌ له‌ ڕابردوودا هاواری ئه‌وه‌مان ده‌كرد جێمان نه‌ماوه‌ له‌ناو نه‌خۆشخانه‌كاندا، وه‌ له‌هه‌مووی خۆشتر ئه‌و پابه‌ندبوونه‌ باشه‌ی هاوڵاتیانی شاری سلێمانییه‌ كه‌ هیوادارم ئه‌مه‌ زیاتر ڕه‌نگ بداته‌وه‌ له‌ڕۆژانی جه‌ژندا، دڵنیابن ئه‌گه‌ر له‌ ڕۆژانی جه‌ژندا پابه‌ند بین ، دوای جه‌ژن هه‌واڵی زۆر دڵخۆشكه‌رتر ده‌بێت وه‌ ئاماره‌كان زۆر زیاتر داده‌به‌زێت به‌ڵام ئه‌گه‌ر شته‌كه‌ به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ بێت ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ خاڵی سفر وتوشی كاره‌سات ده‌بین. " نه‌قشبه‌ندی ئه‌وه‌شی ڕاگه‌یاند: ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌یبینیین به‌ نزیكه‌یی 40% - 45% دابه‌زین هه‌بووه‌ له‌ تووشبووانی كۆرۆنا له‌چاو ژماره‌ی توشبواندا له‌گه‌ڵ سه‌ره‌تای هه‌ڵكشانه‌ خێراكان، ئه‌مه‌ی من باسی ده‌كه‌م به‌راوردی سه‌ره‌تای مانگی 6 بوو به‌دوای ناوه‌ڕاستی مانگی 6 كه‌ 40% دابه‌زینمان هه‌بوو، وه‌ بێگومان ڕێژه‌ی مردووان له‌ ئێستادا كه‌متر بووه‌ ته‌واو به‌ره‌و دابه‌زین ڕۆیشتووه‌ چونكه‌ ئه‌مه‌ هاوكێشه‌یه‌ كاتێك كه‌ ژماره‌ی توشبوان كه‌م ببێته‌وه‌ ژماره‌ی گیان له‌ده‌ستدانیش كه‌م ده‌بێته‌وه‌ ، ژماره‌ی ئه‌وانه‌شی له‌ناو نه‌خۆشخانه‌ن كه‌م ده‌بنه‌وه‌. " د.یاد نه‌قشبه‌ندی له‌كۆتایی وتووێژه‌كه‌دا جه‌ختیكرده‌وه‌ " گرنگترین شت ئه‌وه‌یه‌ ئه‌گه‌ر له‌ جه‌ژنیشدا به‌ هه‌ستیاری مامه‌ڵه‌ بكه‌ین، بێگومان ده‌وام نییه‌ و كارو كاسبی نییه‌، ژماره‌كه‌ زۆر خێراتر داده‌به‌زێت به‌به‌راورد به‌ ئێستا كه‌ كارو كاسبی هه‌یه‌ و خه‌ڵك ڕه‌نگه‌ به‌ حوكمی ئیشه‌كه‌ی هه‌ر به‌ركه‌وتنی هه‌بێت، بۆیه‌ جه‌ژن زۆر بڕیارده‌ر ده‌بێت گرنگه‌ ئێمه‌ چۆن بتوانیین به‌و شێوازه‌ شه‌پۆله‌كه‌ خاو بكه‌ینه‌وه‌ كه‌ئیتر ئێمه‌ ترسی ئه‌وه‌مان نه‌بێت كه‌ له‌ نه‌خۆشخانه‌كاندا جێگه‌ نه‌مێنێت، وه‌ ئه‌گه‌ر به‌ره‌و وه‌رزی سه‌رما بڕۆینه‌وه‌ ده‌بێت هه‌ستیار تر مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ بابه‌ته‌كه‌دا بكه‌ین، ڤایڕه‌سی كۆرۆنا، ڤایڕه‌سێكی نوێیه‌ پێشبینییه‌كان، قسه‌كان له‌سه‌ری هه‌موو یپێشبینی كراوه‌ و لێكدانه‌وه‌ی بۆ كراوه‌ به‌ڵام ئه‌وه‌ نه‌بووه‌ كه‌ بكرێت به‌ توێژینه‌وه‌یه‌كی زانستی فه‌رمی و له‌لایه‌ن ڕێكخراوی ته‌ندروستی جیهانیه‌وه‌ باسی لێبكرێت. "