تویژینه‌وه‌یه‌ک چالاکی مرۆڤ به‌ هۆکاری که‌مبوونه‌وه‌ی به‌سته‌ڵه‌کی باکوور ده‌به‌ستێته‌وه‌
له‌وه‌تای ساڵی 1960 ه‌وه‌ به‌سته‌ڵه‌ک که‌مده‌بێته‌و، به‌لانی‌که‌مه‌وه‌ هه‌موو ساڵیک زیاتر و زیاتر له‌به‌سته‌ڵه‌کی باکوور
له وه تای ساڵی 1960 ه وه به سته ڵه ک که مده بێته و، به لانی که مه وه هه موو ساڵیک زیاتر و زیاتر له به سته ڵه کی باکوور . توێژینه وه یه کی نوی ده ڵێت هه موو تاکێک له ئێمه له مه به رپرسیاره . به پێی توێژینه وه یه کی نوێ له گۆڤاری زانستیدا بڵاوکراوه ته وه ، هه موو هاتووچۆیه کی تاکه که سێک به فڕۆکه له نیویۆرکه وه بۆ ئه وروپا یاخوود لێخوڕینی ئۆتۆمبێل به به نزین بۆ 4 هه زار کیلۆمه تر ده بێته پرژبوونه وه ی گاز و به رزبوونه وه ی پله ی گه رمای پێویست بۆ تواندنه وه ی 3 مه رتر دووجا له به سته ڵه کی باکوور . توێژینه وه که ده ڵێت به رامبه ر به بڵابوونه وه ی یه ک ته نی مه رتی دووهه م ئۆکسیدی کاربۆن له هه وادا، 3 مه تر دووجا له به سته ڵه کی ده ریا له مانگی 9دا که مبۆته وه کاتیک ئه وجه مسه ره که مترین به سته ڵه کی هه یه . له ڕێگای 30 جۆر چاودێری و ژمێریاری کۆمپیوه ته ره وه ، ده رکه وتوه به رزبوونه وه ی ئاستی گاز ده بێته هۆی به رزبونه وه ی پله ی گه رما که هۆکاره بۆ توانه وه ی به سته ڵه کی جه مسه ره کان. توێژینه وه که ده ڵێت په یوه ندی نێوان پڕژبوونه وه ی دووهه م ئۆکسیدی کاربۆن و که مبوونه وه ی به سته ڵه ک له مانگی 9دا ڕوون و ئاشکرایه . مانگی 11 و 12 مانگ به گه وره ترین شێوه ده بینین. ئاژانسی ناسا ڕایگه یاندا له ڕۆژی 14ی مانگی 11دا مانگ به گه وره ترین شێوه ده رده که وێت، هه روه ها له وه تای ساڵی 1948 ه وه نزیکرتین ده بێت له زه وه ی، نزیکبوونه وه ی داهاتوی له 25ی مانگی 11ی ساڵی 2034دا ده بێت. ناسا ده شڵێت ته نانه ت ئه گه ر ئاسمان هه وریش بێت به هۆی نزیکبونه وه ی مانگ له زه وه یه وه ڕووناکی زیاتر ده به خشێت تا ده گاته بازنه ی ته واو. ده رکه وتنی مانگ به گه وره یی ئه وکاتیه مانگ و زه وه ی له هه موو کات زیاتر له یه که وه نزیکتر ده بن. هه رچه نده ئه م نزیبکوونه وه یه جیاوازی زۆر گه وره ی نیه ، به ڵام ده بێته هۆکاری ده رکه وتنی مانگ 14 جار که وره تر و 30 ئه وه نده پرشنگدارتر له کاتی بازنه ی ته واودا. ووشه ی سووپه ر موون Supermoons مانگی گه وره ، ده سته واژه یه که له ساڵی 1979دا له لایه ن زانای فه له ک ڕیچارد نۆڵ به کارهاتوه . هه ڕچه نده ده سته واژه ی mega beaver moon "مانگی گه وره ی بیڤه ر" پێشتر له ڕۆژمێری کۆنی که شووهه وای جوتیاراندا به کار هاتوه ، ئه وکاته ی جوتیاره کان له سه رده می دامه زراندنی کۆڵۆنیه کان له ئه مریکاو و به تایبه تی له لایه ن خێڵی ئالکۆنگین - سوورپیسته کان به کارهاتوه که ته ڵه یان بۆ سه گئاو دانه وه به ر له وه ی زه لکاوه کان بیبه ستێت، بۆڕاوکردن و به ده ستهینای گه وڵه یان و به کارهێنای بۆ خۆگه رم ڕاگرتن له زستاندا. ناسا ده ڵێت ئه گه ر ڕێنه که وت له مانگی 11دا بازنه ی مانگی گه وره ببینرێت، ئه وا له 14ی مانگی 12دا هه مان ڕووداو دووباره ده بێته وه . توێژینه وه یه ک: کێشانی پاکه تێک جگه ره ڕۆژانه ده بیته هۆی 150 گۆڕانکای له خانه دا. زاناکان بۆیان ده رکه وتوه کێشانی پاکه تێک جگه ره ڕۆژانه ده بێته هۆی 150 گۆڕانکاری زیان به خش له خانه ی سیدا به گشتی. ئه م ئاکامانه له توێژینه وه یه کدا ده رکه وت له سه ر هۆکاری جگه ره کێشان و زیانه کانی له سه ر تێکدانی جینات، یاخوود گۆڕانکاری بازدانی به سه ردا دێنێت. زاناکان ده ڵین له توێژینه وه که دا ده رکه وتوه په یوه ندی ڕاسته وخۆ له نێوان ژماره ی جگه ره کانی له ته مه ندا ده کێشرێن و ژماره ی بازدانه کانی له DNA له درمه کانی شێرپه نجه کاندا ڕووده دات هه یه . ده رکه وتوه له شێرپه نجه ی سیه کاندا گه وره ترین گۆڕانکاری بازدان ڕوویداوه و له جێگای دیکه ش له جه سته دا ڕوویداو وه ک میزه ڵدان و جگه ر و قووڕگ. سه رباری ئه مه ش ده ڵین بازدان به هۆکاری جگه ره کێشانه وه ده یسه لمێنێت بۆچی جگه ره کێشان ده بێته هۆکاری شێرپه نجه ی جۆری دیكه بێجگه له شێرپه نجه ی سه یه کان. ساڵانه له هه موو جیهاندا 6 ملێۆن که س به هۆی جگه ره کێشانه وه گیان له ده ست ده ده ن، ڕێکخراوی ته ندروستی جیهانی ده ڵێت "ئه گه ر به م ئاراسته یه به رده وام بێت، پێشبینی ده کرێت له ماوه ی 100 ساڵدا ژماره که بۆ زۆر زیاتر له 1ملیار که س گیان له ده ستدان به رزبێته وه . تائێستا ده رکه وتوه جگه ره کێشان ده بێته هۆی 17 جۆر شێرپه نجه و زاناکان ده ڵین لایان ڕوون نیه شێوه ی کارتێکردنی له خانه چۆنه .