د.به‌شیر: به‌موسته‌حیلی ده‌بینم عێراق له‌و بارودۆخه‌دا ئه‌گه‌ر ئاوا بمێنێت هه‌ڵبژاردنێكی پاك و بێگه‌رد ئه‌نجام بدات به‌بێ گزی و ساخته‌كاری
 " كورد له‌هه‌ڵبژاردندا كورسیه‌كانی خۆی ئه‌گه‌ر زیادنه‌كات كه‌م ناكات، به‌ڵام لایه‌نی سوننه‌ و لایه‌نی شیعه‌ له‌به‌رئه‌وه‌ی شه‌قامه‌كانیان و جه‌ماوه‌ره‌كانیان زۆر لێیان توڕه‌ن زۆر لێیان بێزارن، چاوه‌ڕوان ناكرێت كه‌ هه‌مان كورسیه‌كانی خۆیان بهێننه‌وه‌ "
د.به شیر حه داد جێگری سه رۆكی په رله مانی عیراق ده ڵێت" به موسته حیلی ده بینم عێراق له و بارودۆخه ئه منییه كه ئێستا تێیداین ئه گه ر ئاوا بمێنێته وه هه ڵبژاردنێكی پاك و بێگه رد ئه نجام بدات به بێ گزی و ساخته كاری له وانه یه هه ندێك له و لایه نه سیاسیانه ی كه باڵی سه ربازیان هه یه یان میلیشیای چه كداریان هه یه له وانه یه باردۆخی ئه منی به ئاراسته یه كدا ببه ن كه هه ندێك پشێوی و توندو تیژی دروست بكه ن بۆ ئه وه ی كه خه ڵك هه ڵبژاردنی له بیربچێته وه ،ده رباره ی بۆچونی لایه نه كانیش ده ڵێت" كورد له هه ڵبژاردندا كورسیه كانی خۆی ئه گه ر زیادنه كات كه م ناكات، به ڵام لایه نی سوننه و لایه نی شیعه له به رئه وه ی شه قامه كانیان و جه ماوه ره كانیان زۆر لێیان توڕه ن زۆر لێیان بێزارن، چاوه ڕوان ناكرێت كه هه مان كورسیه كانی خۆیان بهێننه وه ، لایه نه شیعیه كان ده زانن كه ئه م هه ڵبژاردنه له به رژه وه ندی ئه واندا نییه ناشتوانن به ئاشكرا بڵێن كه هه ڵبژاردن نه كرێت چونكه ئه مه داواكاری شه قامه بۆیه له ڕووكه ش و له ڕاگه یاندنه كان ده ڵێن ئێمه له گه ڵ هه ڵبژاردنه كانی پێش وه خته داین به ڵام له ژێره وه كار بۆ ئه وه ده كه ن كه ڕێگری دروست بكه ن و هه ڵبژاردنه كه ئه نجام نه درێت." له سه ره تای وتوووێژه كه دا ده رباره ی بڕیاری هه ڵبژاردنی پێش وه خته له عیراق له لایه ن سه رۆك وه زیرانی عیراقه وه وتی" هه ڵبژاردنی پێش وه خته یه كێكه له داواكاریه كانی خۆپیشانده رانی تشرینی یه كه م 2019 ، بۆیه ئه م حكومه ته ش كه دامه زرا به ئامانجی ئه وه دامه زرا كه یه كه م كاری ئه وه بێت زه مینه سازبكات بۆ هه ڵبژاردنی پێش وه خته ، بۆیه ده بوایه ئه م كاره بكات چونكه له به رنامه ی كاری خۆشیدا كه پێشكه شی كرد بۆ په رله مان له كاتی پێكهێنانی حكومه ته كه ی ، یه ك له ئامانجه هه ره سه ره كیه كانی ئه م حكومه ته كاتیه ئه وه یه كه كارده كات بۆ ئه نجامدانی هه ڵبژاردنی پێش وه خته ، كه واته به م ڕاگه یاندنه به ده ستنیشانكردنی واده ی هه ڵبژاردنی پێش وه خته وه كو به ڵێنێكی خۆی به جێگه یاندووه به شه قامی وت ئه وا من ئه و به ڵێنه ی كه دابووم به شێكم جێبه جێكرد به وه ی كه واده ی هه ڵبژاردنم ده ستنیشانكرد." به بڕوای د.به شیر حه داد هه ڵبژاردنی پێش وه خته له واده ی دیاریكراوی خۆیدا ئه نجام نادرێت له و ڕوه وه ده ڵێت" پێم وانییه هه ڵبژاردنی پێش وه خته له م واده یه دا ئه نجام بدرێت چونكه له مپه ر و ڕێگری زۆر له ڕێگای هه ڵبژاردندا هه یه وه كو له مپه ر و ڕێگری سیاسی، ئه منی، ڕێگری دارایی ، هه روه ها هونه ریش، هه یه ، جارێ یاسای هه ڵبژاردن ته واو نه بووه له په رله مان ئه و لیسته ی ماوه كه لیسته كه هاوپێچه به یاساكه بازنه ی هه ڵبژاردنه كانی تێدا نیشانه ده كرێت بۆ ئه مه ش پێكهاتنی لایه نه سیاسیه كان له سه ر ئه م لیسته ئاسان نییه كاتێكی زۆری ده وێت به بۆچوونی من، له لایه كی دیكه شه وه ، عێراق ئێستا به بارودۆخێكی خراپ تێده په ڕێت، دابینكردنی بودجه یه كی باش بۆ هه ڵبژاردن ئاسان نییه دیسان پێویسته ئه گه ر هه ڵبژاردن ئه نجام بدرێت، دادگای فیدڕاڵی په سه ندنی هه ڵبژاردنه كه بكات دادگای فیدڕاڵیش ئێستا ڕێژه یاساییه كه ی ته واو نییه چونكه یه كێك له ئه ندامه كانی خانه نشینبوو ، پێویست به وه ده كات ئه ندامێكی بۆ زیاد بكرێت یان یاساكه ی هه موار بكرێته وه خاڵێكی تر له ڕێگرییه كان بارودۆخی ئه منییه كه ئه مه خاڵێكی زۆر گرنگه من به موسته حیلی ده بینم عێراق له و بارودۆخه ئه منییه كه ئێستا تێیداین ئه گه ر ئاوا بمێنێت ، هه ڵبژاردنێكی بێگه رد و پاك ئه نجام بدات به بێ گزی و ساخته كاری چونكه ئێستا چه ك له ده ره وه ی ده سه ڵاتی ده وڵه ته لای میلیشیاكانه گروپه چه كداره كان دیسان ده توانن زاڵ بن به سه ر بنكه ی هه ڵبژاردنه كان وه به كه یفی خۆیان ئه نجامی هه ڵبژاردنه كان به لاڕێداببه ن، بۆیه ئه م ڕێگریانه كه هه یه ئێستا لایه كی دیكه شه وه زۆربه ی هه ره زۆری لایه نه سیاسییه كان هه ڵبژاردنی پێش وه خته یان پێ باش نییه وه پێ خۆش نییه ." ده رباره ی بۆچونی هه ریه كه له لایه نه و پێكهاته جیاوازه كانی ناو په رله مانی عیراق له سه ر هه ڵبژاردنی پێش وه خته ؟ د.به شیر حه داد ده ڵێت" سه باره ت به كورد پێم وانییه گۆڕانكاریه كی ئه وتۆ له ئه نجامی هه ڵبژاردنه كان ڕووبدات ئه گه ر هه ڵبژاردن ئێستا بكرێت یان له كاتی خۆیدابكرێت كورد ده توانم بڵێم كورسیه كانی خۆی ئه گه ر زیادنه كات كه م ناكات، به ڵام لایه نی سونه و لایه نی شیعه به ڕاستی له به رئه وه ی شه قامه كانیان و جه ماوه ره كانیان زۆر لێیان توڕه ن زۆر لێیان بێزارن، چاوه ڕوان ناكرێت كه هه مان كورسیه كانی خۆیان بهێننه وه ، به تایبه تی لایه نه شیعیه كان ده زانن كه ئه م هه ڵبژاردنه له به رژه وه ندی ئه واندا نییه ناشتوانن به ئاشكرا بڵێن كه هه ڵبژاردن نه كرێت چونكه ئه مه داواكاری شه قامه بۆیه له ڕووكه ش و له ڕاگه یاندنه كان ده ڵێن ئێمه له گه ڵ هه ڵبژاردنه كانی پێش وه خته داین به ڵام له ژێره وه كار بۆ ئه وه ده كه ن كه ڕێگری دروست بكه ن و هه ڵبژاردنه كه ئه نجام نه درێت." سه باره ت به بۆچونی په رله مانی عیراق له سه ر دیاریكردنی واده ی هه ڵبژاردنی پێش وه خته عیراق له كاتێكدا وه ك ئاماژه ت كرد چه ند به ربه ستێك له به رده م هه ڵبژاردندا هه یه ؟ جێگری سه رۆكی په رله مانی عیراق باسی له وه كرد" ئێمه وه كو په رله مان ئه وه ی كه له سه رمانه ده یكه ین ته واو كردنی یاسای هه ڵبژاردنه كه وه هه مواركردنی یاسای دادگای فیدڕاڵی بۆ ئه وه ی كه ڕێژه یاساییه كه ی ته واوبێت چی تریش ئێمه وه كو په رله مان له سه رمانه ئه نجامی ده ده ین به ڵام گرنگ ئه وه یه كه لایه نه سیاسی یه كان بۆ خۆیان ڕێك بكه ون له سه ر ئه نجامدانی هه ڵبژاردن چونكه ئه گه ر حكومه ت هه ر سووربێت له سه ر ئه وه ی كه هه ڵبژاردن بكرێت، له وانه یه هه ندێك له و لایه نه سیاسیانه ی كه باڵی سه ربازیان هه یه یان میلیشیای چه كداریان هه یه له وانه یه باردۆخی ئه منی به ئاراسته یه كدا ببه ن كه هه ندێك پشێوی و توندو تیژی دروست بكه ن بۆ ئه وه ی كه خه ڵك هه ڵبژاردنی له بیربچێته وه ." سه باره ت به دانوستانه كانی نێوان هه رێم و به غداد وه هۆكاری ڕێكنه كه وتنییان تائێستا؟ د.به شیر حه داد ده ڵێت" كێشه ی نێوان هه رێم و به غداد ته نها كێشه ی مووچه و نه وت نییه به ڕاستی بیری شۆڤێنی وتاكڕه وی، بیری ڕه گه زپه رستی، بیری مه ركه زی له عێراقدا هه ر ماوه ، ڕاسته ئێستا سیسته می سیاسی عێراق گۆڕاوه سییسته مێكی به ناو دیموكراسی و فره یی و هه مه لایه نییه ، به ڵام ئه م بیره مه ركه زی یه سه نتڕاڵه لای زۆربه ی سیاسی یه كانی شیعه و سوننه هه ر ماوه كه پێویسته عێراق وڵاتێكی مه ركه زی بێت و ده سه ڵاتی به سه ر هه موو عێراقدا هه بێت به هه رێمی كوردستانیشه وه ." "زۆربه ی ئه و سیاسیانه به ڕاستی پێیان هه زم ناكرێت یان قبوڵیان نییه له ناخی خۆیانه وه كه دان به هه رێمێكی ده ستوری بنێن ده یانه وێت كێشه دروست بكه ن و ئه و مافانه ی كه ده ستور داویه تی به هه رێم نه یده ن ئه وه ئه سڵی مه سه له كه لێره یه ، ناكرێت حكومه ت وه كو پارێزگایه ك مامه ڵه له گه ڵ هه رێم بكات، هه رێم قه واره یه كی ده ستوریه وه تایبه تمه ندی خۆی هه یه ، ده زگای دادوه ری خۆی هه یه بۆیه پێویسته ئه و ده سه ڵاتانه ی كه ده ستوور داویه تی به هه رێم، حكومه ت پێی ڕه وا ببینێت. له به ر ئه وه جارێك مووچه ی هه رێمی كوردستان ده بڕن و نایده ن، جارێك داوای هه موو نه وته كه ده كه ن جارێك به شی ته واوی هه رێمی كوردستان ناده ن له و قه رزه نێو ده وڵه تیانه ی كه عێراق وه ری گرتووه ، زۆر له و مافانه بۆ نموونه پێشمه رگه وه كو به شێكی گرنگی سیسته می عێراقییه به ڵام تا ئێستا پێشمه رگه مافی خۆی له حكومه تی عێراق وه رنه گرتووه نه وه كو بودجه و موچه و پێداویستییه سه ربازییه كان و نه وه كو ڕاهێنان و مه شق چه ك، هیچ ئه وانه ی پێ نه دراوه به ڵام ته ماشا ده كه ی میلیشیای حه شدی شه عبی زۆر له سوپا زیاتر گرنگیان پێده درێت ، به ڵام پێشمه رگه ئه و گرنگییه ی پێنادرێت ، ئه مانه یه كه وا له هه رێمی كوردستان ده كات هه ست به مه غدوری خۆی بكات." د.به شیر حه داد وای وت" جێگری سه رۆكی په رله مانی عیراق ئاماژه ی به وه شكرد" ئێستا گه ڕێكی دیكه ی دانوستاندن و گفتوگۆ له نێوان به غداد و هه رێمی كوردستاندا هه یه ، ئه م گفتوگۆیانه له كۆتایی سه رده می به ڕێز عادل عبدولمه هدییه وه ده ستیپێكرد كه ئه و ده ستیكرد به ڕاگرتنی مووچه ی هه رێمی كوردستان، وه تائێستاش ئه م گفتوگۆیانه به رده وامه ، چه ندین جار شاندی هه رێمی كوردستان چۆته به غداد ، وه چه ند لیژنه یه كی هونه ری و پسپۆڕ پێكهاتووه بۆ ئه وه ی ئه م لیژنانه كۆبوونه وه ی خۆیان بكه ن ، لیژنه ی هاوبه ش له نێوان هه رێمی كوردستان و به غداد ڕاسپارده كانی خۆیان داوه ته حكومه تی به غداد و حكومه تی هه رێم ئێستا هه رێمی كوردستان و به غداد زۆر نزیكن له وه ی كه بگه نه ڕێكه وتنێك له م نزیكانه شاندی هه رێم ده چێته وه به غداد بۆ ئه وه ی كه ڕێكه وتنێك ئیمزا بكه ن به ڵام ئه م ڕێكه وتنه ڕێكه وتنێكی كاتییه چونكه حكومه ته كه ی "به ڕێز موسته فا كازمی" حكومه تێكی كاتییه پاش هه ڵبژاردنه كان ئه گه ر حكومه تێكی نوێ پێكهات له عێراق، دیسان هه رێم ده بێت له گه ڵ ئه و حكومه ته گفتوگۆی خۆی بكات، خۆزگه عێراق و هه رێمی كوردستانیش كاریان بۆ ئه وه بكردایه كه ڕێكه وتنێكی درێژ مه ودا ڕێكه وتنێكی كۆنكرێتی بكرابایه كه به گۆڕانی حكومه ته كان گۆڕانكاری تێدا نه كرابایه و كاریگه ری له سه ر نه بوایه كود یه كڕیزی خۆی بپارێزێت واته لایه نه سیاسیه كان كوردستانییه كان پێویسته یه كڕیزیان له نێواندا هه بێت به یه ك پاكێج وه كو كورد مامه ڵه له گه ڵ به غداد بكه ن وه له دانوستانه كانی هه رێمی كوردستان له گه ڵ به غداد ته نها بابه تی مووچه و نه وت نه بێت بابه تی ته عریب و پاراستنی ناوچه جێ ناكۆكه كان كه له ناوچه كانی داقوق و حه مرین و خانه قین و ده وروبه ری كه ركوك عه ره بی هاورده دێن بۆ ئه وه ی ده ست به سه ر زه وی و زار و خاكی كورد بگرن، بۆیه پێویسته ئه مه ش له گه ڵ به غداد یه كلابكرێته وه ، كاربكرێت بۆ گه ڕاندنه وه ی هێزی هاوبه ش له پێشمه رگه و له سوپای عێراق بۆ ئه و ناوچانه ." ده رباره ی نه ناردنی مووچه ی فه رمانبه رانی هه رێم له لایه ن حكومه تی ناوه ندی عیراقه وه ؟ د.به شیر حه داد ڕایگه یاند" ئێمه له بودجه ی ساڵی 2019 ئه وه مان كرد كه مووچه ده ربهێنین له ململانێ سیاسیه كان، وه مووچه به رده وام بێت ئه وه بوو به درێژای 2019 و له سه ره تای ساڵی 2020 یش مووچه به به رده وامی هات بۆ هه رێمی كوردستان به ڵام به داخه وه له كۆتایی سه رده می به ڕێز عادل عه بدولمه هدی، وه له سه رده می "به ڕێز موسته فا كازمی" دیسان كێشه كه سه ری هه ڵدایه وه و ئه و مووچه ڕاگیرا . ئێستا وابزانم گفتوگۆكان گه یشتوونه ته ئه نجامێكی باش، وه له ڕێكه وتن نزیكن به وه ی كه به غداد بوجه یه ك بنێرێت بۆ مووچه بۆ هه رێمی كوردستان ئه مه ش به نده به چوونی شاندی هه رێمی كوردستان بۆ به غداد كه بچن ڕێكه وتنه كه ته واو بكه ن ئینجا پاره كه ش پاش ئه و ڕێكه وتنه ده گات." له وه ڵامی ئه و پرسیاره ی ئایا به غداد ده توانێت به شه بودجه بۆ هه رێم بنێرێت له كاتێكدا عیراق یاسای بودجه ی بۆ ساڵی 2020 نیه ؟ د.به شیر حه داد ده ڵێت" به ڵێ ده توانێت له به رئه وه ی هه ر ساڵێك ئه گه ر بودجه دواكه وت یان بودجه نه بوو، له سه ر بنه مای بودجه ی ساڵی پێشووتر 1/12ده درێت به شاره كان و به هه رێمه كان، بۆیه حكومه تی فیدڕاڵ ئێستا ده توانێت ئه و به شه ی له بودجه ی ساڵی 2019 ده یدا مانگانه هه ر ئه و به شه بدات به هه رێمی كوردستان." له باره ی ئه وه ی كه واته نه ناردنی مووچه ی فه رمانبه رانی هه رێم پێچه وانه ی یاسای بودجه یه كه خۆت باست لێوه كرد؟ د.به شیر حه داد وتی" بێگومان ئه مه پێشێلكردنی یاسایه به ڵام ئه وه ی ئێستا له عێراق ده گوزه رێت مه سه له ی یاسا نییه ، ده ستور و یاسا پێشێلكراوه به رامبه ر به هه رێمی كوردستان پێشێلكراوه به رامبه ر عێراقیش پێشێلكراوه ، بۆیه ئه وه ی كه كارده كات میلیشیاتی چه كدارین، وه لایه نه سیاسیه كان بۆ به رژه وه ندی خۆیان كارده كه ن ده نا ئه گه ر به گوێره ی ده ستور و یاسا بێت نابێت وابێت ، هاوڵاتی عێراقی پێویسته ژیانێكی پڕ كه رامه ت و هه موو خزمه تگوزارییه كانی بۆ دابین بكرێت به ڵام وانییه قسه له حكومه ت كراوه و به دواداچوونمان بۆ كردووه نوسراومان كردووه و پێمان وتوون كه ئه مه بێ یاساییه و پێچه وانه ی ده ستوره ، به ڵام ئه و لایه نه سیاسی و چه كدارانه ی كه زاڵن به سه ر حكومه تدا ئه وان كاره كان به ڕێوه ده به ن، به ڕاستی حكومه ت ده ست و ده سه ڵاتی به سه ر هه موو كایه كانی ده وڵه تدا ناگات." ده رباره ی ئه وه ی سه ره تا لایه نه كوردستانییه كان گه شبین بوون به مسته فا كازمی و پشتیوانی بێ مه رجییان لێكرد بۆ پێكهێنانی كابینه كه ی؟ د.به شیر حه داد ده ڵێت" له وانه یه كه سی موسته فا كازمی جێگه ی متمانه بێت و جێگه ی گه شبینی بێت بۆ ئێمه و بۆ عێراقیه كان به ڵام حكومه ت له عێراقدا موسته فا كازمی بێت یان كه سێكی دیكه بێت ئابڵوقه دراوه و ده وره دراوه به حكومه تێكی دیكه به ده سه ڵاتێكی دیكه كه نادیاره ، ئه م ده سه ڵاته ی دووه م كه ئه و كاره كان به ڕێوه ده بات ئه و ده سه ڵاتی به سه ر حكومه ته وه هه یه وه زۆر شت ئه وان جێبه جێی ده كه ن، زۆر شت به سه ر حكومه ت ده سه پێنن ئه وانن كه ناهێڵن هه ندێك شت بكرێت، بۆیه به بۆچوونی من ئه گه ر مه سه له كان ته نها به ده ست موسته فا كازمی بێت وانابێت و په یوه ندیش له گه ڵ هه رێمی كوردستانیش به و شێوه یه نابێت به ڵام به داخه وه موسته فا كازمی-یش كه وتۆته ژێر كاریگه ری هه ندێك ئه و لایه ن و میلیشیا چه كدارانه وه ."