ئێران و مافه‌كانی مرۆڤ
شه‌ست سـاڵ له‌مه‌وبه‌ر له‌ ئه‌م مانگه‌دا كۆبوونه‌وه‌ی گشـتی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان ڕاگه‌یاندنی جیهانی مافه‌كانی مرۆڤی په‌سه‌ندكرد
شه ست سـاڵ له مه وبه ر له ئه م مانگه دا كۆبوونه وه ی گشـتی نه ته وه یه كگرتووه كان ڕاگه یاندنی جیهانی مافه كانی مرۆڤی په سه ندكرد. وه زیری ده ره وه ی وڵاته یه كگرتووه كانی ئه مریكا خاتوون ڕایس ده ڵێت ڕاگه یاندنه جیهانیـیه كه " له سـنووره كانی وڵات و جیاوازیـیه كانی نه ته وه یی و سـیاسی به ئه ولاتر ده چێت و ته نانه ت له ڕووی خوازیاریـیه وه په سه ندی مرۆڤایه تی به بوونی جۆراوجۆریش ده كات": " له ڕاسـتیدا ڕاگه یاندنه كه ڕاسـته وخۆ له گه ڵ خوازیاری به میرات گه یشـتوو بۆ ئازادی ده دوێت كه له نێو دڵی هه ر مرۆڤێـكدایه ." خاتوون ڕایس ده‌ڵێت له‌ ماوه‌ی شه‌ست سـاڵی ڕابردوو ده‌سـتكه‌وتی به‌رچاوی سه‌باره‌ت به‌ مافه‌كانی مرۆڤ بووه‌ كه‌ ڕاگه‌یاندنه‌كه‌ به‌ جیدی پـێـیان له‌سه‌ر داده‌گرێت و ئازادی بیروبۆچوون، ئایـین، مافی ئازادی ده‌ربڕین بیروڕا، مافی ئازادی پـێـكهێنانی جه‌ماوه‌ر و ئه‌نجومه‌نی به‌ ئاشـتی ده‌گرنه‌وه‌: " هێشـتاش به ئه و ڕاسـتیـیه دڵـگران بووینه كه سه دان ملیۆن كه س به هۆی حكومه ته كانیان له ئازادیـیه كانی سه ره تایی بێـبه ش كراون." یه كێـك له و حكومه تانه ئێرانه كه په سه ندی ڕاگه یاندنی جیهانی له سـاڵی 1948 ی زاینیدا كردووه . به ئه م زووانه سـكرتێری گشتی نه وته وه یه كگرتووه كان بان كی موون ڕاپـۆرتێـكی بڵاوكرده وه و تیایدا ڕه خنه له حكومه تی ئێران ده گرێت كه به شـێوه یه كی به ربڵاو مافه كانی مرۆڤ پـێشـێـل ده كات و سه ركوتی پـشـتیوانانی ئاشـتیخوازی مافه كانی مرۆڤ، ڕۆژنامه نووسـان، ڕێبه رانی كرێـكاری و پـشـتیوانانی كه مینه ی نه ته وه كانیش ده گرنه وه . گروپه كانی مافه كانی مرۆڤ له ئێران داوایان له نه ته وه یه كگرتووه كان كردووه شـانده یه ك به مه به سـتی هه ڵـسه نگاندنی باری مافه كانی مرۆڤ له ئێران بۆ ئه و وڵاته بنێرێت. كۆمیته ی سێهه می كۆبوونه وه ی گشـتی ڕێـكخراوی نه ته وه یه كگرتووكان بڕیارێـكی په سه ندكردووه كه تیایدا پـێشـێـلكردنی مافه كانی مرۆڤ له ئێران به كارێـكی ناپه سه ند ده زانێت. بڕیاره كه داوا له ئێران ده كات كۆتایی به جیاوازی دانان له دژی ژنان و كه مینه كانی ئاینی، زه وتكردنی مافه كانی قانونی ئێرانیـیه كان بهێنێت و كۆتایـیش به هه ره س پـێهێنانی چالاكان بێنێت. له 60 هه مین سـاڵوه گه ڕی ڕاگه یاندنی جیهانی سه باره ت به مافه كانی مرۆڤ نه ته وه یه كگرتووه كان هاوده نگ له گه ڵ كۆمه ڵـگای نێونه ته وه یی داوا له ئێران ده كات له سه ر یه ڵـێنه كانی نێونه ته وه یی خۆی بمێنێته وه و ڕێز له مافه كانی مرۆڤی خه ڵـكه كه ی بگرێت.