د.كه‌ریم قه‌ره‌چه‌تانی: له‌داهاتوودا كۆمه‌لگه‌ی كوردی باجی خوێندنی ئه‌لیكترۆنی و كه‌مته‌رخه‌می و ململانێی حیزبی له‌پڕۆسه‌ی خوێندندا ده‌دات
" شوێنه‌واری خوێندنی ئه‌لكترۆنی ئه‌وه‌یه‌ كۆمه‌ڵگه‌ی كوردی ڕۆژ به‌ڕۆژ خراپتر ده‌بێت، جه‌سته‌ی پرۆسه‌ی په‌روه‌رده‌ و فێركردنمان ده‌یان ده‌لاقه‌ی تێدایه‌ كه‌ ئه‌م بایكۆت و به‌ئه‌له‌كترۆنی كردنه‌ ده‌یان كونی تری تێ ده‌كات، ساڵ به‌ساڵ خوێندن بۆ دوواوه‌ هاتۆته‌وه‌ " 
د.كه‌ریم شه‌ریف قه‌ره‌چه‌تانی " له سه ره تای وتووێژه كه دا د.كه ریم شه ریف قه ره چه تانی سه باره ت به پڕۆسه ی خوێندن له مساڵدا وتی" له ڕاستیدا ئه م ڤایڕه سی كۆرۆنایه زۆر ته شه نه ی كردووه هه ر له ناو كه سه كانی خۆمدا 4-5 كه سمان تووشبووین به ڕاستی مه ترسیداره من كاتی خۆیشی وتومه ئه م خوێندنه ی ئێستا كه به ئه له كترۆنیه هه ندێ قوتابخانه ی تایبه ت، ناحكومه ییه كان ئۆنلاینه به ڵام ئه وه ی وه زاره تی په روه رده و ته نانه ت ئه وه ی وه زاره تی خوێندنی باڵاش ئه لكترۆنییه مامۆستا وانه كه تۆمار ده كات و له ته له فزیۆنی په روه رده یی و هه ندێك كه ناڵی تر بڵاوده كرێته وه ئێمه ش له ڕێگه ی زوومه وه بێت یان هه رشتێكی تره وه بێت ده ینێرین و خوێندكاره كه سلایده كان ده خوێنێته وه ئه گه ر بیخوێنێته وه چونكه هه تا ئێستا هه ندێكیان "جۆین" نه بوون نایانه وێت وه كو بڵێن ره تیان كردبێته وه ئه مه ئه لكترۆنیه و ناچارییه ." وتیشی" به ڕاستی زه حمه ته وه زاره تی په روه رده خۆی بخاته ژێر ئه و ئه ركه قورسه وه كه بڵێت باهه موو قوتابی و خوێندكاره كان بێنه وه بۆ قوتابخانه كان چونكه به ڕاستیش كێشه یه كی گه وره یه له م ڕۆژه دا ئه گه ر هه ر 12 قۆناغه كه ده وام بكه ن مانای وایه هه زاران كه سی تر توشی ئه م كۆرۆنایه ده بن، وه نه خۆشیه كی كوشنده شه به ڵام كاتێك كه ئێمه ده ڵێن خوێندنه كه ناچارییه و ده رئه نجامه كه ی خراپه ئێمه له به رده م دوو ڕێگاداین یان ئه وه یه ده بێت قوتابی و خوێندكاره كان بچنه وه بۆ قوتابخانه به ڵام ئه مه بڕیارێكی زۆر قورسه و ده رئه نجامی باشیشی نابێت له م كاته دا له به رئه وه ی زۆربه ی خه ڵكه كه پابه ندنابن به ڕێنماییه ته ندروستیه كانه وه ئێستا باخچه ی ساوایانیش كراونه ته وه كه ئه مانه هه رچه ند قسه یان له گه ڵ بكه ی و ته مه نه كه یان هی ئه وه نییه پێیان بڵێت ماسك بكه ن و خۆیان بپارێزن له به رئه وه مه ترسیداره لای ئێمه كه لتورێكمان نییه كه مرۆڤ خۆی خۆی پێ بگه یه نێت هه روا فێركراوین له مناڵیه وه پشتمان به كه سانی تر به ستووه زۆربه ی قوتابیه كانی بنه ڕه تی ئێستاش دایك و باوكیان سه عی یان پێ ده كه ن." د.كه ریم شه ریف قه ره چه تانی سه باره ت به خوێندنی ئه لیكترۆنی بۆ زۆربه ی قۆناغه كانی خوێندن له هه رێمی كوردستان له مكاته دا ده ڵێت" مه سه له ی خوێندنی ئه لیكترۆنی له كۆنه وه هه ر هه بووه به ڵام ناوه كه ی بووه به ئه لكترۆنی به ڵام بنه ما و پێداویستیه كانی نییه چه نده ها گوند هه یه كه هێڵی ئه نته رنێتی نییه به هه زاره ها گوندمان هه یه قوتابخانه ی هه یه به ڵام هێڵی ئینته رنێتی نییه ئایا له كوردستان توانای ئه وه هه یه به م په له په له هێڵی ئینته رنێت بگه یه نه ئه م گوندانه كه له ده سه ڵاتی كه س دا نییه و ئیشی له سه ر نه كراوه ئه مه یه كێكه له كێشه كان، دووه م نه مانتوانیووه په روه رده ی مناڵه كانمان بكه ین كه خوێندنیان له لاخۆشه ویست بكه ین واته كه بخوێنن بۆ خوێندن و بۆ خۆ ڕۆشنبیركردن ئێمه كه لتورێكمان هه یه ته نها بۆ بڕوانامه ده خوێنیین خوێندكاره كانمان هه ر بیریان له لای دامه زراندنه واده زانن به به ده ستهێنانی بڕوانامه هه ر ده بێت مووچه وه ربگریت، ئه مه كه لتورێكی زۆر خراپه له ناو مێشك و دڵ و ده روونی زۆربه ی خه ڵكه كه هه یه ، من به خوێندكاره كانم ده ڵێم ئه گه ر دانه مه زرێن ئه وه كه رتی تایبه ت هه یه ده توانن ئیشی تێدا بكه ن، دووه م خۆتان ڕۆشبیر ده كه ن كه سوودی لێده بینن بۆ په روه رده ی مناڵ و په یوه ندییه كۆمه ڵایه تییه كان، ئه گه ر ئیشێكی ئازادیش بكه ن له داهاتوودا هه ڵناخه ڵه تێنرێن ئێستا كێشه كه ئه وه یه كه واده زانن بڕوانامه هه ر بۆ دامه زراندنه كه واته ئێمه له لایه نی ده رونی و كۆمه ڵاه یه تیه وه تاكی خۆمان په روه رده نه كردووه كه خوێندنیان له لا خۆشه ویست بێت، من ئه وه ی كه هه تا ئێستا زانیومه و 22 كتێبم نوسیووه ، زۆربه ی زۆری له دوای ئه وه ی كه دكتۆرام ته واو كردووه خۆم خۆمم فێر كردووه ئێستا كه خوێندنی ئه لكترۆنی دانراوه ده بوایه پاڵنه رێكیش لای قوتابی و خوێندكار هه بێت كه حه ز به خوێندن بكه ن كه واته با له ناو ماڵه كاندا ته له فزیۆنی په روه رده یی هه بێت و پێویستی به مۆبایل و ئه نته رنێتیش نه بێت به ڵام قوتابیه كه تاقه تی نییه ." خوێندنی ئه لیكترۆنی بۆ كوردستان گونجاو نییه بێگومان خوێندنی ئه لكترۆنی بۆ كوردستان گونجاو نییه له زانكۆش زۆربه ی خوێندكاره كانمان "جۆین" ناكه ن كێشه یه كی تریشمان هه یه كه یه كێتی مامۆستایان و خوێندكاران و قوتابیان چوونه ته سه ر خه ت و ده ڵێن ئێمه ره تیده كه ینه وه خوێندكاره كه خۆی ناخوێنێت جا یه كێتی مامۆستایانیش بێت و بڵێت پشتگیریتان ده كه ین واته ئێمه نه مانتوانیووه یه ك ده ستیش بین و یه ك بڕیارمان هه بێت. ئێستا ئێمه كه وتونیته بارودۆخێكی زۆر ناله باره وه یان ئه وه یه ژیان بكه وێته مه ترسیه وه یان ئه وه یه با ساڵه كه نه فه وتێت و نیوه چڵیش بێت واته زیاتر ئیشمان له سه ر پاڵنه ره كان بكردایه هه مووی چونه ته دوو سێ به ره وه هه ریه كه و دژی ئه وی تره كه بارودۆخه كه وای لێهاتووه خوێندكار سه ری لێتێكچووه ، ئێمه ش وه كو مامۆستا به ڕاستی سه رمان لێتێكچووه ." د.كه ریم زیاتر ڕوونیكرده وه " ئێمه ناتوانیین له خوێندنی ئه لیكترۆنی هه ڵسه نگاندن بكه ین كه هه ڵسه ندگاندن یه كێكه له كۆڵه كه كانی په روه رده و فێركردن كه ڕووبه ڕوو له ناوپۆلدا ئه وه ده كرێت دوای ڕوونكردنه وه ی وانه كه و پرسیاركردن له خوێندكار ده توانرێت "فیدباك" یان هه ڵسه ندگاندن بۆ خوێندكار بكرێت له خوێندنی ئه لكترۆنیدا ئه مه ناكرێت كه ئه مه یه كێكه له كێشه كان، له خوێندنی ئه لكترۆنیدا قوتابی و خوێندكار ڕۆڵی سلبیه له به رئه وه ی ته نها گوێگره كه ئه مه پێچه وانه ی په روه رده ی هاوچه رخ و نوێیه ، ته نانه ت پێچه وانه ی فه لسه فه ی وه زاره تی په روه رده یه كه ئێستا قسه ی له سه ر ده كرێت و چه ند ساڵه ده ڵێن ده بێت خوێندكار ته وه ری سه ره كی بێت و ڕۆڵی چالاكی هه بێت، ئێستا ئه وه ی مامۆستا به كاری ده هێنێت بریتیه له "ئیلقا و موحازه ره " واته مامۆستا وانه كه شه رح ده كات و خوێندكاره كه گوێگره و ڕۆڵی سلبیه و ڕۆڵی ئه كتیڤ و سه ره كی بۆ مامۆستایه ، زۆر بابه تمان هه یه له وانه فیزیا و كیمیا و زینده زانی كه پێویستیان به تاقیگه هه یه ، فێركردنیش ته نها لایه نی مه عریفی نییه كۆمه ڵێك لایه نی تر هه یه كه ئه مانه هه مووی كێشه ن." د.كه ریم شه ریف قه ره چه تانی ئه وه شی وت" به بڕوای من ده بوایه هه ر له سه ره تاوه وه زاره تی په روه رده له گه ڵ یه كێتی مامامۆستایان ڕێك بكه وتنایه و بیان وتیایه ئه مه ناچاریه و دژی ئێمه مه وه ستنه وه من دڵنیام كه باجه كه ی كۆمه ڵگه ده یدات حیزبه كان هیچ باجێكی ناده ن و گرنگ نییه به لایانه وه من ده مێكه وتوومه خوێندن هه بێت یاخود نه بێت ئه م حیزبانه باكیان پێی نییه كێشه كه ئه وه یه كه كۆمه ڵگاكه نه خوێنده وار ده رده چێت ئه وكاته ی كه كۆرۆناش نه بوو خوێندنی ئه لكترۆنیش نه بوو خوێندكار نه یده خوێند و حه زی به خوێندن نه بوو ته نها مێشكیمان پڕده كرد له زانیاری و یه ك جۆر ئامانجمان ده پێكا كه ئه ویش پێدانی زانیاری بوو." د.كه ریم شه ریف قه ره چه تانی جه ختیكرده وه " بێگومان كۆمه لگه ی كوردی باجی خوێندنی ئه لكترۆنی و كه مته رخه می و ململانێی حیزبی ده دات ئێمه له زانكۆكانی كوردستان نه مانتوانیووه به رهه می مه عریفه بكه ین ته نها مه عریفه ی خه ڵكمان هێناوه و خستومانه ته مێشكی خوێندكاره كانمانه وه واته ئه مه په یوه ندی به كۆرۆناوه نییه ئه مه مێژوویه كی هه یه له شه ڕی ئێران و عێراق و له 91 و 92 وه ڕۆژ به ڕۆژ كیرڤی زانست و مه عریفه و په روه رده هاتۆته خواره وه ئه مه بایكۆت وئه م كۆرۆنایه ش ئه وه نده ی تر كێشه كه ی زیاتر كرد." ده رباره ی ئه وه ی تاچه ند ئه گه ری هه یه له سیستمی ئه لكترۆنی "گزی" بكرێت؟ د.كه ریم شه ریف قه ره چه تانی وتی" هه تا ئێستا ئێمه تاقیكردنه وه ی خوێندكارمان نه كردووه به ئه لكترۆنی ئه سته مه بتوانرێت بكرێت ئێمه ساڵی پار خوێندكاره كانمان له زانكۆ ڕاپۆرتیان كردووه له كتێبه كان ده ریانهێناوه و به غه ڵه تیش نه قڵی كردووه و ته واو هه مووی به ر لافاوه كه كه وت و ده رچوون، ئه مه شتێكه خۆمان ده زانین چۆن به ڕێمانكردووه ." پێشتر د.كه‌ریم شه‌ریف قه‌ره‌چه‌تانی سه‌باره‌ت به‌بڕیاری ده‌رچوونی گشتی ڕایگه‌یاندبوو" خۆشحاڵی خوێندكاران و كه‌سوكارییان بەده‌رچوونی گشتی وه‌ك ده‌رزی به‌نج وایه‌ بۆ ئه‌وان، به‌ڵام له‌داهاتوودا ده‌بێت به‌ كاره‌سات بۆ كۆمه‌ڵگه‌" د.كه ریم شه ریف قه ره چه تانی ده ڵێت له سه ر ئه و لێدوانه به شێك له دایك و باوكان و خوێندكاره كان گلله ییان لێكردووم، منیش وتم په ندێكی كوردی هه یه ده ڵێت" دۆستم ئه وه یه كه ده مگرێنێت و دوژمنم ده مخاته پێكه نیین" ناكرێت من له كۆلێجێكم خوێندكاره كه م 4—10-15 وه ره قه له سه رچاوه یه ك و دوو سه رچاوه ده یهێنێت و بۆم نه قڵ ده كات و ده ریبچێنم له داهاتوودا ئه م خوێندكاره ده بێت به مامۆستا و ده بێت مناڵانی بخه ینه به رده ستی من بۆ ناوم ناوه ده رزیه كی به نجه كه سوكاری خوێندكاره به كاتی دڵیخۆشه كه كوڕه كه یان ده رچووه به ڵام ئایا كوڕه كه یان چی فێربووه و چی ده داته وه به كۆمه ڵگه من گوێ به وه ناده م باوك و دایكی پێی خۆشه یان پێی ناخۆشه من قسه ی حه ق ده كه م، ئێستا ئێمه جه سته ی پرۆسه ی په روه رده و فێركردنمان ده یان ده لاقه ی تێدایه كه ئه م بایكۆت و به ئه له كترۆنی كردنه ده یان كونی تری تێ ده كات، ساڵ به ساڵ خوێندن بۆ دوواوه هاتۆته وه ساڵانه بڕوانامه ی ماسته ر و دكتۆرا ده درێت به ڵام بزانن چی پێیه ، خه له لی زۆر له كه سێتی تاكی كورد دروست بووه ، بابڕوانامه ی دكتۆرای هه بێت كه كه سێتی ئه وه نده لاواز بێت بڕوای به خۆی نه بێت و به بچوكترین شت هه ڵبچێت و نه توانێت له گه ڵ ماڵ و مناڵی تێگه یشتنی هه بێت و نه توانێت كێشه یه كی كۆمه ڵاتی چاره سه ر بكات ده رچوویه كی زانكۆ له سه ر ترافیك لایتێك یه كێكی تر ده كوژێت ئه مه كه ی په روه رده یه و بنیادنانی تاكی كورده .؟!" قه ره چه تانی ته ئكیدله وه ده كاته وه " شوێنه واری خوێندنی ئه لكترۆنی ئه وه یه كۆمه ڵگه ی كوردی ڕۆژ به ڕۆژ خراپتر ده بێت، من چوومه ته چه نده ها قوتابخانه و موقابه له ی قوتابیانم كردووه و تێستی زیره كیم بۆ كردوون له وڵاتێكی ئه وروپی مناڵێكی 7 ساڵ ده بێت تێسته كان بزانێت لێره 11-12 ساڵه نایزانێت، واته هه ر به كوردیه كی ئه ده بیانه ناتوانێت قسه بكات و ناتوانێت یاداشتێك بنوسێت و بڕوای به خۆی نییه خه تی ناخوێنرێته وه مه عریفه كه ی زۆر لاوازه سه یربكه ین بزانیین تورك و عه ره ب و فارس بودجه یان چه نده بۆ پرۆسه ی په روه رده و فێركردن و چۆن قه ره بووی ده كه نه وه به ڵام لای ئێمه دوو ده وام وسێ ده وام وبایكۆت و به م بارودۆخه كه به دوو مانگ مووچه یه ك ده ده ن، مووچه كه ش 18% -21% لێ ده بڕن، ئیتر مامۆستاش تاقه تی نه ماوه و خه ڵكه كه بێزاربووه ، ڕۆژ به ڕۆژ ئێمه ش هانده ر و پاڵنه رمان داده به زێت چونكه ڕه شبین بووین به رامبه ر به م بارودۆخه ." هه روه ها ڕایگه یاند" به دیلێكیشمان نییه ده بووایه چه نده كه سی وه كو ئێمه یان بانگ بكردایه گفتوگۆی ئه م بارودۆخه مان بكردایه ، ده كرێت مناڵ بنێرینه قوتابخانه و تێكه ڵ بكرێن و ئه م هه موو نه خۆشیه هه یه مناڵه كه بفه وتێت، به بۆچوونی من ژیانی مرۆڤ زۆر گرنگتره له خوێندن بانه خوێنده وار بێت و ده ساڵی بفه وتێت به ڵام ژیانی پارێزراو بێت به ڵام ئیتر بڕیاری یه كلایه نانه ده رده كرێت، ئیتر ئه وبه ریش بۆخۆی بۆ ڕازی كردنی جه ماوه ره كه یان هه ر ئامانجێكی تربێت و ده كه وێته به ره یه كی تره وه ئاستی ڕۆشنبیری تاكه كانیشمان له و ئاسته دا نییه كه دوای پڕوپاگه نده و وتی وتی زۆر ده كه ون ئه مه كێشه كانمانه ده بوایه له گه ڵ كۆمپانیاكاندا ڕێك بكه وتنایه و ده بوایه چه نده ها ساڵ پێش ئێستا ئه م پاڵنه ره مان لای خوێندكار دروست بكردایه و فێرمان بكردنایه كه خوێندن ته نها بۆ بڕوانامه نییه ." د.كه ریم قه ره چه تانی باسی له وه كرد" ئه سته مه خوێندنی ئه لكترۆنی به دیلی ناو پۆل بێت شتێكم تۆماركردووه كه هه ر ناشزانم خوێندكاره كه ته ماشای ده كات یان نا خۆ ئه مه ئۆنلاین نییه ، كه ش و هه وای ماڵیش جیاوازه واته كه ش و هه واكه ش په روه رده یی نییه به ڵام ده ڵێن له ناچاریدایه ، ئه ی بۆ ئه م مناڵانه مان ئێستا له فه یسبوك تیكتۆك هه زاران شت فێر ده بن بۆ ناتوانێت چونكه ئاره زوو و هاندانی نییه ئێمه هه ڵه ی خۆشمانه ، حكومه ته كه ش سه ری لێ تێكچووه ، ساڵی پار وتیان ئه لكترۆنییه و ئه وه ی ده یخوێنیین داغڵه ئێمه خۆمان ماندووكرد ئه م هه موو موحازه ره مان دابه زاند له ولاوه ئه ندام په رله مانێك هاتووه و داواده كات خوێندنی ئه له كترۆنی داخل نه بێت ئه وه ی كه پێوه ماندووبووین هه رداخل نه كرا بۆ تاقیكردنه وه و كردیان به نوسینی ڕاپۆرت." "من ده مێكه وتوومه كه جیلێك به ڕێوه یه به ڕاستی هه ست به لێپرسراوێتی ناكات ئه گه ر ته ماشای فه یسبوك و تیكتۆك بكرێت، بزانن كوڕ و كچی كوڕ چی ده كه ن! به داخه وه سه ر و بنی زمانیان شه ڕه جنێوه ، هه مووی وشه ی "جنس و شتی ناشیرینه " ئه ڵێی عه قڵیان له خوار ناوكیانه وه یه " ئه مه كاره ساته ، ئه گه ر هه ر دوای "غه ریزه ی جنسی و شه هوه ت" بكه وین له گه ڵ ئاژه ڵدا چیمان جیاوازه ! ئه ی عه قڵ و لایه نی رۆحیمان ئه ی كوا ئه م په روه رده یه ی كه باسی ده كه ین! له هه موو دنیا به گشتی ئه م كاره ساته ڕووی تێكردوون كه لایه نی ماددی و ته رفیهی زاڵه ، چۆمسكی باسی ئه و 10 ستراتیژیانه ی كردووه كه چۆن كۆنتڕۆڵی گه لان ده كرێت، چۆمسكی ده ڵێت خه ریكیان بكه به شتی ته رفیهی و به شتی لاوه كیه وه بابیر له عه قڵ و جه وهه ر نه كه نه وه كه ڕیكلام و كه ناڵه كان بخه نه دوای عه ریزه كان جا ئه گه ر ئه و وڵاتانه ده وڵه تیان هه بێت و نوخبه یه ك حكوم بكات، لای ئێمه ده وڵه تیشمان نییه نوخبه كه شمان تێوه گلاوه و ئیراده شمان به ده ست خۆمان نییه من مه ترسیه كی زۆر ده بینم و گه شبین نیم به داهاتووی نه ته وه ی كورد ئه وه ی كه هه شمانه ئه گه ر وابڕوات له ده ستمان ده چێت ته نها یه ك چاره سه ری هه یه ئه ویش وه زاره تی په روه رده و حكومه ت و لایه نه په یوه ندیداره كان زۆر ڕاستگۆیانه و به وه فایانه و جدیانه و ئیراده یه كی سیاسی دڵسۆز هه بێت بۆ چاككردنی ئه م بارودۆخه به ڵام من نایبینم."د.كه ریم قه ره چه تانی وای وت"