فازڵ میرانی: پێم باشە زۆرینه‌ی شیعه‌ و زۆرینه‌ی كورد هەروەها زۆرینه‌ی سونه‌ هاوپه‌یمانی بكه‌ن بۆ هەڵبژاردنەکان
"ئه‌گه‌ر لایه‌نه‌ كوردییه‌كان ڕێكبوونایه‌ ئه‌م شه‌ڕ فرۆشتنه‌ش به‌كورد نه‌ده‌كرا "
فازڵ میرانی سکرتێری مەکتەبی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستان دەڵێت." پێم باشە زۆرینه ی شیعه و زۆرینه ی كورد هەروەها زۆرینه ی سونه هاوپه یمانی بكه ن ئه مه شتێكی باشه بۆ پێشگیری کردن لەڕووداوەکانی دوای هەڵبژاردن، به پێشبینی من كورده كان ناتوانن هاوپه یمانی له گه ڵ یه كتر بكه ن و ببنە یەک لیست چونکە ئه گه ر لایه نه كوردییه كان ڕێكبوونایه ئه م شه ڕ فرۆشتنه ش به كورد نه ده كرا، دەربارەی ئەگەری تێپەڕاندنی پڕۆژە یاسای بودجەی عێراق بێ کورد فازڵ میرانی دەڵێت" کێشەی کورد لەعێراق کێشەی بودجە و موچە نیە خۆ له سه رده می (سه دام) بودجه ده درا ئێمه شه ڕیشمان ده كرد له گه ڵ سه دام ته نانه ت دوای ڕاپه ڕینیش ئاماده بوو مووچه ی فه رمانبه ران بنێرێت بەڵام چونکە کێشەی ئێمە کێشەی نەتەوایەتییە ئه گه ر مه سه له ی نه ته وایه تیمان جێبه جێ ببێت مووچه مان ناوێت لەبەغداد لەبەرئەوەی به ڕاستی هه موو حیزبی كوردی خه باتیان كردووه نه ك له پێناوی بودجه له پێناوی مه سه له ی نه ته وه یی." لەسەرەتای وتووێژەکەدا سکرتێری مەکتەبی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستان وتی" یه كڕیزی كێشه یه كی كورده ئێستا حاڵی حازر، به ڵام چونكه ئێمه زیاتر له به رده م هه ڕه شه داین و حیزبه كانی شیعه و سوونه له بنه ڕه تدا دژی قه زیه ی كوردن به ڵام (پارتی)یان كردۆته ڕووكه شه كه ی له به رئه وه ئێمه په یوه ندی خۆمان چاكده كه ینه وه له گه ڵ به غداد و به رگری له مه سه له نه ته وه ییه كانی خۆمان ده كه ین." فازڵ میرانی لەوەڵامی ئەو پرسیارەی بۆچی وەفدی پارتی بەتەنها سەردانی بەغدادی کردووە؟ وتی" ئه گه ر لایه نه كوردییه كان ڕێكبوونایه ئه م شه ڕ فرۆشتنه ش به كورد نه ده كرا له به رئه وه به داخه وه كورده كان له ناو یه كدا یه ك نیین هه موومان باسی یه كڕیزی ده كه ین به ڵام چه ند ڕیزیین پارتی دیموكراتی كوردستان كۆڵ نادات ئێمه هه ر دوای یه كڕیزی ده كه وین به پێی ئه و ئامانجه نه ته واییانه ی كه له پێناویدا پارتی دروستبووه ." میرانی ئەوەشی وت" بڕیار بوو وه فدێك به سه رۆكایه تی سه رۆكی هه رێم كه حیزبه كان هه مووی له وێ كۆببنه وه به ڵام به داخه وه تائێستا نه كراوه و جه نابی سه رۆكی هه رێمیش هه ر كۆڵی نه داوه و ده یه وێت كورده كان كۆبكاته وه و وه فدێك دروست بكاته وه بۆ به غداد، كێشه یه ك هه یه ئێمه له گه ڵ به غداد له ناوخۆماندا ناكۆكیمان هه یه به داخه وه هه ندێك كه س له گه ڵ به غداد جووت ده بن بۆ زه وتكردنی مافی كورد مه سه له ی لامه ركه زی باسده كرێت یان هه ندێك ده ڵێن بائێمه هه روه كو پارێزگاكان له گه ڵ عێراقدا بین له سه ر فیدڕاڵیه تی خۆمان باز بده ین به سه ر خوێنی شه هیدان و ئه و هه موو خه ڵكه ی به شه هیدكردنمان داوه ئینجا ده ڵێن بائێمه وه كو پارێزگا له گه ڵ به غداد بین." کێ دەڵێت با وەک پارێزگایەک لەگەڵ بەغداد بین مەبەستت لایەنی کوردییە؟ میرانی وتی" بەڵێ لایه نی كوردی له كوردستانه كه سی تر له كوردستان نییه ." سەبارەت بەپێکهێنانی هاوپەیمانێتی بۆ هەڵبژاردنەکانی عێراق فازڵ میرانی وتی" هاوپه یمانی به شێوه یه كی ئاسایی باشه به ڵام بۆ لایەنە كورده كان به پێشبینی من ناتوانن هاوپه یمانی له گه ڵ یه كتر بكه ن له به ر ناكۆكیه كانیان، شیعه كانیش هه روه كو كوردن، له سه ر مه سه له ی هه ڵبژاردن و دژایه تی ڕیفراندۆم و مووچه و بودجه ی هه رێمی كوردستان یه ك هه ڵوێستن به ڵام ئه وانیش هه ریه كه ده یه وێت گه وره ترین پارچه ی (كێك) كه هی خۆی بێت بۆیه ناتوانن هاوپه یمانی بكه ن به بۆچوونی من ئه وه نده شه قامی خۆیان هه ستیار کردووە بەرامبەر بەکورد کەچیتر خەڵکی خۆیان بەقسەیان نەکەن." ئەی بۆچی کوردەکان ناتوانن ببنە یەک لیست؟ لەوەڵامدا میرانی وتی" وه ڵامی ئه مه ده گه ڕێته وه بۆ ساڵه ها ساڵی ڕابردوو كه مام جه لال ساغ بوو به ڕه حمه ت بێت ئێمه ئەوکات ده مانتوانی به ئاسانی یه ك لیست بین و یه ك لیستیش بووین، كورده كان بەیەک لیستی له هه ڵبژاردنی پێشوتری پێشوتر 77 كورسیمان هه بوو به ڵام كه له یه كتر ترازایین به هه موومان ئێستا هاتوینه ته وه سه ر 55-56 كورسی ئه مه ش وایكردووه چیتر کورد ئەو حسابەی جارانی بۆ نەکرێت" چونكه به زۆرینه و به كه مینه یاساكان ده رباز ده كه ن، به كه مینه و زۆرینه ده نگ له سه ر بودجه ده ده ن، ئه و شوێنه به تاڵانه ی كه پشكی كورده ، ئه و سازانه ی كه كورد هه یبوو له گه ڵیان له به ر لاوازبوون و نه بوونی هاوپه یمانیه كی كوردی، ئه و سازانه نه ماوه بۆنموونه سه رۆك ئه ركان له كورد بوو، خانه نشین بوو كه سێكی كوردی له جیاتی ئه و دانه نرا، هه ندێك وه زاره ت و بریكاری وه زاره ت و هه ندێك ده سته ی سه ربه خۆ ئه مه ش ئۆباڵی میلله ته كه به ئه ستۆی هێزه سیاسیه كانی كوردایه ئه گه رنا نه به غداد ئه وه نده به هێزه شت به سه رماندا فه رز بكه ن نه ئێمه ش ئه وه نده لاوازین كه شت به سه رخۆماندا قبوڵ بكه ین "به ڵام ڕه حمه تی مه لا ماتۆڕ وتی ئه وه ئاوهایه "." وتیشی" وتم ئه گه ر زۆرینه یه كی شیعه ، زۆرینه یه كی كورد، زۆرینه یه كی سونه هاوپه یمانی بكه ن باشه بۆ پێشگیری کردن لەڕووداوەکانی دوای هەڵبژاردن." لەوەڵامی ئەو پرسیارەی ئایا پارتی دیموکراتی کوردستان ئامادەیە بەتەنها هاوپەیمانێتی لەگەڵ وەک خۆت دەڵێی زۆرینەی شیعە و سوننە بکات بۆ هەڵبژاردنەکان بێ لایەنی تری کوردی لەوەڵامدا فازڵ میرانی وتی" ئێمه جارێ ئه و بڕیاره مان نه داوه چونكه به ڕاستی ئێستا له وهه وڵ و ته قه لایه دایەن بۆ یەک لیستی کوردی بێ ئومێد نه بووین باشتروایه زۆرینه یه كی كورد زۆرینه یه كی شیعه زۆرینه یه كی سونه ببنه هاوپه یمانییه ك كه من بێ ئومێد نیم به ڵام زۆریش ئومێدم نییه چونكه هه ریه ك مه به ستی خۆی هه یه ، هه ریه ك چاوی له پارچه (كێك) كه یه تی، هه ریه ك حساباتی خۆی ده كات به ڵام ناكرێت ئێمه به بێ زۆرینه ی شیعه ببینه یه ك لایه ن له گه ڵ یه ك لایه نی شیعه به رامبه ر به ئه وی تر بۆ ئەوەی نه بینه لایه ن له و كێشه یه باشتره ." ئێوە پێتان وایە گۆڕان و یەکێتی و لایەنە ئیسلامیەکان بەهاوپەیمانێتی و یەک لیستی لەگەڵ ئێوەدا ڕازی دەبن؟ وەڵامەکەی سکرتێری مەکتەبی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستان بەمجۆرە بوو "ئێمه و گۆڕان و یه كێتی و توركمان و ئاشوری، مه سیحی هاوبه شی یه كین له په رله مانێك و حكومه تێك كه پێی ده ڵێن په رله مان و حكومه تی هه رێمی كوردستان ئێمه هاوپه یمانیین له وڵاتی خۆماندا به ڵام بۆ هه ڵبژاردن من پێش بینی ناكه م پاش ئه م له یه كتر دابڕینه ئه و ڕه غبه ته به و توندییه هه بێت به ڵام له وانه یه ڕۆژگارێك بێتەوە ئه گه ر ته نگانه یه ك كه وته سه ر میلله تی ئێمه خوانه خواسته وه كو ساڵی 1988 و دوای هه ڵه بجه و ئه نفال و ئه وانه كه به ره ی كوردستانیمان دروستكرد پێشتر ناكۆكی حیزبیشمان هه بوو به ڵام هه موومان له یه ك به ره دا كۆبووینه وه و توانیمان سه رهه ڵدان بكه ینه وه و ئه م هه رێمه ش به و جه بهه ی كوردستانی دامه زراوه ." میرانی ئەوەشی دەڵێت" سیاسه ت عیلمێكه موسته لزه ماتی خۆی هه یه یان (جه نابت) ناتوانیت ناوی حیزبێك بنێته ناو قوڕگم و بڵێی ئه و ناوه م پێ بڵێ کە کێ ڕازی دەبێت یا ڕازی نابێت بەهاوپەیمانی و یەک لیستی له به رئه وه ئه مه له سیاسه ته دا بڕێكی مه هجوره - وازلێهێنراوه ببوره ." سەبارەت بە ئەگەری تێپەڕاندنی پڕۆژە یاسای بودجەی عێراق بێ کورد؟ فازڵ میرانی دەڵێت" له ڕاستیدا بیانه وێت یان نه یانه وێت پرۆسه ی سیاسی به بێ كورد سه قه ته چونكه كورد پێكهاته یه كی گرنگه ، نه ته وه ی دووه مین، دووه م ئه مه خه ت به سه رداكێشانی میلله تێكه له وڵاتێكدا كه ده ڵێن ئێمه برای یه كین و هاوبه شی یه كترین ئه وسا ئه گه ر ئه مه یان كرد" لكل حادث حدیث." میرانی ئەوەشی وت" "كوردیش ده بێت خه می خۆی بخوات به پێشبینی من نه عێراق به رژه وه ندی هه یه ئه و هه نگاوه بهاوێژێت نه ئێمه ش عێراق هانبده ین بۆ هه نگاو هاوشتنێكی وا چه وت." دەربارەی ئەوەی ئایا کورد کارتی فشاری بەرامبەر بەغداد هەیە؟ میرانی وتی" خۆ نه ئه وان كارتی فشاریان هه یه كه ئێستا مووچه یان گرتووه ئه وه كارتی فشار نییه ، مه سه له ی كورد ئێمه هه موومان هێزه سیاسییه كان ئه گه ر ڕاست بن له گه ڵ بیروباوه ڕ و په یڕه و و پڕۆگرامه كان و سۆزی خۆمان بۆ میلله تی خۆمان كێشه ی ئێمه بودجه نییه خۆ له سه رده می (سه دام) بودجه ده درا ئێمه شه ڕیشمان ده كرد له گه ڵ سه دام ته نانه ت دوای ڕاپه ڕینیش ئاماده بوو مووچه ی فه رمانبه ران بنێرێت، خۆی كێشه ی كورد كێشه یه كی نه ته وه ییه ،كێشه یه كی سیاسیه ، كێشه یه كی كه لتورییه ، به داخه وه هه ندێك له هێزه سیاسیه كانیش كێشه ی كوردییان هێناوه كردویانه به بودجه بۆ منافه سه و موزایه ده ی سیاسی كه ئه مه به ڕای من گه وره ترین هه ڵه ی مێژووییه ، میلله ت له هیچ كام له ئێمه قبوڵ ناكات نه له ئێستا و نه له ئاینده شدا." تۆ وتت کێشەی هەرێمی کوردستان کێشەی بودجە و موچە نیە لەگەڵ بەغداد ئایا ئەگەر بەغداد داواکارییە نەتەوایەتیەکانتان بۆ جێبەجێ بکات ڕازی دەبن بودجە و موچە نەدات بەهەرێمی کوردستان؟ لەوەڵامدا فازڵ میرانی وتی "ئه گه ر مه سه له ی نه ته وایه تیمان جێبه جێ ببێت مووچه مان ناوێت لەبەغداد، چونکە ئه گه ر مه سه له ی نه ته وایه تیمان جێبه جێكرا واته ئێمه قه واره یه كی سه ربه خۆمان هه بێت و داهاتی خۆمان بۆ خۆمان ده بێت، ئازاد ده بین، ده توانیین ببینه كۆنفیدڕاڵییه ك له عێراق ئه وسا ده توانیین پێكه وه بژین و موحتاجی بودجه ی ئه وانیش نابین چونكه به ڕاستی هه موو حیزبی كوردی خه باتیان كردووه نه ك له پێناوی بودجه له پێناوی مه سه له ی نه ته وه یی." سکرتێری مەکتەبی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستان لەبارەی بوونی مەترسی لەسەر قەوارەی هەرێمی کوردستان کە وەک باس دەکرێت ئەوەی خستەڕوو"گه وره ترین مه ترسی له سه ر قه واره ی هه رێمی كوردستان لێكدابڕینی كورده كان خۆیانن ئه گه رنا عێراق یان ده بێت به ده ستوردا بچێته وه چونكه له ساڵی 1992 وه ئێمه قه واره ی فیدڕاڵیه تمان ڕاگه یاندووه یه كلایه نه به ڵام له دوای 2003 لایه نی تریش قبوڵیان كردووه له 2005 له ده ستوری عێراقدا وه ده ستور گرێبه ستێكه خۆ به كه یفی ئه وان نییه به ڵام ئالیه تی هه موار كردنه وه ی ده ستور ده ستور خۆی ڕایگه یاندووه ئه گه ر سێ پارێزگا ده نگی نه دا به و هه موواركردنه وه هه مووار كردنه وه كه سه رناكه وێت، مه ترسی له وه دایه كه یه كێك له پارێزگاكان، هێزێكی سیاسی له هێزه سیاسیه كان ئه گه ر توانی زۆرینه یه ك ڕازی بكات كه ده نگ بدات بۆ هه مووار كردنه وه ی ده ستور ئا له وێدا مه ترسی له سه ر هه یه ." واتە ئێوە لەوە دەترسن حیزبێکی کوردی لەگەڵ سێ پارێزگاکەی هەرێم نەبێت لەحاڵەتی هەموارکردنەوەی دەستوری عێراق؟ سکرتێری مەکتەبی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستان لەوەڵامدا وتی" ئه گه ر له حیزبێكیش بترسین یان له دوو حیزب به ڵام له میلله تی خۆمان ناترسین به بۆچوونی من میلله تی كورد ئه وه نده ڕۆشنبیر و نیشتیمانپه روه ر و ئه وه نده خێزانی شه هید و له سێداره دراو و ئه نفالكراوی تێدایه كه له پێناوی ئه م هه رێمه دا نایكه نه قوربانی مووچه یه كی ئه مڕۆ بۆ ئاینده یه كی نادیار." فازڵ میرانی لەوتووێژەکەی بەشی کوردی دەنگی ئەمریکا وەڵامی ئەو پرسیارەشی دایەوە بۆچی جۆرێک لەهەستیاری بەپارتی دیموکراتی کوردستانەوە دیارە کاتێک باسی ئەوە دەکرێت بەغداد ڕاستەوخۆ خۆی موچە بدات بەپارێزگایە و مامەڵەی ڕاستەوخۆی لەگەڵدا بکات؟ میرانی وتی"ئێمه ئێستاش هه ستیار ده بیین تاپێمان بكرێت به رهه ڵستی ئه و بیرۆكه ده بین چونكه دابڕانی پارێزگایه ك له پێناوی مووچه دا له فیدڕاڵیه ته وه له هه رێمه وه بۆ لای به غداد ئه مه خۆی مه ترسیه كی گه وره یه و ئێمه به رهه ڵستكاری ئه وه ده بیین، به بۆچوونی من له ئێمه زیاتر ڕۆشنبیران و سیاسه تمه دارانی كورد میلله تی ئێمه دژی ئه وه ڕاده وه ستێت ئه گه ر میلله ت ڕازی بێت قوربانی به فیدڕاڵیه تی خۆی و هه رێمی خۆی بداته وه له پێناوی ئه وه ی به ناوی لامه ركه زییه ت بچێت مووچه له به غداد وه ربگرێت ئه وه مه سه له یه كی تره ئه وسا بامیلله ت حوكمی خۆی بدات ئه گه ر حیزبێك به ته نها ئه مه بكات ئه م میلله ت حكومی لەبارەوە دەدات به ڵام ئه گه ر میلله ت خۆی ڕازی بێت خۆ ئێمه ناتوانیین به رامبه ر زۆرینه ی ڕای میلله تی خۆمان ڕابوه ستین." واتە ئێوە پێتان وایە داواکاری مامەڵەی ڕاستەوخۆی بەغداد لەگەڵ پارێزگاکانی هەرێم پیلانێکی دەرەکیە بۆ هەڵوەشاندنەوەی هەرێمی کوردستان؟ فازڵ میرانی دەڵێت" ئه م بابه ته بابه تێكی قوڵ و ستراتیجییه ناكرێت هه رگیز خۆشباوه ڕ بین كه ئه و وڵاتانه ی وڵاته كه ی ئێمه یان دابه شكردووه ئێمه هه زار ساڵ پێش عه ره ب له عێراق بووین به ڵام له كوردستانی عێراق ئه وسا كوردستان عایدی عێراق نه بووه ، عه ره ب له دواییدا هاتونه ته ئه م وڵاته ئه گه ر سنوره كه ی بزانیین، دووه میان كاڵفامییه وه كو كاك مه لا به ختیار ده ڵێت ئێمه ئه گه ر بڕوا بكه ین ئه و وڵاتانه ی كه وڵاته كه ی ئێمه یان دابه شكردووه كل ده كه نه چاومان له جیاتی خۆڵ بۆئه وه ی فیدڕاڵیه تی ئێمه بمێنێته وه و گه شه بكات له دواجاردا به دیدی ئه وان ببێته ده وڵه تێك، به بۆچوونی من ئه وانه ی ئه م ئاڵایان هه ڵگرتووه یان ئه م بیرۆكه یان ( ئه داپ) كردووه ته به نییان كردووه بیری خۆیان نییه ، وه به بێ پشتیوانی یه كێك له دراوسێكانی ئێمه ناتوانن ئه مه ببه نه سه ر."