جــه‌ژنی ســـوپاســگـوزاری
له‌ چوارهه‌مین ڕۆژی پـێـنجشه‌ممه‌ی مانگی یانزه‌دا ئاهه‌نگی جه‌ژنی سـوپاسـگوزاری له‌ وڵاته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكادا ده‌گێڕدرێت
له چوارهه مین ڕۆژی پـێـنجشه ممه ی مانگی یانزه دا ئاهه نگی جه ژنی سـوپاسـگوزاری له وڵاته یه كگرتووه كانی ئه مریكادا ده گێڕدرێت. ئه مریكا له لایه ن ئه و خه ڵـكانه ی له سه ركوتكردنی ئاینی هه ڵـهاتن و له هه نگاوێـكی گرنگدا دامه زرێنرا. ئه و خه ڵـكانه به دوای دۆزینه وه ی په ناگه یه كدا ده گه ڕان كه بـتوانن بیروباوه ڕی ئاینی خۆیانی تێدا په یڕه وی بكه ن به بێ ئه وه ی له ده ستـتێوه ردان و تۆڵه سه ندنه وه ی حكومه ته كه بترسن. ئازادی ئاینی و ئازادی هه وڵدان و خودا په رستی به گوێره ی ویژدانی خودی كه سه كه له لایه ن زۆربه ی ئه مریكایـیه كانه وه به هه ره به هاترین مافه كانی مرۆڤ داده نرێت. حه ز و گوڕی ئه مریكایـیه كان بۆ پاراسـتن و پـشتگیریـكردنی ئه م ئازادیـیه له ناخی مێژووی ئه مریكاوه هه ڵـقوڵا. له سـاڵی 1619 دا سی و هه شت نیشته جێبووی ئینگلیزی گه یشتنه بێركڵی له ڤێرجینیا. سه رۆك بوش به سه رهاتی ئه و ڕۆژه ده گێڕێته وه و ده ڵێت له كۆتایی گه شتێـكی ئاوی درێژخایه ندا چاویان به و فه رمانه ی كه له به ریتانیا پـێـیاندرابوو خشـانده وه و ده ڵێت: " ئه و ڕۆژه ی كه شتیـیه كه مان ده گاته جێ ئه و ڕۆژه ده بێت سـاڵانه و هه روه ها بۆ هه تاهه تایه به ڕۆژێـكی پـیرۆزی سـوپاسگوزاری په روه ردگار درێژه ی پـێـبدرێت. له گه ڵ بیسـتنی ئه م فه رمانه پـیاوه كان چۆكیان دایا و دوعا و نزایان ده كرد. به م جۆره ی پـیشـاندانی باوه ڕ له لایه ن نیشـته جێبووانی ئینگلیزی یه كه مین جه ژنی سـوپاسـگوزاریـیان له نێو جیهانی نوێدا سـازدا." له سـاڵی 1621 دا له و جێـگایه ی كه ئێسـتا ستانی ماسچوسسی ئه مریكایه نیشته جێبووانی ئه وروپایی و هه روه ها هیندیـیه ڕه سه نه كانی ئه مریكایی بۆ ده ربڕینی سـوپاسـگوزاری له كۆكردنه وه ی به رهه می زۆری كشـتوكاڵی پـێـكه وه خڕبوونه وه . له سـاڵی 1789 دا جۆرج واشـنتۆنی یه كه م سه رۆكی وڵاته یه كگرتووه كانی ئه مریكا جاڕنامه ی سـوپاسـگوزاری ڕاگه یاند بۆ ئه وه ی وه ك خۆی ده ڵێت" ڕه فتاری ئاشـتیـیانه و ژیرانه كه به هۆیه وه ئێمه توانیومانه ده ستوره كانی حكومه ت دابڕێژین ئه مه ش له پـێناو بێ وه یی و ئاسـووده یـیماندا... هه روه ها له پـێناو ئازادی سڤیل و ئاینی كه ئێمه به هۆیه وه ئاسووده ین." به ده سـتهێنانی ئه م ئازادیـیه به بێ قوربانی نه بووه . هه ر له جه نگی شـۆڕشـگێڕی سـاڵی 1775 بۆ جه نگی ناوخۆی سـاڵی 1861 و هه روه ها دوو جه نگی جیهانی له سه ده ی نۆزده هه مدا زۆرینه ی ئه مریكایـیه كان له پـێناو پاراسـتنی ئازادی له ئه مریكادا و هه روه ها له سه رانسه ری جیهاندا قوربانیـیان دا. ئه مسـاڵیش به هه مان شـێوه یه . سه رۆك بوش گوتی له ماوه ی چوار سه ده دا له و ده مه وه ی نوێژ و نزای سـوپاسـگوزاری له بێركڵی له ڤێرجینیا پـێشـكه ش به یه زدان كرا، له و ده مه وه وڵاته كه مان له زۆر لایه نه وه گۆڕانكاری به سه ردا هاتووه ... به ڵام هێشـتا سه رچاوه كانی خۆشـگوزاریمان هه روه ك خۆیانن. ئێمه سـوپاس و پـێزانینمان پـێشـكه ش به خاوه نی بیرۆكه ی ژیان ده كه ین ئه وه ی ڕێـگه یه كی سه لامه تی بۆ ئه مریكا پـیشـانی باوباپـیرانمانی دا، ئه وه ی خه ڵاتی ئازادی ده داته پـیاوان و ژنان و منداڵانی سه ر ڕووی ئه م زه ویـیه ، هه روه ها ئه و كه سه ی ڕۆژانه چاودێری وڵاته كه مان ده كات.