د.كاوه‌ فه‌ره‌ج سه‌عدون: له‌ڕووی زانستیه‌وه‌ ده‌كرێت كه‌سێك بۆ دووه‌مجار تووشی كۆرۆنا ببێته‌وه‌
 "ماوه‌ی مانه‌وه‌ی به‌رگری دژی كۆرۆنا، ئه‌وه‌ی كه‌ زۆر باسی كرابێت له‌ شه‌ش مانگ زیاتر نییه‌ "
له سه ره تای وتووێژه كه دا د.كاوه فه ره ج سه عدون ده رباره ی ئه و كه سانه ی كه بۆجاری دووه مه تووشی كۆرۆنا ده بنه وه ده ڵێت" له ڕاستیدا بابه تی نه خۆشی كۆرۆنا كۆڤید 19كه به هۆی ڤایڕه سی كۆرۆنای نوێوه تووشی مرۆڤ ده بێت له چه ندین شوێنی جیهاندا تۆماركراوه و توێژینه وه ی له سه ركراوه و بینیویانه كه ئه م حاڵه ته هه یه له وانیه كه سێك كه پێشتر ئه م نه خۆشیه ی گرتبێت ئێستا جارێكی تر تووش ببێته وه ، وه كو بابه ته كه و وه كو بۆچوونه كه به ڵێ بوونی هه یه و له كوردستانیش لای خۆمان له و باوه ڕه دام تۆمارمان كردووه كه چه ندین حاڵه ت هه یه پێشتر تووشی كۆرۆنا بووه و ئێستا ده بینیین جارێكی تر دوای چه ند مانگێك تووشی نه خۆشیه كه بۆته وه ." ده رباره ی هۆكاره كانی تووشبوونه وه به كۆرۆنا ئه و پزیشكه پسپۆڕه ده ڵێت" ئێمه ئه گه ر بچینه سه ر ئه وه ی هۆكار چیه كه مرۆڤ تووش ده بێته وه به م ڤایڕه سه ، له ڕاستیدا دژی هه موو میكرۆب و به كتریا و ڤایڕه سه كان له شی مرۆڤ به رگریه ك په یداده كات كه سه ره نجام ده بێته هۆی چاكبوونه وه ی كه سه كه له نه خۆشیه كه به ڵام له بابه تی ڤایڕه سی كۆرۆنا و له خێزانی كۆرۆنا چه ند جۆرێكی تریش هه ن كه ده بێته هۆی تووشبوون به هه ڵامه تی ئاسایی، ساڵانه ئه مه هه یه له ناو مرۆڤه كاندا وه كو حاڵه تی هه ڵامه ت ده بینیین ئه و به رگریه ی دژی ئه و ڤایڕه سه هه تا ئێستا كه تێبینی كراوه شتێكی هه میشه یی و به رده وام نییه ده بیینین چه ند مانگێك ده خایه نێت و پاشان به رگریه كه نامێنێت ئه مه ده توانیین بڵێین هۆكاری تووشبونه وه ی مرۆڤه به ڤایڕه سی كۆرۆنا." د.كاوه فه ره ج سه عدون ڕونیكرده وه " ڤایڕه سی كۆرۆنا له و خێزانه یه كه ساڵانه چه ند جۆرێكی له مرۆڤدا هه یه ئه مه ی كه ئێستا هه یه ئه مه نوێیه كه یه تی به ڵام ئه وانه ی پێشتر هه بووه و بۆته هۆی تووشبونی مرۆڤ به هه ڵامه ت ده بینیین ساڵانه هه ریه كێك له ئێمه ئه م حاڵه ته مان تووشبووه واته هه ر هه مان هه ڵامه ت ساڵی داهاتووش ده یگریته وه ، ئه مه ش هۆكاره كه ی ئه وه یه كه ئه و به رگریه ی له دژی ئه و ڤایڕه سه هه یه شتێكی هه میشه یی و به رده وام نییه به ڵكو به تێپه ڕبوونی كات كه م ده بێته وه ، ئێستاش له ڤایڕه سی كۆرۆنای نوێدا به هه مان شێوه یه ئه م بابه ته تۆمار كراوه و و توێژینه وه ی له سه ر كراوه ده ركه وتووه ، له توێژینه وه یه كی نوێدا بینم ده ڵێت" 25% ئه و كه سانه ی كه پشكنینیان بۆ كراوه پێشتر به رگرییان هه بووه دژی ڤایڕه سه كه ده بینیین دوای چه ند مانگێك كه له سێ مانگ كه متر نه بووه پشكنین كراوه ته وه بۆ ئه و به رگریه ی كه له ڕێگه ی پشكنینێكی تایبه تییه وه ده دۆزرێته وه ده بینن كه ئه و به رگریه نه ماوه ." هه روه ها ڕاشیگه یاند" وه كو ماوه كه ی بۆچوونی جیاواز هه یه هه ندێك ده ڵێن له دوای سێ مانگ ، ئه وه ی كه زۆر باسی كرابێت له شه ش مانگ زیاتر نییه كه له وانه یه ئه و به رگریه له له شدا نه مێنێت ئه مه ش ده بێته هۆی كه سه كه جارێكی تر تووشببێته وه ." له وه ڵامی ئه و پرسیاره ی ئه گه ر كه سێك بۆ دووه مجار تووشی كۆرۆنا ببێته وه ئایا مه ترسیدار نیه ؟ د.كاوه فه ره ج وتی" له ڕاستیدا ئه وه ش توێژینه وه ی جۆرا و جۆری له سه ركراوه به ڵام ئه وه ی كه به شێوه یه كی گشتی باس ده كرێت تووشبوونه وه كه له وانه یه یان وه كو یه كه مجار قورس نه بێت یان وه كو شێوه ی یه كه مجار قورس بێت چونكه ئه و به رگریه ی كه له له شدایه جارێكی تر دروست ده بێته وه له دژی ڤایڕه سه كه، ده بینین كه سه كه وه كو جاری پێشوو ده یگرێته وه نیشانه كانی یان له وانه یه سوكتریش بێت چونكه به شێكی به رگریه كه له وانه یه ڕێژه یه كی كه م بمێنێته وه و ببێته هۆی ئه وه ی كه شێوازێكی قورس نه بێت له گرتنه وه كه ی ڤایڕه سه كه ، ئه و كه سه ی ده یگرێته وه وه كو كه سێكی ئاسایی پێشتر چۆن بووه هه ر ئاوا ده یگرێته وه ." "لێره‌ ئه‌وه‌ی كه‌ باسی مه‌ترسی بكه‌ین له‌سه‌ر ژیانی كه‌سه‌كه‌ (ئه‌و كه‌سه‌ی بۆ دووه‌مجار تووشی كۆرۆنا ده‌بێته‌وه‌) ئه‌وه‌ په‌یوه‌ندی به‌چه‌ند حاڵه‌تێكه‌وه‌ هه‌یه‌ په‌یوه‌ندی به‌ڕه‌وشی ته‌ندروستی كه‌سه‌كه‌ خۆیه‌وه‌ هه‌یه‌ له‌وانه‌یه‌ ئه‌و كه‌سه‌ جۆره‌ نه‌خۆشیه‌كی هه‌بوو بێت كه‌ نه‌دۆزرابێته‌وه‌ یان له‌ماوه‌یه‌كدا كێشه‌یه‌كی ته‌ندروستی بۆ دروست بووبێت ئه‌مه‌ ببێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی كه‌به‌شێوه‌یه‌كی قورستر نه‌خۆشیه‌كه‌ بگرێت واته‌ به‌شێوه‌یه‌ی گشتی ناتوانیین بڵێن كه‌سێك كه‌پێشتر ته‌ندروست بووبێت ئێستا ئه‌گه‌ر تووشببێته‌وه‌ به‌ڤایڕه‌سی كۆرۆنا ئه‌مجاره‌ قورستربێت و مه‌ترسی له‌سه‌ر ژیانی هه‌بێت ئه‌وه‌ی كه‌ من بینیومه‌ له‌توێژینه‌وه‌كاندا باسی ئه‌و بابه‌ته‌ ناكرێت تووشبوونه‌وه‌ هه‌یه‌ به‌ڵام مه‌ترسی له‌سه‌ر ژیان په‌یوه‌ندی به‌حاڵه‌تی ته‌ندروستی كه‌سه‌كه‌ و بوونی نه‌خۆشی تره‌وه‌ هه‌یه‌."د.كاوه‌ فه‌ره‌ج سه‌عدون " د.كاوه فه ره ج سه عدون وه ڵامی ئه و پرسیاره شی دایه وه ئایا ڤایره سی كۆرۆنا و ئه نفۆنزای وه رزی له هه مانكاتدا ده توانرێت له له شی كه سێكدا یه كبگرن و كارلێك بكه ن؟ له وه ڵامدا د.كاوه وتی" وه كو كارلێك نه خێر هه ر دانه یه ك له وانه كاریگه ری خۆی هه یه ڤایڕه سی هه ڵامه ته كه ئه ویش به هه مان شێوه مرۆڤه كه ناڕه حه ت ده كات واته به شێوه یه كی گشتی ئه مه شتێكی كه مه ئه گه ر له ڕووی زانستیه وه باسی بكه ین كه كه سێك هه ڵامه ت بگرێت و له هه مان كاتیشدا تووشی ڤایڕه سی كۆرۆنا ببێت یان ئه نفلۆنزای ساڵانه بگرێت ئه مه شتێكی كه مه و له وانه یه مه ترسیداریش بێت به ڵام یه كگرتنی ئه م ڤایڕه سانه له یه ك كاتدا له وانه یه شتێكی زه حمه ت بێت، ئه وه ی كه ئێمه پێویسته لێكۆڵینه وه ی له سه ر بكه ین له نه خۆشه كاندا ئایا ئه م كه سه ئه م نیشانانه ی كه هه یه تی كه ئێستا وه زی پایزه و به ره و وه رزی زستان ده ڕۆین ئایا نیشانه كانی كه سه كه په یوه ندی به په تای وه رزی و هه ڵامه ت یان نیشانه كانی كۆرۆنایه به هۆی ئه و پێشكه وتنانه ی كه له بواری پشكنیندا به ده ستهاتووه ده بینیین تاڕاده یه ك ده توانیین جیای بكه ینه وه كه ئایا ئه مه هه ڵامه تێكی ئاساییه یان توشبووه به كۆرۆنا ئه مه ش پێویست ده كات هه ر كه سه و چاره سه رێكی جیاواز وه ربگرێت." " لێره دا بۆ كه سێكی ئاسایی له وانه یه قورس بێت هه ركه سێك له مكاته دا نیشانه كانی هه ڵامه تی هه بێت كه زیاتر له به شی سه ره وه ی كۆئه ندامی هه ناسه توشی ده بێت وه كو خورانی قوڕگ و لوت ئاوكردن و پژمین و كۆكه و تا، واته ئه مانه له وانه یه له هه ریه كێك له ڤایڕه سه وه رزیه كاندا هه بێت وه كو ئه نفلۆنزا و هه ڵامه تی ئاسایی و یاخود كۆرۆنا ئه مانه هه مووی نزیكن له یه كه وه كه باسیان بكه ین به شێوه یه كی گشتی بۆیه لێره دا له وانه یه قورس بێت بۆ كه سێكی ئاسایی خۆی جیای بكاته وه و بۆی ده ربكه وێت كه ئایا ئه مه كۆرۆنایه یان ڤایڕه سێكی ئاساییه واته پێویسته سه ردانی پزیشكی پسپۆڕ بكات ئه و كه سانه ی كه نیشانه ی هه ڵامه تیان هه یه و بیانه وێت له ته ندروستی خۆیان دڵنیابن به ڵام له هه موو حاڵه تێكیشدا، هه ر كه سێك كه به سووكی ئه گه ر كۆرۆنا بێت یان هه ڵامه تێكی ئاسایی بێت له چه ند نیشانه یه ك و چه ند ماكێكی سووك تێنه په ڕێت پێویست به وه ناكات كه سه كه خۆی سه غڵه ت بكات و خۆی بخاته ناڕه حه تیه وه ، ته نها ئه وه ی كه گرنگه له و كاته دا ئه مانه گرنگه ، پشوودان، شله مه نی زۆر، دوركه وتنه وه له خه ڵكانی تر ئه گه ر كۆمه ڵێك نیشانه ی سووك بێت ته نها به و كرداره ئاساییانه چه ند ڕۆژێكه و خۆی تێده په ڕێت له وانه یه له هه فته یه ك تا ده ڕۆژ هه تا ئه گه ر كۆرۆناش بێت." د.،كاوه فه ره ج ئاماژه به وه ش ده كات" پێشبینی كردن قورسه به ڵام سه باره ت ئه م ساڵ پیشبینی ئه وه ده كرێت كه ئه م ڤایڕه سه به هه مان قورسی خۆی بمێنێته وه ، له وانه یه له سه ره تای 2021 ئه گه ر هاتوو خۆپارێزی باش بكرێت له لایه ن هاوڵاتیانه وه ، ورده ورده ئه م ڤایڕه سه به ره و كه مبوونه وه و له ناوچوون بچێت، به ڵام وه كو ئه مساڵ له وانه ی هه ر به مشێوه یه قورسیه به رده وام بێت وه كو باس ده كرێت له جیهاندا هه تا ئێستا نه گه یشتونه ته ئه وه ی بڵێین كه ئه م ڤایڕه سه له بڵاوبوونه وه وه ستاوه به تایبه تی له كوردستاندا ئه گه ر ماوه یه كیش خاوبوونه وه ی پێوه دیار بووبێت ده بینین دوای ماوه یه ك به گوڕێكی به هێزتره وه بڵاو ده بێته وه بۆیه له مساڵدا گرنگترین شت خۆپارێزیه تاكه كان ئاگاداری خۆیان بن، هه ركه سێك نیشانه كانی هه بوو پێویسته به دواداچوون بۆ خۆی بكات ئه گه ر ئه وه ش نه كات خۆی جیابكاته وه و كارێك بكات نه بێته هۆی خه ڵكانی تر به هۆی ئه مه وه ئه م ڤایڕه سه بگرن و ئه م نه خۆشیه به رده وام بێت." هه روه ها وتیشی" ئه مساڵ له وانه نییه ، ساڵی داهاتووش وه كو باس ده كرێت له وانه یه تاناوه ڕاستی 2021 یش هه ر له بڵاوبوونه وه به رده وام بێت، ئه گه ر هاتوو ڤاكسینێكی كاریگه ر و چالاك و بێ زیان نه دۆزرێته وه كه بتوانرێت به رگریه كی گشتی له كۆمه ڵگه دا دروست بكات و ڕێگری لێ بكات." د.كاوه باس له وه ش ده كات" سه باره ت به به رگری گشتی له تاكه كاندا به رگری گشتی كاتێك دروست ده بێت كه به شی هه ره زۆری كۆمه ڵگه تووشبووبێت به م ڤایڕه سه كه ئه مه ده بێته هۆی ئه وه ی بۆ ماوه ی چه ند مانگێكیش بێت ئه م به رگریه دروست ببێت له تاكه كاندا وه ڕێگری بكات له وه ی كه به رده وام ئه م ڤایڕه سه له بڵاوبوونه وه دا بێت بۆ ئه مه ش پێویسته 2/3 دانیشتووان به لانی كه مه وه ئه م ڤایڕه سه بگرن، ئه و كاته به رگری گشتی دروست ده بێت ئاماری وردمان له به رده ستدا نییه له م بابه ته ئه وه ی له جیهاندا باس ده كرێت ده ڵێت چه ندێك له وڵاتی خۆتدا توشبوو هه یه ئه گه ر لێكدانی 10 ی بكه یت له وانه یه ئه وه ژماره یه كی ڕاسته قینه بێت بۆ توشبوون به ڤایڕه سه كه له ناو كۆمه ڵگه دا، له كوردستان تائێستا له سه رو 70 هه زاره وه تۆماركراوه به نزیكه یی ئه مه 1/5 كۆمه ڵگه ده كات كه ڤایڕه سه كه ی وه رگرتووه ، به ڵام ده بێت ڕێژه یه كی زۆر دانیشتووان ڤایڕه سه كه وه ربگرن بۆ ئه وه ی به رگری گشتی دروست ببێت كه ئه مه شتێكی باشیش نییه چاوه ڕێ ئه وه بكه ین چونكه ڕێژه ی مردنیش به رز ده بێته وه واته ڕێژه ی گیانله ده ستدان به هۆی ڤایڕه سه كه وه ڕێژه یه كی كه م نییه بۆیه ئه وه ی باس ده كرێت، زیاتر هه وڵبدرێت خۆپارێزی بكرێت وه به رگریه كی ده ستكرد كه له ڕێگه ی ڤاكسینه وه بێت و بڵاوبكرێته وه له جیهاندا كه بتوانرێت بڵاوبكرێته وه له جیهاندا كه ڕێگری له بڵاوبوونه وه ی ڤایڕه سه كه بكات." هه روه ها زیاتر ڕوونیكرده وه " له كۆمه ڵگه دا به شێوه یه كی گشتی هه تا به رگریه كی گشتی دروست نه بێت وه كو له ئه زموونه كانی پێشووی ڤایڕه سه جیاوازه كاندا ئه وه بینراوه كه ئه گه ر هاتوو ڕێگری ته واوی لێ نه كرێت له شێوازی بڵاوبوونه وه كه ی كه ئه مه شتێكی زه حمه ته كۆنتڕۆڵ كردنی به ڵام ئه گه ر هاتوو لایه نی په یوه ندی نێوان تاكه كان و دووركه وتنه وه ی كۆمه ڵایه تی و خۆپارێزییه كان تۆكمه بكرێت وه له هه مان كاتیشدا ئه گه ر هاتوو ڤاكسینێكی كاریگه ر نه دۆزرێته وه له وانه یه هه تا ساڵی داهاتووش ئه م شه پۆله به هه مان شێوه هه ربه رده وام بێت." له كۆتایی وتووێژه كه ی به شی كوردی ده نگی ئه مریكا د.كاوه فه ره ج سه عدون سه باره ت به به راوردی ڕێژه ی مردن به كۆرۆنا له چاو ئه نفلۆنزا دا وتی" نه خێر ئه وه ی كه له ئه نفلۆنزای ئاسایی دا هه یه ناگاته ئه و ئاسته ی كه خه ڵك به هۆی ڤایڕه سی كۆرۆناوه گیان له ده ستده دات له جیهاندا، هیچ ساڵێك ئه وه نه بووه له جیهاندا ملیۆنێك كه س به هۆی ڤایڕه سی ئه نفلۆنزاوه گیانله ده ست بدات، له ڕاستیدا له ڤایڕه سی كۆرۆنادا ڕێژه ی گیانله ده ستدان زیاتره وه هێزی بڵاوبوونه وه كه ی زیاتره ئێستا له ڕووی زانستیه وه بۆمان ده ركه وتووه ، به راوردناكرێت به ڤایڕه سه ئاساییه كانی تری هه ڵامه ت و په تاكانی تر كه ساڵانه له ناو مرۆڤه كاندا بڵاو ده بێته وه ، وه كو ئه وه ی كه تێبینی كراوه له وانه یه هه ر شه پۆلێك بێت و ئه گه ر به ره و كه مبوونه وه و كزبوون بڕوات له وانه یه جارێكی تر دروست نه بێته وه چونكه ئه م شه پۆله ی كه هه یه به ته واوه تی ڕێی لێ نه گیراوه له بڵاوبوونه وه ."