سه‌رۆکی عێراقی: لایه‌نه‌ نه‌ژادییه‌کان پێکه‌وه‌ ده‌ست به‌ کارکردن ده‌که‌ن به‌و ئامانجه‌ی بگه‌نه‌ ئاشتبوونه‌وه‌یه‌کی سیاسی
جه‌لال تاڵه‌بانی ئه‌م تێبینیانه‌ی ڕاگه‌یاند چه‌ند ڕۆژێک پێش ده‌رچوونی ڕاپۆرتی گرنگی چاوه‌ڕوانکراوی فه‌رمانده‌ی باڵای له‌شکری ئه‌مه‌ریکی
له و ڕاپۆرتانه دا که پێشکه شی کۆنگرسی ئه مه ریکا کران سه باره ت به ڕه وشی عێراق، ئاماژه دراوه به وه ی که حکومه تی عێراقی سه رکه وتنێکی سنوورداری به ده ستهێناوه به تایبه تی له بواری ئاسایش دا، به ڵام به به رده وامیش کێشه کانی تایبه ت به ئاشتبوونه وه ی گشتی هه یه . سه رۆکی عێراقی جه لال تاڵه بانی ده ڵێت باوه ڕی وایه گروپه نه ژادییه جیاوازه کان ده ستیان به کارکردن پێکه وه کردووه . ڕاپۆرته کانی شاره زایانی ئه مه ریکی ده ڵێن حکومه تی عێراقی به هاتنه ده ره وه ی ئه ندامانی و ناکۆکی نێوانیان که وتۆته قه یرانه وه. ئه و کاره ی که بۆته مایه ی دواکه وتنی هێنانه دی پێشه وه چوونی پێویست له ئاشتبوونه وه ی سیاسی و کۆتایی به شه ڕی چوار ساڵه ی ووڵاته که . سه رباری ڕاپۆرته کان ، سه رۆکی عێراقی جه لال تاڵه بانی له هه ڵسه نگاندنیدا بۆ پێشه وه چوونه کان گه شبینه بۆ زیاتر نزیک بوونه وه ی سونه و شیعه و کورده کان له ئاشتبوونه وه ی سیاسی یه وه . له شاری سلێمانی، سه رۆکی عێراقی به په یامنێرانی گوت عێراقی یه کان له پێشه وه چوون دان ڕووه و ئاشتبوونه وه ی کۆمه ڵه سیاسی یه جیاوازه کان. به ڕێز تاڵه بانی گوتیشی ئه مه بۆ ئاینده ی عێراق باشه . سه باره ت به دابڕان و هاتنه ده ره وه ی زۆر له ئه ندامانی حکومه تی عێراقی، سه رۆکی عێراقی گوتی ئه وه به شێکی ئاسایی یه له گه مه ی سیاسی نێو سیسته می دیموکراسی. شایانی باسه ، به ڕێز تاڵه بانی ئه م تێبینیانه ی ڕاگه یاند چه ند ڕۆژێک پێش ده رچوونی ڕاپۆرتی گرنگی چاوه ڕوانکراوی فه رمانده ی باڵای له شکری ئه مه ریکی له عێراق له لایه ن ژه نه ڕاڵ ده یڤد په ترییه س و باڵیۆزی ئه مه ریکی له عێراق رایان کرۆکه ر سه باره ت به پێشه وه چوون و گیروگرفته کانی عێراق بۆ سه رۆک بوش و کۆنگرسی ئه مه ریکی. ئه و هه ڵسه نگاندنه ش ده بێت به ڕۆشنایی یارمه تیدانی بڕیار وه رگرتن سه باره ت به درێژه دان به قه باره ی سوپای ئه مه ریکا له عێراق یاخود که مکردنه وه ی سه ربازه کانی. له کاتێکدا، سه رۆک تاڵه بانی سووره له سه ر گه شبینی بارودۆخه که ، شیکه ره وه ی ئه مه ریکی برایان کاتیۆلیس له ناوه ندی به ره وپێشچوونه ئه مه ریکی یه کان ده ڵێت عێراق له پرۆسه ی شکاندن و هه ڵوه شاندنی سیاسی دایه . هه روه ها گوتی " زۆربه ی ئه و هێزانه له ساڵی 2005 دا هه ڵبژێران و له لایه ن ئه و هێزانه وه هه ڵبژێران که پشتگیرییان له ناوه ندێکی به هێز نه ده کرد. له زۆر ڕووه وه ، ناکۆکی یه بنه ڕه تی یه کانی نێو ڕێبه رانی عێراقی له سه ر ئه وه بوو که ئایا ووڵاته که چی یه و ده بێت چۆن بێت." له ڕاپۆرتێکیشدا که ئه وه نده نابێت بڵاوکراوه ته وه، ڕێکخراوی قه یرانی نێونه ته وه یی ده ڵێت له مانگی هه شتی ڕابردوودا ڕه وشی عێراق خراپتر بووه ؛ عێراقیش به نه بوونی ده سه ڵات و توندوتیژاوی ناوزه د کردووه و ئاماژه به ته قینه وه کانی ئه م دواییه ی ناو گونده ئێزیدییه کانی باکوری عێراق دا که تیایدا نزیکه ی پێنج سه د که س گیانیان له ده ستدابوو له خوێناویترین هێرش دا له وه ته ی شه ڕی عێراق له ساڵی 2003 ه وه ده ستی پێکردووه . له و باره یه وه ، یوست هیلته رمانی سه ر به و ڕێکخراوه ده ڵێت گروپه سیاسی یه کانی عێراق ناکۆکی و جیاوازی نێوانیان چاره سه ر ناکه ن. هه روه ها گوتی " ئێمه داخوازی ده که ین که به ره و ئاستێکی جیاواز هه نگاو بنێین، به ره و ئاستی هه رێمی هه نگاو بنێین. هه روه ها به شدارییه کی ڕاسته قینه ی ووڵاتانی دراوسێی عێراق و ئه و ووڵاتانه له گه ڵ ووڵاته یه کگرتووه کانی ئه مه ریکادا هه بێت." هیلته رمان ده ڵێت ئه و ووتوێژانه ده بێت مشتومڕی ڕاسته وخۆ بگرێته خۆی له نێوان واشنتۆن و ئێران و سوریادا. شایانی ئاماژه پێکردنه ، گرژییه کی زۆر له نێوان ئه مه ریکا و سوریادا هه یه و ئه مه ریکاش، ئێران به دابین کردنی چه ک و ته قه مه نی بۆ یاخیبووانی عێراق تۆمه تبار ده کات. هێشتاش ڕوون نی یه له هه فته ی ڕابردوودا، ژه نه راڵ په ترییه س له ڕاپۆرته که یدا چی بۆ کۆنگرس ڕاده گه یه نێت. هه ندێ له ڕاپۆرته کان ده ڵێن ڕه نگه ژه نه ڕاڵ په ترییه س پێشنیازی که مکردنه وه یه کی قۆناغی ژماره یه کی که می سه ربازه کانی ئه مه ریکا بکات له گه ڵ هاتنی به هاری داهاتوو. ئێستا 168،000 سه ربازی ئه مه ریکی له عێراق دا ده ست به کارن و له نێویاندا 30 هه زار سه رباز که له میانه ی پلانێکی ئه م دواییه بۆ سه قامگیرکردنی به غدا و پارێزگای ئه نبار ڕه وانه ی عێراق کرابوون. بۆ گوێگرتن له ده قی ڕاپۆرته که که له لایه ن هاوکاران شوان سه عید و خه ڵه فی زێبارییه وه ئاماده کراوه، کلیکی ئه و ئۆدیۆ فایله ی سه ره وه ی ئه م لاپه ڕه یه بکه .