د.زانا حه‌مید: ئه‌گه‌ر هاوكاریم بكرێت ده‌رمانی چاره‌سه‌ركردنی كۆرۆنا دروست ده‌كه‌م
 " دۆزینه‌وه‌ی ڤاكسین ئه‌گه‌ری زۆره‌ سه‌ركه‌وتوو نه‌بێت له‌چاره‌سه‌ركردنی كۆرۆنا "
د.زانا حه مید هه ڵگری بڕوانامه ی دكتۆرایه له زانكۆی (لیڤه رپوڵ) له بواری ڤایره سی كۆرۆنا وه ڵامی چه ند پرسیارێك ده داته وه سه باره ت به ڤایره سی كۆرۆنا و پێئشهاته كانی له ئاینده دا، هه روه ها باس له وه ش ده كات هه ڵگرتنی قه ده غه ی هاتوچۆ و دروستكردنی ڤاكسین ده كات، ده شڵێت" دوو ده رمانم ئاماده یه وه ك چاره سه ری ڤایره سی كۆرۆنا به ڵام پێویستم به هاوكاریكردنه بۆ ئه وه ی بگه مه ئه نجام ئه گه ر هاوكاری بكرێم ده ست ده كه م به دروستكردنی، چونكه به پێی توێژینه وه كه م كه له زانكۆی لیڤه رپول ئه نجامم دا به ڕێژه ی له 80% كاریگه ری هه بوو ئه و ده رمانانه له سه رخانه به پله ی زۆرباش توێژینه وه كه م وه رگیرا ." د.زانا حه مید پسپۆڕی ڤایره سی كۆرۆنا له سه ره تای وتووێژه كه ی به شی كوردی ده نگی ئه مریكا وه ڵامی ده نگۆی ئه گه ری بڵاوبونه وه ی شه پۆلی دووه می كۆرۆنا كرد و وتی" به حكومی تایبه تمه ندی ڤایڕه سی كۆرۆنا كه دوو خاسیه تی خۆی هه یه بۆ شێوازی خۆ گۆڕین و دروست بوونی ڤایڕه سی نوێ ئه وانیش بریتین له گۆڕانكاری له بۆماوه مادده كه به شێوه یه كی سه ره كی له جینه كانی ڕووپۆشی ڤایڕه سه كه یاخود به رگی ده ره وه ی ڤایڕه سه كه ڕوو ده دات كه ده بێته هۆكاری گۆڕینی خودی ڤایڕه سه كه یاخود پڕۆتینه كانیشی ده گۆڕێت به م شێوه یه ڤایڕه سێكی تازه تر یاخود كه مێك جیاوازتر له وه ی تر دروست ده بێت، تایبه تمه ندی دووه م بریتی یه له تێكه ڵ بوونی ئه م ڤایڕه سه له گه ڵ یه كتر له خانه خوێیه كدا یان له گیانه وه رێكدا له ناو یه ك خانه یه له وكاته دا ده توانن جیناته كانی خۆیان بگۆڕنه وه به ته واوی ڤایڕه سی تازه تر دروست ده بێت، به م دوو تایبه تمه ندیه كه له ته واوی خێزانی كۆرۆنایه هه ن، بۆیه پێشبینی ئه وه ده كرێت كه به داخه وه شه پۆلی تری كۆرۆنا دروست ده بێت." هه روه ها وتی" باوه ڕ ناكه م كوردستان له به رده مه م مه ترسی شه پۆلی دووه می كۆرۆنادا بێت چونكه ئێمه ئه زموونێكی باشمان هه یه له ڕێگری كردن له ڤایڕه سه كه وه تاڕاده یه ك ناسیومانه و توێژینه وه یان له سه ر ئه كه ین به ڵام شلگیری كردن له مامه ڵه كردن له گه ڵ په تاكاندا به شێوه یه كی گشتی و به تایبه ت كۆرۆنا ئه گه ره كه زیاتر ئه كات چونكه ڤایڕه سه كه سنور ناناسێت." له‌وه‌ڵامی ئه‌و پرسیاره‌ی بۆچی ڕێ و شوێنه‌كان بۆ ڕوبه‌ڕوبونه‌وه‌ی كۆرۆنا له‌ جیهاندا به‌توندی گیرایه‌به‌ر به‌ڕاده‌یه‌ك كواره‌نتینی لێكه‌وته‌وه‌ له‌كاتێكدا پێشتر ڤایره‌سی ئیبۆلا و سارس هه‌بووه‌ كه‌ وه‌ك باس ده‌كرێت له‌هه‌مان گروپه‌؟ له وه ڵامدا پسپۆڕه كه ی ڤایرسه ی كۆرۆنا ده ڵێت" پێشتر له وانه یه له ناوه نده زانستی یه كان ئاگاداری ئه وه بووبن كه خێزانی كۆرۆنا توانای بڵاوبونه وه ی شاراوه ییان زۆره واته ئه و توانا شاراوه یه ی بۆ دروستكردنی په تا به به رده وامی له و خێزانانه یه هه یه له به رئه وه هه میشه مه ترسیداره ئه گه ر به وردی سه یری بڵاوبوونه وه ی ڤایڕه سه كه بكه ین له وهان و دواتر له ته واوی وڵاتی چین، دواتر كردیه په تایه كی جیهانی، سه ره تا ئه و ئاماده سازییه نه بوو له به شێك له وڵاتاندا كه پێویسته بابه تی كواره نتین و پڕیڤێنشن گرنگیه كی زۆری پێ بدرێت، كاتێك په تای ڤایڕه سی ڕوو ده دات، لایه نه ته ندروستیه كان توشی داڕمان ده بن، چونكه ته حه مولی ئه و ژماره زۆره له نه خۆش ناكه ن له به ر ئه وه باشترین هۆكار ، ڕێگری كردنه، چونكه مه ترسیه كانی هه ر به رده وام ده بێت، ده بێت وردتر مامه ڵه ی له گه ڵ بكرێت." سه‌باره‌ت به‌ كه‌مكردنه‌وه‌ی ڕێ و شوێنه‌كان و سنوری كواره‌نتینه‌كان له‌ناوخۆی شاره‌كانی هه‌رێم؟ د.زانا حه‌مید ده‌ڵێت" ناتوانم بڵێم شكاندنی كواره‌نتین بڕیارێكی هه‌ڵه‌ بوو چونكه‌ ئاماره‌كان ڕوو له‌ دابه‌زینه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ نیه‌ هێشتا ته‌واو بوو بێت، هێشتا مه‌ترسیه‌كه‌ ماوه‌ پێویسته‌ ئه‌و ڕێكارانه‌ كه‌ پێشوتر له‌بابه‌تی چاودێری كردن و به‌دواداچونی ئه‌م ڤایڕه‌سه‌ به‌ ئه‌نجام گه‌یه‌نراون ئه‌وانه‌ سارد نه‌كرێنه‌وه‌ و خاو نه‌كرێنه‌وه‌، ڕاسته‌ ئه‌و پلانه‌ی دانرابوو به‌ شێوه‌یه‌كی چاوه‌ڕوان نه‌كراو به‌ سه‌ركه‌وتووی ڕۆیشتووه‌ كه‌ ئێستا به‌رهه‌مه‌كه‌ی ده‌بینیین ژماره‌یه‌كی زۆر كه‌م تووش بوون. " ئه و پسپۆڕه ی ڤایره سی كۆرۆنا له باره ی هۆكاری سه ركه وتن یان به سه ر ڕوبه ڕوبونه وه ی كۆرۆنا له هه رێمی كوردستان كه وه ك خۆی ده ڵێت به شێوازێكی چاوه ڕواننه كراو سه ركه وتوو بوو؟ د.زانا ده ڵێت"سه ره تای مانگی دوو بوو كه بڕیاری دروستكردنی تاقیگه و ئاماده سازی نه خۆشخانه كان و ته واوی ئه و پێداویستی و ئه و ئاماده سازیه ی كه كران، نه خۆشخانه ی باشمان هه یه به ڵام به دڵنیایه وه له به رامبه ر په تایه یه كی له وجۆره به رگه ناگرین چونكه ژماره ی (بێد) ه كان زۆر نیین (ڤێنتیله یته ر)ه كان / (ئامێری هه ناسه دانی ده ستكرد) مان زۆر نیه له به ر ئه وه ئێمه پێشتر جه ختمان له سه ر ئه وه كرده وه كه ده بێت هۆكاره كانی ڕێگری كردن بگرینه به ر بابه تی كواره نتین كردنی ئه و كه سانه ی له ده ره وه ی وڵات هاتبوونه وه یه كێك بوو له وانه وه زۆرترین كواره نتین له دوای 21/2 وه ده ستی پێكرد، به داخه وه له وڵاتی ئێران بڵاوبوویه وه و ڕاسته خۆش مردنی به دوای خۆیدا هێنا، له دوای ئه وه به هه زاران كه س له سنوره كان مانه وه هه رچه نده هه ندێ كه س به قاچاغ خۆیان گه یانده ناو شاره كان، ئێمه ڤایڕه سی كۆرۆنامان له ناو خه ڵكی بێ نیشانه دا دۆزیه وه ئه وه باشترین ده سپێك بوو بۆ ئێمه ئه وه مان سه لماند كه ده كرێت ڤایڕه سی كۆرۆنا له هه ندێك كه سدا هه بن به بێ بوونی هیچ نیشانه یه ك، له ژماره كانی سه ره تادا ته واوی هه ڵگری نه خۆشیه كه بێ نیشانه بوون به ڵام توانای ئه وه یان هه بوو كه ڤایڕه سه كه بگوازنه وه ئێمه توانیمان به سیسته می به دواداچوون یاخود ڕێگری كردن هه ر توش بوویه ك تۆمار ده كرا، ڕاسته خۆ به چه ند بازنه یه ك به ده وروبه ری ئه و كه سه دا له ڕووی خێزان و ده وروبه ره كه یه وه چه ندین كه سی ترمان له به ركه وته كانی ده دۆزیه وه بۆیه به شێوه یه ك له شێوه كان ڕێگریه كه سه ركه وتوو بوو، گومانمان ده كرد توش بوویه كی زۆر گه ڕابێته وه ناو شاره كان ، به ڵام "سوپاس بۆ خوا" وا نه بوو. وه ئێستاش دۆخه كه تاڕاده یه ك جێگیره .هۆكاری سه ركه وتنی ئێمه ئه و ده ستپێكه بوو كه توانیمان ئه و ڤایڕه سه بدۆزینه وه و دواتریش توانیمان به دواداچونی بۆ بكه ین و ژماره كان ئه وه نده زۆر نه بوون كه له توانای ئێمه ده ربچێت." هه روه ها ڕایگه یاند" به چاودێریكردنی ئه و بارودۆخه ی له چوار مانگی پێشودا، له سه ره تای سه رهه ڵدانی ڤایڕه سه كه له چین-ه وه وه دواتر شێوازی بڵاوبوونه وه كه ی ئه و ڕاسته یه ده رده خات ئه و وڵاتانه ی بابه تی كواره نتییان به هێزتر بوو، باشتر خۆیان گرت، له زۆربه ی وڵاتاندا ڤایڕه سه كه بازنه یه كی كاتی هه یه ڤایڕه سی وه له و توشبووانه به رگریه كه دروست ده بێت، كه زه نگێگه بۆ جیهان كه ڤایڕه سه كان هه رگیز ناخه ون كه له پڕ سه رهه ڵده ده ن و په تای جیهانی دروست ده كه ن، ناكرێت جیهان له كواره نتین دا بێت له به رئه وه ی ژیان ده وه ستێت." سه باره ت به كاریگه ری دۆزینه وه ی ڤاكسین له ڕوبه ڕوبونه وه ی كۆرۆنا؟ د.زانا حه مید ده ڵێت" ده كرێت بۆ چه ند مانگێك ڤاكسین كاریگه ری هه بێت به ڵام دواتر هیچ كاریگه ریه كی نامێنێت ده بێت به رده وام چاودێری ئه م ڤایڕه سه بكه ی بۆ ئه وه ی بزانرێت هه مان جۆری ئه و ڤایڕه سیه كه ڤاكسینه كه ی لێ دروستكراوه . ئه گه ر به ڕێژه ی 2% زیاتر گۆڕانكاری ڕووبدات له نێوان ڤایڕه سێك و ڤاكسینه كه ، ئه و كاته ئه و ڤاكسینه كه سودێكی ئه وتۆی نابێت.به ڕای من ئه و پارانه ی بۆ ڤاكسین ته رخان ده كرێت باشتره له بواری دۆزینه وه ی ده رماندا ته رخان بكرێت." د.زانا حه‌مید ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات" دوو ده‌رمانیشم ئاماده‌یه‌ بۆ كاركردن له‌سه‌ر ڤایڕه‌سی كورۆنا به‌ڵام تا ئێستا ئه‌نجامه‌كه‌یم به‌ده‌ست نه‌كه‌وتووه‌، چه‌ند هه‌نگاوێكی ترم ماوه‌ له‌بواری توێژینه‌وه‌دا، ده‌كرێت توێژینه‌وه‌كه‌ی من به‌ ده‌رئه‌نجامی نێگه‌تیڤ ده‌ربچێت وه‌ ده‌كرێت ببێته‌ هۆكاری دروست بوونی ده‌رمانیش. " د.زانا ڕونیكرده وه " من ته واوی توێژینه وه ی دكتۆراكه م له سه ر دوو ده رمان بوو كه به یه كه وه به كارم هێناون، وه تا ئێستا ئه م دوو ده رمانه له هیچ هه وڵێك له و هه وڵانه ی بۆ ڤایڕه سی كۆرۆنا دراون، به كار نه هێنراون، له رێی وه زاره تی كشتوكاڵه وه ئه م پڕۆژه م پێشكه ش كردووه ، من ئه و هه وڵه م بۆ كۆرۆنای كلاسیك پێشكه ش كردووه ئێستا هه مان شێوازی كاركردن هه یه به هاوشێوه ی ئه و بۆچوونه ی كه من پێی گه یشتووم." ده رباره ی تێچووی به رهه مهێنانی ئه و ده رمانه د.زانا حه مید ده ڵێت" من ئه وه ی داوای ده كه م بابه تی گرانت بۆ توێژینه وه ئه گه ر زۆر به باشی توێژینه وه ی تیا بكه م له و دوو ده رمانه دا یه ك ملیۆن دۆلاری ده وێت، من بڕوانامه كه م له سه ر ئه وه وه رگرتووه و به پله ی زۆرباش وه رگیرا له زانكۆی لیڤه رپول، له مانگی 1ی 2019دا 80% كاریگه ری ڤایڕه سه كه له سه ر خانه كه م بوویه وه به به كارهێنانی ئه م ده رمانانه ، من پێویستم به وه هه یه له سه ر گیانه وه رو ئه گه ر پێویستیش بكات له دوا قۆناغه كاندا له سه ر مرۆڤیش تاقی بكه مه وه به تایبه تی مرۆڤی توش بوو به م ڤایڕه سه به كاربێت." د.زانا حه مید له كۆتایی وتووێژه كه دا ده ڵێت" بێگومان به شێوه یه كی چاوه ڕوان نه كراو تا ئێستا سه ركه وتووین وه له كۆنتڕۆڵی په تای كۆڤید 19 داین له هه رێمی كوردستان دا. هه واڵه خۆشه كه ئه وه یه كه ئێمه له كۆنتڕۆڵێكی ته واوداین، له ماوه ی پێنج ڕۆژی ڕابردوودا حاڵه تی نوێمان نیه ، به ركه وته به حاڵه ت حساب ناكرێت چونكه به دواداچوونه و چاودێریكردنی بارودۆخه كه یه ئێمه به رده وام ده بین تا دوو مانگی داهاتووش." هه روه ها ئه وه شی وت" له پڕ نه مانی ڤایڕه س بۆچوونێكی ته واوه و په یوه سته به نه مانی نه خۆشه كانه وه واته په یوه سته به داخستنی كه یسه كانه وه كه كه یسێك دائه خرێت ئه و ڤایڕه سه له و كه یسه دا ئه كوژێته وه ."