فەرید ئەسەسەرد: یەکێتی هەمان هەڵوێستی جارانی هەیە دەبێت سیستمی حوکمڕانی لە دەستوری هەرێمدا پەرلەمانی بێت
"بەشێک لەو کێشانەی ئێستا هەمانە ئەگەر دەستورمان هەبووایە هەر لەسەرەتاوە تووشی نەدەبووین "
فەرید ئەسەسەرد سکرتێری ئەنجومەنی سەرکردایەتی یەکێتی نیشتمانی کوردستان لەم وتووێژەدا باس لەهەڵوێستی حیزبەکەی لەسەر بابەتی پرسی نوسینەوەی دەستور لەمکاتەدا دەکات. لەسەرەتای وتووێژەکەدا سکرتێری ئەنجومەنی سەرکردایەتی یەکێتی نشتیمانی کوردستان سەبارەت بە بۆچونی حیزبەکەی لەبارەی پرسی دەستور لەمکاتەدا لەهەرێمی کوردستان لەو ڕووەوە دەڵێت" ئێمە پێمانوایە دەستور زۆر پێویستە بۆ هەرێمی کوردستان هەرچەندە درەنگە بەڵام ئێستاش بکرێت کارێکی زۆرباشە، هەرێم ماوەیەکی زۆر هەوڵیدا بەڵام کۆمەڵێک کێشە هەبوون کە ڕێگربوون لەبەردەم ئەوەی کە دەستورەکە تێپەڕێت ئێستا ڕەنگە دەرفەتێک هەبێت بۆ تێپەڕاندنی دەستور." فەرید ئەسەسەرد ئاماژەی بەوەکرد بوونی مەترسی لەسەر قەوارەی هەرێم ڕێگرنیە لە نوسینەوەی دەستور،ئەسەسەرد وتی" بۆ نووسینی دەستور لیژنەیەک پێکدێت ئەو ئەرکە دەگرنە ئەستۆی خۆیان ئەوە پەیوەندی بەوە نییە مەترسی هەبێت یان نەبێت مەسەلەی ریفراندۆمیش لەسەر دەستوور ڕۆژێکی دەوێت لەماوەی 24 کاتژمێردا کۆتایی پێ دێت." دوێنێ دووشەممە دووپاتیکردەوە حیزبەکەی لەبارەی سیستمی حوکمڕانیەوە هەمان هەڵوێستی پێشووی هەیە پێی وایە دەبێت سەرۆکی هەرێم لە ناو گەلەوە هەڵبژێردرێت." سکرتێری ئەنجومەنی سەرکردایەتی یەکێتی نیشتمانی کوردستان جەختی لەوەکردەوە یەکێتی لەبارەی سیستمی حکومڕانی هەرێمی کوردستان هەمان بۆچوونی جارانی هەیە، فەرید ئەسەسەرد دەڵێت" ئێمە هەمان بۆچوونی جارانمان هەیە پێمانوایە چاکترین سیستەم بۆ هەرێمی کوردستان ئەو سیستەمەیە کە لەعێراقدا هەیە سیستەمی پەرلەمانییە، شتێکی شاز دەردەچێت شتێکی نەگونجاو دەردەچێت ئەگەر سیستەم لە هەرێمی کوردستان نەگونجاو بێت لەگەڵ سیستەمی سەرەکی ناوەندا لەبەر ئەوە ئێستاش بۆچونمان وایە سیستەمەکە گونجاوترە ئەگەر سیستەمەکە پەرلەمانی بێت وەک ئەوەی لەعێراقدا هەیە." فەرید ئەسەسەرد ئەوەشی وت" گفتوگۆی نوێ نەکراوە لەسەر پرسی دەستور بەڵام مەسەلەکە هاتۆتە ئاراوە سەرکردەکانی هەموو حیزبەکان هیچ کامیان دژی ئەوە نەبووە گەڕێکی تر دەست پێبکەین بۆ ئەوەی دەقێکی دیاریکراوی دەستور بۆ هەرێمی کوردستان دابین بکەین پێمانوایە بوونی دەستور پێویستە، بەشێک لەو کێشانەی ئێستا هەمانە ئەگەر دەستورمان هەبووایە هەر لەسەرەتاوە تووشی نەدەبووین." ئەسەسەرد ئەوەشی ڕەتکردەوە کە بابەتی باسکردنی دەستور هەرێم پەیوەندی هەبێت بە بانگەشەی هەڵبژاردنەکانەوە، وتی" نەخێر پەیوەندی بە هەڵبژاردنەوە نییە، هەڵبژاردن مەسەلەیەکە و دەستوریش مەسەلەیەکی ترە من وتم بۆ مەسەلەی دەستور زۆر گرنگە بۆنموونە لەعێراقدا لەماوەی دووساڵدا دوو دەستور دەرچووە 2004 و 2005 ئەوەی ئێستا بەرکارە و کاری پێدەکرێت لە عێراقدا ئێمە بەدرێژایی ئەو ماوەیە لە 1992 وە تائێستا نەمانتوانیووە دەستورێک ئامادەبکەین و بیخەینە دەنگدانەوە بەداخەوە ئەمە کەموکوڕیەکی زۆرە بۆ هەرێمی کوردستان، ئێستا لایەنەکان دەرفەتێکیان بۆ هاتۆتە پێش هەوڵدەدەین بیقۆزنەوە و دەستورێکی گونجاو بەمەرجێک پەسەند بێت و لایەنە سیاسیەکان بتوانن ڕێککەوتنی گونجاوی لەسەربکەن." سکرتێری ئەنجومەنی سەرکردایەتی یەکێتی نیشتمانی کوردستان ئەوەشی خستەڕوو پەیوەندی و کێشەی نێوان لایەنە سیاسیەکان کاریگەری نیە لەسەر پرسی دەستور، ئەسەسەرد دەڵێت" دەتوانین مەسەلەکان لێک جیا بکەینەوە بەدڵنیاییەوە هەندێک سارد و سڕی لەنێوان لایەنە سیاسیەکاندا هەیە زیاتر لەنێوان یەکێتی و پارتی ئەو ساردوسڕیە هەیە بەڵام ڕەنگە ئەمە نەبێتە ڕێگر لەوەی هەردووکیان کاربکەن لەگەڵ حیزبەکانی تر بۆئەوەی دەستورێکی گونجاو تێپەڕێنن بەڵام دەبێت خۆیان ڕەزامەندبن بەو دەقەی کە لیژنەکە پەسەندی دەکات." فەرید ئەسەسەرد لە بارەی هێڵی سوری یەکێتی لە پرسی نوسینەوەی دەستوردا ڕایگەیاند" ئێمە کاتی خۆیشی هەر باسمان کردووە و ئەمجارەش دوبارەی دەکەینەوە دەستورێکی مەدەنی و دیموکراتیمان دەوێت کە گونجاو بێت لەگەڵ پێداویستییەکانی هەرێمی کوردستان، لەڕووی سیستەمی سیاسیەوە پێمان باشە دەستورەکە پەرلەمانی بێت واتە نەسەرۆکایەتی بێت و نە نیمچە پەرلەمانی بێت." دەستوری عێراق خۆی ڕێگەی بەوە داوە، حکومەتی عێراق ڕێز لە دەستورەکەی خۆی دەگرێت لەبەرئەوە ڕێگری ناکات لەمبارەیەوە، هیچ کێشەیەکمان نیە، مەسەلەی پەسەندکردنی دەستور مەسەلەیەکی ناوخۆییە و پەیوەندی بە ناوخۆی هەرێمی کوردستانەوە هەیە، بەپێی دەستووری عێراق دەبوایە ئێمە لە 2005،2006 یان 2007 دەستورێکمان هەبوایە و پەسەندمان بکردایە و حکومەتی عێراق هیچ کات ڕێگر نەبووە لەمبارەیەوە ، ئێستاش و ئەمجارەش ڕێگر نابێت." لە بارەی کاتی ئەوەی کەی هەرێم دەبێتە خاوەنی دەستور؟ ئەسەسەرد وتی" ده وه سێته سه ر ئه و ماوه یه ی که بۆ لیژنه که داده نرێت، زۆرجار ماوه یه کی درێژی ده وێت ، هه ندێکجار چه ند مانگێکه و هه ندێکجار ڕه نگه ساڵێک زیاتربێت، وه هه روه ها پێویست به وه ش ده کات که لایه نه کان گفتوگۆی سیاسی له گه ڵ یه کتریدا بکه ن پاش ئه وه ی که په سه ندکرا مه سه له ی ده نگدان دێت." فەرید ئەسەسەرد وەڵامی ئەو پرسیارەشی دایەوە ئایا ڕێژەی بەشداری کردنی دەنگدەران لە پڕۆسەی ڕیفراندۆم لەسەر پڕۆژەی دەستور ئەگەر ڕێژەکە کەمبوو کاریگەری دەبێت لەسەر پڕۆسەکە؟ لە وەڵامدا فەرید ئەسەسەرد وتی" ده نگدانه که هیچ ڕێگریه کی له به رده مدا نییه ، هیچ ده قێک نییه له م یاسایه له یاسای په سه ندکردنی ده ستوردا باس له وه بکات که پێویسته هه موو هاوڵاتییان به شداری له ده نگداندا بکەن، له کۆتایدا هه موو هاوڵاتیه ک مافی ئه وه ی هه یه بچێت ده نگ بدات له کاتی ده نگدانیشدا ده توانێت ڕه تی بکاته وه یان په سه ندی بکات، گرنگ ئه وه یه ئه وانه ی ده چن بۆ ده نگدان زۆرینه ی ده نگده ران بن، ئه وانه بن که ده نگیان به ده ستوره که دابێت، هەتا ڕێژه یه کی که میش بێت به پێی یاسا به وجۆره ی وه کو نه ریتێک له جیهاندا باوه ، ڕێژه یه کی دیاریکراو دانه نراوه بۆنموونه ئه گه ر 5% ی دانیشتوانیش بچێت ده نگ بدات به ده ستور زۆرینه به ده ست بهێنێت ئه وکاته ده ستوره که هه ر تێده په ڕێنرێت." ئەسەسەرد پێی وایە کە خەڵک بۆ دەنگدان لەسەر پڕۆژەی دەستور بەبەراورد بە هەڵبژاردنەکان زیاتر بەشداری بکات، لەو ڕوەوە وتی " ئێمه لێره بۆچونمان ئه وه یه که ڕه نگه به به راورد له گه ڵ هه ڵبژاردنه کانی پێشوو بۆ مه سه له ی ده ستور ڕه نگه خه ڵک زۆرتر بچێت بۆ ده نگدان به تایبه تی ئه گه ر ده ستوره که ڕه نگدانه وه ی ئاوات و خواستی خه ڵکی تێدابێت." ئەسەسەرد زیاتر ڕونیکردەوە " مه‌سه‌له‌ی هه‌ڵبژاردن ڕه‌نگه‌ په‌یوه‌ندی به‌ ڕه‌خنه‌و گله‌یی خه‌ڵک بێت به‌رامبه‌ر حیزبه‌سیاسیه‌کان به‌ڵام مه‌سه‌له‌ی ده‌ستور په‌یوه‌ندی به‌حیزبه‌ سیاسیه‌کانه‌وه‌ نییه‌ مه‌سه‌له‌یه‌کی نیشتیمانییه‌ و مه‌سه‌له‌ی حیزبایه‌تی تێده‌په‌ڕێنێت، وه‌ هه‌موو لایه‌کیش هه‌ست به‌وه‌ ده‌کات هاوڵاتی ئاسایییش هه‌ست به‌وه‌ده‌کات که‌ ئه‌م ده‌ستوره‌ی که‌ ده‌نوسرێت هی یه‌ک حیزب نییه‌ و هی یه‌ک بنه‌ماڵه‌ نییه‌ هی یه‌ک خێڵ و هی یه‌ک شار نییه‌ به‌ڵکو هی هه‌موو گه‌لی کوردستانه‌ له‌به‌رئه‌وه‌ پێموانییه‌ ژماره‌یه‌کی که‌می خه‌ڵک بچێت بۆده‌نگدان. " دەربارەی ئەوەی هاوپەیمانی یەکێتی و گۆڕان بۆ هەڵبژاردنەکان چ کاریگەرییەکی دەبێت لەسەر یەک هەڵوێستی ئەو دوو لایەنە لەسەر پرسی دەستور؟ وەڵامەکەی فەرید ئەسەسەرد بەمجۆرەبوو " له گه ڵ بزوتنه وه ی گۆڕان ئه م مه سه له یه مان هێشتا باس نه کردووه به ڵام ئێمه و بزوتنه وه ی گۆڕان یه ک سه رچاوه مان هه یه له بنه ڕه تدا کاتی خۆی ئێستا له ت بوین و بوینه ته دوو له به رئه وه له زۆربه ی زۆری مه سه له کان که بوینه ته دوو حیزب زۆر لێک نزیکین پێم وانییه کێشه یه کمان هه بێت، کێشه ی جیاوازیمان هه بێت له تێڕوانیین سه باره ت به مه سه له ی سیسته می په رله مانی. "