د.دلۆڤان محەمەد: ئێستا خەڵک ئه‌وه‌نده‌ ناوییان تۆماركردووه‌ بۆ وەرگرتنی ڤاکسین به‌داخه‌وه‌ ژه‌مه‌ ڤاكسینی به‌رده‌ستمان نییه
 " ئه‌و ڕێژه‌ ڤاکسینه‌ی که‌ گه‌یشتووه‌تە هەولێر 1% ی دانیشتوانی هه‌ولێره‌ , چاوه‌ڕوانده‌کرێت تاوه‌کو کۆتایی مانگی شه‌ش بڕێکی زۆری ڤاکسین دابین بکرێت "
د.دلۆڤان محەمەد بەڕێوەبەری گشتی بەڕێوەبەرایەتی تەندروستی هەولێر ڕایگەیاند" ئه و ڕێژه ڤاکسینه ی که گه یشتووه تە هەولێر 1% ی دانیشتوانی هه ولێره ئێستا ئەوەندە خەڵک ناوییان تۆمارکردووە بەداخەوە ژەمە ڤاکسینی بەردەستمان نیە، دەشڵێت" چاوه ڕوانده کرێت تاوه کو کۆتایی مانگی شه ش بڕێکی زۆری ڤاکسین دابین بکرێت." لەسەرەتای وتووێژەکەدا بەڕێوەبەری گشتی تەندروستی هەولێر وتی"سه باره ت به و ژه مه ڤاکسینانه ی دابینکراوه بۆ به ڕێوه به رایه تی گشتی ته ندروستی هه ولێر له سنوری پارێزگای هه ولێر بریتیه له 19 هه زار و 500 ژه مه ڤاکسین له سێ جۆره ڤاکسینن، ڤاکسینه کانی سینۆفارمی چینی که هه زار و 360 ژه می ڤاکسین بوو، جۆری دووه میان ئه سترازینیکا که 15 هه زار و 800 ژه مه ڤاکسین بوو، وه له جۆری فایزه ر 2 هه زار و 340 ژه مه ڤاکسین بووه ، سه ره تا ڤاکسینی سینۆفارمی چینی هات ئه وه بوو له لایه ن حکومه تی چینییه وه وه کو به خشین نێردرابوو بۆ حکومه تی عێراقی له وێشه وه دابه شکرا." د.دلۆڤان محەمەد دەربارەی شێوازی دابەشکردنی ڤاکسین ڕوونیکردەوە" ئه و بڕه ڤاکسینەی بۆ هه ولێر دابینکرا سه ره تا ئه وله ویه ت بۆ ئه و که سانه بوو له که رتی ته ندروستی کارده که ن به تایبه تی ئه وانه ی له نه خۆشخانه کانی کۆرۆنان چونکه بڕه که ی که م بوو به وانه ده ستپێکرا به پزیشک و کارمه ندانی ته ندروستی و فه رمانبه ران دواتر ئه وه ی ئه سترازینیکا دووباره سه ره تا ئه وله ویه ت بۆ پزیشک و کارمه ندانی ته ندروستی بوون له که رتی ته ندروستی بۆماوه ی هه فته یه ک ڕاگه یه نرا ئه وانه ی که داواده که ن ڤاکسین وه رده گرن بێن ڤاکسینه کان وه ربگرن بۆ که رتی ته ندروستی چونکه به پێی یاسای ته ندروستی گشتی عێراقی که له هه رێمی کوردستانیش به رقه راره ڤاکسین وه رگرتن ئیجباری نییه واته پێویسته که سه که خۆی داوابکات و خۆی ڕازی بێت، دوای ئه و ماوه یه ئێمه ئه وله ویه تمان بۆ هێزه ئه منییه کان بوو ئه وانه ی که به رکه وته ی یه که من سه ره ڕای ئه وه ش ئه وانه ی تەمەنیان گەورەیە و نه خۆشی درێژخایه نیان هه یه ئه وه ش پرۆسێسه که به شێوه ی ئه وه چووه بواری جێبه جێکردنه وه که پۆرتاڵێک له وه زاره تی ته ندروستی هه رێمی کوردستان ئاماده کرابوو خه ڵک به شێوه ی ئۆنلاین ناوی خۆی ڕیکۆرد ده کات و کۆنفه رمه یشن-دڵنیاکردنه وه ی بۆ ده گه ڕێته وه به رواری پێدانی ڤاکسینه که یان بۆ دیاریده کرێت واته نۆره که یان بۆ دیاریده کرێت." سەبارەت بەشێوازی دابەشکردنی بڕە ڤاکسینەکان بەسەر بەڕێوەبەرایەتی تەندروستی پارێزگاکان؟ بەڕێوەبەری گشتی تەندروستی هەولێر وتی" خۆی ئه و دابه شکردنه له لایه ن وه زاره تی ته ندروستی عێراقی و وه زاره تی ته ندروستی هه رێمی کوردستانه وه بڕیاری له سه ردراوه زیاتریش به پێی ڕێژه ی دانیشتوان و به رکه وته ته نانه ت ئه و ڕێژه یه ی له لایه ن وه زاره تی ته ندروستی عێراقه وه بۆ ده رمان و پێداویستی پزیشکی و ئه وانه ش داده نرێت له سه ر ئه و ڕێژه یه بڕیاری له سه ر دراوه بۆ هه موو پارێزگاکان له ناویشیاندا پارێزگای هه ولێر که قه زای کۆیه شی له سه ره چونکه قه زای کۆیه خۆی به ڕێوه به رایه تیه کی گشتییه له وه زاره تی ته ندروستی هه رێمی کوردستان به ڵام له عێراق قه زای کۆیه هه ر سه ر به پارێزگای هه ولێره بۆیه ئه و ژه مه ڤاکسینانه ی که دابینکراوه پشکی قه زای کۆیه شی له سه ره ته نانه ت له هه موو جۆره کانی ڤاکسین پشکه که ی له لای ئێمه دابینکراوه بۆ قه زای کۆیه ." د.دلۆڤان محەمەد ئاماژەی بەڕێژەی ئەو ڤاکسینەکرد کەبەر پارێزگای هەولێر کرد لەو ڕوەوە وتی" لە34% به شی هه ولێر ده بێت له زۆربه ی ئه و ده رمان و پێکوتە و پێداویستیه پزیشیکیانه ی که له عێراقه وه دابینده کرێت." بەڕێوەبەری تەندروستی هەولێر ئەوەشی وت" تائێستا ئه و ڕێژه ڤاکسینه ی که گه یشتووه تە هەولێر بەشی لە 1% ی دانیشتوانی هه ولێره چونکه هه ولێر نزیکه ی 2 ملیۆن دانیشتوانی هه یه ئه وه ی که هاتووه تائێستا 19 هه زار و 500 واته نزیکه 20 هه زاره بابڵێین که واته ده کاته 1% ی دانیشتوانی هه ولێر." "گرفته کان به شێوه یه کی گشتی ئێمه له سه ره تای پرۆسیسه که که ده ستمان پێکرد خه ڵکه که دوودڵ بوون له سه رئه وه ی ئایا ڤاکسین وه ربگرن یان نا؟ له به رئه وه ی نزیکه ی مانگێک پێش ئێستا ئێمه ده ستمان به پرۆسێسی ڤاکسین کرد ئه وکاته خه ڵک دوودڵ بوون و په رۆشی هاوڵاتیان ته نانه ت کارمه ندو پزیشکانی ته ندروستیش زۆر خراپ بوو له به ده مه وه چوونی ڤاکسین وه رگرتن، ئێستا گۆڕانکاری زۆری به سه ردا هاتووه به ڕاستی دوای ئه وه ی ئێمه کارێکی زۆرمان له سه رئه وه کرد خه ڵک هانبدرێت به تایبه تی ئه و که سانه ی خه ڵکی ناسراون و هونه رمه ندن و که سایه تی ناسراوی هه ولێر و ته نانه ت ئه و به رپرسانه ی که ناسراویشن ئه وانه مان هاندا بۆئه وه ی ڤاکسین وه ربگرن و خه ڵکیش چاویان لێبکات له به رئه وه ئێستا ڕێژه ی به شداربووان بۆ وەرگرتنی ڤاکسین زۆر زیاتری کردووه زۆربه ی ئه وانه ی ناویان ده نوسن له ڕێژه ی ئه و ڤاکسینه ی له به رده ستدایه ئێستا زیاتری کردووه ، ئێستا ئه وه نده ناویان تۆمارکردووه بۆ وەرگرتنی ڤاکسین به داخه وه ژه مه ڤاکسینی به رده ستمان نییه ."د.دلۆڤان محەمەد بەڕێوەبەری گشتی تەندروستی هەولێر وایوت " د.دلۆڤان محەمەد باسی لەوەشکرد" ئێمه‌ له‌ڕێگه‌ی که‌ناڵه‌کانه‌وه‌ و له‌ که‌مپینه‌کانه‌وه‌ ته‌نانه‌ت له‌ڕێگه‌ی گشت سۆشیال میدیاوه‌ له‌هه‌موو بواره‌کانی ڕاگه‌یاندن و که‌ناڵه‌کانی ڕاگه‌یاندنه‌وه‌ جه‌ختمان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ کردۆته‌وه‌ ئه‌و ڤاکسینانه‌ی که‌ دابینکراوه‌ بۆ عێراق و هه‌رێمی کوردستان هه‌رهه‌مووی جۆری باشن و هه‌رهه‌مووی کاریگه‌ری ته‌واویان ده‌بێت به‌ڵام خاڵێک هه‌یه‌ لێره‌ ئێستا دنیا گۆڕانکاری به‌سه‌ردا هاتووه‌ خه‌ڵک خۆی له‌وانه‌یه‌ له‌ڕێگه‌ی سۆشیال میدیا یان له‌ڕێگه‌ی ئه‌وه‌ی که‌ توێژینه‌وه‌ ده‌خوێنێته‌وه‌ یاخود ئه‌و هه‌واڵانه‌ی که‌ له‌ وڵاته‌کانی تر بڵاوده‌بێته‌وه‌ به‌تایبه‌ت بۆماوه‌یه‌ک ئه‌سترازینیکا له‌ وڵاته‌ ئه‌وروپیه‌کان ڕاگیرا و توێژینه‌وه‌ی له‌سه‌ر کرا به‌ڕاستی ئه‌وه‌ خه‌ڵکه‌که‌ی دوودڵ کرد، ڕاسته‌ ئێستا هه‌موو وڵاته‌کان ده‌ستیان پێکردۆته‌وه‌ و به‌کاریده‌هێنن ته‌نانه‌ت له‌ هه‌ولێریش ئه‌گه‌ر بێین ته‌ماشای ڕێژه‌که‌ بکه‌ین، ئێمه‌ له‌و 19 هه‌زار و 500 ژه‌مه‌ ڤاکسینه‌ی که‌ پشکی شێر به‌ ئه‌سترازینیکا که‌وتووه‌ 15 هه‌زار و 600 ژه‌مه‌ ڤاکسین بووه‌ له‌وه‌ تائێستا ئێمه‌ له‌ هه‌ولێر 15 هه‌زار ژه‌مه‌ ڤاکسینمان به‌کارهێناوه‌ واته‌ ئه‌سترازینیکاش خه‌ڵکێکی زۆر ڤاکسینی وه‌رگرتووه‌ تێیدا به‌ڵام به‌به‌راورد له‌گه‌ڵ فایزه‌ر و سینۆفارم ئه‌وان بڕه‌کانیان زۆر زۆر که‌مبووه‌ به‌به‌راورد له‌گه‌ڵ ئه‌سترازینیکا له‌به‌رئه‌وه‌ی ئێستا ڕێژه‌یه‌کی که‌م یان ژماره‌یه‌کی که‌م ڤاکسینمان له‌به‌رده‌ست ماوه‌ که‌ ئه‌سترازینیکایه‌. " بەڕێوەبەری گشتی بەڕێوەبەرایەتی تەندروستی هەولێر وتیشی" ئێمه به رپرسی یه که مین له م شاره له لایه نی ته ندروستیه وه ئێمه ش تیمی تایبه تمان هه یه و به شی تایبه تمان هه یه بۆ دڵنیایی بوون له سه لامه تی و له دروستی ئه و ڤاکسینانه ی که له به رده ستدایه سه ره ڕای ئه وه ی که له وه زاره تی ته ندروستی هه رێمی کوردستان و وه زاره تی ته ندروستی عێراقی هه ر ڤاکسینێک که دێته ناو عێراق و هه رێمی کوردستان دڵنیایی له سه رسه لامه تی به کارهێنانی و سه لامه تی گواستنه وه ی ته نانه ت چۆنیه تی کۆگاکردنی وئه وانه هه مووی جه خت له سه ر سه لامه تیه که ی ده کرێته وه ئینجا ڕێگه پێدراو ده بێت بۆئه وه ی به کاربێت بۆیه چ بۆ دڵنیایی بوون له کۆگاکردنه که ی، وه هه روه ها سه لامه تی به کارهێنانه که ی، وه کاریگه ری له سه ر که سه که و دروستبوونی به رگری به ڵێ به دڵنیاییه وه هه رسێکیان جۆری باشن به شاهێدی ئه وه ش تاوه کو ئێستا ژماره یه کی زۆر له وانه ی که ڤاکسینه کانیان وه رگرتووه له هه ر دووجۆره که ی یه که م چونکه فایزه ر تازه وه رگیراوه و هێشتا پشکنینی ( IgG )و به رگریه که ی بۆ نه کراوه به ڵام دووه که ی تر سینۆفارم و ئه سترازینیکا به رگری زۆرباشیان بۆ دروستبووه ." د.دلۆڤان محەمەد جەختیکردەوە تائێستا هیچ بەکارهێنەرێکی ڤاکسینی دژ بەکۆرۆنا کاریگەری لاوەکی لەسەر دروست نەبووە لەو ڕووەوە وتی"تائێستا نه خێر خۆشبه ختانه هیچ یه کێک له و 15 هه زاره ی که باسمانکرد کاریگه ری لاوه کی له سه ریان دروستنه بووه ته نها یه ک که س نه بێت ئه ویش که داخلی نه خۆشخانه کرابوو به ڵام ئه و کاریگه ریه لاوه کییه ی هه روه کو ئه وانه ی تر بوو که ئازاری له شی ده بێت و تای به رزده بێته وه و سه رئێشه ده یگرێت." هەروەها ڕاشیگەیاند" نه خێر خوێن مه یین ڕووینه داوه له هیچ که سێک تاوه کو ئێستا، ئێمه لیژنه یه کی زانستی تایبه تیشمان دروستکردووه له پارێزگای هه ولێر له به ڕێوه به رایه تی گشتی ته ندروستی هه ولێر هه رحاڵه تێک هه بێت ئێمه ته نانه ت ئه وانه ی که ئازاری له شیان یاخود تا به رزبوونه وه که یان ئه گه ر تۆزێک به قورسیش بوو بێت به دواداچوونمان کردووه ته نانه ت له لایه ن پزیشکه کانیشه وه ئه گه ر حاڵه تی واهه بوو بێت ئاگاداری به ڕێوه به رایه تی گشتی ته ندروستی کراوه ته وه و به دواداچوونمان کردووه تائێستا هیچ حاڵەتی وا ڕووینه داوه و زۆربه ی ئه و که سانه ش له هه موو شوێنه کان ئه وه ی پێدانی ڤاکسینی تێدا ده درێت پزیشکی تێدایه ڕاهێنراوه که خه ڵکه که ئامۆژگاری ده کات ئه گه ر هاتوو هه ر کاریگه رییەکی لاوه کی یاخود یه کێک له نیشانه کانی به قورسی گرت ئه وا په یوه ندی به پاراستنی ته ندروستی بکات به شی ڤاکسین بۆئه وه ی به دواداچوون له سه ر ئه و که یسانه بکرێت." بەڕێوەبەری گشتی بەڕێوەبەرایەتی تەندروستی هەولێر دەربارەی بەشێک لەگلەیی هاوڵاتییان لەسەر دابەش کردنی ڤاکسین بەتایبەت جۆری فایزەر وتی" له سه ره تای پرۆسێسه که لینکێکی تایبه ت دانراوه ئه و لینکه بۆئه وه یه هه رکه س ناوی خۆی تۆمار بکات ئه و که سانه چ هاوڵاتی بێت چ به رپرس بێت چ له که رتی ته ندروستی یاخود چ له ده ره وه ی که رتی ته ندروستی هه موو هاوڵاتیه ک به به رپرسیشه وه مافی ئه وه ی هه یه ناوی خۆی تۆماربکات ئه و که سانه ش مافی ئه وه یان هه یه ناوی خۆیان تۆماربکرێت ئه وله ویه تیش ده درێته ئه و که سانه ی که ته مه نیان گه وره یه ، ئه وانه ی که نه خۆشی درێژخایه نیان هه یه ، وه سه ره ڕای ئه وه ش ڕاسته له لایه ن خه ڵکێکی زۆر داواکاری له سه ر فایزه ر هه بوو، ڤاکسینی فایزه ر داواکاریه که ی زۆر له وه زیاتربوو، ئه و خه ڵکانه ی که داوایانده کرد هه ربۆیه ش خه ڵکێکی زۆر به بێ ئه وه ی سه ره وه ربگرێت یان نۆره وه ربگرێت سه ردانی سه نته ری پێدانی ڤاکسینیان کرد له نه خۆشخانه ی ڕزگاری له به رئه وه ش بوو به ڕاستی خه ریک بوو نۆره که تێکبچێت، ئه گه ر هاتوو به رپرسێک یاخود یه کێک له وانه ی که پله ی حکومیان هه یه ڤاکسینه که یان وه رگرتبێت ئەوا به نۆره ی خۆیان یان به سه ره ی خۆیان بووه جگه له وه ش به ڕاستی وه کو ئاماژه مان به وه دا ئێمه چه ندجارێک له سه ره تای ده ستپێکردنی ڤاکسین له به رئه وه ی خه ڵک به په رۆش نه بوو بۆ ڤاکسینه که و نه ده هات سه ردان بکات ئێمه به تایبه تی ئه و که سانه ی که ناسراوبوون چ هونه رمه ند بێت چ که سی ئاینی بێت چ به رپرس بێت به تایبه تی ئه وانه ی ناسراون ئێمه خۆمان داوامانده کرد و هانمانده دان بۆئه وه ی ڤاکسین وه ربگرن تاوه کو خه ڵکانی تریش چاویان لێبکه ن." بەڕێوەبەری گشتی تەندروستی هەولێر دووپاتیکردەوە" لەپێدانی جۆرەکانی ڤاکسین بەهیچ جۆرێک جیاوازی ناکه ین لەئەپلیکەیشینی داخوازی بۆ وەرگرتنی ڤاکسین ئه و بژارده یه ی تێدا نییه که چ جۆرێک لەڤاکسین داوابکات به ڵام به ڕاستی له به رئه وه ی له ناوشاری هه ولێر ته نها شوێن که بۆ فایزه ر دابینکراوه ئه ویش له به رئه وه ی ساردکەرەوەی پێویست یان پله ی گه رمی پێویست ته نها سه نته ری ڕزگاری دانراوه له به رئه وه ئه و خه ڵکانه خۆیان که زانیویانه ڤاکسینی فایزه ر له وێ به رده ست ده بێت ئه و خه ڵکه خۆی سه نته ری ڕزگاری هه ڵبژاردووه ، ئێمه له سه رشێوه ی جوگرافی دابه شمانکردووه بۆنموونه ئه گه ر هاتوو خه ڵکی دانیشتووی (ئازادی) بێت یان ده وروبه ری بێت ئه وا بنکه ی ته ندروستی ئازادی هه ڵده بژێرێت بۆئه وه ی له نزیکترین شوێن ڤاکسینه که ی بۆ دابین بکرێت." د.دلۆڤان محەمەد ئەوەشی وت" بڕیاره تاکۆتایی 2021، 20% ی دانیشتوانی عێراق و هه رێمی کوردستان ڤاکسینیان وه رگرتبێت به مانای ئه وه ی که له و پێنج شه ش مانگه ی داهاتوو پێویسته لە 19% ی تر بگاته هه رێمی کوردستانیش، هەروەها چاوه ڕوانده کرێت تاوه کو کۆتایی مانگی شه ش بڕێکی زۆری ڤاکسین دابین بکرێت له هه موو جۆره کان بۆ عێراق و هه رێمی کوردستان." کەسێک تائێستا جورئەتی ئەوەی نەکردووە لەخودی خۆیان ئەو پرسیارە بکات هیوادارم ئەوان خۆیان وەڵامیان هەبێت بۆ ئەو جۆرە پرسیارانە، دەشڵێت "وەرگرتنی ڤاکسین لەلایەن بەرپرسانەوە کاریگەری باشی دەبێت لەسەر دڵنیایی کردنەوەی خەڵک سەبارەت بەڤاکسینەکان، لەو ڕووەوە وتی" بەدڵنیاییەوە کاریگەری زۆر زۆرە لەسەر دڵنیایی کردنەوەی خەڵک و ڕەواندنەوەی گومانی خەڵک لەوبارەیەوە خۆ ئەو وڵاتانە لەخۆیانەوە سەرۆکەکانیان یاخود بەرپرسە تەندروستیەکانیان لەخۆڕایی ئەم ڤاکسینە بەکارناهێنن لەبەرچاوی خەڵک و لەبەرچاوی کامێرا، ئەمە یەکەم بۆ دروستکردنی متمانەیە، دووەم بۆ ئەوەیە کەهانی خەڵک بدات خەڵکی بەکاری بهێنن بێ ترس و دڵەڕاوکێ."