ڕۆژی سه‌ربه‌خۆیی ئه‌مریكا
خه‌ڵـكان به‌پـێی یاسـای سـروشت و سـروشـتی یه‌زدانی مافی هه‌بوونی وڵاتێـكی جودا و یه‌كسـانیان هه‌یه‌
حكومه تی خۆبه خۆیی ئه وه یه هاوڵاتیـیان سه رجه م به ڕێوه بردنی پـێویست بۆ ده سه ڵات پـیاده بكه ن به بێ ده سـتێوه ردانی ده سه ڵاتێـكی به رزتر كه خۆیان نه توانن كۆنتڕۆڵی كاروباری خۆیان بكه ن، ئه مه نه ریتێـكی زیندووی له مێژه له نێو وڵاته یه كگرتووه كانی ئه مریكادا. هه روه ها ئه وه له ناخی جاڕنامه ی سه ربه خۆیـیدایه ، ئه وه ی كه 232 سـاڵ له مه وبه ر مۆركرا و ئێمه ش ئه مڕۆ ئاهه نگی یاده وه ری ده گێڕین. تۆماس جێفرسـن خاوه نی سه ره كی بیرۆكه ی به ڵـگه نامه كه نووسیبووی حوكمڕانی خۆبه خۆیی تیایدا خه ڵـكان به پـێی یاسـای سـروشت و سـروشـتی یه زدانی مافی هه بوونی وڵاتێـكی جودا و یه كسـانیان هه یه . ئه م كاره ش به سـانایی نه هاته گۆڕێ. مێژووی سه ره تایی ئه مریكا مۆركی شه ڕ و ناكۆكی له گه ڵ وڵاتانی دیكه ی به ڕوخسـاره وه یه . ئه و وڵاتانه ی له لایه ن حكومه تی كۆماریـیه وه هه ڕه شـه یان له سه ر بوو. هه روه ها شه ڕ و ناكۆكی له نێوان خودی ئه مریكایـیه كاندا هه بوو له سه ر شـێوازی ئه و حكومه ته ی پـێـكدێت. به ڵام جاڕنامه ی سه ربه خۆیی چوارچێوه ی كارنامه ی بۆ وڵاتێـك داڕشت كه درێژه ی ده بێت و هه روه ها گه شه ده كات و ده بێته هه وێنێـك بۆ بزووتنه وه كانی سه ربه خۆیی هاوشـێوه ی له سه رانسه ری جیهاندا. كاتێـك جه نگ یه كه م جار له نێوان به ریتانیا و هه روه ها كۆلۆنیـیه كانی خۆی له ئه مریكای باكور هه ڵـگیرسـا كه سـانێـكی كه م هه بوون كه ته نها له و باوڕه دابن نه ك پـشـتگیریـیان له دامه زراندنی وڵاتێـكی نوێ ده كرد. مێژوو نووسـان ئاماژه به وه ده كه ن ته نانه ت كاتێـك شه ڕ به رپابوو كۆلۆنیـیه كان له نێو خۆیاندا له سه ر ئاینده ناكۆك بوون. نزیكه ی یه ك له سه ر سێی خه ڵـكان گه یشـتنه ئه و باوه ڕه ی جیابوونه وه ی ته واو كارێـكی پـێویسـت بوو. ئه و كه سـانه ش به دڵـسۆزی بۆ تاجی ئینگلیزی مانه وه و ویسـتیان وازیان لێ بهێنرێت و خانه واده كانیان به خێو بكه ن و كاره كانیان به ئه نجام بگه یه نن. سه رجه م ئه و په نجا و شه ش پـیاوه ی كه له چواری مانگی حه وتی سـاڵی 1776 دا جاڕنامه كه یان مۆركرد یه كه م ده نگی خۆیان بۆ سه ربه خۆیی دا و هاوڕێـیانی هاوڵاتیـیانیان بژاره كه یان په سه ندكرد. جاڕنامه كه ی ئه و ده مه بنه ڕه تی و بانگه شه ی گۆڕانكاری ده كرد، به ڵام ئێسـتا جاڕنامه كه نزیكه له بنه ماكانی جیهانی ئه وه ی حكومه ت ده بێت له سه ر بنه مای ڕه زامه ندی خه ڵـكان كاربكات.