ئوسامه‌ بن لادن کێـیه‌؟
تێرۆریسـتی هه‌ره‌ به‌ناوبانگی جیهانی ئوسامه‌ بن لادن، کوشتن و کرده‌وه‌ تیرۆریستیـیه‌کانی له‌ به‌ لایه‌نی که‌مه‌وه‌ له‌ سێ کیشوه‌ر که‌وتبووه‌ ئه‌سـتۆی و ئامانجێـکی گه‌وره‌ترین به‌ دوا گه‌ڕانی ئه‌مه‌ریکا بوو له‌ مێژوودا
تێرۆریسـتی هه ره به ناوبانگی جیهانی ئوسامه بن لادن، کوشتن و کرده وه تیرۆریستیـیه کانی له به لایه نی که مه وه له سێ کیشوه ر که وتبووه ئه سـتۆی و ئامانجێـکی گه وره ترین به دوا گه ڕانی ئه مه ریکا بوو له مێژوودا. دوابه دوای هێرشه کاره سـاتباره که ی سه ر نیویۆرک و واشنتن له 11ی سێپته مبه ری سـاڵی 2001 دا سه رۆک بوش به ڵێنی دا به دۆزینه وه ی ئه و پـیاوه ی که له و باوه ڕه دابوون داڕێژه ری پـلانه که بووبێت. سه رۆک بوش ئاماژه ی به ئوسامه بن لادن دا و گوتی " ئه و پیاوه ده یه وێت سمبوڵی شـارسـتنی وێران بکات و تێـکی بدات له پـێناوی هێز و ده سه ڵات و به رژه وه ندی خۆیدا. ئه و به شێوه یه ک به دکاره که پـیاوانی گه نج ڕه وانه ده کات خۆیان بکوژن له و ده مه ی خۆی له ئه شـکه وت حه شـارداوه ، ئه و ئێسـتاکه تاوانباره به کوشـتارێـکی زۆر و نه هه ست و نه به زه یی له دڵدایه ." ناوزڕاندنی بن لادن وه ک تێرۆریستی هه ره داواکراوی جیهانی به پـێـچه وانه ی شێوه ی ئاشـتیانه و خۆشگوزه رانی په روه رده بوونیـیه وه بووه . ئوسامه بن لادن له 10 ی مانگی سێی سـاڵی 1957 له دایکبووبوو. یه کێـک بوو له زیا له 50 منداڵی بنه ماڵه یه کی سعودی ده وڵه مه ند که باوکی کۆچی کردبوو له و ده مه ی بن لادن له ته مه نی نه وجه وانیدا بووه . به خۆی زۆر له ئه ندامانی شـاهنشـاهی سعودیـیه وه نزیک بوو و کۆلێژی ئه ندازیاری ته واوکرد و له کارداری خێزانه که یدا کاری ده کرد. به ڵام ژیانی بۆ تا سه ر له سـاڵی 1979 دا گۆڕا، له و ده مه ی یه کێتی سۆڤێتی پـێشـوو ئه فغانسـتانی داگیرکرد، بن لادن هه ر وه ک زۆربه ی موسـڵمانه کان وڵاته که ی به جێهێشت بۆ جه نگکردن دژ به سۆڤێت. هه رچه ندێـکه سه ره تای به شـداربوونی ته نها پـشـتی به پـشـتیوانی لۆجسـتی دامه زراوه نوێـیه کانی سه ر به چه کدارانی موجاهیدی ئیسلامی ئه فغانسـتان ده کرد که له لایه ن وڵاته یه کگرتووه کانی ئه مه ریکاوه پـشـتیوانی ده کران. به ڵام له ناوه ڕاسـتی هه شـتاکاندا بن لادن بڕیاری دا به شه که ی له سه روه ت و سـامانی خێزانه که ی به کاربهێنێت بۆ دامه زراندنی هێزێـکی میلیشـیای سه ربه خۆی که له دوایـیدا به ئه لقاعیده ناسرا، واته به زمانی عه ره بی که بنکه ده گرێته وه . بن لادن دوابه دوای کشـانه وه ی سۆڤێت له ئه فغانسـتان گه ڕایه وه وڵاتی عه ره بسـتانی سـعودی، به ڵام په یوه ندی له گه ڵ جه نگاوه ره دێرینه کان له شه ڕی ئه فغانسـتان هه ر ما و به هه مان شێوه ش پاراسـتنی به رژوه ندیـیه کانی بنه ماکانی تری ئیسلامیش. خاڵێـکی تری وه رچه رخاندنی گرنگ له ژیانیدا له سـاڵی 1990 بوو له و ده مه ی عێراق کوه یتی ده وڵه مه ند به نه وتی وڵاتی که نداوی فارسی داگیرکرد، هه ڵوێسـتێـک بوو عه ره بسـتانی سعودی هاندا بانگهێشتی هێزه کانی ئه مه ریکا بکات له سه ر خاکه که ی بڵاوبـبنه وه . بن لادن چاوی به گه یشـتنی نا موسڵمانان که وت له سه ر خاکی وڵاته که ی که به پـیرۆزی داده نا و وه ک سووکایه تپـێـکردن به ئیسلام سه یری ده کرد. ناڕه زایـیـیه کی توندی دژ به و هه ڵوێسـته ده ربڕی که بووه مایه ی ده رکردنی له عه ره بسـتانی سـعودی له سـاڵی 1991 دا. بن لادن له سودان حه وایه وه که وا ده گوترێت له وێوه پـلانی بۆ هێرشکردنه سه ر له شـکری ئه مه ریکا له سۆماڵ و عه ره بسـتانی سعودی دانابوو. له ژێر گوشـاری ئه مه ریکاش سودان له سـاڵی 1996 دا له خاکه که ی ده ریکرد و دووباره بن لادن گه ڕایه وه ئه فغانسـتان. به ڵام ته نانه ت که به سیاسه ته کانی ئه فغانسـتانه وه دووباره تێوه گلابوو، بن لادن سه رقاڵی به ره نگاربوونه وه ی جیهانی خۆی بوو دژ به ئه مه ریکا که پـلانی ته قینه وه کانی سـاڵی 1998 ی بۆ سه ر باڵیۆزخانه کانی ئه مه ریکا له کینیا و تانزانیا داڕشـتبوو. دوابه دوای هێرشه تێرۆریسـتیـیه کانی 11 ی سـێپته مبه ر بۆ سه ر نیویۆرک و اشنتن له سـاڵی 2001 دا که بووه مایه ی کوشـتنی زیا له 3 هه زار که س، بن لادن له سه روو لیسـتی ئه مه ریکاوه دانرا. له و ده مه ی تاڵیبان قایل نه بوو ڕێبه ری ئه لقاعیده ته سلیم به ده سه ڵاتدارانی ئه مه ریکا بکه ن، ئه مه ریکا شه ڕی دژ به ئه فغانسـتان هه ڵگیرسـاند و له دیسه مبه ری سـاڵی 2001 دا تاڵیبانی له کارخست و له و سـاکه وه بن لادن خۆی حه شـار دابوو. له و سـاڵانه ی که به زۆری به دوایدا ده گه ڕان بن لادن ژماره یه ک شریتی تۆمارکراوی ده نگی بڵاوکردبۆوه که ئه مه ریکا مه حکوم ده کات که بووه مایه ی نیگه رانیـیه کی زۆری ئه مه ریکا که ئێسـتا کۆتایی پـێـهاتووه .