مردن به‌هۆی ئاستی نزمی خوێنده‌واری زیاتره‌ له‌وانه‌ی به‌ نه‌خۆشی دڵ ده‌مردن
توێژه‌ره‌وان ده‌ڵێن هه‌ژاری و نه‌بوونی بواری په‌روه‌رده‌ و هه‌روه‌ها که‌موکورتیـیه‌کان له‌ دابینکردنی کۆمه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تی هۆکارن بۆ مردنی خه‌ڵـکی ئه‌مه‌ریکایی
توێژه ره وان ده ڵێن هه ژاری و نه بوونی بواری په روه رده و هه روه ها که موکورتیـیه کان له دابینکردنی کۆمه کی کۆمه ڵایه تی هۆکارن بۆ مردنی خه ڵـکی ئه مه ریکایی به هه مان شێوه ی جه ڵته ی دڵ و شه پڵه و شێرپه نجه ی سی، ئه مه ش به پـێی توێژینه وه یه ک که له گۆڤاری American Journal of Public Health بڵاوکراوه ته وه . دکتۆر سانترۆ گالیا له زانکۆی کۆڵۆمبیا به شی ته ندروسـتی گشتی له نیویۆرک له گه ڵ هاوکاره کانی مه زنده ی ژماره ی ئه و مردنانه یان کردووه که هۆکاره کانیان ده گه ڕێته وه بۆ کێشه ی کۆمه ڵایه تی و ئه وان پـیاداچوونه وه ی سیسته میان به کارهێناوه . توێژه روه کان ئه و ترسانه یان لێـکداوه ته وه که په یوه ندیان به هۆکاری کۆمه ڵایه تی و خوێندن و هه ژاری و نه بوونی بیمه ی ته ندروسـتی و کار و ناخۆشی له کاتی ئیشـدا و دابین نه کردنی کۆمه کی کۆمه ڵایه تی و جیاوازی و باری خانووبه ره و شوێنی حه وانه وه . توێژه ره وان ئاماری بیرۆی ژمێریاری دانیشـتوانی وڵاته یه کگرتووه کانی ئه مه ریکایان بۆ مه زه نده کردنی توێژینه وه که یان به کارهێنابوو. لێـکۆڵه ره وان گه یشـتوونه ته ئه و ده رئه نجامه ی نزیکه ی 245 هه زار مردن له ئه مه ریکا له سـاڵی 2000 په یوه ندیان هه بووه به که می ئاسـتی خوێندن. 176 هه زار مردنیش په یوه ندی هه بووه به جیاکردنه وه ی ڕه گه زی. 162 هه زار مردن له ئه مه ریکا له سـاڵی 2000 په یوه ندی هه بووه به که می ده رفه تی کۆمه ڵایه تی. 133 هه زار مردنیش په یوه ندی هه بووه به هه ژاری له ئاسـتی که سایه تی. 119 هه زار مردنیش په یوه ندی هه بووه به نه بوونی یه کسـانی به هۆی داهاته وه . 39 هه زار مردنیش په یوه ندی هه بووه به وه ی ئه و که سانه له گه ڕه که هه ژاره کان ژیاون. به گشتی 4.5% مردن له ئه مه ریکا ده رکه وتووه که به هۆی هه ژاری بووبێت، به ڵام ترسه کانی په یوه ندیان هه بووه به هه ردوو هه ژار و که می ئاسـتی خوێندن بۆ که سـانی ته مه ن 25-64 سـاڵ زیاتربوون به رامبه ر ئه و که سانه ی ته مه نیان 65 سـاڵ و به ره و ژوور بووه که مافی وه رگرتنی بیمه ی ته ندروسـتیان هه بووه . دکتۆر سانترۆ گالیا ده ڵێت ژماره ی مردن که توێژه ره وان لێـکیان دابووه وه که به هۆی که می ئاسـتی خوێندن که 245 هه زار که س بووه به رزتر بووه له وانه ی که به هۆی نه خۆشـیـیه کانی دڵه وه مردوون که نزیکه ی 193 هه زار که س بووه .