د.سەیوان عەلی: هه‌موو شتێكمان كردووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی پرۆسه‌ی خوێندنی ئه‌مساڵ شکست نه‌هێنێت
 "وەک کەسی خۆم خوازیاربووم هه‌ر له‌سه‌ره‌تاوه‌ ده‌وام بكرێته‌وه‌ بەڕێکوپێکی"
لەم وتووێژەدا د.سەیوان عەلی بریکاری وەزارەتی پەروەردەی حکومەتی هەرێمی کوردستان ، کەڕایگەیاندبوو" ڕاگرتنی پڕۆسەی خوێندن بەتەنها کۆرۆنا نیە دەسەڵاتیش خۆی ئەمە دەزانێت ئێمە لاریمان نه‌بووە له‌ده‌ست پێكردنه‌وه‌ی پڕۆسەی خوێندن " لەسەرەتای وتووێژەکەدا بریکاری وەزارەتی پەروەردەی حکومەتی هەرێمی کوردستان ڕایگەیاند" سه باره ت به ئێمه وه كو وه زاره تی په روه رده كردنه وه یان نه كردنه وه ی ده رگای قوتابخانه كان له ده سه ڵاتی ئێمه دا نییه ، هه ركاتی خۆی كه ڤایڕه سی كۆرۆنا بڵاوبوویه وه له سه رۆكایه تی ئه نجوومه نی وه زیرانه وه لیژنه یه كی باڵا دروستكرا (لیژنه ی باڵای به ره نگاربوونه وه ی ڤایڕه سی كۆرۆنا) هه موو بڕیاره كان له باره ی كۆبوونه وه كان، قوتابخانه كان، زانكۆكان خرایه ده ست ئه و لیژنه ی باڵایه كه لیژنه ی باڵا ده توانێت بڕیار بدات له سه ر مه سه له ی چۆنیه تی كردنه وه ی ده رگای قوتابخانه كان یان نه كردنه وه یان، لیژنه ی باڵاش ئەمڕۆ چوارشەممە كۆده بێته وه ، ئێمه چاوه ڕێی بڕیاری ئه وان ده كه ین، كه بڕیاریاندا ئێمه وه كو وه زاره تی په روه رده ئه وه ی له سه رمانه پارێزگاری كردن و پلان دانانه بۆ مه سه له ی چۆنیه تی ته واوكردنی خوێندنی ئه مساڵ به شێوه یه كی سه ركه وتوو." دەربارەی ئەوەی پڕۆگرامەکانی خوێندن چۆن دەستپێدەکەنەوە لەحاڵەتی کردنەوەی قوتابخانەکان؟ د.سەیوان عەلی ڕونیکردەوە" ئێمه وتومانه خوێندنی ئەلیکترۆنی نەک ئۆنلاین، وه به شێوه یه كی "ئیجباریش" نه بووه به ڵكو "ئیختیاری" بووه بۆ قوتابیه كان تابتوانن سوود ببینن له و وانه ئیزافیانه ی كه له ڕێگه ی ئێ-په روه رده وه بڵاوده بێته وه ، . له ناوچه كانی پارێزگاكانی سلێمانی و هه ڵه بجه و ناوچه ی گه رمیان تاڕاده یه كی كه م سوود له و خوێندنه كه مه كراوه ، له به رئه وه له حاڵه تی ده ستپێكردنه وه ی خوێندندا، ئێمه مه جبورین له سه ره تای وه رزی یه كه مه وه ده ست پێ بكه ین له و ناوچانه ی كه ده رسیان نه خوێندووه ، وه له پارێزگاكانی دهۆك و هه ولێر، نزیكه ی 4-5 هه فته ده وام كراوه و به شداریكردن له خوێندنی ئه لكترۆنیشدا زیاتر بووه ، له به رئه وه له و شوێنه وه ده ستپێده كرێته وه به خوێندن كه گه یشتوون، واته ئه و پڕۆگرامەی كه خوێندراوه له وێوه ده ست پێ ده كه نه وه ، ناڕۆنه وه سه ره تای پڕۆگرامەكه له پارێزگاكانی دهۆك و هه ولێر." بەڵام چی دەکرێت لەو قوتابی و خوێندکارانەی کە هێڵی ئینتەرنێت یاخود بەهۆی خراپی کارەبا و دۆخی ئابورییەوە نەیانتوانیووە سوود لە خوێندنی ئەلیکترۆنی وەربگرن؟ لەوەڵامدا بریکاری وەزارەتی پەروەردەی حکومەتی هەرێمی کوردستان وتی" پرۆسه ی خوێندنی ئه لكترۆنی پرۆسه یه كی ئیجباری نه بووه ، پرۆسه یه كی ئیختیاری بووه خه ڵك به ئاره زووی خۆی توانیویه تی بڕوات یان نه ڕوات، هیچ لێپرسینه وه یه ك نه بووه ، هه ر له سه ره تاوه وه زاره تی په روه رده ئاگاداری خه ڵكی كردووه كه ئه مه پرۆسه یه كی ئیختیارییه ، بۆ ئه وه ی قوتابیه كان و دایك و باوكه كان بتوانن سوود ببینن له و جۆره خوێندنه بۆ ته واوكردنی ئه و وانانه ی كه ته واو نه كراون وه كو یارمه تیه ك بۆ قوتابیان، نه ك هه ر خوێندنی ئه لكترۆنی به ڵكو ته له فزیۆنی په روه رده ش و سایتی تێله گرامی په روه رده ، ئێمه ئاگاداری هه موو قوتابیان و دایك و باوكانمان كردۆته وه ، له ڕاگه یاندنه كان بڵاومان كردۆته وه كه ده توانن سوود ببینن له و جۆره خوێندنه بۆ زیاتر تێگه یشتن له وانه كان و ته واوكردنی پڕۆگرامی خوێندن." د.سەیوان عەلی زیاتر لەسەر وەڵامدانەوەی پرسیاری پێشوو بەردەوام بوو، وتی" ئێمه وتومانه له ژێر ڕێنماییه كانی لیژنه ی باڵای به ره نگاربوونه وه ی كۆرۆنادا ته نها ده توانیین داوابكه ین له كوردستاندا حسابمانكردووه نزیكه ی 900 قوتابی هه یه كه ئینته رنێتی نه گاتێت ئه ویش ئه و گوندانه ن كه دووره ده ستن، ژماره ی قوتابیه كانیش له و گوندانه دا زۆر نییه ، له به رئه وه له سه ره تای ساڵه وه وتمان ئه و شوێنانه ی كه قوتابیه كانی كه مه له لادێ دووره ده سته كان بۆیان هه یه قوتابیه كان به رنه وه پۆله كان و له وێ ده وام بكه ن چونكه ده توانن هه موو ڕێنماییه ته ندروستتیه كان به ڕێكوپێكی جێبه جێ بكه ن." " وەک بەڕێوەبەرایەتی تەندروستی لەسلێمانی لاریمان نەبووە لەدەستپێکردنەوەی پڕۆسەی خوێندن لەژێر ڕێکاری چڕوپڕی خۆپارێزی و داواشمان کردووە لەپێشووتر. " لەوەڵامدا د.سەیوان عەلی بریکاری وەزارەتی پەروەردەی حکومەتی هەڕێمی کوردستان دەڵێت " ئێمه له وه زاره تی په روه رده كه وه زیری په روه رده ئه ندامه له لیژنه ی باڵای ڕووبه ڕووبوونه وه ی كۆرۆنا، "به ڕێز وه زیری ته ندروستیش " ئه ندامه له و لیژنه یه دا من ته سه ورم ده كه م لیژنه باڵاكه كه بڕیار ده دات وه زیری ته ندروستی زیاتر ده توانێت له و باره یه وه قسه بكات و ڕێنمایی بدات به وه زاره تی په روه رده ، به هه ماهه نگی له گه ڵ وه زاره تی په روه رده و وه زاره تی خوێندنی باڵا و وه زاره تی ناوخۆ له ژێر سه رپه رشتی ئه نجوومه نی وه زیران ده توانن ئه و بڕیاره بده ن نه ك جێگری به ڕێوه به رێكی گشتی یان من وه كو جێگری وه زیر یان هه ركه سێكی تر. لیژنه ی باڵا سەرپشکكراوه و سه ربه ستی ته واوه تی دراوه تێ كه له و باره یه وه قسه بكات. " هەروەها وتیشی" ئێمه ش پێمان خۆشه كه ڤایڕه سه كه نه مێنێت و به شێوه یه كی گشتی زۆر به جوانی و جددی ده وام بكرێت و قوتابیه كان بچنه وه پۆل و "مامۆستا به ڕێزه كان" وانه ی خۆیان بڵێنه وه و ساڵه كه ش به سه ركه وتوویی ته واو بێت به ڵام ئایا خواستی ئێمه و واقیع یه كده گرێته وه ؟ ئه وه یان نازانم ده بێت بدرێته ده ست ئه و لایه نانه ی كه ئاماریان لایه و زیاتر ده توانن به دواداچوون بكه ن بۆ ئه و مه سه له یه ." بریکاری وەزارەتی پەروەردەی حکومەتی هەرێمی کوردستان وەڵامی ئەو پرسیارەشی دایەوە سەبارەت بەپڕۆگرانی خوێندن ئایا بەشێکی لێ تەرک دەکرێت یان چۆن؟ لەوەڵامدا د.سەیوان عەلی وتی" هه موو ئه گه رێك له ئارادایه بۆئه وه ی پڕۆگرامی خوێندن ته واو بكرێت وه هه موو ئه گه رێك له ئارادایه بۆئه وه ی ئێمه بتوانیین به سه ركه وتوویی ساڵی خوێندن ته واو بكه ین." هەروەها ڕاشیگەیاند" ئێمه هه موو شتێك ده كه ین بۆئه وه ی ئه مساڵ به سه ركه وتوویی ته واو ببێت، من ناتوانم ئێستا وه ڵام بده مه وه چونكه پرسیاری ئه گه ره كان تۆزێك زەحمەتە وه ڵام دانه وه ی به ڵام ئێمه هه موو شتێكمان كردووه بۆئه وه ی پرۆسه ی خوێندنی ئه مساڵ شکست نه هێنێت." سەبارەت بە ئەگەری درێژکردنەوەی ساڵی خوێندن، د.سەیوان عەلی دەڵێت" پشت ده به ستێت به وه ی كه لیژنه ی باڵا بڕیارده دات كه ی قوتابخانه كان بكرێنه وه هه تا ئێمه نه زانیین كه ی قوتابخانه كان ده كرێنه وه نازانیین چه ند پێویسته بۆ ته واوكردنی پڕۆگرامی خوێندن، ئێمه ئاگادارنه كراوینه ته وه لەکاتی دەستپێکردنەوەی پڕۆسەی خوێندن ئه وه لیژنه ی باڵای ڕووبەڕووبونەوەی کۆرۆنا بڕیار ده دات." ئەوەشی وتبوو " له هه موو وڵاتان پرۆسه ی خوێندن ڕانه گیراوه ته نها له هه رێمی كوردستان و عێراقدا ڕاگیراوه هه ڵبه ته ئه مه هۆكاری تری له پشته وه هه یه تەنها کۆرۆنا نیە ده سه ڵاتیش خۆی ئەمە ده زانێت كه ئه مه ش ڕوونه له لایه ن هاوڵاتیانه وه كه به رچاوڕوونن، توێژی مامۆستایان و توێژی خوێندكاران توێژێكی گه وره ن، نه بوونی مووچه و نادادی له سه ر دابه شكردنی مووچه و دابینكردنی بژێویی ئه مه ش ئه ركێكی له كۆڵ حكومه ت كردۆته وه كه پرۆسه ی خوێندن له م وڵاته دا ڕابگیرێت ئه مه خۆی له خۆیدا هۆكارێكه له هۆكاری ڕاگرتنی پرۆسه ی خوێندن ده نا ده كرا زۆر شوێنی تر هه ن بۆ نموونه یه كێك له سه رچاوه ی بڵاوبوونه وه ی ڤایڕه سی كۆرۆنا به ڕێوه به رایه تی هاتوچۆ بووه كه به ده یان و سه دان هاوڵاتی له ڕۆژێكدا و له ناو یه ك فه رمانگه دان، به ده یان و سه دان كه س تووشی ڤایڕه سی كۆرۆنا بوون یاخود له شوێنی تر قه ره باڵغی تر هه یه كه ده كرا كۆنتڕۆڵ بكرێت نه ك ئه وه ی كه هه موو ده زگا زانستییه كان یاخود خوێندنگاكان دابخرێت." بەڵام د.سەیوان عەلی ڕەتیدەکاتەوە ڕاگرتنی پڕۆسەی خوێندن یەکێک لەهۆکارەکان نەبوونی مووچە بێت لەو ڕوەوە دەڵێت" بەبڕوای من "مامۆستا به ڕێزه كان" له م حاڵه ته دا كه قه یرانێكی گه وره هه یه له كوردستاندا له ڕووی ته ندروستیه وه ڕێگەنادەن ئه مساڵ له كوردستاندا پڕۆسەی خوێندن شکست بهێنێت، ئه وانه شی كه ده ڵێن په یوه ندی به مووچه وه هه یه خۆ وه زاره ته كانی تریش مووچه وه رناگرن و ده وامیش ده كه ن، هه ر وه زاره تی په روه رده نییه خۆ وه زاره تی خوێندنی باڵا ده وام ده كات و مامۆستاكان ده چنه وه پۆله كانیش و وانه ش ده ڵێنه وه ، من پێم وانییه ئه و قسه یه ڕاست بێت له گه ڵ ڕێزم بۆ ئه و كه سانه ی كه ئه و جۆره قسه یه ده كه ن، من ده بینم له كوردستاندا مووچه نییه به ڵام فه رمانبه ره كان هه موویان ده وام ده كان، هیچ بنه مایه ك نییه و هیچ شتێكی زانستی نییه بۆئه وه ی دڵنیاببمه وه كه له به ر خاتری مووچه ئه مساڵ خوێندنی ئه مساڵ شکست بهێنێت." د.سەیوان عەلی بریکاری وەزارەتی پەروەردەی حکومەتی هەرێمی کوردستان لەکۆتایی لێدوانەکەیدا دەربارەی بۆچونی کەسی خۆی دەڵێت " من وه كو كه سی خۆم خوازیار بووم هه ر له سه ره تاوه ده وام بكرێته وه به ڕێكوپێكی و ئه م ڤایڕه سه ڕێگریمان لێ نه كات، هه موو كه سێك له ئێمه له وه زاره تدا له گه ڵ ئه وه دایه كه خوێندن هه بێت به شێوه یه كی ڕێكوپێك له كاتی خۆێدا قوتابی بڕواته ده وام و له كاتی خۆیدا خوێندن بخوێنێت و ئه زموونه كان بكات و له كاتی خۆشیدا پڕۆگرامەكه به سه ركه وتوویی ته واو بكات، به ڵام بارودۆخی "ئیستسنائی" بڕیاری "ئیستسنائی" ده وێت. ئێمه به خۆشی خۆمان نییه كه ئه م بڕیارانه ده درێت و به خۆشی خۆمان نییه كه ده رگای قوتابخانه كان داخراون، لیژنه ی باڵا ئه و بڕیارانه ی داوه و ئێمه ش پابه ندیین پێوه ی ده بێت له گه ڵیدا هه ڵ بكه ین و به رگه ی بگرین و كاربكه ین بۆئه وه ی بتوانین لانی كه م پڕۆگرامەكه ئه وه نده ی كه ده توانیین بخوێنرێت و ساڵه كه به سه ركه وتوویی ته واو بكرێت."