مەسعود حەیدەر: حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان و پارتی نه‌رمییان نواندووه‌ به‌رامبه‌ر به‌عێراق 
" ئه‌گه‌ر هه‌وڵی قۆڵبادان و ئه‌وه‌ی كه‌هه‌رێمی كوردستان وه‌كو پارێزگایه‌ك مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵ بكه‌ن بێگومان له‌لایه‌ن كورده‌وه‌ قبوڵ ناكرێت"
مەسعود حەیدەر ڕاوێژکاری (کاک مەسعود بارزانی) سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان هەروەها سەرۆکی پێشووی هەرێمی کوردستان، کەهاوکات حەیدەر لەپێشووتردا ئەندامی پەرلەمانی عیراق بوو لەلیژنەی کاروباری دارایی و ئابوری لەپەرلەمانی عێراق دەڵێت: حكومه تی هه رێمی كوردستان و پارتی نه رمی نواندووه به رامبه ر به عێراق بۆ ئه وه ی مه له فی مووچه نه بێت به مه له فێكی سیاسی و وه كو كارتێكی فشار به كارنه هێنرێت بەرامبەر هەرێمی کوردستان، بۆیه ئاماده یی ده ربڕیووه وه كو ئه وه ی كه ڕێکكه وتن كراوه له گه ڵ حكومه تی "به ڕێز كازمی" پێشتر له گه ڵ حكومه تی عادل عه بدولمه هدی ڕێکكه وتن كراوه كه به رامبه ر به شایسته داراییه كانی هه رێمی كوردستان، هه رێمی كوردستان 250 هه زار به رمیل نه وت یاخود پاره ی 250 هه زار به رمیل نه وت ڕاده ستی حكومه تی عێراقی ده كات له به رامبه ردا شایسته داراییه كانی هه رێم و مووچه ی فه رمانبه ران خه رج بكرێت." لەسەرەتای وتووێژەکەدا مەسعود حەیدەر وتی" له ماوه ی زیاتر له ساڵێك حكومه تی هه رێمی كوردستان دانوستانی كردووه بۆ ڕێكکه وتن له سه ر مه له فی نه وت و پشكی هه رێمی كوردستان له بودجه دا ئه وه یه كه ئێستا له مادده ی 10-11 دانراوه به ڵام له به رئه وه ی موچه ی فه رمانبه ری هه رێم و پشكی هه رێمی كوردستان كراوه به مه له فێكی سیاسی له لایه ن ئه و كوتله سیاسیانه ی كه سه ر به ئێرانن به دیاریكراوی، وه ئه م بابه ته بووه به به شێك له و ململانێ سیاسیانه ی كه له گۆڕه پانی سیاسی عێراقدا ڕوو ده دات، ئێستا ده بینیین مه رجی "ته عجیزی" بۆ ئه م بابه ته داده نێن ئه و كوتله سیاسیانه ." سەبارەت بەوەی مەرجی "تەعجیزی" وەک چی؟ لەوەڵامدا مەسعود حەیدەر دەڵێت" ئه وه ی ئه وان (بەغداد) داوای ده كه ن ڕاده ستكردنی كۆی پرۆسه ی نه وتی هەرێمە به حكومه تی عێراقی، وه مامه ڵه كردنه له گه ڵ هه رێمی كوردستان وه كو هه ر پارێزگایه ك له پارێزگاكانی تری عێراق بێگومان ئه مه پێچه وانه ی ده ستوری عێراقییه ، پێچه وانه ی بنه ماكانی "شه راكه ت و ته وافق و ته وازنه "، پێچه وانه ی دیباجه ی ده ستوری عێراقیشه ، هه روه ها پێچه وانه ی مادده ی 112 ده ستوری عێراقیه له گه ڵ ئه مەشدا حكومه تی هه رێمی كوردستان و پارتی نه رمی نواندووه به رامبه ر به عێراق بۆ ئه وه ی مه له فی مووچه نه بێت به مه له فێكی سیاسی و وه كو كارتێكی فشار به كارنه هێنرێت بەرامبەر هەرێمی کوردستان، بۆیه ئاماده یی ده ربڕیووه وه كو ئه وه ی كه ڕێکكه وتن كراوه له گه ڵ حكومه تی "به ڕێز كازمی" پێشتر له گه ڵ حكومه تی عادل عه بدولمه هدی ڕێکكه وتن كراوه كه به رامبه ر به شایسته داراییه كانی هه رێمی كوردستان، هه رێمی كوردستان 250 هه زار به رمیل نه وت یاخود پاره ی 250 هه زار به رمیل نه وت ڕاده ستی حكومه تی عێراقی ده كات له به رامبه ردا شایسته داراییه كانی هه رێم و مووچه ی فه رمانبه ران خه رج بكرێت." بەڵام بەشێک لەپەرلەمانتار و نوێنەر و لایەنە سیاسیەکانی هەرێم حکومەتی هەرێمی کوردستان و بەدیاریکراویش پارتی دیموکراتی کوردستان تۆمەتبار دەکەن بەوەی ئامادە نین نەوت ڕادەستی بەغداد بکەن؟ لەوەڵامدا مەسعود حەیدەر وتی" حکومەتی هەرێم حكومه تێكه كه پێكهاتووه له پارتی و یه كێتی و بزوتنه وه ی گۆڕان گوزارشت له زۆرینه ی ڕای زۆرینه ی خه ڵكی هه رێمی كوردستان ده كات، وه هه موو ڕێکكه وتنه كان له ڕێگه ی حكومه تی هه رێمی كوردستانه وه ئه نجامدراوه ، له چوارچێوه ی ده ستوری عێراقیدا و به پێی بنه ماكانی ده ستوری عێراقی نابێت پرۆسه ی نه وت و مه له فی نه وتی به مه ركه زیه ت به ڕێوه ببرێت، یاسای وه زاره تی نه وتی فیدڕاڵی عێراق بۆخۆی یاسایه كی مه ركه زییه ، پێچه وانه ی ده ستوری عێراقه بۆیه جه ختكراوه ته وه حكومه تی هه رێم و "ته وه جوهاتی" هه رێمی كوردستان به و ئاراسته یه یه كه پێویست ده كات یاسای بودجه بكرێت به ده رفه تێك بۆئه وه ی ئه م لێكدوركه وتنه وه یه كه متربكرێته وه ، وه زه میینه سازبكرێت له قۆناغی داهاتوودا یاسای نه وت و غاز "ته شریع" بكرێت له سه ر بنه مای ده ستوری عێراقی." ئەگەر بابەتەکە دەستورییە و پێچەوانەی دەستورە هەرێمی کوردستان بۆ پەنا ناباتە بەر دادگای فیدراڵی؟ وەڵامەکەی مەسعود حەیدەر بەمجۆرە بوو " ئێستا دادگای فیدڕاڵی په كخراوه ، دادگای فیدراڵی "ئیشكالیه تی" زۆری هه یه له به رئه وه ی ئه ندامێكیان كۆچی دوایی كردووه و ئه ندامێكیشیان خانه نشین بووه ، ئێستا دادگای فیدڕاڵی په كی كه وتووه له عێراقدا وه ناشتوانن نه یاساكه ی "ته شریع" بكه ن نه ده شكرێت هەموواری یاساكه ی بكه ن له به رئه وه ی ته نانه ت هەمووار و ته شریع كردنی یاساكه ی پێویستی به 2/3 یه ، وه ئه مه ئیشكالیه تی زۆری تێدایه ، ئه م مه له فه كراوه به سیاسی، وه له هه موو شت گرنگتر ئه وه یه كه حكومه تی عێراقی و كوتله ی سیاسی له عێراقدا نابێت مووچه ی فه رمانبه رانی هه رێمی كوردستان تێكه ڵ به مه له ف و كێشه سیاسیه كان بكه ن." سەبارەت بەڕۆڵی (کاک مەسعود بارزانی) لەگفتوگۆکانی نێوان هەرێم و بەغداد بەتایبەت پەیوەست بەکێشە داراییەکان، ڕاوێژکارەکەی بارزانی وتی" جه نابی سه رۆك بارزانی ته نها موڵكی پارتی نییه به ڵكو مه رجه عیه تی كوردییه و ڕابه رایه تی گه لی كوردستان ده كات ڕۆڵ و پێگه یه ی هه یه نه ك ته نها بۆ باشوری كوردستان به ڵكو بۆ پارچه كانی تری كوردستان و بۆ خزمه تكردنی "قه زیه ی" كوردی، دووه م به دڵنیایه وه ڕۆڵی خۆی هه یه و له سه رخه ته بۆ ئه م بابه تانه وه ناردنی وه فدی حكومی و وه فدی سیاسی بۆ به غداد و گه یاندنی ئه و په یامانه ته نانه ت له 2018 كه جه نابی كاك مه سعود خۆی شه خسی سه ردانی عێراقی كرد بۆ ئه وه ی ئه و كێشانه هه ندێك هێوربوونه وه ی تێدابێت به ڵام ده بینیین له دوای هه موو ئه مانه و له دوای نوسینه وه ی ده ستوری عێراقه وه ده بینیین ئیراده یه ك هه یه له عێراقدا، ئه م ئیراده یه ملكه چی ئه جێندای هەرێمی بووه وه هه وڵی ئه وه ده دات كه پێكهاته یه كی دیاریكراوە كه ئه ویش شیعه یه كۆنتڕۆڵی هه موو جومگه كانی ده وڵه تی عێراقی بكات وه به مه ركه زییه ت ئه م ده وڵه ته به ڕێوه ببه ن تا ئه و ڕاده یه ی كه په شیمان بوونه وه له بنه ماكانی ده ستوری عێراقی له بنه مای "شه راكه ت و ته وافق و ته وازن". هەروەها زیاتر وتی"بێگومان سەرکردەکانی عێراقی له گه ڵ "جه نابی سه رۆك بارزانی" دا په یوه ندی هه ر هه بووه و په یوه ندیش هه ر هه یه ، ئێمه پێویستمان به وه هه یه كه هه مبشه ئه م په یوه ندییه هه رهه بێت به ڵام له حاڵه تێكدا ئه گه ر پێكهاته ی شیعی و لانی كه م به شێك له وان ئیراده ی سیاسیان به ده ست خۆیان نه بێت و كه وتبنه ژێر هه ژموونی ئه جیندای سیاسی وڵاتێكی هەرێمی ئه وكات هه رچه ندێك په یوه ندی و دانوستان و ڕێكه وتن بكرێت ئه وان تاڕاده ی واژۆ كردنی ڕێكه وتنه كانیش به ڵام دوای ئه وه په شیمان ده بنه وه لێی و جێبه جێی ناكه ن، له دوای نوسینه وه ی ده ستور تا ئه م ساته ئه زموونی زۆر زۆر هه یه ئه و ئیراده یه ی بۆ چه سپاندنی ده وڵه تێكی مه ركه زیه ت له به غدادبوونی هه یه كه بێگومان له لایه ن كوردیشه وه قبوڵ ناكرێت." باشە ئەگەر پڕۆژە یاسای بوودجەی عێراق تێپەڕی بەو شێوەیەی کورد دەیەوێت یاخود بەوشێوەیە نەبوو کە کورد دەیەوێت ئایا چی ڕوودەدات؟ لەوەڵامدا ڕاوێژکارەکەی (کاک مەسعود بارزانی) ڕایگەیاند" هه رێمی كوردستان جه ختی كردۆته وه كه پابه ندی ڕاده ستكردنی 250 هه زار به رمیل نه وته یاخود داهاته كه ی له به رامبه ردا پشكی هه رێمی كوردستان له بودجه كه دا بۆ هه رێمی كوردستان بنێردرێت له م حاڵه ته دا ئه گه ر تێپه ڕی ئه مه ده روازه یه كی باشه بۆئه وه ی بابه تی تر هه یه قسه ی له سه ربكرێت، یه كێك له وانه له داهاتوودا ئه گه ر له دوای هەڵبژاردنیش بێت یاسای نه وت و غاز له عێراق "ته شریع" بكرێت بۆ ده وڵه تێكی فیدڕاڵی نه ك بۆ ده وڵه تێكی مه ركه زی له حاڵه تێكدا ئه گه ر ئه وان ڕێكنه كه وتن وه به ربه ستییان دروستكرد بۆ ئه م ڕێکكه وتنه ی كه ئه نجام دراوه له نێوان حكومه تی فیدراڵی و حكومه تی هه رێمی كوردستان بێگومان هه رێمی كوردستان ده بێت پشت به خۆی ببه ستێت." مەسعود حەیدەر سەبارەت بەوەی هەرێمی کوردستان لەڕووی داراییەوە پشت بەخۆی ببەستێت زیاتر ڕوونیکردەوە" ده بێت یه كه م هه نگاو ئه و چاکسازییانەی كه ده ستیپێكردووه توندتری بكات و چڕتری بكات هه م له ڕووی داهات و هه م له ڕووی خه رجییه كان بۆ ئه وه ی وه كو ئێستا حكومه تی هه رێم بڕیاری داوه ئیتر مانگانه مووچه بدات ئه گه ر به ڕێژه ی لێبڕینیشه وه بێت چونكه ئه و لێبڕینه له عێراقیشدا هه یه به ڵام له ژێر چه تری باج-دا دانراوه ، هه رێمی كوردستانیش ده توانێت چوارچێوه یه ك بۆ ئه وه (لێبڕینی مووچە) دیاری بكات، وه پێویست به وه ده كات كه ئیتر هه رێمی كوردستان بۆ ئه مه له سه ر پێی خۆی بوه ستێت، وه چیتر چاوه ڕوانی به غداد نه كات بۆئه وه ی له سه ر ئه م مه له فانه ڕێكکه وتن بكرێت چونكه ئه م مه له فه به سیاسی كراوه و ئه م مه له فه به پێی ئه جێندا و "ته وجیهات" و "نه هجی" وڵاتێكی هەرێمی له عێراقه وه به ڕێوه ده برێت." واتە پێت باشە باج لەسەر هاوڵاتیانی هەرێم دابنرێت؟ لەوەڵامدا مەسعود حەیدەر دەڵێت" له عێراقدا من باسی یاسای بودجه ده كه م، له یاسای بودجه دا جه ختكراوه ته وه كه یاسای باجی ده رامه ت ژماره 113 ی ساڵی 1980 جێبه جێ بكرێت له به رئه وه ی له عێراقدا تائێستا وه كو خۆی جێبه جێ نه كراوه ده كرێت هه رێمی كوردستان له به رئه وه ی لێبڕینه كانی به پێی داهاته 21%، ده كرێت ئه وه چوارچێوه یه كی یاسایی بۆ دابنرێت، وه ئێستا حكومه تی هه رێمی كوردستان كه خه ریكی ئاماده كردنی یاسای بودجه یه به هه مان شێوه ی یاسای بودجه ی فیدراڵی ده كرێت ده قێكی یاسایی بۆ ئه م چوارچێوه یه ش دابڕێژرێت بۆئه وه ی چیتر وه كو وه ره قه یه كی سیاسی له ناوخۆی هه رێمی كوردستاندا به كارنه هێنرێت." ڕاشیگەیاند" له ئه نجامدا كوتله ی سیاسی له هه رێمی كوردستان كه په رله مانه و حكومه تی هه رێمی كوردستانە ئه و چوارچێوه یه دیاری ده كه ن وه ک چۆن له عێراقدا هه بووه ده كرێت له هه رێمی كوردستانیش به هه مان شێوه هه بێت." واتە هەرێمی کوردستان کارتی فشاری بەدەستەوەیە بەرامبەر بەغداد لەوەڵامدا مەسعود حەیدەر وتی" هه رێمی كوردستان له ڕووی سیاسیه وه به ڵێ كارتی فشاری به ده سته وه یه ، هه رێمی كوردستان و گه لی كوردستان وه كو پێكهاته یه كی سه ره كی له ده وڵه تی عێراقیدا پێكهاته یه كی گرنگن، وه له دوای هه موو هه ڵبژادنێكه وه هه موو سه رۆك وه زیرانێك یان به ربژێرێك پێویستی به وه هه یه كه پشتیوانی گه لی كوردستانی هه بێت وه كوتله ی سیاسی كوردی هه بێت، سه باره ت به كۆمه ڵگه ی نێودەوڵەتیش زۆر به لایانه وه گرنگه كه هه رێمی كوردستان و به غداد له یه ك دانه بڕێن له به ر سه قامگیری ناوخۆی عێراق." "له حاڵه تێكدا كێشه كانی كورد وه كو له ده ستوری عێراقیدا هاتووه چاره سه ر نه كرێت چۆن له سه د ساڵی ڕابردوودا چاره سه رنه كراوه عێراق هیچ كاتێك سه قامگیری به خۆوه نابینێت و هه میشه زیانمه ندده بێت بۆیه چاره سه ركردنی هه موو ئه و بابه تانه ی كه مه له فی دارایییه مه له فی نه وتییه مه له فی ناوچه دابڕێنراوه كانه بابه تی پێشمه رگه یه هه موو ئه مانه و هه موو ئه و مافه ده ستورییانه ی تر كه له سه ری پێكهاتووین له گه ڵ شیعه و پێكهاته كانی تردا بۆ بنیادنانی دامه زراوه ی ده وڵه تی فیدڕاڵی، ئه گه ر پێكهاته ی شیعه له م بابه تانه پاشگه زبێته وه بێگومان ده بێته هۆی ناسه قامگیری ده وڵه تی عێراقی و جارێكی تر هه موو پێكهاته كانی عێراق زیانمەندده بن." مەسعود حەیدەر ڕاوێژکاری (کاک مەسعود بارزانی) وایوت" مەسعود حەیدەر دەشڵێت" هه موو هه وڵێك دراوه وه هه وڵه كان به رده وامن بڕیاره له هه فته ی داهاتووشدا دانیشتنه كان و كۆبوونه وه كان ده ست پێ بكاته وه بۆیه ئومێد ده كه ین ئه وه ی كه به شێك له پێكهاته ی شیعه له گه ڵ ئه وه ن كه به 250 هه زار به رمیل نه وته كه ڕێکكه وتن بكرێت، ئه و به شه ی تر كه كه وتونه ته ژێر كاریگه ری ئه جێندای هەرێمی قه ناعه تیان به وه هه بێت كه 250 هه زار به رمیل نه وته كه ڕێکكه وتن بكرێت و بكرێت به ده روازه یه ك و زه مینه سازییه ك بۆ لێكنزیكبوونه وه و بۆ چاره سه ركردنی كێشه كانی تر، بێگومان به پێچه وانه وه ئه گه ر هه وڵی قۆڵبادان و ئه وه ی كه هه رێمی كوردستان وه كو پارێزگایه ك مامه ڵه ی له گه ڵ بكه ن بێگومان له لایه ن كورده وه قبوڵ ناكرێت هه م دامه زراوه ی فه رمی و هه م حیزبه كان هه م سه ركرده كانی كورد ئه وه یان پێ قبوڵ نییه ، وه ناكرێت هه رێمی كوردستان جارێكی تر بگه ڕێته وه بۆ حوكمی زاتی كاتی سه دام حسێن." واتە عێراق هەوڵدەدات لەبابەتی بەشە بوودجەدا وەک پارێزگایەک مامەڵە لەگەڵ هەرێمی کوردستاندا بکەن؟ لەوەڵامدا مەسعود حەیدەر وتی" نه ك ته نها له بابه تی بودجه دا له هه موو بابه ته كاندا له هه موو ئه و یاسایانه ی كه هه وڵی "ته شریع"كردنی دراوه ، وه له ئه نجامی گفتوگۆكانماندا له په رله ماندا له خولی پێشوودا وه له م خوله شدا تێڕوانینی به شێكی زۆر له پێكهاته ی شیعه ئه وه یه كه به راوردی هه رێمی كوردستان ده كه ن له گه ڵ هه ر پارێزگایه ك له پارێزگاكانی تری عێراق حسابی ئه وه ناكه ن هه رێمی كوردستان به پێی مادده ی 117 ی ده ستور هه رێمێكی فیدڕاڵییه ، دامه زراوه ی شه رعی و ده ستوری خۆی هه یه ، بۆیه ئه م تێڕوانیینه وه ئه م كه ڵچه ره سیاسیه ی كه هه وڵی به مه ركه زیه تكردنی ده سه ڵات ده دات له به غداد له لایه ن كورده وه قبوڵ نییه مه ترسیه بۆ هه موو پێكهاته كانی تری عێراق نه ك ته نها بۆ كورد بێگومان له لایه ن "جه نابی سه رۆك بارزانی" وه حكومه تی هه رێمی كوردستان و هه موو حیزبه كانه وه جارێكی تر ئه وه قبوڵ ناكه ن كه هه رێمی كوردستان و گه لی كوردستان بگه ڕێننه وه بۆ حوکمی زاتییەكی كارتۆنی وه كو ئه وه ی سه رده می سه دام حسێن."