چین ده‌ڵێت ڕێزلـێـنانی ئه‌مریكا له‌ ده‌لای لاما زیانی گه‌وره‌ به‌ په‌یوه‌ندیـیه‌كانی نێوان هه‌ردوو وڵاتدا ده‌گه‌یه‌نێت
حكومه‌تی چین ڕایگه‌یاند كه‌ نیازی حكومه‌تی ئه‌مریكا بۆ به‌خشینی مه‌دالیای زێڕینی به‌ ڕێبه‌ری ڕوحی تبته‌كانی دووره‌ وڵات، ناسراو به‌ ده‌
به هۆی پلانی ڕێـزلێنانی واشـنتۆن له میانه ی سه ردانه كه ی ئه م هه فـته یه ی ده لای لاما بۆ كۆنگرێسی وڵاته یه كگرتووه كانی ئه مریكا، وه زاره تی ده ره وه ی چین به توندی ڕه خنه ی له واشـنتۆن گرت. بڕیاره سه رۆك بوش له كۆشـكی سـپـی چاوی به ڕابه ری ڕوحی تبتیـیه كانی دووره وڵات بكه وێت. هه روه ها ده لای لاما ڕۆژی چوارشه ممه ئاماده ی ڕێوڕه سمی وه رگرتنی خه ڵاتی زێڕینی كۆنگرێس ده بێت، ئه و خه ڵاته ی كه به شـكۆمه ندترین ڕێزلێـنانی ئه مریكایی بۆ خه ڵـكانی سـڤیل داده نرێت. ده مڕاستی وه زاره تی ده ره وه ی چین لیو ژیانچاۆ به په یامنێرانی گوت ده لای لاما سـیاسه تمه دارێـك بووه و له به رگی ئاینیـدا، هه روه ها ڕێزلێـنانی له لایه ن ئه مریكاوه ده سـتێـوه ردانه له نێو كاروباری ناوخۆی چیندا. لیو ژیانچاۆ ده ڵێت ئه م هه نگاوه ی وڵاته یه كگرتووه كانی ئه مریكا زیانێـكی گه وره به په یوه ندیـیه كانی نێوان ئه مریكا و چـین ده گه یه نێت، ئێمه هیوا ده خوازین لایه نی ئه مریكا به شـێوه یه كی جدی و به ڕێزه وه ئه م مه سه له یه تاوتوێ بكات و هه ڵه كانی خۆی ڕاسـتبكاته وه و هه روه ها ڕێـكـكه وتنه كانی له و باره یه وه هه ڵـبوه شـێـنێـته وه ، هاوكات هه موو جۆره كانی ده سـتێوه ردانی له نێو كاروباری ناوخۆی چیندا ڕاگرێت. ڕۆژی دووشه ممه لـێـپـرسـراوێـكی وه زراه تی ده ره وه ی ئه مریكا له وته كه یدا بۆ هه واڵنێران گوتی وه ك ده ربڕینی ناڕه زایی له دژی سه ردانه كه ی ده لای لاما بۆ ئه مریكا چین له كۆبوونه وه یه كی ئه ندامانی هه میشـه یی ئه نجومه نی ئاسایشی نه ته وه یه كگرتووكان و ئه ڵمانیا به شـداری نه كرد. ئه ندامانی ئاماژه پـێدراو بڕیار بوو ڕۆژی چوارشه ممه له به رلین بۆ وتووێـژكردن له سه ر پـێشـنیازه كانی سه پاندنی سـزای نوێی سه ر ئێران كۆبـبنه وه . سـزا نوێـیه كانیش به هۆی ئه وه یه تاران پابه ندی بڕیاره كانی نه ته وه یه كگرتووه كانی په یوه ست به كۆتایی هێنان به پـرۆگرامی ناوه كی خۆی نابێت، به ڵام چین تا ئێسـتا پـشتگیری له سه پاندنی سـزای نوێی سه ر ئێران نه كردووه . ده مڕاستی وه زاره تی ده ره وه ی چین ته نها ده ڵێت" به هۆی گرفتی ته كنیكیـیه وه " نێردراوی چین ناتوانێت ئاماده ی كۆبوونه وه كه ی ڕۆژی چوارشه ممه ی به رلین ببێت. ئه وه ی شـایانی باسه حكومه تی چینی بێ چه ندوچوون ناڕه زایی خۆی له دژی هه ر وڵاتێـك ده رده بڕێت كه ده لای لاما سه ردانی بكات. ئه وه بوو په كین به شـداریـكردنی له وتووێـژه كانی مافه كانی مرۆڤی سـاڵانه ی له گه ڵ ئه ڵمانیا هه ڵوه شـانده وه ، ئه مه ش دوای ئه وه ی ئه نگێـلا مێركڵی ڕاوێژكاری ئه ڵمانیا له مانگی نۆی ئه مسـاڵـدا چاوی به ده لای لاما كه وت. ئه وه ی جێی وه بیرهێنانه وه یه له شـكری چین له په نجاكانه وه تبتی داگیركردووه ، به ڵام په كین ده ڵێت تبت بۆ چه ندین سه ده یه به شـێـك بووه له چین. دوابه دوای ڕاپه ڕێنێـكی شـكستخواردوو له سـاڵی 1959 دا له دژی حوكمڕانی كۆمۆنیست، ده لای لاما به ره و هیندسـتان هه ڵـهات. هاوكات چین ده لای لاما خاوه نی خه ڵاتی نوبڵ به هه ڕه شه له سه ر حوكمڕانی تبت داده نێت. ده لای لاما پـشتگیری له پـێدانی ئۆتۆنۆمی سـیاسی زیاتر بۆ تبت ده كات به ڵام داوای سه ربه خۆیی ناكات. وێڕای هه وڵی چین وه ك پـیشـاندانی ده لای لاما وه ك كه سـێـكی به دكار و هه روه ها سه ركوتكردنی توندوتیژانه ی ئاینی له هه رێمی تبتدا، به ڵام ده لای لاما پـشـتگیریـیه كی زۆری له لایه ن هاوڵاتیـیانی تبت لێده كرێت و به ڕابه ری ڕوحی خۆیانی داده نێن.