د.به‌شیر حه‌داد:حكومه‌تی عیراق نزیكه‌ی 20ملیاردۆلار قه‌رزاری هه‌رێمه‌،جگه‌ له‌وه‌ پێویسته‌ عیراق ئه‌و قه‌رزانه‌ی له‌سه‌ر هه‌رێمه‌ بیداته‌وه‌
 "نزیكه‌ی 20 ملیار دۆلار ئه‌گه‌ر به‌ حسابی قه‌رز بێت به‌غداد قه‌رزاری هه‌رێمه‌ "
د.به شیر حه داد جێگری دووه می سه رۆكی په رله مانی عیراق ده ڵێت" مه سه له ی مووچه ئیستحقاق و شایسته یه كی ده ستورییه كه حكومه تی عێراق وه كو ئه ركێك پێویسته له سه ری بیدات به هه رێمی كوردستان، ده شڵێت" له ماوه ی ئه م دوو ساڵه دا گفتوگۆكان نه ده گه یشتنه ئه نجامێكی ڕێك له به رئه وه ی به غداد وه كو پێویست نه ده هاته پێش چونكه به غداد هه رده ڵێت ده بێت هه موو داهات و نه وت و غه یره نه وتییه كانیشم ڕاده ست بكه یت، من له ئێستاوه بڕێكی كه مت ده ده مێ كه به شی نیو مووچه ش ناكات به ڵام حسابی ئه وه ناكات له و ماوه یه ی كه ئه وان ئه و بودجه یان بڕیووه له هه رێمی كوردستان، وه هه رێمی كوردستان ناچاربووه قه رز بكات له كۆمپانیا نه وتیه كان و له شوێنی دیكه قه رزی كردووه بۆ ڕاپه ڕاندنی كاره كانی خۆی و دابه شكردنی مووچه ، ئه ی باشه نابێت عێراق ئاماده بێت له گه ڵ چاره سه ركردنی كێشه كان و دۆسیه كان ئه م قه رزانه ش بداته وه ؟ هه روه ها ڕایده گه یه نێت" ئێستا به ساده ترین حسابی ژمێریاری ده كرێت حكومه تی هه رێمی كوردستانیش دوای موسته حاقاتی زۆر زۆر له به غداد بكات، نزیكه ی 20 ملیار دۆلار ئه گه ر به حسابی قه رز بێت به غداد قه رزاری هه رێمه . ڕاسته هه رێم قه رزاری به غداده به ڵام به غدادیش قه رزاری هه رێمه بابێن حسابی بكه ن ئه و چه ند قه رزاره و ئه م چه ند قه رزاره لێكده ربێت ئه گه ر ئه و قه رزار مایه وه بیداته وه ئه میش قه رزار مایه وه ده یداته وه . ئه وه یه كه حكومه تی به غداد تا ئێستا ڕازی نییه له سه ری وه ده بێت له ئێستاوه ده ست به حسابێكی نوێ بكات به ڵام ئه وانه ی ڕابردوو ئاماده نییه بچێته ژێر باریه وه ." له سه ره تای وتووێژه كه دا جێگری دووه می سه رۆكی په رله مانی عیراق ده رباره ی هه وڵه كانی كورد دوای ده رچوونی یاسای قه رز وتی" كورد كارتی زۆری به ده سته وه یه به ڵام ئه وه ی كه ئێستا بیری لێده كرێته وه پێویسته له كاتی هه ر كێشه یه كدا و له كاتی هه ر ته نگه ژه یه كدا پێویسته بیر له چاره سه ری ڕاست و دروست و ئه و چاره سه رانه بكرێته وه كه سوودی بۆ هه موولایه ك ده بێت، وه پێویستی به دان به خۆداگرتنی هه یه ، هیچ بڕیارێك سه ركه وتوو نابێت ئه گه ر وه كو په رچه كردار وه ربگیرێت و له حاڵه تێكی هه ڵچوون و توڕه بووندا بدرێت، بۆیه حكومه تی هه رێمی كوردستان هه رده م بڕیاره كانی له سه ر بنه مای عه قڵانیه ت و دووربینی و به رژوه ندی هه موو لایه ك بووه ، بۆیه ئه مجاره ش بژارده هه رئه وه یه كه به ڕێگای گفتوگۆ و بره ودان و به رده وام بوون له گفتوگۆ وه گه یاندنی واقیعی هه رێمی كوردستان به هه موو شێوازه كانی یاسایی و سیاسی بۆ ئه وه ی بمانه وێت ئه و مافانه ی هه رێمی كوردستان كه له چوارچێوه ی ده ستوری عێراقدایه وه له سه ر بنه مای شه راكه ت و ته وافق و هاوسه نگی كه ئه م سێ بنه مایه پڕۆسه ی سیاسی عێراقی له سه ر دامه زراوه له پاش 2003 وه بگه ن به مافه كانی خۆمان وه هه ر ئه م بژارده یه ش له كۆتایدا هه رده بێت بژارده ی گفتوگۆ و دیالۆگ به كاربێت چونكه ئه گه ر خوانه خواسته ئه گه ر ڕێگه ی توندو تیژیش بگرێته به ر هه رده بێت دیسان بێینه وه سه ر مێزی گفتوگۆ جابۆ هه رله سه ره تاوه بژارده ی گفتوگۆ نه گرێته به ر." د.به شیر حه داد ئاماژه ی به زیانی یاسای قه رز كرد و وتی" به بۆچوونی من له دوو لاوه زیانی هه بوو، زیانێك كه په یوه سته به هه رێمی كوردستان زیانێكی گه وره تر كه په یوه سته به كۆی پڕۆسه ی سیاسی عێراق ئه وه ی په یوه سته به هه رێمی كوردستان ئه وه بووه كه مووچه ی فه رمانبه ران دواده كه وێت و ئه م یاسایه وایكرد كه پێدانی مووچه ی فه رمانبه رانی هه رێمی كوردستان به ستیه وه به ڕێكه وتنی سیاسی نێوان حكومه تی عێراق و حكومه تی هه رێمی كوردستان، ئێمه پێمان وایه كه مه سه له ی مووچه ئیستحقاق و شایسته یه كی ده ستورییه كه حكومه تی عێراق وه كو ئه ركێك پێویسته له سه ری بیدات." د.به شیر حه داد ئه وه شی وت" ئه گه ر حكومه تی عیراقی فه رمانبه رانی هه رێمی كوردستان به فه رمانبه رانی عێراقی حیساب ده كات پێویسته چۆن مووچه ی فه رمانبه رانی به سڕه و ناسریه ده دات به هه مان شێوه ش پێویسته مووچه ی فه رمانبه رانی هه رێمی كوردستانیش بنێرێت به ڵام ئه و دۆسیانه ی كه ماوه له نێوان حكومه تی هه رێمی كوردستان و حكومه تی به غداد ئه مه به ڕێگه چاره ی سیاسی و به ڕێكه وتن له ڕێگه ی دادگای فیدڕاڵی ده كرێت چاره سه ربكرێت ئه مه ئه و لایه نه ی كه په یوه ندی به هه رێمی كوردستانه وه هه یه زیانه گه وره كه ی كه په یوه ندی هه یه به هه موو عێراقه وه ئه وه یه به داخه وه ئه م یاسایه و چه ندین یاسای دیكه كه له ڕابردوودا به زۆرینه و كه مینه تێپه ڕێنرا ئه مه زیانی له و بنه مایانه كه عێراقی له سه ر بنیادنراوه پاش ساڵی 2003 ئه ویش كه ته وافوق و هاوسه نگی و هاوبه شی بوونه ، بۆیه مه ترسیه كه گه وره تره به ڕاستی ئه گه ر ئاوابێت كه واته كۆی پڕۆسه ی سیاسی عێراق ده كه وێته مه ترسیه وه كه ئه مه مه ترسیه هه ره گه وره كه یه ، بۆیه نیگه رانی ئێمه ته نها له به ر ئه وه نییه مووچه ی هه رێمی كوردستانی به سته وه به ڕاده ستكردنی نه وت كه ئه وه خۆی له خۆیدا له ڕێكه وتنی هه ردوو حكومه ته كه دا هه یه ، نیگه رانی ئێمه ئه وه یه ئه و ته وافوقه ده كه وێته مه ترسیه وه كه پێویسته له پرۆسه ی سیاسی عێراقدا هه بێت." جێگری دووه می سه رۆكی په رله مانی عیراق ئه وه ی خسته ڕوو" كاتێك حكومه تی عیراقی ئه و یاسایه ی (یاسای قه رز) كه ناردبوو به شێوه یه كی زۆر ڕێكو پێكهاتبوو وه ئه و مادده یه ی كه په یوه ندی هه بوو له گه ڵ هه رێمی كوردستان له لایه ن حكومه ته وه به شێوه یه كی ڕێك هاتبوو به گوێره ی ئه و ڕێكه وتنه ی كه له نێوان حكومه تی هه رێمی كوردستان و حكومه تی به غداددا هه یه ، به پێی ئه و ڕێكه وتنه ئه و 320 ملیار دیناره ده گاته هه رێمی كوردستان به ڵام زۆر به داخه وه لایه نه سیاسیه كانی ناو په رله مانی عێراق گوێیان نه دا به و ڕێكه وتنه ی نێوان هه ردوو حكومه ت گوێیان نه دا به و شێوه یه ی كه له حكومه ته وه هاتووه ئه وان دوای گۆڕینی ئه و مادده یان كردوو و ئه و مادده یان لابرد و مادده یه كی دیكه یان له شوێنی ئه و دانا ئێمه زۆر داوامانكرد هه مان مادده ی حكومه ت بڕوات چونكه حكومه ت بۆ خۆی ده زانێت چۆن ڕێكه وتنی كردووه داوامان كرد هه ر ئه و مادده یه ی بڕوات ئه وه بوو قبوڵ نه كرا، وه داواشمان كرد دوابخرێت هه ر بۆئه وه ی زیاتر گفتوگۆی له سه ربكرێت هه ر قبوڵیان نه كرد، من نازانم چۆن لێكی بده مه وه كه ئایا لایه نه سیاسیه كان ویستیان كێشه بۆ حكومه ت دروست بكه ن یا ئایا ویستیان ئه م شته دروست بكه ن بۆئه وه ی ببێت به بارگرژیه ك له نێوان هه ردوولا به ڵام وه كو لایه نی یاسایی كه شتێك له حكومه ته وه دێت په رله مان بۆی هه یه گۆڕانكاری به سه ردا بێنێت له په رله ماندا." سه باره ت به ئه گه ری كشانه وه ی نوێنه رانی هه رێمی كوردستان له به غداد؟ د.به شیر حه داد وتی "هه رچه نده ئه و بژارده یه جارێ له ئارادا نییه به ڵام گریمان ئه وه به كارهات بێگومان كاریگه ری ده بێت له سه ر كۆی پڕۆسه كه له به رئه وه ی بوونی كورد ئێستا له به غداد وه كو لایه نێكی سه ره كی ئه مه زیاتر له به رژه وه ندی عێراقدایه چونكه ده بینیین وه كو لایه كی هاوسه نگ و پارسه نگ ڕاگرتنی پرۆسه ی سیاسی عێراق له لایه ن كورده وه یه له به غداد، كورد هه رده م به شێك بووه له چاره سه ری كێشه كانی عێراق و هۆكارێك بووه بۆ زیاتر سه قامگیری بارودۆخی عێراق." حه‌داد ئه‌وه‌ش ده‌ڵێت "پێرێ كۆبوونه‌وه‌ی هه‌رسێ سه‌رۆكایه‌تیه‌كه‌ی هه‌رێم بوو پاشان وتاری سه‌رۆكی هه‌رێم بوو له‌دوای كۆبوونه‌وه‌كه‌ كه‌ تیشكی خسته‌سه‌ر ئه‌وه‌ كه‌تاكه‌ بژارده‌ هه‌ر ڕێگه‌ی دیالۆگ و گفتوگۆ یه‌، وه‌ له‌وانه‌یه‌ له‌م نزیكانه‌ شاندێكی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان یان شاندێكی هونه‌ری بۆ بودجه‌ و نه‌وت بچنه‌ به‌غداد بۆئه‌وه‌ی كه‌به‌په‌له‌ ئه‌م بارودۆخه‌ چاك بكه‌نه‌وه‌. " ده رباره ی چاره سه ركردنی كێشه ی یاسای قه رز له نێێوان هه رێم و به غداد؟ د.به شیر حه داد وتی "ئه مه په یوه ست نیه به په رله مان به ڵكو په یوه سته به حكومه ت و لایه نه سیاسیه كانه ، ئه گه ر ڕێكه وتنێكی سیاسی بكرێت له گه ڵ لایه ن سیاسیه كانی عێراقی به دڵنیاییه وه ئه مه ده بێته هۆی ئه وه ی كه حكومه ت بتوانێت پرۆژه یاسایه ك بنێرێت یان سه رۆك كۆمار پرۆژه یاسایه ك ده نێرێت، به گوێره ی پرۆژه یاساكه بارودۆخه كه چاكترده بێته وه . " ده رباره ی پلانی نوێنه ره كوردییه كان له به غداد حه داد ده ڵێت " پلانه كه هه ر ئه وه یه كه ئێمه چاوه ڕوانی سه ركردایه تی هه رێمی كوردستانین، ئه وان چ بڕیار بده ن ئێمه ش ده بینه به شێك له و بڕیاره ." "به‌لای منه‌وه‌ به‌و شێوه‌یه‌ نییه‌، ئه‌و كێشانه‌ی كه‌ له‌نێوان حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان و به‌غداد هه‌یه‌ ته‌نها مه‌سه‌له‌ی نه‌وت نییه‌ ته‌نها مه‌سه‌له‌ی مووچه‌ نییه‌ كۆمه‌ڵێك دۆسیه‌ی گرنگ له‌و باره‌دا هه‌یه‌ كه‌ له‌نێوان هه‌ردوولادا به‌هه‌ڵواسراوه‌یی ماوه‌ته‌وه‌ پێویست به‌وه‌ ده‌كات كه‌ چاره‌سه‌ربكرێت ، وه‌ ده‌یان شاندنی هه‌رێمی كوردستان چ شاندی سیاسی چ شاندی هونه‌ری هاتۆته‌ به‌غداد به‌ڵام من ئاگاداری ئه‌وه‌م كه‌ له‌ زۆر له‌و ڕێكه‌وتنانه‌ له‌زۆر له‌و شاندانه‌ حكومه‌تی به‌غداد هیچ گرنگیه‌كی نیشان نه‌داوه‌ یان ده‌ستپێشخه‌ریه‌كی نیشان نه‌داوه‌ بۆئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌م ڕێكه‌وتنانه‌ واژۆ بكات له‌گه‌ڵ هه‌رێمی كوردستان، حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان هه‌ر له‌سه‌ره‌تای ده‌ستبه‌كاربوونی كابینه‌ی نۆ چه‌ندین شاند هاتن و ئه‌وپه‌ڕی ئاماده‌باشیان نیشاندا بۆ ئه‌وه‌ی هه‌موو ئیلتیزاماتی خۆیان كه‌ به‌پێی ده‌ستور چ ئیلتزامات و ئه‌ركێكی له‌سه‌ره‌ حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان ئاماده‌یه‌ جێبه‌جێی بكات به‌رامبه‌ر به‌وه‌ی كه‌ حكومه‌تی عێراقیش هه‌موو ئیلتزاماته‌كانی خۆی به‌رامبه‌ر هه‌رێمی كوردستان جێبه‌جێ بكات."د.به‌شیر حه‌داد وای وت" هه روه ها جه ختیكرده وه " ئه مه وانییه كه ئێستا له شه قامی عێراقی و له شه قامی كوردستانیدا بڵاوكراوه ته وه كه حكومه تی هه رێم نه وت ڕاده ست ناكات بۆیه مووچه نانێرێت من ده مه وێت ئه وه بڵێم كاتێك حكومه تی هه رێمی كوردستان ده ستیكرد به ناردنی نه وت ڕاسته خۆ له لایه ن خۆیه وه ئه و كاته بوو كه عێراق مووچه ی بڕی ئینجا حكومه تی هه رێم ده ستی كرد به ناردنی نه وت، كاتێك له سه رده می "به ڕێز" نوری مالیكی كه بودجه و مووچه ی هه رێمی كوردستانی بڕی خۆ ئه وكات هه رێمی كوردستان نه وتی ڕاده ست ده كرد، هه موو داهاته كانی خۆی ڕاده ست ده كرد چه ند مانگێك دوای بڕینی بودجه له به غدادوه ئینجا حكومه تی هه رێمی كوردستان به ناچاری ده ستیكرد به وه كه نه وته كه بفرۆشێت." جێگری دووه می سه رۆكی په رله مانی عیراق ڕاشیگه یاند" له ماوه ی ئه م دوو ساڵه دا گفتوگۆكان نه ده گه یشتنه ئه نجامێكی ڕێك له به رئه وه ی به غداد وه كو پێویست نه ده هاته پێش چونكه به غداد هه رده ڵێت ده بێت هه موو داهات و نه وت و غه یره نه وتییه كانیشم ڕاده ست بكه یت، من له ئێستاوه بڕێكی كه مت ده ده مێ كه به شی نیو مووچه ش ناكات به ڵام حسابی ئه وه ناكات له و ماوه یه ی كه ئه وان ئه و بودجه یان بڕیوه له هه رێمی كوردستان، وه هه رێمی كوردستان ناچاربووه قه رز بكات له كۆمپانیا نه وتیه كان و له شوێنی دیكه قه رزی كردووه بۆ ڕاپه ڕاندنی كاره كانی خۆی و دابه شكردنی مووچه ، ئه ی باشه نابێت عێراق ئاماده بێت له گه ڵ چاره سه ركردنی كێشه كان و دۆسیه كان ئه م قه رزانه ش بداته وه ." د.به شیر حه داد ئه وه شی وت" به دڵنیاییه وه ده بێت قه رزه كانی هه رێمی كوردستانیش عێراق بیداته وه له به رئه وه ی هه رێمی كوردستان بۆچی دوچاری قه رز بووه له ئه نجامی ئه وه ی كه عێراق بودجه ی هه رێمی كوردستانی نه ناردووه ، شایسته داراییه كانی هه رێمی نه ناردووه بۆیه دوچاری قه رز بۆته وه ، ئێستا به ساده ترین حسابی ژمێریاری ده كرێت نزیكه ی 20 ملیار دۆلار ئه گه ر به حسابی قه رز بێت به غداد قه رزاری هه رێمه . ڕاسته هه رێم قه رزاری به غداده ، به ڵام به غدادیش قه رزاری هه رێمه بابێن حسابی بكه ن ئه و چه ند قه رزاره و ئه م چه ند قه رزاره لێكده ربێت ئه گه ر ئه و قه رزار مایه وه بیداته وه ئه میش قه رزار مایه وه ده یداته وه . ئه وه یه كه حكومه تی به غداد تا ئێستا ڕازی نییه له سه ری وه ده بێت له ئێستاوه ده ست به حسابێكی نوێ بكات به ڵام ئه وانه ی ڕابردوو ئاماده نییه بچێته ژێر باریه وه ." د.به شیر حه دید ده شڵێت" بڵاوكردنه وه ی هه واڵی پێدانی دوو مووچه به سه ریه كه وه بۆ فه رمانبه رانی عیراق ئه م كاره ی كه كرا له وانه یه بۆ ئه وه بێت كه زیان گه یاندن بێت به حكومه تی هه رێمی كوردستان و وروژاندنی شه قامی هه رێمی كوردستان بێت چونكه ئه مڕۆ ئه مه ململانیه كی سیاسییه له عێراقدا ڕوو ده دا ئه م دوو مووچه یه ی كه له عێراق ده درێت باوه ڕناكه م به سه ریه كه وه بدرێت به ڵكو مووچه یه ك ده درێت پاش ماوه یه كی دیكه مووچه ی مانگی یانزه ش ده درێت بێگومان ئه مه كاریگه ری ده بێت له سه ر شه قامی كوردستان له به رئه وه ی فه رمانبه رانی هه رێمی كوردستان نزیكه ی 60 ڕۆژه مووچه ی وه رنه گرتووه و ئه وانیش دوو مووچه وه ربگرن ئه مه به ڕاستی كاریگه ری ده بێت ئه مه واپێویست ده كات كه حكومه ت به شه فافانه وه ڵام بداته وه وه ئێمه ش پێویسته واقیعه كه چۆنه ئاوا باسی لێوه بكه ین بۆئه وه ی خه ڵكی هه رێمی كوردستان وانه زانن كه حكومه تی هه رێمی كوردستان پاره ی هه یه و به ئه نقه ست دابه شی ناكات." هه روه ها وتیشی" له لایه كی دیكه ش پێویست به وه ده كات كه حكومه تی هه رێم په له بكات له جێبه جێكردنی یاسای چاكسازی، ئه و یاسای چاكسازیه ی كه له په رله مان ده نگی له سه ر درا ، پێویسته حكومه ت به جورئه ته وه و به ئازایانه ده ستی بۆ به رێت، بێگومان له جێبه جێكردنی یاسای چاكسازی له وانه یه كه سانێك و چه ند لایه نێك زه ره رمه ند ده بن به ڵام هه تا ئه م زه ره رمه ندیه نه بێت چاكسازیه كه ناكرێت هه تا چاكسازی ته واو و ڕیشه یش نه كرێت ئێمه ناتوانیین ئه و شه فافیه ته له هه رێمی كوردستان جێبه جێبكه ین و خه ڵكی خۆمانی پێ ڕازی بكه ین."