د.سامان به‌رزنجی: جیاوازی له‌ڤایرۆسه‌كه‌ نیه هه‌مان ڤایرۆسه‌‌ به‌ڵام ئه‌مه‌ هه‌ڵكشانی ژماره‌ی توشبووان و درێژه‌پێده‌ری شه‌پۆلی یه‌كه‌مه‌
"هه‌وڵده‌ده‌ین ژماره‌ی قه‌ڕه‌وێڵه‌كان زیاد بكه‌ین وه‌ شێوازی نوێی داخڵكردنی نه‌خۆش و پۆلێنكردنی نه‌خۆش په‌یڕه‌وده‌كه‌ین "
د.سامان به رزنجی وه زیری ته ندروستی حكومه تی هه رێمی كوردستان ده ڵێت "ئێمه ناتوانیین بڵێین تۆماركردنی ئه م ژماره زۆره ی تووشبووانی كۆرۆنا له هه رێمی كوردستان سه رهه ڵدانه وه یه ، به ڵكو ئه مه تۆماركردنی ژماره یه كی تر یان ژماره یه كی زیاتر له تووش بووان و هه ڵگرانی ڤایرۆسی كۆرۆنای نوێ كۆڤید نۆزده -یه چونكه له كاتی ئێستادا ئه مه به هه ڵكشانێكی دیكه داده نرێت له ژماره ی تووشبووان به ڵام له هه مان شه پۆڵی یه كه مه واته به رده وامیی و ته واوكه ری شه پۆلی یه كه مه جیاوازی له ڤایرۆسه كه نیه ، له ڕووی ڤایرۆسیه وه ، هه مان ڤایڕۆسه و هه مان ترسناكی هه یه ، به ڵام ترسناكی لێره له وه ده بێت كه "خوانه خواسته " ژماره ی تووش بووان زیاتر بێت و ته شه نه بكات و په تایه ك دروست بێت، له و حاڵه ته دا ڕووبه ڕووی ترسناكی ده بینه وه چونكه ڕه نگه ته ندروستی پێ ڕانه گات، هه موو هه وڵێكیشمان بۆ ئه وه یه نه گه یه نه ئه و حاڵه ته ." له سه ره تای وتووێژه كه دا وه زیری ته ندروستی هه رێمی كوردستان سه باره ت به زیادبوونی ژماره ی توشبووانی كۆرۆنا له هه رێمی كوردستان وتی" ئێمه ناتوانیین بڵێین تۆماركردنی ئه م ژماره زۆره ی توشبوو سه رهه ڵدانه وه یه ئه مه ، به ڵكو ئه مه تۆمار كردنی ژماره یه كی تر یان ژماره یه كی زیاتر له تووش بووان و هه ڵگرانی ڤایرۆسی كۆرۆنای نوێ كۆڤید نۆزده -یه چونكه له كاتی ئێستادا ئه مه به هه ڵكشانێكی دیكه داده نرێت له ژماره ی تووشبووان به ڵام له هه مان شه پۆڵی یه كه مه واته به رده وامیی و ته واوكه ری شه پۆلی یه كه مه ، ئه مه هۆكاره كانی دیاره ڕوونه ، ئێمه له وه زاره تی ته ندروستی كۆبوونه وه مان هه بوو له گه ڵ تیمی پسپۆڕانی وه زاره ت و به ڕێوه به ره گشتیه كان و تیمی خۆپارێزی هه موو پارێزگاكان و ئیداره سه ربه خۆكان، دوای هه ڵسه نگاندن وتاوتوێكردنی ڕه وشه كه وچه ند بڕیارێكی نوێ ، ئێمه ئه وه مان هه ڵسه نگاند كه هۆكاره كان ، سێ هۆكاری سه ره كین." د.سامان به رزنجی هۆكاره كانی ڕونكرده وه و ده ڵێت" هۆكاری یه كه م ئه و به ركه وتن و قه ڵه باڵغی و زۆری "كۆنتاكته " له نێو تاكه كانی كۆمه ڵگه ، هۆكاری دووه میان پابه ندنه بوونی هاوڵاتیانه به ڕێنمایی و ئامۆژگارییه ته ندروستیه كان و به هه ندوه رنه گرتنی به تایبه ت كه ئه م ڕه وشی كۆرۆنایه له م دواییه دا به هه ند وه رنه گیراوه كه ئه مه جێگه ی سه رسوڕمان و نیگه رانی و لاوازبوونی متمانه ی هاوڵاتیانیش هۆكارێكی دیكه ی ئه م هه ڵكشانی ژماره ی تووش بووانه یه ، هۆكاری سێیه میش بریتییه له وه ی كه له عێراقدا، به تایبه تیش له پارێزگای به غداد، ژماره یه كی زۆری تووشبووان هه یه له م كاته دا، بۆیه ئه مانه ش هۆكارێكی تر بوون له هاتنی ئه م ڤایڕۆسه بۆ هه رێمی كوردستان، به تایبه تی چه ند حاڵه تێك له هه ولێر ، له دهۆك و له سلێمانیش، بۆیه ئه مانه هۆكارن له گه ڵ تووشبوونیش كاتێك كه توواشبووان ده بێت ، هه ر تووش بوونێك ژماره یه كی تووش بووان زیاتر ده كات، به ڵام به كه مبوونه وه ژماره كه كه متر ده كات." سه باره ت به پلانی وه زاره تی ته ندروستی بۆ ئه م دۆخه ی ئێستای هه رێمی كوردستان، د.سامان به رزنجی وتی" پلانه كان زۆرن، یان جۆراو جۆرن له سه ر ئاستی حكومه تی هه رێمی كوردستان ، ئێمه وه كو وه زاره تی ته ندروستی به شێكی سه ره كی پلانه كانی حكومه تی هه رێمی كوردستانن له گه ڵ وه زاره ته په یوه ندیداره كان و له گه ڵ ڕێكاره كانی ئه نجام دراوه یان ئه وانه ی ئه نجام ده درێن و ئه وانه ی كه به رده وامین تێیدا، ئه وه پلانی حكومه تی هه رێمی كوردستانه كه به رده وامین و ڕێكاره كانی زیاتر چڕ و پڕتر ده كه ین به شێوازێك جگه له قه ده غه ی هاتوچۆ خۆپارێزی و تاكپارێزی-ش زیاتر سه رنجی له سه ر ده كه ین ، وه پلانه كانی ترمان له گه ڵ وه زاره ته په یوه ندیداره كان له گه ڵ وه زاره تی په روه رده و ئه و قاف و وه زاره تی گواستنه وه و گه یاندن ، وه له هه مووشیان گرنگتر جێبه جێكردنی هه موو ئه و ڕێكار و پلانانه یه له لایه ن وه زاره تی ناوخۆوه به سوپاسه وه كه به رده وام له سه ر هێڵین و پلان و به رنامه كانی وه زاره تی ناوخۆ چۆته بواری كاركرن ، ئه مه له سه ر ئاستێكی گشتی و له سه ر ئاستی وه زاره ته په یوه ندیداره كان." وه زیری ته ندروستی هه رێمی كوردستان ئه وه شی وت" له سه ر ئاستی حكومه تی هه رێمی كوردستان، له سه رو هه مووشیانه وه تێڕوانین و ڕوانینی "به ڕێز جه نابی سه رۆك وه زیران ، جه نابی سه رۆكی حكومه تی هه رێمی كوردستان" زۆر گرنگه بۆ ئێمه چونكه جگه له وه ی پاڵپشتیه ك و موڵكی گه وره ی ئه و ڕه وشه یه ،"به ڕێزییان" له سه ره تاوه به رچاو ڕوونی و تێڕوانین و چاودێری ڕه وشه كه ڕۆژانه ده كات وه پێداویستیه كانی دابین كردن و هه روه ها ته رخانكردنی بودجه و ڕاسپارده و ئامۆژگارییه كانی "به ڕێزییان" هه رده م هه وێنی كاره كانمانه بۆ به شێكی گه وره ی سه ركه وتنی كاره كانمانه بۆ كۆنتڕۆڵكردنی ئه م نه خۆشیه بووه ئه مه له سه ر ئاستی حكومه تی هه رێمی كوردستان، له سه ر ئاستی وه زاره تی ته ندروستی ، ئێمه مایكرۆ پلانمان هه یه ، واته پلانی ورده كاری و پلانی جێبه جێكارییه كه ئه ویش دووبه شه، به شی خۆپارێزی و به شی چاره سه رییه كانه ، به شه خۆپارێزییه كان به رده وامین له تێست كردن ، بڕیارماندا ژماره ی تێسته كانیش زیاد بكه ین ، وه به رده وامیین له كه ره نتین كردنی هاوڵاتیان ئه وانه ی كه له ده ره وه ی وڵات دێنه وه یان به ركه وتوون وه هه ر شوێنێك گومانی لێ بكرێت كه ژماره یه كی تووش بووی تێداهه بێت، وه هه روه ها پلانه خۆپارێزییه كان بریتییه له ئه كتیڤكردنی زیاتری تیمه كانی چالاككردنی تیمه كانی دۆزینه وه ی حاڵه ته كان و په تا زانی، وه ئه م به رنامه یه زۆر گرنگه بۆ دۆزینه وه ی حاڵه ته كان، هه روه ها له بواری ئاماده كاری و خۆپارێزی و هۆشیاری ته ندروستی و ئه وانه هه مووی به شێكن له به رنامه كانی خۆپارێزی." به رزنجی ده شڵێت" له ڕووی چاره سه رییه وه ، ئێمه هه وڵده ده ین ژماره ی قه ڕه وێڵه كان زیاد بكه ین وه شێوازی نوێی داخڵكردنی نه خۆش و پۆلێن كردنی ، ئه و نه خۆشانه ی كه زۆر ترسناكن و پێویستیان به چاره سه ره یان پێویستیان به چاودێری ورده جیاواز له هه ندێك نه خۆشی تر كه هه ڵگری ڤایڕۆسه كه و نیشانه كانی تێدانییه ، ئه وانه مایكرۆ پلانه به وردی مایكرۆپلانێكی دوور و درێژمان هه یه له سه ر ئه وه ستراتیجه ته به رده وام ده بین وه ڕێنمایی پێویستیشمان داوه ته هه موو وه زاره ته په یوه ندیداره كان، بۆ نموونه ڕێنمایمان داوه ته وه زاره تی گواستنه وه و گه یاندن كه چۆن هه ڵسوكه وت بكه ت له ڕووی گواستنه وه گشتیه كان و ته كسی و پاس و گه شتكردن، ڕێنمایی ته ندروستیمان داوه ته وه زاره تی په روه رده و چۆنیه تی مامه ڵه كردن له گه ڵ قوتابخانه و په یمانگاكان ته نانه ت ڕێنمایی بۆ تاقیكردنه وه كان، ڕێنمایمان بۆزانكۆ و وه زاره تی ئه وقاف داوه وه ڕێنمایمان بۆ شوێنه گشتیه كانیش داوه ." ده رباره ی پلانی وه زاره تی ته ندروستی بۆ ئه نجامدانی تاقیكردنه وه ی پۆلی دوانزه كه وا بڕیاره ئه نجامبدرێت؟ د.سامان به رزنجی ده ڵێت" به دڵنیاییه وه ئێمه ڕونكردنه وه ی خۆمان ده ده ینه وه زاره تی په روه رده ، دیاره ڕاوێژیان به وه زاره تی ته ندروستی كردووه به فه رمی ئێمه چه ند هه ڵبژاردنێكمان داوه ته وه زاره تی په روه رده ، وه بڕیاری كۆتایش له ڕووی لۆجستی و "ئیمكانیه ت" و له ڕووی كرداری و زانستیشه وه ، وه زاره تی په روه رده بڕیاری پێویست ده دات، نه ك ته نها بۆ په روه رده بۆ هه موو شوێنه كان پابه ندبوون به ڕێنمایی ته ندروستی ترسناكی كه م ده كات ، وه بێ باكی له جێبه جێكردنی ڕێنمایی به دڵنیایی ترسناكی زیاد ده كات." وه زیری ته ندروستی هه رێمی كوردستان وتیشی" ئێمه پێشتر له كۆبوونه وه ی هاوبه شی خۆمان له گه ڵ وه زاره تی په روه رده ، ڕێنمایی و ڕاسپارده كانی خۆمان داونه تێ كه قوتابخانه كان نه گه ڕێنه وه سه ر خوێندن وكۆتایی به خوێندنه كه یان هات ، به ڵام تاقیكردنه وه كان ته نها بۆ قۆناغی كۆتایی ئه وه ی كه بڕیاره بكرێت، ئه ویش ده بێت به ڕێكارێكی توندی ته ندروستی بكرێت، وه بڕیارمان داوه چاودێرێكی ته ندروستی بۆ هه ر شوێنێك له م شوێنانه وه كو تیمی ته ندروستی چاودێری ده كه ین و به هه ماهه نگی له گه ڵ وه زاره تی په روه رده ." "جیاوازی له ڤایڕۆسه كه نیه ، له ڕووی ڤایرۆسیه وه ، هه مان ڤایڕه سه و هه مان ترسناكی هه یه ، به ڵام ترسناكی لێره له وه ده بێت كه "خوانه خواسته " ژماره ی تووش بووان زیاتر بێت و ته شه نه بكات و په تایه ك دروست بێت، له و حاڵه ته ڕووبه ڕووی ترسناكی ده بینه وه چونكه ڕه نگه ته ندروستی پێ ڕانه گات ، ترسناكیه كی تر كه م بوون و لاواز بوونی متمانه ی هاوڵاتیانه به ڤایره سی كۆرۆنا، ترسناكیه كی تر هه یه ژماره یه ك له و نه خۆشانه ی كه له م ده ڕۆژی ڕابردوودا خۆیان هاتوون نیشانه یان هه یه ئه وانه ن كه به بێ ئه وه ی ئێمه بچین ، خۆیان هاتنه نه خۆشخانه و گومانیان لێكراوه و له پشكنین ده رچووه پۆزه تیڤه ." د.سامان به رزنجی وایوت" به رزنجی ده شڵێت" بێگومان كه س ئومێدی ئه وه ناخوازێت كه ژماره كان زیاتر بێت ، هه موو هه وڵه كان بۆ ئه وه یه كه توشی ئه و ته شه نه كردنه نه بین، توشی ئه و په تایه نه بین ، به ڵام لێره پاڵپشتی هاوڵاتی گرنگه ، ئه گه ر بێت و ئه و ڕێكارانه ی كه بڕیاردراوه به توند و تۆڵی جێبه جێنه كرێت، هه روه ها سنوری پارێزگاكان به تایبه تی له گه ڵ عێراق هاتن و وونبوونی حاڵه ت و پابه ند نه بوونی هاوڵاتی به دانانی ماسك به دڵنیاییه وه ترسناكی زیادبوون ده كات، به ڵام ئه گه ر هاوڵاتی پاڵپشت بێت له سه ر ئاستی تاكه كه س و له سه ر ئاستی ڕێكاره كانی حكومه تیش، به دڵنیاییه وه مه ترسییه كان كه م ده بنه وه ." سه باره ت به وه ی پێشبینی ده كه ن ژماره ی توشبووان به ره وه به رزبوونه وه یه كی ترسناك بڕوات؟ د.سامان به رزنجی ڕایگه یاند" وه كو ژماره ئاسان نیه باسی ژماره بكه ین، به ڵام دڵنیاییه وه ڤایرۆسه كه بوونی هه یه له كۆمه ڵگه ده وه ستێته سه ر ئه وه ی كه یه كه م ئێمه حاڵه ت بدۆزینه وه ، دووه میشیان هاوڵاتیان زیاتر پابه ندبن به ڕێنماییه كانه وه ، وه ڵامی پرسیاره كه ده وه ستێته سه ر وه ڵامی ئه و ئه گه رانه ، ئه گه ری پاڵپشتی هاوڵاتی و ئه گه ر ئه نجامدانی ڕێكاری ته ندروستیبه پشكنینی هاوڵاتیان و تێست كردن." له وه ڵامی ئه و پرسیاره ی بۆچی له هه رێمی كوردستان به شێك له هاوڵاتیان بڕواناكه ن كه كۆرۆنا ڤایره س هه بێت؟ وه زیری ته ندروستی له وه ڵامدا وتی" دیاره كۆمه ڵێك هۆكار ده رئه نجامی لاوازی متمانه ی هاوڵاتی تێدادروست بووه ، یه كێك له هۆكاره كان ئه وه بووه كه به داخه وه هه وڵێكی به لاڕێبردنی ئه م ڕێكارانه ی حكومه تی هه رێمی كوردستان هه بووه ، بۆ سیاسه ت كردن و به ستنه وه ی به هه ندێك قه یرانی تردا، هه روه ها هه ندێك هاوڵاتی به هۆی ئه وه ی ماوه یه ك قه ده غه ی هاتوچۆی ته واوه تی هه بوو كه كاریگه ری له سه ر ژیان و بژێوی ڕۆژانه ی هه بووه ، (بێگومان قه ده غه ی هاتوچۆ به ناچاری له به رسه لامه تی هاوڵاتیانه ) ، وه خۆشبه ختانه له و ماوه یه دا سه ركه وتن به سه ر كۆنتڕۆڵكردنی ئه و نه خۆشیه و نه بوونی ڕێژه یه كی زۆری مردن و نه خۆش نه كه وتنی ژماره یه كی زۆری هاوڵاتی ئه و متمانه یه ی لاواز كردووه ، جگه له وه ی به داخه وه هه ندێك هاوڵاتی ته نها هه ڵگری ئه م ڤایڕۆسه ن كه ده رده چن له ڕاگه یاندن یان له سۆشیال میدیا باس له وه ده كه ن كه هیچ نیشانه یه كیان نیه و ترسناكی نیه ، به داخه وه كه سانێكی ناپسپۆڕ قسه له سه ر ئه م ڤایڕۆسه ده كه ن ئه مه هۆكارن كه هاوڵاتی به هه ڵه تێبگه یه نرێت كه جێگه ی گومان و ترسناكییه ، هه روه ها ڕۆڵی هه ندێك ڕاگه یاندن ڕه نگه تاڕاده یه ك باش نه بووه ئه مانه هه مووی هۆكاری لاوازبوونی متمانه ن به ڵام به دڵنیاییه وه هۆكاری ئابوری و بژێوی ژیانی هاوڵاتیش كه هاوڵاتیش جارێكی دیكه ش توشی كه مده رامه تی داهاتی ڕۆژانه ی نه بێت له قه ده غه ی هاتوچۆ ، ئه مانه هاوڵاتی به ره و ئه و ئاراسته یه ی بردووه كه متمانه كه م بكاته وه به رامبه ر نه خۆشی كۆرۆنا." وه زیری ته ندروستی هه رێمی كوردستان له وه ڵامی ئه و پرسیاره ی ئایا لایه نی سیاسی هه یه كۆرۆنا به مه به ست به كاربهێنێت هه روه ك له په یامه كه ی ڕۆژی هه ینی سه رۆكی حكومه تدا هاتبوو؟ وتی" هه م وه كو وه زاره تی ته ندروستی و هه م وه كو پزیشكان و كارمه ندانی ته ندروستی و تیمه كانی ته ندروستی سوپاسی ئه م تێڕوانین و په یامه ی "به ڕێز جه نابی سه رۆك وه زیران" ده كه ین كه شرۆڤه یه كی زۆر گه وره و گرنگ بوو بۆ ئه و هه ڵوێسته له سه ر كردنه ی ئێستای ڕووبه ڕووبونه وه ی كۆرۆنا چونكه به ڕێزیان له سه ره تاوه پاڵپشتی ئه م هه ڵمه تی به ره نگاربوونه وه یه بووه ، بۆیه له كاتی ئێستادا ده بێت هیچ كه سێك بیر له وه نه كاته وه كه به لاڕێدا ببات و تێڕوانینی هه ڵه بۆ كۆرۆنا بكات، ئه و تێڕوانینه ی به ڕێزیان زۆر گرنگه چونكه ته ندروستی لایه نێكی مرۆڤ دۆستیه و خزمه تگوزارییه بۆ هاوڵاتی به بێ هیچ جیاوازییه ك . حه قی وانیه هیچ لایه نێكی سیاسی تێكه ڵی به هیچ ململانێیه ك و قه یرانێك بكات، ته ندروستی له هه موو كاتێكدا و به بێ جیاوازی خزمه ت ده كات." د.سامان به رزنجی ئه وه شی ڕاگه یاند" من ده ڵێم ئه گه ر هه بێت، هه وڵێكی هه ڵه یه و ده بێت په یامه كه ی "جه نابی سه رۆك وه زیران" زۆر به ڕوونی هه موومان تێبگه ین كه سه ركه وتنه كانی ڕێكاره كانی حكومه تی هه رێمی كوردستان بچوك نه كرێته وه ، وه به به رده وامیش ئه وه بڵێن كه خۆپارێزی و تاكپارێزی گرنگه وه كه س ئه و به رپرسیاریه تیه نه خاته سه ر ئه ستۆی خۆی و "خوانه خواسته " ئاراسته یه كی هه ڵه به هاوڵاتیان بڵێت بۆ ئه وه ی ئێمه توشی قه یران و مه ترسیه كی ته ندروستی بكات له ڕووی مرۆڤایه تیه وه ، ئێمه جه خت له وه ده كه ین كه خۆپارێزی هاوڵاتی گرنگه هه روه ها گرنگه هه موو لایه ك پاڵپشتی خۆپارێزییه كان بكه ین." به رزنجی ئاماژه ی به وه كرد" ئێمه نیگه رانیین كاتێك هه ندێك لایه نی ڕاگه یاندن یان لایه نی تر، ڕه وشه كه وابه رامبه ر بكرێت كه ئه م قه یرانه یان ئه م ڕێكارانه له پێناو خه ڵكانێك هه بوو قسه له سه ر ئه و ڕێكارانه ده كات كه ئه مه نیگه رانی ده بێت و به رپرسیارێتی زیاتر ده كات له سه ردروست بوونی یان ته شه نه كردنی ئه م نه خۆشیه به تایبه تیتریش ڕه نگه خه ڵك قسه ر له سه ر ئه وه ده كات كه كۆرۆنا له سه ر ئاستی دنیا به و شێوازه ترسناكه بوونی نیه ئه مانه ئه و تێڕوانینایه له هه ر لایه نێك بێت و له سه ر ئاستی تاكه كه سیش بێت هه ڵه یه ، به دڵنیاییه وه ڕێكاره كانی ئێمه قورستر ده كات چونكه دروست بوونی متمانه له هه موو ڕێكارێك گرنگتره نابێت متمانه ی هاوڵاتی كه م بكرێته وه ."