گفتوگۆی سه‌رۆک ئۆباما له‌گه‌ڵ ده‌نگی ئه‌مه‌ریکا
گه‌وره‌ په‌یامنێری ده‌نگی ئه‌مه‌ریکا ئه‌ندرێ دێ ناشنێرا چاوپـێـکه‌وتنێـکی له‌گه‌ڵ سه‌رۆک ئۆباما سـازکردووه سه‌باره‌ت به‌ ئه‌فغانسـتان و ڕێبازی ئه‌مه‌ریکا له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌و وڵاته‌
گه وره په یامنێری ده نگی ئه مه ریکا ئه ندرێ دێ ناشنێرا چاوپـێـکه وتنێـکی له گه ڵ سه رۆک ئۆباما سـازکردووه سه باره ت به ئه فغانسـتان و ڕێبازی ئه مه ریکا له به رامبه ر ئه و وڵاته . : ڕاستیه که ی، به ڕای من ئه مه ئاماژه یه که نیشان ده دات نیو ساڵ له وه پێش که بڕیارمان دا ژماره ی هێزه کان زیاد بکرێت سه رکه وتوو بووه ، هه روه ها جددی بوونی ئێمه ش نیشان ده دات سه باره ت به قۆناغی گواستنه وه . له ساڵی 2009، من ڕامگه یاند که ئێمه 30،000 سه ربازی تر به ڕێ ده که ینه (ئه فغانستان)، وه ئامانجی ئێمه زۆر دیارکراو بوو: نفوزی تاڵیبان نه هێڵین که به رده وام زیاترو زیاتر کۆنتڕۆڵی ووڵاتی ده گرته ده ست. وه کاته که مان به کار هێنا تا مسۆگه ری بکه ین ئێمه هێزه کانی ئاسایشی ئه فغانیمان ڕا هێنا، بۆ ئه وه ی ئه فغانه کان توانای ئه وه یان هه بێت ئاسایشی ووڵاتیان دابێن. له و ده م ئێمه پێش وه چوونی به رچاومان ده ستکه وت. هه روه ها دیتمان 100،000 هێزی تری ئه فغانستان ڕاهێندران. ناوچه کانی وه ک قه نده هار و هه ڵمند له تاڵیبانه کان پاککرانه وه، بۆ ئه وه ی کۆمه ڵگاکانی ئه و شوێنانه زیاتر هه ست به ئاسایش وسه لامه تی بکه ن. ئێستا، ئێمه 10،000 هێز تا کۆتایی ئه م ساڵ ده کێشینه وه ، هه روه ها تا هاوینی داهاتوو 23،000 هێزی تر ده کێشینه وه ، ده گه ینه وه ڕاده ی پێش کاتی زیادکردنی ژماره ی هێزه کان. ئێمه به رده وام ده بین له سه ر قۆناغی گواستنه وه له کاتێک هێزه کانی ئه فغانستان له سه ر پێی خۆیان ڕاده و ه ستن به و ئامانجه که قۆناغی گواستنه وه تا ساڵی 2014 به کۆتایی بێت. هه رچه نده پاش 2014، ئێمه ده خوازین مسۆگه ری بکه ین په یوه ندی به هێزمان له گه ڵ گه لی ئه فغانستان و حکومه تی ئه فغانستان به رده وام ده بێت. بوونی له شکریمان به هه مان شێوه نابێت، به ڵام ئێمه هیوادارین له بواری ئابوری و گه شه سه ندن به رده وام کار له گه ڵ ئه فغانه کاندا بکه ین. : ڕاستیه که ی، ئێمه له ڕواڵه تدا مسۆگه رمان کرد که له نزیکه وه پرس و ڕاوێژکاریمان له گه ڵ هاوپه یمانانمان له ناتۆ بکه ین به ر له وه ی ئه م بڕیاره بده ین. من دواتریش، ئه م مه سه له یه م له گه ڵ سکرتێری گشتی ناتۆ باس کرد، هه روه ها له گه ڵ ژماره یه ک له ووڵاتانی که ڕۆڵی سه ره کیـیان هه یه ، وه هه ر هه موویان له وه تێگه یشتن که ئێمه ژماره ی هێزه کانمان زیاد کرد، ئێستا له ژماره ی ئه و هێزانه ی زیادمان کردبوون که م ده که ینه وه، به ڵام (ژماره ی)68،000 هێزی هه وه ڵی هه روه ک خۆی ده مێنێته وه تا کۆتایی ساڵی داهاتووش، وه ئیمه ده توانین قۆناغی گواستنه وه به شێوه یه ک ڕێک بخه ین که مسۆگه ر بکرێت هێزه کانی ئاسایشی ئه فغانستان بتوا نن پێویستیه کانی ئاسایشی ووڵاتیان دابین بکه ن. 3 : ڕاستیه که ی، خۆت ده زانیت که ئه مه بریتی بوو له باس و گفتوگۆ له گه ڵ جه نه ڕاڵ په تره یه س و سه رکرده کانی تر (له مه یدانی شه ڕ)، هه روه ها پرس و ڕاوێژکاری له گه ڵ حکومه تی ئه فغانستان وه به ر چاو گیرا. یه کێک له مه سه له سه ره کیـیه کان ئه وه یه مسۆگه ر بکرێت که ئێمه هاوسه نگیـیه کی دروست ڕابگرین، ماوه بده ین گه لی ئه فغانستان بزانێت که ئێمه ئه فغانستانێکی (سه ربه خۆمان) ده وێت که ئاسایشی دابین کرابێت، ئێمه ده زانین هه رچه ند به رپرسیارێتی ئه فغانستان زیاتر بێت، له به رژه وه ندی هه موو که س دایه ، به ڵام هه روه ها مسۆگه ری ده که ین ئێمه زۆر په له په ل نه که ین که ببێته مایه ی ئه وه ی جارێکی تر بکه ونه وه دۆخی جاران. وه به ڕای من، ئه و ژماره یه ی ئێمه دیارمان کردووه هاوسه نگی دروست ده کات واته له گه ڵ پرۆسه ی گواستنه وه ی قۆناغ به قۆناغ ده گونجێت که ڕیگامان پێ ده دات هاوپه یمانێتی له گه ڵ ئه فغانه کان پێک بهێنین، به ڵام له بیر ت بێت که له پێشترێ وه ئه فغانی واش هه بوونه که ڕۆژانه به شداری شه ڕه که یان کردووه ، ئه و ئه فغانیانه ی له پێناو ووڵاتیان، له پێناو ئازادیان وه له پێناو که رامه تیان گیانیان به خت کردووه . ئه وه ی ده بێت ئێمه مسۆگه ری بکه ین ئه وه یه هاوپه یمانێکی چاک بین له و پرۆسه یه دا، به ڵام ئێمه هه روه ها ده خوازین ئه م په یامه بده ین به گه لی ئه فغانستان،" ئه مه ووڵاتی ئێوه یه ، له کۆتاییدا ئێوه به رپرسیاره تیه کان ده گرنه ئه ستۆ." 4 : ڕاستیه که ی، به گشتی وه به ڕای من سه رۆک کارزایی هه مان به رژه وه ندی ستراتیجی هه یه که ئێمه هه مانه، ئه ویش حکومه تێکی سه ربه خۆ و به ئاسایشی ئه فغانستانه که بتوانێت چاره نووسی خۆی دیار بکات وه کۆمه ڵگای نێونه ته وه یی به گشتی وه ئه مه ریکا به تایبه تی وه ک هاوپه یمانی به هێز ببینێت که بتوانن پشتیوانی له ئاوات و ئامانجه کانی ئه فغانه کان بکه ن. ئاشکرایه گرژی دروست ده بێت له باری سه ختدا که له وێ ژماره یه کی زۆر سه ربازی بێگانه له ناو ووڵاتێکدا بن. هه روه ک ده زانیت کاتی ئاوا هه بووه که به هۆی تاکتیکی ڕۆژانه گرژی دروست ده بیت به ڵام به گشتی به رژه وه ندی له وه دایه مسۆگه ر بکرێت ئه فغانستان نه بێته حه شارگه بۆ تێرۆریستان، هه روه ها (مسۆگه ر بکرێت) ڕێزی ده ستوری ئه فغانستان ده گیرێت. ئه و ئه رک و پابه ند بوونانه ی (کارزایی) وه ئه ستۆی خۆی گرتوون ئه وانه ن که به ته واوه تی له گه ڵ ئه وانه ی ئێمه به به رژه وه ندی ئه مه ریکای ده زانین یه ک ده گرنه وه. 5 : هیچ گومانی تێدا نیـیه که پاش نیزیکه ی 10 ساڵ شه ڕ له ئه فغانستان، ژماره ی کوژراوان و ئه و پاره یه ی خه رج کراوه خه ڵکه که ماندوو و بێزار ده کات. هه واڵی خۆش ئه وه یه که ئێمه له هه ڵوێستێکی به هێزه وه ده ست له م گواستنه وه یه ده دین له ئاکام زیادکردنی ژماره ی هێزه کان، له به ر ئه و ڕاستیه که ئێمه توانیمان باڵاده ستی تاڵیبان تێک بشکێنین، له به ر ده ستکه وته کانی ئاسایش، هه روه ها پێشکه وتنی هێزه کانی ئاسایشی ئه فغانستان. به ڕای من هه م گه لی ئه مه ریکا وه هه م ته واوی هاوپه یمانانمان که من قسه م له گه ڵ کردون ده خوازه ن مسۆگه ری بکه ن ئێمه ئه و کاره ته واو بکه ین وه ووڵاتێکی به ئاسایش بدینه ده ست ئه فغانه کان که بتوانن بیپارێزن، به ڵام ئێمه هه ر وه ها ده خوازین ئه مه به شێوه یه کی هاوکاری کردن بکرێت که ڕێزی قانونی ئه فغانستان و ئاسایشی ئه فغانستان بگیرێت، به ڵام هه روه ها ده خوازین مسۆگه ری بکه ین که ئێمه ده ست له ئامانجێکی حیسابی زۆرمان له سه ر کردووه هه ڵنا گرین. من پێم وانیه . مه به ستم ئه وه یه ،له بیره ت بیت، ئیمه باسی 10،000 هێز تا کۆتایی ئه مساڵ و 23،000 تر تا کۆتایی هاوینی داهاتوو ده که ین ، هێشتاش 68،000 هێزی تری ئه مه ریکا له وێ ده بن، له گه ڵ ته واوی هێزی هاوپه یمانان، هێشتاش هێزی به رچاو له وێ ده مێنـنه وه، به ڵام په یامه که ئه وه یه ئه فغانه کان هێدی هێدی به رپرسیارێتی زیاتر وه ستۆ خۆیان ده گرن. ئه وه ی به به رده وامی گوتومانه ئه وه یه که ده بێت ڕێککه وتنێکی سیاسی هه بێت بۆ ئه وه ی ئاشتی ڕاسته قینه بێته دی. به ڵام مه رجه کانی ئه م جۆره ڕێککه وتنه سیاسیه گرنگن، ئێمه زۆر ڕوون و ئاشکرا بوینه له دیارکردنی پێواره کاندا. ئێمه به ئه فغانه کانیش ده ڵێن(بیکه ن) وه هه روه ها خۆشمان گفتوگۆ له گه ڵ هه ر لایه نێک ده که ین، به ڵام ده بێت په یوه ندیه کانیان له گه ڵ ئه لقاعیده بپچڕێنن، ئه وان ده بێت به ڵێن بده ن پابه ندی ده ستوری ئه فغانستان ده بن، وه ده بێت ده ست له توندوتیژی بۆ وه ده ستهێنانی ده سه ڵاتی سیاسی هه ڵگرن. ئه گه ر ئه وان ئه م هه نگاوانه هه ڵیه نن، من پێموایه شیانێکی به هێز هه یه جۆره ڕێککه وتنێکی سیاسی بێته دی که سه ر ئه نجام کارێکی وابکات ئه فغانه کان له پاش 30 ساڵ شه ڕ به (ئاشتی) بژین، به ڵام کرنگه هه وڵه کانی له شکری ئێمه به رده وام پشتیوانی له و هه وڵه سیاسیانه بکه ن، به و مانایه که تاڵیبان و لایه نی تر بزانن ئه وان ناتوانن خۆ له به ر ئێمه بگرن، (وه بزانن) ئێمه له هه ڵوێستێکی وادا ده بین بتوانین گوشاریان بخه ینه سه ر تا مسۆگه ری بکه ین ئه وان دێنه سه ر مێزی گفتوگۆ به به ڵێنی ڕێزگرتن له ده ستوری ئه فغانستان. 8 : به ڕای من، پێم وایه دوو ساڵ له وه پێش سه رنجه که گۆڕا سه ر پاکستان. ئێوه ده بێت وه ک گرفتێکی هاوشێوه سه یری ئه فغانستان و پاکستان بکه ن. ناوچه یه کی سنووری، که تێدا لا یه نی توندڕه و کۆنتڕۆڵیان گرتۆته ده ست و په ناگه یان داوه ته ئه لقاعیده تا له وێڕا ده ست له هێرشان بۆ ناو ئه فغانستان، بۆ ناو پاکستان وه له سه رتانسه ری جیهان بده ن. ئێمه هه وڵمان داوه هاوکاری له گه ڵ پاکستان بکه ین. ئاشکرایه ، ئه مه ش گرژی خۆڵقاندووه ، به ڵام به گشتی پاکستان هاوکاری ئێمه ی کردووه له بواری هه وڵه کان بۆ کۆکردنه وه ی زانیاری، وه لێدانی ئامانجه کانی گرنگ له ناو پاکستان. ئێمه پێمان وایه هیچ ووڵاتێک به ڕاده ی پاکستان له ده ست هێرشی تێرۆریستی زیانی نه دیووه . بۆیه ئه مه به ته واوه تی له به رژه وندی خۆیان دایه . ئێمه پێمان وایه پاکستان ڕۆڵێکی ڕه وای هه یه بیبینێت له پرۆسه ی ئاشتبوونه وه دا. پاکستان نه ک ته نیا ئه رکی له سه ر شانه ، به ڵکو من پێم وایه به رژه وه ندی قووڵی هه یه بۆ هه ڵسوکه وتکردن له گه ڵ لایه نی تێرۆریست که هێشتاش له ناو خاکیاندا ن. 9 : به ڕای من به تێپه ڕبوونی زه مان په یوه ندیه کان ڕاستگۆیانه تر بوونه . که ئه وه ش هه ندێک جیاوازی ده خه نه ڕوو که ڕاسته قینه ن. ئاشکرایه ، کرداری کوشتنی بن لادن گرژی زیاتریشی خوڵقاند، به ڵام من هه میشه له گه ڵ پاکستان ڕاشکاو بووم که ئه گه ر ئێمه جارێک ئه و(بن لادن) بدۆزینه وه وه ده رفه تمان بۆ بڕه خسێت، که ڵکی لێوه رده گرین. ئێمه له و باوه ڕه داین ئه گه ر پاکستان له وه تێـبگات که هه ڕه شه له سه ر سه روه ری له لایه ن توندڕه وه کانی ناوه وه ی دێت، هیچ هۆکارێک نابیندرێت بۆچی ناتوانین هاوکاری بکه ین تا مسۆگه ر بکرێت به رژه وه ندیـیه کانی ئاسایشی ئه مه ریکا، به رژه وه ندیـیه کانی ئاسایشی پاکستان، به رژه وه ندیـیه کانی ئاسایشی ئه فغانستان پێکه وه بپارێزرێن. 10- : به ڕای من پاکستان هه میشه تێرۆریزمی وه ک گرفتی لایه نێکی تر دیوه ، یانیش هه ندێک لایه نی تاڵیبانی وه ک ئامێرێک دیتووه بۆ هێشتنه وه ی نفوزی له ئه فغانستان. ئه وه ی ئێمه پێشنیازمان به پاکستان کردووه ئه وه یه نه ک ته نیا تێرۆریزم له هه ر وڵاتێکی تر زیاتر هه ڕه شه له پاکستان ده کات، نه ک ته نیا په یوه ندییه کانی له گه ڵ دراوسێکانی وه هه روه ها هه واڵانی وه ک ئه مه ریکا ناخۆش ده کات، به ڵکو ئه گه ر په یوه ندیه کی ڕاسته وخۆی له گه ڵ حکومه تی ئه فغانستان بێت که به رهه م هێنه ر بێت، هیچ هۆیه ک نیـیه بۆ ئه وان تاڵیبان وه ک ئامێرێک به دژی ئه فغانستان ببینن. له بری ئه وه ، ئه وان ده بێت حکومه تی ئه فغانستان وه ک هاوپه یمانێک ببینن که ده توانن کاری له گه ڵدا بکه ن. 11 : به ڕای من ئه و خۆبه ختکردنانه ی هاوپه یمانانی ئه وروپاییمان له ئه فغانستان کردوویانه یه کجار زۆر گرنگن. ئه گه ر بڕوانیه ژماره ی هێزه کانی به ریتانیا که قوربانیه کی زۆریان داوه، ئه گه ر بڕوانینه فه ڕه نسه ویـیه کان، ئیتالیه کان، هوڵه ندیه کان، هه ر هه موویان ژماره یه کی زۆر قوربانیان داوه . ئه گه ر بڕوانیه ژماره یه کی زۆر ووڵاتانی ئه وروپای ناوه ڕاست و ڕۆژهه ڵات که ژماره یه کی به رچاویان هه یه ، به هه ندێک شێوه ، له توانی له شکری خۆیان زیاتر ئه رکیان گرتۆته ئه ستۆ. ئێمه زۆر سه رسامین به وه ی توانیویانه بیکه ن. (له گه ڵ ئه وه شدا)، ئه وه ی من پێموایه ڕاسته ، ئه وه یه پرسیاری گه وره تر هه ن، به ره و کوێ ده ڕۆین له گه ڵ چۆن ناتۆ ڕۆڵی په ره ده ستێنێت وه ئێمه هه موومان هه ست به گوشاری به رچاو له سه ر بودجه ی له شکریمان ده که ین. به ڕای من وه زیر گه یتس که متر مه به ستی به شداری ئه وروپا له ئه فغانستان بوو، که له ڕاستیدا زۆر به هێزو به رده وام بووه ، به ڵکو له کاتێک باسی کرداره کانی پاشه ڕۆژ و توانای پاشه ڕۆژ ده که ین، ئه وه یه ئایا ئه وروپا تێده گات که ده بێت هاوپه یمانێکی ته واو له گه ڵ ئێمه بێت له کرداره کانی ناتۆدا؟ 12 : : ڕاستیه که ی ئه وه یه ( ئه م بڕیارانه ) له سه ر بنه مای لێکدانه وه ی بودجه نه بوون. به ڵکو له سه ر بنچینه ی ڕێبازێک بوون که من 18 مانگ له مه وبه ر دیارم کردبوو، من ویستم مسۆگه ری بکه م که پێڕه ویمان لێکردووه ، چونکه من به ڵێنێکم به گه لی ئه مه ریکا دا که زیادکردنی ژماره ی هێزه کان ته نیا بۆ ماوه ی 18 تا 24 مانگ بوو. یه که م وه له هه مووی گرنگتر، له سه ر بنه مای لێکدانه وه یه کی ستراتێجی بوو که تاکه ڕێگا بۆ ئێمه به مه به ستی دابینکردنی ئاسایشی ئه فغانستان بۆ درێژده م، ئه وه یه مسۆگه ر بکرێت ئه فغانه کان توانایان هه یه وه ئێمه ناتوانین پاسه و انی گونده کان بکه ین یان شه قامه کانیان بپارێزین. له کۆتاییدا ئه فغانه کان ده بێت ئه و کاره بکه ن، ئه وه ی هیچ گومانی تێدا نیـیه ڕاسته ، ئه وه یه که ئه مه ریکا خه رجێکی دراوی زۆری کێشاوه ، نه ک هه ر له شه ڕی ئه فغانستان به ڵکو له شه ڕی عێراقیش. یه کێک له و شتانه ی له گه ڵ ئه مه ریکایه کان باسم کردووه سه باره ت به کشانه وه ی سه ربازه کان، ئه وه یه که توانای ئێمه ، هێزمان، هه میشه یه که م وه له هه مووی گرنگتر له سه ر بنه مای توانای ئابوری و ئاسوده ییمان بووه . ئێمه ده بێت لێکدانه وه ی چاکترو ووردترمان هه بێت سه باره ت به وه ی چۆن هێزمان ده نوێنین. ئه وه ستراتێجیه کی دوروسته ، بۆ ئاسایشی نیشتیمانیمان چاکه . هه روه ها بۆ بودجه مانیش باشه .