د.شەماڵ جەبار یاوەر: هیچ كه‌یسێكی كه‌نفێرم/پشتڕاستكراوه‌ نییه‌ له‌هه‌رێمی كوردستاندا كه‌ ئه‌نفلۆنزای په‌له‌وه‌ر بێت
"ئه‌گه‌ر ئێمه‌ بتوانیین كۆنتڕۆڵی بارودۆخه‌كه‌ به‌م شێوه‌یه‌ی ئێستا بهێڵینه‌وه‌، له‌مانگی سێ-دا پێشبینی ده‌كه‌م بتوانیین تووشبووانی کۆرۆنا نزیك بینه‌وه‌ له‌سفر لەکوردستاندا"
د.شەماڵ جەبار یاوەر بەڕێوەبەری گشتی دەزگای تەندروستی پێشمەرگە دەڵێت" تائێستا هیچ كه یسێكمان به "كه نفێرم /پشتڕاستكردنه وه " نییه كه ئه نفلۆنزای باڵنده بێت، دەشڵێت، ژمارەی تووشبووانی کۆرۆنا لەهەرێمی کوردستان ڕووی لەکەمیکردووە بەجۆرێک دۆخەکە لەکۆنترۆڵدایە،هەروەها وتی" ئه گه ر ئێمه بتوانیین كۆنتڕۆڵی بارودۆخه كه به م شێوه یه ی ئێستا بهێڵینه وه ، له مانگی سێ-دا پێشبینی ده كه م بتوانیین نزیك بینه وه له سفر، سەبارەت بەڕاگرتنی پڕۆسەی خوێندن بەهۆی مەترسی کۆرۆنا ڤایرەسەوە د.شەماڵ دەڵێت"له ئێستادا پێویستی داخستنی خوێندنگاكان نه ماوه . ناكرێتت پرۆسه ی خوێندن ڕابگیرێت." لەسەرەتای وتووێژەکەدا دەربارەی دەنگۆی بڵاوبوونەوەی ئەنفلۆنزای باڵندە د.شەماڵ جەبار یاوەر وتی" تائێستا هیچ كه یسێكمان به "كه نفێرم /پشت ڕاستكردنه وه " نییه كه ئه نفلۆنزای باڵنده بێت، له ماوه ی ڕابردوودا شتێك هه بوو پشكنینیان بۆ كراو نه گه تیڤ ده رچوو پشكنینه كانیان." دەربارەی ئەگەری بوونی چەند ئەنفلۆنزایەک لەوەرزی زستان هاوکات لەگەڵ بوونی کۆرۆنا ڤایرەس و ئەنفۆنزای باڵندە چەندە مەترسیدارتر دەبن؟ لەوەڵامدا د.شەماڵ دەڵێت" له ڕووی پزیشكییه وه به ڵێ ڕاسته ئه گه ر له یه ك كاتدا بۆ نموونه ئه گه ر ئه نفلۆنزای باڵنده هه روه ها ئه نفلۆنزای وه رزی و په تای كۆرۆنا بڵاوبێته وه له وانه یه شتێكی باش نه بێت، كێشه ی ڤایڕه س ئه وه یه ئه گه ر دوو ڤایڕه س له جه سته یه كدا یه كبگرن له وانه یه گۆڕانكاری، واته بازدان ڕووبدات وه كو ئه وه ی له به ریتانیا بینیمان ڤایڕه سی كۆرۆنای نوێ گۆڕانكاری به سه ردا هاتووه ، هه ندێك پێی ده ڵێن كۆڤید 20، بۆچوونی زانستی ئێمه ئه وه یه كه ئاساییه بازدان چه ند هه فته جارێك له ڤایڕه س ڕووبدات ئێمه هیوادارین ئه وه له هه رێمی كوردستان و له عێراق بڵاونه بێته وه له به رئه وه ی له مكاته دا كه وه رزی زستانه و په تای وه رزی هه یه تووشی كێشه ی گه وره مان ده كات." "ئه نفلۆنزای په له وه ر به خێرایی وەک كۆرۆنا بڵاونابێته وه خێراییه كه ی خاوتره ، دووه م هیچ كه یسێكی ." كه نفێرم/پشتڕاستكراوه ." نییه له هه رێمی كوردستاندا كه ئه نفلۆنزای په له وه ری هه یه ، ئێمه نه خۆشخانه ی ئاسا-مان نزیكبۆته وه له سفر له نه خۆش، نه خۆشخانه ی ئاسا بۆماوه ی 15 ڕۆژ واده كه ین كه هه م ته عقیم بكرێت و ئاماده بكرێت ئه گه ر هه ر شه پۆلێكی ئه نفلۆنزای به راز، كۆرۆنا یان ئه نفلۆنزای باڵنده بڵاوببێته وه به ڵام ئێمه پێشبینی ئه وه ناكه ین كه به و شێوه بڵاوبێته وه ."ئینشاالله ناشبێت."د.شەماڵ جەبار یاوەر وای وت." بەرپرسی دەزگای تەندروستی پێسمەرگە ئاماژەی بەوەشکرد." كۆرۆنا مه ترسیه كه ی ڕێژه ی مردنه كه ی 3% بووه كۆرۆنا ڤایڕه سێكی به و شێوه یه كوشنده نه بووه به ڵام بڵاوبوونه وه كه ی زۆر خێرایه ، ترسناكی ڤایڕه س به دوو ڕێگه دیاری ده كرێت، ڕێژه ی چه ند كوشنده یه ، وه ڕێژه ی چه ندی له بڵاوبوونه وه دا خێرایه ، ڤایڕه سی كۆرۆنا یه كێكه له و ڤایڕه سیانه ی له بڵاوبوونه وه دا زۆر خێرایه به ڵام ڕێژه ی كوشنده یه كه ی له جیهاندا تائێستا 3% بۆ 5%، واته ئه گه ر ڤایڕه سی كۆرۆنا كوشنده بووایه به و خێرایی بڵاوبوونه وه یه له وانه یه زیانێكی زۆری له جیهان بدایە، به ڵام ڤایڕه سه كانی تر بڵاوبوونه وه كان خاوتره به ڕێژه ی جیاواز كوشنده بن به ڵام بڵاوبوونه وه یان خاوتربێت، به ڕاستی ڤایڕه سی كۆرۆنا بڵاوبوونه وه كه ی زۆر خێرابووه ." هەروەها ئەوەشی وت" ئه‌نفلۆنزا جۆری زۆره‌، ئه‌نفلۆنزای به‌راز هه‌یه‌، ئه‌نفلۆنزای باڵنده‌ هه‌یه‌ ئه‌نفلۆزای ئاسایی هه‌یه‌ هه‌مووی ڤایڕه‌سن و ئه‌م ڤایڕه‌سانه‌ی خۆی گۆڕیووه‌، ئه‌م ڤایڕه‌سانه‌، ناوده‌برێت واته‌ (H/N )ئه‌مانه‌ هه‌مووی جۆرن به‌ڵام ڤایڕه‌سی(H1 N1, H5N1 )ئه نفلۆنزای باڵنده ،کاتی خۆی جیهان توانی سه ربكه وێت به سه ریدا به شێوه یه ك له شێوه كان له به رئه وه ئێمه به و شێوه یه نامانه وێت خه ڵك له و بابه ته بترسێت چونكه له وانه یه ئه نفلۆنزای باڵنده و ئه نفلۆنزای به رازیش ئاسانتر كۆنترۆڵ بكرێت له ڤایڕه سی كۆرۆنا، ڤاكسین له هه موو جیهان ده ستی پێكردووه ، ئێمه هیوادارین "ڤاكسینه یشنه كه ش" بگاته هه رێمی كوردستانیش، ده توانرێت زۆرینه ی ئه و كه سانه ی مه ترسیان له سه ره بكوترێن." دەربارەی دۆخی کۆرۆنا لەئێستادا لەهەرێمی کوردستان بەڕێوەبەری گشتی دەزگای تەندروستی پێشمەرگە، جەختیکردەوە" دۆخی كۆرۆنا لەهه رێمی كوردستان له ئێستادا له ژێر كۆنترۆڵدایه ، ئێمه بڕوامان وایه كەكۆرۆنا له ماوه ی ڕابردوودا به شێكی زۆری خه ڵك گرتوویه تی ، وه ئێستاش به هۆی ئه وه ی له زۆربه ی وڵاتانی ناوچه كه به شێوه یه ك له شێوه كان ئێمه دابڕاوین له یه كتری بۆنموونه هاتوچۆ كه مه له نێوان وڵاتانی ناوچه كه به تایبه تی وڵاتانی ڕۆژهه ڵاتی ناوه ڕاست و ئه مریكا و ئه مریكای باشور و ئه وروپا له به رئه وه كۆرۆنا له هه رێمی كوردستان به ره و كه مبوونه وه ده ڕوات." د.شەماڵ جەبار یاوەر باسی لەوەشکرد" ئێستا له ناو شاری سلێمانی 36 نه خۆش له ناو نه خۆشخانه كاندا ماون ئه و نه خۆشخانانه ی كه له شاری سلێمانی ئێمه دیاریمان كردبوون بۆ كۆرۆنا بریتیبوون له نه خۆشخانه كانی "شه هید تاهیر علی والی به گ و شه هید ئاسۆ، ئاسا" له گه ڵ نه خۆشخانه ی جمهوری" ئێستا ته نها نه خۆشخانه ی ئاسا و جمهوری و ئاسا ئه ویش له چاودێری وورد چه ند نه خۆشێك ماوه ئه گەرنا ژماره ی نه خۆشه كان كه مبۆته وه ، له هه موو سنوری سلێمانی نزیكه ی36 -38 نه خۆشمان هه یه ، له هه ولێر و دهۆك له ناو نه خۆشخانه كاندا هه ندێك زیاتر هه یه به ڵام ڕێژه ی تووشبوون له چه ند ڕوژی ڕابردوودا دڵخۆشكه ره ، ئه گه ر ئێمه بتوانیین كۆنتڕۆڵی بارودۆخه كه به م شێوه یه ی ئێستا بهێڵینه وه ، له مانگی سێ-دا پێشبینی ده كه م بتوانیین نزیك بینه وه له سفر بۆ تووشبوانی كۆرۆنا." هەروەها ڕونیکردەوە" ئه مه ئه وه ناگه یه نێت كه شه پۆلێكی ترمان نییه ، له وانه یه شه پۆلی ترمان هه بێت به هۆی ئه وه ی كه له ئه وروپا شه پۆلی زۆر بڵاوبۆته وه به ڵام ئه گه ر بتوانیین كۆنتڕۆڵی ڕێگه كانی هاتوچۆ و كۆنتڕۆڵی گه ڕانه وه ی ئه و گه شتیارانه بكه ین كه له ئه وروپا و له ئه مه ریكا ده گه ڕێنه وه له وانه یه بتوانیین كۆنتڕۆڵی بارودۆخی هه رێمی كوردستان بكه ین. ئه گه ر پشكنینش نه بێت و ئه گه ر خه ڵك زۆر تووشی كۆرۆنا بێت كه واته ناو نه خۆشخانه كانیش پڕ ده بێت له نه خۆش له به رئه وه ی خه ڵك حاڵه تی تێكده چێت." لەوەڵامی ئەو پرسیارەی هۆکاری کەمبوونەوەی تووشبووانی کۆرۆنا بەپێی ئەو ئامارانەی ڕادەگەیەنرێت ئایا تاچەند پەیوەندی بەدروستبوونی بەرگری گشتی لە کۆمەڵگادا هەیە؟ لەوەڵامدا د.شەماڵ جەبار یاوەر وتی" نا با من بۆت ڕاست بکەمەوە یه كێك له ئه گه ره كان ئەوەیە کە به ڵێ به رگری گشتی نزیكبێت له دروست بوون، دروست نه بووه بەڵام نزیك بێت له دروستبوون ئه مه یه كێكه له ئه گه ره كان، ئه گه ری دووه م ئه وه یه كه ئێمه له مانگی 8بۆ مانگی 11، باودۆخێكی زۆر قورسمان له هه رێمی كوردستان به ڕێكردووه ، من له مانگی سێی 2020 وتوومه پێشبینی ده كه م له هه رێمی كوردستاندا نزیكه ی 250 هه زار كه س هه ڵگری ڤایڕه سی كۆرۆنابن، هه موو هه رێمی كوردستان به داتای ئێستا نزیكین له 5 ملیۆن كه س، له و 5 ملیۆن كه سە به پێی ئه و داتایه ی ئێمه هه مانه نزیكه ی ملیۆن و نیوێك له وانه یه تووشی ڤایڕه سی كۆرۆنا بوو بێت و به رگرییان دروست كردبێت." د.شەماڵ جەبار یاوەر پێشبینی دەکات ئەگەر شەپۆلێکی تری کۆرۆنا ڕوو لەهەرێم بکات مەترسیدارتر نابێت، لەو ڕووەوە دەڵێت" من جیاواز له هه ركه سێكی تر كه له باره ی كۆرۆنا قسه ده كات، واپێشبینی ده كه م ئه گه ر شه پۆلی داهاتووش بڵاوبێته وه ، به و قورسیه ی مانگی 8-12 بڵاونابێته وه له به رئه وه ی ئه وانه ی كه تووشی كۆرۆنا بوون ئێستا به رگرییان هه یه ، ئه و كه سانه ی كه به رگرییان هه یه جارێكی تر كۆرۆنا بۆ یه كێكی تر ناگوازنه وه ، واته خێرایی بڵاوبوونه وه كه ی هێواشتر ده بێت، كه ره نتینه كردن وڵاتێكی وه كو به ریتانیا كه ره نتینه كردنێكی زۆر یاسایی و ڕێسایی، كه ره نتینه یه كی قورس بووه ، ئێمه له هه رێمی كوردستان له دوای مانگی سێ-وه كه ره نتینه مان كه مبووه یاخود هه رنه مان كردووه له به رئه وه نزیكین له وه ی كه به رگری گشتی دروستبووبێت به ڵام ناتوانیین له 100% بڵێین، ئه وه پێویستی به توێژینه وه یه كه بتوانیین ئێمه داتا له زۆرینه ی خه ڵك وه ربگرین بزانیین ئایا به رگری دروستبووه یان نا؟ به ڵام من وه كو پێشبینی زانستی خۆم پێشبینی ناكه م جارێكی تر به و قورسیه ی جاری پێشوو کۆرۆنا بڵاوببێته وه ." سەبارەت بەبۆچوونی پێشوتری کە لەتۆڕی کۆمەڵایەتی بڵاوی کردبوەوە دەربارەی ڕاگرتنی پڕۆسەی خوێندن لەهەرێمی کوردستاندا بەهۆی مەترسی کۆرۆنا ڤایرەسەوە؟ د.شەماڵ جەبار یاوەر وتی" من گوزارشتم لەبۆچوونی كه سی خۆم كردووه . من وەک بۆچوونی کەسی خۆم نەک وەک پۆستە حکومیەکەم، له ئێستادا پێویستی داخستنی خوێندنگاكان نه ماوه . ناكرێتت پرۆسه ی خوێندن ڕابگیرێت، بۆ زانیاری وڵاتێكی وه كو سوید هه تاوه كو ئێستا یه ك سانیه حكومه ت پرۆسه ی خوێندنی ڕانه گرتووه ، بیروڕای من له سه ر ئه وه یه ، من ده ڵێم ناكرێت پرۆسه ی خوێندن ڕاگرن به ڵام پرۆسه كانی تر كه له چوارده وری ئه ون ڕانه گیرێت بۆ نموونه یانه ڕانه گیرێت، خواردنه وه هه بێت، جیم هه بێت، تێكه ڵاوبوون هه بێت، بازاڕ هه بێت، چونه ده ره وه ی هه ر ئه و منداڵه هه بێت كه ده چێت بۆ قوتابخانه ، بچێت بۆ شوێنێك كه یاری تێداده كات به ڵام بوترێت پرۆسه ی خوێندن ڕابگرن. من وه كو ڕای كه سی خۆم ئه گه ر ئێمه بڕیار بێت پێشگری بكه ین له بڵاوبوونه وه ی هه ر ڤایڕه سێك، پێویسته هه موو سێكته ره كان به یه كه وه ئیشی تێدابكه ین نه ك ته نها سێكته ری خوێندن بێت، باوه ڕیش ناكه م له مه سه له ی ڕاگرتنی سێكته ری خوێندن ئه وه نده كاریگه ریمان هه بووبێت له سه ر كه م بوونه وه ی كۆرۆنا." هەروەها ڕاشیگەیاند" ئێستا به ریتانیا شه پۆلی كۆرۆنا زۆر به قورسی لێیداون ئه گه ر سه یری لێدوانی وه زیری په روه رده ی وڵاتی به ریتانیا بكه ین ده ڵێت به زووترین كات پرۆسه ی خوێندن ده ست پێده كه ینه وه ، واته ئه گه ر بمانه وێت به رگری بكه ین ده بێت هه موو سێكته ره كان به یه كه وه بن. ئێمه موعه ره زین بۆئه وه ی ده یان ڤایڕه سی تر بڵاوببێته وه ئایا ده بێت ژیان ڕابگرین له به رئه وه ی ڤایڕه سه كان بڵاوده بنه وه . له وانه یه ژیان به شێوه یه ك گۆڕابێت كه ڕۆژانه ڤایڕه سی تازه و نه خۆشی تازه بڵاوبێته وه ."