ئه‌حمه‌دی حاجی ڕه‌شید: ئه‌وه‌ی وترا گوایه‌ دوای جه‌ژن عێراق بڕی 300 ملیار دینار ده‌نێرێت بۆ هه‌رێم ته‌نها جۆرێكه‌ له‌ دڵخۆشكردنی خه‌ڵك
 "كورد هه‌ڵه‌یه‌كی كوشنده‌ی كرد بێ مه‌رج پشتیوانی كازمی-ییان كرد "
ئه حمه د حاجی ڕه شید ئه ندامی لیژنه ی دارایی له په رله مانی عیراق له فراكسیۆنی كۆمه ڵی ئیسلامی ده ڵێت" هه واڵی ئه وه ی گوایه دوای جه ژن حكومه تی عیراق بڕی 300 ملیار دینار ده نێردرێت بۆ هه رێم له ئه نجامی ڕِێكه وتنێكدا، ته نها جۆرێكه له دڵخۆش كردنی خه ڵك وه جۆرێكه له "په ین ستۆپ" بۆ ئه و ئازارانه ی كه هه یه له هه رێمی كوردستان و ئه و چاوه ڕوانیانه ی كه هه یه له هه رێمی كوردستان، بڕوام وایه هه رێمی كوردستان بۆئه وه ی بتوانێت ڕۆژه كان به سه ر به رێت بۆ ئه وه ی جۆرێك له ئومێد بدات به چاوه ڕوانیه كانی هاوڵاتیان ئه و ده نگۆیانه بڵاوده كاته وه ئه گه رنا تائێستا هیچ جۆره ڕێكه وتنێك نه كراوه هه رێمی كوردستان له سه ر مه سه له ی نه وت ئاماده نییه نه وت ڕاده ستی كۆمپانیای سۆمۆ بكات، بۆیه حكومه تی عێراقیش ئاماده نییه هیچ بڕه پاره یه ك بنێرێت ئه وه خاڵی جه وهه رییه، به ڕاستی من ده مه وێت ئه و قسانه ی كه ده یكه م قسه ی "عاتفی و سۆزداری" نه بێت و قسه ی یاسایی بێت ئه و قسانه بێت كه پێویسته خه ڵكی هه رێمی كوردستان گوێیان لێبێت." له سه ره تای وتووێژه كه دا ده رباره ی ده نگۆی ڕه وانه كردنی بڕی 300 ملیار له لایه ن حكومه تی عیراقیه وه بۆ هه رێمی كوردستان وتی" ئه وه ی من ئاگادار بم تائێستا حكومه تی هه رێم و حكومه تی به غداد نه گه یشتوونه ته هیچ ڕێكه وتنێك، وه هیچ ڕێكه وتنێك له سه ر پاره نه كراوه ئه وه ی كه هه رێمی كوردستان باسی لێوه كردووه كه گوایه دوای جه ژن 300 ملیار دینار ده نێردرێت له ئه نجامی ڕِێكه وتنێكدا، به بڕوای من ته نها جۆرێكه له دڵخۆش كردنی خه ڵك وه جۆرێكه له "په ین ستۆپ" بۆ ئه و ئازارانه ی كه هه یه له هه رێمی كوردستان و ئه و چاوه ڕوانیانه ی كه هه یه له هه رێمی كوردستان ئه گه رنا ئه و بنه ما سه ره كیانه ی كه ناردنی پاره ی لێوه به ئه نجام ده گه یه نرێت كه بریتییه له یاسای بودجه تائێستا یاسای بودجه مان نییه ، وه بریتییه له یاسای به ڕێوه بردنی دارایی، له یاسای به ڕێوه بردنی دارایی له مادده ی 27 بڕگه ی 5 دا باس له وه ده كات كه ئه گه ر پارێزگا و هه رێمه كان نه وت ڕاده ست نه كه ن ئه وا به هیچ شێوه یه ك پشكیان نابێت له داهاتی عێراقدا ئه و داهاته ش ده بێت له چوارچێوه ی بودجه دا بێت چونكه له مادده ی 14 له هه مان یاسا باس له وه ده كرێت كه ناكرێت له گه نجینه ی ده وڵه ت هیچ پاره یه ك خه رج بكرێت به بێ ئه وه ی "ته خصیص" بكرێت واته لایه نی یاسادان بڕیار له سه ر ئه و پاره یه ده دات. ئه وه ی كه باس ده كرێت ته نها ده نگۆیه كه وه تائێستا نه گه یشتونه ته هیچ ڕێكه وتنێك . بڕوام وایه هه رێمی كوردستان بۆئه وه ی بتوانێت ڕۆژه كان به سه ر به رێت بۆ ئه وه ی جۆرێك له ئومێد بدات به چاوه ڕوانیه كانی هاوڵاتیان ئه و ده نگۆیانه بڵاوده كاته وه ئه گه رنا تائێستا هیچ جۆره ڕێكه وتنێك نه كراوه ئه وه ی من ئاگاداربم." به ڵام ئه م قسه یه سه ره تا له لایه ن ئۆپۆزسیۆنه وه كرا نه ك حكومه ت، هه فته ی ڕابردوو پێش جه ژنی قوربان سه رۆكی جوڵانه وه ی نه وه ی نوێ له كه ناڵی ئێن ئاڕتی، ڕایگه یاند" له سه ردانێكیدا بۆ شاری به غداد چاوی كه وتووه به سه رۆك وه زیرانی عیراقی و به رپرسانی دیاری عیراق، ته وه ری مووچه و بژێوی خه ڵك یه كێك بووه له بابه تی گفتوگۆكانیان، سه رۆكی جوڵانه وه ی نه وه ی نوێ ئه وه شی وت" ئه وه نده ی من تێگه یشتووم دوای جه ژن به غداد مانگانه بڕه پاره یه ك له نێوان (300-400 ملیار دینار) ده نێرێت بۆ هه رێم بۆ مووچه ی فه رمانبه ران." به ڵام ئه حمه دی حاجی ڕه شید ئه ندامه كه ی لیژنه ی دارایی په رله مانی عیراق له وه ڵامدا ڕه تیده كاته وه و ده ڵێت" من نازانم له سه ر چ بنه مایه ك ئه و قسه یه ی كردووه چونكه ئێمه كۆمه ڵێك یاسامان هه یه له عێراق ئه و یاسایانه نه كازمی و نه غه یری كازمی ناتوانێت لێیان لابدات، مادده ی 27 له یاسای به ڕێوه بردنی دارایی، مادده ی 14 له هه مان یاسا، وه یاسای بوودجه كه له مادده ی 61 و بابه ته كانی ده ستوردا هاتووه ، له مادده ی 110ی ده ستووردا هاتووه ناكرێت خه رجی هیچ پاره یه ك بكرێت به بێ چوارچێوه یه كی یاسایی، چوارچێوه یاساییه كه ش بودجه یه ، من ده مه وێت ئه و قسانه ی كه ده یكه م قسه ی "عاتفی و سۆزداری" نه بێت و قسه ی یاسایی بێت ئه و قسانه بێت كه پێویسته خه ڵكی هه رێمی كوردستان گوێیان لێبێت." ده شڵێت" من پێم وایه عێراق هه وڵی ماندوو كردنی هه رێم ده دات بۆ ئه وه ی به ته واوی مانا ته سلیم ببێت به و ئیراده یه یه ی كه له ئێستادا حكومه ته كه ی كازمی و ، كازمی ده یانه وێت چونكه ئه و هه ڵه كوشنده یه ی كه سیاسیه كانی هه رێم ئه نجامیاندا پشتگیری كازمی-یان كرد به بێ ئه وه ی هیچ كاغه زێكی نوسراو له نێوانیاندا هه بێت ڕاسته وخۆ له ڕێگه ی سه رۆكی هه رێمه وه وه به پشتگیری هه موو هێزه سیاسییه كوردییه كان پشتگیریان له دانانی موسته فا كازمی كرد كه ئه وه خۆی بۆ خۆی هه ڵه یه كی كوشنده بوو، وه ئێستا كازمی و حكومه ته كه ی هه وڵی گه مه یه ك ده ده ن له گه ڵ هه رێمی كوردستاندا بۆ ئه وه ی دوا هه ڵوێستی هه رێم یان دوابه رگری هه رێم كۆتایی پێبێت و ئاماده بێت هه موو ئه و ئه جێندانه ی كه عێراق ده یه وێت هه رێم جێبه جێیبكات له ڕاده ستكردنی نه وت و ڕاده ستكردنی خاڵه سنورییه كان له جێبه جێكردنی هه موو بڕیارانه ی كه له ناو یاسا كارپێكراوه كانی عێراقدا هه یه ، بۆیه به بڕوای من له ئێستادا عێراقیش ده ستی ده ستی به هه رێمی كوردستان ده كات." ئه و ئه ندامه كورده ی په رله مانی عیراق كازمی سه رۆك وه زیرانی عیراق كه سێكی هاوسه نگ بێت له سیاسه تدا، له و ڕوه وه وتی" هاوسه نگی و لاسه نگی له سیاسه تدا مامه ڵه ی له گه ڵ ناكرێت مامه ڵه له گه ڵ دۆكیۆمێنت و ڕێكه وتنه كان ده كرێت هه رێمی كوردستان و سیاسیه كانی هه رێمی كوردستان ئه و پشتگیریه بێ "قه ید و شه رته یان بۆ حكومه ته كه ی كازمی ده ربڕی و دژایه تیان له گه ڵ دوو كاندیده كه ی پێشوودا كرد" هه ڵه یه كی كوشنده بووئه وه باجه كه یه تی كه ده یده ن." ئه حمه دی حاجی ڕه شید سه باره ت به چاره نووسی مووچه ی فه رمانبه رانی هه رێمی كوردستان ده ڵێت" تائێستا بابه تی مووچه دیار نییه چونكه هه رێمی كوردستان ئاماده نییه هیچ ڕێكه وتنێك بكات، وه هه رێمی كوردستان سوره له سه ر ئه و نا "ئیلتزامییه ی" كه له وه وپێش هه یبووه كه كاتی خۆی له چوارچێوه ی بودجه ی 2019 ، داوامانكرد له هه رێمی كوردستان كه نه وت ڕاده ست بكات بۆ ئه وه ی تووشی ئه م قه یرانه نه بین، داوامانكرد یاسا كارپێكراوه كان كه به شێك له هێزه سیاسی یه كان و وه زیره كانی ئه و دوولایه نه ی ده سه ڵات كه له ناو وه زاره تدا بوون و ئه وان یاساكانیان ده نارد بۆ په رله مان كه تێده په ڕێنرا، داوامان لێكردن كه پابه ندبن به و یاسایانه وه بۆیه ئێستا باجی ئه وه ده ده ن كه پابه ندنه بوون به و یاسایانه وه ، وه ئه و یاسایانه له كاتێكدا تێپه ڕێندرا كه ئه و دوو هێزه سیاسیه وه زیریان هه بووه و گرنگترین وه زاره تیشیان له ده ستدا بووه ." ئه حمه دی حاجی ڕه شید ئاماژه ی به وه شكرد ئه وان ناتوانن له حكومه تی هه رێم بپرسن سه باره ت به مووچه ی فه رمانبه رانی هه رێم، له و ڕوه وه ده ڵێت" ئێمه به حوكمی ئه وه ی په رله مانتاری ده وڵه تی فیدڕاڵیین هیچ په یوه ندیه كمان نییه له گه ڵ هه رێمدا و ده سه ڵاتی ئێمه ش نییه له حكومه تی هه رێمی كوردستان بپرسین. ئه وه ی كه ئێمه بیستوومانه ئه و گه نده ڵیه ی كه له وه و پێش به رده وام بووه تائێستا به رده وامه به تایبه تی له مه سه له ی نه وتدا ئه و گه نده ڵیه ی كه له خاڵه گومرگیه كان هه بووه تائێستا به رده وامه وه خاڵه گومرگیه كان له لایه ن حیزبه وه به كار ده هێنرێت مانگانه زیاتر له 150 ملیۆن دۆلار به ناوی كۆمپانیای حیزبیه وه وه رده گیرێت كه ئه مه قسه ی من نییه قسه ی ئه ندامانی په رله مانی كوردستانه له فراكسیۆنه جیاوازه كان كه واته ئه و گه نده ڵیه ی كه له وه وپێش هه بووه ، هه ر به رده وامه بۆیه ئه و داهاته ی كه ده ست هه رێمی كوردستان ده كه وێت به قسه ی خۆی ، له به رئه وه ی سوپایه ك خه ڵكی كردووه به مووچه خۆر ، ئه وا ناتوانێت مووچه ی فه رمانبه ران دابین بكات بۆیه ته حه مولی ئه و لێپرسراویه ته ئه م حكومه ته تازه و ئه و حكومه ته ی پێشوو ده یكات كه نه یان توانی ستراتیژێكیان هه بێت بۆ باری دارایی هه رێمی كوردستان." پێشتر سه رۆكی فراكسیۆنی پارتی دیموكراتی كوردستان له په رله مانی عیراق ڕایگه یاندبوو حكومه تی هه رێم و ناوه ند له سه ر شته مه بده ئییه كان گه یشتونه ته ڕێككه وتن هه ندێك ورده كاری ماوه كه به م زووانه ئه ویش ته واو ده بێت، به ڵام ئه حمه دی حاجی ڕه شید ده ڵێت" ئه مه قسه یه كی سیاسییه و هه میشه ئه م بابه ته ده وترێت له ساڵی 2015 دا گه یشتنه ڕێكه وتن و جێبه جێ نه كرا، له 2012 گه یشتنه ڕێكه وتن و جێبه جێ نه كرا، له 2019 وه تا ئێستا ڕێكه وتن كراوه به ڵام ڕێكنه كه وتن ڕێكه وتنه كه كۆتایی هات، خاڵی مه بده ئی بریتییه له ده ستور به ڵام هیچ كامیان ئاماده نین له ورده كاریدا، خۆی هه میشه مه بده ئیه ن ڕێكه وتوون به ڵام كێشه كه له ورده كاریه كه دا هه یه ، ئه وه قسیه كی زۆر ڕاسته به ڵام خوێندنه وه یه كی وردی ده یه وێت تائێستا نه گه یشتوونه هیچ ڕێكه وتنێك." "هه رێمی كوردستان ئاماده نییه نه وت ڕاده ستی كۆمپانیای سۆمۆ بكات، بۆیه حكومه تی عێراقیش ئاماده نییه هیچ بڕه پاره یه ك بنێرێت ئه وه خاڵی جه وهه رییه . بابه تی خاڵه گومرگیه كان ده سه ڵاتی هاوبه شه له ده ستووردا ، هه رێم ئاماده یه ئه و هاوبه شه به كار بهێنێت به ڵام له به رئه وه ی له خاڵه گومرگیه كاندا به شێوه یه كی گشتی یه كلابۆته وه بۆ كۆمپانیا حیزبیه كان كه له وێ كار ده كه ن ، بۆیه هه رێمی كوردستان ئاماده یی تێدایه كه دیوانی چاودێری دارایی بێته ئه وێ به ڵام دواجار ڕێك نه كه وتوون له سه ر ئه و بابه ته ی كه بڕی ئه و پاره یه ی كه بۆهه رێمی كوردستان ده نێردرێت چه نده ."ئه حمه دی حاجی ڕه شید وایوت" ده رباره ی ئه وه ی حكومه تی هه رێم چه ندجار ڕایگه یاندووه ئاماده یه نه وت ڕاده ستی به غداد بكات به مه به ستی ڕێككه وتن، له وه ڵامدا ئه حمه دی حاجی ڕه شید ده ڵێت" ئه وه ته نها قسه یه ك بووه ئه و به رپرسانه ی كه چوونه ته به غداد ئاماده ییان ده رنه بڕیووه كه نه وت ڕاده ست بكه ن به ڵكو وتویانه داهاتی نه وت ڕاده ستی به غداد ده كه ن، ئه وانیش وه زیری نه وت زۆر به ڕاشكاوی پێی ووتوون ده بێت له هه موو عێراقدا ته نها یه ك سیاسه تی نه وتی هه بێت و ته نها یه ك لایه ن كۆنتڕۆڵی هه نارده كردنی نه وت بكات چونكه ئه وه له مادده ی 110ی ده ستووردا، ڕێكخستنی سیاسه تی بازرگانی تایبه ته بۆحكومه تی فیدڕاڵی كه ده بێت پابه ندبن به بڕیاره كانی (ئۆپێك) ه وه -كه ملیۆنێك و شه ست و یه ك هه زار به رمیل كه م بكه نه وه له مه ودوا ،ده بێت هه رێم "سێ سه د و ئه وه نده هه زار به رمیل" كه م بكاته وه كه ئه وه ش بۆ هه رێمی كوردستان زۆر قورس ده بێت بۆیه تائێستا نه یان توانیووه له سه ر مه سه له ی نه وت كه خاڵی سه ره كی یه ڕێكبكه ون." ئه و په رله مانتاره كوره سه باره ت به پێشبینی بۆ ڕێككه وتنی نێوان هه رێم و به غداد ده ڵێت" ناتوانم بڵێم ڕه ش بینم به ڵام ئه وه ی كه من قسه م له گه ڵدا كردوون له سیاسیه كانی عێراق و هه ندێك له سیاسیه كانی هه رێم ، ماوه ی نێوانیان دووره وه سه قفی داواكاری هه ردوو لایان به رزه و قابیلی جێبه جێكردن نییه ، هه رێمی كوردستان داوای زیاتر له 600 ملیار دینار ده كات وه عێراقیش ئه و بڕه پاره یه به زۆر ده زانێت له به رامبه ر ڕاده ستكردنی نه وت و خاڵه گومرگیه كان."