ڕێزان شێخ دلێر: هەتا حکومەتی هەرێم نەوت و داهاتەکانی تر ڕادەست نەکات بەغداد هیچ بڕە پارەیەک نە بۆ موچە نەبەهیچ ناوێکی تر نانێرێت بۆ هەرێم
" ئه‌ندامانی په‌رله‌مانیش ڕازی نیین به‌وه‌ی حكومه‌تی فیدڕاڵ هیچ پاره‌یه‌ك به‌ناوی مووچه‌ خۆره‌وه‌ یاخود به‌ناوی هه‌ربابه‌تێكی تر بنێرێت بۆ هه‌رێمی كوردستان " 
ڕێزان شێخ دلێر پەرلەمانتاری یەکێتی لەم وتووێژەدا باس لەهۆکاری ڕێککەنەکەوتنی هەرێمی کوردستان و حکومەتی ناوەندی عیراق دەکات هەروەها ئاماژەش بەمەترسییەکانی بەشە بودجەی هەرێمی کوردستان لەپڕۆژە یاسای بودجەی ئەمساڵی عیراقدا دەکات کە ئێستا پڕۆژە یاساکە لەناو پەرلەمانی عیراق خوێندنەوەی دووەمی بۆ کراوە." لەسەرەتای وتووێژەکەدا ڕێزان شێخ دلێر دەربارەی داواکاری فراکسیۆنەکەیان لەکاتێکدا حیزبەکەی هاوبەشی حکومەتی هەڕێمە وتی " ئێمه ئه ندامی په رله مانیین و ده نگی خه ڵكین له واقیعدا بڕوا ناكه م هیچ حیزبێكی سیاسی ئه گه ر به شداری حكومه تیش بێت له گه ڵ ئه وه دا بێت كه به م شێوه یه خه ڵكی هه رێمی كوردستان بچه وسێته وه و بێ مووچه بێت، ئێمه داوامان له حكومه تی هه رێمی كوردستانه به وه ی كه جێگری سه رۆكی حكومه تی هه رێمی كوردستان له ئێمه یه ، له به ر ئه وه ئێمه یه كه م ئاراسته مان بۆ ئه وه یه كه ئه م حكومه ته پێشتر به سه رۆكایه تی جێگری حكومه تی هه رێمی كوردستان هاتۆته به غداد و دانوستانی له گه ڵ حكومه تدا كردووه و ئه و دوو بڕگه یه ی جێگیر كردووه كه بڕگه ی 10 و 11 یه له ناو بودجه ی عێراقدا، حكومه تی هه رێمی كوردستان "ئیلتیزام" بكات به وه ی كه خۆی داوای كردووه ، واته ئه وه داواكاری خۆی بووه ، ئێمه ئه وه ش ده ڵێین جێگری سه رۆكی حكومه تی هه رێمی كوردستان پێش ئه وه ی جێگری سه رۆكی حکومه ت بێت له حیزبی ئێمه و ده بێت گوێ له داواكاریه كانمان بگرێت، واته وه كو ئه و گروپه ی یه كێتی نیشتمانی كوردستان كه له ناو حكومه تدان دەبێت گرنگی بده ن به م بابه ته و ئه و بڕیاره جێبه جێ بكه ن كه خۆیان هاتوون له گه ڵ حكومه تی عێراقیدا ڕێككه وتن ئه ویشی ڕاده ستكردنی 250 هه زار به رمیل نه وته ڕۆژانه له ڕێگه ی سۆمۆ-وه نیوه ی داهاته كانی هه رێمی كوردستان، داهاته فیدڕاڵیه كان بگه ڕێته وه ." هەروەها وتیشی" له ناو بوددجه دا ده ڵێت هه موو داهاته كان بگه ڕێته وه بۆ حكومه تی فیدڕاڵ له به رامبه ر ئه مه دا بودجه یه كی تایبه تمه ند كه له بودجه ی 2019 دا 12.68% دانراوه به ڵام به پێی وه زاره تی پلاندانان كه ئێستا ده ڵێت 13% و چه ند پۆینتێكه كه ده بێت ئه و بڕی بودجه یه زیادبكرێت بۆ هه رێمی كوردستان." ڕێزان شێخ دلێر دەربارەی هۆکاری واژۆنەکردنی ڕێککەوتننامەی هەرێم و بەغداد دەڵێت " پێویستی ده‌كرد ئه‌وان (حکومەتی هەرێم) هه‌ر له‌سه‌ره‌تای مانگی یه‌كه‌وه‌ ئه‌و بڕه‌ نەوتەی كه‌دیاریكراوه‌ ڕۆژانه‌ له‌ڕێگه‌ی سۆمۆ-وه‌ هەرچه‌ند هه‌فته‌یه‌كیش بیانناردایه‌ بۆئه‌وه‌ی لایه‌نی به‌رامبه‌ر هه‌ست بكات كه‌ به‌جددی ئه‌م حكومه‌ته‌ ده‌یه‌وێت ڕێكه‌وتن بكات بۆئه‌وه‌ی ئه‌و بڕه‌ی كه‌دیاری ده‌كرێت بدرێته‌ هه‌رێمی كوردستان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خه‌ڵكی هه‌رێمی كوردستان بێ مووچه‌یه‌، ئه‌مه‌ بابه‌تێكی زۆر زۆر گرنگه‌ له‌به‌رئه‌وه‌ی داهاتی هه‌رێمی كوردستان، داهاتی نه‌وت به‌شی مووچه‌ی مووچه‌ خۆران و به‌شی وه‌به‌رهێنان و هه‌موو ئه‌و به‌شانه‌ی تر ناكات له‌به‌رئه‌وه‌ پێویست ده‌كات ئه‌و بودجه‌یه‌ بێته‌ ئێره‌ هه‌تاوه‌كو بتوانرێت هه‌رێمی كوردستان له‌م نه‌هامه‌تیه‌ ئابورییه‌ ڕزگاری ببێت. " لەوەڵامی ئەوەی کەبەردەوام حکومەتی هەرێم ئامادەیی خۆی نیشانداوە بۆ ڕادەستکردنی نەوت، ئەو پەرلەمانتارەی یەکێتی دەڵێت " نه‌خێر حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان هه‌تا ئێستا به‌كردار ئه‌مه‌ی نه‌كردووه‌، به‌داخه‌وه‌ ده‌یڵێم ئه‌وه‌ خوێندنه‌وه‌ی دووه‌ممان بۆ كردووه‌ و گفتوگۆكان كراوه‌ ده‌شزانیین كه‌مه‌ترسیه‌كی گه‌وره‌ له‌سه‌ر ئه‌و دوو بڕگه‌یه‌ هه‌یه‌ زۆربه‌ی زۆری كوتله‌ شیعیه‌كان كه‌ده‌ڵێن ئێمه‌ به‌هیچ شێوه‌یه‌ك ڕه‌زامه‌ند نیین به‌ 250 هه‌زار به‌رمیل ڕۆژانه‌ له‌به‌رئه‌وه‌ی ئێستا هه‌رێمی كوردستان ڕۆژانه‌ 430- بۆ 450 هه‌زار به‌رمیل ده‌نێرێته‌ ده‌ره‌وه‌ و ده‌یفرۆشێت ئه‌مه‌ به‌پێی دۆكیومێنتی خۆیان هه‌یانه‌ كه‌ ئه‌م بڕه‌ ده‌چێته‌ ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێمی كوردستان له‌به‌رئه‌وه‌ ده‌بێت هه‌تا له‌ناو بودجه‌دا ئه‌و 250 هه‌زاره‌ زیاد بكرێت بۆ ئه‌و بڕه‌ كه‌ئه‌مه‌ش زۆر قورسه‌. " ڕێزان شێخ دلێر ئەوەشی وت " ده‌بوو حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان بهاتایه‌ دانشتنی له‌گه‌ڵ حكومه‌تی عیراق بكردایایه‌ جارێكی تر بۆ دڵنیایی بوونه‌وه‌ هه‌تا دانیشتنی له‌گه‌ڵ لیژنه‌ی تایبه‌تمه‌ند بكردایه‌ هه‌روه‌ها حیزبه‌ سیاسیه‌كانی ئه‌وانه‌ی به‌شدارن له‌ناو حكومه‌تدا به‌یه‌كێتی و پارتی و گۆڕان و حیزبه‌كانی تریش كه‌ له‌ناو هه‌رێمی كوردستاندان ڕاسته‌ ڕه‌نگه‌ به‌شدارنه‌بن له‌ناو حكومه‌تدا دواجار هه‌موو ئه‌م نه‌هامه‌تیانه‌ی كه‌ به‌سه‌ر ئه‌م هه‌رێمه‌دا هاتوون ئه‌وانیشی گرتۆته‌وه‌ ده‌بوو ئه‌وانیش بهاتنانه‌یه‌ پێكه‌وه‌ له‌گه‌ڵ حیزبه‌ شیعه‌كان و حیزبه‌ سونه‌كان دانیشتن بكه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی بگەنە ڕێکكه‌وتن له‌سه‌ر ئه‌م به‌شه‌ی هه‌رێمی كوردستان به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ ئه‌مه‌ نه‌بووه‌. " بەڵام جێگری سەرۆکی حکومەتی هەرێم لەحیزبەکەی خۆتە ئایا لێت پرسیووە هۆکاری ڕادەستنەکردنی نەوت تا ئێستا بۆچی دەگەڕێتەوە؟ لەوەڵامدا ڕێزان شێخ دلێر وتی "ئه‌مه‌ بابه‌تێك نییه‌ هه‌تا وه‌كو خۆم لێی بپرسم به‌شه‌خسی، ڕه‌نگه‌ من وه‌كو كه‌سی خۆم لێشی بپرسم بڵێت به‌ڵێ ئاماده‌ین به‌ڵام له‌كۆتایدا ئێمه‌ ده‌زانیین بڕیار به‌ده‌ستی یه‌كه‌م له‌ناو حكومه‌تدا سه‌رۆكی حكومه‌ته‌ و بڕیار به‌ده‌ست له‌ناو هه‌رێمی كوردستاندا سه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستانه‌، ئێمه‌ هه‌موو ئه‌م بابه‌تانه‌ ده‌زانیین كه‌ سه‌رۆكی حكومه‌ته‌ ڕاسته‌ جێگر ڕۆیشتووه‌ له‌ئێستادا ئه‌و ده‌ڵێت ئێمه‌ ئاماده‌یین به‌ڵام ده‌بێت ئه‌وەش باش بزانیین كه‌له‌كۆتاییدا ئه‌م حكومه‌ته‌ به‌ قسه‌كردن هه‌موو بابه‌تێك ده‌ڵێن كه‌ "ئیلتزام " ده‌كه‌ن به‌ڵام ئه‌وه‌ی كه‌ به‌كردار بیانكردایه‌ هه‌تا ئێستا ئێمه‌ ئه‌م كرداره‌مان لێ نه‌بینیوون. " هەروەها ئاماژەی بەوەکرد" له به رئه وه ی هه تاوه كو ئێستا ڕاستگۆییه ك نییه له نێوان حكومه تی هه رێمی كوردستان و له گه ڵ حكومه تی فیدڕاڵدا كه پێشتر له ساڵی 2014 وه كاتێك كه هه رێمی كوردستان باسی له وه كرد كه ئێمه ئابوری سه ربه خۆی خۆمانمان ده بێت ئیتر ئێمه پێویستمان به وه نییه ئه م داهاتانه بگه ڕێنینه وه بۆ حكومه تی فیدڕاڵ به ڵكو خۆمان ده توانیین ئیداره ی ئه م هه رێمه بكه ین، ئه مه بوو هه رێمی كوردستان وتی من ئابوری سه ربه خۆم هه یه و ناگه ڕێمه وه ئه وه بوو 2015 و 2016 ئێمه ده نگمان داوه له سه ر موازه نه 17% بۆ هه رێمی كوردستان بێت به ڵام ئه و كاتانه ش هه م حكومه تی فیدڕاڵ هه م حكومه تی هه رێمی كوردستانیش نه یانتوانیووه ئیلتزام بكه ن." ڕێزان شێخ دلێر لەوتووێژەکەی بەشی کوردی دەنگی ئەمریکا زیاتر وتی"به داخه وه كه ئەمە ده ڵێم ڕه نگه وه كو حیزبێك، وه كو پارتی دیموكراتی كوردستان هه تا ئێستا ڕه زامه ندنه بن له وه ی كه نه وتی هەرێم و داهاتی ئه م نه وته بنێرن بۆ حكومه تی فیدڕاڵ یاخود ڕه نگه له گه ڵ ئه وه شدا نه بن كه له ڕێگه ی سۆمۆوه ئه و نه وته بڕوات." ڕێزان شێخ دلێر ئەوەشی خستەڕوو "مه‌ترسیه‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌گه‌ر به‌مشێوه‌یه‌ بڕوات، ڕاسته‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و دوو بڕگه‌یه‌ جێبه‌جێ بكرێت به‌ 250 هه‌زار به‌رمیل به‌ڕۆژانه‌ و داهاتی هه‌رێمی كوردستان بێته‌وه‌ بۆ به‌غداد ئه‌گه‌ر حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان جێبه‌جێی بكات ده‌توانیین بڵێن بارودۆخی مووچه‌ خۆرانی هه‌رێمی كوردستان باش ده‌بێت، به‌ڵام ئه‌گه‌ر هاتوو ئه‌مه‌ جێبه‌جێ نه‌كرێت ئه‌مه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ده‌بینیین هه‌رێمی كوردستان چه‌ند بارودۆخی خراپه‌، ڕه‌نگه‌ له‌ساڵێكدا چوار مانگ یان پێنج مانگ مووچه‌ هه‌بێت، ئه‌مه‌ چاره‌نوسه‌كه‌ی بۆ ساڵی 2021 ئایا هه‌رێمی كوردستان ده‌توانێت چه‌ند مووچه‌ بۆ مووچه‌خۆرانی دابین بكات چونكه‌ هیچ گۆڕانكاریه‌ك نه‌بووه‌ له‌ناو هه‌رێمی كوردستاندا تابڵێین بارودۆخی هه‌رێم باش ده‌بێت. " "ده‌بینین كه‌ باس له‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ گەندەڵی كه‌م ده‌كه‌نه‌وه‌ به‌ڵام ئێمه‌ هیچمان نه‌بینیووه‌ باس له‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ داهاتی خاڵه‌ سنورییه‌كان ده‌گه‌ڕێننه‌وه‌ بۆ حكومه‌ت، ده‌بینین هه‌تا ئێستا باسیان له‌وه‌نه‌كردووه‌ كه‌ بڵێن ئه‌م مانگه‌ بۆنموونه‌ له‌حكومه‌تی فیدڕاڵیدا كاتێك كه‌سه‌رۆكی حكومه‌ت ڕۆیشت سه‌ردانی خاڵه‌ سنورییه‌كانی كرد له‌به‌سڕه‌ و له‌دوای ئه‌وه‌ گۆڕانكاری كرد و له‌دوای ئه‌وه‌ چه‌ند داهاتێكی زۆرتر گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ حكومه‌ت به‌ڵام ئێمه‌ ئه‌م هه‌نگاوانه‌مان نه‌مان بینیووه‌، نه‌مان بینیووه‌ ئه‌وانه‌ی ده‌سه‌ڵاتیان به‌سه‌ر خاڵه‌ سنورییه‌كاندا گرتووه‌ بڵێن ئێمه‌ له‌دوای ئه‌مه‌ خستمانه‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی حكومه‌ته‌وه‌ و حیزب وازی هێنا له‌خاڵه‌سنورییه‌كان كه‌واته‌ ئه‌مه‌ واده‌كات كه‌من بڵێم ئه‌گه‌ر هاتوو حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان ئه‌م بڕگه‌یه‌ جێبه‌جێ نه‌كات و نه‌وت نه‌نێرێت له‌ڕێگه‌ی سۆمۆوه‌ واته‌ ئه‌گه‌ر بودجه‌ نه‌یه‌ت بۆ هه‌رێمی كوردستان بارودۆخی هه‌رێمی كوردستان له‌مه‌ترسیدا ده‌بێت. "ڕێزان شێخ دلێر پەرلەمانتارەکەی یەکێتی وایوت " پەرلەمانتارەکەی یەکێتی دەشڵێت" به دڵنیاییه وه ، له به رئه وه ی له پێشووتریشدا بۆ نموونه بودجه یه ك دانراوه بۆ هه رێمی كوردستان، له م بودجه یه به شی نه وتی لێبڕاوه و به شی خاڵه سنورییه كانی لێبڕاوه ته نها له كاتی خۆیدا 480 ملیار دینار بووه ، دواتریش كرا به 320 ملیار ، بینیمان له پێش یاسای قه رزه وه له مانگی 9 وه حكومه تی عێراقی ته نانه ت ئه و بڕه پاره یه شی نه ناردووه بۆ هه رێمی كوردستان، له به رئه وه ئه مه وه كو فشار ده یكات له حكومه تی هه رێمی كوردستان هه تا "ئیلتزام" بكات به ڕێكه وتنی نه وته وه بۆیه هه تا ئه ندامانی په رله مانیش ڕازی نیین به وه ی حكومه تی فیدڕاڵ هیچ پاره یه ك به ناوی مووچه خۆره وه یاخود به ناوی هه ربابه تێكی تر بنێرێت بۆ هه رێمی كوردستان به بێ ئه وه ی داهاته كانی نه وت و خاڵه سنورییه كان و داهاتی فرۆكه خانه كان و هه موو داهاته فیدڕاڵیه كان نه نێرێت بۆ حكومه تی به غداد." دەربارەی گۆڕینی سەرۆکی فراکسیۆنەکەیان لەپەرلەمانی عیراق ئاڵا تاڵەبانی وتی" دوای ئه وه ی كه یه كێتی نیشتمانی كوردستان كۆنگره ی كرد جارێكی تر ئاڵاخان گه ڕاوه ته وه و بۆته وه به ئه ندامی سه ركردایه تی ئه و حیزبه ، دواتریش هه ر ئه و كورسیه ی كه به ده ستی هێنابوو هێناویه تیه وه بۆناو یه كێتی نیشتمانی كوردستان، واتە پێشتر وەک فراکسیۆنی یەکێتی 18 كورسی بووین ئێستا 19 كورسین، واته ئه مه زۆر ئاساییه وه كو ئه وه ی كه به سه رۆكی كوتله هه ڵبژێردراوه ، دكتۆره جوان خۆیشی ماوه ی دوو ساڵ بوو سه رۆكی فراكسیۆن بوو، دوای دكتۆره جوان وابزانم ئه م بابه ته ئاسایی بوو كه "كاك هه رێم" ببێته سه رۆكی فراكسیۆن ، دواتر به ڕێكه وتنی خۆیان وه كو سه ركردایه تی و هاوسه رۆكه كان ئاڵاخان كرایه سه رۆكی فراكسیۆن به حكومی ئه وه ی كه ئه زموونی زیاتری هه یه له به غداد ده توانێت له م بارودۆخه قورسه ی كه بودجه تێده په ڕێت ڕه نگه په یوه ندیه كان تۆزێك باشتربێت بۆ یه كێتی نیشتمانی كوردستان." ڕێزان شێخ دلێر باسی لەوەشکرد گۆڕینی سەرۆک فراکسیۆنەکەیان بەدەنگی ئەندامانی فراکسیۆنەکەیان نەبووە، لەو ڕوەوە دەڵێت" نه خێر به ده نگدانی فراكسیۆن نه بوو به ڵام دكتۆره جوانیش له پێشووتردا ئه زموونێكی زۆر باشی هه بوو هه تا بڵێی ژنێكی ئازا و به توانا و ژنێكی سیاسی و سه لار بووه له ناو په رله ماندا، ئاساییه له به رئه وه ی ئه ندامان داوایانكردوو و ووتویانه خۆیان چۆن هه ڵیده بژێرن بیكه ن به ڕێكه وتن ئاڵاخان هێنراوه ته وه ، واته كێشه یه ك نییه هه ندێك له فراكسیۆنه كان هه ر له نێوان خۆیان دوومانگ جارێك یه كێك ده بێته سه رۆكی فراكسیۆن، ئه مه كێشه یه كی هیچ گه وره نییه له پێشوتریشدا ئاڵا خان سه رۆكی فراكسیۆن بووه دواتر كاك ئارێز بۆته سه رۆكی فراكسیۆن."