د.نزار عیسمه‌ت: داوا دەکەین بە لایەنی کەم بۆ دوو هەفتە قەدەغەی هاتوچۆی گشتی لەهەرێمی کوردستان ڕابگەیەنرێت
"داوا دەکەین بە لایەنی کەم بۆ دوو هەفتە قەدەغەی هاتوچۆ لە هەرێمی کوردستان ڕابگەیەنرێت, بۆ ئه‌وه‌ی ئێمه‌ بتوانیین به‌رزبوونه‌وه‌ی ژماره‌ی تووشبووانی كۆرۆنا له‌ ئاستێك بوه‌ستێنیین ئه‌وه‌ بۆ هه‌مووان سودی ده‌بێت. " 
د.نزار عیسمه ت به ڕێوه به ری گشتی ته ندروستی شاری دهۆك باس له دۆخی ته ندروستی شاره كه ده كات له ڕووی بڵاوبوونه وه ی تووشبووانی كۆرۆنا، له و ڕوه وه ده ڵێت" پێشتریش داوامان كردووه له ئیداره ی شاره كه قه ده غه ی هاتوچۆ بۆ دوو هه فته یا ئه گه ر مانگێك بێت زۆرباشتره له شاره كه ڕابگه یه نن، ئێستاش هه مان داوا ده كه ین كه لانی كه م دوو هه فته قه ده غه ی هاتوچۆ نه ك ته نها له دهۆك به ڵكو له هه موو كوردستان ڕابگه یه نن بۆ ئه وه ی ئێمه بتوانیین به رزبوونه وه ی ژماره ی تووشبووانی كۆرۆنا له ئاستێك بوه ستێنیین ئه وه بۆ هه مووان سودی ده بێت، ده شڵێت" بڵاوبوونه وه ی ڤایره سی كۆرۆنا له شاری دهۆك له كۆنترۆڵ ده رچووه به ڵام هێشتا نه خۆشخانه كان جێگای وه رگرتنی نه خۆشییان ماوه ، هه رچه نده ئه وانه ی پێویستیان به ئامێری هه ناسه ی ده ستكرده ئه وانه زۆرجار ده بێت چاوه ڕوانی بكه ن، هه روه ها وتی" ئه وه یه كه مجاره له دهۆك ژماره ی تووشبووانی كۆرۆنا به جۆره به رزده بێته وه و هه تا ئێستاش له به رز بوونه وه دایه ، د.نزار عیسمه ت ئه وه شی وت." له سه ره تای وتووێژه كه دا به ڕێوه به ری گشی ته ندروستی دهۆك ده ڵێت " هۆكاری ته شه نه كردنی تووشبووانی كۆرۆنا له دهۆك ده گه ڕێته وه بۆ دوو هۆكاری سه ره كی، یه كه میان كه ژماره ی تووشبووان له هه موو عێراق و هه رێمی كوردستان زۆر ته شه نه ی كردبوو له دهۆكیش نه خۆشی نه بووه یان ئه و نه خۆشانه ی كه هه بوون هه مووی له ده ره وه هاتبوون به ڵام كاتێك كه ژماره ی تووشبووانی كۆرۆنا كه مبووه وه له هه رێمی كوردستان و عێراق له سه ر خواستی خه ڵك حكومه ت بڕیاریدا كه ژیان ئاسایی بكرێته وه تاوای لێهات تێكه ڵابوون له پارێزگاكانی تره وه بۆ دهۆك زیاتربوو ئه وه بووه هۆكارێكی سه ره كی كه نه خۆشی زیاتر بێته دهۆك هه روه ها خه ڵك واتێگه یشتبوو كه نه خۆشی كۆرۆنا كه مه له دهۆك یان نه ماوه زۆر پابه ندنه بوون به خۆپارێزی، ئه وه هۆكاری دووه م بوو واته كه خه ڵك هاتوچۆی ده كرد و خۆی نه ده پاراست به تایبه تی له ده وروبه ری جه ژنی قوربان ئه و ماوه یه بوو كه ژماره ی تووشبووانی نه خۆشی كۆرۆنا زۆر ته شه نه ی كرد ئێستا گه یشتۆته ئه و ئاسته ی ڕێژه یه كه ی تووشبووان زۆر به رزبۆته وه و یه كجار زیادی كردووه ." د.نزار عیسمه ت هۆشداری ئه وه یدا كه ژماره ی تووشبووانی كۆرۆنا به ڕێژه یه كی به رچاو به رزببێته وه له شاری دهۆك و هه رێمی كوردستانیش، له و ڕوه وه ده ڵێت" ئێمه پێشبینی ده كه ین ئه و زیادبوونه هه ر له زیادبووندابێت ئه گه ر خه ڵك پابه ندنه بێت به ڕێكاره ته ندروستییه كان یان ئه گه ر له سه ر داوای ئێمه قه ده غه ی هاتوچۆ ڕانه گه یه نرێت بۆ ماوه ی دوو هه فته به دڵنیاییه وه كۆنتڕۆڵی ئه و ته شه نه كردنه به و ئاسانیه ناكرێت." به ڕێوه به ری گشتی ته ندروستی دهۆك ده شڵێت" قه ده غه ی هاتوچۆ پێویسته بۆ هه موو جێگایه ك له كوردستان ئه گه ر له سه رانسه ری كوردستان دوو هه فته قه ده غه ی هاتوچۆ ڕابگه یه نرێت ئه وا سوودی بۆ هه موویان ده بێت ئه گه رنا خه ڵك ده بێت ناچار بكرێت پابه ندبێت به ڕێنمایی و ڕێكاره ته ندروستییه كانه وه ئاخر ناكرێت خه ڵك بێ ماسك ده ربچن و بچنه جێگای قه ڕه باڵغ و شایی بكه ن و پرسه دابنێن و سه یران بكه ن كه هه مووی تێكه ڵ و ببێت و پابه ندنه بن به ڕێنماییه ته ندروستیه كان ئه و كاته نه خۆشیه كه هه ر له بڵاوبوونه وه ده بێت و هه ر ته شه نه ده كات." د.نزار عیسمه ت ئه وه شی خسته ڕوو ئه وه یه كه مجار نیه داوای ڕاگه یاندنی قه ده غه ی هاتوچۆ ده كه ن له لایه نی ئیداری له و ڕوه وه ده ڵێت"ئێمه وه ك لایه نی ته ندروستی پێش ئه وه ی ئه و به رزبوونه وه یه به و شێوه یه بگات به فه رمی داوامانكرد له ژووری ئۆپراسیۆنه كانی پارێزگای دهۆك كه ئێمه پێویستمان به قه ده غه ی هاتووچۆیه ئه گه ر بۆ دوو هه فته بێت زۆر باش ده بێت خۆ ئه گه ر یه ك مانگ بێت باشتریش ده بێت ئه وكات له و ماوه یه دا نه خۆشیه كه كه متر بڵاوده بێته وه به ڵام به داخه وه وا دیاربوو خه ڵك زۆر داوای ده كرد كه ژیان ئاسایی بكرێته وه له هه موو كوردستان ژیان ئاسایی كرایه وه هه روه ها له عێراقیش ئاسایی كردنه وه ی هاتوچۆی نێوان پارێزگاكان وای لێهات كه زۆر ئه سته م بێت له سه ر ژووری ئۆپراسیۆنه كانی پارێزگای دهۆك كه قه ده غه ی هاتوچۆ ڕابگه یه نێت له به رئه وه ی كه خه ڵك داوای ئه وه ی ده كرد ژیان ئاسایی بێته وه ، هه رچه نده له پێشتردا ماوه یه كی زۆر قه ده غه ی هاتوچۆمانكرد به ڵام ڕه نگه ئه و كاته پێویستمان پێی نه بووبێت، ئێستا پێویستمان پێیه تی ئه مجاره ش داوامانكرد له "جه نابی" پارێزگار و ژووری ئۆپراسیۆن كه لانی كه م دوو هه فته قه ده غه ی هاتوچۆ ڕابگه یه نن بۆ ئه وه ی ئێمه بتوانیین به رزبوونه وه ی ژماره ی تووشبووانی كۆرۆنا له ئاستێك بوه ستێنیین چونكه چه ند خه ڵك زیاتر تووش بێت ئه و ڕێژه یه زیاتر پێویستییان به نه خۆشخانه ده بێت و ڕێژه ی مردنیش زیاد ده بێت." "له‌هه‌موو پارێزگاكانی عێراق و كوردستان ژماره‌ی تووشبووانی كۆرۆنا به‌رزبووه‌وه‌ و نزم بووه‌وه‌، به‌ڵام جارێكی تر به‌رز بوویه‌وه‌ به‌ڵام ئه‌وه‌ یه‌كه‌مجاره‌ له‌دهۆك به‌رز ده‌بێته‌وه‌ و هه‌تا ئێستاش له‌به‌رز بوونه‌وه‌دایه‌، ئێمه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ڕێگری بكه‌ین له‌گواستنه‌وه‌ی ڤایڕه‌سه‌كه‌ به‌ڕاستی پێویستمان به‌چه‌ند ڕێكارێك هه‌یه‌، یه‌كه‌م، پێویسته‌ خه‌ڵك هه‌مووی پابه‌ندبێت به‌ڕێكاره‌ ته‌ندروستیه‌كان، وه‌ زۆر پابه‌ندبن به‌به‌ستنی ماسك و دوور له‌ یه‌كتر ڕاوه‌ستان و هه‌روه‌ها ده‌ست شتن و تێكه‌ڵ نه‌بوون له‌گه‌ڵ نه‌خۆش یان ئه‌وه‌ی كه‌ نه‌خۆشه‌ پێویسته‌ زۆر پابه‌ندبێت به‌كه‌ره‌نتین كردنی خۆی و له‌ماڵ بمێنێته‌وه‌ یان له‌ نه‌خۆشخانه‌ چاره‌سه‌ر وه‌ربگرێت."د.نزار عیسمه‌ت به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی ته‌ندروستی دهۆك وای وت" د.نزار عیسمه ت ئه وه شی وت" تێكڕای تووشبووانی كۆرۆنا له شاری دهۆك رۆژانه له نێوان 100 هه تا 300 كه س توش ده بن ئه وانه ی به پشكنین ده ست نیشان ده كرێن وه ڕه نگه خه ڵكی تریش هه بێت و پشكنینی نه كردبێت، وه تێكڕای مردن ڕۆژ به ڕۆژ جیایه ڕۆژ هه یه 4-8 یان 10-13 واته له نێوان ئه و ژمارانه دایه ." به ڕێوه به ری گشتی ته ندروستی دهۆك جه ختده كاته وه بڵاوبوونه وه ی ڤایڕه سی كۆرۆنا له شاره كه له كۆنتڕۆڵ ده رچووه ئێستا زۆر بڵاوبۆته وه به ڵام هێشتا جێگا هه یه بۆ نه خۆش له نه خۆشخانه كاندا توانامان له به ر ده سته بۆ ئه وه ی چاره سه ری نه خۆش بكه ین." هه‌روه‌ها ڕونیشیكرده‌وه‌ " كه‌ سه‌یری پشكنینه‌كان ده‌كه‌ین رۆژانه‌ ئه‌نجامی پشكنین بۆ ئێمه‌ دێت ئه‌وانه‌ی كه‌ پۆزه‌تیڤ ده‌رده‌چێت زیاتر له‌ناو یه‌ك ماڵن، ده‌بینین 5-6 كه‌س له‌یه‌ك ماڵن، زۆربه‌ی خێزانه‌كان یه‌ك یان دوو نه‌خۆشی هه‌یه‌. " به ڕێوه به ری گشتی ته ندروستی دهۆك ڕاشیگه یاند" ئێمه رۆژانه زۆر حاڵه تمان هه یه ، ژماره ی تووشبووان كه تا ئێستا له دهۆك تۆمار كراون گه یشته 12065 نه خۆش، ئه وانه شی كه چاره سه ركراون 4812نه خۆشه ، ئه وه شی كه "به داخه وه " مردوون 266 كه سه كه ده كاته 2%، ئه و ژماره ی نه خۆشانه ی هه تا ئێستا ماون و چاره سه ر وه رده گرن هه موویان پێویستیان به نه خۆشخانه نییه ، ئه وانه ی كه پێویستیان به نه خۆشخانه یه بمێننه وه ، ئه وانه ی كه پێویستیان به ئۆكسجینه جێگای ئه وان ده بێته وه له سێ نه خۆشخانه، هێشتا نه خۆشخانه كان پڕ نیین به ڵام ئه وانه ی پێویستیان به ئامێری هه ناسه ی ده ستكرده ئه وانه زۆرجار ده بێت چاوه ڕوانی بكه ن." له وه ڵامی ئه و پرسیاره ی نه خۆش چۆن ده توانێت چاوه ڕێی ئامێری هه ناسه دان بكات ئایا ژیانیان ناكه وێته مه ترسیه وه ؟ له وه ڵامدا د.نزار عیسمه ت وتی" ئێمه له نه خۆشخانه ی ئازادی زۆرجار 30 نه خۆش له سه ر ئامێری هه ناسه ی ده ستكردن، توانای ئه و نه خۆشخانه یه له وه زیاتر نییه ، واته ئه وانه هه مووی 400-500 ته خته /بێده "، به ڵام ناكرێت زیاتر ئامێری هه ناسه ی ده ستكرد دابنێین چونكه سیته می ئه و نه خۆشخانه یه كه ئۆكسجین بگاته ئه و ئامێرانه ناتوانیین زیاتر بكه ین، ئێمه ئێستا هه وڵی پلانی جێگره وه ده ده ین، بۆ نموونه ئێمه ئامێری هه ناسه ی ده ستكردمان زۆر هه یه و بۆمان دابینكردووه به ڵام له هه موو نه خۆشخانه ناتوانیین به كاری بهێنیین، بۆ نموونه له نه خۆشخانه یه ك ده توانیین 5 دانه ئامێری هه ناسه دانی ده ستكرد كار پێبكه ین له به رئه وه ی ئۆكسجین به شی ناكات، قه یرانی ئۆكسجین نییه له هه موو نه خۆشخانه ی عێراق و كوردستان هه تا له جیهان نه خۆشخانه دیزاین كراوه كه به و شێوه یه ئۆكسجین "سه رف " بكات، له هه موو نه خۆشخانه یه ك له جیهان له وانه یه 10-20 قه ره وێڵه ی چاودێری چڕ هه بێت به ڵام لێره زیاتر پێویسته هه روه ها نه خۆشی ئاسایی كه پێویستی به ئۆكسجینه به فشارێكی كه مه به ڵام ئه وه ی كۆرۆنا به فشارێكی زۆر به رزه ، بۆ نموونه ئێمه له ئازادی دوو كارگه ی ئۆكسجینمان هه یه ئینجا ته نكیه كی گه وره ی ئۆكسجینی شلمان داناوه و ئینجا بتڵی ئۆكسجینیش دابین ده كه ین ئۆكسجین زۆر "سه رف " ده بێت هه روه ها ئێستا ئێمه دوو نه خۆشخانه ی ترمان هه ن كه هه ردووكیان كارگه ی ئۆكسجینیان هه یه به ڵام ئێستا ئێمه ناچارین ئۆكسجینی شل له و نه خۆشخانانه ش دابنێین." سروشتی ئه و نه خۆشیه وایه كه خه ڵك زۆر تووش ده بێت دواتر خۆی داده به زێته وه ، ئه و كاته ده بێت هه وڵبده ین سوود وه رگرین له و هه ڵه یه ی كه هه بووه یان ئه و خاڵه لاوازه ی كه هه بووه چاره سه ری بكه ین هه روه ها خه ڵك زیاتر پابه ندبێت بۆ ئه وه ی نه خۆشیه كه بڵاونه بێته وه به تایبه تی ئێستا شه پۆلی دووه م له ئه وروپا و هه ندێك جێگای تر ده ستیپێكردووه ، هه روه ها له ناو كوردستانیش له شاره كانی تریش ده ستی پێكردووه و خه ریكه به رز ده بێته وه ، به دڵنیاییه وه ئه و شه پۆله ده گاته وه دهۆك جارێكی تر، هه مووی مه ترسیه كه ئه وه بوو كه شه پۆلی یه كه م و دووه م تێكه ڵاو بێت ئه وكاته زۆر قورس ده بێت له سه ر ئێمه ، زۆر خه ڵكی تر تووش ده بنه وه ، له به ر ئه وه ئێمه هه وڵده ده ین زیاتر له و ئاسته ڕایبگرین . ڕاگرتنی بڵاوبوونه وه ی نه خۆشی له سه ر دوو بابه ت ده بینیین ، یه كه میان خه ڵكه ده بێت زیاتر پابه ندبن به ڕێكاری ته ندروستی، دووه م حكومه ت ئه گه ر قه ده غه ی هاتوچۆ ڕانه گه یه نێت، ئه و كاته ده بێت ڕێكاری ته ندروستی به دروستی جێبه جێ بكه ن له هه موو شوێنه گشتی یه كان ، وه به دواداچوون بكات له سه ر خه ڵكی كه ئیش ده كه ن له شوێنه گشتیه كان یان له فه رمانگای حكومی كه هه موویان پابه ندبن به ڕێكاره ته ندروستییه كان، ئه و كاته ئێمه ده توانین ڕێژه ی بڵاوبوونه وه ی نه خۆشی كۆنتڕۆڵ بكه ینه وه ." به ڕێوه به ری گشتی ته ندروستی دهۆك ئه وه شی وت" ئێمه له دهۆك كێشه یه كی گه وره ترمان هه یه ئه ویش كه مپی ئاواره و په نابه ره كه زۆر زۆر ئه سته مه ئه گه ر بڵاوبێته وه ، كۆنتڕۆڵی بكه ین چونكه تێكه ڵاویه كی زۆر هه یه زۆرجار "حه مام-یان" هاوبه شه ، ئه و توانایه یان نییه كه خه ڵك خۆی بپارێزێت." واته دۆخی ناو كه مپه كان له ڕووی بڵاوبوونه وه ی ژماره ی تووشبووانی كۆرۆناوه له مه ترسیدایه ؟ د.نزار عیسمه ت به م شێوه یه وه ڵامی دایه وه و وتی" خۆی له مه ترسیدایه به ڵام تائێستا نه خێر چونكه تائێستا به و شێوه یه بڵاونه بۆته وه له ناویاندا، له به رئه وه ئێمه زیاتر له دوو مانگه خه ریكین له گه ڵ UN و له گه ڵ ڕێكخراوه كان كه له گه ڵ ئێمه ئیش ده كه ن، هه ندێك ڕێكاری دروست بۆ ئاواره كان ده گرینه به ر بۆ ئه وه ی ئه گه ر هاتوو كۆرۆنا له ناویاندا بڵاو بێته وه بتوانیین كۆنتڕۆڵی بكه ین، بتوانیین زوو نه خۆش ده ست نیشان بكه ین وه ئه و خه ڵكه ی له گه ڵیان په یوه ندی هه بووه كه ره نتین بكه ین له ناو كه مپ یان ده ره وه ی كه مپ بۆئه وه ی نه خۆشی بڵاونه كه نه وه له ناو كه مپه كه هه روه ها به دروستی چاره سه ری نه خۆش بكه ین له نه خۆشخانه كان، تائێستا شوێنی كه ره نتین له ناو كه مپه كه یان له ده ره وه ی كه مپه كه بۆ خه ڵك دروست نه كراوه ، كۆبونه وه یه كمان هه بوو داوامان كردووه له UN زیاتر یارمه تی پارێزگای دهۆك بده ن بۆ ئه و مه به سته ، ئه گه ر "خوانه خواسته " نه خۆشی بڵاوبێته وه له ناو كه مپه كه زۆر به خێراتر بڵاوده بێته وه زیاتر له وه ی له ناو كۆمه ڵگه ی دهۆك بڵاوده بێته وه به دڵنیاییه وه له ناو كه مپه كه خه ڵكی نه خۆشی تێدایه و به ته مه نیشی تێدایه له وانه یه بارودۆخی ته ندروستییان زۆرباش نه بێت بارودۆخی جه سته یی و ده رونیش به و شێوه یه نه بێت، ئه و كاته مه ترسی به دڵنیاییه وه زیاتر ده بێت."