حاکم فەرهاد حاتەم: ئەگەر داواکاری گشتی ڕۆڵی کارای نەبێت بەم شێوەیەی ئێستا بێت هەرنەبێت باشترە
"داواکاری گشتی لەهەرێم بە یاسای ساڵی 1979 کاردەکات کەیه‌كێك له‌ئامانجه‌ گرنگه‌كانی ئه‌و یاسایه‌ ده‌ڵێت "پاراستنی ده‌ستكه‌وته‌كانی شوڕش و به‌عسە"
دادوەری داواکاری گشتی دکتۆر فەرهاد حاتەم لەسەر کەیسی سزادانی شەش ساڵ زیندانی کردن بۆ پێنج چالاکوان و ڕۆژنامەوانی بادینان لەلایەن دادگای تاوانەکانی هەولێر-ەوە وەڵامی چەند پرسیارێکی یاسایی دەداتەوە سەبارەت بەڕۆڵ و ئەرک و کاری داواکاری گشتی هەروەها دادگایی کردن و سزادانی پێنج تۆمەتباری شارێکی تر لەشارێکی تر کە لەیاسادا پێی دەوترێت (نەبونی (عدم الاختصاص المكاني محکمە)." لەسەرەتای وتوێژەکەدا دادوەری داواکاری گشتی د.فەرهاد حاتم باسی لەوەکرد" سه ره تا ده مه وێت ئه وه بڵێم ناكرێت دادگا بڕیارێك ده ربكات ئه و كه سانه ی كه ئاگاداری دادگا نیین و ئاگاداری یاسا نیین به حه ق و به ناحه ق هێڵێكی ڕاست و چه پ بهێنن به سه ر هه موو دادگاكاندا و به شێوه یه كی ڕه هایی هه مووی ناشیرین بكه ن، دووه م ئه وه نده ی من زانیاریم هەبێت هه رچه نده كه یسه كه له لای ئێمه نییه له سنوری دهۆك بوو دواتر ئه م كه یسه له هه ولێر بڕیاری تێدا دراوه وه كو ئه ركی داواكاری گشتی ئه م كه یسه به بۆچونی من كۆمه ڵێك پرسیار هه ڵده گرێت پرسیاره كان ئه وه یه ده بێت بزانیین كێ سكاڵای تۆماركردووه ؟ چونكه هه موو كه یسێكی تاوانكاری پێویسته كه سه كه سكاڵا تۆمار بكات ئه گه ر كه یسه كه تاوان بێت ده رهه ق بێت به مافی گشتی ئه سڵ وایه داواكاری گشتی ئه م كه یسه بجوڵێنێت من نازانم كه یسه كه م نه بینیووه ئایا داواكاری گشتی ئه م كه یسه ی جوڵاندووه یاخود نا، دووه م ئایا ئه و ڕێ و شوێنانه ی یاسای بنه ما دادگه رییه كان دیاریكردووه و ئه و زه مانه تانه ی بۆ تۆمه تبار له كاتی لێكۆڵینه وه ی تۆمه تباردا یاسا دیاری كردووه ئایا ده سته به ركراوه ؟" دادوەر د.فەرهاد حاتم ڕونیکردەوە" له م لێكۆڵینه وه یه دا گرنگترین شت ئه وه یه پێویست ده كات له كاتی وه رگرتنی وته كانی تۆمه تبار له هه ر كه یسێكی سزایی دا به تایبه تی كه یسێكی هاوشێوه ی ئه م كه یسه ، دەبێت كه سه كه به ئاماده بوونی پارێزه كه ی وتە بدات یان ئه گه ر توانای ئه وه شی نه بوو ته نانه ت پارێزه ر بگرێت پێویست ده كات حكومه ت له سه ر ئه ركی خۆی له سه ر خه زێنه ی ده وڵه ت پارێزه رێك بانگ بكات و داكۆكی لێ بكات له كاتی وه رگرتنی وته كانیدا ئاماده بێت ئه مه وێڕای گرنگی ئاماده بوونی نوێنه ری داواكاری گشتی له كاتی وه رگرتنی وته كانیدا بۆ ئه وه ی ئێستا ئه و ده نگۆیه ی كه له ملاو له ولا ده یبیستین ده ڵێن یان وته كانیان له ژێر كاریگه ری ئه شكه نجه لێدان و ته هدیدكراوه بوونی پارێزه ری تۆمه تبار بوونی داواكاری گشتی له م كه یسه ده توانم بڵێم زه مانه تێكی باشه بۆ تۆمه تبار بتوانێت به ئازادی خۆی و به ئاره زوومه ندا وتەکانی خۆی بدات و له ژێر هیچ ترس و كاریگه رییه ك نه بێت." ئەو دادوەرەی داواکارەی گشتی ئاماژەی بەخاڵێکی تری حوکمدراوان لەسەر ڕۆژنامەوانان و چالاکوانانی بادینان کرد و دەڵێت" خاڵێكی تر ئه م كه یسه دووان له تۆمه تباره كان به ناوی (به ده ل و شڤان) پێشتر ئه م كه یسه یان له دژ جوڵێنرا دواتر دادگای تاوانه كانی دهۆك به شێوه ی پێداچونەوە بڕیاره كه ی هه ڵوه شاندنه وه و بڕیارێكی ده توانم بڵێم نموونه یی بوو زۆر به جوانی ئه وه شیكراوه ته وه كه ئه و كاره ی ئه وان كردوویانه ناچێته چوارچێوه ی تاوانه وه به ڵكو ده چێته چوارچێوه ی كاری ڕۆژنامه گه ری و وه كو ڕۆژنامه نووسێك ئه ركه كه ی خۆیان جێبه جێكردووه به ڵام دواتر له گه ڵ ده رچوونی بڕیاره كه له گه ڵ ئه وه ی بڕیاری ئیفراج-ئازاد كردنیان ده رچوو كه چی به رنه بوون دواتر هێنرانه هه ولێر به م كه یسه دیسانه وه حوكم دران، ئه مانە كۆمه ڵێك پرسیارن منیش به دوای وه ڵامدا ده گه ڕێم." واتە کەسێک ئازاد بکرێت لەکەیسێکدا ناتوانرێت لەسەر هەمان بابەت دەستگیربکرێتەوە کاتێک دادگا دۆسێیەکەی داخستووە لەوەڵامدا دادوەر د.فەرهاد حاتەم وتی" نه خێر وه كو مه بده ئێكی قانونی كه سێك تۆمه تباربوو له كه یسێكدا ئیفراج-ئازاد كرا ته نها له یه ك حاڵه تدا نه بێت بۆ نموونه ئێمه له دادگادا به پێی بنه ما دادگه رییه كان ئه گه ر كه سێك تۆمه تباربێت له قۆناغی لێكۆڵینه وه ئازاد بكرێت له به ر كه می به ڵگه ئه وه ئازاد ده كرێت بۆماوه ی دوو ساڵ، له ماوه ی ئه و دووساڵه ئه گه ر به ڵگه ی تر له سه ر هه مان كه یس دوباره بویه وه ئه و كاته به ڵگه كان لێك ده درێته وه ، له قۆناغی دادگای كردنیشدا به هه مان شێوه ئه گه ر كه سێك ئازادكرا له قۆناغی دادگایی كردندا تاساڵێك لێی ده وه ستن دوای ساڵه كه بڕیاره كه ده بێت به بڕیارێكی كۆتایی به ڵام هه ست ده كه م خه له لێك هه یه ." دادوەر د.فەرهاد حاتم ئەوەشی وت" خاڵێكی تر كه زۆر گرنگه نازانم تاچه ند دادگای لێكۆڵینه وه و داگای تاوانه كانی هه ولێر ئه م كه یسه بینویانه ئایا یه كه م شت كه دادگا پێویسته لێی بكۆڵێته وه و لێی وردبێته وه پێش ئه وه ی دادگایی كه سێك بكات یان لێكۆڵینه وه ی له گه ڵ بكات ئایا ئه م كرداره ی ئه و ده چێته چوارچێوه ی تاوانه وه ئێمه مه بده ئێكی یاسایی و ده ستوریشمان هه یه ده ڵێت "لاجریمه ولا عقوبه الا بالنص" واته ناتوانرێت كه سێك تۆمه تبار بكرێت و لێكۆڵینه وه ی له گه ڵ بكرێت و ئیجرائاتی له گه ڵ بكرێت له كاتێكدا ده قێكی دیاری كراو نه بێت كه ئه م كرداره ی ئه و به تاوان ئه ژمار بكرێت، ئه وه ی كه من بیستم له م كه یسه ئه وه یه به پێی یاسای ژماره 21 ی ساڵی 2003 كه له په رله مانی كوردستان ده رچووه ئه مانه سزادراون به ڵام به سه رنجدان له ناوه ڕۆكی ئه و یاسایه هه ست ده كه م له جێی خۆی نییه ئه و سزایه ." دادوەر د.فەرهاد حاتەم لەبارەی هۆکاری نەگونجانی سزاکە لەگەڵ ناوەڕۆکی یاسای ژمارە (21) کەچالاکوانان و ڕۆژنامەنوسانی پێ سزا درا دەڵێت" چونكه ئه و مادده یه ده ڵێت هه ركه سێك به ئه نقه ست به هه رشێوه یه ك بێت له كارێكدا تێوه بگلێت به مه به ستی زیان گه یاندن له ئاسایش و سه قامگیری و سه روه ری داموده زگاكانی هه رێمی كوردستان وه ببێته هۆی كه وتنه وه ی ئه و زیانه واته لێره كاتێك كه سێك به پێی ئه م یاسایه حوكم ده درێت ده بێت زیانێكی گه یاندبێت به داموده زگاكانی حكومه تی هه رێم بۆنموونه بینایه كی ته قاندبێته وه ، كونسوڵخانه یه كی سوتاندبێت، داموده زگاكانی حكومه تی تێكدابێت نازانم تاچه ند ئه م حه قیقه ته ڕوویداوه ؟ ئایا ئه مانه چیان كردووه ؟ ئه و کارەیان كردووه ؟ ئه گه ر له سه ریان دیاریكرا ئه گه ر ئه م كه سانه تاوانێكیان كردبێت ئه م ده قه به سه ریان جێبه جێ بكرێت ئه وا به پێچه وانه وه من ده ڵێم له وانه یه خاتر گیرابن له سزاكه چونكه ئه م مادده ی كه دانراوه سزاكه ی هه تا هه تاییه كه ده ڵێت سزا ده درێن به به ندكردنی هه تا هه تایی، ئه گه ر ئه و ده قه به سه ریان جێبه جێنه كرێت ده بێت بگه ڕێن و بزانیین ئایا هیچ ده قێكی یاسایی هه یه له سه ر ئه مه ی ئه مان یان وه كو پێشتر دادگای تاوانه كانی دهۆك باسی له وه كردووه ئه مه ده چێته چوارچێوه ی كاری ڕۆژنامه گه رییه وه ." "له یاسادا پێی ده وترێت بنه مای یاسای تاوان و سزاكان كاتێك كه سێك تۆمه تبار ده كرێت ده بێت ده قێكی یاسایی هه بێت، ده بێت ئه ركانه كانی ئه و تاوانه به سه ریدا جێبه جێبكرێت بۆ نموونه كاتێك كه سێك دزی ده كات له سه ر تۆمه تی دزی سزا ده درێت ده بێت كه سه كه شتێكی دزی بێت، ده بێت سكاڵاكارێك هه بێت و ماڵێكی دزراو هه بێت ناكرێت كه سه كه سزابدرێت له سه ر تاوانێك كه تاوانه كه ئه ركانه كانی جێبه جێ ناكرێت بۆیه بەبۆچونی من ده بووایه دادگا وردتر بوایه هه رچه نده ئێستا وه كو كورده واری ده ڵێت " هێشتا نه چووه تیابچێت" بائێمه پێش ڕووداو نه كه وین دادگای پێداچونەوە به ڕێوه یه بۆیه من به باشی ده زانم له به رئه وه ی ئه م كه یسه ده نگدانه وه یه كی زۆر گه وره ی هه بووه خۆی ده چێته به رده م ده سته ی جه زائی دادگای پێداچونەوە به ڵام بۆ ئه وه ی دادپەروەری زیاتر به رقه رار بێت بۆ ئه وه ی زۆرترین ده نگ و بۆچونی له سه ربێت به باشی ده زانم دادگای پێداچونەوە خۆی گشتاندنی بكاته سه ر ده سته ی گشتی بۆئه وه ی هه موو دادوه ره كانی دادگای پێداچونەوە ئه م كه یسه بیبینن دواتر ئه وان به كۆی ده نگ یان به زۆرینه ی ده نگ بڕیارێكی تێدابده ن به دڵنیاییه وه ئه و بڕیاره بڕیارێكی دادپه روه رانه ش ده بێت به كۆی ده نگ." دادوەر د.فەرهاد حاتەم- دادوەری داواکاری گشتی وایوت" لەوەڵامی ئەو پرسیارەی ئێستا کەهیچ کام لەو تاوانانەی ئەو چالاکوان و ڕۆژنامەوانانەی پێ تۆمەتبارکراون ڕوینەداوە (تیرۆر و تەقاندنەوەی کونسڵخانە و... هتد) (واتە وقوع الجریمە) نیە ئایا دادگای پێداچونەوە دەبێت چی بکات لەڕووی یاساییەوە؟ لەوەڵامدا دادوەری داواکاری گشتی د. فەرهاد حاتەم دەڵێت" ئەوە پرسیارێکی جوانە، ئه گه ر هیچ کام لەو تاوانانە ڕوینه دابێت بەبڕوای من ده بێت ئیفراج-ئازاد بكرێن و حه قی ئه وانه ش ده بێت داوای قه ره بوو بكەن چاره سه ر ئه مه یه چاره سه ری ناوه ندی نییه . ئه‌م شتانه‌ی كه‌ باسمكرد ئه‌ركی داواكاری گشتییه‌ له‌قۆناغی لێكۆڵینه‌وه‌ به‌پێی ده‌قێك له‌یاسای داواكاری گشتیدا له‌یاسای بنه‌ماكانی دادگایی هاتووه‌ داواكاری گشتی ئه‌ركیه‌تی له‌كاتی وه‌رگرتنی وته‌ی كه‌سێك كه‌تۆمه‌تباره‌ به‌تاوانێك له‌جۆری تاوانكاری وه‌كو ئه‌م كه‌یسه‌ی كه‌ له‌به‌رده‌م ده‌ستماندایه‌ ده‌بێت ئاماده‌یی هه‌بێت له‌گه‌ڵ دادوه‌ری لێكۆڵینه‌وه‌ كاتێك وتەی وه‌رده‌گیرێت ده‌بێت بڕواته‌ به‌رده‌م دادوه‌ری لێكۆڵینه‌وه‌ دانیشێت و گوێ بگرێت ڕۆڵی داواكاری گشتی ڕۆڵی چاودێریكردنی ڕەواییه‌، ڕه‌وایی ئیجرائاتی دادگایه‌ ده‌بێت داواكاری گشتی چاودێر بێت به‌سه‌ر ئه‌و ئیجرائاتانه‌وه‌ كه‌دادوه‌ری لێكۆڵینه‌وه‌ ده‌یكات ده‌بێت چاودێری ئه‌وه‌ بكات ئه‌م تۆمه‌تباره‌ پارێزه‌ری بۆ دابین بكرێت، ئه‌گه‌ر پارێزه‌ری نه‌بوو داوا بكات له‌دادوه‌ر بڵێت من قبوڵ ناكه‌م ئیفاده‌ی وه‌ربگریت تاپارێزه‌ره‌كه‌ی ئاماده‌نه‌بێت یان پارێزه‌ری بۆ داده‌نێن. " دادوەر د.فەرهاد حاتەم زیاتر وتی" ئەرکێکی تری داواکاری گشتی ئەوەیە دەبێت بزانێت ئه م تۆمه تباره ئیفاده ی له ژێر هەڕەشەی لێ وەرگیراوە؟ ئه شكه نجه دراوه یان نه دراوه ؟ ئه مه هه مووی ئه ركی داواكاری گشتییه دواتریش ئه گه ر ئه م داواكاری گشتیه هه ستی كرد بڕیاره كه ی دادوه ر به حه واڵه كردنی ئه م تۆمه تبارانه له جێی خۆی نییه پێویسته پێش ئه وه ی دادگایی بكرێن بڕیاره كه ی دادوه ری لێكۆڵینه وه به حه واڵه كردنی ئه م تۆمه تبارانه ته مییز بكاته وه له به رده م دادگای تاوانه كان به سیفه تی پێداچونەوە هاوشێوه ی ئه م كه یسه ی كه باسم كرد كاتێك حه واڵه ده كرێن بۆ دادگای تاوان دادگای تاوانیش پێش ئه وه ی بڕیاربدات داواكاری گشتی ده بێت لائیحه ی خۆی بخوێنێته وه ئه وه نده ی من زانیاریم هه بێت له م كه یسه داواكاری گشتی داوای ئیدانه كردنی تۆمه تباره كانی كردووه ، ئیتر ئه وه بۆچونی خۆیه تی نازانم به ڵگه ی پێویستی له به رده ستدابووه بۆئه و داواكارییه یاخود نا." دادوەر د.فەرهاد حاتەم دەشڵێت " ئه‌گه‌ر داواكارێكی گشتی له‌به‌رده‌م دادگای تاوانه‌كان قه‌ناعه‌تی به‌دادگای تاوانه‌كان نه‌بوو به‌سزادانیان مافی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ ته‌میزی بكاته‌وه‌ له‌به‌رده‌م دادگای پێداچونەوە له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی تۆمه‌تباره‌كان خۆشیان مافی ته‌میز كردنه‌وه‌یان هه‌یه‌ هاوكات داواكاری گشتیش مافی ته‌میزكردنه‌وه‌ی هه‌یه‌ به‌ڵام كێشه‌كه‌ لێره‌ ئەوەیە ئه‌گه‌ر داواكارێكی گشتی له‌به‌رده‌م دادگای تاوانه‌كان خۆی داوای ئیدانه‌كردنیان بكات به‌دڵنیاییه‌وه‌ ته‌مییزی ناكاته‌وه‌ چونكه‌ بڕیاره‌كه‌ی ئه‌و به‌ئاراسته‌ی داواكه‌ی ئه‌و بووه‌. " ئایا هیچ بەربەستێکی یاسایی هەیە ئەگەر داواکاری گشتی لەکەیسی ئەو ڕۆژنامەوان و چالاکوانانە داوای زیادکردنی سزای کردبێت بەڵام ئێستا داوای پێداچونەوە بکات؟ وەڵامەکەی دادوەر د.فەرهاد حاتەم بەمجۆرە بوو " لەئێستاشدا داواکاری گشتی ده توانێت واتە هیچ ڕێگرییه كی یاسایی نییه به ڵام له ڕووی عه مه لییه وه پێشبینی ده كه م داوای پێداچونەوە نه كات چونكه لەکاتێکدا ئه و خۆی داوای ئیدانه كردنیانی كردبێت چۆن ته مییزی ده كاته وه ؟!" دادوەر د.فەرهاد حاتەم کەپێشتر سەرۆکی فەرمانگەی گشتی داواکاری سلێمانی بوو ئێستاش یەکێکە لەداواکارە گشتیە چالاکەکان لەناو خەڵک و میدیاکاندا بەو دادوەرە ناسراوە لەپۆستەکانیدا زۆرترین ئەو کەیسانەی جوڵاندووە کە پەیوەندی بەمافی گشتیەوە هەبووە و خەڵک وەک فریادڕەسێک بۆ هەندێک لەبڕیارەکانی دادگایان بینیووە لەچەند کەیسێکی گرنگ. بەشی کوردی دەنگی ئەمریکا پرسیاری ئەوەی لەدادوەر فەرهاد حاتەم کرد ئەگەر تۆ لەکەیسی ئەو پێنج حوکمدراوەی بادینان داواکاری گشتی بویتایە لەکاتێکدا گوێ بیستی ئەوە دەبویت ئەو تۆمەتبارانە بڵێن "لەژێر هەڕەشەی ناموسدا دانمان بەو تۆمەتانەدا ناوە " ئایا تۆ چیت دەکرد وەک داواکاری گشتی؟ وەڵامەکەی دادوەر د.فەرهاد حاتەم بەمجۆرەبوو "بەبۆچونی من ئه‌وه‌ ئه‌ركی داواكاری گشتی بوو له‌و قۆناغه‌ ئیجرائات بكات و به‌دواداچوون بكات چونكه‌ ده‌بێت لێكۆڵینه‌وه‌ له‌وه‌ بكات بزانێت كێن ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌هەڕەشەیان كردووه‌؟ لەبەرئەوەی ئه‌مه‌ خۆی بۆی تاوانه‌ چونكه‌ هیچ تۆمه‌تبارێك نابێت له‌ژێر ته‌هدید و زۆر و ئه‌شكه‌نجه‌ و بەڵێندا ئیفاده‌ی وه‌ربگیرێت ئه‌وه‌ ئه‌ركی داواكاری گشتیه‌ كه‌قبوڵی ئه‌وه‌ نه‌كات، داواكاری گشتی ده‌یتوانی ئه‌و بابه‌ته‌ نه‌ك ڕابگرێت به‌ڵكو یه‌كلایی بكاته‌وه‌. " دادوەر د.فەرهاد حاتەم زیاتر ئاماژەی بەوەکرد کاتێک تۆمەتبارێک لەبەردەم دادگا دەڵێت لەژێر هەڕەشەدا دانم بەتاوانەکەدا ناوە دەبێت دادگا و داواکاری گشتی لەوکاتەدا چی بکات، لەو ڕوەوە دەڵێت" ئێمه كه یسی وامان هه بووه ، تۆمه تبارمان هه بووه له ژێر كاریگه ری ئه شكه نجه داندا ئیعترافی كردووه دوایی تۆمه تباره كه مان ئازاد-(ئیفراج) كردووه و لیژنه ی لێكۆڵینه وه شمان له دژی ئه و ئه فسه ره پێکهێناوە كه ئه شكه نجه ی داوه و لێداوه ، وه ئیجرائاتیشمان كردووه به رامبه ری سزاش دراوه ، ئه مه ڕێگه ڕاسته قینه كه ی خۆیه تی." هەروەها وتی" خاڵێكی زۆر گرنگ هه یه وه كو كه یس وه كو یاسا باس ده كه م ئێمه بۆ نموونه ئێستا له دادگاكانی تاوانه كانی سلێمانی تۆمه تبارێك ئه گه ر له قۆناغی لێكۆڵینه وه شدا ئیعترافی كردبێت له قۆناغی دادگایی كردندا بڵێت من ئینكاری ئه و ئیعترافه ده كه م و پاشگه زبێته وه له ئیعترافه كه ی و بڵێت ئه و ئیعترافه له ژێر هەڕەشە و فشاردا کردومە و ئه شكه نجه دراوم ئه گه ر نه شیسه لمێنێت مادام ئیعترافه كه ی "موعه زه ز" نییه بەڵگەی پشت ئه ستور نییه به ئیعترافه كه ی ئه وا ئازادی- ئیفراجی ده كه ین." دادوەری داواکاری گشتی د.فەرهاد حاتەم ئەوەشی خستەڕوو" ده یان كه یسمان هه یه له سلێمانی له قۆناغی لێكۆڵینه وه به تاوانی تیرۆریش كه سێك تۆمه تباره به تیرۆر له قۆناغی لێكۆڵینه وه دانی ناوە بەتاوانەکەیدا به ڵام له قۆناغی دادگایی كردندا هاتووه وتویه تی ئه و ئیعترافه م له ژێر كاریگه ری ئه شكه نجه داندا بووه و ئینكاری ده كه م و ئێستا پاشگه زبوومه ته وه ئێمه سه یرده كه ین ئه گه ر ئه م ئیعترافه ی ئه م هیچ به ڵگه یه ك نه بوو به هێزی بكات ئه وكاته ئێمه كه یسه كه داده خه ین چونکە ئیعتراف به ته نها به س نییه بۆ ئیدانه كردنی- حکومدانی تۆمه تبار کاتێک پاشگەزبێتەوە لەبەردەم دادگا لێی، بۆیه ئه مه ش خۆی بۆخۆی بابه تێكه ئایا دادگای تاوانی هه ولێر ئایا ئه م كه یسه یان به م ئاراسته یه بینیووه ؟ به م وردییه دیراسه یان كردووه ؟" دادوەری داواکاری گشتی ( د.فەرهاد حاتەم) وەڵامی ئەو پرسیارەشی دایەوە لەچ کاتێکدا ئەو پێنج کەسە لەڕووی یاساییەوە دەتوانن داوای قەرەبوو بکەن لەبەرامبەر ئەو تۆمەتانەی دراوەتە پاڵیان؟ لەوەڵامدا دادوەر د.فەرهاد حاتەم دەڵێت" ئێمه یاسایه كمان هه یه له هه رێمی كوردستان به ناوی یاسای قه ره بووكردنه وه ی ئه و كه سانه ی كه ده رئه نجام ئازاد(ئیفراج) ده كرێن و حوكمی بێتاوانیان ده رده كرێت و به ناحه ق ده گیرێن ئه و یاسایه ڕێگه ی داوه كه دوای قه ره بوو بكه ن وە ڕێوشوێنه كانیشی دیاری كردووه له ناو هەموو دادگاکان لیژنه یه ك هه یه تایبه ت به خه مڵاندنی زیانی ماددی و مه عنه وی ده توانن داوای بكه ن به ڵام ئه گه ر ده ركه وت كه ئه مانه به ناحه ق گیراون و به ڵگه نه بووه و له ژێر كاریگه ری هەڕەشە و فشاردا ئیفاده یان داوه لەم حاڵەتەدا دەتوانن داوای قەرەبووی مادیی و مەعنەوی لەبەردەم دادگادا بکەن ئەوەش كاتێك ده توانرێت بڕیاره كه ی دادگای پێداچوونه وه ده ربچێت و پله ی كۆتایی وه ربگرێت به ڵێ ده توانن داوای قەرەبوو بکەن ئەوکاتە." دادوەر د.فەرهاد حاتەم زیاتر ڕونیکردەوە" بڕیاره كه ی دادگای پێداچوونه وه كه هاته وه ئه و بڕیار ده دات، جاری واهه یه دادگای پێداچوونه وه به ته واوه تی ئازادیان ناكات، جاری واش هه یه بڕیارێكی دادگای تاوانه كان هه ڵده وشێنێته وه به ڵام ده ڵێت لێكۆڵینه وه ی زیاتری تێدا بكه ن ئه مه مانای ئه وه نییه ده توانن داوای قه ره بوو بكه ن واته هێشتا گه ڕاینه وه بۆ قۆناغی لێكۆڵینه وه به ڵام ئه گه ر بڕیاره كه ی دادگای پێداچوونه وه به و ئاراسته یه بێت یه كسه ر خۆی بڕیاری كۆتایی تێدا بدات و بڵێت به و وه سائیلانه ی كه له به رده ستی ئێمه دایه ئه و تاوانه ته شكیل ناكات و ئه و كه یسه ده بێت دابخرێت و بڕیارماندا به داخستنی، ئه وكاته له گه ڵ ده رچوونی بڕیاره كه ی دادگای پێداچوونه وه یه ئەو کەسانە ده توانن داوای قه ره بوو بكه نه وه ." دادوەر د.فەرهاد حاتەم لەقسەکانیدا باسی بەیاننامەکانی لایەنی حکومی و ئەنجومەنی دادوەری و لایەنەکانی تری دادوەری کرد لەو ڕوەوە وتی" شتێكی زۆر گرنگ هه یه ئه مه خاڵێكی یاساییه كێشه كه ئه وه یه ئه مڕۆ دووبه ره دروست بووه به داخه وه ، به ره یه ك حكومه ت له گه ڵ ئه نجوومه نی دادوه ری ئه وه تا هه میشه وه ڵام ده ده نه وه و به یاننامه ده رده كه ن وه كو ئه وه ی له سه نگه رێك بن، به ره یه كیش خه ڵك كه ئه مه خۆی بۆخۆی مه ترسیداره و دیارده یه كی نه شازه و دیارده یه كی نامۆیه له ناو ده سه ڵاتی دادوەری، ناكرێت ده سه ڵاتی دادوەری له گه ڵ حكومه تدا به ره یه ك بێت و خه ڵكیش به ره یه ك بێت و ڕۆژنامه نووسیش به ره یه ك، له وڵاتێكدا باسی ئازادی ڕۆژنامه گه ری ده كرێت یاسایه ك هه یه به ناوی یاسای ڕۆژنامه گه ری باس له ئازادی ڕاده ربڕین ده كرێت له ولاشه وه خه ڵك ده گیرێت و حكوم ده درێت ئه مه خۆی بۆ خۆی مه ترسیداره ." بەچەند ڕۆژێک پێش سەپاندنی سزا بەسەر ئەو پێنج ڕۆژنامەنوس و چالاکوانەی بادینان لەلایەن دادگای تاوانەکانی هەولێرەوە سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان (مەسرور بارزانی) لەوەڵامی پەیامنێری کەناڵی ئاسمانی (سپێدە) سەبارەت بەکەیسی دەستگیرکراوان و چالاکوانانی بادینان وتی" ئەوانە سیخوڕن جگە لەهەوڵی سیخوڕی هەوڵی ڕفاندنی کەسانی بیانی و تەقاندنەوەی بینا و کونسڵگەرییە بیانیەکانیان داوە" لەوەڵامی ئەو پرسیارەی هەڵسەنگاندنی یاسا بۆ ئەو قسانەی سەرۆکی حکومەت پێش بڕیاری دادگا بۆ ئەو تۆمەتبارکراوانە چیە؟ دادوەر د.فەرهاد حاتەم لەوەڵامدا ڕایگەیاند" ئه م جۆره لێدوانانه خۆی بۆخۆی خه له له به جۆرێك له جۆره كان به تایبه تی له كه سێكه وه ده ربچێت كه سه رۆكی پۆستێك بێت له ده سه ڵاته گرنگه كان كه ده سه ڵاتی جێبه جێكردنه ئه مه كاریگه ری ده بێت به جۆرێك له جۆره كان ده ستتێوه ردانه له دادگاكان هه رچه نده پێویست نییه دادگا گوێ له ده ستێوه ردانه كان بگرێت پێویسته دادگا خۆی بڕیار بدات." دادوەر د.فەرهاد حاتەم سەرنجێکی تری یاسایی لەسەر کەیسی پێنج سزادراوەکەی بادینان خستەڕوو، لەو ڕوەوە وتی" خاڵێكی تر ئه وه یه ئه م بابه ته كه له دهۆك بووه بۆچی دادگای تاوانه كانی دهۆك دادگایی نه كردووه و بۆچی هاتۆته هه ولێر؟ خۆی له ڕووی یاساییه وه تاوان به چی دیاریده كرێت به و شوێنه ی كه تاوانه كه ی تێدا ئه نجامدراوه ، بۆنموونه كه سێك له سلێمانی تاوانێك ئه نجام ده دات باماڵی له هه ولێر یان دهۆكیش بێت، ئه و كه سه ده بێت له دادگای سلێمانی دادگایی بكرێت." دادوەر د.فەرهاد حاتەم دەربارەی شوێنی ئەنجامدانی تاوان لەیاسای بنەماکانی دادگەری سزایی دوا و وتی " (الاختصاص المكاني)ی - واتە شوێنی ئه نجامدانی تاوانه كه كوێ بێت ده بێت دادگای ئه و شوێنه دادگایی بكات له یاسای بنه ما دادگه رییه سزاییه كان باس له وه ده كات ده ڵێت "دیاریكردنی شوێنی تاوان له و شوێنه ده كرێت كه تاوانه كه ی تێدا ئه نجامدراوه و هه ر دادگای ئه و شوێنه ش ده بێت دادگایی بكات پێشتریش دووان له م تۆمه تبارانه له دادگای تاوانه كانی دهۆک ئه م كه یسه یان بینراوه من نازانم هه مان کردار-دۆسێیە بێت ئه گه ر هه مان كردار بێت ئه مه خۆی بۆخۆی خه له له ، ئه گه ر كه سێك پێشتر له دادگای تاوانه كانی دهۆك ئیفراج كرابێت و كه یسه كه ی داخرابێت ناكرێت جارێكی تر دۆسێیەکەی ببینرێته وه له یه ك حاڵه تدا نه بێت ئه گه ر به ڵگه ی تازه دروست ببێته وه كه هه ر ده بێت له دادگای لێكۆڵینه وه ی دهۆكه وه ده ست پێبكاته وه نه ك بێت بۆ هه ولێر چونكه كه یسه كه له دهۆك جێماوه و كه یسه كه ی له دهۆكه ." باشە (عدم الاختصاص المكاني) لەهەر تاوان و دۆسێیەکدا دەبێتە هۆی ئەوەی بوترێت بڕیار لەسەر دۆسێیەکە باتڵە؟ وەڵامەکەی دادوەر د.فەرهاد حاتەم بەم جۆرەبوو" ناتوانرێت بوترێت باتڵه به ڵام بۆخۆی جێی گومانه ،واته پرسیاره كه ئه وه یه كه ئیشی من وەک دادگای تاوانەکانی هەولێر نییه ، بۆچی من ده یبینم؟!" وتیشی" ئێستا هه ر دادگایه ك ببینێت كه یسه كه تایبه تمه ندی ئه و نییه خواخوایه تی كه یسێكی كه متری له سه ربێت و یه كسه ر ده ینێرێت بۆ ئه و شوێنه ی كه تایبه تمه ندی خۆی هه یه ." دادوەری داواکاری گشتی د.فەرهاد حاتەم لەسەر سەرنجە یاساییەکانی بۆ کەیسی پێنج ڕۆژنامەوان و چالاکوانەکەی بادینان زیاتر وتی" پرسیارێكمان لادروست ده بێت ئایا ده ركردنی بڕیارێكی پێشووتری دادگای تاوانه كانی دهۆك ئه مه وای نه كردووه ئه م كه یسه له ده ستی دهۆك ده ربكرێت و بخرێته هه ولێر بۆ ئه وه ی بڕیاره كه به شێوازێكی تربێت؟ ده توانیین وابڵێین؟" دادوەرەکەی داواکاری گشتی (د.فەرهاد حاتەم) ئەوەشی وت" بۆ نموونه ئه گه ر من دادوه ر بم و ئیسپات بێت كه كه سێك ئه و یاسایه یان (یاسای ژمارە 21) ی به سه ریدا جێبه جێبكه م ناچم شه ش ساڵ حكومی بده م ده چم حوكمی هه تا هه تایی ده ده م چونكه یاساكه وام پێده ڵێت ئه گه ر نه شیكردووه پێویسته ئازادی بكه یت، چاره سه ری ناوه ندی نییه لەیاساکەدا (واتە یا حوکمی هەتا هەتاییە یاخود دەبێت ئازاد بکرێن) ئه و یاسایه ڕوونه ده بێت كه سێك تاوانێكی كردبێت و زیانی گه یاندبێت به سه قامگیری و ئه من و ئاسایشی هه رێمی كوردستان و به داموده زگاكانی ده بێت به رئه نجامی ئه و كرداره ی كه كردوویه تی زیانێك كه وتبێت واته زیانه كه (موته حقیق) بەدیهاتبێت پرسیاره كه ی من ئه وه یه ئایا ئه مانه به رئه نجامی ئه و كرداره ی كه گوایه كردوویانه سه فاره تێك ته قێنراوه ته وه ؟ كونسوڵخانه یه ك ته قێنراوه ته وه ؟ یان ته قینه وه یه ك هه بووه ؟ بینایه كی حكومه ت ڕووخێنراوه یان سوتێنراوه ؟ شتی وا ڕوویداوه ؟ کەواتە کە نه كرابێت كه واته تاوانه كه (موته حه قیق) ئه نجامدراو نییه ده بێت بگه ڕێن به دوای ئه وه ی ئایا ئه م كرداره ی ئه مان ده چێته بابی تاوانێكی تره وه ؟ چونكه ناكرێت كه سێك له سه ر شتێك حكوم بده یت كه ئه و تاوانه به سه ریدا جێبه جێ نه بێت، ئەوە وه ك ئه وه وایه كه سێك حكوم بدرێت له سه ر تاوانی كوشتن به ڵام خۆی تاوانی كوشتنی ئه نجام نه دابێت و جنێوی دابێت." دادوەری داواکاری گشتی د.فەرهاد حاتەم سەبارەت بەهۆکاری کارانەبونی ڕۆڵی داواکاری گشتی لەهەرێمی کوردستان کەوەک هەندێک ڕەخنە لەو دامەزراوەیە دەگرن و بەناکارا ناوی دەبەن دەڵێت" من له ساڵی 2006 وه كه دامه زاراوم وه كو داواكاری گشتی تائیستا ئێمه له هه وڵداین ده زگای داواكاری گشتی كارا بكه ین و به هێزی بكه ین،له پێداویستیه كانی كاراكردنی ئه م ده زگایه ده ركردنی یاسایه كی تۆكمه یه كه تۆزێك ده ستی داواكاری گشتی بكاته وه و تۆزێك ده سه ڵاتی زیاتر بداتێت و هێزی زیاتر بداتێت و چاودێری زیاتر بتوانێت بكات و ئیجرائات زیاتر بتوانێت بكات هاوشێوه ی ئه و وڵاتانه ی كە لەدنیادا هەن من خۆم یه ك مانگ له ئه مه ریكا بووم سه رسام بووم به سیسته می داواكاری گشتی و ئه و وڵاته كه چۆن ئیش ده كه ن و داواكاری گشتی له چ ئاستێكدایه و له شوێنێكی یاسایی به هێزدایه كه له ئاستی هه موو حكومه ت به ده ست داواكاری گشتییه وه ده ناڵێنێت به ڵام ئه گه ر به راوردی بكرێت به داواكاری گشتی هه رێمی كوردستان هه ر له بنه ڕه ندا ڕووی به راوردی نییه چونكه ئێمه له چوارچێوه ی یاسایه ك ئیش ده كه ین كه له ساڵی 1979 وه ده رچووه ، یه كێك له ئامانجه گرنگه كانی ئه و یاسایه ده ڵێت "پاراستنی ده ستكه وته كانی شۆڕش و به عسە"واته یاسایه ك بۆ پارێزگاری كردن له خودی خۆی و له ده ستكه وته كانی حیزبی به عسی عه ره بی ئیشتراكی ئەمه شه رمه زاری نییه كه ئێستاش به و یاسایه ئیش ده كه ین به ڵام به كێ بڵێین؟." دادوەرە گشتیەکە ئەوەش دەڵێت" له ساڵی 2006 وه ئێمه پرۆژه پێشكه ش ده كه ین و ده ڵێین داواكاری گشتی ناكرێت وابێت نابێت ئاوا كپ بێت و نابێت ده سته مۆ بێت و نابێت بێ ڕۆڵ بێت داواكاری گشتی ئه گه ر به م شێوازه بمێنێته وه نه بوونی باشتره له به رئه وه ی كه ده زگایه ك نه توانێت به ئه ركی ڕاسته قینه ی خۆی هه ستێت یان ئه وه یه ئه م ده زگایه بخه نه شوێنی ڕاسته قینه ی خۆی و ده زگایه كی به هێز بێت وه كو هاوشێوه ی ئه و وڵاتانه ی كه هه ن یان به ڕای من نه بوونی باشتره ." واتە لەپەرلەمانی هەرێم یاساکەتان بۆ هەموار ناکرێت یا دەرناچوێنرێت؟ دادوەر د.فەرهاد حاتەم دەڵێت" به ڵێ ئێستا ده یان پڕۆژه یاسایان له په رله مان ده ركردووه به ڵام ئه وه ی پرۆژه یاسای داواكاری گشتی بێت له ڕه فه كان دانراوه و هه موو ساڵێك قورعه ی بۆ ده كرێت به ڵام ناگاته ئه نجام جگه له وه لایه نێكی زیندووی كه مترین ده سه ڵاتی داواكاری گشتییه ده بێت پێداچوونه وه یه كی گشتی بكرێته وه به پۆسته كانی ناو داواكاری گشتی ده بێت بزانیین ئایا پێوه ری دانانی داواكاری گشتی چییه ؟ جێگره كانی چین؟ سه رۆكی فه رمانگه كان چین؟ سه رۆكی ده سته ی سه رپه رشیتیاری دادی چین ؟ته نانه ت هه ڵبژادنی خودی داواكاری گشتی ده بێت كۆمه ڵێك پێوه ر و دیسپلین هه بێت، ده بێت چاودێریه ك هه بێت له سه ر ئه دای ئه م ئه ندامانه ، ئایا ئه گه ر ئه ندامێكی داواكاری گشتی كارایه وكاریگه ره جێگه ی ده ستخۆشیه ئه گه رنا توانای نییه و قابیله تی نییه پێویسته لێپرسینه وه ی له گه ڵ بكرێت،پێویسته لایه نێك هه بێت چاودێری بكات كه ئه مه تائێستا بوونی نییه ." لەکۆتایی وتووێژەکەی بەشی کوردی دەنگی ئەمریکا دادوەری داواکاری گشتی د.فەرهاد حاتەم وتی" له گه ڵ ئه و هه موو تێبینیانه و ئه و بابه ته یاسایانه ی كه باسم كرد دیارده یه كی خراپ و مه ترسیداره ئه گه ر ئێمه خه ڵك والێ بكه ین هه مووی به ئاراسته یه كی ناشیرین سه یری دادگا بكات و شكۆی دادگا بشكێنن و له فه یسبوكدا جنێو بدات به ده زگای دادگه ری ئه مه شتێكی خراپه به ڵام ده بێت ئیش له سه ر ئه وه بكه ین چۆن بتوانیین ئه گه ر خه له لێك هه یه چاره سه ری بكه ین؟ ئه و لایه نانه ی كه ئه رك ده بینن له وه ی كه شكۆی دادگا بپارێزن یه كێك له ده زگا گرنگه كان داواكاری گشتیه ، من كاتی خۆی سه رۆكی داواكاری گشتی سلێمانی بووم كه یسی وا هه بووه ئه و داواكاری گشتیه كه له دادگای تاوانه كان بووه به شێوازێك داواكاری پێشكه ش كردووه به ڵام كه چی من خۆم وه كو سه رۆكی داواكاری گشتی بڕیاره كه م ته مییز كردۆته وه له دادگای پێداچوونه وه هه ڵوه شاوه ته وه یه كێك له وانه كه یسی مامۆستا ساكار كه دادگای تاوانه كانی سلێمانی ئیفراجی كرد به ڵام من وه كو سه رۆكی داواكاری گشتی خۆم ته مییزم كردەوە له گه ڵ ئه و بڕیاره نه بووم ئه وه بوو له دادگای پێداچوونه وه هه ڵوه شایه وه مه به ستم ئه وه یه ده بێت له ناو داواكاری گشتیدا ئێمه بێلایه ن بین به مانای وشه چونكه له ئه نجام ئێمه چاودێری ده زگای دادوەری ده كه ین." د.فەرهاد حاتەم ڕاشیگەیاند" كاتێك دادگا بڕیارێك ده دات به ئاراسته یه ك ئه ركی خه ڵك نییه به یاننامه بڵاوبكاته وه و دژی خۆپیشاندان بكات و جنێوبدات به دادوه ر و سوكایه تی بكات به دادوه ر بكات، ئه و كه یسه ته نها دووكه س بۆی هه یه "ته میزی" بكاته وه داواكاری گشتی له گه ڵ كه سه كه ی كه حوكم دراوه ئیتر خه ڵكی تر له هاوكێشه كه دا نییه بۆیه ئه مه ش بۆخۆی خراپه هه ركه یسێك دادگا بڕیاری تێیدا دا یه كسه ر ئێمه بڕۆینه سه رشەقام و ئاراسته ی دادگا بگۆڕین و كێ ده ڵێت ئه و كه سه شایسته ی ئیدانه كردن نییه ؟ ده بێت شته كان وابێت یه كه م شكۆ بۆ دادگا بگه ڕێته وه ، دووه م ئه و دادوه ره ی كه بڕیارده دات پێویسته به ئه مانه ته وه بڕیاربدات هەروه ها داواكاری گشتیش به ڕۆڵی خۆی هه ستێت."