د.فازڵ نه‌بی:ئه‌گه‌ر عێراق هه‌ر قه‌رزی وه‌رگرت ئه‌وا ئابوری به‌ره‌و ڕووخان ده‌ڕوات پاره‌ی عیراقیش وه‌كو تمه‌ن و لیره‌كی توركی بێ نرخ ده‌بێت 
 " به‌داخه‌وه‌ حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان له‌ناردنی خه‌ڵك بۆ به‌غداد هه‌رگیز نه‌یتوانیووه‌ خه‌ڵكی پسپۆڕی دارایی بنێرێته‌ به‌غداد "
پڕۆفیسۆر، د.فازڵ نه بی بریكاری پێشووی وه زاره تی دارایی و ئابوری حكومه تی عیراقی فیدراڵ كه هاوكات پڕۆفیسۆره و هه ڵگری بڕوانامه ی ئابورییه له زانستی ئابوری به شی ژمێریاری ده ڵێت "به داخه وه حكومه تی هه رێمی كوردستان له ناردنی خه ڵك بۆ به غداد هه رگیز نه یتوانیووه خه ڵكی پسپۆڕی دارایی بنێرێته به غداد، من بریكاری وه زیری دارایی عیراقی بووم و چوار ساڵه من خانه نشین بووم چوار ساڵه داوا ده كه م پسپۆڕێك بنێرنه ئه و جێگایه ی من چونكه ئه و جێگایه یه جێگه ی كورده چوار ساڵه كورد ئه و جێگایه ی پڕنه كردۆته وه كه گرنگترین پۆسته ." ده شڵێت" له به رده م حكومه تی هه رێم له ئێستادا دوو چاره سه ر هه یه ، ئه و 320 ملیاره یاساییه كه ده درێته كوردستان ئه وه چاره سه ره خێراكه یه ، به ڵام چاره سه ری دووه م ئه گه ر هاتوو ئه وه نه كرا، ئه وه ده بێت حكومه تی هه رێمی كوردستان به زووترین كات وه فدێكی هونه ری شاره زای خاوه ن ئه زموون له مه سه له ی دارایی و نه وت بنێرێته به غداد بۆ ئه وه ی له گه ڵ حكومه تی به غداد و وه زاره تی نه وت و دامه زراوه ی سۆمۆ دابنیشن و بگه نه ڕێكه وتنێك ئه و كاته ڕێكه وتنه كه مولزه م ده بێت كه وه زاره تی دارایی عێراق جێبه جێی بكات." له سه ره تای وتووێژه كه دا ده رباره ی ده رچوونی یاسای قه رز له په رله مانی عیراق بریكاری پێشووی وه زاره تی دارایی عیراقی فیدراڵ ڕایگه یاند" له ڕاستیدا بابه تی دارایی له عێراق من ته ماشای ده كه م كه ناڕێكخراویی پێوه دیاره به و شێوه یه ی كه ئێستا هه یه چونكه پێشتر له مانگی 6 له عێراق داوای قه رزكرا نزیكه ی 5 ملیار دۆلار و 15 تریلیۆن دینار، كه له مانگی شه ش ڕازبوونیان له سه ركرد، به گوێره ی هه موو ئه و حساباتانه ی كه من كردوومه من پێشتر 10 ساڵ بریكاری دارایی وه زاره تی دارایی عێراق بووم له دوو قه یران به شداربووم ، قه یرانی ساڵی 2008 و كۆتایی ساڵی 2014 ، به گوێره ی ئه و زانیاریه ی كه من هه مه ئه و پاره یه ی كه له مانگی 6 داواكرا، ده كرا له عێراق تاكۆتایی ئه مساڵ مووچه ی فه رمانبه رانی پێ بدرێت و خه رجییه سه ره كیه كانی پێ بكرێت به ڵام به داخه وه واپێده چێت خراپی ڕێكخستن هه بێت له عێراق به تایبه تی له بواری دارایی ئه وه بووه هۆكاری ئه وه ی كه زیاتر به ره و قه رز بڕۆن، ئه وان به ره و قه رز ڕۆیشتن كه هه میشه ئه وه هه ڵبژاردنێكی باش نییه ." د.فازڵ نه بی وتیشی" ڕاسته عێراق له ده وڵه ته هه ژاره كان نییه كه به یانی نه توانێت قه رز بداته وه به ڵام ناشكرێت خۆی بخاته باری قه رزێكی یه كجار گه وره كه دوایی زه حمه ت بێت دانه وه ی قه رزه كه ، له ڕاستیدا ئه وه هه ڵبژاردنێكی باش نییه ئه وه دیسان دووباره په رله مان ڕازی بووه كه عێراق 12 تریلیۆن دینار قه رز بكات بۆ ئه وه ی له ئێستاوه مووچه ی ئه و سێ مانگه ی داهاتووی عێراقی پێ بدات، حكومه ت دوای 41 تریلیۆن دیناری كردبوو به ڵام به بۆچونی من ئه و 12 تریلیۆنه ش زیاده یه واته عێراق تا كۆتایی ساڵ پێویستی ته نها به 5-6 تریلیۆن دینار ده بێت چونكه داهاتی نه وتی عێراق ئه گه ر ته ماشای بكه ین نزیكه ی 3.5 ملیار دۆلاره كه ده كاته 4 تریلیۆن دینار و زیاتر." د.فازڵ نه بی زیاتر ڕوونیده كاته وه " ئه و قه رزه كاریگه ری سلبی زۆره چونكه هه میشه وه رگرتنی قه رز له جیهان بۆ پرۆژه ی وه به رهێنانه بانكی نێوده وڵه تی و سندوقی نه ختی نێوده وڵه تی كاتێك قه رز ده ده نه عێراق بۆ ئه وه یه كه پرۆژه ی وه به رهێنانی پێبكات دواتر له داهاتی پڕۆژه ی وه به رهێنانه كه بتوانێت قه رزه كانی بداته وه به ڵام كاتێك كه بۆ مووچه به كاری ده هێنێت ده بێت دواتر خودی قه رزه كه و سوودی سه ر قه رزه كه ش له خه زێنه ی ده وڵه ت بدرێت ئه مه واده كات له داهاتوودا دیسان هه ر له ناو قه یرانێكی تری ئابوریدا بژێت، واته ئه گه ر هاتوو نرخی نه وتیش تۆزێك به رزبوویه وه بۆ نموونه بوو به 50-60 دۆلار هه ر له ناو ئه و قه یرانه دا ده ژێت چونكه ئه و قه رزانه دوامۆڵه تیان هه یه ڕێكه وتی دانه وه ی هه یه و ڕێكه وتی دانه وه ی سوودی هه یه كه ئه وه ش ئیلتزامێكی گه وره یه له سه ر عێراق ده بێت بیكات و هه میشه له ناو ئه و قه یرانه دا بژێت بۆیه ده بێت عێراق بیر له چاره سه ری تر بكاته وه ." د.نه‌بی ده‌شڵێت " چاره‌سه‌ری قه‌رز هه‌میشه‌ بۆ مه‌سه‌له‌ی له‌ناكاوه‌ مه‌سه‌له‌یه‌ك كه‌ڕوو ده‌دات به‌ڵام مه‌سه‌له‌ی هاتنه‌خواره‌وه‌ی نه‌وت چاوه‌ڕوانكراوبوو دوای بڵاوبوونه‌وه‌ی نه‌خۆشی كۆرۆنا بۆیه‌ ده‌بووایه‌ عیراق به‌دوای چاره‌سه‌ری تر بگه‌ڕێت، ناكرێت بۆ هه‌موو شتێك هه‌ر قه‌رز بكه‌ن من خۆم پێشتر سه‌رۆكی وه‌فدی عێراق بووم كاتێك كه‌ چووین بۆ كۆبوونه‌وه‌یه‌كی سندوقی نه‌ختی نێوده‌وڵه‌تی و بانكی نێوده‌وڵه‌تی له‌ساڵی 2016 ڕێكه‌وتننی (SBA) مان كرد له‌گه‌ڵیان كه‌ نزیكه‌ی 18 ملیار دۆلار ده‌توانن قه‌رز بده‌نه‌ عێراق هه‌ركاتێك پێویستی پێ بێت بتوانێت ڕایكێشێت به‌ڵام ئێمه‌ له‌و 18 ملیاره‌ نیوه‌ی كه‌مترمان ڕاكێشا چونكه‌ نه‌مانویست خۆمان بخه‌ینه‌ ژێرباری قه‌رزی گه‌وره‌ كه‌سبه‌ی ڕۆژ نه‌توانین بیده‌ینه‌وه‌، ئێستا بانكی نێوده‌وڵه‌تی و سندوقی نه‌ختی نێوده‌وڵه‌تی هه‌ردووكیان ڕازی نه‌بوون كه‌قه‌رز بده‌نه‌ عێراق چونكه‌ ئه‌وان ڕازی نابن قه‌رز بۆ مووچه‌ خه‌رج بكرێت، ئه‌وان ده‌یانه‌وێت قه‌رز بۆ پرۆژه‌ی وه‌به‌رهێنان بڕوات كه‌واته‌ ناچارن قه‌رزی ناوخۆیی وه‌ربگرن. " "بانكی ڕه‌شید و بانكی ڕافیده‌ین كه‌ دوو بانكی گه‌وره‌ن له‌عێراق ئه‌وانیش ئێستا تاقه‌تی دانانی قه‌رزیان نه‌ماوه‌ به‌حكومه‌تی عێراق چونكه‌ حكومه‌تی عێراق له‌ماوه‌ی ڕابردوو قه‌رزێكی گه‌وره‌ی له‌و دوو بانكه‌ش وه‌رگرتووه‌ بانكه‌ ئه‌هلییه‌كانی عێراقیش به‌هه‌موویان ناتوانن یه‌ك تریلیۆن عێراق قه‌رز بده‌نه‌ عێراق بۆیه‌ عێراق به‌ره‌و بانكی مه‌ركه‌زی ده‌ڕوات، بانكی مه‌ركه‌زیش به‌گوێره‌ی یاساكه‌ی ناتوانێت قه‌رز بداته‌ حكومه‌تی عێراق به‌ڵام كاتی خۆی من له‌ساڵی 2015 ئه‌و ڕێگه‌یه‌م بۆ دانان كه‌ عێراق ده‌كرێت داوای قه‌رز له‌بانكه‌ حكومییه‌كان بكات وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو بانكه‌ حكومییه‌كان پاره‌یان نه‌بوو ئه‌وا "ئیعاده‌ی خه‌سمی ئه‌و سه‌نداتانه‌ " ده‌كه‌نه‌وه‌ له‌بانكی مه‌ركه‌زی واته‌ ڕێگه‌یه‌كی یاساییمان وه‌رگرتووه‌ كه‌واته‌ پاره‌كه‌ له‌بانكی ناوه‌ندییه‌وه‌ دێته‌ ده‌رێ."د.فازڵ نه‌بی وای وت" د.فازڵ نه بی كه هاوكات پڕۆفیسۆره له بواری زانستی ئابوری به شی ژمێریاری ده شڵێت" ئێستا ئه گه ر ته ماشای یه ده گی بانكی مه ركه زی بكه ین نزیكه ی 68 ملیار دۆلار بۆ 52-53ملیار دۆلار دابه زیووه ئه و به شه نه قدیه ی كه له عێراق هه یه ده بێت به رامبه ره كه ی له یه ده گی لانی كه م 36 ملیار دۆلار هه بێت بۆ ئه وه ی كاریگه ری سلبی له سه ر پاره ی عێراق نه كات هه تا هێزی كڕینی پاره ی عێراقی نه یه ته خواره وه ئه گه ر هاتوو عیراق هه ر قه رزی وه رگرت ئه وا ناچار ده بێت له و 36 ملیاره یه ده گه بێته خواره ، ئه گه ریش هاته خواره وه ئه وا ئابوری عێراقی به ره و ڕووخان ده ڕوات چونكه پاره ی ئێمه ش وه كو تمه ن و لیره كی توركی بێ نرخ ده بێت ئه و كاته هه ڵاوسانێكی زۆر له وڵات دروست ده بێت و وڵات به ره و وێرانی ده ڕوات ئه وه یه كێشه گه وره كه كه ده بێت به دوایدا بچن هه تا عێراق توشی داڕمانی ئابوری نه بێت كه "ئینشاالله " ناگه ینه ئه و ڕۆژه ." به داخه وه ئێمه كێشه ی داراییمان له به غداد هه یه ، هه رێمی كوردستان كۆمه ڵێك كێشه ی هه یه له به غداد وه كو كێشه ی ناوچه ناكۆكه كان، كێشه ی پێشمه رگه ، كێشه ی مادده ی 140 به ڵام كێشه داراییه كه كێشه له ناكاوه كه یه به داخه وه حكومه تی هه رێمی كوردستان له ناردنی خه ڵك بۆ به غداد هه رگیز نه یتوانیووه خه ڵكی پسپۆڕی دارایی بنێرێته به غداد بۆ ئه وه ی ڕاستی بارودۆخه كان له گه ڵ حكومه تی به غداد باس بكه ن و قه ناعه ت به حكومه تی به غداد بكه ن كه ئه وه ڕاسته و ئه وه ڕاست نییه ، ئه وه ده ستورییه و ئه وه ده ستوری نییه ، ناكرێت له خۆیانه وه قسه بكه ن ئینجا خۆشمان كێشه مان هه یه . من بریكاری وه زیری دارایی عیراقی بووم و چوار ساڵه من خانه نشین بووم چوار ساڵه داوا ده كه م پسپۆڕێك بنێرنه ئه و جێگایه ی من چونكه ئه و جێگایه یه جێگه ی كورده چوار ساڵه كورد ئه و جێگایه ی پڕنه كردۆته وه كه گرنگترین پۆسته ." له وه ڵامی ئه و پرسیاره ی تاچه ند پڕنه كردنه وه ی شوێنی پۆسته كه ت (بریكاری وه زاره تی دارایی) په یوندی به ڕێك نه كه وتنی لایه نه كوردییه كانه وه هه یه بۆ دیاریكردنی كاندیدێك بۆ ئه و پۆسته ؟ له وه ڵامدا د.فازڵ نه بی ده ڵێت" ڕێكه وتنی حیزبی كێشه ی نییه چونكه ئه و پۆسته دیاریكراوه بۆ پارتی دیموكراتی كوردستان، له به رئه وه ی ئه وه ش دیاریكراوه بریكاری وه زاره تی نه وت هی یه كێتی نیشتمانی كوردستانه و بریكاری وه زاره تی دارایی هی پارتی دیموكراتی كوردستانه ، باوه ڕ بكه ن بریكاری وه زاره تی دارایی زۆر ده سه ڵاتی زیاتره له سه رۆك كۆمارو گرنگتره بۆ كورد." هه روه ها ته ئكیدی له وه كرده وه " ئه و یاسایه ی كه هه فته ی ڕابردوو ده رچوو به ڕاستی غه دری له كوردستان كردووه چونكه لانی كه م ده بووایه به شه بودجه ی هه رێمی كوردستان دیاری بكرایه ، دووه م ئه گه ر ئیلتزاماتێك هه یه و ده یانه وێت بیخه نه سه رشانی هه رێمی كوردستان بابیخه نه سه ر شانی هه رێمی كوردستان، غه دری تێدایه و نایاسایشه ، چونكه یاسای بودجه ی 2019 ، ئه و 320 ملیاره ی كه ده نێرنه هه رێمی كوردستان ئه وه ڕێكه وتنێكی هه ڕه مه كی نییه ، ئه وه له سه ر بنچینه ی یاسای بودجه ی 2019 ئه و 320 ملیار دیناره دانراوه چونكه له ناو یاساكه مادده یه ك هه یه كه باس له وه ده كات ئه گه ر هاتوو حكومه تی هه رێمی كوردستان نه وته كه ی ڕاده ستنه كرد، ئه وا ئه و بڕی زیانه ی كه له به شه بودجه ی هه رێمی كوردستان ده بڕدرێت، كاتێك كه بڕی زیانه كه ده بڕن 320 ملیار بۆ كوردستان ده مێنێته وه ئه وه یاسای بودجه ی 2019 یه له به رئه وه ی ئێمه له ساڵی 2020یاسای بودجه مان نییه ده بێت پشت ببه ستین به یاسای بودجه ی 2019 ئه و یاسایه ی كه ئه و ڕۆژه ده رچوو به داخه وه ئه وه شی ره تكرده وه و وای لێكرد كه ئێستا هیچ بڕه پاره یه ك نه درێت به هه رێمی كوردستان ئه گه ر هاتوو هه رێمی كوردستان نه وته كه ی له گه ڵ داهاتی فیدڕاڵی ڕاده ستی به غداد نه كاته وه ." د.فازڵ نه بی ئاماژه ی به چارسه ره كانی به رده م هه رێمی كوردستانی كرد له پاش ده رچوونی یاسای هاوكاری كورتهێنانی دارایی عێراق( قه رز) له و ڕوه وه ده ڵێت" ئێستا ئێمه چاره سه ری خێرامان له پێشه و چاره سه ری تریشمان له پێشه چاره سه ره خێراكه ئه وه یه ئه گه ر هاتوو سه رۆك كۆمار ئه و یاسایه په سه ند نه كات 14 ڕۆژ ئه و یاسایه به هه ڵواسراوی ده مێنێته وه ، واته دوای 14 ڕۆژه كه ئه و یاسایه خۆی ئۆتۆماتیكی به په سه ندكراو حساب ده بێت ته نانه ت ئه گه ر سه رۆك كۆماریش په سه ندی نه كات. له ماوه ی ئه و 14 ڕۆژه دا سه ركردایه تی سیاسی هه رێمی كوردستان به زووترین كات له گه ڵ سه ركردایه تی سیاسی له به غداد به حكومه تی كازمی و به حكومه تی هه رێمی كوردستان ئه وه چاره سه ر ناكرێت به ڵكو ئه وه بابه تێكی سیاسیه ، حیزبه سیاسیه كانی كوردستان به یه ك ده نگ به ره و به غداد بڕۆن له گه ڵ سه ركرده ی حیزبه سیاسیه كان له به غداد قسه بكه ن بۆ ئه وه ی بتوانن هه موارێك له و یاسایه بكه ن لانی كه م مه جالی ئه و 320 ملیاره ی تێدا بمێنێت." هه روه ها ڕاشیگه یاند" ئه و 320 ملیاره یاساییه كه ده درێته كوردستان ئه وه چاره سه ره خێراكه یه ، به ڵام چاره سه ری دووه م ئه گه ر هاتوو ئه وه نه كرا، ئه وه ده بێت حكومه تی هه رێمی كوردستان به زووترین كات وه فدێكی هونه ری شاره زای خاوه ن ئه زموون له مه سه له ی دارایی و نه وت بنێرێته به غداد بۆ ئه وه ی له گه ڵ حكومه تی به غداد و وه زاره تی نه وت و دامه زراوه ی سۆمۆ دابنیشن و بگه نه ڕێكه وتنێك ئه و كاته ڕێكه وتنه كه مولزه م ده بێت كه وه زاره تی دارایی عێراق جێبه جێی بكات." "هه‌رێمی كوردستان ده‌بێت چاكسازی جه‌زری و ڕاسته‌قینه‌ بكات له‌هه‌رێمی كوردستان له‌بواری خه‌رجییه‌كان و له‌بواری داهاته‌كان كه‌ ده‌كرێت بتوانێت تاڕاده‌یه‌كی باش مووچه‌ی خه‌ڵكی كوردستان بدات."د.فازڵ نه‌بی واده‌ڵێت" د.نه بی ده شڵێت " حكومه تی به غداد ده سه ڵاتی چاره سه ركردنی كێشه كه ی نییه به ڵام كوتله سیاسیه كان و حیزبه سیاسیه كان به ڵێ ده توانن چاره سه ری ئه و كێشه یه بكه ن. حكومه تی به غداد نیه تی چاره سه ركردنی كێشه كه ی هه یه به ڵام ده سه ڵاتی نییه كه واته ئه وه به كه ڵك نایه ت، به ڵام حیزبه سیاسیه كان ده سه ڵاتیان هه یه به ڵام نیه تی چاره سه ركردنی كێشه كه یان نییه ئه گه ر نیه تیشیان نه بێت هه رده بێت به ره و پیریان بڕۆین چونكه كێشه كه ی ئێمه لای ئه وانه و بۆ ئه وه ی چاره سه ری كێشه كه بكه ین." د.فازڵ نه‌بی ئه‌وه‌ی خسته‌ڕوو"لێره‌ كێشه‌كه‌ به‌ ناڕوونی ماوه‌ته‌وه‌، ئه‌وان چه‌ند نه‌وت ڕاده‌ست بكه‌ن و چه‌ند پاره‌ وه‌رده‌گرن ئه‌وه‌ به‌نادیاری ماوه‌ته‌وه‌ پێویست به‌وه‌ ده‌كات كه‌خه‌ڵكێكی خاوه‌ن ئه‌زموون بچێته‌ به‌غداد بۆ ئه‌وه‌ی بزانن كه‌كاتیك نه‌وت ڕاده‌ست ده‌كه‌ن چه‌ند وه‌رده‌گرن. " له‌كۆتا به‌شی وتووێژه‌كه‌دا د.فازڵ نه‌بی جه‌ختی له‌وه‌كرده‌وه‌ " هه‌ركه‌سێك بڵێت یاسای قه‌رز له‌قازانجی هه‌رێمی كوردستانه‌ ڕاست نییه‌، ئه‌و یاسایه‌ زۆر دژی هه‌رێمی كوردستانه‌ چونكه‌ 320 ملیاره‌كه‌ كه‌به‌یاسا دراوه‌ته‌ هه‌رێمی كوردستان نه‌ك به‌ڕێكه‌وتنی كه‌سه‌كان. ئێستا ئه‌و یاسایه‌یان ره‌تكرده‌وه‌ ئه‌و یاسایه‌ش له‌وكاته‌ی عێراقی نوێ دروست بووه‌ له‌ یاسای بودجه‌ هه‌موو ساڵه‌كان ئه‌و مادده‌یه‌ هه‌بووه‌، ئه‌و مادده‌یه‌ ده‌ڵێت به‌شه‌ بودجه‌ی هه‌رێمی كوردستان "ئه‌وه‌نده‌یه‌ و ئاوایه‌ و تا دوایی " حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان ده‌بێت 250 هه‌زار به‌رمیل ڕاده‌ست بكات ئه‌گه‌ر هاتوو ڕاده‌ستی نه‌كرد بڕی زیانه‌كه‌ له‌به‌شه‌ بودجه‌ی هه‌رێمی كوردستان ده‌بڕدرێت و ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌مێنێته‌وه‌ 320 ملیار دیناره‌. " د.فازڵ نه‌بی ڕاشیگه‌یاند " نه‌ك ته‌نها به‌شه‌ بودجه‌ی هه‌رێم به‌گوێره‌ی یاسا 320 ملیاره‌، نه‌خێر 320 ملیار له‌گه‌ڵ 68 ملیاری پێشمه‌رگه‌ش به‌ڵام له‌ماوه‌ی ساڵی 2019 ش كه‌وه‌زیر كوردبوو، نه‌یانتوانی68 ملیاره‌كه‌ی پێشمه‌رگه‌ بنێرن، جا ئه‌وه‌ نازانم ده‌بێت له‌وان بپرسن بۆ نه‌یاننارد، یاسا ڕێگه‌ی دابوو كه‌ 68 ملیار دیناری پێشمه‌رگه‌ بۆ هه‌رێمی كوردستان بنێردرێت مانگانه‌، هه‌تا ئێستاش ئه‌وه‌یان نه‌ناردووه‌ به‌داخه‌وه‌ پێشێل كراوه‌، من به‌رگری له‌خه‌ڵكی كوردستان ده‌كه‌م ئه‌وه‌ به‌یاسا مافی خه‌ڵكی كوردستانه‌ به‌ڵام حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان له‌مه‌سه‌له‌ی نه‌وت ناشه‌فافه‌ ئه‌وه‌ بابه‌تێكی تره‌. "