ڕۆژی سه‌ربه‌خۆیی
حکومه‌تی خۆبه‌خۆیی ئه‌وه‌یه‌ هاوڵاتیـیان سه‌رجه‌م به‌ڕێوه‌بردنی پـێویست بۆ ده‌سه‌ڵات پـیاده‌ بکه‌ن به‌بێ ده‌سـتێوه‌ردانی ده‌سه‌ڵاتێـکی
حکومه تی خۆبه خۆیی ئه وه یه هاوڵاتیـیان سه رجه م به ڕێوه بردنی پـێویست بۆ ده سه ڵات پـیاده بکه ن به بێ ده سـتێوه ردانی ده سه ڵاتێـکی به رزتر که خۆیان نه توانن کۆنتڕۆڵی کاروباری خۆیان بکه ن --ئه مه نه ریتێـکی زیندووی له مێژه له نێو وڵاته یه کگرتووه کانی ئه مریکادا. هه روه ها ئه وه له ناخی جاڕنامه ی سه ربه خۆیـیدایه ئه وه ی که دوو سه د و سی و سێ سـاڵ له مه وبه ر مۆرکراو و ئێمه ش ئه مڕۆ ئاهه نگی یاده وه ری ده گێڕین. تۆماس جێفرسن خاوه نی سه ره کی بیروکه ی به ڵـگه نامه که نووسیبووی حوکمڕانی خۆبه خۆیی تێدا خه ڵـکان به پـێی یاسای سـروشت و سروشتی یه زدانی مافی هه بوونی وڵاتێـکی جودا و یه کسـانیان هه یه . ئه م کاره ش به سـانایی نه هاته گۆڕێ. مێژووی سه ره تای ئه مریکا مۆرکی شه ڕ و ناکۆکی له گه ڵ وڵاتانی دیکه ی به ڕوخسـاره وه یه ، ئه و وڵاتانه ی له لایه ن حکومه تی کۆماریـیه وه هه ڕه شه یان له سه ر بوو. هه روه ها شه ڕ و ناکۆکی له نێوان خودی ئه مریکایـی یه کاندا هه بوو له سه ر شێوازی ئه و حکومه ته ی پـێـکدێت. به ڵام جاڕنامه ی سه ربه خۆیی چوارچێوه ی کارنامه ی بۆ وڵاتێـک داڕشت که درێژه ی ده بێت و هه روه ها گه شه ده کات و ده بێته هه وێنێـک بۆ بزووتنه وه کانی سه ربه خۆیی هاوشـێوه ی له سه رانسه ری جیهاندا. کاتێـک جه نگ یه که م جار له نێوان به ریتانیا و هه روه ها کۆلۆنیـیه کانی خۆی له ئه مریکای باکور هه ڵـگیرسـا که سـانێـکی که م هه بوون که ته نها له و باوه ڕه دابن نه ک پـشـتگیریـیان له دامه زراندنی وڵاتێـکی نوێ ده کرد. مێژوونووسـان ئاماژه به وه ده که ن ته نانه ت کاتێـک شه ڕ به رپابوو کۆلۆنیـیه کان له نێو خۆیاندا له سه ر ئاینده ناکۆک بوون. نزیکه ی یه ک له سه ر سێی خه ڵـکان گه یشـتنه ئه و باوه ڕه ی جیابوونه وه ی ته واو کارێـکی پـێویست بوو. ئه و که سـانه ش به دڵـسۆزی بۆ تاجی ئینگلیزی مانه وه و ویسـتیان وازیان لێبهێنرێت و خانه واده کانیان به خێو بکه ن و کاره کانیان به ئه نجام بگه یه نن. سه رجه م ئه و په نجا و شه ش پـیاوه ی که له چواری مانگی حه وتی سـاڵی 1776 دا جاڕنامه که یان مۆرکرد یه که م ده نگی خۆیان بۆ سه ربه خۆیی دا و هاوڕێـیانی هاوڵاتیـیانیان بژاره که یان په سه ندکرد. جاڕنامه که ی ئه و ده مه بنه ڕه تی و بانگه شه ی گۆڕانکاری ده کرد، به ڵام ئێسـتا جاڕنامه که نزیکه له بنه ماکانی جیهانی ئه وه ی حکومه ت ده بێت له سه ر بنه مای ڕه زامه ندی خه ڵـکان کاربکات.