مه‌ترسی بڵاوبونه‌وه‌ی ئه‌نفلوه‌نزای باڵنده‌ له جیهاندا به‌ خێرایی پتر بووه‌‌
ده‌یڤد ناباڕۆ ده‌ڵێت تووشبوونی مرۆڤ شتێکی ئاسان نیه‌،  به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا هۆشداری ئه‌وه‌یدا که‌وا ئه‌و ڤایرۆسه‌ توانای ده‌رکه‌وتن
شاره زایانی ته ندروستی گشتی که ئاماده ی کۆبونه وه ی ته ندروستی جیهان بوون ده ڵێنڤایرۆسی H5N1 زۆر به خێرایی له نێو باڵنده ی سه رانسه ری جیهاندا بڵاوده بێته وه . ڕێکخراوی ته ندروستی جیهانیش داوای له ووڵاتان کردووه به خێرایی پلانه کانی خۆئاماده کردن بۆ ڕووبه ڕووبونه وه ی ئه م نه خۆشیه کوشنده یه ته واو بکه ن. ئاژانسی ناوبراوی سه ر به ن. ی ڕایگه یاند که وا به هۆی خێرایی بڵاوبونه وه ی ڤایرۆسه که له نێو باڵنده دا، مه ترسی ئه گه ری گواستنه وه ی بۆ مرۆڤ پتر بووه . ڕێکخه ری کاروباری ئه نفلوه نزای ئه ڤیان و مرۆڤ له نه ته وه یه كگرتووه کان، ده یڤد ناباڕۆ ده ڵێت تووشبوونی مرۆڤ شتێکی ئاسان نیه ، به ڵام له گه ڵ ئه وه شدا هۆشداری ئه وه یدا که وا ئه و ڤایرۆسه توانای ده رکه وتنی له نێو مرۆڤدا هه یه و گوتی " ئه گه ر ئه م ڤایرۆسه به ئاسانی له نێو مرۆڤدا بڵاوببێته وه ئه وا ئه و کاته کێشه یه کی زۆر گه وره له جیهاندا په یدا ده بێت، له به رئه وه ده بێت زۆر به خێرایی ڕێگه له بڵاوبونه وه ی ئه و ڤایرۆسه بگرین و خۆمان بۆ ڕووبه ڕوبونه وه ی ئه م په تا کوشنده یه ئاماده بکه ین. ئه گه رنا ئه وا ئاسایشی مرۆڤایه تی ده که وێته ژێر مه ترسیه وه ." به پێی دوایترین ئاماره کانی ڕێکخراوی ته ندروستی جیهانی ، تاوه کو ئێستا 217 که س تووشی ڤایرۆسی H5N1بوو ه و له و کۆمه ڵه ته نها 123 یان گیانیان له ده ستداوه . زۆربه ی ئه و حاڵه تانه ش له ئاسیا ڕوویانداوه . به ڵام له گه ڵ ئه وه شدا، نه خۆشیه که بۆ ئه وروپا و ڕۆژهه ڵاتی ناوه ڕاستیش بڵاوبووه وه . ڕێکخه ری وه ڵامدانه وه و هۆشدارییه کانی نه خۆشیه کوشنده کان له ڕێکخراوی ته ندروستی جیهانی، کیژی فوکودا ده ڵێت ئه نفلوه نزای کوشنده له هه موو چه رخێکدا به لایه نی که مه وه دوو جار سه رهه ڵئه دات " ئێمه ش له ماوه یه کداین که ئه و مه ترسییه زیادی کردووه به هۆی بڵاوبونه وه ی جۆری کوشنده ی ئه نفلوه نزای باڵنده . ئه م ڤایرۆسه توانای به رگه گرتن و بڵاوبونه وه و توشبونی مرۆڤی هه یه . ئێستاش WHO ئه م ماوه یه هه ڵده سه نگێنێت و له و باوه ڕه داین له قۆناغی سێهه می بڵاوبونه وه ی نه خۆشیه که داین که تیایدا ده بێت نمونه ی بڵاوبونه وه ی نه خۆشیه که له مرۆڤێکه وه بۆ مرۆڤێکی دیکه ببینین. به ڵام به دڵنیاییه وه تاوه کو ئێستا هیچ حاڵه تێکی گواستنه وه ی مرۆڤ بۆ مرۆڤ نه بینراوه ." دکتۆر فوکودا ئاماژه شیدا به وه ی که هه وڵه سه ره تاییه کانی ڕێکخراوه کان بۆ به رزکردنه وه ی ئاستی هۆشداری له به رامبه ر ئه م نه خۆشییه ، زۆر سه رکه وتوو بووه و له ساڵ و نیوێک له مه وبه ر که متر له 50 ووڵات پلانه کانی خۆئاماده کاریی ڕوبه ڕووبونه وه ی نه خۆشی ئه نفلوه نزای باڵنده یان هه بوو، به ڵام ئێستا زیاتر له 176 ووڵات به رنوسی ئه و پلانه یاخود ته واوی پلانه که یان ته واو کردووه . وه زیری ته ندروستی میسریش، موسته فا ئه لگه به لی گوتویه تی ووڵاتانی به ڕسکان چووش سه ره ڕای که می سه رچاوه پێویسته کان تیایاندا، ده توانن کۆنترۆڵی بڵاوبونه وه ی ڤایرۆسی ئه نفلوه نزای باڵنده بکه ن ئه گه ر هاتوو ده ستبه جێ هه ڵوێست له دژی ئه و مه ترسییه وه ربگرن. حاڵه تی سه رهه ڵدانی نه خۆشیه که له میسر وه ک نمونه یه ک باسی کرد و گوتی میسر هه ر به ده رکه وتنی یه که م حاڵه تی ئه نفلوه نزای باڵنده له باڵنده و په له وه ڕو مرۆڤدا، ده ستی کرد به کوتانی هه زاره ها باڵنده و سه ربڕینی هه موو ئه و باڵنده و په له وه ڕانه ی تووشی نه خۆشیه که بوون. وه زیری ته ندروستی میسری گوتیشی ڕاهێنان ڕێگایه كی زۆر کاریگه ره و له هه موو گرنگتره بۆ ڕووبه ڕووبونه وه ی بڵاوبونه وه ی ئه م نه خۆشییه کوشنده یه وه ک ڕاهێنان له سه ر چۆنێتی سه ربڕینی باڵنده و په له وه ڕه کان و ڕاهێنان له سه ر چۆنێتی ڕۆشنبیرکردنی خێزانه کان و ڕاهێنانی خه ڵکی له سه ر چۆنێتی خۆپاراستنی خۆیان له و نه خۆشییه . ڕێکخراوی ته ندروستی جیهانی له میانه ی ئه م کۆبونه وه یه دا داوایان له ووڵاتان کرد سیسته مه کانی هۆشداری سه ره تایی به هێز بکه ن و توانایه کی نیشتمانی بۆ کۆنترۆڵکردنی ئه م په تا کوشنده یه دابمه زرێنرێت و توێژینه وه زانستیه کان له سه رانسه ری جیهاندا به هێز بکرێن تاوه کو ڤاکسینێکی نوێ و پێشکه وتوو دروست بکرێت.