د.محه‌مه‌د خۆشناو: فرۆشتنی پلازمای خوێن دەچێتە چوارچێوەی تاوانی بازرگانی بەجەستەو توندترین سزای لەسەرە
"تاوه‌كو ئێستا هیچ حاڵه‌تێك تۆمار نه‌كراوه‌ وه‌كو سكاڵا یان وه‌كو ڕاگه‌یاندن كه‌ پێمان ڕابگه‌یه‌نرێت به‌ڵام له‌ هه‌ر چركه‌یه‌ك كه‌ حاڵه‌تێك تۆمار بكرێت بێگومان توندترین ڕێكاری یاسایی به‌رامبه‌ر ئه‌وانه‌ ده‌گیرێته‌ به‌ر كه‌ پلازمای خوێنی-ییان ده‌فرۆشن"
د.محه مه د خۆشناو وته بێژی فه رمی وه زاره تی ته ندروستی حكومه تی هه رێمی كوردستان ده ڵێت" هه ركه س پلازمای خوێن به تووشبووانی كۆرۆنا بفرۆشێته وه وه ك تاوانبار مامه ڵه ی له گه ڵدا ده كه ین به تاوانی بازرگانی كردن به جه سته توندترین سزای ده ده ین، ده شڵێت" تا ئێستا فرۆشتنی پلازما ده نگۆیه كه س به فه رمی سكاڵای تۆمارنه كردووه به ڵام به دواداچوون ده كه ین هه رچه نده ئه م حاڵه ته به داخه وه له ناوه ڕاست و باشوری عیراق هه یه به ڵام له هه رێمی كوردستان ته نها ده نگۆیه و تاوه كو ئێستا هیچ حاڵه تێك تۆمار نه كراوه وه كو سكاڵا یان وه كو ڕاگه یاندن كه پێمان ڕابگه یه نرێت به ڵام له هه ر چركه یه ك كه حاڵه تێك تۆمار بكرێت بێگومان توندترین ڕێكاری یاسایی به رامبه ر ئه وانه ده گیرێته به ر كه پلازمای خوێن-ییان ده فرۆشن، هه روه ها وتی" به م زووانه یا له م هه فته یه دا ده رمانه ڕوسیه كه بۆ چاره سه ری كۆرۆنا ده گاته هه رێمی كوردستان، هه روه ها ئاماژه به وه ده كات " به كارهێنانی ماسك كاریگه ری یه كجار زۆری هه یه ، به ڵام مانه وه له ماڵ كاریگه ری له هه موو ڕێكاره كان به هێز تره ." له سه ره تای وتووێژه كه دا وته بێژی فه رمی وه زاره تی ته ندروستی حكومه تی هه رێمی كوردستان ئاماژه یكرد" له ئێستادا ژماره ی تووش بووان له یه كه م ڕۆژی تۆماركردنی حاڵه ته كانه وه تاوه كو ئێستا 4463 حاڵه ته ، به داخه وه له ناویاندا 129 حاڵه تی گیان له ده ست دان تۆمار كراوه ، له م چركه یه دا 2747 كه س له سه ر ئاستی هه رێمی كوردستان تووشبووی ئه م په تایه یه ، به داخه وه ئه وه ی ده یبینین ئێستا وه كو وه زیری ته ندروستی ئاماژه ی پێدا، رۆژانه له 300 حاڵه ت نزیك ده بێته وه ، ئه مه چه ندین جاره له م ژماره نزیك ده بێته وه ، وه ئه گه ر بارودۆخه كه به رده وام بێت به م شێوه یه ، پێشبینی ده كه ین ژماره كه چه ند هێند به رزببێته وه ." د.محه مه د خۆشناو ئه وه شی وت" به شێك له نه خۆشخانه كان پڕبوون، له پارێزگای سلێمانی كه سانی بێ نیشانه له ده ره وه ی نه خۆشخانه ن ئه مڕۆ یان به یانی له هه ولێر، ده كرێت به شه ناوخۆییه كان بكرێنه وه و كه سانی دیكه ی تیادابنرێت كه نیشانه یان نییه ، وه كو به شی ناوخۆیی شه وكه ت شێخ یه زدیدن، هه موو ئه مانه نیشانه ن بۆ ئه وه ی كه ژماره كه به ڕاستی یه كجار به رز بۆته وه ، ئه گه ر به م شێوه یه به رده وام بین، وه كو هاوڵاتی وه ئه گه ر به م شێوه یه به رده وام بین وه كو حكومه ت و ڕێوشوێنه كان توندنه كه ین به ڕاستی كاره ساتی زۆر گه وره چاوه ڕێمان ده كات." "وه كو وه زاره تی ته ندروستی ،ئه و پێشنیارانه مان له سه ر ئاستی وه زاره ت بۆ لایه نه په یوه ندیداره كانی ناو حكومه ت بریتییه له پێشنیاركردنی قه ده غه ی هاتوچۆ بۆ ماوه یه كی دیاریكراوبێت، وه ئه م قه ده غه یه یه سه رتاسه ری بێت، بۆ چه ند حاڵه تێكی پێویست و چه ند شوێنێكی پێویست بۆ هاوڵاتیان بمێنێته وه بۆ ئه وه ی كه بتوانن ڕۆژانه پێداویستییه كانی تێدا دابین بكه ن به ڵام شوێنه گه وره كان و مۆڵه كان و هه موو بازاڕه گه وره كان مه به ستمه ، هۆڵی له ش جوانی، كافتریاكان، چشتخانه كان هه موو ئه وانه دابخرێن له ئێستادا، ده وامی فه رمی ڕابگیرێت ئه مانه هه مووی پێشنیاری ئێمه ن بۆ لایه نه په یوه ندیداره كانی ناو حكومه ت له گه ڵ ئه وه ش بۆ هاوڵاتیان زۆر جه خت له وه ده كه ینه وه كه به ڕاستی پێویسته ئه و ڕێنماییانه به جددی وه ربگیرێت." د.محه مه د خۆشناو وای ووت" هه روه ها وتیشی" ده توانم ئه و خاڵه باس بكه م بابه تی نه بوونی متمانه نه ماوه له ناو هاوڵاتیان، واته متمانه كه بوونی هه یه ، به ڵام هه بوونی ئه و متمانه یه هیچ كه سێكی هان نه داوه كه زیاتر پابه ندی ئه و ڕێنماییانه بێت له به ر ئه وه یه ژماره كان ئێستا به شێوه یه كی چاوه ڕوان نه كراو زۆر زیاد ده بن." ده رباره ی داواكاری به شێك له هاوڵاتیان بۆ جێبه جێكردنی كواره نتین؟ وته بێژی فه رمی وه زاره تی ته ندروستی حكومه تی هه رێمی كوردستان ده ڵێت" به شێكی زۆری هاوڵاتیان داوای كه ره نتینه ده كه ن ئێمه وه كو وه زاره تی ته ندروستی داوای ده كه ین كه له لایه ن به ڕێوه به ره گشتییه كان و لیژنه ی پسپۆڕی و چاودێری كردنی ئه م په تایه ئه وه پێشنیار ده كات، ئه مه جگه له وه ی لیژنه ی ڕاوێژكاری زانستیكه له ژێر سه رپه رشتی وه زاره تدا، چه ندین كه س له ده ره وه ی وه زاره ت له ڕووی زانستیه وه پێشنیاری ئه وه ده كات، هه موو ئه وانه مان كۆ كردۆته وه ، هه ڵسه نگاندن بۆ ئه و بارودۆخه پێشنیارمان كردووه و چاوه ڕێش ده كه ین له ماوه ی ئه م 24 كاتژمێره دا بگاته بواری جێبه جێكردن ، ده كرێت له سه ر ئاستی ئیداری تۆزێك ده ستكاری بكرێت، بۆ نمونه هه مووی به یه كه وه بێت یان له وانه یه به شێوه یه كی پله به ندی بێت، ئه وه ی به لای ئێمه وه گرنگه داخستنی ئه و شوێنانه و نه هێشتنی هه موو جۆره به ركه وتنێك ته نانه ت له سه ر ئاستی تاك." د.محه مه د خۆشناو سه باره ت به دۆخی نه خۆشخانه كان و بوونی كه لوپه لی پزیشكی، ده ڵێت "ناتوانم بڵێم نه خۆشخانه كان 100% پڕ بوون ، به ڵام له پڕبوون نزیك ده بنه وه ، به ڵێ به شێك له قاوشه كان پڕبوون ئه گه ر ژماره كان وا بڕوات بێگومان نه خۆشخانه كان له ماوه یه كی نزیكدا پڕ ده بن، ئه مه مانای كۆتایی سیسته می ته ندروستی نییه ، پلانی دیكه هه یه كه نه خۆشخانه ی دیكه بكرێته وه ئه گه ر پێویست بكات، به ڵام به شێوه یه كی گشتی به شێوه ی "فول پاكیج" سه یری ته ندروستی بكه ین، به ڵێ توانای ته ندروستی سنورداره ژماره كان تاڕاده یه ك بڕ ده كات ئه گه ر بگاته 15 هه زا ر و 20 هه زار به و مه رجه ی حاڵه ته "كڕیتیكاڵه كانی" تێدا زۆر بێت، به ڵێ بێگومان نه خۆشخانه پڕ ده بێت كارمه نده كانمان توشی " burn out" بێزاری و تووشی ماندووبونێكی ته واو ده بن، وه پێداویستیه كان له كه موكورتی ده ده ن، كه لوپه لی خۆپاراستن"كیتی" پشكنین و ئۆكسجین و ده رمان هه موو ئه وانه له كورتی ده ده ن ئه وه یه كه ئێمه باسی مه ترسی ئه و ڤایڕه سه ده كه ین كه ئێمه باسی توند كردنی ڕێكاره كان ده كه ین بۆ ئه مڕۆ نییه ، ترسمان له داهاتوو هه یه ، ترسمان له وه هه یه ئه گه ر نه خۆشخانه كان پڕببن، ئه گه ر هه موو ده رمانه كان به كار هات ، هه موو ئۆكسجین به كار هات، له ئه مڕۆدا نه گه یشتوینه ته ئه و حاڵه ته به ڵام نزیكین به داخه وه كه بگه ینه ئه و ڕۆژه ." د.محه مه د خۆشناو ئه وه شی وت" داوایه كی زۆر توند له هاوڵاتیان ده كه ین كه به ڕاستی به كارهێنانی ماسك كاریگه ری یه كجار زۆری هه یه ئه گه ر ناچار بوویت بچیته شوێنی قه ڕه باڵغ به ڵام ئه گه ر ناچار نیت مانه وه ت له ماڵ كاریگه ری له هه موو ڕێكاره كان به هێز تره ، وه چاوه ڕێش ده كه ین ئه و ڕێكارانه له لایه ن حكومه ت و له لایه ن لایه نی په یوه ندیدار جێبه جێبكرێت ، بۆ ئه وه ی كڕۆكی ئه م بابه ته كه تاك پارێزی هاوڵاتیان تاكه پارێزی هاوڵاتیان ئاسانتر بگاته جێ." سه باره ت به گه یشتنی ئه و چاره سه رانه ی له ئێستادا له ژماره یه ك وڵات وه ك چاره سه ری كۆرۆنا ڕاگه یه نراوه ؟ د.محه مه د خۆشناو ڕایگه یاند" ئه و چاره سه ره ی وڵاتی ڕووسیا كه ده رمانێكی دژه ڤایڕه سه بۆ ڤایڕه سی ئه نفلۆنزا به كار هاتووه پێشتر، به مزووانه یا له م هه فته یه دا ده گاته هه رێمی كوردستان، چه ند كۆمپانیایه ك له سه ر ئاستی ناوخۆی عێراق ئاماده ی هاورده كردنی ئه و ده رمانه ن وه هه ندێكیان له توانایاندا هه یه لێره دروستی بكه ن، چاوه ڕێ ده كه ین ئه و ڕێكارانه ته واوبێت و ئێمه ش ده ست پێبكه ین، ئه مه له ڕووی زانستیه وه ده رئه نجامی زۆر ئیجابی هه بووه ، به دڵنیاییه وه یه كێك ده بێت له چاره سه ره كانی ناو پڕۆتۆكۆله كه مان ئه گه ر هاتوو له لایه ن لیژنه ی ڕاوێژكارییه وه په سه ندكرا ئه مه به هاوكاری له گه ڵ ته ندروستی عێراق ده بێت چونكه ئێمه هه موو چاره سه ره كانمان هه وڵ ده ده ین هه مان ڕێكار و هه مان پڕۆتۆكۆل بێت به حوكمی نزیكیمان له یه كتر، وه ده رئه نجامه كانیشمان له یه كتره وه زۆر نزیكه ، ئێمه پێشبینی ده كه ین به مزووانه بگاته هه رێمی كوردستان له وانه یه له م هه فته یه دا بێت جگه له وه ش ئه و چاره سه ره ی له وڵاتی به ریتانیا توێژینه وه ی له سه ر كرا بوو ده رمانی "دێسكامیپازون Dexamethasone" ئه مه له سه ر ئاستی تاك پێشتر بابه ته كه "كۆنتاڤێڕسی" بووه واته هه ردوو لایه نی هه بووه به باشه و به خراپه ، به ڵام ڕۆڵه باشه كه ی زیاتره له سه ر ئاستی تاك به كارمان هێناوه ، پێش ئه م لێكۆڵینه وه یه ش له مه ودواش بێگومان زیاتر به كاردێت و ده یخه ینه ناو پڕۆتۆكۆلی چاره سه رییه كانمانه وه ." له به شێكی تری وتووێژه كه دا وته بێژی فه رمی وه زاره تی ته ندروستی حكومه تی هه رێمی كوردستان ئاماژه ی به چاره سه ركردنی توشبووانی كۆرۆنا كرد له ڕێگای كۆرۆنا-وه له و ڕووه وه ده ڵێت" به خشینی پلازما یه كێكه له و ڕێگایانه ی له ته نیشت چاره سه رییه كانی دیكه به كار دێت، ده مه وێت ئه و خاڵه ئاشكرا بكه م كه پلازما یه كسان نییه به چاره سه ری كۆتایی، له ته نیشت چاره سه رییه كانی دیكه یارمه تی ئه و نه خۆشه ده دات له وانه یه خێراتر چاره سه ری بكات و له وانه یه مه ترسی له سه ر كه م بكاته وه به ڵام پێویسته ئه و خاڵه بزانیین كه پلازما چاره سه ری كۆتایی ڤایڕه سی كۆرۆنا نییه . ئێمه چه ندین ڕێكاری ئاسانمان كردووه بۆ ئه و هاوڵاتیانه ی كه ده یانه وێت بیبه خشن، به رده وام له تۆڕه كۆمه ڵاتیه كان بانگه شه ده كرێت له سه ر ئاستی تاك و له سه ر ئاستی به ڕێوه به رایه تی ئه مه جگه له وه ی له ڕێی دروستكردنی په یامی ڤیدیۆیی و كۆمه ڵێك گرافیك له سه ری." سه باره ت به فرۆشتنی پلازمای خوێن له لایه ن ئه و كه سانه ی كه چاكبوونه ته وه له كۆرۆنا، د.محه مه د خۆشناو ڕایگه یاند" ئێمه پیاوانی ئاینیمان هێناوه ته ناو ئه م بابه ته كه له گرنگی ئه و بابه ته بڕوانن، وه له به شی وشیاری ته ندروستی وه زاره ت كار له سه ر ئه وه ده كه ن فرۆشتنی پلازما كارێكی نا یاسایی و نا شه رعی و نا مرۆڤانه یه ، وه سزای له سه ره وه كو به شێك له بازرگانی كردن به جه سته هه ڵسوكه وتی له گه ڵ ده كرێت، ئه وه ی ئێمه ئاگادارین ئه م ده نگۆیه له سۆشیال میدیا زۆر بڵاوه به ڵام له "ئه رزی واقیع" زۆر كه متر ڕوویداوه به داخه وه له ناوه ڕاست و باشوری عێراق ئه مه بوونی هه یه ، به ڵام تا ئێستا له سه ر ئاستی هه رێمی كوردستان جگه له ده نگۆیه كان هیچ حاڵه تێكی فه رمی تۆمارنه كراوه ." وته بێژی فه رمی وه زاره تی ته ندروستی حكومه تی هه رێم ڕونیكرده وه " بێگومان ئه مه ته نها له به خشینی پلازما نییه ، ئه مه له فرۆشتنی گورچیله و جگه ر وایه ئه مانه وه كو هه مان بابه ت (بازرگانی كردن به جه سته وه ) مامه ڵه ی له گه ڵدا ده كرێت، له ڕووی یاساییه وه داوای له سه ر تۆمار ده كرێت، وه ئه گه ر سه لمێنرا ئه و تاوانه ی كردووه بێگومان به پێی ئه و مادده ی كه تایبه ته به سزادانی ئه م تاوانه مامه ڵه ی له گه ڵ ده كرێت ، به ڵێ تاوانێكی گه وره یه ، ئه مه جگه له دیوه مرۆڤی و دیوه ئاینییه كه ی له ڕووی یاساوه كارێكی نایاساییه به تاوانبار له قه ڵه م ده درێت. وته بێژی وه زاره تی ته ندروستی جه ختیكرده وه " ئێمه به دواداچوون بۆ هه موو ئه و ده نگۆیانه ده كه ین (فرۆشتنی پلازما) له هه ر بوارێك به تایبه ت له بواری كۆرۆنا له به رئه وه ی حاڵه تێكی ئیمرجنسییه به داخه وه ده كرێت له لایه ن هه ندێك كه سه وه ئه گه ر كه میش بێت كۆنتڕۆڵ بكرێت، هه موو بابه تێك له سه ر ئه مه به جددی وه رده گرین چونكه ئه مه به ته نها بابه تێكی ته ندروستی نییه ، بابه تێكی نیشتیمانی یه ، زۆر بابه تێكی هه ستیاره ، تاوه كو ئێستا هیچ حاڵه تێك تۆمار نه كراوه وه كو سكاڵا یان وه كو ڕاگه یاندن كه پێمان ڕابگه یه نرێت به ڵام له هه ر چركه یه ك كه حاڵه تێك تۆمار بكرێت بێگومان توندترین ڕێكاری یاسایی به رامبه ر ئه وانه ده گیرێته به ر كه پلازمای خوێنی-ییان ده فرۆشن، له به رامبه ریشدا ئێمه وه كو وه زاره ت زۆر هانی خه ڵك ده ده ین كه خۆبه خشانه ئه م كاره بكه ن، ته نانه ت مامۆستایانی ئاینی زۆر جه خت له وه ده كه نه وه كه به ڕاستی ئه وه ی ئه و كاره بكات ببێته هۆی ڕزگار كردنی كه سێك ، وه كو ئه وه وایه مرۆڤایه تی هه موو ڕزگار كردبێت له دیوه ئایینیه كه یه وه ، وه كو چاره سه ریش به شێكه له كار ئاسانی بۆ وه زاره تی ته ندروستی." د.محه مه د خۆشناو باسی له وه شكرد" له ئێستادا نزیكه ی 200 كارمه ندیشمان هه یه كه تووشی كۆرۆنابوون، به داخه وه 4 حاڵه تی گیان له ده ست دان له ناو كارمه ندان و ستافی ئیداری و ستافی خزمه تگوزاری وه زاره تی ته ندروستی ڕوویداوه ، دواترین توشووبیان به داخه وه وته بێژی ته ندروستی سلێمانی "به ڕێز د.یاد نه قشبه ندی" ڕایگه یاندووه كه ئه ویش تووشی په تای كۆرۆنا بووه ، هه موو ئه وانه جگه له مه ترسی له سه ر هاوڵاتیان، مه ترسی له سه ر كه رتی ته ندروستیش دروست ده كات كه ئه و هه موو سه رچاوه مرۆییه و سه روه ته نیشتیمانیه ش ده كه وێته ژێر مه ترسیه وه ، بۆیه ده گه ڕێمه وه خاڵی یه كه م كه به ڕاستی مه ترسیه كه زۆر به رزه ، ئه وه ی كه هاوڵاتیان ئێستا ده توانن بیكه ن كاریگه ری له هه موو شتێك زیاتره ، داوایان لێده كه ین زۆر به توندی پابه ندی ئه و ڕێكار و ڕێنماییانه بن."