دکتۆر یاد نه‌قشبه‌ندی: دۆخی سلێمانی له‌ كۆنترۆڵ ده‌رنه‌چووه‌
"له‌ ئاینده‌یه‌كی زۆر نزیكدا ژماره‌یه‌كی چاکبوونه‌وه‌ی زۆر له‌ شاری سلێمانی ڕاده‌گه‌یه‌نرێت "
دکتۆرد نه قشبه ندی وته بێژی فه رمی به ڕێوه به رایه تی گشتی ته ندروستی سلێمانی له م وتووێژه دا باس له دواین پێشهاته كانی په یوه ست به دۆخی ته ندروستی سلێمانی ده كات. له سه ره تای وتووێژه كه دا وته بێژی فه رمی به ڕێوه به رایه تی گشتی ته ندروستی سلێمانی له باره ی دۆخی ته ندروستی سلێمانیه وه وتی" له ئێستادا ژماره ی توشبووان له شاری سلێمانی و بگره هه رێمی كوردستان و هه روه ها وڵاتی عێراقیش له هه ڵكشاندایه ، بۆیه ده توانم بڵێم ئێمه له شاری سلێمانی له دۆخێكی مه ترسیدارداین به ڵام به مانای له ده ستده رچوونی دۆخه كه نایه ت یاخود با بڵێن له كۆنتڕۆڵ ده رچووه به ڵكو هێشتا ئێمه توانیومانه هه موو توشبوویه كی كۆرۆنا ئه وه ی كه پێویسته له ڕووی زانستییه وه پێشكه شی بكه ین، ڕاسته نه خۆشخانه كانمان فشارێكی زۆری له سه ره به ڵام هێشتا توانای وه رگرتنی نه خۆشمان هه یه ، وه دڵنیایی ده ده م ئه گه ر بێتو هاوڵاتیان پابه ندی ڕێنماییه كان بن وه هه موو ئه و ڕێكارانه ی پێویسته بیگرینه به ر به رامبه ر به كۆرۆنا ، ده توانین له داهاتوودا ئه م شه پۆله خێرایه خاو بكه ینه وه بۆ ئه وه ی بتوانین ته واو دۆخه كه بخه ینه ژێر ئه وه ی كه هه موو تووشبوویه ک كه بێته نه خۆشخانه وه ربگیرێت چونكه ئێمه ترسمان ته نها ئه وه یه ئه گه ر بێتو به م شێوازه هه ڵكشان هه بێت ڕه نگه وای لێبێت نه خۆشخانه كان ته واو پڕبن و نه توانرێت هه موو توشبوویه ک له نه خۆشخانه داخڵ بكرێت." دکتۆر یاد نه قشبه ندی ئه وه شی وت" به داخه وه هه ندێک له كه ناڵه كانی ڕاگه یاندن به شێوازێكی زۆر نابه رپرسانه ، نامرۆڤانه ، ناته ندروستانه ، مامه ڵه له گه ڵ بابه ته كه ده كه ن كه له كۆتایـیدا ئه وه ی زه ره رمه نده هاوڵاتییه من دڵنیایی ده ده م تا ئه م ساته نه خۆشخانه كانمان ئه وه نیه بڵێین پڕنه بوون به ڵی قه ڕه باڵغیه كی زۆری له سه ر نه خۆشخانه كانه ڕاسته ژماره یه كی زۆری تووشبوومان هه یه كه له ناو نه خۆشخانه كاندان به ڵام ده مه وێت ئاماژه به خاڵێک بده م ، ئه و ژماره یه ی كه ڕۆژانه له شاری سلێمانی ڕاده گه یه نرێت به شێكی كه میان پێویستیان به نه خۆشخانه هه یه ، زۆرینه ی حاڵه ته كان ده توانم بڵێم نیشانه یان نییه یاخود نیشانه ی مام ناوه ندی یان هه یه كه ئێستا خۆم توشبوویه كم هه ڵگری ڤایڕه سه كه م نیشانه یه كی مام ناوه ندم هه بووه له ماڵه وه م خۆم جیاكردۆته وه ، ئه و چاره سه رانه ی كه ڕێنمایی پزیشكین جێبه جێم كردووه ، ده توانم بڵێم قۆناغێكی زۆر باشیشم له نه خۆشیه كه بڕیووه ، له به ر ئه وه ده بێت زۆر به رپرسانه مامه ڵه له گه ڵ بابه ته كه بكرێت." نه قشبه ندی له باره ی دۆخی نه خۆشخانه كانه وه ده ڵێت" تا ئه م ساته نه خۆشخانه كان ئه وه نییه بڵێن پڕبوون، دڵنیابن ئه گه ر ئه و نه خۆشخانانه ی له ئێستادا له شاری سلێمانی تایبه تكراوه ته واو پڕبێت، بێگومان ئێمه پلانی دیكه مان هه یه كه شوێنی تریش ته رخان بكه ین سه ره ڕای ئه و باره قورسه داراییه ی كه له سه ر شانی كارمه ندان و پزیشكانه كه ئیداری و كارگێڕی و كارگوزاریه كانیشه چونكه گرنگترین كۆڵه كه له ته ندروستی دا سه رچاوه ی مرۆیی یه پاشان بیناو ده زگای پزیشكی یه به ڵام بێگومان پلانمان هه یه ئه گه ر پێویستمان به نه خۆشخانه ی تریش بێت له ئه گه ر پڕبوونی شوێنه كاندا ، بێگومان ئێمه شوێنی تر ته رخان ده كه ین به ڵام تا ئێستا نه خێر پڕ نه بووه ، ڕاسته قه ڕه باڵغی هه یه به ڵام ئێمه ڕۆژانه ژماره یه ک چاكبووه مان هه یه كه له نه خۆشخانه كانه وه ده نێردرێنه وه ماڵه وه پاش ئه وه ی كه دڵنیاده بین كه ڤایڕه سه كه له له شیاندا نه ماوه ." ده رباره ی ده نگۆی وه ستانی پشكنینی كۆرۆنا له سلێمانی وته بێژی فه رمی به ڕێوه به رایه تی ته ندروستی سلێمانی ڕه تیكرده وه و وتی" نه خێر ئه مه دووره له ڕاستیه وه ، ئێمه ته نها له ماوه ی 48 كاتژمێری ڕابردوودا ، له به ر ئه وه ی ئێمه چه ند شوێنێكمان هه یه كه پشكنین تیایاندا ئه نجام ده ده رێن، یه كێک له وانه سه نته ری سه رچناره كه زۆرترین پشكنینه كان له وێ ده كرێن، وه ئه و شوێنه ته عقیم كراوه پاشان له به ر ئه وه ی تێستی تازه مان بۆ هاتبوو، جیهازه كان پێویستی به جۆره شتێک ده كرد بۆ داتا كردنه وه یان، له به ر ئه وه ته نها ئه وه بوو له م 48 كاتژمێره دا ده توانم بڵێم ژماره ی پشكنینه كان به راورد به چه ند ڕۆژی ڕابردوو كه مێک كه م بوون ئه مه ش هۆكاره كه ی بوو، له دوێنێ شه ویشه وه به چڕی ده ستكراوه ته وه به پشكنین ، وه هیچ كێشه یه كمان نییه له ڕووی پشكنینه وه ." "من ده توانم بڵێم له ئێستادا ئه وه ی ده بینرێت له شاری سلێمانی، ئاستێكی باشه به وه ی ده بینرێت بازاڕ و دوكانه كان چۆڵن وه خه ڵک به شێوازێكی ته ندروستانه مامه ڵه ده كەن به ڵام هێشتا له ئاستی پێویستدا نییه ، واته دۆخه پێویستی به زیاتر خۆپارێزییه وه گرنگیشه هاوڵاتیان ته نها ئه وه نه بێت كه نه یه نه بازاڕ ، گرنگه شه وانیش كۆبوونه وه نه كرێت، واته ئه گه ر چه ند خێزانێک له شوێنێک كۆ ببنه وه ئه مه ش هه ر به ركه وته یه . به ڕاستی ئێستا خۆم كه هه ڵگری ڤایڕه سه كه م به نموونه بهێنمه وه من نازانم سه رچاوه ی توشبوونه كه م چی بووه ، نازانم له كوێووه توش بووم ڕه نگه براده رێكی خۆمم بینی بێت له شوێنێكدا و قسه م له گه ڵ كردبێت و له شوێنێكدا بوو بێت كه پێشبینیم نه كردبێت ئه و ڤایڕه سه به هۆی ئه وه وه بێت، بۆیه هاوڵاتیان پێویسته به ته واوه تی پابه ندی ڕێنماییه كان بن و به هه موو شێوازێک وا مامه ڵه بكه ن له گه ڵ هه ركه سێكدا كه هه ڵگری ڤایڕه سه كه یه بۆ ئه وه ی به هه موو لایه ک بتوانیین دۆخه كه كۆنتڕۆڵ بكه ین."دکتۆر یاد نه قشبه ندی وای وت. د.یاد نه قشبه ندی له باره ی ڕێژه ی به رزی توشبووانی كۆرۆنا وه ژماره ی مردووه كان له سلێمانی ده ڵێت" یه ک واقیع هه یه ده توانم بڵێم ئه و ژمارانه ی كه له شاری سلێمانی ڕاده گه یه نرێن ، ژماره یه كی واقیع و شه فافن . ئێمه ئه وه ی كه واقیعی بوونی دۆخه كه یه له شاری سلێمانی داومانه به هه موو كه ناڵه كانی ڕاگه یاندن بۆ ئه وه ی هاوڵاتیان ته واو ئاگاداری دۆخه كه بن، ڕاسته ژماره كان جێی نیگه رانییه به ڵام ده توانم بڵێم ئه گه ر باسی ڕێژه ی مردن بكه ین به راورد به ژماره ی تووشبووان هێشتا ڕه نگه له زۆر وڵاتی چوارده وری ئێمه دا یاخود له جیهاندا هێشتا كه متربێت به ڵام ئه مه ئه وه ناگه یه نێت دۆخه كه مه ترسیدار نییه ، به ڕاستی دۆخه كه مه ترسیداره وه ژماره كان جێی نیگه رانیین ، وه به ڕاشكاویش ده یڵێم ئه و ژمارانه ی كه ڕاده گه یه نرێن، ئه وه ئه وانه ن كه نیشانه یان هه یه و دێن پشكنین ده كه ن، به ڕاستی حاڵه ت هه یه و ڕه نگه هه ڵگریش بێت و هیچ پشكنینێک نه كات له به ر ئه وه ئێمه پێشبینی ده كه ین ژماره كه زیاتر بێت له وه به ڵام گرنگه خه ڵک دوو شت جیا بكاته وه ترس له گه ڵ واقیع جیایه ، ئێمه نامانه وێت به هیچ شێوازێک بترسن ، ناشمانه وێت هاوڵاتیان بابه ته كه به هه ند وه رنه گرن وه له گه ڵ دۆخه واقیعیه كه دا مامه ڵه نه كه ن، بۆیه ئێمه ته نیا شت ده ڵێم ژماره كان هه رچه ندێک بێت، دۆخه كه هه رچیه ک بێت دڵنیابن ئه گه ر خۆپارێزی بكه ن و هاوكاری كه رتی ته ندروستی و لایه نی په یوه ندیدار بن ئه م دۆخه تێده په ڕێنین." ده رباره ی ئه وه ی بۆچی قه ده غه ی هاتوچۆ له سلێمانی ڕاناگه یه نرێت؟ دکتۆر یاد نه قشبه ندی وتی" له ڕاستیدا ئێمه پێشنیاری قه ده غه ی هاتوچۆمان كردووه ، پێش چه ند هه فته یه ک له مه و پێش ، به ڵام له به ر هه ندێک دۆخ، له وانه خراپی باری ئابوری هاوڵاتیان كه ده توانم بڵێم ڕێگریه كی زۆر بووه له به رده م ڕێو شوێنه كان و ئه و ڕێكارانه ی كه پێویسته، كه واته ئه و ڕێكارانه ی كه زانستییه له گه ڵ ئه و قۆناغه ی كه ئێمه تیاین ، ڕِه نگه خراپی باری ئابوری هۆكارێک بێت نه مان توانیبێت وه كو خۆی جێبه جێی بكه ین له گه ڵ ئه وه ی كه پێشنیاریش كراوه له ناو لیژنه ی باڵای ئۆپەراسیۆنی ڕووبه ڕووبونه وه به ڵام لای ئه وانیش هه مان قسه هه بوو كه دۆخی خراپی ئابوری هاوڵاتیان و ئه و لایه نانه ی كه پێویسته فرمانه كه جێبه جێ بكه ن له سه ر ئه ركی ئه وانه كه ئه وانیش كه سانێكی هیلاكن له سه ره تای بڵاوبوونه وه ی په تاكه شانبه شانی كه رتی ته ندروستی له ڕووبه ڕوبوونه وه ی كۆرۆنادا بوون له به ر نه بوونی موچه و خراپی باری ئابوری بتوانن به و شێوازه ڕێوشوێنه كان جێبه جێ بكه ن ، به ڵام ئه و ڕێكارانه ی كه له چه ند ڕۆژی ڕابردوو له لایه ن لیژنه ی باڵای ئۆپراسیۆنی ڕووبه ڕووبونه وه ی كۆرۆنا له شاری سلێمانی ده ركرا، له ئێستادا ده بینرێت له شاری سلێمانیدا ته واو جێبه جێ ده كرێت و هاوڵاتیانیش ته واو باشدا پابه ندن پێوه ی كه هیوادارم باشتریش بێت" وته بێژی فه رمی به ڕێوه به رایه تی ته ندروستی سلێمانی ئاماژه ی به وه شكرد" هه واڵه خۆشه كه یه كه م ئه و ژمارانه ی كه ڕاده گه یه نرێت به شێكی كه میان پێویستیان به نه خۆشخانه یه و باری ته ندستیان ناجێگیره هێشتا ده توانم بڵێم ئه و ڕێژه مردنه ی كه هه یه ڕاسته مه ترسیداره به ڵام ئه وه نیه بڵێین ئێمه له هه موو وڵاتانی تر زیاترین بگره ڕه نگه كه متربین به شێوه یه كی گشتی، خاڵێكی تر گرنگه دڵنیا بن له ئاینده یه كی زۆر نزیكدا ده توانم بڵێم ژماره یه كی چاکبوونه وه ی زۆر له شاری سلێمانی ڕاده گه یه نرێت كه له دوو هه فته له مه و پێش نزیكه ی430 حاڵه تمان ڕاگه یاندووه "ئینشاالله" له داهاتوویه كی زۆر نزیكدا ژماره یه كی تری چاكبوونه وه ڕاده گه یه نرێت و ڕاسته نه خۆشخانه كان ڕۆژانه نه خۆشی تێده چێت به ڵام نه خۆشیش چاک ده بێته وه و ده نێردرێته وه ماڵه وه ." سه باره ت به هۆكاری ڕێژه ی به رزی توشبووانی كۆرۆنا له سلێمانی جیاواز له شوێنه كانی تر دکتۆر یاد نه قشبه ندی ڕایگه یاند" ده توانم بڵێم واقعێكه كه ئێمه به تایبه ت له جه ژن و له ڕه مه زاندا به ركه وته یه كی زۆر هه بوو به ركه وته یه كی زۆر هه بوو له شاری سلێمانی ئه مه یه كێک بووه له هۆكاره كان له به ر ئه وه ئێمه هه رگیز نه مان وتووه ڤایڕه سی كۆرۆنا كۆتایی هاتووه ، ڤایڕه سی كۆرۆنا شتێكی جیهانییه شتێكی لۆكاڵی نییه ته نها له شاری سلێمانی بوونی هه بێت ،له به ر ئه وه هه میشه مه ترسیه كان هه یه تا له جیهاندا حاڵه تێک بمێنێت له به ر ئه وه ی له شاری سلێمانی و بگره هه رێمی كوردستان و وڵاتی عێراقیش حاڵه ته كان هه ر مابوون، ئه وه بوو به هۆی ئه و به ركه وتنه زۆره . بێگومان ئه و ژماره له هه ڵكشاندا ده بێت به ڵام گرنگه ئێمه كار له سه ر ئه وه بكه ین چون بتوانیین ئه م شه پۆله خاو بكه ینه وه . ئێمه له گه ڵ ئه وه نین بڵێین ڤایڕه سی كۆرۆنا سه د له سه د بنبڕ ده كه ین به ڵام ته نها كار له سه ر ئه وه ده كه ین ئه م هه ڵكشانه به ره و خاوی بڕواته وه و به شێوه یه كی ئاسۆیی بڕوات وه بتوانیین هه موو ڕێ و شوێنانه ی كه پێویستن جێبه جێی بكه ین." سه باره ت به وه ی ده وترێت هه ندێک نه خۆشی تر له ئێستادا له ئارادایه وه ك گرانه تا؟ دکتۆر یاد نه قشبه ندی وتی" نه خێر به ڕاستی ئێستا ئه وه ی ئێمه ده یبینین له پشكنینه كانه وه كه هاوڵاتیان سه ردانی نه خۆشخانه كان ده كه ن نه خێر ئه و حاڵه تانه ده توانم بڵێم زۆرینه یان كۆرۆناین به ڵام گرنگه ئێمه چۆن مامه ڵه ی ڕاست له گه ڵ ئه مه دا بكه ین، واته گرنگه هاوڵاتیان بزانن كه توشی كۆرۆنا بوویت مه رج نییه یه كسه ر پێویستت به پلازما بێت، یا به چاره سه ری دژه ڤایڕه س بێت پێویستت به چاره سه رێک بێت بایی 100 هه زار بێت كه به ڕاستی به داخه وه هه ندێک كه س نابه رپرسانه و نه فس نزمانه مامه ڵه ی كردووه له گه ڵ بابه ته كه دا ڕه نگه بۆ ئه وه ی ئه زمه یه ک دروست بكرێت و بۆ هه ندێک ده ستكه وتی ماددی یاخود كه سی خۆیان هیوادارم خه ڵک له ئاست ئه و هۆشیاریه دا بن، من باسی خۆم ده كه م به نموونه من تووش بوو بووم نه ئۆكسجینیشم لابوو نه پلازماشم به كارهێناوه نه دژه ڤایڕه شم به كارهێناوه ته نها چه ند چاره سه رێک له چه ند ڤیتامینێک پێکهاتووه ڕه نگه له خواردنی ڕۆژانه شدا هه بێت ئه و كاته ی كه تووش ده بیت ڕه نگه جورعه یه كی زیاتر بێت كه ڕه نگه له خواردنی ڕۆژانه شدا هه بێت، وه باری ته ندروستیم به به راورد به هه فته ی ڕابردوو زۆر زیاتر بێت ده توانم بڵێم به ره و قۆناغی كۆتایی نه خۆشیه كه ده ڕۆم، بۆیه ڕاسته حاڵه ته كان زۆرن ، ئه و نیشانه زۆرانه یان له م وه رزه دا ده ڕوات ئه و حاڵه تانه ده توانم بڵێم زۆربه یان كۆرۆنان به ڵام گرنگ ئه وه یه نه بێته هۆی شڵه ژان یان ترس چونكه زۆر خراپه بۆ ئه و كه سانه ی كه هه ڵگری ڤایڕه سه كه ن، بۆیه دڵنیابه ئه گه ر نیشانه كانیش هه بێت،ته نها به پشوودان و مانه وه له ماڵه وه ، خۆ جیاكردنه وه بۆ ئه وه ی كه سانی دیكه تووش نه كه یت، ئاو زۆرخواردنه وه ، میوه خواردن ، ڕۆژانه كه مێک بچیته به ر خۆری به یانی ، جێبه جێكردنی چه ند وه رزشێكی ساده كه خۆ هیلاکكردنی تێدانه بێت ، وه به كارهێنانی هه ندێک له و ڤیتامینانه به ئاسانترین شێوه نه خۆشیه كه تێپه ڕ ده كات." دکتۆر یاد نه قشبه ندی كه له ماوه ی ڕابردوو ڕایگه یاند تووشی كۆرۆنا ڤایره س بووه ، به ڵام له ئێستادا به وته ی خۆی دۆخی ته ندروستی زۆرباشه له و ڕوه وه وتی" من له ئێستا بۆ ماوه ی نزیكه ی 8-9 ڕۆژه هه ڵگری ڤایڕه سه كه بووم ، وه چاره سه ره كان به كار دێنم ته نها چاره سه رێكی "سه پۆرتزه " ، هیچ چاره سه رێكی ئه وتۆ نییه ئه و شێوازانه ی كه دكتۆره كان هه ر هه مان ئه و دكتۆرانه ی كه سه رپه رشتیاری كۆرۆنان له شاری سلێمانی ، ڕێنماییه كانم وه رگرتوون و "ئینشاالله" له داهاتوویه كی نزیكدا ده توانم بڵێم له كۆتایی ئه م هه فته یه دا یان هه فته ی داهاتوودا ده گه ڕێمه وه سه ر كاری خۆم پاش ئه وه ی ده بێت بێگومان پشكنینه كانم نێگه تیف ده ربچێته وه ." سه باره ت به ده نگۆی مانگرتنی كارمه ندانی ته ندروستی له سلێمانی، دکتۆر یاد نه قشبه ندی وتی" من دڵنیایی ده ده م كه رتی ته ندروستی له شاری سلێمانی له ئێستادا ئه وه ی پێویسته ئه وه ی خزمه تگوزاری ته ندروستی یه به رده وامه و به رده وامیش ده بێت به هه وڵ و كۆششی هه موو لایه ك له سه رو هه موویانه وه به ڕێز به ڕێوه به ری گشتی ته ندروستی سلێمانی، وه ئێمه تا ئێستا نه له هیچ سه نته رێكی كۆرونا نه له هیچ ئیمه رجێنسیه ک ده وام ڕانه گیراوه ، ڕاسته هه ندێک شوێن ده وامی تیادا ڕاگیراوه به ڵام نه هێڵدراوه كاربكاته سه ر ته ندروستی هاوڵاتیان و ژیانی هاوڵاتیان ، ئه وه ش واقیعێكه كه كارمه ند و پزیشک و كارگوزار و یه كه ئیداری و كارگێڕیش وه كو هه موو مرۆڤێكی دیكه پێویستی به بژێوی ژیانه بۆ ئه وه ی بتوانێت به رده وامی به ژیانی بدات، ئێستا كه رتی ته ندروستی توانیویه تی ئه وه ی خزمه تگوزاری پێویسته پێشكه ش به هاوڵاتیانی بكات به تایبه تی له سه نته ره كانی كۆرۆنادا كه ده توانم بڵێم باشترین خزمه تگوزاری ته ندروستی له ڕووی كوالێتی و له ڕووی "كوانتیتی- شه وه " پێشكه ش به توشبووانی كۆرۆنا كراوه له شاری سلێمانی."