محەمەد حاجی مەحمود: هەموو حیزبە كوردییەكان ژێربەژێر شتێكیان لەگەڵ توركیادا هەیە بۆیە جورئەتییان نییە ته‌نانه‌ت بەیاننامەیەكیش دەربكەن
"كه‌چی ئێستا ئێران تۆپێك بته‌قێنێ بۆ باسی ئێران ده‌كه‌ن، به‌ڵام باسی توركیا ناكه‌ن به‌ فڕۆكه‌ و به‌ سوپا به‌ناو كوردستاندا دێن؟! بۆ یه‌ك كه‌س به‌یاننامه‌یه‌ك ده‌رناكات و یه‌ك كه‌س قسه‌ ناكات؟!. "
محه مه دی حاجی مه حمود ده ڵێت" حیزبه كوردییه كان له ناو یه كدا ناكۆكن هه ریه كێكیشی ژێر به ژێر خۆی بۆ خۆی شتێكی له گه ڵ توركیادا هه یه ، كه جورئه تی ئه وه یان نییه شتێك بكه ن یان قسه یه ك بكه ن له سه ر ئه و له شكركێشیه ی توركیا و بۆردومانه كانی به ڵام ئه گه ر شه ڕی ناوخۆ بێت ئێستا سه دان كه س به كوشت ده ده ن له سه ر به رزاییه ك، ئه ی بۆ ده سه ڵاتییان نییه ، به ڵێ ده سه ڵاتییان هه یه ، هیچ نه بێت به یانێك ده ربكه ن دژی ئه و كارانه ی توركیا، خۆ نایانگرن، به یانیشییان پێده رناكرێت؟!" به بڕوای محه مه دی حاجی مه حمود حیزبه كوردییه كانی عیراق، ناتوانن به یاننامه ش ده ربكه ن دژی هێرشه كانی توركیا ده ڵێت" چونكه هه ریه ك له و حیزبانه به شێوه یه ك له شێوه كان په یوه ندی له گه ڵ توركیادا هه یه ، ڕێكه وتووه له گه ڵ توركیا، توركیا عاجز ده بێت به یان ده ربكات، فڕۆكه خانه كه ی سلێمانی و هه ولێر داده خات جاری پێشوو به "ڕجا و تكا و ده ست ماچكردن" كردییانه وه ." هه روه ها ده ڵێت: " كه چی هه ر ئه م حیزبه كوردستانییانه ی عێراق، ئێستا ئێران تۆپێك بته قێنێ بۆ باسی ئێران ده كه ن، به ڵام باسی توركیا ناكه ن به فڕۆكه و به سوپا به ناو كوردستاندا دێن؟! بۆ یه ك كه س به یاننامه یه ك ده رناكات و یه ك كه س قسه ناكات؟! بڕۆ هه ر شارێكی كوردستان، له هه ر خاڵێكدا به دڵنیاییه وه باره گایه كی توركیای تێدایه . " له سه ره تای وتووێژه كه دا، محه مه دی حاجی مه حمود ده رباره ی هێرشه كانی توركیا له هه رێمی كوردستان ده ڵێت: " له ڕاستیدا ئه وه ی كه ئێستا له و ناوچه یه دا ده گوزه رێت و ڕووده دات، له عێراق و له و ناوچانه به گشتی و هاتنی سوپای توركی بۆ به شێكی كوردستان، یان عێراق ئه مانه ڕه نگه شتێكی نوێ نه بێت بۆخۆی دێت و كه نار ده گرێت دوو بابه ته یه كیان حكومه تی پێشووی عێراق له گه ڵ توركیا له ساڵی 1984 ڕێكه وتنێكییان كردووه ، ئه و ڕێكه وتنه توركیا نایه وێت پرس به عێراق بكات واته پێویست ناكات په رله مانی توركیا بڕیار ده دات كه سوپای توركیا بێته ناو خاكی عێراقه وه چه ندین كیلۆمه تر یان چه ندێك خۆی بیه وێت بۆ نموونه هاتووه له كونه ماسی داوه و خه ڵكی كوشتووه و خه ڵكی بریندار كردووه ، واته ئه مه یه كێكییانه كه حكومه تی عێراقی ئه وه شانزه ساڵه نه یتوانی په رله مان كۆببنه وه و ئه و ڕێكه وتنه هه ڵبوه شێننه وه ئه مه ش مانای وایه عێراق ئه و ڕێكه وتنه ی پێخۆشه، بۆیه هه ڵیان نه وه شاندۆته وه ، وه كوردیش بێده نگ بووه له به غداد خۆ ده یانتوانی په رله مان كۆبوونه وه یه ك بكه ن و دانیشتنێك دابنێن بۆ هه ڵوه شاندنه وه ی ڕێكه وتنی عێراق و توركیا ئه مه خاڵی یه كه مه ." هه روه ها وتی: " خاڵی دووه م من پێم وایه كه عێراق زۆر به دڵیه تی توركیا بێت و خه ڵك بكوژێت و ناوچه بسوتێنێت و وێرانی بكات و وڵاتێكی تربێته ئه و وڵاته ، چونكه كه له كوردستان ده دات ئه و كوردستان به هی خۆی نازانێت و بێده نگ بووه له ئاستی یه كێكی تر له وانه بۆ نمونه ئه نجوومه نی ئاسایش بۆ بیده نگه ؟! ئه مریكا بۆ بێده نگه ، له كاتێكدا توركیا په لاماری كوردستان ده دات په لاماری كوردستانی سوریا ده دات و لایه كی داگیرده كات له لیبیا له و ناوچه یه هه مووی به ڵام ئه وان هه ر یارمه تی ده ده ن و پشتیوانی لێده كه ن! ئه مه هۆكه ی چ له ناوخۆ چ له ناوچه چ له هه موو دنیا هۆكه ی چیه، له سه ده ی بیستویه كدا كاتێك وڵاتێك بیه وێت وڵاتێكی تر داگیربكات به ڵام ئه نجوومه نی ئاسایش ئه مریكا به رگری لێبكات!" محه مه دی حاجی مه حمود درێژه ی به قسه كانیدا و وتی: " خاڵێكی تر ئه وه یه كه له و ناوچه یه دا بۆ كه س هیچ ناڵێت؟! حیزبه كوردییه كان له ناو یه كدا ناكۆكن هه ریه كێكیشی ژێر به ژێر خۆی بۆ خۆی شتێكی له گه ڵ توركیادا هه یه كه جورئه تی ئه وه یان نییه شتێك بكه ن یان قسه یه ك بكه ن له سه ر ئه وانه ، سه باره ت به وه ی پرسیار ده كه ن ئێران هێزی هێناوه ته ناو خاكی هه رێم؟ تا ئێستا ئێران سوپای نه هێناوه ته ناو خاكی كوردستانی عێراق و نه شهاتووه . من خۆم سێ هه فته پێش ئێستا له سه ر سنوری هه ورامان بووم، ئه وان نه هاتبوونه ئه و ناوچانه . به ڵام له هه ندێك ناوچه ده كرێت ئۆپۆزیسۆنی ئێرانی لێبێت، ئه وه شتێكی تره، به ڵام لێره وه لای توركیاوه سوپا هاتووه ، ڕۆژانه ده یان فڕۆكه ی "فانتۆم" دێت له كونه ماسی داوه له شارباژێڕ له په نای سلێمانیدا له شوێنه كانی تر بۆ كه س قسه ناكات!" ده رباره ی ئه وه ی كورد ده یتوانی چی بكات له ماوه ی ڕابردوو؟ محه مه دی حاجی مه حمود ده ڵێت: " من پێموایه كورد شاره زا نه بووه یان لێی نه زانیووه یان كه مته رخه مه ، ئه گه رنا كورد له به غداد ده یتوانی له و 16 ساڵه دا په رله مانیش كۆبكاته وه و داوای لێبكات ڕێكه وتنی نێوده وڵه تی جه زائیر هه ڵبوه شێننه وه ، ڕێكه وتنی توركیا و عێراق هه ڵبوه شێننه وه ، كۆمه ڵێك شتی گرنگ هه یه به ڵام كورد له به غداد نه ك هه ر به رگری له كورد ناكه ن به ڵكو كۆمه ڵێك هه ن بوون به تابووری پێنجه م و له وێوه دژی كوردستانن دژی قه واره ی هه رێمی كوردستانن ئه مانه خۆی بۆ خۆی په یوه ندی به كێشه و ململانێیه كانی كوردستانه وه هه یه ، ئه وه ش یه كێكه له وانه ی كه كاریگه ری زۆری له سه ر ئه و ناوچه یه هه یه ." ئایا مه به ستت حیزبه كوردییه كانی كوردستانی عیراقه، كه ڕه خنه یان لێده گریت هه ڵوێستییان نیه له باره ی هێرشی توركیاوه ؟ محه مه دی حاجی مه حمود ده ڵێت: " به ڵێ مه به ستم حیزبه كوردستانییه كانی ناو عێراق بوو. ئێستا ئێران تۆپێك بته قێنێ بۆ باسی ئێران ده كه ن، به ڵام باسی توركیا ناكه ن به فڕۆكه و به سوپا به ناو كوردستاندا دێن؟! بۆ یه ك كه س به یاننامه یه ك ده رناكات و یه ك كه س قسه ناكات؟! بڕۆ هه ر شارێكی كوردستان، له هه ر خاڵێكدا به دڵنیاییه وه باره گایه كی توركیای تێدایه . " "من پێموایه‌ دوو حاڵه‌ته‌، حاڵه‌تێك ده‌وڵه‌تی توركیا ئێستا كارده‌كات جارێكی تر بۆ خه‌لافه‌تی عوسمانی، به‌ڵام به‌ عه‌قلێكی تر و به‌شێوه‌یه‌كی تر و ئه‌وه‌ خۆی بۆ خۆی ویلایه‌تی موسڵ، كه‌ له‌ كوردستانی عێراقه‌ ئێستاش هه‌موو ساڵێك له‌ یاسای بودجه‌ی توركیا دۆلارێكی بۆ داده‌نێن بۆ ئه‌وه‌ی له‌بیریان نه‌چێت له ‌به‌رنامه‌ی خۆیاندا، واته‌ ئێستاش ویلایه‌تی موسڵ به‌هی خۆیان ده‌زانن، خاڵی دووه‌م ئێستا پارتی كرێكارانی كوردستان پاساوی دانه‌ ده‌ستی توركیای بۆ هاتنی توركیا بۆ كوردستانی عێراقە. واته‌ په‌كه‌كه‌ پاساوێك ده‌دات به‌ده‌ستی ئه‌وانه‌وه‌، چونكه‌ ئه‌و لێره‌ هه‌رێمێكی بۆ خۆی له‌ كوردستانی عێراق دروستكردووه‌. "محه‌مه‌دی حاجی مه‌حمود وای وت " هه‌روه‌ها وتی: " بوونی په‌كه‌كه‌ و هێرشی توركیا خۆی یه‌كێكه‌ له‌ پاساوه‌كان، خۆ له‌ عه‌فرینش ڕۆیشت، خۆ له‌ لیبیا په‌كه‌كه‌ی لێنیه‌ ده‌ڕوات، به‌ڵام ئه‌مه‌ یه‌كێكه‌ له‌ پاساوه‌كان، چونكه‌ په‌كه‌كه‌ ڕاگه‌یاندنی ئیداره‌یه‌كی سه‌ربه‌خۆی له‌ كوردستانی عێراق كردووه‌ ئه‌مه‌ قابیله‌ توركیا نه‌زانێت. " محه مه دی حاجی مه حمود باسی له وه شكرد " عێراق سه روه ری نه ماوه ، نه سه روه ری سیاسی هه یه ، نه ئابوری، نه سه روه ری ئیداری و كۆمه ڵایه تی هه یه و نه جوگرافی، هیچ شتێك، به ڵكو عێراق وڵاتێكی له به ریه ك هه ڵوه شاوی داماوی زه لیل، كه له وڵاتانی تره وه فرمانییان پێده كرێت شت جێبه جێده كه ن." هه روه ها ده شڵێت: " من پێموایه دۆخی عێراق زۆر خراپه ، به ڵام ڕه نگه كورد له به غداد خراپتر بێت بۆیه موحتاجی به غداده ، له لایه كی تره وه كورد ئێستا چی بكات باشه ، به ڕای من دوو-سێ خاڵی گرنگ هه یه چونكه له نێوان به غداد و هه رێمی كوردستان كێشه هه یه تا ئێستا چاره سه ر نه كراوه . یه كه م كورد ڕێكخستنی ماڵی خۆی و كێشه كانی ناوخۆی خۆی نه چنه ده ره وه ئه وه خاڵی یه كه مه، كه بتوانێت ئه و كاته ش گفتوگۆ بكات بۆ نموونه له گه ڵ پارتی كرێكاران، و له گه ڵ توركیاشدا ئه گه ر شه ڕییان كرد ئه وا با له ماڵی خۆیان بیكه ن. باشه ڕه نگه بێن شه ڕه كه له وڵاتێكی تر بیكه ن ژن و منداڵ قاچی بپه ڕێت و ماڵی وێران ببێت به بێ ئه وه ی هیچ په یوه ندییه كی به و شه ڕه وه هه بێت." ده رباره ی هه ندێك لێكدانه وه و ده نگۆ كه ده وترێت توركیا نیازی داگیركردنی هه رێمی كوردستانی هه یه ؟ كاكه حه مه ده ڵێت: " هه ر ده وڵه تێك بیه وێت "تموحی" جوگرافیای خۆی زیاد بكات به ڵام ئه و ناتوانێت له م كاته دا ئه وه بكات، چونكه كوردستان هه رێمێكی ده ستورییه ، یاساییه ، دانپیانراوه . ناتوانێت خاكی وڵاتێكی تر داگیربكات و بیخاته سه ر خۆی مه گه ر وڵاتێكی وه كو ئه مه ریكا و ئه نجومه نی ئاسایش پشتگیری بكه ن كه چۆن كوردستانی سوریای داگیركرد به بڕیاری ئه وان تیایدا دانیشتووه و خه ڵكی بۆ دێنێ مه گه ر شتێكی له و بابه ته بكرێت، به ڵام پێموانییه ئه وه بكرێت، چونكه تا ئێستاش كوردستان به شێكه له و عێراقه شه ق و شڕه ی كه هه یه ." سوێندی ده ستوری سه رۆك كۆمار هه روه ها ئه ركی سه ره كی پارێزگاریكردن له ده ستور و سه روه ری خاكی عیراقه ، به ڵام تۆ له وه ڵامه كه تدا وتت عیراق له هیچ ڕوویه كه وه سه روه ری نه ماوه ؟ له وه ڵامدا محه مه دی حاجی مه حمود وتی: " وه ڵا من پێموانییه كه س پێی جێبه جێ بكرێت، ئێستا له م هه رێمی كوردستانه دا به س به كوردی قسه مه كه ، له زاخۆوه بۆ خانه قین، له ته وێڵه وه بۆ مه خموور، له پێنجوێنه وه بۆ چه مچه ماڵ له "سه یته ره كان" به كوردی قسه مه كه هیچ "سه یته رییه ك" ڕاتناگرێت، واته موخابه راتی هه ر ده وڵه تێك ئازاده له سه رانسه ری كوردستاندا بگه ڕێت كه قسه ی كرد به توركی و به فارسی و به عه ره بی و به ئینگلیزی ده ڵین ئه وه وه فدی ده ره وه یه و ده ست مه هێننه ڕێگای با بڕوات واته به سه یته ره كان ڕاگه یه نراوه به و شێوه یه ، ئه و ده سه ڵاته كردویه تی، "به سه یته ره كانی ڕاگه یاندووه " كه له كوردستاندا هه یه ." هه روه ها ده ڵێت: " كورد وه كو كورد به رگه ی هه موو شته كان ده گرێت توركیا و ئێرانیش و هه موو شوێنه كان لێی بدات، كورد ئه وه چه ند ساڵه هه ر به رده وامه، به ڵام ئه وه ی كه ناوی سه روه ری عێراقه هیچ سه روه رییه ك نییه ئه وه تێكشكاوه هیچی نییه له وڵاتان یه ك سانیه فڕۆكه یه ك بچێته سه ر وڵاتێكی تر له ئه نجوومه نی ئاسایش سكاڵا ده كات و دادگایی ده كات له و ڕۆژانه له ناوچه ی سه ڵماس و نێوان ئورمیه و وان شه ڕێك بووه له نێوان په كه كه و سوپای توركیادا، یه ك گوله هاوه ن كه وتۆته ناو خاكی ئێران، ئێران یه كسه ر ته بلیغی توركیای كرد به ڵام لێره فڕۆكه ش ده كه وێته خواره وه له ئاسمانه وه كه س قسه ناكات." تۆ ڕه خنه له بێ هه ڵوێستی حیزبیه كانی كوردستانی عیراق ده گریت له وه ی هه ڵوێستییان نیه ، له كاتێكدا ڕه نگه ئه وانیش پاساوی ئه وه یان هه بێت ده توانن چی بكه ن به رامبه ر ده وڵه تێكی زلهێزی وه ك توركیا، كه ئه ندامی ناتۆ-شه ؟ له وه ڵامدا محه مه دی حاجی مه حمود ڕایده گه یه نێت " خۆ ئه گه ر شه ڕی ناوخۆ بێت ئێستا سه دان كه س به كوشت ده ده ن له سه ر به رزاییه ك، ئه ی بۆ ده سه ڵاتییان نییه؟ به ڵێ ده سه ڵاتییان هه یه ، هیچ نه بێت به یانێك ده ربكه ن ، خۆ نایانگرن ، به یانیشییان پێده رناكرێت؟!" به بڕوای محه مه دی حاجی مه حمود حیزبه كوردییه كانی عیراق، ناتوانن به یاننامه ش ده ربكه ن دژی هێرشه كانی توركیا، چونكه هه ریه ك له و حیزبانه به شێوه یه ك له شێوه كان په یوه ندی له گه ڵ توركیادا هه یه ، ڕێكه وتووه له گه ڵ توركیا، توركیا عاجز ده بێت به یان ده ربكات، فڕۆكه خانه كه ی سلێمانی و هه ولێر داده خات جاری پێشوو به "ڕجاو تكا و ده ست ماچكردن" كردییانه وه ." به ڵام داخستنی فڕۆكه خانه به رژه وه ندی گشتی نیه له كاتێكدا ئه وه خزمه تگوزاری گشتییه بۆ هه موو هاوڵاتییه ك؟ له وه ڵامدا محه مه دی حاجی مه حمود وتی" به رژه وه ندی به خه ڵكه وه نییه زۆر، په یوه ندی به و به رژه وه ندییه وه هه یه كه فڕۆكه خانه كه دابخرێت ده ڵێن: ئه وه نده ملێون دۆلارمان زیانكرد تێیدا، به ڵام كه ده ستكه وته كه ی تێدایه ناڵێن ئه وه نده مان قازانجكرد! من پێموایه به رژه وه ندییه كه زۆر هی خه ڵك نییه ." ده رباره ی ئه وه ی له ئێستادا كارتی فشاری كورد به رامبه ر توركیا، ئێران هه روه ها عیراق چیه ؟ محه مه دی حاجی مه حمود له وه ڵامدا وتی: " كارتی فشار له گه ڵ ئێران جۆرێكه و له گه ڵ توركیا جورێكه و له گه ڵ عێراقیش جۆرێكه ، به ڵام كارته كان به رامبه ر به به غداد چونكه ئێستا به غداد بودجه ی كوردستانی بڕیووه هه روه ها موچه و بودجه و قوتی خه ڵكی كوردستانی بڕیووه . ئه گه ر هه رێمێك به عێراقی بزانێت، چۆن تۆ ده چێت بودجه ی ده بڕیت له كاتێكدا بودجه ی ئه و ناوچانه ده درا له كاتی شه ڕی داعشدا كه ژێر ده ستی داعش بوون من پێموایه كورد ئێستا كارتی هه یه كارتی یه كڕیزی و كۆكردنه وه ی داهاتی كوردستان، بۆ خۆی ئه مه خاڵی یه كه مه . خاڵی دووه م گرتنه وه ی ئاوی دوكان و ده ربه ندیخان له عێراق، خاڵی سێیه م كشانه وه ی كورد له به غداد، له سه رۆك كۆمار و وه زیری ده ره وه وپه رله مان و هه مووی به غداد جێبهێڵت و بێته وه ، كه به غداد دژت بێت تاسه ر ئێسقان هیچت بۆ نه كات و هیچت نه داتێ بۆ له گه ڵیدا بیت، به ڵام به رده وام ئه و وه فدانه ده ڕۆنه به غدا و دێنه وه كاتییان به سه ر ده چێت كه یفی خۆیانه ئه وانه ، به ڵام كورد له به غداد بگه ڕێته وه ، كارتی چواره م كارتی ڕیفراندۆمه ." له كاتێكدا ده بینرێت و ده وترێت حكومه تی هه رێم بێ ناردنی بودجه ی هه رێم له به غداده وه ناتوانێت موچه ی فه رمانبه ران بدات، ئه گه ر كارتی ڕیفراندۆم و سه ربه خۆیی به كاربهێنێت ئه و كاته چۆن ده توانرێت مووچه بدات؟ من پێموایه ئه گه ر داهاتی كوردستان ڕێكبخرێته وه و ڕاده ستی حكومه تی هه رێمی كوردستان بكرێت، ئێمه ده توانیین بودجه ش و خزمه تگوزاریشمان بكه ین. من پێموایه ده كرێت ئێستا 21% بڕدراوه، با 30% ببڕدرێت، به ڵام هه موو مانگێك مووچه ی خه ڵكی كوردستان بدرێت، دوانه خرێت و له سه ری مانگدا مووچه بدرێت. با بودجه كه بێت له 30% من پێموایه خه ڵك ڕازی ده بێت به مه رجێك سازش بۆ به غداد نه كرێت." هه روه ها ڕایگه یاند" با بێت كورد خۆی بۆ خۆی ئه وه ی كه له ده ستی حیزب و ئه وانه نه مێنێت و كۆی بكه نه وه و ته سلیمی حكومه تی هه رێمی كوردستانی بكه ن. حكومه تی هه رێمی كوردستان ئه و مانگه 21% بڕیوه ، با بیكات به 30% و هه موو مانگێك مه عاشی خه ڵك بدات. من پێموایه ئه مه خاڵی یه كه مه ده توانێت هه نگاوی بۆ بنێت. خاڵی دووه م كه به غداد قوت و پاره ی ئێمه ده بڕێت، ئێمه ش ئاوه كانی لێده بڕین، ئه گه ر ئاوه كانییان لێببڕدرێت ئه وان هه موو ناوچه كانییان وشك ده بێت خاڵی سێیه م بكشێته وه له به غداد." باشه ئه گه ر كورد له به غداد بكشێته وه وه ك سوننه ی لێنایه ت، له دوای ئازادكردنی عیراق؟ محه مه دی حاجی مه حمود وتی: " نه خێر كورد وه كو لایه نی سونه ی لێ نایه ت. سوننه به بۆنه ی شه ڕی داعشه وه له عێراقدا هه ڵوه شایه وه له به ریه ك، سوننه نه ماوه ، هیچ سوننه یه ك له عێراقدا نه ماوه ، زۆربه ی زۆری دێهاته كانیشییان ته خت كراوه . ئه و سونانه ش كه له به غدادن نوێنه ری سوننه نیین. خۆیان بۆخۆیان لایه نی شیعه ده نگییان ده داتێ و كردوونی به سه رۆكی په رله مان و هیچ په یوه ندیه كییان به نوێنه رایه تی سوننه وه نییه ، به ڵام كوردستان وا نییه ، ئێمه شوێنمان هه یه ، ڕێگه مان هه یه ، خاكمان هه یه ، وڵاتمان هه یه هه موو شتێكمان هه یه ." ئه ی توركیا و ئێران ڕازی ده بێت كورد ده وڵه تی سه ربه خۆی هه بێت؟ محه مه دی حاجی مه حمود وتی: " بابێن له گه ڵ عێراق ڕێكمان بخه ن، خۆ ناڵێن له گه ڵ عێراق ڕێكناكه وین، كه ڕێكمان نه خه ن خۆ نا وه ستین به هێواشی تابمرین."