ژیان لە فەرهەنگدا: باران
(باران)ی چیرۆکنووس دەخوازێتکار لەسەر ئەو ڕەهەند و دیاردانە بکات کە ناکرێت لەیادبکرێن و ئامانجیشی هەر تەنها ئەوە نییە ئەو ساتەوەختانە لەبیرنەچنەوە، بەڵکو بە پێویستی دەزانێت بخرێنە بەردەم پرۆسەی بیرلێکردنەوەوە. 
چیرۆک لە قۆناغی هەرە بەراییدا، وەک زۆرێک لە لێکۆڵەرە ئەدەبییەکان لەسەری کۆکن، بە ڕیالیزمی کۆمەڵایەتی دەستپێدەکات و وێڕای هەموو کەموکوڕییەکانی، دوای نزیکەی 110 ساڵی تەمەنی، ئەوجا دەستیکردووە بە هەنگاونان بۆ چوونە نێو قۆناغە جیاوازەکانی. دەشێت لە ئێستادا هەنگاوەکانی پەرەسەندنی چیرۆک و برەودان بە ڕەخنە لەم بوارەدا، گەرموگوڕییەکی زۆری بە ڕۆحی چیرۆکەکان بەخشیبێت و دەکرێت خوێنەریش لە جاران زیاتر گەشبین بێت بە ئایندەی چیرۆکی کوردیمان. لە بیریشمان نەچێت هاتنە کایەی نەوەی نوێی چیرۆکنووسان، بەشداریی ڕاستەقینەیان هەیە لە زیاتر بەرزکردنەوەی ئەو ئاستی گەشبینییەدا. (باران)ی چیرۆکنووس دەخوازێت لە چیرۆکەکانیدا کار لەسەر ئەو ڕەهەند و دیاردانە بکات کە ناکرێت لەیادبکرێن و ئامانجیشی هەر تەنها ئەوە نییە ئەو ساتەوەختانە لەبیرنەچنەوە، بەڵکو بە پێویستی دەزانێت بخرێنە بەردەم پرۆسەی بیرلێکردنەوە … لای باران، سادەیی و ئاڵۆزی ڕووداوەکان هێندە گرنگن کە خوێنەر خۆی بخاتە بەردەم ڕامانێکی قوڵەوە، ڕامانێک بتوانێت بیرکردنەوە لە پرسیارە ڕژدەکان بکاتە هەوێنی تێگەیشتن و لە خود نزیکبوونەوە... لەم وتووێژەدا باران نایەوێت شتێکمان بۆ بگێڕێتەوە، بەڵکو پوختەی ڕوانینەکانی خۆیمان لەسەر چیرۆک پێدەڵێت و ئاماژە بە گرنگی و هەستیاری پرسە زاتی و کۆمەڵایەتییەکان دەدات... *زۆرێک لە نوسەری کورد سەرەتای ژیانی نوسینیان بە شیعر دەستپێدەکەن، نازانم تۆش هەر بە شیعر دەستت پێکرد یان نا؟ بۆیە دەپرسم، چونکە تا ئێستا من شیعری تۆم نەبینیوە؟ *شیکاری شانۆگەری، وەک ڕەخنەگر، یان وەک چی؟ *هەر لە وەڵامی پرسیاری یەکەمدا ئاماژەشت بەوەکرد "بە چیرۆک و دەقی کراوە" دەستت بە نوسین کردووە، دەقی کراوە لای تۆ چ مانا و چ ڕەهەندێکی هەیە لە چیرۆکی کوردیدا؟ *ئایا نوسینی چیرۆک هەر تەنها گێڕانەوەیە بە زمانێکی باڵا، زمانی باڵا لای "باران" چی دەگەیەنێت، زمانێکی شیعرییە، یان زمانێکی پەخشان ئامێزە؟ ئەو زمانە باڵایە چییە لە چیرۆکدا؟ *بێگومان سەرەتای نوسینی چیرۆکەکان لە بیرکردنەوە لە بیرۆکەیەک دەستپێدەکەن، دەمەوێت بزانم چ بیرۆکەیەک بوو تۆی برد بەرەو نوسینی یەکەم چیرۆکت؟ ئەگەر ئێستا هەمان بیرۆکەت هەبێت، دەیکەیتە چیرۆکێکی تر بۆ ئێمەی خوێنەر؟ *بە ڕای تۆ ئایا زمانی باڵا، دەسەڵات بە دەق (چیرۆک) دەبەخشێت و بیکاتە دەقێکی زیندوو وە بیبات بەرەو کۆمەڵێک چەمکی نوێ بۆ هەڵسەنگاندنی تایبەتمەندێتییەکانی خودی نوسەر؟ *گێڕانەوە لە چیرۆکی کوردیدا، یان تەنانەت لە ڕۆمانیشدا چەندێک توانیویەتی ئاڵوگۆڕێک لە تێگەیشتنە سەپێندراو و باو و جێگیر کراوەکاندا دروست بکات؟ *ئایا کۆمەڵگەی کوردی خاوەنی ئەو جۆرە چیرۆکەیە، تاک ڕابچڵەکێنێت، خوێنەر بخاتە بەردەم بیرکردنەوەی قوڵەوە، کۆمەڵگە بهەژێنێت؟ ئەگەر نیمانە، بۆچی؟ *"نە نوسەرەکان هێندەی پێویست و نە خوێنەرەکانیش جددین" جا کە نوسەرەکان وەک پێویست نەبن، کەواتە بۆچی چاوەڕوان بکەین خوێنەری ڕژدمان (جددی) هەبێت؟ *ئەی بەڕای تۆ چیرۆکی کوردی، بە کۆن و نوێوە توانیویەتی وەها بکات مرۆڤ لە خۆی تێبگات؟ *وەک دەڵێیت "پێویستە مرۆڤ هەرچی دەکات و نایکات بۆ ئەوەبێت خۆی بناسێت و لە خۆی تێبگات،” ئاخۆ باران چەندێک خۆی دەناسێت و چەندێکیش لە خۆی تێگەیشتووە؟ *فەنتازیا بەشێکی گرنگە لە دەقی ئەدەبیدا، ئایا وەک کورد توانراوە فەنتازیا لە گێڕانەوەی کارەساتەکانی بەسەر کورددا هاتوون بەکاربهێنرێت، بە شێوەیەک کە بگوترێت فەنتازیا توانیویەتی کارەساتەکەمان وەها دەخاتە بەردەست کە لە کارەساتەکە یان لە تراژیدیایەکە گەورەتر بێت؟ *وەک زۆرێک لە لێکۆڵەرانی ئەدەبی ئاماژەی پێدەکەن، نوسینی چیرۆک لە کۆمەڵگەی کوردیدا، تەمەنی خەریکە لە 100 ساڵ نزیک دەبێتەوە، بەڵام دەمەوێت بزانم ئایا دەکرێت چیرۆکی کوردی بە خاوەنی بناغەیەکی تۆکمە بزانین کە بتوانێت بە شێوەیەکی ئاسایی گەشەی خۆی بکات، نەک ئەوەی بە پەلەپڕوزکێ و هەناسە بڕکێوە خۆی هەڵبداتە ناو ڕەهەندە نوێیەکانی چیرۆک نوسینەوە؟ *دەمەوێت بزانم بە ڕای تۆ، چیرۆکی کوردی ڕەنگدانەوەی مەعریفەی سەروەختی خۆیەتی؟ بۆ نمونە ئایا دەتوانین بڵێین ئەم چیرۆکنوسەمان ڕەنگدانەوەی مەعریفەی ساڵانی حەفتاکانە، یان ئەوی تریان هی ساڵانی هەشتاکانە، یان باران ڕنگدانەوەی مەعریفەی ئێستایە؟ *زۆر جار جەخت دەکرێتەوە و دەگوترێت ڕستە سەرەتاییەکان لە ڕۆماندا دەکرێت وەک داڕیژەری تەواوی ڕۆمانەکە لێی بڕوانرێت، بەڕاستی بۆیە ئەم پرسیارە دەکەم، چونکە هەندێک چیرۆکی کوردی دەخوێنمەوە، دەبینم لە نیوەی چیرۆکەکەدا دابڕانێک دروست دەبێت لەگەڵ سەرەتاکەیدا و تەنانەت هەندێک جاریش کۆتایی چیرۆکەکە تەواو پێچەوانەی ئەو ئاماژانەن کە لە تەوای چیرۆکەکەدا دەدرێن بە خوێنەر، ڕای تۆ چۆنە لەسەر ئەمە؟ *" لاڕێ نەگرتن، توانستی چنین و زاڵبوونی دەوێت بەسەر تەواوی ڕووداو و ڕەهەندە جیاوازەکانی چیرۆکدا" ئەمە بۆ کورتە چیرۆک و چیرۆکی درێژ، یان ئەوەی بە کورتیلە چیرۆک ناودێر دەکرێت، دروستە؟ وەڵامەکە بە ئا یان بە نا بێت، تکایە پێمان بڵێ چۆن؟ *زۆر جار بەرگوێمان دەکەوێت کە ناکرێت تێکستە ئەدەبییەکان لە کۆمەڵگە داببڕێت، ئایا مەرجە کە چیرۆک وابەستەی کۆمەڵگە ببێت، ئەگەر وەڵامەکەت بە بەڵێیە، پێتوانییە ئازادییەکانی چیرۆک لە دەست دەدەین؟ *کە کۆمەڵگە سەرچاوەی فاکت و سروشی خەیاڵیش بێت، ئەی چیرۆک بە سەرچاوەی چی دادەنرێت؟ *لە ئەدەبی جیهاندا و لە ئەدەبی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستیشدا، تێکستی ئەدەبیمان زۆرن و ئاژەڵ بابەتە تیایاندا. بەڵام لە ئەدەبی کوردیدا ئەم جۆرە تێکستانەمان ئەگەر هەبن (ئەوا زۆر دەگمەنە و من بۆخۆم نەمبینیوە) پرسیارەکەشم ئەوەیە ، ئایا دەکرێت بایەخ نەدان بە ئاژەڵ و باڵندەکان و زیندەوەرەکانی دەوروبەرمان بە جۆرێک لە فەرامۆشکردنی کۆمەڵگە دابنرێت و ئەم فەرامۆشکردنە لەسەر نوسەرانمان ڕەنگی دابێتەوە، یان بە پێچەوانەوە، چونکە نوسەران بایەخیان بەم جۆرە نوسینانە نەداوە هەر بۆیەشە کۆمەڵگە گرنگیی پێنادات؟ *هێندەی ئاگادار بم، ماوەیەکە باران، کەوتۆتە یارمەتیدان و هاوکاریکردنی ئاژەڵە بێلانەکان، ئەمە کارێکی گرنگە، دەشخوازم بزانم ئایا دەتوانین چاوەڕوانی چەند چیرۆکێکی نوێی باران بین؟ نوسینی چیرۆکی ئازارەکانی ئەو ئاژەڵانە، یان بەکارهێنانی ئەو ئاژەڵانە وەک بابەت؟ باران خانم، سوپاست دەکەم بۆ تێبینی و سەرنجەکانت.