سـاڵیادی كیمیابارانی هه‌ڵه‌بجه
سه‌رۆك بوش : یه‌ك له‌ ئه‌ركه‌ هه‌ره‌ گرنـگه‌كانی حكومه‌تی عێراقی مسـۆگه‌ركردنی ئه‌وه‌ ده‌بێت كه‌وا ئه‌وانه‌ی به‌رپـرسـیارن له‌ په‌لامار
ئه م گوتاره دیدوبۆچوونی حكومه تی وڵاته یه كـگرتووه كانی ئه مریكایه . سه دام حوسه ین و 7 كاربه ده سـتی دیكه ی پـێـشـوی له عێراق دادگایی ده كرێن سه باره ت به كوشتنی 148 شیعه ی شاری دوجـێـل له ساڵی 1982. دكتاتۆری پـێـشــووی عێراق و هه ندێ له هاوكاره كانی پـێـشـووی ڕوبه ڕوی تاوانی دیكه ش ده بنه وه له وانه په لاماردانی شـاری هه ڵه بجه ی كوردان به چه كی كیمیاوی 18 سـاڵ له مه وبه ر. له ئاكامی ئه و په لاماره به هه زاران هاوڵاتی كوردی عێراقی گیانیان له ده سـتدا. له 16 مانـگی سێی سـاڵی 1988، هێزه كانی عێراقی له ژێر فه رمانده ی عه لی حه سه ن ئه لمه جیدی ئامۆزای سه دام حوسه ین، كه دواتر به "عه لی كیمیاوی" ناوی ده ركرد، په لاماری هه ڵه بجه یان دا. هێزه كانی عێراقی سه ره تا چه كی سـاده و تـۆپـخانه یان به كارهێنا، بۆ ئه وه ی زیاتر له 50 هه زار كه سی دانیشـتوی شاری هه ڵه بجه ڕوو بكه نه په ناگا و ژێرزه مینه وه . پاشان هێزه كانی عێراقی چه ند جۆره چه كـێـكی كیمیاویـیان، وه ك گازی خه رده ل و گازی ده ماری سارینیان بارانده سه ر خه ڵكی بێ ده سـه ڵاتی شاره كه. نوری حه مه عه لی، كه ده ربازبویه كی ئه و په لاماره یه ئه وه ی به بیر دێته وه و ده ڵێت له ئاكامی په لاماره كانی چه كی كیمیاوی خه ڵك له هه موو لایه كه وه ده مردن. زۆر له منداڵان و كه سانی به ته مه ن چوو له پاڵ ڕێـگاكان كه وتبوون، ده ڵێت ڕایانده كرد و پاشان هه ناسه یان ڕاده وه سـتا و ده مردن. 5 هه زار كه س زۆربه یان منداڵ و به ته مه ن چوو بوون له دوای چه ند كاتژمێرێك پاش په لاماره كیمیاویـیه كه بۆ سه ر هه ڵه بجه گیانیان له ده ستدا. 10 هه زاری دیكه ش بینایـیان له ده ستدا، په كیان كه وت ، یاخود به شـێـك له جه ســته یان له كار كه وت. له ساڵانی دواتری پاش په لاماره كه به هه زاران كه س گیانیان له ده ستداوه به هۆی نه خۆشی توندی ترسـناك و به نه خۆشی لاواز و سـسـتبوون و به نه خۆشـی ناته واوی له دایكبوون. سـه رۆك جۆرج ده بلیو بوش ده ڵێت له و كاته وه ی كه سه دام حوسه ین ڕوخاوه ، عێراقیـیه كان كارێـكی یه كجار زۆریان ئه نجامداوه به سـڕینه وه و هه ڵـگه ڕاندنه وه ی پاشـماوه ی سـته م و زۆرداریـیه كه ی. سه رۆك بوش ده ڵێت، " كه متر له 3 سـاڵه ، گه لی عێراقی له ژیانـێـكی ژێر پـۆسـتاڵـی زۆردارێـكی دڕنده وه ، به ره و ژیانـێـكی ئازاد و سه ر وه ری و هه ڵبژاردنی ئازاد و به ره و ڕاپـرسـیـیه كی ده سـتوری ڕۆیـشـتوون. هه روه ها له مانـگی دوانزه ش بۆ حكومه تـێـكی ته واو ده سـتوری ڕۆیـشـتن. یه ك له ئه ركه هه ره گرنـگه كانی حكومه تی عێراقی مسـۆگه ركردنی ئه وه ده بێت كه وا ئه وانه ی به رپـرسـیارن له په لاماره كانی كیمیاوی بۆ سه ر هه ڵه بجه و تاوانه كانی دیكه ی دژی مرۆڤایه تی بدرێنه دادگا.