د.یاد نه‌قشبه‌ندی:ده‌بێت كار له‌سه‌رئه‌وه‌ بكه‌ین چۆن وابكه‌ین كه‌هه‌موو گه‌ڕه‌كێك یا خێزانێك گیانله‌ده‌ستدانێكی تیا نه‌بێت به‌هۆی كۆرۆناوه‌
" ده‌بێت هاوڵاتیان تاكپارێزی ده‌ستپێبكه‌ن نه‌ك بڵێن ئامێری هه‌ناسه‌دانی ده‌ستكرد زیاد بكه‌ین "
د.یاد نه قشبه ندی وته بێژی فه رمی به ڕێوه به رایه تی گشتی ته ندروستی سلێمانی ڕایده گه یه نێت "دۆخه كه به شێوازێكه ئه گه ر به رده وام بێت ئه وا ئه گه ر هه موو نه خۆشخانه كانی شاری سلێمانی و بگره هه رێمیش تایبه ت بكه یت به نه خۆشی كۆرۆنا به حكومیش و ناحكومیشه وه ڕه نگه نه توانێت دۆخه كه كۆنتڕۆڵ بكات له ئێستادا ده توانم بڵێم ماڵ نه ماوه كه سێكی توشبووی كۆرۆنای تێدانه بێت له به رئه وه ڤایڕه سه كه بڵاوه و چڕیه كه ی زۆربووه بۆیه وای كردووه نیشانه كان توندبێت، ده شڵێت" ده بێت ئێستا كار له سه رئه وه بكه ین چۆن وابكه ین كه هه موو گه ڕه كێك گیانله ده ستدانێكی تیانه بێت یان هه موو خێزانێك چونكه ئه گه ر ئه م ڕێژه یه به م شێوازه بڕوات ڕۆژانه 10-12 حاڵه ت بێگومان وای لێدێت هه موو بنه ماڵه یه ك كه سێكی ئه زیزی گیانی له ده ستداوه به هۆی ڤایڕه سی كۆرۆنا یاخود هه موو گه ڕه كێك حاڵه تێكی تێدابووه باوه ڕناكه م ئه م قسه یه هه ڵه بێت ." له سه ره تای وتووێژه كه دا وته بێژی فه رمی به ڕێوه به رایه تی گشتی ته ندروستی سلێمانی ئاماژه ی به وه كرد" له ماوه ی ڕابردوودا جارێكی تر هه ڵكشان هه بووه له ژماره ی توشبوواندا بێگومان كه ژماره ی توشبووانی كۆرۆنا له زیادبووندا بوو ژماره ی ئه وانه ی كه پێویستیان به نه خۆشخانه یه زیاد ده كات هه موو حاڵه ته كانی ئه وانه ی كه نیشانه ی توندیان هه یه وه گیانله ده ستدانیش به رز ده بێته وه وه ده توانم بڵێم دۆخه كه له ئێستادا به شێوه یه كی گشتی له شاری سلێمانی و بگره هه رێمی كوردستانیش له دۆخێكی مه ترسیداردایه پێویسته هاوڵاتیان زیاتر پابه ندی ڕێنماییه ته ندروستیه كان و به تایبه تی ڕێنمایی خۆپارێزی بن، ئه وه ی ئێمه ش له سه رمانه و له تواناماندایه وه كو كه رتی ته ندروستی جێبه جێمان كردووه و جێبه جێی ده كه ین له داهاتوودا به ڵام هه ر له سه ره تاوه وتومانه باشترین كۆڵه كه بۆ ڕووبه ڕووبوونه وه ی ڤایڕه سی كۆرۆنا بریتیه له جێبه جێكردنی ڕێنمایی خۆپارێزی و به تایبه تی تاكپارێزی كه له چه ند خاڵێكی ساده دا هه موو كه س ده توانێت جێبه جێی بكات." د.یاد نه قشبه ندی ئاماژه ی به وه كرد"ده توانم بڵێم هۆكاری زیادبوونی ژماره كان ڕه نگه بوترێت كه ئه مه ( second wave)- شه پۆلی دووه مه به ڵام ڕه نگه بوونی په تا وه رزییه كانی ترئه ویش به هۆی ئه وه یه كه به ره و وه رزی زستان ده ڕۆین بۆیه زۆرجار ئه مانه تێكه ڵ بوونێك ڕوو ده دات هه م لای هاوڵاتی یاخود ڕه نگه پێویستی به پشكنینی زیاتر هه بێت بۆ ئه وه ی دڵنیابین كه ڤایره سی كۆرۆنایه یاخود نه خێر په تایه كی وه رزییه له ئێستادا ئه وه ی گرنگه كه هاوڵاتیان پابه ندبن له ئه گه ری بوونی نیشانه كان كه به گومانن لێی ته نها پزیشك بتوانێت بڕیار بدات كه ئه مه ڤایڕه سی كۆرۆنایه یاخود ڤایڕه سی كۆرۆنا نییه چونكه زۆرجار بووه كه سه كان كه نیشانه كانیشیان هه یه و به گومانیشن به ڵام سه ردانی پزیشكی پسپۆڕ به بابه ته كه ناكه ن و ده ڵێن ئه مه په تایه كی ئاساییه بۆیه ئه مه وایكردووه زۆرجار نه خۆش كه ده گاته لای دكتۆر ڕه نگه كاتێك ئۆكسجینی داده به زێت ئینجا سه ردانی پزیشكی پسپۆڕ به بابه ته كه ده كات وه كو ڕێنمایی نوێ ده توانم بڵێم به ڕاشكاوی خراپی باری ئابوری هاوڵاتیان و نه بوونی مووچه هۆكارێكه بۆئه وه ی ده ستی ئێمه ی به ستووه كه ئێمه ڕه نگه نه توانیین ئه و ئیجرائاتانه ی كه پێویسته له ڕووی زانستییه وه یاخود له گه ڵ دۆخی كۆرۆنایه واقیعی ده گونجێت جێبه جێی بكه ین به ڵام ئه مه ش ئه وه ناگه یه نێت ئێمه ده سته وه ستان بین نه توانیین هیچ هه نگاوێك بنێین به تایبه تی له ڕووی خۆپارێزیه وه ." وته بێژی فه رمی به ڕێوه به رایه تی ته ندروستی گشتی سلێمانی ده شڵێت" هه م ئێمه ده بێت وه كو ته ندروستی ڕێنمایمان كه داوه وه لایه نی په یوه ندیدار ده بێت ئه و كه سانه ی كه پابه ندنیین به ڕێنمایی تاكپارێزی به تایبه تی له شوێنه گشتییه كان جێبه جێ بكه ن، له مۆڵه كان یاخود له فه رمانگه حكومیه كان ده توانرێت له وێ به شێوازێك له شێوازه كان بتوانرێت بگونجێت له گه ڵ كاروباری هاوڵاتیان و دۆخی ئابوری هاوڵاتیان، ئیجباربكرێن كه پابه ندی تاكپارێزی بن له گه ڵ ئه وه شدا ڕێگری كردن له هه ندێك له و كۆڕ و كۆبوونه وانه ی كه ڕه نگه هیچ كاریگه ری له سه ر لایه نی ماددی هاوڵاتیان نه بێت چونكه ڕه نگه لای زۆرینه ی هاوڵاتیان نێوان مه عیشه ت و ته ندروستی هێڵێكی باریك بێت ڕه نگه به شێكی هاوڵاتیان ته ندروستی هه ڵبژێرن و به شێكیش مه عیشه ت به ڵام به هه ردوولا هه م وه كو هاوڵاتی و هه م وه كو لایه نی په یوه ندیدار ده توانرێت باڵانسێك ڕابگیرێت بۆ ئه وه ی هه م كاریگه ریه كی قورس له سه ر باری هاوڵاتیان دروست نه بێت، هه م بێگومان له خه می ته ندروستیشدا بین له هه مان كاتدا بۆیه دۆخه كه به شێوازێكه ئه گه ر هاتوو به م شێوازه به رده وام بێت ئه گه ر هه موو نه خۆشخانه كانی شاری سلێمانی و بگره هه رێمیش تایبه ت بكه یت به نه خۆشی كۆرۆنا به حكومیش و ناحكومیشه وه ڕه نگه نه توانێت دۆخه كه كۆنتڕۆڵ بكات ئه مه شتێك نییه بوترێت كه كه موكورتییه له كه رتی ته ندروستیدایه یان عه یبه یه كه به ڵكو له وڵاتی زۆر پێشكه وتووش به و شێوازه بووه كه ڕه نگه نه یانتوانیبێت هه موو تووشبوویه كی ڤایڕه سی كۆرۆنا له ناو نه خۆشخانه كاندا داخل بكه ن زۆرجار ته نها ئه و حاڵه تانه وه رگیراون كه باری ته ندروستیان زۆر ناجێگیر بووه یاخوی پێویستیان به ئۆكسجین و ئامێری هه ناسه دانی ده ستكردهه بووه ." سه باره ت به ده رچوونی بڕیاره كانی وه زاره تی ناوخۆ به تایبه ت به ستنی ماسك، د.یاد نه قشبه ندی وتی" ئه وه ئیجرائاتێكه له لایه ن وه زاره تی ناوخۆ و په یوه ندیداره وه ده كرێت به ڵام ئێمه هه میشه ڕێنمایمان تاكپارێزی بووه وه به ڕاستی جێبه جێكردنی تاكپارێزی به به ستنی ماسكه و دوركه وتنه وه یه له قه ڕه باڵغی هه روه ها هێشتنه وه ی ماوه ی نێوان كه سه كان مه تر و نیو بۆ دوو مه تره . جێبه جێ كردنی ده توانم بڵێم ئه ركێكی ئه خلاقی و ئاینی و مرۆڤایه تیه من هیوادارم خۆیان پابه ندبن به ڕێنماییه كانه وه نه ك ئه وه ی به فشار بكرێت و غه رامه بكرێن، هاوڵاتیان له سه ره تای بڵاوبوونه وه ی ڤایڕه سی كۆرۆناوه هاوكارێكی ته واوی كه رتی ته ندروستی و لایه نه په یوه ندیداره كان بوون كه سه ره ڕای قه یران و نه بوونی مووچه ئه وان پابه ندبوون ماوه یه كی زۆر كه ره نتینه یان قبوڵ كردووه به ڵام ڕه نگه له ئێستادا دۆخه كه به شێوازێك بێت كه هاوڵاتیان په رچه كردارییان بۆ دروست بووه له بابه ته كه من لێره وه داوا له هاوڵاتیان ده كه م كه جێبه جێ كردنی ڕێنمایی تاكپارێزی پێویستی به ئیجرائاتی توند نییه ئێمه بیكه ین بۆ به و شێوازه نه بێت كه هاوڵاتیش خۆی بڕوای هه بێت." "به‌داخه‌وه‌ ئێستا شتێك دروست بووه‌ له‌ناو هاوڵاتیاندا ته‌نها ئه‌و كه‌سانه‌ باوه‌ڕیان به‌ڤایڕه‌سی كۆرۆنا هه‌یه‌ كه‌ كه‌سێكیان توشبووه‌ یاخود كه‌سێكی ئازیزیان له‌ده‌ستداوه‌ كه‌ هیوادارم پێش ئه‌وه‌ی كه‌سێكی ئازیزیان له‌ده‌ست بدات و ئازاریان پێ بگات هاوڵاتیان خۆیان ڕێنماییه‌كان جێبه‌جێ بكه‌ن، وه‌ به‌ڕاستی به‌ستنی ماسك یان دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ قه‌ڕه‌باڵغی كارێكی ئه‌سته‌م نییه‌ كارێكی ساده‌یه‌ دڵنیام هه‌موو كه‌سێك ده‌توانێت ژیانی ڕۆژانه‌شی بكات و له‌ دوكانه‌كه‌شیدا كاری خۆی بكات و سه‌ردانی فه‌رمانگه‌یه‌كی حكومی بكات بۆ به‌ڕێوه‌بردنی كاره‌كه‌ی به‌ڵام ته‌نها به‌ به‌ستنی ماسك ژیانی خۆی و كه‌س و كاری ئینجا هاوڵاتیانی چوارده‌وریشی بپارێزێت."د.یاد نه‌قشبه‌ندی وایوت" سه باره ت به به جێ به جێكردنی بڕیاری غه رامه كردنی ئه و كه سانه ی كه ماسك نابه ستن له سنوری به ڕێوه به رایه تی ته ندروستی سلێمانی، د.یاد نه قشبه ندی وتی" من ئه و وه ڵامه به جێ ده هێڵم بۆ لایه نی په یوه ندیدار چونكه ئێمه به رپرس نیین له جێ به جێكردنی ئیجرائاتی ڕێنمایی خۆپارێزی و تاكپارێزی به ڵكو من داوا له هاوڵاتیان ده كه م و تكایان لێده كه م كه پابه ندی ڕێنمایی بن به ستنی ماسك ته نها بۆ پاراستنی ژیانی خۆیانه ، به ڕاستنی به نه به ستنی ماسك هیچ په یامێك ناگه یه نرێت ته نها ڕه نگه زه ره رمه ند به پله ی یه كه م كه سه كه خۆی یان كه سوكاره كه ی بێت ئینجا ئه و هاوڵاتیانه شی كه له چوارده وریدان." له باره ی دۆخی نه خۆشخانه كانی سلێمانی، د.یاد نه قشبه ندی وتی" كۆی گشتی ئه و نه خۆشانه ی كه هه مانبووه له ناو نه خۆشخانه 212 حاڵه ت بووه كه بوونیان هه یه له ئێستادا، 184 حاڵه تیش له سه ر ئۆكسجینه ئه و ژماره یه ش كه ده مێنێته وه 28 حاڵه ته له سه ر ئامێری هه ناسه دانن." وته بێژی به ڕێوه به رایه تی ته ندروستی سلێمانی ئه وه ش ده ڵێت" خاڵێكی تر كه زۆر گرنگه هاوڵاتیان ته واو پابه ندی بن له ئێستادا چاره سه ره ، پێشتر كه كه سێك پێی ده وترا توشی كۆرۆنا بویت یان هه ڵگری ڤایڕه سی كۆرۆنایت به گومان بوو له وه ی كه نیشانه ی هه بێت، خۆی كه ره نتینه ده كرد و به جێبه جێ ڕێنمایی زۆر ساده ده یتوانی دۆخه كه به ئاسانی تێپه ڕێنێت به ڵام ئه وه ی كه ئێستا ده بینرێت هاوڵاتیان سه ره ڕای ئه وه ی كه ده زانن هه ڵگری ڤایڕه سه كه ن یان نیشانه ی به گومانیشیان هه یه دێنه ناو خه ڵك و ده گه ڕێن. سروشتی هه ر نه خۆشیه ك وایه ئه گه ر له سه ره تای ده ركه وتنی نیشانه كانیه وه ، پابه ندی ڕێنماییه كانی چاره سه ر بیت به ئاسانترین شێوه ده توانرێت دۆخه كه تێپه ڕێنرێت به ڵام پێچه وانه كه ی بێگومان وا ده كات نیشانه كانی له سه ر قورس بێت ڕه نگه واشبكات كه كه سانی تریش تووش بكات." له وه ڵامی ئه و پرسیاره ی بۆچی زۆرترین ڕێژه ی مردن به كۆرۆنا به پێی ئاماره كان له شاری سلێمانی تۆمار ده كرێت؟ د.یاد نه قشبه ندی ده ڵێت" ئه و ڕێژه یه ی كه ڕۆژانه باس ده كرێت، سه باره ت به گیانله ده ستدان له شاری سلێمانی پێمخۆشه ڕوونكردنه وه یه ك بده م، یه كه م ئه و ژماره یه هه مووی سه ر به پارێزگای سلێمانی نیین چه ندین حاڵه ت ڕۆژانه و هه فتانه له پارێزگاكانی تری هه رێمه وه بگره له خوارووی عێراقیش سه ردانی شاری سلێمانی ده كه ن بۆ سه نته ره كانی كۆرۆنا كه باری ته ندروستیان زۆر ناجێگیره حاڵه ت هه بووه گه یشتۆته به رده م ده رگای نه خۆشخانه گیانی له ده ستداوه حاڵه ت هه بووه دوای دوو كاتژمێر له مانه وه گیانیله ده ستداوه بێگومان ئه مانه هه مووی له سه ر شاری سلێمانی حیساب ده كرێت ئه گه رنا ئه و ڕێژه یه ی كه له شاری سلێمانی هه یه وه كو هه موو ناوچه كانی تری هه رێم و عێراقیشه له به رئه وه ڕێژه كه به و شێوازه نییه كه به رزه به ڵام خۆ یه ك حاڵه تیش بوونی هه بێت ڕۆژانه من به زۆری ده زانم چونكه به تاكپارێزی بتوانیین ئه م دۆخه كۆنتڕۆڵ بكه ین وه كو له ڕابردوودا توانیمان به شێوازێك كۆنتڕۆڵی بكه ین كه كه مترین ژماره له سلێمانی بوونی هه بێت وه هۆكاری ئه وه ش كه زۆرترین كه س سه ردانی شاری سلێمانی ده كه ن له پارێزگاكانی تری عێراق ئه وه یه كه لێره ئاستی زانستی به به راورد به شاره كانی تر ئه گه ر زیاتر نه بێت كه متر نییه له هه مان كاتدا بێ به رامبه ره ، وه زۆرینه ی نه خۆشه كان له ناو نه خۆشخانه حكومیه كان چاره سه ر ده كرێن." د.یاد نه قشبه ندی ڕه تیكرده وه نه خۆش به هۆی نه مانی ئامێری هه ناسه دانه وه له سلێمانی گیانیله ده ستدابێت، ده ڵێت" نه خێر یه ك واقیع هه یه له شاری سلێمانی و هه رێمی كوردستان پێویستمان به فراونكردنی به شی چاودێری ورد هه یه پێویستمان به سه رچاوه ی مرۆییه پێویستمان به ئامێری هه ناسه دانی ده ستكردی زیاتره به ڵام یه ك خاڵ هه یه كه زۆر زۆر گرنگه هاوڵاتیان به رچاوڕوونیان هه بێت ئامێری هه ناسه دانی ده ستكرد مانای ڕزگاركردنی ژیانی هاوڵاتیان نییه به ڵكو كۆتا قۆناغه كه توشبوویه ك بگاته سه ر ئامێری هه ناسه دانی ده ستكرد وه قۆناغێكی زۆر قورسه چاكبوونه وه تێیدا زۆر قورس و ئه سته متره له به رئه وه ده بێت هاوڵاتیان تاكپارێزی ده ستپێبكه ن نه ك بڵێن ئامێری هه ناسه دانی ده ستكرد زیاد بكه ین ئێمه ده توانیین دۆخه كه كۆنتڕۆڵ بكه ین وه كو ئاماژه م پێدا به ڵام ئه گه ر هاوڵاتیان تاكپارێزی نه كه ن ئه گه ر ئامێری هه ناسه دانی ده ستكرد و به شی چاودێری ورد بكرێت به سه د دانه ش هه موو نه خۆشخانه كانیش تایبه ت بكرێت ناتوانرێت دۆخه كه كۆنترۆڵ بكرێت و له ده ست ده رده چێت." ده رباره ی ئه گه ری ڕاگه یاندنی قه ده غه ی هاتوچۆ؟ د.یاد نه قشبه ندی وتی" نه خێر شته كه له وه دا نه ماوه بوترێت قه ده غه ی هاتوچۆ چونكه نه له گه ڵ دۆخی ئابوری هاوڵاتیاندا ده گونجێت به ڕاشكاوی بڵێم خاڵی دووه میش ئه وه یه كه له ئێستادا ده توانم بڵێم ماڵ نه ماوه كه سێكی توشبووی تێدا نه بێت له به رئه وه ڤایڕه سه كه بڵاوه و چڕیه كه ی زۆر بووه بۆیه وای كردووه نیشانه كان توندبێت، ده بێت ئێستا كار له سه رئه وه بكه ین چۆن وابكه ین كه هه موو گه ڕه كێك گیانله ده ستدانێكی تیا نه بێت یان هه موو خێزانێك چونكه ئه گه ر ئه م ڕێژه یه به م شێوازه بڕوات ڕۆژانه 10-12 حاڵه ت بێگومان وای لێدێت هه موو بنه ماڵه یه ك كه سێكی ئه زیزی گیانی له ده ستداوه به هۆی ڤایڕه سی كۆرۆنا یاخود هه موو گه ڕه كێك حاڵه تێكی تێدا بووه باوه ڕناكه م ئه م قسه یه هه ڵه بێت بۆیه له داهاتوودا نه گه ینه قۆناغی قورستر چونكه له گه ڵ نزمبوونه وه ی پله ی گه رما و وه رزی زستان په تا وه رزییه كان زیاتر ده بێت و نیشانه كان قورستر ده بێت بۆیه ده بێت هاوڵاتیان زۆر وردتر و وریایانه مامه ڵه له گه ڵ بابه ته كه بكه ن وه به ڕاستی ته نهاشتێكه تائێستا یه كلایی بۆته وه له جیهاندا و به رچاوڕوونی هه یه له سه ر بۆ ڕووه به ڕوونه وه ی ڤایڕه سی كۆرۆنا ته نها جێبه جێ كردنی ڕێنمایی تاكپارێزییه ، هه موو ئه وانه ی تر پێشبینیه و گۆڕانكاری به سه ردادێت و ڕای جیاوازی له سه ره هه م له چاره سه ر و ڤاكسین هه م له هه موو ڕێگاكانی تری چاره سه ره كان له ناو سه نته ره كاندا."